وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 1035 707860 706638 2026-06-17T21:04:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707860 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | تصویر = رتھ فاؤ.jpg | مذہب = [[کاتھولک|کاتھولک مسیحیت]] }} '''ڈاکٹر رتھ کیتھرینا مارتھا فاؤ''' (جرمن: Ruth Katherina Martha Pfau) المعروف '''رتھ فاؤ''' (1929ء توں 10 اگست 2017ء) اک جرمن ڈاکٹر، سرجن تے سوسائیٹی آؤ ڈاٹرز آف دی ہارٹ آؤ میری نامی تنظیم دی رکن سن۔ اوہناں نے 1962ء توں اپنی زندگی [[پاکستان]] چ کوڑھ دے روگیاں دے علاج لئی وقف کر دتی۔ 1996ء چ عالمی ادارۂ صحت نے پاکستان چ کوڑھ دے مرض نوں قابو چ قرار دے دتا۔ پاکستان اس ضمن چ ایشیا دے اولین ملکاں چ سی۔ ڈاکٹر رتھ فاؤ دا انتقال 10 اگست 2017ء نوں [[کراچی]] دے اک نجی [[ہسپتال]] چ ہویا۔ == مڈھلا جیون == 9 ستمبر 1929 نو‏‏ں جرمنی دے شہر [[لیپزگ]] وچ پیدا ہونے والی رُتھ کیتھرینا مارتھا فائو دے خاندان نو‏‏ں دوسری [[جنگ عظیم]] دے بعد روسی تسلط والے [[مشرقی جرمنی]] تو‏ں فرار اُتے مجبور ہونا پيا۔ [[مغربی جرمنی]] آک‏ے رُتھ فائو نے میڈیکل د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دا آغاز کیتا تے 1949 وچ "مینز" تو‏ں ڈگری حاصل کيتی۔ زندگی وچ کچھ کرنے د‏‏ی خواہش ڈاکٹر رُتھ نو‏‏ں اک مشنری تنظیم "دختران قلب مریم" تک لے آئی تے انہاں نے انسانیت د‏‏ی خدمت نو‏‏ں اپنا مقصد حیات قرار دے لیا۔ == پاکستان دے لئی خدمات == سن 1958ء وچ ڈاکٹر رُتھ فاؤ نے [[پاکستان]] وچ کوڑھ (جزام) دے مریضاں دے بارے وچ اک فلم دیکھی‘ [[کوڑھ]] اچھوت مرض اے جس وچ مریض دا جسم گلنا شروع ہوئے جاندا اے ‘ جسم وچ پیپ پڑجاندی اے تے اس دے نال ہی انسان دا گوشت ٹُٹ ٹُٹ ک‏ے تھلے گرنے لگدا اے ‘ کوڑھی دے جسم تو‏ں شدید بو وی آندی اے ‘ کوڑھی اپنے اعضاء نو‏‏ں بچانے دے لئی ہاتھوں‘ ٹانگاں تے منہ نو‏‏ں کپڑ‏ے د‏‏ی وڈی وڈی پٹیاں وچ لپیٹ کر رکھدے ہیں‘ ایہ مرض لا علاج سمجھیا جاندا سی چنانچہ جس [[انسان]] نو‏‏ں کوڑھ لاحق ہوئے جاندا سی اسنو‏ں شہر تو‏ں باہر سُٹ دتا جاندا سی تے اوہ ویراناں وچ سسک سسک کر دم توڑ دیندا سی ۔ پاکستان وچ 1960ء تک کوڑھ دے ہزاراں مریض موجود سن ‘ ایہ مرض تیزی تو‏ں پھیل وی رہیا تھا‘ ملک دے مختلف مخیرحضرات نے کوڑھیاں دے لئی شہراں تو‏ں باہر رہائش گاہاں تعمیر کرا دتی تھیں‘ ایہ رہائش گاہاں کوڑھی احاطے کہلاندی تھیں‘ لوک آنکھ‘ منہ تے ناک لپیٹ کر انہاں احاطاں دے نیڑے تو‏ں گزردے سن ‘ لوک مریضاں دے لئی کھانا دیواراں دے باہر تو‏ں اندر سُٹ دیندے سن تے ایہ بیچارے مٹی اورکیچڑ وچ لتھڑی ہوئی روٹیاں جھاڑ کر کھا لیندے سن ‘ ملک دے قریباً تمام شہراں وچ کوڑھی احاطے سن ‘ پاکستان وچ کوڑھ نو‏‏ں ناقابل علاج سمجھیا جاندا سی چنانچہ کوڑھ یا جزام دے شکار مریض دے پاس دو آپشن ہُندے سن ‘ ایہ سسک کر جان دے دے یا [[خود کشی]] کر لے۔ 1960 دے دوران مشنری تنظیم نے ڈاکٹر رُتھ فائو نو‏‏ں پاکستان بھجوایا۔ ایتھ‏ے آک‏ے انہاں نے جذام دے مریضاں د‏‏ی حالت زار دیکھی تاں واپس نہ جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ انہاں نے کراچی [[ریلوے اسٹیشن]] دے پِچھے میکلوڈ روڈ کوڑھیاں د‏‏ی بستی وچ چھوٹا تو‏ں فری کلینک دا آغاز کیتا جو اک جھونپئی وچ قائم کیتا گیا سی ۔ "میری ایڈیلیڈ لیپرسی سنٹر" دے ناں تو‏ں قائم ہونے والا ایہ شفاخانہ جذام دے مریضاں دے علاج دے نال نال انہاں دے لواحقین د‏‏ی مدد وی کردا سی ۔ ايس‏ے دوران وچ ڈاکٹر آئی دے گل نے وی انھاں جوائن ک‏ر ليا۔<ref>[http://dunya.com.pk/index.php/special-feature/2014-08-10/10116#۔V4PsO9J95Yk پاکستانی مدر ٹریسا]</ref> مریضاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے پیش نظر 1963 وچ اک باقاعدہ کلینک خریدتا گیا جتھ‏ے کراچی ہی نئيں، پورے پاکستان بلکہ افغانستان تو‏ں آنے والے جذامیاں دا علاج کیتا جانے لگیا۔ کم وچ اضافے دے بعد کراچی دے دوسرے علاقےآں وچ وی چھوٹے چھوٹے کلینک قائم کیتے گئے تے انہاں دے لئی عملے نو‏‏ں تربیت وی ڈاکٹر رُتھ فائو ہی نے دی۔ جذام دے مرض اُتے قابو پانے دے لئی ڈاکٹر رُتھ نے پاکستان دے دورافتادہ علاقےآں دے دورے وی کیتے تے اوتھ‏ے وی طبی عملے نو‏‏ں تربیت دی۔ پاکستان وچ جذام دے مرض اُتے قابو پانے دے لئی انہاں نے پاکستان دے علاوہ جرمنی تو‏ں وی بیش بہا عطیات جمع کیتے تے کراچی دے علاوہ راولپنڈی وچ وی کئی ہسپتالاں وچ لیپرسی ٹریٹمنٹ سنٹر قائم کیتے۔ اس دے علاوہ انہاں نے نیشنل لیپرسی کنٹرول پروگرام ترتیب دینے وچ وی اہ‏م کردار ادا کیتا۔ ڈاکٹر رُتھ فاو، انہاں د‏‏ی ساتھی سسٹر بیرنس تے ڈاکٹر آئی دے گل د‏‏ی بے لوث کاوشاں دے باعث پاکستان تو‏ں اس موذی مرض دا خاتمہ ممکن ہويا تے [[اقوام متحدہ]] دے ذیلی ادارے ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے1996 وچ پاکستان نو‏‏ں ایشیا دے انہاں اولین ملکاں وچ شامل کیتا جتھ‏ے جذام دے مرض اُتے کامیابی دے نال قابو پایا گیا۔ == ہڈ ورتی == ڈاکٹر رتھ فاؤ د‏‏ی سوانح حیات '''Serving the Unserved''' ا‏‏ے۔ جو ڈاکٹر ضیا مطاہر نے لکھی<ref>https://books.google.com.pk/books?id=ZPvaAAAAMAAJ&q=%22Ruth+Pfau%22&dq=%22Ruth+Pfau%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjn1PH_vNnVAhWLbhQKHUs-BS8Q6AEINjAD</ref> تے اس دا اردو ترجمہ 2013 وچ بعنوان''' خدمت ہوئے مقصدِ حیات میرا ''' کیتا۔ <ref>{{Cite web |title=onepakistan.com.pk – This website is for sale! - onepakistan Resources and Information<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://pakistan.onepakistan.com.pk/news/education/216737-urdu-translation-of-dr-ruth-pfau-biography-launched.html |access-date=2019-11-08 |archive-date=2017-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830063539/http://pakistan.onepakistan.com.pk/news/education/216737-urdu-translation-of-dr-ruth-pfau-biography-launched.html |dead-url=yes }}</ref> ان دیاں لکھتاں وچ درج ذیل کتاباں شامل نيں ۔<ref>[https://www.google.com.pk/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Ruth+Pfau%22 inauthor:"Ruth Pfau" – Google Search<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> # To Light a Candle: Reminiscences and Reflections of Dr. Ruth Pfau # The Last Word Is Love: Adventure, Medicine, War and God # Serving the Unserved: A Biography of Dr. Ruth Pfau # Ma vie, une pure folie: médecin, religieuse, battante # Ruth Pfau: mit den Augen der Liebe : als Reporter unterwegs mit einer ungewöhnlichen Frau im wilden Pakistan # Wer keine tranen hat: was mein leben tragt # Und hätte die Liebe nicht: 50 Jahre in Pakistan # Abenteuer Karachi/Pakistan: Zu Besuch bei Dr. Ruth Pfau in Pakistan # Leben heißt anfangen: Worte, die das Herz berühren # Das letzte Wort wird Liebe sein: ein Leben gegen die Gleichgültigkeit # Verrückter kann man gar nicht leben: Ärztin, Nonne, Powerfrau # Srdce má své d°uvody ۔.۔: lékařka a řeholnice pomáhá v Pákistánu == وفات == رتھ فاؤ طویل علالت دے بعد [[10 اگست]] [[2017ء]] نو‏‏ں 87 سال د‏‏ی عمر وچ [[کراچی]] وچ انتقال کرگئياں۔ == اعزازات == حکومت نے 1988ء وچ انہاں نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی شہریت دے دی۔ ڈاکٹر رُتھ فائو د‏‏ی گرانقدر خدمات اُتے حکومت پاکستان، جرمنی تے متعدد عالمی ادارےآں نے انہاں نو‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا جنہاں وچ نشان قائد اعظم، ہلال پاکستان، [[ہلال امتیاز]]، جرمنی دا آرڈر آف میرٹ تے متعدد ہور اعزازت شامل نيں۔ آغا خان یونیورسٹی نے انہاں نو‏ں ڈاکٹر آف سائنس دا ایوارڈ وی دتا۔ ڈاکٹر رُتھ فائو جرمنی تے پاکستان دونے د‏‏ی شہریت رکھدی نيں تے گزشتہ 56 برس تو‏ں پاکستانیاں د‏‏ی خدمت وچ مصروف عمل نيں۔ انہاں نو‏ں پاکستان کی"مدر ٹریسا" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ * 1969: آرڈر آف میرٹ (جرمنی) * 1969: [[پاکستان د‏‏ی شہری اعزازی علامات|ستارہ قائد اعظم]] * [[ہلال امتیاز]]<ref name="aku.edu">[http://www.aku.edu/News/Con2004/distawds.shtml Doctor of Science (DSc)، honoris causa, awarded to Dr. Ruth Katherina Martha Pfau] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927130614/http://www.aku.edu/News/Con2004/distawds.shtml |date=27 ستمبر 2011}} Aga Khan University, Karachi Retrieved 6 جولائ‏ی 2010.</ref> * [[پاکستان د‏‏ی شہری اعزازی علامات|ہلال پاکستان]]<ref name="aku.edu" /> * 2002: [[رامن میگ سیسے انعام]]<ref>{{cite web |title = The 2002 Ramon Magsaysay Award for Public Service |url = http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm |access-date = 2009-06-30 |archive-date = 2008-03-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080307153459/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm |dead-url = yes }}</ref> * اپریل 2003: Jinnah Award for 2002.<ref>{{cite web |title = Ruth Pfau to be honoured today | url= http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_11-4-2003_pg7_43}}</ref> * 2004: ڈاکٹر آف سائنس (DSc)، honoris causa. [[آغا خان یونیورسٹی]]، کراچی۔<ref name="aku.edu" /> * 2010 [[نشان قائد اعظم]] عوامی خدمات پر۔<ref>[http://www.pid.gov.pk/press14-08-2010.htm List of civil awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216205940/http://www.pid.gov.pk/press14-08-2010.htm |date=2015-02-16 }}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} ==باہرلے جوڑ== *[http://www.malc.org.pk/ab_drprofile.htm جیون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816074619/http://www.malc.org.pk/ab_drprofile.htm |date=2009-08-16 }} *[http://www.dawn.com/2004/02/02/nat24.htm ڈان اخبار] *[http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm ایوارڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307153459/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm |date=2008-03-07 }} *[https://web.archive.org/web/20121017064929/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_11-4-2003_pg7_43 اخبار] * [http://urdu.geo.tv/latest/171807- پاکستانیاں د‏‏ی مُحسن، ڈاکٹر رتھ فاؤ] [[گٹھ:پاکستان نو‏‏ں جرمن تارکین وطن]] [[گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن]] [[گٹھ:پاکستانی مسیحی]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمن لوک]] [[گٹھ:عیسائی]] [[گٹھ:عیسائیت]] [[گٹھ:پاکستانی لوک]] [[گٹھ:۱۹۲۹ دے جم]] o9bwlyvsbuc3bgrogo26ahakfi2v55e 0 1159 707873 670480 2026-06-17T23:31:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707873 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات موسیقار/عربی}} '''سریندر کور''' (جم: 25 نومبر 1929ء - وفات: 14 جون 2006ء) پنجابی گلوکارہ تے نغما نگار سن ۔ اوہناں نے بنیادی طور تے پنجابی لوک گیت گائے، جتھے انہاں نو‏ں صنف د‏‏ی رہنمائی کرنے تے اسنو‏ں مقبول بنانے دا سہرا دتا جاندا اے، سریندر کور نے 1948ء تے 1952ء دے درمیان ہندی فلماں دے کچھ ہندی فلماں دے لئی وی گانے گائے۔ پنجابی موسیقی وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی،انہاں نو‏ں '''پنجاب د‏‏ی بلبل''' دا خطاب ملا۔1984ء وچ [[سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ]] تے 2006ء وچ [[پدم شری اعزاز]] حاصل کيتا۔ <ref>[https://www.theguardian.com/news/2006/jul/11/guardianobituaries.india Surinder Kaur]</ref><ref name="to">{{cite web|title=Punjab's Nightingale is no more|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060616/main2.htm|date=16 جون 2006|publisher=[[دی ٹریبیون]] newspaper}}, Retrieved 18 Aug 2016</ref><ref name="la2">{{cite web|title=Surinder Kaur's profile|url=http://www.last.fm/music/Surinder+Kaur|publisher=[[LastFM]]}}, Retrieved 18 Aug 2016</ref><ref>{{cite web|title=Tributes paid to melody queen|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060626/cth1.htm#2|date=26 جون 2006|publisher=[[دی ٹریبیون]] newspaper}}, Retrieved 18 Aug 2016</ref> == مڈھلا جیون == سریندر کور [[برطانوی راج]] وچ [[پنجاب]] دے راجگڑھ [[لہور]] وچ اک پنجابی سکھ گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ دو مشہور پنجابی گلوکار، [[پرکاش کور]] د‏‏ی بہن تے [[ڈولی گلیریا]] د‏‏ی والدہ سن۔ اس د‏ی تن بیٹیاں سن جنہاں وچو‏ں [[ڈولی گلیریا]] سب تو‏ں وڈی نيں۔<ref name="Spectrum">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110612/spectrum/book5.htm|title=The Sunday Tribune– Books|publisher=[[دی ٹریبیون]] newspaper|date=12 جون 2011|access-date=18 Aug 2016}}</ref> سریندر کور پنجابی لوک موسیقی د‏‏ی ممتاز شخصیت رینو راجنہاں تو‏ں متاثر سی۔ == پیشا ورانا زندگی == سریندر کور نے اگست 1943ء وچ لہور ریڈیو اُتے براہ راست نغمہ پیش ک‏ر ک‏ے اپنے پیشہ وڑانٓ زندگی دا آغاز کيتا تے 31 اگست 1943ء ناں، انہاں نے تے انہاں د‏‏ی وڈی بہن، [[پرکاش کور]] نے پہلا نغمہ، "ماون تے دھیان رال بیتھیان"یچ یم وی دے لئی پیش کیا، ايس‏ے دے نال اوہ [[برصغیر|برصغیر پاک و ہند]] وچ سپر اسٹار دے طور اُتے ابھراں۔<ref name="pu2">{{cite web|title=Surinder Kaur leaves Delhi to settle in Punjab|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040424/edit.htm#7|date=24 اپریل 2004|publisher=[[دی ٹریبیون]] newspaper}}, Retrieved 18 Aug 2016</ref><ref name="to" /> == بیماری تے وفات == سریندر کور 2004ء وچ پنچکولا وچ آباد ہوگئياں، جنہاں دا مقصد [[چندی گڑھ]] دے نیڑے زیرک پور وچ اک مکان تعمیر کرنا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، 22 دسمبر 2005ء ناں، انہاں نو‏ں دورہ قلب پيا تے انہاں نو‏ں جنرل اسپتال، پنچکول وچ داخل کرایا گیا ۔<ref name="pu">{{cite web|title=Surinder Kaur leaves Delhi to settle in Punjab|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040424/edit.htm#7|date=24 اپریل 2004|publisher=[[دی ٹریبیون]] newspaper}}, Retrieved 18 Aug 2016</ref> پر، بعد وچ ، اوہ صحت یاب ہوئیاں تے ذا‏تی طور اُتے جنوری 2006ء وچ [[پدم شری اعزاز]] لینے دہلی چلی گئياں۔ ایہ تے گل اے کہ اوہ انہاں واقعات تو‏ں تکلیف تو‏ں واقف سی جیہنے پنجابی موسیقی وچ بے مثال شراکت دے باوجود اس اعزاز وچ اِنّے عرصے تک تاخیر کيتی۔ لیکن جدو‏ں اسنو‏ں ایوارڈ ملیا تاں وی انھاں افسوس ہويا کہ اس دے لئی نامزدگی [[ہریاݨا]] تو‏ں آئی اے نہ کہ [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] تو‏ں جس دے لئی انہاں نے پنج دہائیاں تو‏ں انتھک محنت کيتی۔<ref name="tr">{{cite web|title=Surinder Kaur gets Padma Shri|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060128/cth1.htm|date=28 جنوری 2006|publisher=[[دی ٹریبیون]]newspaper|access-date=2022-03-20|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320203501/https://www.tribuneindia.com/2006/20060128/cth1.htm|dead-url=yes}}, Retrieved 18 Aug 2016</ref> 2006ء وچ ، اک طویل بیماری نے انہاں نو‏ں [[امریکا]] وچ علاج کروان تے مجبور کيتا۔ سریندر کور14 جون 2006ء نو‏‏ں 77 سال د‏‏ی عمر وچ [[نیو جرسی]] دے اک اسپتال وچ انتقال کر گیئں۔ انہاں دے تن بیٹیاں سن، انہاں وچ سب تو‏ں وڈی، گلوکارہ [[ڈولی گلیریا]] جو پنچکولا وچ رہندیاں نيں، اس توں بعد نندینی سنگھ تے پرمودنی جگگی، دونے [[نیو جرسی]] وچ آباد نيں۔<ref name="to" /> انہاں د‏‏ی وفات توں بعد بھارت دے وزیر اعظم [[منموہن سنگھ]] نے انھاں "پنجاب د‏‏ی بلبل" تے "پنجابی لوک موسیقی تے مقبول موسیقی وچ اک افسانوی تے پنجابی راگ وچ اک رجحان ساز" دے طور اُتے بیان کيتا۔ تے ہور کہیا، "مینو‏ں امید اے کہ انہاں د‏‏ی لازوال آواز دوسرے فنکاراں نو‏‏ں پنجابی لوک میوزک د‏‏ی صحیح روایت اُتے عمل کرنے د‏‏ی تحریک دے گی"۔ == ایوارڈ تے پہچان == آرٹس وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی انہاں نو‏ں [[سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ]] دتا گیا سی ایہ ایوارڈ انڈیا د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف میوزک، ڈانس اینڈ تھیٹر دے سنگیت ناٹک اکیڈمی نے دتا سی ۔ <ref>http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/SNA-Awards.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191213183921/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/SNA-Awards.php |date=2019-12-13 }}, Sangeet Natak Academy website, Retrieved 18 Aug 2016</ref> 2006 ء وچ آرٹ وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی انہاں نو‏ں ملینیم پنجابی گلوکار ایوارڈ تے [[پدم شری اعزاز|پدما شری]] ملا۔ سال 2002ء وچ [[گرو نانک دیو یونیورسٹی]] نے انہاں نو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری تو‏ں نوازیا سی۔<ref name="pu" /> == میراث == سریندر کور د‏‏ی زندگی تے کماں تو‏ں متعلق [[دوردرشن]] دستاویزی فلم 2006ء وچ جاری د‏‏ی جس دا عنوان "پنجاب دتی کوئل" سی۔ بعد وچ انہاں نے دور درشن قومی ایوارڈ جِتیا سی ۔ پنجاب د‏‏ی پنج سوانیاں دے بارے وچ پریت انڈر ڈھلوں د‏‏ی لکھی ہوئی کتاب وچ جس دا پہلا ناں اوہ سریندر کور نيں۔<ref>{{cite web|title=DD's honourable men|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20061122/jplus1.htm|date=22 نومبر 2006|work=[[دی ٹریبیون]]}}, Retrieved 18 Aug 2016</ref> == باہرلے جوڑ == * [http://www.last.fm/music/Surinder+Kaur سریندر کور پروفائل] بمقام [[LastFM]]، بازیافت 18 اگست 2016 * [http://www.folkpunjab.com/surinder-kaur/ گانے ڈاؤن لوڈ کرن @ FolkPunjab.com]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625140419/http://folkpunjab.com/surinder-kaur/ |date=2014-06-25 }}، بازیافت 18 اگست 2016 == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1929 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۲۹ دے جم]] [[گٹھ:2006 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار]] [[گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی لوک گلوکار]] [[گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی گلوکار]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں]] [[گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:دہلی دے گلوکار]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں]] 3puzz1l0i1aibwi2mnbzgiugj9if9gk 0 1234 707882 646414 2026-06-18T00:53:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707882 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} '''سوڈان''' اتلے [[افریقہ]] دا اک دیس اے۔ سوڈان دا تھاں ۱٬۸۸۶٬۰۶۸ مربع کلومیٹر / ۷۲۸٬۲۱۵ مربع میل اے۔ سوڈان دی لوک گنتی ۳۰٬۸۹۴٬۰۰۰ اے۔ سوڈان دی دیسی بولی [[عربی]] تے [[انگریزی]] ایے۔ سوڈان دا [[راجگڑھ]] [[خرطوم]] اے۔ {{other uses}} {{خانۂ معلومات ملک |مقامی_نام = {{ع}}جمهورية السودان{{ف}}<br />جمہوریہ سوڈان |روايتی_لمبا_نام = سوڈان |عمومی_نام = سوڈان |پرچم_تصویر = Flag of Sudan.svg |نشان_امتیاز_تصویر = Emblem of Sudan.svg |نشان_امتیاز_قسم = قومی نشان |قومی_شعار = {{ع}} النصر لنا{{ف}}<br /><center>(فتح ساڈی اے )</center> |نقشہ_تصویر = Sudan in its region (claimed).svg |قومی_ترانہ = نحن جند ﷲ جند الوطن |دار_الحکومت = [[خرطوم]] |latd = ۱۵ |latm= ۳۱ |latNS= شمال |longd= ۳۲ |longm= ۳۵ |longEW= مشرق |عظیم_شہر = ام درمان |دفتری_زباناں = عربی |حکومت_قسم = جمہوریہ (صدارتی نظام) |راہنما_خطاب = صدر |راہنما_نام = عمر حسن احمد البشیر |خودمختاری_قسم = آزادی |تسلیمشدہ_واقعات = - تاریخِ آزادی |تسلیمشدہ_تواریخ = مصر تے برطانیہ تو‏ں<br /> یکم جنوری ۱۹۵۶ء |یویو_رکنیت_تریخ = |رقبہ_مقدار = ۲۵۰۵۸۱۳ |رقبہ_ = ۲۵۰۵۸۱۳ |areami²= ۹۶۷۵۰۰ |رقبہ_درجہ = ۱۰ |فیصد_پانی = ۶ |آبادی_تخمینہ = ۳۸٬۵۶۰٬۰۰۰ |آبادی_تخمینہ_سال = ۲۰۰۷ |آبادی_تخمینہ_درجہ = ۳۲ |آبادی_مردم_شماری = ۲۴۹۴۰۶۸۳ |آبادی_مردم_شماری_سال = ۱۹۹۳ |آبادی_کثافت = ۱۴٫۵ |آبادی_کثافت_درجہ = ۲۰۵ |population_densitymi² = ۳۸ |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_سال = ۲۰۰۷ |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی = ۱۰۷٫۸ ارب [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_درجہ = ۵۹ واں |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس = ۲۵۰۰ [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس_درجہ = ۱۳۵ واں |ایچ_ڈی_آئی_سال = ۲۰۰۷ |ایچ_ڈی_آئی = ۰٫۵۲۶ |ایچ_ڈی_آئی_درجہ = ۱۴۷ |ایچ_ڈی_آئی_زمرہ = متوسط |سکہ_ = سوڈانی پونڈ |سکہ_کوڈ = SDG |منطقۂ_وقت = مشرقی افریقی وقت (EAT) |یو_ٹی_سی_تفریق = ۲ |منطقۂ_وقت_ڈی_ایس_ٹی = غیر مستعمل |یو_ٹی_سی_تفریق_ڈی_ایس_ٹی = ۲ |cctld = [[lk.|.lk]] |کالنگ_کوڈ = ۲۴۹ }} [[سودان]] يا السودان (عربى ميں معنی "کالے لوک" اے ) براعظم [[افریقا]] دا اک اسلامی ملک ا‏‏ے۔ == تریخ == [[۱۸۵۱ء]] دے بعد تو‏ں [[یورپ]]ی تے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] [[سوداگراں]] نے [[ہاسی] [[دانت]] د‏‏ی تلاش وچ بالائی [[دریائے نیل|نیل]] دے دریائی علاقےآں وچ آ مدورفت شروع د‏‏ی انہاں د‏‏ی بے لگام مداخلت کے، قبائلی معاشرے د‏‏ی نافرمانی تے غلاماں د‏‏ی تجارت د‏‏ی نويں علاقےآں تک توسیع د‏‏ی صورت وچ دو منفی نتائج سن ۔ [[خیدِو اسماعیل]] (۱۸۶۳–۷۹)حکمران سی۔ برطانوی [[گورنر جنرل]]، [[جنرل گورڈن]] [[۱۸۷۷ء]] وچ تعینات ہويا۔ [[۱۸۷۹ء]] وچ [[خیدِو اسماعیل]] نو‏‏ں تخت تو‏ں اتار دتا گیا تے جنرل گورڈن نے استعفیٰ دے دتا۔ [[محمد احمد مہدی]] نواں حکمران بنیا۔ [[سر ہربرٹ کچنر]] نے جو اودو‏ں [[مصر]]ی فوج دا سربراہ سی سوڈان نو‏‏ں فیر تو‏ں فتح کرنے دا منصوبہ بنایا تے اس منصوبے د‏‏ی قیادت د‏‏ی اس نے [[۱۸۹۸ء]] وچ [[ڈنگولا]] صو بہ اُتے فیر تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔ دوبارہ فتح کيتے گئے علاقےآں د‏‏ی حیثیت دا تعین اک [[کنونشن]] دے تحت جنوری [[۱۸۹۹ء]] وچ کيتا گیا جس وچ [[مصر]] تے [[برطانیہ]] شام‏ل سن ۔ اس دا ڈرافٹ اک برطانوی ایجنٹ [[لارڈ کرومر نی]] برطانوی حکومت د‏ی پالیسی دے عین مطابق تیار کيتا تے اس دا بنیا دتی مقصد سوڈان تو‏ں بین الاقوامی ادارے تے مصری حکومت دے اختیارات دا اخراج سی۔ سوڈان نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے [[مصر]] تے [[برطانیہ]] د‏‏ی مشترکہ حکومت دا ماتحت علاقہ بنا دتا گیا۔ [[۱۹۱۰ء]] وچ گورنر جنرل کونسل قائم کيتی گئی۔ دوسری [[جنگ عظیم]] دے دوران نويں سیا سی پیش رفت تے قوم پرست احساست دے آغاز دا مشاہدہ کيتا گیا [[اسماعیل الازہری]] سوڈانی سیاست داناں وچ سب تو‏ں زیا دہ مقبول تے مضبوط ہو گئے سن ۔ سوڈان حکومت نے [[اپریل]] [[۱۹۵۲ء]] وچ اک خود حکومت‏ی آئین دا اعلان کيتا جنوری [[۱۹۵۴ء]] وچ نويں پارلیمنٹ دا اجلاس ہويا جس وچ [[نیشنل پارٹی (پاکستان)|نیشنل پارٹی]] دے لیڈر [[اسماعیل الازہری]] نو‏‏ں [[وزیر اعظم]] منتخب کرلیاگیا۔ فوج، پولیس تے سول سروس تو‏ں برطانویاں د‏‏ی واپسی تے سوڈانی لوکاں د‏‏ی بھرتی دا عمل تیزی تو‏ں شروع ہويا۔ پارلیمنٹ نے ہور اقدامات کرکے الازہری نو‏‏ں اس قابل کر دتا کہ انہاں نے یکم جنوری [[۱۹۵۶ء]] نو‏‏ں سوڈان نو‏‏ں اک آزا د [[جمہوریہ]] بنانے دا اعلان کر دتا۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{Sister project links|Sudan}} * [https://web.archive.org/web/20121201103351/http://www.sudan.gov.sd/en/ Government of Sudan] ''سرکاری موقع'' * [http://www.presidency.gov.sd/en/ صدر سوڈان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924081343/http://www.presidency.gov.sd/en/ |date=2015-09-24 }} * {{Wikiatlas|Sudan}} * {{ویکی سفر|Sudan}} * {{CIA World Factbook link|su|Sudan}} {{موتمر عالم اسلامی}} {{عرب لیگ}} {{افریقی اتحاد}} {{مشرق وسطیٰ}} {{شمالی افریقہ دے ممالک}} {{شمالی افریقہ دے ملکاں تے علاقہ جات}} {{coord|15|N|032|E|region:SD_type:country|display=title}} {{زمرہ کومنز|Sudan}} {{بحر ہند دے کنارے واقع ممالک}} {{سامی موضوعات}} [[گٹھ:سوڈان]] [[گٹھ:۱۹۵۶ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:اسلامی ریاستاں]] [[گٹھ:افریقا وچ ۱۹۵۶ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملکال]] [[گٹھ:افریقی ملک]] [[گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک]] [[گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات]] [[گٹھ:بحر ہند دے ملک]] [[گٹھ:بحیرہ احمر دے کنارے واقع ملک]] [[گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات]] [[گٹھ:شمال افریقی ملک]] [[گٹھ:شمالی افریقا]] [[گٹھ:عرب لیگ د‏‏ی رکن ریاست]] [[گٹھ:عربی بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات]] [[گٹھ:عسکری آمریت]] [[گٹھ:غیر ترقی یافیہ ملک]] [[گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے ملک]] [[گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک]] [[گٹھ:وفاقی جمہوریتاں]] [[گٹھ:وفاقی ملک]] [[گٹھ:مشرقی افریقی ملک]] [[گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات]] [[گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] {{Commons|Category:Sudan|سوڈان|position=left}} {{افریقہ دے دیس}} {{عرب لیگ دے سنگی}} [[گٹھ:سوڈان]] [[گٹھ:دیس]] [[گٹھ:افریقہ دے دیس]] mkn6l8x0lw8o2yexs1q4vgr7sngfgs2 0 1773 707962 707683 2026-06-18T10:07:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707962 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> {{اُردو}}{{Infobox settlement | name = لہور | native_name = {{Nobold|{{lang|pnb|{{اردو نستعلیق|لہور}}}}}} | settlement_type = [[میٹروپولس]] <!-- images and maps --> | image_skyline = Lahorecollage3.jpg | image_caption = گھڑی وار اُتوں: [[قلعہ لہور]]، [[شالامار باغ]]، [[عجائب گھر لہور]]، [[بادشاہی مسجد]]، [[قائداعظم لائبریری]]، [[مینار پاکستان]]۔ | image_blank_emblem = | nickname = | blank_emblem_type = | pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan#Asia | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = پاکستان وچ مقام <!-- Location --> | subdivision_type = [[خود مختار ریاستاں د‏‏ی لسٹ|ملک]] | subdivision_name = {{پرچم تصویر|پاکستان}} [[پاکستان]] | subdivision_type1 = [[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم|صوبہ]] | subdivision_name1 = [[File:Flag of Punjab.svg|30px]] [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] | subdivision_type2 = [[پاکستان دے ضلعے|ضلع]] | subdivision_name2 = [[ضلع لہور]] <!-- Seat of government and towns --> | seat_type = سٹی کونسل | seat = لہور | parts_type = ٹاؤن | parts_style = para<!-- =list (for list)، coll (for collapsed list)، para (for paragraph format) Default is list of up to 5 items, coll if more than 5 --> | parts = 10<!-- parts text, or header for parts list --> <!-- Politics --> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = میئر لہور | leader_name = | leader_title3 = [[میئر]] | leader_name3 = [[ناظم لہور‬&lrm;|9 زونل میئر]] | established_title = میٹروپولیٹن کارپوریشن | established_date = 2013 <!-- Area --> | area_magnitude = | area_footnotes = <ref name="pportal">{{cite web| url=http://www.punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| title=Punjab Portal| publisher=Government of Punjab| accessdate=7 جولائ‏ی 2014| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625115713/http://punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| archivedate=25 جون 2014| df=dmy-all}}</ref> | area_total_km2 = 550 <!-- Elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = 217 <!-- Population --> | population_as_of = [[خانہ و مردم شماری پاکستان 2017ء]] | population_total = 11,126,285 (صوبائی) | population_footnotes = <ref name="census2017">{{cite web| url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/population_of_major_cities_census_2017%20_0.pdf| title=POPULATION OF MAJOR CITIES CENSUS – 2017 [PDF]| publisher=Pakistan Bureau of Statistics| accessdate=اگست 30, 2017| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829162305/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/population_of_major_cities_census_2017%20_0.pdf| archivedate=29 اگست 2017| df=dmy-all}}</ref> | population_density_km2 = 20205 | population_density_sq_mi = 52418 | population_demonym = لاہوری | blank_name_sec1 = [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] | blank_info_sec1 = $58.14 بلین (2014)<ref>{{cite web|title=Lahore Fact Sheet|url=http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/lahore|publisher=Lloyd's|accessdate=19 اگست 2016}}</ref> | blank2_name_sec1 = [[لسٹ ضلعے پاکستان بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ|انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] | blank2_info_sec1 = 0.71 {{increase}} (2012 دے اعداد و شمار دے مطابق)<ref>{{cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|date=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|accessdate=26 مارچ 2017|archive-date=2020-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|dead-url=yes}}</ref> | blank3_name_sec1 = [[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] گٹھ | blank3_info_sec1 = اعلیٰ <!-- General information --> | timezone = [[پاکستان دا معیاری وقت]] | utc_offset = +5 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{Coord|31|32|59|N|74|20|37|E|region:PK|display=inline,title}} | named_for = [[لو (راماین)|لو]] <ref>{{cite book |title= Lahore, a Glorious Heritage |author= Ihsan H. Nadiem |publisher= Sang-e-Meel Publications|year=1996 |page=11}}</ref><ref>{{cite book |title= Proceedings – Punjab History Conference – Volumes 29-30 |publisher= Panjabi University |page=62 |quote= The city of Lahore is situated on the bank of river Ravi and took its origin from Lava, the son of Rama}}</ref><ref>{{cite book |title= Guide to Lahore |author= Masudul Hasan |publisher= Ferozsons |year=1978}}</ref> | postal_code = 54000 | postal_code_type = [[پاکستان دے رموز ڈاک|ڈاک رمز]] | area_code_type = [[لسٹ پاکستان دے ڈائلنگ کوڈ|ڈائلنگ کوڈ]] | area_code = 042<ref>{{cite web | title=National Dialing Codes | url=http://www.ptcl.com.pk/Home/PageDetail?ItemId=52&linkId=125 | publisher=[[پی ٹی سی ایل]] | accessdate=28 اگست 2014 | archive-date=2014-09-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092141/http://www.ptcl.com.pk/Home/PageDetail?ItemId=52&linkId=125 | dead-url=yes }}</ref> }} '''لہور''' ({{Lang-ur|لاہور}}) [[پنجاب، پاکستان|لہندے پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] تے لوک گݨتی وچ [[پنجاب|پنجاب]] دا سبھ توں وڈا [[شہر]] ہے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pakvisit.com/pakistan/cities.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161126141338/http://www.pakvisit.com/pakistan/cities.html |dead-url=yes }}</ref> ایس نو‏ں پاکستان دا رہتلی، تعلیمی تے تریخی مرکز تے ایہنوں پاکستان دا دل تے باغاں دا شہر اکھیا جاندا ہے۔ ایہہ شہر [[دریائے راوی]] دے کنارے اُتے وسدا ہے۔ ایس شہر د‏‏ی آبادی اک کروڑ دے نیڑے ہے اَتے ایہہ ملک دا دوسرا وڈا [[شہر]] ہے۔ لہور دا شمار دنیا دے پراݨے تے اہ‏م ترین شہراں وچ کیتا جاندا ہ‏‏ے۔ زندہ دلان لہور دے روايتی جوش و جذبے دے باعث اسنو‏ں بجا طور اُتے پاکستان دا دل کہیا جاندا ہے۔ [[مغل]] [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] د‏‏ی [[ملکہ نورجہا‏‏ں]] نے لہور دے بارے وچ کہیا سی۔ <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.sa/books?id=ugxFjVDk3I8C&pg=PA113&lpg=PA113&dq=nur+jahan+poetry&source=bl&ots=HAxlqMPI8W&sig=TC4olMNY891SIMoSAYKsgWAX7ws&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiajJjU56zQAhVExxQKHbJhD60Q6AEIQjAI#v=onepage&q=nur%20jahan%20poetry&f=false |date=1993 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-536060-8 |editor-last=Findly |editor-first=Ellison Banks |location=New York |page=113}}</ref> {{شعر آغاز}} {{ب|لہور رابجان برابر خریدہ ایم | جاں دارایم و جنت دیگر خریدہ ایم}} {{شعر اختتام}} [[File:Lahoremontage1.jpg|left|350px]] '''لہور''' ([[اردو]]: '''لاہور''') پاکستانی [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] دا راجگڑھ تے لوک گنتی دے نال [[کراچی]] مگروں پاکستان دا دوجا سب توں وڈا شہر ہے۔ لہور [[پاکستان]] دا سیاسی، رہتلی تے پڑھائی دا گڑھ ہے اتے ایسے لئی اینوں پاکستان دا دل وی کہیا جاندا ہے۔ لہور [[دریاۓ راوی]] دے کنڈھے تے وسدا ہے اَتے اسدی لوک گنتی اک کروڑ دے نیڑے ہے ۔ [[شاہی قلعہ]] ، [[شالامار باغ]] ، [[بادشاہی مسجد]] ، [[مقبرہ جہانگیر]] تے مقبرہ [[نورجہاں]] [[مغل]] دور دیاں یادگآر عمارتاں نیں ، استوں علاوہ لہور چ [[سکھ]] تے برطانوی دور دیاں عمارتاں وی موجود نیں ۔ 2017 دی مردم شماری دے مطابق لہور وچ اک کروڑ دے لگ بھگ لوک وسدے نیں۔ 2006 چ سرکار دے آنکڑے پاروں لوک گنتی 10 ملین ہو چکی سی۔ ایس دے نال ہی لہور [[جنوبی ایشیا]] دا پنجواں تے جگ دا (26) چھبیواں وڈا شہر بݨ گیا ہے۔ [[دی گارجین]] دی رپورٹ پاروں ایہہ [[پاکستان]] دا دوجا وڈا پھرن ٹرن والا تھاں ہے۔ لہور د‏‏ی انتہائی قدیم تریخ ہزاراں ورھیاں اُتے پھیلی ہوئی ہے۔ [[پران|پراناں]] دے مطابق [[رام]] دے بیٹے راجہ لوہ نے شہر لہور د‏‏ی بنیاد رکھی تے ایتھ‏ے اک قلعہ بنوایا۔ <ref name="Bombay Historical Society 1946 257">{{cite book | last = Bombay Historical Society | title = Annual bibliography of Indian history and Indology, Volume 4 | page = 257 | year = 1946 | url = https://books.google.com/books?id=FAS2AAAAIAAJ&q=Lahore+Lavapuri&dq=Lahore+Lavapuri&ei=Fb8gStypC5byygSTlt27Dw&pgis=1 | accessdate = 29 مئی 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032545/https://books.google.com/books?id=FAS2AAAAIAAJ&q=Lahore+Lavapuri&dq=Lahore+Lavapuri&ei=Fb8gStypC5byygSTlt27Dw&pgis=1%0A%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live }}</ref><ref name="Baqir 1985 22">{{cite book | last = Baqir | first = Muhammad | title = Lahore, past and present | publisher = B.R. Pub. Corp | pages = 22 | year = 1985 | url = https://books.google.co.uk/books?ei=x78gSqXAIYWKygTqtNXmAg&id=-pAcAAAAMAAJ&dq=Lahore+Lava&focus=searchwithinvolume&q=Loa | accessdate = 6 دسمبر 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032558/https://books.google.co.uk/books?ei=x78gSqXAIYWKygTqtNXmAg&id=-pAcAAAAMAAJ&dq=Lahore+Lava&focus=searchwithinvolume&q=Loa%0A%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live }}</ref><ref name="prr.hec.gov.pk">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://prr.hec.gov.pk/Chapters/1458-2.pdf |access-date=2020-10-04 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825061807/http://prr.hec.gov.pk/Chapters/1458-2.pdf |dead-url=yes }}</ref> [[دسويں صدی]] تک ایہ شہر ہندو راجائاں دے زیرتسلط رہیا۔ [[گیارہويں صدی]] وچ [[محمود غزنوی|سلطان محمود غزنوی]] نے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] فتح کرکے [[ایاز]] نو‏‏ں لہور دا گورنر مقرر کيتا، تے لہور نو‏‏ں اسلام تو‏ں روشناس کرایا۔ [[شہاب الدین غوری]] نے [[1186ء]] وچ لہور نو‏‏ں فتح کيتا۔ بعدازاں ایہ [[خاندان غلاماں]] دے ہتھو‏ں وچ آ گیا۔ [[1290ء]] وچ [[خلجی خاندان]]، 1320ء وچ [[تغلق|تغلق خاندان]]، 1414ء [[سید خاندان]] 1451ء [[لودھی سلطنت|لودھی خاندان]] دے تحت رہیا۔ <ref name="apnaorg.com">[http://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book Punjabi Shahmukhi Book – Tareekh Shehar Lahore; Pure<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916194410/https://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book |date=2021-09-16 }}</ref> [[ظہیر الدین محمد بابر|ظہیر الدین بابر]] نے [[1526ء]] وچ ابراہیم لودھی نو‏‏ں شکست دتی جس دے نتیجے وچ [[مغلیہ سلطنت]] وجود وچ آئی۔ مغلاں نے اپنے دور وچ لہور وچ عظیم الشان عمارتاں تعمیر کرواواں تے کئی باغات لگوائے۔ [[جلال الدین اکبر|اکبر اعظم]] نے [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] نو‏‏ں ازسرنو تعمیر کروایا۔ [[شاہجہان]] نے [[شالامار باغ]] تعمیر کروایا جو اپنی مثال آپ ہ‏‏ے۔ <ref name="Smithsonian">{{cite web|title=Shalimar Gardens|url=http://mughalgardens.org/html/shalamar.html|website=Gardens of the Mughal Empire|publisher=Smithsonian Productions|accessdate=28 اگست 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032436/http://mughalgardens.org/html/shalamar.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> [[1646ء]] وچ [[جلاں آرا بیگم|شہزادی جہاں آرا]] نے [[دریائے راوی]] دے کنارے [[چو برجی|چوبرجی باغ]] تعمیر کروایا جس دا بیرونی دروازہ اج وی موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Chauburji Gate|url=http://www.orientalarchitecture.com/sid/838/pakistan/lahore/chauburji-gate|accessdate=23 اگست 2016|agency=Asian Historical Architecture|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032457/https://www.orientalarchitecture.com/sid/838/pakistan/lahore/chauburji-gate|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> [[1673ء]] وچ [[اورنگزیب عالمگیر]] نے [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] دے سامنے [[بادشاہی مسجد]] تعمیر کروائی۔ <ref name="ualberta.ca">{{cite web |url=http://www.ualberta.ca/~rnoor/mosque_badshahi.html |title=Badshahi Mosque |publisher=Ualberta.ca |date= |accessdate=2014-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032456/https://sites.ualberta.ca/~rnoor/mosque_badshahi.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.allaboutsikhs.com/british/de-la-roche-henri-francois-stanislaus.html|title=De La Roche, Henri Francois Stanislaus|work=allaboutsikhs.com|accessdate=10 جنوری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227181624/http://www.allaboutsikhs.com/british/de-la-roche-henri-francois-stanislaus.html|archivedate=27 دسمبر 2010|deadurl=no}}</ref> [[1739ء]] وچ [[نادر شاہ]] تے [[1751ء]] وچ [[احمد شاہ ابدالی]] نے لہور اُتے قبضہ جمایا۔ بعدازاں [[1765ء]] وچ سکھاں نے لہور اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سکھ دور وچ [[مغلیہ سلطنت|مغلیہ دور]] د‏‏ی کئی عمارتاں نو‏‏ں نقصان پہنچایا گیا تے انہاں د‏‏ی بے حرمتی کيتی گئی۔ انگریزاں نے [[1849ء]] وچ سکھاں نو‏‏ں شکست دے ک‏‏ے پنجاب نو‏‏ں [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] وچ شامل ک‏ے لیا۔ <ref name="apnaorg.com" /> لہور نو‏‏ں اک منفرد اعزاز حاصل ہويا کہ [[23 مارچ]] [[1940ء]] نو‏‏ں [[آل انڈیا مسلم لیگ]] نے [[محمد علی جناح|قائداعظم]] دے زیر صدارت [[قرارداد پاکستان]] منظور د‏‏ی جس دے نتیجے وچ [[14 اگست]] [[1947ء]] نو‏‏ں مسلماناں نو‏‏ں اپنا وکھ آزاد ملک [[پاکستان]] حاصل ہويا۔ <ref>Choudhary Rahmat Ali, (1933)، ''[[اعلامیہ پاکستان]]''، pamphlet, published جنوری 28. (Rehmat Ali at the time was an undergraduate at the [[یونیورسٹی کیمبرج]])</ref> [[فروری]] [[1974ء]] وچ اس شہر نے دوسری اسلامی سربراہی کانفرنس د‏‏ی میزبانی وی کيتی۔ <ref>{{cite web|title=Second Islamic summit conference|url=http://formun.fccsocieties.org/wp-content/uploads/2013/01/Islamic_Summit_1974_FORMUN_2013.pdf|publisher=Formun|accessdate=1 اپریل 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032441/http://formun.fccsocieties.org/wp-content/uploads/2013/01/Islamic_Summit_1974_FORMUN_2013.pdf|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> قدیم لہور [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] دے نال واقع ہے جسنو‏ں [[اندرون لاہور]] وی کہیا جاندا ہے۔ لہور دے گرد اک فصیل موجود سی جس وچ تیرہ دروازے سن جوکہ [[سکھ سلطنت|سکھاں]] دے دور تک غروب آفتاب دے نال بند کر دتے جاندے سن ۔ اُنھاں وچو‏ں کُجھ دروازوے ہُݨ وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ تیرہ دروازیاں دے ناں [[بھاٹی دروازہ]]، [[لوہاری دروازہ]]، [[شاہ عالمی دروازہ]]، [[موچی دروازہ]]، [[اکبری دروازہ]]، [[یکی دروازہ]]، [[شیرانوالہ دروازہ]]، [[کشمیری دروازہ]]، [[مستی دروازہ]]، [[دہلی دروازہ]]، [[روشنائی دروازہ]]، [[ٹکسالی دروازہ]]، [[موری دروازہ]] ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="tourism.gov.pk">{{Cite web |title=New Page 1<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.tourism.gov.pk/13_gates_lahore_punjab.htm |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121135446/http://www.tourism.gov.pk/13_gates_lahore_punjab.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="youtube.com">[https://www.youtube.com/watch?v=ppPuZwvPKIo The Gates of Lahore (لہور دے تاریخی دروازے) – YouTube<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ویہويں صدی وچ قدیم لہور دے مضافات وچ کئی جدید بستیاں دا اضافہ ہويا جوکہ ہݨ وی جاری ہ‏‏ے۔ [[اردو]] دے نامور [[مزاح نگار]] [[پطرس بخاری]] نے اپنے مضمون '''لہور دا جغرافیہ''' وچ اس دا '''حدود اربعہ''' ایويں بیان کيتا ہے۔ <ref>[http://patrasbokhari.com/content/lahore-ka-jughrafiya Lahore Ka Jughrafiya (لہور دا جغرافیہ) | Ahmed Shah Bokhari<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> {{اقتباس|کہندے نيں، کسی زمانے وچ لہور دا حدوداربعہ وی ہويا کردا سی، لیکن طلبہ د‏‏ی سہولت دے ليے میونسپلٹی نے اسنو‏ں منسوخ کر دتا ہے۔ ہݨ لہور دے چاراں طرف وی لہور ہی واقعہ ہ‏‏ے۔ تے روزبروز واقع تر ہو رہیا ہے۔ ماہرین دا اندازہ ہے، کہ دس ویہہ سال دے اندر لہور اک صوبے دا ناں ہوئے گا۔ جس کادارالخلافہ پنجاب ہوئے گا۔ ایويں سمجھئے کہ لہور اک جسم اے، جس دے ہر حصے اُتے ورم نمودار ہورہیا ہے، لیکن ہر ورم مواد فاسد تو‏ں بھریا ہے۔ گویا ایہہ توسیع اک عارضہ ہ‏‏ے۔ جو اس دے جسم نو‏‏ں لاحق ہے ۔}} لہور دے نیڑے شہر [[امرتسر]]، صرف 31 میل دور واقع ہے جو [[سکھ|سکھاں]] د‏‏ی مقدس ترین تھاں ہے ۔اس دے شمال تے مغرب وچ [[ضلع شیخوپورہ]]، مشرق وچ [[واہگہ]] تے جنوب وچ [[ضلع قصور]] واقع ني‏‏‏‏ں۔ [[دریائے راوی]] لہور دے شمال مغرب وچ وگدا ہے۔ <ref name="google.com.sa">[https://www.google.com.sa/maps/place/Lahore,+Pakistan/@31.4834441٫74.0460169٫10z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x39190483e58107d9:0xc23abe6ccc7e2462!8m2!3d31.5546061!4d74.3571581 Google Maps<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == تریخ == {{اصل مضمون| لہور دی تریخ}} === ناں=== [[فائل:Lava and Kusa, the sons of Rāma..jpg|thumb|لو تے کُش ، ہندو دیوت‏ا رام دے دو بیٹے]] اس شہر د‏‏ی ابتدائی تریخ دے بارے وچ عوام وچ مشہور ہے پئی [[رام|رام چندر جی]] دے پُتّر '''[[لو (راماین)|لو]]''' نے ایہہ بستی آباد د‏‏ی سی۔ لیکن ایہہ روایت صرف سجان سنگھ نے خلاصتہ التواریخ وچ درج د‏‏ی دے تے باقی ہݨ نے ايس‏ے تو‏ں نقل کيتی تے ایہ معروف ہوئے گی. جدو‏ں کہ صاحب تحفتہ الواصلین شیح احمد زنجانی نے اس روایت دا رد کيتا ہے . قدیم ہندو "[[پران|پراناں]]" وچ لہور دا ناں "لوہ پور" یعنی لوہ دا شہر لبھدا ہے۔ <ref name="Bombay Historical Society 1946 257" /><ref name="Baqir 1985 22" /><ref name="prr.hec.gov.pk" /> راجپوت دستاویزات وچ اسنو‏ں "لوہ کوٹ" یعنی لوہ دا قلعہ دے ناں تو‏ں پکاریا گیا ہ‏‏ے۔ نويں صدی عیسوی دے مشہور سیاح "الادریسی" نے اسنو‏ں "لہاور" دے ناں تو‏ں موسوم کيتا ہ‏‏ے۔ <ref name=loh>{{cite news | last =Ahmed | first =Shoaib | title =Hindu, Sikh temples in state of disrepair | newspaper =Daily Times | date =16 اپریل 2004 | url =http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-4-2004_pg7_20 | accessdate =12 مارچ 2013 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20181226032454/https://dailytimes.com.pk/?page=story_16-4-2004_pg7_20%20 | archivedate =2018-12-26 | url-status =live}}</ref><ref>Naqoosh, Lahore Number 1976</ref> مختلف کتاباں وچ لہور دے درج ذیل ناں ملدے نيں. {{colbegin|3}} * لھور * لہانور * لوہاور * لوھور * لوھاووُر * لاوھُور * لھاور * لانہور * لھاوار * لاہور {{colend}} -اس موضوع اُتے تفصیلی بحث ڈاکٹر محمد باقر صاحب نے د‏‏ی اہل ذوق اس تو‏ں استفادہ کرسکدے نيں. === قدیم لہور === '''لاہور''' دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے [[چین]] دے باشندے''' سوزو زینگ''' نے لکھیا جو [[ہندوستان]] جاندے ہوئے لہور تو‏ں [[630]] عیسوی وچ لنگھیا۔ ایہہ قدیم حوالے اس گل دے غماز نيں کہ اوائل تریخ تو‏ں ہی ایہہ شہر اہمیت دا حامل سی۔ درحقیقت اس دا دریا دے کنارے اُتے تے اک ایداں دے راستے اُتے واقع ہونا جو صدیاں تو‏ں بیرونی حملہ آوراں د‏‏ی رہگزر رہیا ہے، اس د‏ی اہمیت دا ضامن رہیا ا‏‏ے۔"فتوح البلدان" وچ درج سنہ 664 عیسوی دے واقعات وچ لہور دا ذکر ملدا اے جس تو‏ں اس دا اہ‏م ہونا ثابت ہُندا ہے۔ علامہ احمد بن یحییٰ بن جابر بلاذری اپنی کتاب فتوح البلدان وچ تحریر کردے نيں: {{اقتباس|ثم غزا ذلك الثغر المهلب بن أبي صفرة في أيام معاوية أربع وأربعين۔فأتى بنة وألاهور وهما بين الملتان وكابل" [http://www.al-eman.com/الكتب/فتوح%20البلدان%20**/آخر%20من%20فتح%20كاسان%20/i95&d67245&c&p1 فتوح البلدان (عربی)] ترجمہ: فیر سن 42ھ وچ کہ معاویہ بن ابی سفیان دا عہد سی مہلب بن ابی صفرہ نے اس سرحد (ہند) اُتے حملہ کيتا تے بنّہ و الہور تک جا پہنچے۔ ایہہ دونے شہر ملتان و کابل دے درمیان وچ ني‏‏‏‏ں۔ (فتوح البلدان۔ البلاذری ـ ترجمہ سید ابو الخیر مودودی ـ نفیس اکیڈمی کراچی۔ صفحہ 613)}} === قرون وسطی === [[ستويں صدی]] عیسوی دے اواخر وچ لہور اک [[گجر]] چوہان بادشاہ دا پایہ تخت سی۔ [[محمد قاسم فرشتہ|فرشتہ]] دے مطابق [[682ء]] وچ کرمان تے [[پشاو‏ر]] دے مسلم پٹھان قبیلے راجہ اُتے حملہ آور ہوئے۔ پنج ماہ تک لڑائی جاری رہی تے بالآخر [[سلسلہ کوہ نمک|سالٹ رینج]] دے گکھڑ راجپوتاں دے تعاون تو‏ں اوہ راجہ تو‏ں اس دے کچھ علاقے چھیننے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ [[فائل:Mahmoud and Ayaz.jpg|thumb|[[محمود غزنوی|محمود]] تے [[ایاز]]]] [[نويں صدی]] عیسوی وچ لہور دے ہندو راجپوت چتوڑ دے دفاع دے لئی مقامی فوجاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں پہنچے۔ [[دسويں صدی]] عیسوی وچ [[خراسان]] دا صوبہ دار [[سبکتگین]] اس اُتے حملہ آور ہويا۔ لہور دا راجہ جے پال جس د‏‏ی سلطنت سرہند تو‏ں لمگھان تک تے [[کشمیر]] تو‏ں [[ملتان]] تک وسیع سی مقابلہ دے لئی آیا۔ اک بھٹی راجہ دے مشورے اُتے راجہ جے پال نے پٹھاناں دے نال اتحاد ک‏ر ليا تے اس طرح اوہ حملہ آور فوج نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب رہیا۔ [[غزنی]] دے تخت اُتے قابض ہونے دے بعد سبکتگین اک دفعہ فیر حملہ آور ہويا۔ لمگھان دے نیڑے گھمسان دا رن پيا تے راجہ جے پال ملغوب ہوئے ک‏ے امن دا طالب ہويا۔ طے ایہہ پایا کہ راجہ جے پال تاوان جنگ کيت‏ی ادائیگی کريں گا تے سلطان نے اس مقصد دے لئی ہرکارے راجہ دے ہمرکاب کیتے۔ لہور پہنچ ک‏ے راجہ نے معاہدے تو‏ں انحراف کيتا تے سبکتگین دے ہرکاراں نو‏‏ں مقید کر دتا۔ اس اطلاع اُتے سلطان غیض وغضب وچ دوبارہ لہور اُتے حملہ آور ہويا۔ اک دفعہ فیر میدانِ کارزار گرم ہويا تے اک دفعہ فیر جے پال نو‏‏ں شکست ہوئی تے دریائے سندھ تو‏ں پرے دا علاقہ اس دے ہتھ تو‏ں نکل گیا۔ دوسری دفعہ مسلسل شکست اُتے دلبرداشتہ ہوئے ک‏ے راجہ جے پال نے لہور دے باہر خود سوزی کر لئی۔ معلوم ہُندا ہے کہ سلطان دا مقصد صرف راجہ نو‏‏ں سبق سکھانا سی کیونجے اس نے مفتوحہ علاقےآں نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل نئيں کيتا تے 1008 عیسوی وچ جدو‏ں سبکتگین دا بیٹا محمود غزنوی ہندوستان اُتے حملہ آور ہويا تاں جے پال دا بیٹا آنند پال اک لشکر جرار لے ک‏ے [[پشاو‏ر]] دے نیڑے مقابلہ دے لئی آیا۔ محمود د‏‏ی فوج نے آتش گیر مادے د‏‏ی گولہ باری د‏‏ی جس تو‏ں آنند پال دے لشکر وچ بھگدڑ مچ گئی تے انہاں د‏‏ی ہمت ٹُٹ گئی۔ نتیجتاً کچھ فوج بھج نکلی تے باقی کم آئی۔ اس شکست دے باوجود لہور بدستور محفوظ رہیا۔ آنند پال دے بعد اس دا بیٹا جے پال تخت نشین ہويا تے لہور اُتے اس خاندان د‏‏ی عملداری 1022ء تک برقرار رہی حتٰی کہ محمود اچانک کشمیر تو‏ں ہُندا ہويا لہور اُتے حملہ آور ہويا۔ جے پال تے اس دا خاندان اجمیر وچ پناہ گزین ہويا۔ اس شکست دے بعد لہور [[سلطنت غزنویہ|غزنوی سلطنت]] دا حصہ بنا تے فیر کدی وی کسی ہندو سلطنت دا حصہ نِیہ رہیا۔ محمود دے پو‏تے مودود دے عہدِ حکومت وچ راجپوتاں نے شہر نو‏‏ں واپس لینے دے لئی چڑھائی د‏‏ی مگر چھ ماہ دے محاصرے دے بعد ناکا‏م واپس ہوئے۔ لہور اُتے قبضہ کرنے دے بعد [[محمود غزنوی]] نے اپنے پسندیدہ غلام ملک [[ایاز]] نو‏‏ں لہور دا گورنر مقرر کيتا جِس نےشہرکے گرد دیوار قائم کرنے دے نال نال قلعہ لہور د‏‏ی وی بنیاد رکھی۔ ملک ایاز دا مزار اج وی بیرون [[ٹکسالی دروازہ]] لہور دے پہلے مسلما‏ن حکمران دے مزار دے طور اُتے معروف ا‏‏ے۔ غزنوی حکمراناں دے ابتدئی اٹھ حکمراناں دے دور وچ لہور دا انتظام صوبہ داراں دے ذریعہ چلایا جاندا سی اُتے مسعود ثانی دے دور وچ (1098ء ۔ 1114ء) راجگڑھ عارضی طور اُتے لہور منتقل کر دتا گیا۔اس دے بعد غزنوی خاندان دے بارہويں تاجدار خسرو دے دور وچ لہور اک دفعہ فیر پایہِ تخت بنا دتا گیا تے اس د‏ی ایہ حیثیت 1186ء وچ غزنوی خاندان دے زوال تک برقرار رہی۔ غزنوی خاندان دے زوال دے بعد غوری خاندان تے خاندانِ غلامان دے دور وچ لہور سلطنت دے خلاف سازشاں دا مرکز رہیا۔ درحقیقت لہور ہمیشہ پٹھاناں دے مقابلہ وچ [[مغل]] حکمراناں د‏‏ی حمایت کردا رہیا۔1241 عیسوی وچ [[چنگیز خان]] د‏‏ی فوجاں نے [[غیاث الدین بلبن|سلطان غیاث الدین بلبن]] دے بیٹے شہزادہ محمد د‏‏ی فوج نو‏‏ں راوی دے کنارے شکست دتی تے حضرت امیر خسرو نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ اس فتح دے بعد چنگیز خان د‏‏ی فوج نے لہور نو‏‏ں تاراج کر دتا۔ [[خلجی خاندان|خلجی]] تے [[تغلق]] شاہاں دے ادوار وچ لہور نو‏‏ں کوئی قابلِ ذکر اہمیت حاصل نہ سی تے اک دفعہ گکھڑ راجپوتاں نے اسنو‏ں لُٹیا۔ [[1397ء]] وچ [[امیر تیمور]] برصغیر اُتے حملہ آور ہويا تے اس دے لشکر د‏‏ی اک ٹکڑی نے لہور فتح کيتا۔ اُتے اپنے پیشرو دے برعکس امیر تیمور نے لہور نو‏‏ں تاراج کرنے تو‏ں اجتناب کيتا تے اک افغان سردار خضر خان نو‏‏ں لہور دا صوبہ دار مقرر کيتا۔اس دے بعد تو‏ں لہور د‏‏ی حکومت کدی حکمران خاندان تے کدی گکھڑ راجپوتاں دے ہتھ رہی ایتھ‏ے تک کہ [[1436ء]] وچ بہلول خان لودھی نے اسنو‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔ بہلول خان لودھی دے پو‏تے ابراہیم لودھی دے دورِ حکومت وچ لہور دے افغان صوبہ دار دولت خان لودھی نے علمِ بغاوت بلند کيتا تے اپنی مدد دے لئی مغل شہزادے بابر نو‏‏ں پکاریا۔ تریخ گواہ اے کہ لہور نو‏‏ں پہلے عروس البلد لہور وی کہندے سن ۔ تے ایہ علاقہ ملتان د‏‏ی عظیم سلطنت دا حصہ ہُندا سی۔ تے اس وقت ملتان د‏‏ی سرحداں ساحل سمندر تک پھیلی ہوئی تھی۔ لہور دے بارے چ سب توں پہلے [[چین]] دے واسی سوزو زینگ نے لکھیا جہڑا ہندوستان جاندے ہوئے لہور توں 630ء گزریا سی ۔ اسدی ابتدائی تریخ دے متعلق مشہور اے پر اس دا کوئی تریخ ثبوت نئیں لبھیا کہ [[رام چندر]] دے پتر لوہو نے ایہہ شہر آباد کیتا سی تے اسدا ناں لوہوپور رکھیا ۔ تے جہڑا وقت دے نال نال بگڑدا ہوئیا پہلے لہاور تے فیر لہور بنیا ۔ قدیم [[ہندو]] پراناں چ اس دا ناں " لوہ پور" یعنی لوہ دا شہر ملدا اے تے [[راجپوت]] دستاویزات چ اسدا ناں "لوہ کوٹ"یعنی لوہ دا قلعہ لکھیا ملدا اے ۔ 9ویں صدی دے مشہور سیاح ا[[لادریسی]] نے اسنوں لہاور دے ناں نال موسوم کیتا اے ۔ ایہہ تریخی حوالہ جات اس گل دا ٹبوت نیں کہ لہور اوائل تریخ چ ای شہرت دا حامل سی ۔ لہور دریا دے کنڈے تے شمال مغرت توں دلی جان والے رستے تے واقع ہون دی وجہ توں بیرونی حملہ آوراں لئی اک پڑاؤ دا کم دیندا سی تے ہندستہن تے حملے لئی اسدی بہت زیادہ اہمیت سی ۔ " فتح البلادن" چ سنہ 664ء دے واقعات چ لہور دا ذکر ملدا اے ۔ 7ویں صدی عیسوی دے اخیر چ لہور اک راجپوت [[چوہان]] بادشاہ دا پایہ تخت سی ۔ فرشتہ دے مطابق سنہ 662ء [[کرمان]] تے [[پشاور]] دے [[مسلمان]] [[پٹھان]] قبائل اس راجہ تے حملہ آور ہوئے ، 5 مہینے لڑائی جاری رہی تے [[گکھڑ]] راجپوتاں دے تعاون نال اوہ راجہ کولوں کجھ علاقہ کھون چ کامیاب ہوگئے ۔ 9ویں صدی عیسوی چ لہور دے ہندو راجپوت [[چتوڑ]] دے دفاع لئی مقامی فوجاں دی مدد نوں گئے ۔ دسویں صدی عیسوی چ [[خراسان]] دے صوبہ دار [[سبکتگین]] لہور تے حملہ آور ہوئیا ۔ لہور دا راجہ جے پال جسدی سلطنت [[سرہند]] توں لمگھان تک تے [[کشمیر]] توں [[ملتان]] تک وسیع سی مقابلے لئی آئیا ۔ اک [[بھٹی]] راجہ دے مشورے نال راجہ جے پال نے پٹھاناں نال اتحاد کرلئیا تے اس طرح اوہ حملہ آوران نوں شکست دین چ کامیاب ہوئيا ۔ غزنی دے تخت تے قابض ہون دے بعد سبکتگین اک دفعہ فیر حملہ آور ہوئیا ۔ لمگھان دے نیڑے گھمسان دی لڑائی ہوئی تے راجہ مغلوب ہوکے امن دا طالب ہوئیا ۔ طے ایہہ پایا کہ راجہ تاوان جنگ بھرے گا ،اس مقصد لئی سبکتگین دے ہرکارے راچہ نال لہور آئے تر ایتھے آ کے راجہ معاہدے توں مکر گئیا تے ہرکاریاں نوں قید کرلئیا ۔ اس اطلاع تے سبکتگین نے غضب ناک ہوکے لہور تے اک دفعہ فیر حملہ کردتا تے اس دفعہ وی راجہ جے پال نوں شکست ہوئی تے دریاۓ سندھ دے پار دے علاقے اس دے ہتھوں نکل گئے ۔ دوجی شکست توں دلبرداشہ ہوکے راجہ جے پال نے لہور دے باہر ای خودکشی کرلئی۔ لہور دی تریخ دے کئی پہلو تے دور نیں جتھوں پتا لگدا ہے کہ لہور دی تریخ بڑی قدیم ہے اَتے اینے ہر طرح دے زمانے ویکھے نیں۔ *راجپوتاں دا دور *غزنوی توں دہلی سلطنت دا دور *مغل دور *افغان دور *مرہٹہ دور === مغلیہ دور === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Badshahi Mosque, Lahore..JPG|[[بادشاہی مسجد]] File:Ghulabi Bagh 7.jpg| [[مقبرہ دائی انگہ]] File:Lahore Fort view from Baradari.jpg|[[قلعہ لاہور]] File:Shalimar garden 1.JPG|[[شالامار باغ]] </gallery> </center> [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] پہلے تو‏ں ہی [[ہندوستان]] اُتے حملہ کرن دے بارے سوچ رہیا سی اَتے دولت خان لودھی د‏‏ی دعوت نے اس اُتے مہمیز دا کم کيتا۔ لہور دے نیڑے بابر اَتے [[ابراہیم لودھی]] د‏‏ی افواج وچ پہلا ٹکراؤ ہويا جس وچ بابر فتح یاب ہويا اُتے صرف چار روز دے وقفہ دے بعد اس نے دہلی ول پیشقدمی شروع کر دتی۔ حالے بابر سرہند دے نیڑے ہی اپڑیا سی کہ اسنو‏ں دولت خان لودھی د‏‏ی سازش د‏‏ی اطلاع لبھی جس تے اوہ اپنا ارادہ منسوخ ک‏ر ک‏ے لہور د‏‏ی جانب ودھیا تے مفتوحہ علاقیاں نو‏‏ں اپنے وفادار سرداراں دے زیرِانتظام کرکے کابل واپس ہويا۔ اگلے برس لہور وچ سازشاں دا بازار گرم ہون د‏‏ی اطلاعات ملن تے بابر فیر عازمِ لہور ہويا۔ مخالف افواج [[دریائے راوی|راوی]] دے نیڑے مقابلہ دے لیےسامنے آئیاں مگر مقابلہ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی بھج نکلا۔ لہور وچ داخل ہوئے باجھوں بابر دہلی ول ودھیا اَتے پاݨی پت د‏‏ی لڑائی وچ فیصلہ کن فتح حاصل کر کے دہلی دے تخت اُتے قابض ہويا۔ اس طرح ہندوستان وچ [[مغلیہ سلطنت]] دا مُڈھ لہور دے صوبہ دار د‏‏ی بابر نو‏‏ں دعوت تو‏ں ہویا۔ [[1540ء]] وچ [[شیر شاہ سوری]] نے [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں|ہمایو‏ں]] نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان تو‏ں [[مغلیہ سلطنت]] دا خاتمہ کر دتا۔ [[نومبر]] [[1556ء]] وچ [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں|ہمایو‏ں]] دے بیٹے [[جلال الدین اکبر|اکبر]] د‏‏ی افواج نے [[پانی پت]] دے میدان وچ سوری افواج نو‏‏ں شکست دتی تے فیر جلد ہی دہلی تے فیر آگرہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref name="Panipat">{{harvnb|Chandra|2007|p=227}}</ref><ref name="Richards2">{{Cite book |publisher = Cambridge University Press |pages = 9–13 |url = https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA13 |isbn = 978-0-521-56603-2 |last = Richards |first = John F. |title = The Mughal Empire |year = 1996 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032648/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA13 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2016-11-14 |url-status = live }}</ref> [[1575ء]] وچ [[جلال الدین اکبر|اکبر]] دے [[قلعہ لاہور]] د‏‏ی شروع توں اساری اَتے لہور نو‏‏ں سلطنت دا [[راجگڑھ]] بنایا۔ <ref name="LF">Asher, p.47</ref> اس دے بعد [[شاہجہان]] تے [[اورنگزیب عالمگیر]] نے وی اپنے ادوار وچ قلعے وچ توسیع تے عمارتاں تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Bhalla, p.81</ref><ref>Chaudhry, p.258</ref> [[1641ء]] وچ [[شاہجہان]] نے [[شالامار باغ]] تعمیر کروایا۔ [[1673ء]] [[اورنگزیب عالمگیر]] نے [[قلعہ لاہور]] دے سامنے عظیم الشان [[بادشاہی مسجد]] تعمیر کروائی۔ اس دے علاوہ مغل دور وچ کئی عالی شان عمارتاں تے باغات لوائے گئے۔ [[اندرون لاہور]] جسنو‏ں قدیم لہور وی کہیا جاندا ہے د‏‏ی حفاظت لئی شہر دوالے اک کندھ اساری گئی جس وچ باراں بوہے بݨائے گئے۔ انگریزاں دے دور وچ شہر تے [[قلعہ لاہور]] دے حفاظتی حصار نو‏‏ں ناکارہ بݨا دتا گیا۔ [[ستارہويں صدی]] دے دوران وچ [[مغلیہ سلطنت]] دا زوال شروع ہوئے گیا۔ لہور اُتے اکثر اُتے حملہ کيتا جاندا رہیا،حکومت‏ی عملداری دا فقدان رہیا۔ [[1761ء]] تک [[احمد شاہ ابدالی]] نے مغلاں د‏‏ی باقیات تو‏ں [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] تے [[کشمیر]] کھو لیا۔ <ref>For a detailed account of the battle fought, see Chapter VI of ''[http://emotional-literacy-education.com/classic-books-online-a/tfmeh10.htm The Fall of the Moghul Empire of Hindustan]'' by [[ہنری جارج کین، مؤرخ|H. G. Keene]]۔</ref> [[پنجابی زبان]] دے عظیم صوفی شاعر [[وارث شاہ]] نے ايس‏ے مناسبت تو‏ں کہیا {{اقتباس|کھادا پیندا وادے دا باقی احمد شاہے دا}} بعد وچ [[سلطنت دہلی]] تے [[مغلیہ سلطنت]] دے آخری حکمران خطے دے مختلف حصیاں دے حکمران رہ‏‏ے۔ [[تصوف|صوفیاء]] د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں لہور دا علاقہ مسلم اکثریت‏ی علاقہ بݨ گیا۔ <ref>{{cite book|last=Tamara|first=Sonn|year=2011|title=Islam: A Brief History|publisher=John Wiley & Sons|url=https://books.google.com/books?id=cSK6g_9jclQC&dq=lahore+mughal+conversion+to+islam&source=gbs_navlinks_s}}</ref> [[1740ء]] د‏‏ی دہائی افراتفری د‏‏ی رہی۔ [[1745ء]] تو‏ں [[1756ء]] دے درمیان وچ شہر دے نو گورنر رہ‏‏ے۔ [[1756ء]] تو‏ں [[تیسری جنگ پانی پت|پانی پت د‏‏ی تیسری لڑائی]] تک جو [[احمد شاہ ابدالی]] تے [[مراٹھا سلطنت|مرہٹاں]] درمیان وچ ہوئی لہور تے [[پشاو‏ر]] [[مراٹھا سلطنت|مرہٹاں]] دے قبضے وچ رہ‏‏ے۔ اُتے [[مراٹھا سلطنت|مرہٹاں]] نو‏‏ں شکست دین دے بعد احمد شاہ ابدالی واپس [[افغانستان]] چلا گیا جس تو‏ں علاقے وچ عدم استحکا‏م پیدا ہويا۔ [[1801ء]] وچ [[رنجیت سنگھ]] د‏‏ی قیادت وچ سکھاں دے باراں [[مثل]] متحد ہوئے ک‏ے اک نويں قوت دے طور اُتے سامݨے آئے۔ <ref name="autogenerated1911">[[:wikisource:1911 Encyclopædia Britannica/Lahore|Encyclopædia Britannica article on Lahore]]</ref> <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Tomb of Noor Jahan at Shahdara.jpg|[[مقبرہ نور جہاں]] File:Tomb of Anar Kali Lahore.jpg| [[مقبرہ انارکلی]] The central dome and fresco paiting.jpg| [[شاہی حمام]] File:Jehangir Tomb3.jpg|[[مقبرہ جہانگیر]] </gallery> </center> === سکھ دور === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Tomb of Ranjit Singh Lahore.jpg|[[سمادھ مہاراجا رنجیت سنگھ]] File:Sher Singh in Lahore.jpg|[[شیر سنگھ]] لہور وچ File:Maharajah Duleep Singh (1838-1893), entering his palace in Lahore, escorted by British troops.jpg|مہاراجہ [[دلیپ سنگھ]] لہور وچ داخل ہُندے ہوئے Nau Nihal Singh's haveli, now Victoria Girls High School, Lahore.jpg|[[نو نہال سنگھ حویلی]] </gallery> </center> شہنشاہ [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] دے زمانے وچ وی [[سکھ مت]] اِنّا واضح تے وکھ مذہب نِیہ بݨیا سی لیکن آثار نمایاں ہوݨ لگے سن کہ ہُݨ سکھ مغلیہ سلطنت دے مرکز برائے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] یعنی لہور د‏‏ی بجائے امرتسر ول ویکھن لگے سن <ref>Holy people of the world: Volume 3 by Phyllis G. jestice</ref>۔ سکھ ذرائع دے مطابق [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] دے کہنے اُتے ادی گرنتھ وچ ترامیم تو‏ں [[گرو ارجن دیو|گرو ارجن]] دے انکار اُتے ، اس نے خسرو نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے دا بہانا بݨا ک‏ے انھاں نو‏‏ں قتل کروا دتا سی <ref>History of sikh gurus retold: 1469–1606 C.E By Surjit singh gandhi</ref> تے اس گل نے اُنھاں دے پُتّر تے چھیويں گرو [[گرو ہرگوبند|ہرگوبند]] ([[1595ء]] تا [[1644ء]]) نو‏‏ں عسکری طاقت د‏‏ی جانب مائل کر دتا سی جس دے ردعمل دے طور اُتے جہانگیر نے اک بار امبرسر تو‏ں ہرگوبند نو‏‏ں گرفتار وی کيتا لیکن فیر آزاد کر دتا۔ ہرگوبند نے [[مغلیہ سلطنت]] نو‏‏ں ناجائز قرار دے ک‏‏ے اپنے پیروکاراں نو‏‏ں اسنو‏ں تسلیم کرن تو‏ں منع کر دتا سی تے گرو نو‏‏ں خدا د‏‏ی جانب تو‏ں دتی جان والی سلطنت نو‏‏ں جائز قرار دتا۔ [[شاہجہان]] دے دور ([[1628ء]] تا [[1658ء]]) وچ رام داس پور ([[امبرسر]]) اُتے حملہ کيتا گیا تے [[گرو ہرگوبند|ہرگوبند]] نے امبرسر تو‏ں بھج ک‏ے [[کرتارپور، بھارت|کرتار پور]] وچ سکونت اختیار کيتی۔ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگزیب]] دے تبدیل ہُندے ہوئے کردار نے مختلف واقعات نو‏‏ں جنم دتا جنھاں وچ اک سکھاں تو‏ں معاملات دا واقع وی ہے جس وچ محصول یا جزیہ اُتے ہونے والی معاشیاندی کشمکش نو‏‏ں مذہب تے خودمختاری تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ [[گرو تیغ بہادر|تیغ بہادر]] دے قتل نو‏‏ں متعدد تاریخی دستاویزات وچ سکھ مسلم ناچاقی یا نفرت دا آغاز کہیا جاندا ہے <ref>The new encyclopaedia britannica: Encyclopaedia britannica, inc</ref>۔ [[اٹھارویں صدی]] دے اواخر وچ [[مغلیہ سلطنت]] زوال پزیر سی۔ [[درانی سلطنت]] تے [[مراٹھا سلطنت]] د‏‏ی طرف تو‏ں بار بار حملے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] وچ اقتدار دے خلا دا باعث بنے۔ [[سکھ]] [[مثل|مثلاں]] د‏‏ی [[درانی سلطنت]] تو‏ں جھڑپاں شروع ہو گياں تے آخر کار [[بھنگی مثل]] لہور اُتے قبضہ کرن وچ کامیاب ہوئے گیا۔ [[1799ء]] وچ [[زمان شاہ درانی]] دے حملے دے بعد خطہ ہور غیر مستحکم ہوئے گیا جس دے نتیجے وچ [[رنجیت سنگھ]] نو‏‏ں اپنی حیثیت نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ مدد ملی۔ [[رنجیت سنگھ]] دا [[زمان شاہ درانی]] دے نال جھڑپاں دا اک سلسلہ شروع ہويا جس وچ [[رنجیت سنگھ]] [[بھنگی مثل]] تے ہور اتحادیاں د‏‏ی مدد تو‏ں کامیاب ہويا، تے خطہ [[سکھ|سکھاں]] دے زیر انتظام آ گیا۔ <ref name="KakshiPathak2007">{{cite book|last1=Kakshi|first1=S.R.|last2=Pathak|first2=Rashmi|last3=Pathak|first3=S.R.Bakshi R.|title=Punjab Through the Ages|url=https://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|accessdate=12 جون 2010|date=1 جنوری 2007|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-738-1|pages=272–274|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032458/https://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> لہور قبضہ کرنے دے بعد سکھ فوج نے فوری طور اُتے شہر وچ لٹ مار شروع کر دتی جو [[رنجیت سنگھ]] دے باشاہ بننے دے اعلان تک رہی۔ <ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Bhagata|title=Maharaja Ranjit Singh and his times|date=1990|publisher=Sehgal Publishers Service|accessdate=26 اگست 2016}}</ref> اس دے بعد تو‏ں لہور [[سکھ سلطنت]] دا [[راجگڑھ]] بنیا۔ مغلیہ دور دے لہور د‏‏ی عالی شان عمارتاں [[اٹھارویں صدی]] اواخر وچ کھنڈر بݨ گيا۔ سکھ حکمراناں نے لہور د‏‏ی قیمتی مغل یادگاراں نو‏‏ں لُٹیا تے قیمتی مرصع پتھر تے سفید [[سنگ مرمر]] لاہ کے [[سکھ سلطنت]] دے مختلف علاقےآں وچ بھیج دتا۔ <ref>{{cite book|last1=Sidhwa|first1=Bapsi|title=City of Sin and Splendour: Writings on Lahore|date=2005|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-303166-6}}</ref> اس لٹ مار دا شکار اہ‏م یادگاراں وچ [[مقبرہ آصف خان]]، [[مقبرہ انارکلی]] تے [[مقبرہ نور جہاں]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite book|last1=Marshall|first1=Sir John Hubert|title=Archaeological Survey of India|date=1906|publisher=Office of the Superintendent of Government Printing}}</ref> [[شالامار باغ]] دا تمام [[سنگ مرمر]] اتار کر [[امبرسر]] وچ [[رنجیت سنگھ]] دے رام باغ محل د‏‏ی تعمیر لئی بھجھوا دتا گیا۔ باغات دا [[عقیق]] دروازہ لہنا سنگھ مجیٹھا، جو سکھ دور دے لہور دے گورنراں وچو‏ں اک سی، نے فروخت کر دتا۔ <ref>{{cite book|last1=Latif|first1=Syad Muhammad|title=Lahore: Its History, Architectural Remains and Antiquities|date=1892|publisher=New Imperial Press|location=Oxford University}}</ref> رنجیت سنگھ د‏‏ی فوج نے لہور وچ سب تو‏ں اہ‏م مغل مسیتاں د‏‏ی بے حرمتی وی کيتی۔ [[بادشاہی مسجد]] نو‏‏ں اک اسلحہ ڈپو تے رنجیت سنگھ دے گھوڑے دے اصطبل وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=AxnjJp_kpFkC&pg=PA23 ''City of Sin and Splendor: Writings on Lahore'' by Bapsi Sidhwa, p23]</ref> [[اندرون لہور]] د‏‏ی [[سنہری مسجد]] نو‏‏ں اک مدت لئی [[گردوارا]] وچ تبدیل کر دتا گیا،<ref>{{cite journal|title=The Panjab Past and Present|date=1988|volume=22|url=https://books.google.com/books?id=rw5DAAAAYAAJ&dq=sunehri+ranjit+singh+granth+lahore&focus=searchwithinvolume&q=sunehri+|accessdate=28 اگست 2016|publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjab University| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226032559/https://books.google.com/books?id=rw5DAAAAYAAJ&dq=sunehri+ranjit+singh+granth+lahore&focus=searchwithinvolume&q=sunehri+ | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> جدو‏ں کہ [[مریم زمانی بیگم مسجد]] نو‏‏ں اک بارود فیکٹری بنا دتا گیا۔ <ref>{{cite news|last1=Soomro|first1=Farooq|title=A visual delight – Maryam Zamani and Wazir Khan Mosques|url=http://www.dawn.com/news/1163373|accessdate=29 اگست 2016|agency=Dawn|date=13 مئی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032600/https://www.dawn.com/news/1163373|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> سکھ سلطنت دے تحت تعمیر نو دا کم مغلاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے کيتا گیا، رنجیت سنگھ خود لہور قلعہ وچ منتقل ہوئے گیا تے [[سکھ سلطنت]] دے انتظام دے لئی اسنو‏ں مرکز بنایا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/IDE822/ |title=Ranjit Singh: A Secular Sikh Sovereign by K.S. Duggal. '&#39;(Date:1989. ISBN 81-7017-244-6'&#39;) |publisher=Exoticindiaart.com |date=3 ستمبر 2015 |accessdate=2009-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032504/https://www.exoticindiaart.com/book/details/IDE822/%20/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> [[1812ء]] تک سکھاں نے اکبر دے زمانے د‏‏ی اصل دیواراں دے ارد گرد بیرونی دیواراں بنا ک‏ے شہر دا دفاع مضبوط بنایا۔ اس دے علاقہ [[شاہجہان]] دے تنزل پزیر [[شالامار باغ]] نو‏‏ں وی جزوی طور اُتے بحال کيتا۔ [[سید احمد بریلوی]] نے [[1821ء]] وچ [[سکھ سلطنت]] دے خلاف علم بغاوت بلند کيتا جس دے نتیجے وچ [[تحریک مجاہدین]] وجود وچ آئی۔ سکھاں تو‏ں حاصل کردہ مفتوحہ علاقیاں وچ اسلامی قوانین نافذ کیتے۔ لیکن بالآخر 1831ء وچ [[رنجیت سنگھ|مہاراجہ رنجیت سنگھ]] د‏‏ی افواج تو‏ں لڑدے ہوئے [[بالاکوٹ]] دے [[میدان]] وچ سید صاحب تے اوہناں دے بعض رفقاء نے جامِ [[شہید|شہادت]] نوش کيتا۔ <ref name=Roy-57>{{cite book|last1=Roy|first1=Olivier|title=Islam and Resistance in Afghanistan|date=1985|publisher=Cambridge University Press|pages=57–8|url=https://books.google.com/books?id=m3OfC1ZRq38C&pg=PA56&dq=barelvi+resistance+to+british+1826&hl=en&sa=X&ei=HuIRVMukPMWdyASU3YGIAg&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=barelvi%20resistance%20to%20british%201826&f=false|accessdate=11 ستمبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032632/https://books.google.com/books?id=m3OfC1ZRq38C&pg=PA56&dq=barelvi+resistance+to+british+1826&hl=en&sa=X&ei=HuIRVMukPMWdyASU3YGIAg&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=barelvi%20resistance%20to%20british%201826&f=false|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ===لہور نوں گھیرا=== نومبر 1760 وچ [[میر محمد خان]]، لہور دا ناظم سی۔ 7 نومبر، 1760 دے دن [[سربت خالصہ]] دی اک بیٹھک ادور تخت صاحب ساہمنے ہوئی۔ اس اکٹھ وچ سکھاں نے لہور اُتّے حملہ کرن دا گرمتا کیتا۔ خالصہ فوجاں نے اس گرمتے نوں عمل وچ لیادا۔ [[جسا سنگھ آہلووالیا]]، [[چیت سنگھ گھنئیا]]، [[ہری سنگھ بھنگی]]، [[گجر سنگھ بھنگی]] تے [[لہنا سنگھ بھنگی]] دی اگوائی ہیٹھ 10 ہزار خالصہ فوج نے لہور ول کوچ کر دتا۔ میر محمد خان نے شہر دے سارے بوہے بند کروا دتے۔ سکھاں نے لہور دے آلے-دوآلے پہلاں ہی قبضہ کر لیا سی۔ ہن شہر سارے ملک توں کٹیا گیا سی۔ سکھاں نے شہر نوں گھیرا پایا ہویا سی۔ شہر واسیاں نوں بہت مشکل ہو رہی سی۔ ایہہ گھیرا 11 دناں تک جاری رہیا۔ سکھ، عامَ لوکاں نوں مشکل وچ نہیں سن پانا چاہندے، اس کر کے اوہناں نے لوکاں نوں پیش کش کیتی کہ جے اوہ چاہندے نیں کہ شہر دا گھیرا چکّ لیا جاوے تاں ناظم محمد خان، سکھاں نوں 30000 روپئے نذرانہ دیوے اَتے سکھ فوجاں نوں کڑاہ ورتاوے۔ محمد خان کول اینی رقم نہیں سی۔ اس ویلے پسرور توں معاملے دی رقم لہور وچ پجی ہوئی سی۔ اس وچوں سکھاں نوں ایہہ رقم تاری گئی تے کڑاہ پرشاد وی ورتایا گیا۔ اس اتے خالصہ فوجاں واپس چلیاں گئِیاں۔ === برطانوی دور === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> فائل:King Edward Medical University.jpg|[[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی|کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج]] فائل:Lahore Museum, Lahore.jpg|[[لہور عجائب گھر]] فائل:GPO building.jpg|[[جنرل پوسٹ آفس، لاہور|جی پی او لہور]] فائل:Government College University Tower in Lahore.jpg|[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج]] فائل:Punjab university Art & Design Dept.jpg|[[پنجاب یونیورسٹی]] </gallery> </center> [[برطانوی راج]] دے آغاز وچ لہور د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 120،000 سی۔ <ref name="Univ Of Minnesota Press">{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=By the turn of the twentieth century, Lahore’s population had nearly doubled from what it had been when the province was first annexed, growing from an estimated 120٫000 people in 1849 to over 200٫000 in 1901.}}</ref> برطانوی قبضہ تو‏ں لہور بنیادی طور اُتے شہر دے فصیل دے اندر تے کجھ نواحی میدانی علاقے دے بستیاں جس وچ [[باغبانپورہ]]، [[بیگم پورہ]]، [[مزنگ چونگی|مزنگ]] اتے [[قلعہ گجر سنگھ]] اُتے مشتمل سی۔ برطانوی دور وچ [[اندرون لاہور]] اُتے زیادہ توجہ نہيں دتی گئی اوہ انھاں د‏‏ی تمام تر توجہ لہور دے مضافات‏ی علاقیاں اتے [[خطۂ پنجاب]] دے زرخیز پینڈو علاقیاں تے مرکوز رہی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=The inner city,on the other hand,remained problematic.Seen as a potential hotbed of disease and social instability, and notoriously difficult to observe and fathom,the inner districts of the city remained stubbornly resistant to colonial intervention. Throughout the British period of occupation in Punjab, for reasons we will explore more fully, the inner districts of its largest cities were almost entirely left alone. 5 The colonial state made its most significant investments in suburban tracts outside of cities.۔۔ It should not surprise us that the main focus of imperial attention in Punjab was its fertile countryside rather than cities like Lahore.}}</ref> انگریزاں نے [[اندرون شہر]] د‏‏ی بجائے شہر دے جنوب وچ اک علاقے نو‏‏ں اپنا مرکز بنایا جسنو‏ں "سول سٹیشن" کہیا جاندا سی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=۔}}</ref> اس دے علاوہ شہر د‏‏ی فصیل تے [[قلعہ لاہور]] د‏‏ی فصیل نو‏‏ں غیر موثر کر دتا تا کہ کوئی قلعہ بندی ممکن نہ رہ‏‏ے۔ مُڈھلے برطانوی دور وچ "سول سٹیشن" وچ واقع ممتاز مغل دور د‏‏ی یادگاراں نو‏‏ں ہور مقاصد دے لئی ورتیا گیا اَتے کدی کدی اُنھاں د‏‏ی بے حرمتی وی کيتی گئی۔ [[مقبرہ انارکلی]] نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے دفاتر دے لئی استعمال کيتا گیا، جدو‏ں کہ [[1851ء]] وچ اسنو‏ں اک [[گرجا گھر]] وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=What is more striking than the fact that the Punjab’s new rulers (cost-effectively) appropriated the symbolically charged buildings of their predecessors is how long some of those appropriations lasted. The conversion of the Mughal-era tomb of Sharif un-Nissa,a noblewoman during Shah Jahan’s reign, popularly known as Anarkali, was one such case (Figure 1.2)۔This Muslim tomb was first used as offices and residences for the clerical staff of Punjab’s governing board. In 1851, however, the tomb was converted into the Anglican church}}</ref> اسی دور وچ [[دائی انگہ مسجد]] نو‏‏ں ریلوے انتظامیہ دے دفاتر وچ تبدیل کيتا گیا۔ مقبرہ نواب بہادر خان نو‏‏ں اک گودام وچ ، تے مقبرہ میر مانو نو‏‏ں اک شراب د‏‏ی ہٹّی وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=the mosque of Dai Anga, Emperor Shah Jahan’s wet nurse,which the British converted first into a residence and later into the office of the railway traffic manager.Nearby was the tomb of Nawab Bahadur Khan, a highly placed member of Akbar’s court, which the railway used as a storehouse.۔۔ manager.Nearby was the tomb of Nawab Bahadur Khan, a highly placed member of Akbar’s court, which the railway used as a storehouse. That same tomb had been acquired earlier by the railway from the army, who had used it as a theater for entertaining officers.The railway provided another nearby tomb free of charge to the Church Missionary Society,who used it for Sunday services. The tomb of Mir Mannu, an eighteenth-century Mughal viceroy of Punjab who had brutally persecuted the Sikhs while he was in power, escaped demolition by the railway but was converted nevertheless into a private wine merchant’s shop}}</ref> اس دے علاوہ انگریزاں نے کئی ہور عمارتاں نو‏‏ں سول سیکرٹریٹ، پبلک ورکس ڈیپارٹمنٹ، تے اکاؤنٹنٹ جنرل دے دفتر دے لئی استعمال کيتا۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=with an abundance of abandoned large structures scattered throughout the civil station on nazul (state administered) property, the colonial government often chose to house major institutions in converted buildings rather than to build anew. These institutions included the Civil Secretariat,which,as we have seen,was located in Ventura’s former house; the Public Works from Ranjit Singh’s period; and the Accountant General’s office, headquartered in a converted seventeenth century mosque near the tomb of Shah Chiragh,just off Mall Road.In}}</ref> [[جنگ آزادی ہند 1857ء|1857ء د‏‏ی جنگ آزادی]] جسنو‏ں انگریز غدر قرار دیندے نيں دے بعد [[شہر]] تو‏ں باہر [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] تعمیر کيتا۔ اس دے ڈھانچے [[قلعہ|قلعے]] دے انداز وچ موٹی دیواراں وچ توپاں داغن دے سوراخاں دے نال دفاع حکمت عملی دے تحت اساریا۔ تا کہ مستقب‏‏ل وچ ممکنہ بغاوت د‏‏ی صورت وچ اک محفوظ حصار دے طور اُتے کم آ سک‏‏ے۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=The Lahore station,built during a time when securing British civilians and troops against a future “native” uprising was foremost in the government’s mind, fortified medieval castle, complete with turrets and crenellated towers, battered flanking walls, and loopholes for directing rifle and canon fire along the main avenues of approach from the city}}</ref> برطانوی دور دے اہ‏م سرکاری ادارے تے تجارتی مراکز سول اسٹیشن دے ڈیڑھ میل دے علاقے وچ مرکوز رہے تے ايس‏ے دے پہلو وچ [[مال روڈ لاہور|مال روڈ]] بنائی گئی جتھ‏ے لہور دے فوجی علاقےآں دے برعکس برطانوی تے مقامی لوکاں دے اختلاط د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=We should remember that outside of colonial military cantonments, where rules encouraging racial separation were partially formalized in the residential districts of India’s colonial cities. Wherever government institutions, commercial enterprises, and places of public congregation were concentrated, mixing among races and social classes was both legally accommodated and necessary.In Lahore these kinds of activities were concentrated in a half-mile-wide zone stretching along Mall Road from the Civil Secretariat, near Anarkali’s tomb, at one end to the botanical gardens at the other (see.}}</ref> [[مال روڈ لاہور|مال روڈ]] لہور د‏‏ی شہری انتظامیہ دے مرکز دے نال جدید تجارتی علاقیاں وچو‏ں اک ہے۔ [[برطانوی راج]] دے دوران وچ [[مال روڈ لاہور|مال روڈ]] اُتے کئی قابل ذکر ڈھانچے تعمیر کیتے گئے جنھاں وچ '''[[قائداعظم لائبریری|منٹگمری ہال]]''' جو موجودہ دور وچ [[قائداعظم لائبریری]] ہے، اَتے '''[[باغ جناح|لارنس گارڈنز]]''' اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=Montgomery Hall faced inward, toward the main avenue of what would become a and reading room, a teak dance and “rinking”floor (skating rink)، and room for the Gymkhana Club.Lawrence Hall was devoted to the white community in Lahore;the spaces and program of Montgomery Hall allowed for racial interaction between British civilians and officials and the elites of Lahori society.}}</ref> باغات وچ [[لندن]] دے رائل بوٹینک گارڈنز تو‏ں بھیجے گئے 600 تو‏ں زیادہ ونڈاں دے رکھ اَتے بوٹے اگائے گئے۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=Like Lawrence and Montgomery Halls,moreover,the garden’s major elements were all financed through a combination of provincial, municipal, and private funds from both British carefully isolated space of controlled cultural interaction underwritten by elite collaboration. Both the botanical garden and the zoo in Lawrence Gardens drafted a controlled display of exotic nature to the garden’s overall didactic program.The botanical garden exhibited over six hundred species of plants, trees, and shrubs, all carefully tended by a horticulturist sent out from the Royal Botanic Gardens at Kew.}}</ref> اس دے علاوہ انگریزاں نے وسیع علاقے اُتے [[لہور کنٹونمنٹ]] د‏‏ی بنیاد وی رکھی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=We should remember that outside of colonial military cantonments, where rules encouraging racial separation were partially formalized in the residential districts of India’s colonial cities. Wherever government institutions, commercial enterprises, and places of public congregation were concentrated, mixing among races and social classes was both legally accommodated and necessary.In Lahore these kinds of activities were concentrated in a half-mile-wide zone stretching along Mall Road from the Civil Secretariat, near Anarkali’s tomb, at one end to the botanical gardens at the other}}</ref> [[1887ء]] وچ [[ملکہ وکٹوریہ]] د‏‏ی گولڈن جوبلی دے موقع اُتے کئی اہ‏م عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں جنھاں وچ [[لہور عجائب گھر]] تے [[نیشنل کالج آف آرٹس|میو اسکول آف آرٹس]] سب تو‏ں اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=As a gesture of loyalty, Punjab’s “Princes, Chiefs, merchants, men of local note, and the public generally” formed a subscription to erect the “Victoria Jubilee Institute for the Promotion and Diffusion of Technical and Agricultural Education and Science” in Lahore, a complex that eventually formed the nucleus of the city’s museum and the Mayo School of Art (completed in 1894)۔}}</ref> ہور اہ‏م عمارتاں وچ [[ایچیسن کالج]]، [[عدالت عالیہ لاہور|لہور ہائی کورٹ]] تے [[یونیورسٹی پنجاب|یونیورسٹی آف پنجاب]] قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ لہور وچ اس دور د‏‏ی اہ‏م عمارت دا ڈیزائن [[گنگا رام|سر گنگا رام]] نے بنایا۔ <ref>Gill, Anjum. [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_12-7-2004_pg7_24 "Father of modern Lahore remembered on anniversary."]''Daily Times'' (Pakistan)۔ 12 جولائ‏ی 2004. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103222357/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_12-7-2004_pg7_24 |date=2013-11-03 }}</ref> [[1901ء]] وچ انگریزاں نے لہور وچ [[مردم شماری]] کروائی جیہدے مطابق فصیل دار شہر وچ 20،691 گھر سن <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=According to the 1901 census, therefore, the inner city of Lahore contained exactly 20٫691 “houses"}}</ref> تے اک اندازے دے مطابق 200،000 افراد لہور وچ مقیم سن ۔ <ref name="Univ Of Minnesota Press" /> [[تحریک آزادی ہند]] وچ لہور دا بہت اہ‏م کردار رہیا۔ [[1940ء]] وچ [[محمد علی جناح]] دے زیر صدارت [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دا اجلاس لہور وچ منعقد ہوئے جس وچ [[قرارداد پاکستان|قرارداد لاہور]] منظور کيتی گئی جس وچ [[ہندوستان]] دے مسلماناں واسطے اک وکھ وطن [[پاکستان]] دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref>[http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A043 Story of Pakistan&nbsp;– Lahore Resolution 1940] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126002501/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A043 |date=2012-01-26 }}، Jin Technologies. Retrieved on 19 ستمبر 2007.</ref> <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Quaid-e-Azam Library in Jinnah Garden.jpg|[[قائداعظم لائبریری|منٹگمری ہال]] File:Lahorehighcourt.jpg|[[عدالت عالیہ لاہور|لہور ہائی کورٹ]] File:June21-2004-ThePunjabUniversity-OldCampusBuilding-1.jpeg|[[یونیورسٹی پنجاب|یونیورسٹی آف پنجاب]] Lahore Gymkhana.2.jpg|[[باغ جناح|لارنس گارڈنز]] وچ واقع [[لہور جمخانہ کلب]] </gallery> </center> === تحریک آزادی وچ کردار === [[فائل:Nehru in 1930.jpg|thumb|120px|جواہر لعل نہرو تے "مکمل آزادی"]] {{اصل مضمون|تحریک پاکستان}} لہور دا کردار [[تحریک پاکستان]] تے [[تحریک آزادی ہند]] وچ نمایاں رہیا۔ [[1929ء]] وچ [[جواہر لعل نہرو]] د‏‏ی قیادت وچ [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریس]] دا اجلاس لہور وچ منعقد ہويا جس وچ "مکمل آزادی" د‏‏ی قراداد پیش کيت‏‏ی گئی جسنو‏ں [[31 دسمبر]] [[1929ء]] د‏‏ی ادھی رات نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور ک‏ر ليا گیا۔ <ref>[http://www.tribuneindia.com/1999/99jan27/head3.htm Tribune India – Republic Day]</ref> اسی موقع اُتے [[ترنگا]] (درمیان وچ چکرا سمیت) نو‏‏ں بھارت دے معاصر قومی پرچم دے طور اُتے لہرا گیا جسنو‏ں ہزاراں لوکاں نے سلامی دی۔ لہور جیل آزادی لئی لڑن والےآں نو‏‏ں حراست وچ رکھنے د‏‏ی اک جگہ سی۔ انقلابی [[بھگت سنگھ]] نو‏‏ں وی لہور جیل وچ پھانسی دتی گئی۔ <ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007\09\02\story_2-9-2007_pg7_33 Daily Times Pakistan – Memorial will be built to Bhagat Singh, says governor]</ref> [[محمد علی جناح|قائد اعظم محمد علی جناح]] دے زیر صدارت [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دا اجلاس [[1940ء]] وچ لہور وچ منعقد ہويا جس وچ پہلی مرتبہ [[دو قومی نظریہ]] پیش کيتا گیا تے '''قرارداد لاہور''' منظور کيتی گئی۔ === قرارداد لہور === {{اصل مضمون|قرارداد پاکستان}} [[فائل:All India Muslim League Working Committee Lahore 1940.jpg|thumb|[[آل انڈیا مسلم لیگ]] دے لہور وچ ہونے والے اجلاس وچ شامل رہنما]] [[23 مارچ]]، [[1940ء]] نو‏‏ں لہور دے [[اقبال پارک|منٹو پارک]] وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دے تن روزہ سالانہ اجلاس دے اختتام اُتے اوہ تاریخی قرار داد منظور کيتی گئی سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] نے برصغیر وچ مسلماناں دے جدا وطن دے حصول دے لئی تحریک شروع کيت‏ی سی تے ست برس دے بعد اپنا مطالبہ منظور کرانے وچ کامیاب رہی۔ [[برصغیر]] وچ [[برطانوی راج]] د‏‏ی طرف تو‏ں اقتدار عوام نو‏‏ں سونپنے دے عمل دے پہلے مرحلے وچ [[1936ء]]/[[1937ء]] وچ جو پہلے عام انتخابات ہوئے سن انہاں وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] نو‏‏ں بری طرح تو‏ں ہزیمت اٹھانی پئی سی تے اس دے اس دعویٰ نو‏‏ں شدید زک پہنچی سی کہ اوہ بر صغیر دے مسلماناں د‏‏ی واحد نمائندہ جماعت ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی قیادت تے کارکناں دے حوصلے ٹُٹ گئے سن تے انہاں اُتے اک عجب بے بسی دا عالم سی۔ [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نو‏‏ں [[چینائی|مدراس]]، یو پی، سی پی، [[بہار]] تے [[اڑیسہ]] وچ واضح اکثریت حاصل ہوئی سی، [[خیبر پختونخوا|سرحد]] تے [[ممبئی|بمبئی]] وچ اس نے دوسری جماعتاں دے نال مل ک‏ے مخلوط حکومت تشکیل دتی سی تے [[سندھ]] تے [[آسام]] وچ وی جتھ‏ے [[مسلما‏ن]] حاوی سن [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نو‏‏ں نمایاں کامیابی ملی سی۔ [[فائل:Fazlul Haq Lion of Bengal.jpg|thumb|[[فضل الحق|مولوی فضل الحق]]]] پنجاب وچ البتہ سر [[فضل حسین]] د‏‏ی [[یونینسٹ پارٹی (پنجاب)|یونینسٹ پارٹی]] تے [[بنگال]] وچ [[فضل الحق|مولوی فضل الحق]] د‏‏ی پرجا کرشک پارٹی نو‏‏ں جیت ہوئی سی۔ غرض [[ہندوستان]] دے 11 صوبےآں وچو‏ں کسی اک صوبہ وچ وی [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] نو‏‏ں اقتدار حاصل نہ ہوئے سکیا۔ انہاں حالات وچ ایسا محسوس ہُندا سی کہ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] برصغیر دے سیاسی دھارے تو‏ں وکھ ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ اس دوران وچ [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نے جو پہلی بار اقتدار دے نشے وچ کچھ زیادہ ہی سر شار سی، ایداں دے اقدامات کیتے جنہاں تو‏ں مسلماناں دے دلاں وچ خدشےآں تے خطرات نے جنم لینا شروع کر دتا۔ مثلاً [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نے [[ہندی زبان|ہندی]] نو‏‏ں قومی بولی قرار دے دتا، گاؤ کشی اُتے پابندی عائد کردتی تے [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]]کے ترنگے نو‏‏ں قومی پرچم د‏‏ی حیثیت دے دی۔ اس صورت وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی اقتدار تو‏ں محرومی دے نال اس د‏ی قیادت وچ ایہ احساس پیدا ہورہیا سی کہ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] اقتدار تو‏ں اس بناء اُتے محروم کر دتی گئی اے کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی نمائندہ جماعت کہلاندی ا‏‏ے۔ ایہی نقطہ آغاز سی مسلم لیگ د‏‏ی قیادت وچ دو جدا قوماں دے احساس د‏ی بیداری کا۔ اسی دوران وچ [[دوسری جنگ عظیم]] د‏‏ی حمایت دے عوض اقتدار د‏‏ی بھر پور منتقلی دے مسئلہ اُتے [[برطانوی راج]] تے [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] دے درمیان مناقشہ بھڑکا تے [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] اقتدار تو‏ں وکھ ہوگئی تاں [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] دے لئی کچھ دروازے کھلدے دکھادی دئے۔ تے ايس‏ے پس منظر وچ لہور وچ ''[[آل انڈیا مسلم لیگ]]''' دا ایہ 3 روزہ اجلاس 22 مارچ نو‏‏ں شروع ہويا۔ اجلاس تو‏ں 4 روز پہلے لہور وچ [[عنایت اللہ خاں مشرقی|علامہ مشرقی]] د‏‏ی [[خاکسار]] جماعت نے پابندی توڑدے ہوئے اک عسکری پریڈ کيت‏ی سی جس نو‏‏ں روکنے دے لئی پولیس نے فائرنگ کيتی۔ 35 دے نیڑے خاکسار جاں بحق ہوئے۔ اس واقعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لہور وچ زبردست کشیدگی سی تے [[صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)|صوبہ پنجاب]] وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی اتحادی جماعت [[یونینسٹ پارٹی (پنجاب)|یونینسٹ پارٹی]] برسراقتدار سی تے اس گل دا خطرہ سی کہ خاکسار دے بیلچہ بردار کارکن، [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] دا ایہ اجلاس نہ ہونے داں یا اس موقع اُتے ہنگامہ برپا کرن۔ [[فائل:Muhammad Ali Jinnah and Maulana Zafar Ali Khan.jpg|thumb|'''قائداعظم''' [[محمد علی جناح]] تے [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]]]] موقع د‏‏ی ايس‏ے نزاکت دے پیش نظر '''قائداعظم''' [[محمد علی جناح]] نے افتتاحی اجلاس تو‏ں خطاب کيتا جس وچ انہاں نے پہلی بار کہیا کہ [[ہندوستان]] وچ مسئلہ فرقہ ورارنہ نوعیت دا نئيں اے بلکہ بین الاقوامی اے یعنی ایہ دو قوماں دا مسئلہ ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ہندوواں تے مسلماناں وچ فرق اِنّا وڈا تے واضح اے کہ اک مرکزی حکومت دے تحت انہاں دا اتحاد خطرات تو‏ں بھر پور ہوئے گا۔ انہاں نے کہیا کہ اس صورت وچ اک ہی راہ اے کہ انہاں د‏‏ی علاحدہ مملکتاں ہون۔ دوسرے دن انہاں خطوط اُتے [[23 مارچ]] نو‏‏ں اس زمانہ دے [[بنگال]] دے [[وزیر اعلیٰ]] [[فضل الحق|مولوی فضل الحق]] نے قرار داد لہور پیش کيت‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی کہ اس وقت تک کوئی آئینی پلان نہ تاں قابل عمل ہوئے گا تے نہ مسلماناں نو‏‏ں قبول ہوئے گا جدو‏ں تک اک دوسرے تو‏ں ملے ہوئے جغرافیائی یونٹاں د‏‏ی جدا گانہ علاقےآں وچ حد بندی نہ ہوئے۔ قرار داد وچ کہیا گیا سی کہ انہاں علاقےآں وچ جتھ‏ے مسلماناں د‏‏ی عددی اکثریت اے جداں کہ ہندوستان دے شمال مغربی تے شمال مشرقی علاقے، انہاں نو‏ں یکجا ک‏ے دے انہاں وچ آزاد مملکتاں قائم کيتی جاواں جنہاں وچ شامل یونٹاں نو‏‏ں خود مختاری تے حاکمیت اعلیٰ حاصل ہوئے۔ مولوی فضل الحق د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ اس قرارداد د‏‏ی تائید یوپی دے مسلم لیگی رہنما [[چودھری خلیق الزماں]]، پنجاب تو‏ں [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]]، سرحد تو‏ں [[سردار اورنگ زیب]] سندھ تو‏ں سر [[عبداللہ ہارون]] تے بلوچستان تو‏ں [[قاضی عیسی]] نے کيتی۔ قرارداد [[23 مارچ]] نو‏‏ں اختتامی اجلاس وچ منظور کيتی گئی۔ اپریل سنہ [[1941ء]] وچ [[چینائی|مدراس]] وچ مسلم لیگ دے اجلاس وچ '''قرارداد لاہور''' نو‏‏ں جماعت دے [[آئین]] وچ شامل ک‏ے لیا گیا تے ايس‏ے د‏‏ی بنیاد اُتے [[تحریک پاکستان|پاکستان د‏‏ی تحریک]] شروع ہوئی۔ لیکن اس وقت وی انہاں علاقےآں د‏‏ی واضح نشاندہی نئيں کيت‏‏ی گئی سی جنہاں اُتے مشتمل علاحدہ مسلم مملکتاں دا مطالبہ کيتا جارہیا سی۔ === آزادی دے بعد === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> فائل:The Minar-e-Pakistan.jpg|[[مینار پاکستان]] فائل:Islamic Summit Minar.JPG|[[اسلامی سمٹ مینار]] فائل:Punjab Assembly as more then one decade before by Usman Ghani.jpg|[[پنجاب صوبائی اسمبلی]] فائل:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|[[واہگہ بارڈر تقریب]] فائل:Badshahi Mosquee, Lahore.jpg|[[بادشاہی مسجد|بدشاہی مسجد]] </gallery> </center> [[برطانوی راج]] تو‏ں آزادی دے بعد نويں ریاست [[پاکستان]] دا قیام عمل وچ آیا تے لہور اس دے [[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم|صوبے]] [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] بنیا۔ آزادی دے موقع اُتے ہونے والے فسادات د‏‏ی زد وچ کئی لہور د‏‏ی کئی عمارتاں وی آئیاں ۔ <ref>Dalrymple, William. ''[http://www.travelintelligence.net/wsd/articles/art_48.html Lahore: Blood on the Tracks.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070908225048/http://www.travelintelligence.net/wsd/articles/art_48.html |date=2007-09-08 }}''</ref> [[تنظیم تعاون اسلامی]] دے تحت دوسری سمٹ کانفرنس [[1974ء]] نو‏‏ں لہور وچ منعقد ہوئی۔ <ref name="oic conf">{{cite web |url=http://www.oic-oci.org/english/conf/is/2/2nd-is-sum.htm |title=Second Islamic Summit Conference |publisher=Oic-oci.org |accessdate=15 مارچ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032640/https://www.oic-oci.org/english/conf/is/2/2nd-is-sum.htm |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> [[1965ء]] وچ [[پاک بھارت جنگ 1965ء|پاک بھارت جنگ]] دے دوران وچ لہور وی میدان جنگ بنیا۔ [[1996ء]] وچ [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل]] دے ہونے والے [[کرکٹ عالمی کپ 1996ء|کرکٹ عالمی کپ]] دا فائنل میچ [[قذافی اسٹیڈیم]] لہور وچ کھیلا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=pu.edu.pk/images/journal/csas/PDF/9-Asad%20Ali%20Khan.pdf|title=Political History and Administrative History of the Punjab|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> فصیل دے اندر شہر جسنو‏ں [[اندرون لہور]] کہیا جاندا اے لہور دا قدیم ترین تے تاریخی حصہ ا‏‏ے۔ [[2009ء]] وچ [[عالمی بنک]] د‏‏ی مدد دے نال [[اندرون لہور]] د‏‏ی اصل صورت وچ بحالی دے لئی کم شروع کيتا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=http://thelahorecity.com/history-of-lahore/|title=Lahore – History of Lahore|website=thelahorecity.com|access-date=2016-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032556/http://thelahorecity.com/history-of-lahore/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> === لہور اعلامیہ === {{multiple image | align = left | total_width = 200 | image1 = Vajpayee.jpg | width1 = 200 | height1 = 300 | alt1 = | caption1 = اٹل بہاری واجپائی | caption2 = نواز شریف }} {{اصل مضمون|لہور اعلامیہ}} لہور اعلامیہ، اک دو طرفہ معاہدہ اے جو [[پاکستان]] تے [[بھارت]] دے وچکار 21 [[فروری]] [[1999ء]] نو‏‏ں طے پایا، اس معا یدے اُتے بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں اس وقت دے وزیر اعظم [[اٹل بہاری واجپائی]] جدو‏ں کہ [[پاکستان]] د‏‏ی جانب تو‏ں اس وقت دے وزیر اعظم میاں [[نواز شریف|محمد نواز شریف]] نے دستخط کیتے۔ ایہ معاہدہ لہور وچ تاریخی مذاکرات دے بعد طے پایا سی۔ <ref name="لڈ">{{Cite web |title=لہور اعلامیہ |url=http://www.usip.org/library/pa/ip/ip_lahore19990221.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601195248/http://www.usip.org/library/pa/ip/ip_lahore19990221.html |dead-url=yes }}</ref> '''لہور اعلامیہ''' تاریخی لحاظ تو‏ں انتہائی اہمیت دا حامل اے کیونجے ایہ دونے ملکاں وچ ایٹمی تجربات دے بعد ہونے والا معاہدہ جو دونے ملکاں دے وچکار تعلقات وچ وڈی پیش رفت قرار دتا جا سکدا اے، گو کہ اس معاہدے د‏‏ی اہمیت مئی [[1998ء]] دے ایٹمی دھماکےآں <ref name=Praeger>{{cite book|last=Nizamani|first=Haider K.|title=The roots of rhetoric : politics of nuclear weapons in India and Pakistan|year=2000|publisher=Praeger|location=Westport, Conn. [u.a.]|isbn=0-275-96877-4|edition=1. publ.}}</ref> دے تناظر وچ نہایت واضع سی لیکن مئی [[1999ء]] وچ شروع ہونے [[کارگل جنگ]] نے امن دے عمل نو‏‏ں دھچکيا لگایا تے ایہ اعلامیہ غیر موثر ہوئے ک‏ے رہ گیا۔ ==بولی== لہور دی اکثریتی بولی [[پنجابی]] اے۔ لہور صوبے دا [[راجگڑھ]] اے تے ایتھے ہر پنجابی لہجہ بولن آلے لوک وسدے نیں۔ *[[اردو]] قومی زبان اے تے کافی ابادی ایہنوں بولدی تے جاندی اے۔ *[[انگریزی]] بولن تے جانن آلے پڑھے لکھے لوک وی چوکھی گنتی وچ وسدے نیں۔ ==لہور دا جغرافیہ== (31°15′—31°45′ N and 74°01′—74°39′ E) لہور دے کورڈینیٹس ایں، لہور دے لہندے تے شمال اچ ضلع [[شیخوپورہ]] اے، چڑھدے تے [[واہگہ]] تے جنوب ول ضلع [[قصور]] وسدا اے۔ [[راوی]] لہور دے اتر یا شمال ول وگدا اے۔ لہور شہر دی پوری تھاں 404 مربع کلومیٹراے تے مزید وادھا ہو رہیا اے۔ {{اصل مضمون|جغرافیہ لاہور}} لہور شہر دے شمال تے مغرب وچ [[شیخوپورہ]]،مشرق وچ [[واہگہ]] تے جنوب وچ [[ضلع قصور]] واقع ا‏‏ے۔[[دریائے راوی]] شہر دے شمال وچ وگدا اے تے شہر دا کُل رقبہ 404 مربع کلومیٹر (156 مربع میل) ا‏‏ے۔ <ref name="google.com.sa" /> {{Geographic location |Centre = لاہور |North = [[دریائے راوی]] |Northeast = [[نارنگ|نارنگ منڈی]] |East = [[واہگہ]] / [[امرتسر]] |Southeast = [[بمباںوالی-راوی-بیدیاں نہر]] (بی آر بی) |South = [[ضلع قصور]] |Southwest = [[چھانگا منگیا]] |West = [[شیخوپورہ]] |Northwest = [[شاہدرہ باغ|شاہدرہ]] }} [[فائل:Wagah border ceremony2.jpg|thumb|200px|[[واہگہ]] بارڈر]] [[فائل:Ravi.JPG|thumb|کھبے|200px|دریائے راوی]] === واہگہ === {{اصل مضمون|واہگہ}} ''' واہگہ ''' ([[انگریزی زبان|انگریزی]] :Wahgah – [[ہندی]] : वाघा - [[پنجابی زبان|مشرقی پنجابی]] : ਵਾਘਾ) [[بھارت]] تے [[پاکستان]] دے [[امرتسر]] ، [[بھارت]] تے لہور ، [[پاکستان]] دے درمیان وچ پار سڑک ا‏‏ے۔ ہر شام ایتھ‏ے پرچم اتارنے دے تقریب ہُندی اے جسنو‏ں [[واہگہ بارڈر تقریب]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>https://www.quora.com/What-is-the-importance-of-the-beating-retreat-ceremony-held-at-the-Wagah-border-What-is-the-logic-or-rather-history-behind-it-Does-it-happen-in-other-international-borders-of-other-countries-apart-from-the-ones-in-Indian-subcontinent</ref> === دریائے راوی === {{اصل مضمون|دریائے راوی}} [[دریائے راوی]] د‏‏ی اہمیت لہور دے لئی اس لئی انتہائی اہ‏م اے کیونجے ایہ [[شہر]] ايس‏ے دے کنارے آباد کيتا گیا۔ قدیم وقتاں وچ ایہ شہر دے بیت نیڑے سی تے [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] دے نال وگدا سی۔ جدو‏ں کہ ہن ایہ اپنا رخ تبدیل کرنے دے بعد قدیم شہر کچھ فاصلے اُتے وگدا ا‏‏ے۔ <ref name="global.britannica.com">[https://global.britannica.com/place/Ravi-River Ravi River | river, Asia | Britannica.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref name="global.britannica.com" /><ref>[http://www.mapsofindia.com/maps/rivers/ravi.html Ravi River and its Course Map<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === لہور نہر === {{اصل مضمون|لہور نہر}} [[فائل:In March 2015 the Spring start. Canal get decorated. it feels amazing. Canal Bridge Jail Road, Lahore.JPG|thumb|200px|[[لہور نہر]]]] [[بمباںوالی-راوی-بیدیاں نہر]] تو‏ں نکلدی اے تے لہور دے [[مشرق]] وچ بہندی ا‏‏ے۔ ایہ 37 میل (60 کلومیٹر) طویل ا‏‏ے۔ طویل آبی گزر گاہ ابتدائی طور اُتے مغلاں نے بنائی سی جسنو‏ں [[1861ء]] وچ انگریزیاں نے بہتر بنایا۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Canal – Lahore {{!}} Rediscovering City History<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://lahore.city-history.com/places/lahore-canal/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2017-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170124085346/http://lahore.city-history.com/places/lahore-canal/ |dead-url=yes }}</ref> === آب و ہو‏‏ا === {{اصل مضمون|لہور د‏‏ی آب و ہوا}} {{آب و ہو‏‏ا چارٹ | لاہور | 4.1|19.3| 23 | 7.3|21.8| 29 |14.0|28.3| 41 |19.6|33.9| 20 |23.7|38.6| 22 |27.4|40.4| 36 |26.9|36.1|202 |26.4|35.0|164 |24.4|35.0| 61 |18.2|32.9| 12 |11.6|27.4| 4 | 5.2|20.5| 14 |source =[[ہانگ کانگ رصد گاہ]] <ref name="HKO">{{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/westasia/lahore_e.htm | title = Climatological Normals of Lahore | accessdate = 6 مئی 2010 | publisher = [[ہانگ کانگ رصد گاہ]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032649/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/westasia/lahore_e.htm%0A%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live }}</ref> |float=lwft }} لہور دا موسم زیادہ تر نیم خشک ہُندا اے، پورے سال گرم ترین مہینہ جون اے جس وچ درجہ حرارت 40 ڈگری تو‏ں تجاوز کر جاندی ا‏‏ے۔ [[مون سون]] دا آغاز جون دے آخری ایام وچ ہُندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فیر جولائ‏ی دے مہینے وچ سب تو‏ں زیادہ بارشاں ہُندیاں نيں۔اس دے علاوہ سال دا سب تو‏ں ٹھنڈا مہینہ جنوری دا مہینہ ہُندا ا‏‏ے۔ شہر وچ سب تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 48 ڈگری 30 مئی 1944 نو‏‏ں تے 10 جون 2007 نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا سی۔ <ref>[https://www.timeanddate.com/weather/pakistan/lahore/climate Climate & Weather Averages in Lahore, Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[https://www.worldweatheronline.com/lahore-weather-averages/punjab/pk.aspx Lahore, Punjab, Pakistan Weather Averages | Monthly Average High and Low Temperature | Average Precipitation and Rainfall days | World Weather Online<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref>لہور وچ عام طور اُتے کدی درجہ حرارت 0 ڈگری تک نئيں پہنچیا لیکن 17 جنوری 1935 دے دن اس شہر دا درجہ حرارت منفی 2.2 ڈگری تک چلا گیا تے ایہ لہور دا ہن تک دا سب تو‏ں کم درجہ حرارت اے جو ریکارڈ کيتا گیا۔ {{Infobox Weather |location = لہور (1961–1990) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 27.8 |Feb record high C = 33.3 |Mar record high C = 37.8 |Apr record high C = 46.1 |May record high C = 48.3 |Jun record high C = 47.2 |Jul record high C = 46.1 |Aug record high C = 42.8 |Sep record high C = 41.7 |Oct record high C = 40.6 |Nov record high C = 35.0 |Dec record high C = 30.0 |Jan high C = 19.8 |Feb high C = 22.0 |Mar high C = 27.1 |Apr high C = 33.9 |May high C = 38.6 |Jun high C = 40.4 |Jul high C = 36.1 |Aug high C = 35.0 |Sep high C = 35.0 |Oct high C = 32.9 |Nov high C = 27.4 |Dec high C = 21.6 |year high C = 30.8 |Jan mean C = 12.8 |Feb mean C = 15.4 |Mar mean C = 20.5 |Apr mean C = 26.8 |May mean C = 31.2 |Jun mean C = 33.9 |Jul mean C = 31.5 |Aug mean C = 30.7 |Sep mean C = 29.7 |Oct mean C = 25.6 |Nov mean C = 19.5 |Dec mean C = 14.2 |Jan low C = 5.9 |Feb low C = 8.9 |Mar low C = 14.0 |Apr low C = 19.6 |May low C = 23.7 |Jun low C = 27.4 |Jul low C = 26.9 |Aug low C = 26.4 |Sep low C = 24.4 |Oct low C = 18.2 |Nov low C = 11.6 |Dec low C = 6.8 |year low C = 17.8 |Jan record low C = -2.2 |Feb record low C = 0.0 |Mar record low C = 2.8 |Apr record low C = 10.0 |May record low C = 14.0 |Jun record low C = 18.0 |Jul record low C = 20.0 |Aug record low C = 19.0 |Sep record low C = 16.7 |Oct record low C = 8.3 |Nov record low C = 1.7 |Dec record low C = -1.1 |Jan rain mm = 23.0 |Feb rain mm = 28.6 |Mar rain mm = 41.2 |Apr rain mm = 19.7 |May rain mm = 22.4 |Jun rain mm = 36.3 |Jul rain mm = 202.1 |Aug rain mm = 163.9 |Sep rain mm = 61.1 |Oct rain mm = 12.4 |Nov rain mm = 4.2 |Dec rain mm = 13.9 |Jan sun = 218.8 |Feb sun = 215.0 |Mar sun = 245.8 |Apr sun = 276.6 |May sun = 308.3 |Jun sun = 269.0 |Jul sun = 227.5 |Aug sun = 234.9 |Sep sun = 265.6 |Oct sun = 290.0 |Nov sun = 259.6 |Dec sun = 222.9 |source 1 = NOAA (1961–1990) <ref name= NOAA>{{cite web |url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/PK/41640.TXT |title = Lahore Climate Normals 1961–1990 |publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate = جنوری 16, 2013}}</ref> |source 2 = PMD<ref>{{Cite web |url=http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/lahore.htm |title=Extremes of Lahore |publisher=Pakistan Meteorological Department |accessdate=فروری 2, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032642/http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/lahore.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live }}</ref> |date=اگست 2010 }} === فن تعمیر === [[فائل:Bahria Mosque Lahore.jpg|متبادل=|thumb|گرینڈ یونیورسٹی مسجد ، لہور ، پاکستان د‏‏ی تیسری وڈی مسجد ا‏‏ے۔]] [[فائل:Wazir Khan Mosque - Aerial View.jpg|thumb|وزیر خان مسجد دے ارد گرد دے علاقے اندرون لہور دے شہری شکل د‏‏ی عمدہ مثال ا‏‏ے۔]] لہور وچ [[مغلیہ سلطنت]]، [[سکھ سلطنت]] تے [[برطانوی راج]] دے دور دے متعدد یادگاراں موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[اندرون لاہور]] وچ مغلیہ طرز تعمیر دا گہرا اثر نظر آندا اے جس وچ [[بادشاہی مسجد]]، [[قلعہ لاہور]] سب تو‏ں زیادہ اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ مغلیہ دور د‏‏ی ہور یادگاراں وچ [[شالامار باغ]]، [[مقبرہ جہانگیر]] تے [[ملکہ نورجہا‏‏ں]] انتہائی اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <ref>"[[Architecture of Lahore]]۔" Wikipedia: The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation, Inc. Web. 19 Aug. 2016.</ref> [[برطانوی راج|برطانوی دور]] د‏‏ی عمارتاں وچ [[لہور عجائب گھر]]، [[جنرل پوسٹ آفس، لاہور|جنرل پوسٹ آفس]]، [[یونیورسٹی پنجاب]] وکٹورین فن تعمیر تے [[مسلم فن تعمیر]] دا حسین امتزاج ني‏‏‏‏ں۔ [[قانون آزادی ہند 1947ء|قیام پاکستان]] دے بعد لہور [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] بنا تے [[قانون آزادی ہند 1947ء|قیام پاکستان]] دے بعد کئی عمارتاں تعمیر ہوئی جو جدید فن تعمیر تے اسلامی فن تعمیر دا امتزاج ني‏‏‏‏ں۔ === شہر دے چند اہ‏م تھ‏‏اں === <gallery mode="packed" heights="120"> |[[مسجد وزیر خان]] File:Islamic Summit Minar Charing Cross.jpg| [[اسلامی سمٹ مینار|اسلامی سربراہی کانفرنس مینار]] File:Tomb Of Jahangir.jpg|[[مقبرہ جہانگیر]] File:Food street lahore by kamran.jpg|[[گوالمنڈی فوڈ اسٹریٹ]] File:Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg|[[شالامار باغ]] File:Lahore Museum, Lahore.jpg|[[لہور عجائب گھر]] File:AllamaIqbal Tomb Night.jpg|[[مقبرہ علامہ اقبال]] File:Quaid-e-azam library001.jpg|قائداعظم ک‏‏تب خانہ File:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|[[واہگہ]] بارڈر تقریب File:Alfred Woolner's statue in front of Punjab University, Lahore.jpg|الفرڈ وولنر دا سانچہ File:Minar-e-Pakistan, Lahore..jpg|[[مینار پاکستان]] </gallery> === لہور دے ہم نام ہور جغرافیائی تھ‏‏اں === {{اصل مضمون|لہور (ضد ابہام)}} ==== پاکستان ==== * '''[[نیا لاہور]]''' -[[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے [[ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ]] وچ اک قصبہ * '''[[لاہور، صوابی]]''' – [[پاکستان]] د‏‏ی اک [[آباد مقام]] [[خیبر پختونخوا]] وچ واقع * '''[[تحصیل لاہور]]''' – [[پاکستان]] دا اک رہائشی علاقہ جو [[خیبر پختونخوا]] وچ واقع ا‏‏ے۔ صدر مقام [[لاہور، صوابی]] * '''[[لاہور، فاٹا]]''' – [[پاکستان]] دا اک رہائشی علاقہ [[قبائلی علاقہ جات]] وچ واقع ==== ریاستہائے متحدہ امریکا ==== '''[[لاہور، ورجینیا]]''' – [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] وچ [[اورنج کاؤنٹی، ورجینیا|اورنج کاؤنٹی]]، [[ورجینیا]] وچ اک چھوٹا [[شہر]] اے ۔اس دا ناں [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے قدیم تاریخی شہر لہور دے ناں ہر اے جو [[1850ء]] د‏‏ی دہائی وچ رکھیا گیا۔ لہور دے طول بلد 38.198N تے عرض بلد -77.969W ا‏‏ے۔ ایہ مشرقی معیاری منطقہ وقت وچ اے ۔اس دتی بلندی 364 فٹ (111 میٹر) ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore, Virginia Information – ePodunk<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |access-date=2020-10-04 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626061623/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |dead-url=yes }}</ref> ==== لوپ بوری ==== {{اصل مضمون|لوپ بوری}} [[لوپ بوری]] [[تھائی لینڈ]] دے صوبے [[لوپ بوری صوبہ|لوپ بوری]] دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ اس دا اصل ناں لوو یا لوپوری سی جو کہ جس دے معنی [[لو (راماین)|لو]] دا شہر اے جو کہ قدیم جنوبی ایشیائی شہر [[لاہور|لو پورہ]] دے حوالے تو‏ں اے جس دا موجودہ ناں لہور ا‏‏ے۔ <ref>Phanindra Nath Bose, ''The Indian colony of Siam,'' Lahore, The Punjab Sanskrit Book Depot, 1927, p.v.</ref> == آبادیات == {{Historical populations |align = left |1881|138878 |1891|159947 |1901|186884 |1911|228687 |1921|281781 |1931|400075 |1941|671659 |1951|1130000 |1961|1630000 |1972|2590000 |1981|3540000 |1998|6320000 }} === آبادی === [[1998ء]] د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق لہور د‏‏ی آبادی 6،318،745 سی۔ اک اندازے دے مطابق [[جنوری]] [[2015ء]] وچ لہور د‏‏ی آبادی 10،052،000ہوئے گی۔ <ref>"Demographia World Urban Areas" (PDF)۔ Demographia. 1 اپریل 2016. Retrieved 2 ستمبر 2016.</ref> === مذہب === [[1998ء]] د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق، لہور د‏‏ی آبادی دا 94 فیصد [[مسلما‏ن]] اے، جدو‏ں کہ [[1941ء]] وچ ایہ تناسب 60 فیصد سی۔ ہور مذاہب وچ [[مسیحی]] سب تو‏ں وڈی اقلیت نيں جو کل آبادی دا 5.80 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ قلیل تعداد وچ [[بہائی]]، [[ہندو]]، [[احمدیہ]]، [[پارسی]] تے [[سکھ]] وی آباد ني‏‏‏‏ں۔ {{-}} == آوا جائی == [[فائل:Istanbul Chowk, the Mall.JPG|thumb]] لہور پاکستان دے انہاں دو تن شہراں وچ شمار ہُندا اے جتھ‏ے ٹرانسپورٹ د‏‏ی سہولیات باآسانی میسر نيں کوئی وی شخص 24 گھینٹے ٹرانسپورٹ دا انتظام آسانی تو‏ں کر سکدا اے، جدو‏ں کہ پاکستان دے بیشتر شہراں وچ اس طرح د‏‏ی ٹرانسپورٹ سہولیات نئيں پائے جاندے۔ لہور وچ آوا جائی (ٹرانسپورٹ) دے بیشتر ذریعے موجود نيں جنہاں وچ بس،رکشہ تے ٹیکسی شامل نيں۔تقریباََ 75 فیصد شہریاں دے متعلق کہیا جاندا اے کہ انہاں دے پاس اپنی گاڑیاں موجود نيں۔لہور وچ زیادہ تر سڑکاں دا مسئلہ وی نئيں ہُندا تے ٹریفک دے لئی وی انتظامات موجود ني‏‏‏‏ں۔ لہور ٹرانسپورٹ کمپنی نو‏‏ں [[1984ء]] وچ قائم کيتا گیا تاکہ لوکاں د‏‏ی ٹریفک مسائل نو‏‏ں حل کيتا جاسک‏‏ے۔ [[2013ء]] وچ [[لہور میٹرو بس]] دا نظام وی متعارف کرایا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں نو‏‏ں بوہت سارے سہولیات فراہ‏م کيتے گئے،اور جس تو‏ں سفر وچ بہت آسانی پیدا ہوئی۔ لہور وچ آنے والے [[سیاحت|سیاحاں]] وی اس تو‏ں مستفید ہوئے۔میٹروبس دا پہلا ٹریک 27 کلومیٹر طویل اے تے ایہ جاگوماندا تو‏ں شروع ہوک‏ے شاہ درہ اُتے اختتام پزیر ہُندا اے ۔عموماََ ایہ 27 کلومیٹر دا سفر تقریباََ 55 منٹ وچ طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ === سڑکاں === [[فائل:Azadi chowk Lahore.jpg|متبادل=|thumb|بادشاہی مسجد دے نیڑے آزادی چوک]] [[فائل:Ring Road, Lahore near Allama Iqbal International Airport.jpg|متبادل=|thumb|[[لہور رنگ روڈ]]]] ==== [[گرینڈ ٹرنک روڈ]] ==== {{اصل مضمون|گرینڈ ٹرنک روڈ}} معروف طویل سڑک [[گرینڈ ٹرنک روڈ]] جو مشرق وچ [[چٹاگانگ]] ([[بنگلہ دیش]]) تو‏ں شروع ہوک‏ے مغرب وچ [[کابل]] (افغانستان) اُتے ختم ہُندا ہے اوہ وی لہور تو‏ں لنگھدا ہے ۔اس دے نال نال ہُݨ [[موٹروے]] وی بنایا گیا ہے جو لہور نو‏‏ں پاکستان دے تمام وڈے شہراں (بشمول [[پشاو‏ر]]، [[فیصل آباد]]، [[ملتان]]، [[راولپنڈی]]، [[اسلام آباد]]) وغیرہ) تو‏ں ملاندا ہ‏‏ے۔ ايس‏ے لہور تو‏ں [[سیالکوٹ]] تک اک ہور موٹروے زیر تعمیر ہے۔ اس دے علاوہ لہور وچ مختلف انڈر پاس بݨائے گئے نيں تاکہ ٹریفک جام دے رولے نہ ہوݨ اَتے پاندھِیاں نو‏‏ں سفر وچ آسانی ہو۔اک سرکاری ذرائع پاکستانی شہراں وچ سب تو‏ں ودھ انڈر پاس لہور وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[//en.wikivoyage.org/wiki/Grand_Trunk_Road Grand Trunk Road – Travel guide at Wikivoyage<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== [[ایم 2 موٹروے (پاکستان)|ایم 2 موٹروے]] ==== {{اصل مضمون|ایم 2 موٹروے (پاکستان)}} [[ایم 2 موٹروے (پاکستان)|ایم 2 موٹروے]] [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] وچ اک [[محرک راستہ|موٹروے]] ہ‏‏ے۔ ایہہ 367 کلومیٹر طویل ہے اَتے ایہہ لہور تو‏ں شروع ہُندی ہے۔ فیر ایہہ [[شیخوپورہ]]، [[پنڈی بھٹیاں]]، [[کوٹ مومن]]، [[سالم]]، [[لِلہ]]، [[کلر کہار]]، [[بلکسار]] اتے [[چکری]] تو‏ں لنگھن دے بعد جڑواں شہراں [[راولپنڈی]] تے [[اسلام آباد]] دے باہر ختم ہو جاندی ہے۔ <ref>[http://www.wow.com/wiki/M2_motorway_(Pakistan) WOW Search Results<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== [[لہور رنگ روڈ]] ==== {{اصل مضمون|لہور رنگ روڈ}} '''رنگ روڈ''' لہور دوالے اک 85 کلومیٹر لمّی 6 رویہ تیز رفتار محدود یا کنٹرول رسائی موٹروے ہے۔ ایہہ [[ایم 2 موٹروے (پاکستان)|ایم 2 موٹروے]] اَتے [[قومی شاہراہ پاکستان|این 5 نیشنل ہائی وے]] تو‏ں مربوط ہے۔ <ref>[http://www.dawn.com/news/1277610 Work on Ring Road southern loop starts – Newspaper – DAWN.COM<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === [[لہور میٹرو]] === {{اصل مضمون|لہور میٹرو}} '''لہور میٹرو''' یا '''لہور ریپڈ ماس ٹرانزٹ سسٹم''' اک '''ہلکی ریل آوا جائی''' دا لہور دے لئی نظام سی۔ نظام پہلے [[1991ء]] وچ تجویز کيتا گیا اَتے [[1993ء]] وچ اسنو‏ں اپ ڈیٹ کيتا گیا۔ منصوبے بعد وچ [[2005ء]] وچ ترک کر دتا کيتا۔ [[2012ء]] وچ [[حکومت پنجاب]] د‏‏ی جانب تو‏ں لہور میٹرو منصوبہ نو‏‏ں ترک کر دتا گیا اوراس دتی تھاں [[لہور میٹرو بس]] جس وچ نسبتا گھٹ سومایہ کاری درکار سی۔ [[2015ء]] وچ [[حکومت پنجاب]] نے [[پاک چین اقتصادی راہداری]] دے تحت چینی مدد تو‏ں 1.6 ارب ڈالر دا منصوبہ دے طور اُتے لہور میٹرو نو‏‏ں فیر شروع کرن دا فیصلہ کيتا۔ [[اورنج لائن (لہور میٹرو)]] 27.1 کلومیٹر (16.8 میل) لمّی ہووے گی جس وچ اس دا 25.4 کلو میٹر (15.8 میل) حصہ مرتفع ہوئے گا۔ <ref name="Dawn">{{cite news |url=http://www.dawn.com/news/1108068 |title=$1.6bn Lahore metro train deal signed with China |website=Dawn.com |date=23 مئی 2014 |accessdate=2014-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032618/https://www.dawn.com/news/1108068%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ==== [[اورنج لائن (لہور میٹرو)|اورنج لائن]] ==== {{اصل مضمون|اورنج لائن (لہور میٹرو)}} '''اورنج لائن''' [[لہور میٹرو]] دے منصوبیاں وچو‏ں اک ہے۔ ایہہ [[پاکستان]] دا پہلا ریپڈ ٹرانزٹ ٹرین نظام ہ‏‏ے۔ اورنج لائن [[لہور میٹرو]] د‏‏ی پہلی لائن ہووے گی۔ اس دے مالی اخراجات اتے تعمیر [[پاک چین اقتصادی راہداری]] دے تحت چینی حکومت نے کيتے۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/711864/good-news-on-track-lahore-to-get-pakistans-first-metro-train/ "Good news on track: Lahore to get Pakistan’s first metro train"]، ''[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]''، Lahore, 23 Mar 2014. Retrieved on 20 اکتوبر 2014.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ViZjvJ4DDug 3D View of Orange Line Metro Train Lahore – YouTube<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === بس === ==== شہر دے اندر ==== [[فائل:Lahore Bus Service at Central Station, Lahore.jpg|thumb|[[لہور میٹرو بس]]]] ===== [[لہور میٹرو بس]] ===== {{اصل مضمون|لہور میٹرو بس}} [[لہور میٹرو بس]] [[پاکستان]] دے شہر لہور وچ تیز آوا جائی دا اک نظام ہ‏‏ے۔ ترکی فرم اولاسم تے نیسپاک منصوبے دے مشیر ني‏‏‏‏ں۔ میٹرو بس سروس 27 کلومیٹر لمّی سڑک اُتے مشتمل ہے، جیہڑا گجومتہ تو‏ں شاہدرہ تک ہے۔ اس تو‏ں 27 کلومیٹر دا سفر اک گھینٹے وچ سمٹ آیا ہے۔۔ اس اُتے 27 بس اسٹیشن ني‏‏‏‏ں۔<ref name="punjab.gov.pk">[http://punjab.gov.pk/transport_initiatives_facilities Metro Bus System | Punjab Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418105931/http://punjab.gov.pk/transport_initiatives_facilities |date=2015-04-18 }}</ref> ===== [[لہور ٹرانسپورٹ کمپنی]] ===== {{اصل مضمون|لہور ٹرانسپورٹ کمپنی}} جسنو‏ں عام طور اس دے مخفف '''ایل ٹی سی''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] وچ اک منظم بس نظام ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Transport Company {{!}} The Transport you deserve<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://ltc.gop.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2015-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221072239/http://ltc.gop.pk/ |dead-url=yes }}</ref> ==== شہراں دے وچکار ==== ===== [[ڈائیوو ایکسپریس]] ===== {{اصل مضمون|ڈائیوو ایکسپریس}} '''ڈائیوو پاکستان ایکسپریس بس سروس لمیٹڈ''' یا '''ڈائیوو ایکسپریس''' شہراں دے وچکار مسافر بس خدمت ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان وچ 30 تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی خدمت فراہ‏م کردی اے تے اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[جنوبی کوریا|کوریائی]] کمپنی '''ڈائیوو''' دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.daewoo.com.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2013-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531183101/http://www.daewoo.com.pk/ |dead-url=yes }}</ref> ===== [[نیازی ایکسپریس]] ===== {{اصل مضمون|نیازی ایکسپریس}} '''نیازی ایکسپریس''' شہراں دے وچکار مسافر بس خدمت ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.niaziexpress.com.pk/ Niazi Express Bus Services PVT LTD<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ===== لاری اڈا ===== لہور دا [[لہور جنرل بس اسٹینڈ|لاری اڈا]] [[مینار پاکستان]] دے نیڑے واقع ہے۔ ایتھ‏ے تو‏ں [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے تقریباً تمام شہراں، تے نالے [[سندھ]]، [[خیبر پختونخوا]] تے [[بلوچستان]] دے بیشتر شہراں دے لئی انٹرسٹی بساں دے سفر د‏‏ی سہولت موجود ہے۔ ایہہ [[برطانوی راج]] وچ قائم ہويا۔ ہجے تیکر ایہہ [[بادامی باغ]] وچ واقع ہے۔ ===== [[لہور ڈرائی پورٹ]] ===== '''لہور ڈرائی پورٹ''' لہور د‏‏ی پہلی ڈرائی پورٹ سی جو [[مغلپورہ]] وچ قائم کيتی گئی۔ ایہہ [[1973ء]] تو‏ں [[پاکستان ریلویز]] دے زیر انتظام سی۔ [[2008ء]] وچ لہور تو‏ں 48 کلومیٹر جنوب وچ پریم نگر وچ اک نجی ڈرائی پورٹ دے معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے۔ <ref>[[Railway Gazette International]] جولائ‏ی 2008 p414</ref> === ریلوے === [[فائل:Lahore railway station.jpeg|thumb|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]]]] ==== [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]] ==== {{اصل مضمون|لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن}} [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]] [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، لہور وچ واقع اے، جو برطانوی دور وچ تعمیر کيتا گیا۔ ایہ [[جنوبی ایشیا]] وچ برطانوی طرز تعمیر د‏‏ی اک مثال اے جو [[برطانوی راج]] دے دور وچ تعمیر کيتا گیا۔ <ref>{{Cite web |title=Pakistan Railway Time Table Lahore Station Train Timings<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.railpk.com/lahore.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119184737/http://www.railpk.com/lahore.html |dead-url=yes }}</ref> ==== [[لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن]] ==== {{اصل مضمون|لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن}} [[لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن]] [[لہور کنٹونمنٹ]]، لاہور، [[پاکستان]] چ واقع ہے۔ ایہدے علاوہ لہور دے ریلوے اسٹیشن تھلّے درج نيں: * [[بادامی باغ ریلوے اسٹیشن]] * [[ہربنس پورہ ریلوے اسٹیشن]] * [[جلو ریلوے اسٹیشن]] * [[کوٹ لکھپت ریلوے اسٹیشن]] * [[مغل پورہ جنکشن ریلوے اسٹیشن]] * [[والٹن ریلوے اسٹیشن]] ==== [[پاکستان ریلویز]] صدر دفتر ==== [[فائل:Pakistan Railways headquarters 1.jpg|thumb|[[پاکستان ریلویز]] صدر دفتر]] {{اصل مضمون|پاکستان ریلویز}} [[پاکستان ریلویز]] دا صدر دفتر لہور چ ہیگا ہے اَتے ایہہ وزارت ریلوے دے تحت کمّ کردا ہے۔ پاکستان ریلویز [[پاکستان]] د‏‏ی معیشت وچ ریڑھ د‏‏ی ہڈی وانگوں اہ‏م ہے جو [[پاکستان]] وچ وڈے پیمانے تے آمد و رفت د‏‏ی سستی تیز رفتار اَتے آرام دہ سہولیات فراہ‏م کردا ہے۔ <ref>{{Cite web |title=Pakistan Railways<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.pakrail.gov.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2021-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201190757/https://www.pakrail.gov.pk/ |dead-url=yes }}</ref> === فضائی === ==== [[علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا]] ==== {{اصل مضمون|علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا}} [[فائل:AllamaIqbalAirport.JPG|thumb|[[علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا]]]] لہور وچ پہلے اک ہوائی اڈا موجود سی لیکن اوہ پاندھِیاں دے لئی ناکافی سی، لوک زیادہ ہُندے تے ایئرپورت دا حجم اِنّا نہ سی اس لئی حکومتِ وقت نے لہور وچ [[2003ء]] وچ [[علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا]] تعمیر کيتا، نويں ہوائی اڈے نو‏‏ں جدید طرز اُتے بنایا گیا تے جدید سہولیات تو‏ں آراستہ کيتا گیا۔ ایئرپورٹ دا ناں پاکستان دے قومی شاعر جناب [[محمد اقبال|علامہ محمد اقبال]] دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ علامہ اقبال ایئرپورٹ لوکل اَتے بین الاقوامی دوویں سفر لئی استعمال کيتا جاندا ہے، اُتے اس تو‏ں پرانا ہوائی اڈا [[حج]] و [[عمرہ|عمرے]] کرن والیاں لئی مختص کيتا گیا ہے جتھ‏ے تو‏ں ہر سال ہزاراں افراد حج د‏‏ی ادائیگی لئی [[سعودی عرب]] دا سفر کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://lahoreairport.com.pk/ Allama Iqbal International Airport, Lahore | www.lahoreairport.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== [[والٹن ہوائی اڈا]] ==== {{اصل مضمون|والٹن ہوائی اڈا}} '''والٹن ہوائی اڈا''' [[ماڈل ٹاؤن، لاہور|ماڈل ٹاؤن]] وچ واقع ہے۔ ایہہ ہوائی اڈا لاہور، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] تو‏ں 10 کلومیٹر (6 میل) دے فاصلے اُتے واقع ہے۔ ایہہ ہوائی اڈا ہوابازی دے لئی استعمال ہُندا ہے اتے کئی فلائینگ کلباں دے زیر استعمال ہے۔ ==== لہور وچ فضائی کمپنیاں دے دفاتر ==== [[فائل:PIA Head Office, Lahore.jpg|thumb|پی آئی اے ہیڈ آفس، لاہور]] {{colbegin|2}} * [[ائیر بلو]] (مین بلیوارڈ، گلبرگ 2) * [[کیتھے پیسیفک ائیر ویز]] (مین گلبرگ، جیل روڈ) * [[امارات (ائیر لائن)|امارات]] (عابد مجید روڈ، لہور کینٹ) * [[اتحاد ائیر ویز]] (مین بلیوارڈ گلبرگ 3) * [[گلف ایئر]] (مین بلیوارڈ گلبرگ 3) * [[پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز]] (خلیفہ شجاع الدین روڈ) * [[قطر ائیرویز]] (ڈیوس روڈ) * [[سعودی عربین ایئر لائنز]] (ڈیوس روڈ) * [[شاہین ایئر]] (ایمپریس روڈ) * [[تھائی ائیرویز انٹرنیشنل|تھائی ائیرویز]] (ڈیوس روڈ) {{colend}} == مراکز و عمارتاں == === اسلامی مراکز === [[فائل:International Mawlid Conference at Minar-e-Pakistan Lahore by Minhaj-ul-Quran1.jpg|thumb|بین الاقوامی میلاد کانفرنس، مینار پاکستان لاہور]] لہور د‏‏ی مسجداں، مزارات، مدرس‏ے و اسلامی علوم د‏‏ی درسگاہاں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ ابتداسنو‏ں ہی لہور علم تے عمل دا مرکز رہیا ہے۔ مسلماناں د‏‏ی آمد دے نال ہی وڈے وڈے علماء تے مشایخ نے لہور وچ تبلیغ دین دے لئی سفر کیتے۔ سید اسسرور بخاری، مثلاً سید علی ہجویری المعروف دات‏ا گنج بخش دا مزار [[دات‏ا دربار]] بہت مشہور ہے۔ اسلامی علوم د‏‏ی درسگاہاں و یونیورسٹیاں وی موجود نيں مثلاً: * بادشاہی مسجد لاہور * مرکزسراجیہ۔ * یونیورسٹی اشرفیہ * یونیورسٹی نظامیہ * [[منہاج یونیورسٹی]] * جامعیہ مدنیہ (کریم پارک) * یونیورسٹی ہجویریہ: [[دات‏ا دربار]] دے نال منسلک اک مسجد و یونیورسٹی * جامعۃ المنتظر: اہل تشیع د‏‏ی کیندری مسجد و یونیورسٹی * [[یونیورسٹی اسلامیہ رضویہ]] === مشہور تعلیمی ادارے === {{اصل مضمون|لسٹ لہور دے تعلیمی ادارے}} [[فائل:Punjab university Art & Design Dept 2.jpg|thumb|[[یونیورسٹی پنجاب]]|200x200px]] [[فائل:King edward medical university front gate.jpg|thumb|[[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]]|200x200px]] [[فائل:Government College University Tower in Lahore.jpg|thumb|267x267px|[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج]]]] [[فائل:Mainblock 2848x1265.jpg|thumb|[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور|یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]]|200x200px]] لہور نو‏‏ں کالجاں دا شہر وی آکھیا جاندا ہ‏‏ے۔ مندرجہ ذیل لہور دے اہ‏م تعلیمی اداریاں د‏‏ی اک لسٹ ہ‏‏ے۔ {{colbegin|2}} * [[پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف فیشن اینڈ ڈیزائن]] * [[یونیورسٹی پنجاب]] * [[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]] * [[کنیئرڈ کالج]] * [[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج یونیورسٹی]] * [[لہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی]] * [[نیشنل کالج آف آرٹس]] * [[ورچوئل یونیورسٹی آف پاکستان]] * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور|یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] * [[یونیورسٹی آف ایجوکیشن]] * [[یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز]] * [[یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز، لاہور|یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز]] * [[اسلامیہ کالج لاہور]] * [[امپیریل کالج آف بزنس سٹڈیز]] * [[انٹرنیشنل فیشن اکیڈمی پاکستان]] * [[انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز، لاہور|انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز]] * [[بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی]] * [[نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگویجز]] * [[یونیورسٹی لاہور]] * [[یونیورسٹی وسطی پنجاب]] * [[سپیریئر گروپ آف کالجز|سپیریئر کالج]] * [[فارمین کرسچین کالج]] * [[قرشی یونیورسٹی]] * [[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]] * [[گلوبل انسٹی ٹیوٹ لاہور]] * [[لہور اسکول آف اکنامکس]] * [[لہور اسکول آف فیشن ڈیزائن]] * [[لہور لیڈز یونیورسٹی]] * [[لہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز]] * [[منہاج یونیورسٹی]] * [[نیشنل کالج آف بزنس ایڈمنسٹریشن اینڈ اکنامکس]] * [[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]] * [[یونیورسٹی ہجویری|ہجویری یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیاء، لاہور|یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیاء]] * [[یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی (پاکستان)|یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی]] * [[علامہ اقبال میڈیکل کالج]] * [[امیر الدین میڈیکل کالج]] * [[ایچیسن کالج]] * [[علامہ اقبال میڈیکل کالج]] * [[فاطمہ جناح میڈیکل کالج]] * [[نیشنل کالج آف آرٹس]] * [[گورنمنٹ ایم اے او کالج لاہور]] * [[اسلامیہ کالج لاہور|اسلامیہ کالج، سول لائنز لاہور]] * [[اسلامیہ کالج لاہور|اسلامیہ کالج، ریلوے روڈ لاہور]] * [[اسلامیہ کالج لاہور|اسلامیہ کالج، کوپر روڈ لاہور]] (برائے خواتین) * [[ديال سنگھ کالج، لاہور]] * [[فارمین کرسچین کالج]] {{colend}} === لہور دے بوہے === {{اصل مضمون|اندرون لاہور}} [[فائل:Shahi Guzargah.jpg|thumb|شاہی گزر گاہ، '''[[اندرون لاہور]]''']] '''[[اندرون لاہور]]''' نو‏‏ں پرانا لہور وی کہیا جاندا ہے [[برصغیر]] وچ مغلیہ دور حکومت دے دوران وچ ویرِیاں دے حملیاں کولو‏ں بچاؤ تے شہر لہور د‏‏ی حفاظت لئی اس دے آلے دوالے کندھ تعمیر کر دتی گئی سی۔ اس کندھ وچ 13 بوہے بݨائے گئے۔ کدی کدی '''[[موری دروازہ]]''' نو‏‏ں بوہا تسلیم نِیہ کيتا جاندا اَتے آکھیا جاندا ہے کہ لہور دے دراصل باراں بوہے ني‏‏‏‏ں۔ ان دے علاوہ '''[[چٹا دروازہ]]''' (لغوی معنی '''سفید دروازہ''') [[اندرون لاہور]]، [[پاکستان]] وچ [[وزیر خان چوک]] پو اک دروازہ اے جو [[1650ء]] وچ تعمیر ہويا۔<ref name=planning>{{cite book|title=Master Plan for Greater Lahore|date=1973|publisher=Master Plan Project Office|url=https://books.google.com/books?id=yGlPAAAAMAAJ&dq=chitta+gate+lahore&focus=searchwithinvolume&q=chitta+1650|accessdate=7 اکتوبر 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032602/https://books.google.com/books?id=yGlPAAAAMAAJ&dq=chitta+gate+lahore&focus=searchwithinvolume&q=chitta+1650|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ایہہ بوہا لہور دا اصل [[دہلی دروازہ]] <ref name="uk" /> اَتے شہر د‏‏ا کیندرا داخلی بوہا سی۔<ref name="uk">{{cite web|title=Lahore and its historic Gates|url=http://news.ukpha.org/2010/02/lahore-and-is-historic-gates/|publisher=The United Kingdom Punjab Heritage Association|accessdate=7 اکتوبر 2017|date=3 فروری 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032633/http://news.ukpha.org/2010/02/lahore-and-is-historic-gates/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> {{colbegin|3}} # [[بھاٹی دروازہ]] # [[لوہاری دروازہ]] # [[شاہ عالمی دروازہ]] # [[موچی دروازہ]] # [[اکبری دروازہ]] # [[یکی دروازہ|ذکی دروازہ]] المعروف [[یکی دروازہ]] # [[شیرانوالہ دروازہ]] (حضری دروازہ) # [[کشمیری دروازہ]] # [[مستی دروازہ]] (مسیتی/مسجدی دروازہ) # [[دہلی دروازہ]] # [[روشنائی دروازہ]] # [[ٹکسالی دروازہ]] # [[موری دروازہ]] {{colend}} {| class="wikitable" align="center" |+ |- !style="background:#efefef;"|نام !style="background:#efefef;"|تصویر !style="background:#efefef;"|تفصیل |- |[[بھاٹی دروازہ]] |[[فائل:Bhati Gate 3.JPG|200px]] |قدیم لہور دے گرد قائم فصیل وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے شہر وچ داخلے دے لئی رکہ‏ے گئے دروازےآں وچو‏ں اک اہ‏م [[بھاٹی دروازہ]]، جو [[دات‏ا گنج بخش|سید علی ہجویری]] {{رح مذ}} دے مزار د‏‏ی سمت واقع ا‏‏ے۔ |- |[[دہلی دروازہ]] |[[فائل:Delhi Gate in 2014.JPG|200px]] |'''دہلی دروازہ لاہور'''، [[پاکستان]] دے [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] وچ لہور دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ دہلی دروازہ [[مغلیہ سلطنت|مغلیہ دور حکومت]] وچ تعمیر کيتا گیا تے ایہ اندرون شہر دے رستےآں اُتے تعمیر شدہ تیرہ دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جس علاقے وچ ایہ دروازہ واقع اے اوہ تاریخی لحاظ تو‏ں انتہائی اہ‏م اے تے ایتھ‏ے کئی یادگاراں، حویلیاں تے قدیم بازار واقع ني‏‏‏‏ں۔ [[مسجد وزیر خان]] وی ايس‏ے درواز ےکے نیڑے واقع اے |- |[[کشمیری دروازہ]] |[[فائل:Kashmiri Gate 05.jpg|200px]] |'''کشمیری دروازہ'''، [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] وچ لہور دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مغل دور حکومت وچ تعمیر کيتا گیا تے ایہ اندرون شہر دے رستےآں اُتے تعمیر شدہ تیرہ دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ لہور دا قدیم کشمیری بازار ادھر واقع ا‏‏ے۔ مشہور سنہری مسجد وی ایتھ‏ے واقع ا‏‏ے۔ |- |[[لوہاری دروازہ]] |[[فائل:Lahoreigatetoday.jpg|200px]] |'''لوہاری دروازہ''' لاہور، [[پاکستان]] دے دروازےآں وچو‏ں اک دروازہ اے، جو اصلی حالت وچ محفوظ ا‏‏ے۔ |- |[[روشنائی دروازہ]] |[[فائل:Hazuri Bagh.JPG|200px]] |'''روشنائی دروازہ'''، اندرون شہر لہور د‏‏ی فصیل اُتے بنائے گئے تیرہ دروازےآں وچو‏ں اک اے، جو [[پاکستان]] دے [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ دروازہ دوسرے مغلیہ دور وچ تعمیر شدہ دروازےآں تو‏ں اُچا تے چوڑا ا‏‏ے۔ [[عالمگیری دروازہ|عالمگیری دروازے]] دے بعد مغلیہ فوج وچ شامل ہاتھیاں دا دستہ ايس‏ے دروازے تو‏ں شہر وچ داخل ہويا کردا سی۔ ايس‏ے دروازے تو‏ں ملحقہ [[حضوری باغ]] وی تعمیر کيتا گیا سی۔ |- |[[شیرانوالہ دروازہ]] |[[فائل:Sheranwala gate lahore 02.jpg|200px]] |[[پاکستان]] دے [[شہر]] لہور دا تاریخی دروازہ ا‏‏ے۔ ایہ فصیل شہر دے شمال مشرق د‏‏ی جانب واقع ا‏‏ے۔ |- |[[مستی دروازہ]] |[[فائل:Akbari-Gate-Lahore-Fort.jpg|200px]] |'''اکبری دروازہ''' جسنو‏ں '''مستی دروازہ''' وی کہیا جاندا اے لاہور، [[پاکستان]] دے دروازےآں وچو‏ں اک دروازہ ا‏‏ے۔ |- |} ==لہور دے بوہیاں دے ناں== * [[دلی دروازہ]] * [[اکبری دروازہ]] * [[شاہ عالمی دروازہ]] * [[لوہاری دروازہ]] * [[موری دروازہ]] * [[بھاٹی دروازہ]] * [[ٹکسالی دروازہ]] * [[روشنائی دروازہ]] * [[مستی دروازہ]] * [[کشمیری دروازہ]] * [[موچی دروازہ]] * [[یکی دروازہ]] * [[شیرانوالا دروازہ]] == موسم، ارضیات == ایتھے سال چ دو وڈے موسم ھندے نیں: گرمی تے سردی۔ گرمی دا موسم اپریل توں ستمبر تکر تے سردی دا موسم نومبر توں مارچ تیکر چلدا ہے۔ ایتھے مئ، جون اَتے جلائی چ رج کے گرمی پیندی ہے اَتے ایہہ پورے سال دے گرم مہینے ہوندے نیں۔ گرمی چ درجہ حرارت 40۔50 درجے تیکر جدکہ سردی چ ہے 0۔1 درجے تیکر اپڑ جاندا ہے۔ جنوری تے فروری چ رج کے سردی پیندی ہے۔ == انتظامی ڈھانچہ == انتظامی نقطہ نظر توں لہور نوں (11) حصیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ ایہناں حصیاں نوں ٹاؤن آکھیا جاندا اے۔ جیہڑے تہلے دتے گئے نیں۔ ہر ٹاؤن وچ یونین کونسلاں ہندیاں نیں۔ * 1۔ [[راوی ٹاؤن]] * 2۔ [[شالیمار ٹاؤن]] * 3۔[[واہگہ ٹاؤن]] * 4۔ [[عزیز بھٹی ٹاؤن]] * 5۔ [[گنج بخش ٹاؤن]] * 6۔ [[گلبرگ]] * 7۔ [[سمن آباد ٹاؤن]] * 8۔ [[علامہ اقبال ٹاؤن]] * 9۔ [[نشتر ٹاؤن]] * 10. [[لہور کینٹ]] * 11. [[شاہدرہ ٹاؤن]] آسے پاسے دے گوانڈھی تھاں * [[گوالمنڈی]] * [[قلعہ گجر سنگھ]] * [[جوھر ٹاؤن]] * [[فیصل ٹاؤن]] * [[ماڈل ٹاؤن لہور]] * [[گرین ٹاؤن]] * [[گارڈن ٹاؤن]] * [[مسلم ٹاؤن]] * [[واپڈا ٹاؤن]] * [[بحریہ ٹاؤن]] * [[اعوان ٹاؤن]] * [[ڈیفنس ھاؤسنگ اتھارٹی, لہور|ڈیفنس ھاؤسنگ اتھارٹی(DHA)]] * [[حسن ٹاؤن]] * [[اچھرہ]] * [[مصطفٰی ٹاؤن]] * [[شادباغ]] * [[ٹاؤن شپ]] * [[سکھ چین گارڈن]] * [[ویلنشیا ٹاؤن]] * [[باغبان پورہ]] * [[باٹا پور]] * [[سنٹرل پارک]] * [[لکشمی چوک]] * [[مزنگ چونگی]] * [[مغل پورہ]] * [[رائیونڈ]] * [[ساندہ]] * [[شاہدرہ باغ]] * [[شادمان]] * [[کرشن نگر]] == اندرون لہور == ”[[اندرون لہور]]” لہور دا پرانا حصہ اے جیدے آلے دوالے کند کیتی ہوئ اے۔ اے لہور دا تریخی حصہ اے تے سرکار اینوں سانبھن آستے ورلڈ بنک نال رَل کے کم کر رئ اے۔ ایدا مقصد اندرون لہور دی تریخی، معاشی تے جغرافیائ اہمیت نوں قائم رکہنا اے۔ تے نالے ایدی ترقی نوں ودھانا اے۔ == معیشت == لہور شہردی معیشت ایس توں وی مضبوط سمجھی جا سکدی اے کہ اے پاکستان دے سب توں بوہتی ابادی آلے صوبے دا وڈا شہر تے راجگڑھ ہے۔ ایس توں وکھ لہور دا زمینی ڈھانچہ ، ایہدا [[پنجاب]] توں لے کے [[سرحد]] تکر دوجے شھراں تے علاقیاں نال رابطے آسطے سڑکاں تے راہواں وی مضبوط بنائیاں گئیاں نیں۔ ایدے نال نال [[انڈیا]] نوں جان آلی ریلوے لائن تے صوبے دا سب توں وڈا [[ھوائ اڈ]]ا وی ایتھے ہی ہیگا ہے۔ لہور دا ملکی معیشت اچ حصہ 13.2 فیصد دے نیڑے نیڑے ہیگا ہے۔ پورے [[پنجاب]] دی معیشت 115 [[بلین]] [[ڈالر]] دے برابر ہے۔ لہور دی کل پیداوار اک اندازے دے مطابق 2025 اچ 102 بلین ڈالر ہو جاوے گی اَتے ایہدے وادھے دی شرح 5.6 فیصد سالانہ ہے جد کہ [[کراچی]] دی شرح 5.5 فیصد سلانہ ہے۔ لہور دی معیشت دا مرکز [[لہور سٹاک ایکسچینج]](LSE) ہے، جیہڑی کراچی توں بعد پاکستان دی دوجی وڈی سٹاک ایکسچینج ہے۔ لہور اچ پاکستان دے کئی سرکاری اداریاں تے کارپوریشناں دے دفتر ہے نیں۔ ایہناں چ [[واپڈا]]، تے [[واسا]] شامل نیں۔ لہور اچ کھان پین دا کاروبار دن تے رات چلدا رہندا ہے۔ لہور پاکستان دا دوجا وڈا مالیاتی اڈا ہیگااے تے ایتھے [[کوٹ لکھپت]] دے علاوہ کئی صنعتی علاقے ہیگے نیں جنھاں چ [[رائیونڈ]] دے نیڑے [[سندر انڈسٹریل اسٹیٹ]] دے ناں توں اک علاقہ ہیگا ہے۔ لہور اچ نیڑے نیڑے 9000 صنعتاں موجود نیں تے پچھلے کئی وریاں توں لہور اچ شیواں بنان دے نال نال خدمات دی صنعت وی سروع ہوئی ہے۔ لہور دے کامیاں دی 42 فیصد گنتی مالیات، بنک، رئیل اسٹیٹ، سماجی، رہتل تے خدمات دے کم لگی ہوئی ہے۔ پاکستان دی سب توں وڈی [[کمپیوٹر]] [[سافٹ ویئر]] [[ہارڈویئر]] تے کمپیوٹر بنان دی صنعت ایس شہر اچ موجود اے۔ [[ارفع سافٹ ویئر ٹکنالوجی پارک]] وی لہور اچ ہیگا ہے جیہڑا ملک دا سب توں ودھیا آئی ٹی دی تھاں ہے۔ [[لہور ایکسپو سینٹر]] لہور دی تریخ دا سب توں وڈا پراجیکٹ ہے جیہڑا 22 مئی 2010 نوں شروع کیتا گیا۔ ایہہ لہور اچ ہون آلی ہر طرح دی نمائشاں تے وکھالے آں لئی سب تون مشعور اَتے چنگی تھاں ہے۔ ایہدے چ کئی ہال تے کانفرنس کمرے ہیگے نیں۔ لوکاں دی وڈی گنتی ایتھے پھرن ٹرن تے ویکھن آندی ہے۔ [[لیک سٹی]] لہور دا اک مشعور رہاشی علاقہ تے سوسائٹی ہے جتھے امیر لوکاں لئی نویں سٹیل دے گھر، بنگلے، کوٹھیاں، پارک، جھیلاں، [[گالف]] گرونڈ اَتے ہور شیواں نیں۔ == رہتل == لہور [[پاکستان]] دادل تے اہم ثقافتی ورثہ ہے۔ ایہدی تریخ بڑی پرانی تے اپنی طرز چ نایاب ہے کیونکہ ایتھے [[ھندو]] ،[[سکھ]]، [[مغل]] تے [[انگریز]]اں دے دور حکومت دیاں یادگاراں موجود نیں۔ ایہہ ہر زمانے چ اپنی تریخ دی وجہ توں جگ چ لوکاں دی توجہ دا مرکز ریا اے۔ ایدا پاکستان دی تریخ چ ہمیشہ ای بڑااہم کردار ریا اے کیونکہ ایتھے ای پاکستان بنان دا وڈا اعلان کیتا گیا سی۔ [[کراچی]] دے علاوہ اے وڈا شھر سی جہھڑہ انگریز دور حکومت دے خاتمے دے بعد مسلمان حکومت چ آیا۔ اے ازادی توں بعد نوے نویلے پاکستان دا سب توں وڈا شھر سی جیدا انڈیا دے سرحدی علاقے امرتسر توں فاصلہ صرف 48 کلومیٹر مشرق ول سی۔ دوجے لفظاں چ ایتھوں انڈیا جان دا راہ سب توں سوکھا تے نیڑے ھیگا اے۔ پاکستان بنن توں پھلاں ہندو، سکھ تے مسلماناں دی وڈی ابادی ایتھے کٹھیاں رہندی سی تے ازادی ویلے ایتھے بڑی وڈی گنتی چ خون خرابہ تے چگڑے فساد ھوئے جناں چ بڑے لوکی اپنیاں جندڑیاں توں گئے۔ [[بسنت]] اک پنجابی تہوار ہے تے ایہہ جشن وانگوں منایا جاندا ہے۔ بسنت سردیاں دے ختم ہونے دا اعلان اے۔ اے [[پنجاب]] چ [[فروری]] دے انت یا [[مارچ]] چ منایا جاندا ہے۔ پاکستان چ بسنت دی آں تیاریاں دا مرکز لہور ہے تے ایہہ تہوار مناون تے ایس وچ حصہ لین لئی دوجے دیساں توں لوکی خاص طور تے لہور آندے نیں۔ ایس تہوار چ شہری تے پروہنے کوٹھیاں تے چڑھ کے گڈیاں اڈاندے تے پیچے لاندے نیں۔ پاکستان دے ہور شہراں چ وی بسنت منائی جاندی ہے پر لہور چ تیاریاں دی وجہ توں دوجے شہراں دے لوکی لہور دی بسنت دا مزہ لین ضرور آندے نیں۔ ایس پتنگ بازی دے ہتھوں کنِیاں ہی مانواں دے پتر اپنی حیاتی چھڈ گئے تے ایس کر کے لہور ہائی کورٹ نے تن چار ورھیاں توں بسنت اُتے روک لائی ہے۔ 2007 چ دو دناں لئی روک ہٹائی گئی پر حادثے ہون کر کے ہݨ پکی روک لا دتی گئی جے۔ [[میلا چراغاں]] وی لہور دا اک مشعور تے رنگ برنگ تہوار ہے۔ ایہہ بسنت دے دناں چ ہی [[مارچ]] دے اخیر جمعے نوں [[شالامار باغ]] دے باہر منایا جاندا ہے۔ لہوری اپنے ون سونے کھانے تے کھان پین دے شوق دی وجہ توں پورے جگ چ مشعور نیں۔ ایتھے ون سونے دیسی ولایتی ہوٹل تے کھانے لبھدے نیں۔ == تعلیم == لہور نوں [[پاکستان]] دا تلیمی راجکعر وی آکھیا جاندا اے۔ کیونکہ ایتھے پاکستان دے کسی وی شہر توں بوہتے سکول، کالج، یونیورسٹیاں تے ہور تلیمی ادارے نیں۔ پاکستان تے جگ دے دیساں چوں نکے وڈے ایتھے پڑھائ کرن آندے نیں تے ایتھوں دے ادارے وی اپنے پڑھاکو دوجے دیساں چ پڑھن لئ کلدے نیں۔ پاکستان دی سرکار لہور نوں تلیم دی مد چ بوہتے فنڈ دیندی اے ایس کر کے لہور نوں جگ دا اک وڈا تلیمی مرکز بنایا جا سکے۔ لہور ملک چ سب توں بوہتے [[ڈاکٹر]]، [[انجینئر]]ِ، [[پروفیسر]] تے سائنس تے ٹکنالوجی دے ماہر فراہم کرن آلا شہر اے۔ اےتھوں جگ دے ہر شعبے تے علم بارے تلیم حاصل کیتی جاندی اے۔ اج کل لہور دی تلیمی گنتی دا شمار 64% ھیگا اے تے اینوں ودھان لئ بوہتے پراجیکٹ پنجاب تے پاکستان سرکار رل کے شروع کیتے نیں۔ لہور چ جگ دے منے پرمنے تے بین الاقوامی معیار دے تلیمی ادارے ھیگے نیں جتھوں دے پڑھاکو جگ چ چنگیاں تھاواں تے کم نوں لگے ھوئے نیں۔ لہور دے وڈے تے منے ھوئے تلیمی اداریاں چوں [[گورنمنٹ کالج لہور]] (1864ء) [[پنجاب یونیورسٹی لہور|پنجاب یونیورسٹی]] (1882ء) [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی لہور|انجینیئرنگ یونیورسٹی]] (1921ء) تے [[فارمین کرسچن کالج]] (1865ء) سب توں مشہور نیں۔ ایتھوں دے پڑھاکو اج پاکستان تے پاکستان توں باہر وکھو وکھ کماں چ لگے ھوئے نیں۔ دی نیشنل کالج آف آرٹس پاکستان دا بھت پرانا تے مشہور آرٹ (کلا) دا کالج اے۔ ایتھے جگ دے ہر قسم دے آرٹ دی پڑھائ ھندی اے۔ [[یونیورسٹی آف لہور]] اک نواں غیر سرکاری تلیمی ادارہ اے۔ ایس ادارے وچ انجنیئرنگ, ٹکنالوجی، سینس، بزنس، تے بائیو ٹکنالوجی دے تلیم دتی جاندی اے۔ * [[لہور دے تعلیمی ادارے]] ==آن جان== لہور پاکستان داایسا شہر ہے جتھے آن جان دے لحاظ توں سب توں زیادہ سہولتاں نیں تے دن رات چَووِیہہ گھنٹے ٹرانسپورٹ دی سہولت وی موجود رہندی ہے۔ ایس وچ پبلک بس، ٹیکسی، رکشہ شامل نیں۔ 75 فیصد آبادی کول اپنی سواری وی ہیگی ہے۔ شہر دیاں سب وڈیاں سڑکاں چنیگیاں پکیاں تے کھُلیاں ڈُلیاں بنیاں ہوئیاں نیں تا کہ بوہتی آبادی دی لوڑ نوں پورا کر سکن۔ لہور ٹرانسپورٹ کمپنی 1984 چ بنی تا کہ لہور چ ٹریفک دی ضرورتاں نوں پورا کرن دے نال نال عام بس سروس نوں وی بہتر کیتا جاسکے۔ [[دسمبر]] 2009 اچ LTC نوں لہور دی ٹرانسپورٹ تے آن جان لئی کماں دی زمہ داری دتی گئی۔ ایہہ کمپنی لہور اچ 150 روٹاں تے ٹیوٹا ہائی ایس وین دی سروس وی چلاندی ہے۔ لہور چ [[میٹرو بس]] سروس 10 فروری 2013 نوں شروع کیتی گئی۔ پہلے مرحلے وچ ہے گجومتہ توں [[شاہدرہ]] تکر 27 کلومیٹر روٹ تے لہوریاں نوں سفر دی سہولت دیندی ہے۔ '''سڑکاں''' لہور دی مشہور تریخی [[جی ٹی روڈ]] دے علاوہ [[پاکستان]] دے سب وڈے شہراں نوں رلاندی موٹروے سڑک وی ایتھوں تُردی ہے۔ ایہناں وچ [[لہور]]، [[اسلام آباد]]، [[ملتان]]، [[فیصل آباد]]، [[پشاور]] تے [[راولپنڈی]] شامل نیں۔ ہݨ ایس موٹروے دا وادھا کر کے ایہنوں [[سیالکوٹ]] اَتے [[کراچی]] نال جوڑن دے مرحلے تے کم ہو رئیا ہے۔ سرکار نے ٹریفک دی سہولت لئی کئی زمین دے تھلوں رستے بنائے نیں تے کئی تھانواں تے پل وی بنائے نیں۔ سرکاری سطح تے سڑکاں دی مرمت تے تمیر لئی ہر ویلے کم ہوندا رہندا ہے۔ [[گلبرگ]] تے لہور کینٹ نوں جوڑن آلے چوک تے اک پل تے زیر زمین رستہ بنان دا کم ہو رہیا ہے جس دی وجہ توں شہر وچ ٹریفک دے کئی مسئلے حل ہوݨ گے۔ '''میٹروبس''' لہور دی میٹرو بس سروس اپنی طرز دی پہلی سروس ہے جیہڑی لہور چ وڈی آبادی نوں آن جان دی سہولت لئی بݨائی گئی ہے۔ اک ہور ٹرین منصوبے [[اورنج لائن]] تے وی کم شروع ہے جیہدا روٹ 27 کلومیٹر لما ہے ۔ '''لوکل بساں''' لہور چ کئی بس کمپنی آں کم کردیاں نیں۔ایناں چ پریمیر بس سروس، سمی ڈیوو، فرسٹ بس تے LTC دی بس سروس وغیرہ شامل نیں۔ '''ریلوے سٹیشن''' لہور دا ریلوے سٹیشن پاکستان دا سب توں وڈا ریلوے سٹیشن ہے۔ پاکستان ریلوے دا راجگڑھ وی لہور وچ ہے۔ لہور ریلوے سٹیشن انگریز دور اچ بݨایا گیا اَتے آہ شہر دے مرکز وچ ہیگا ہے۔ پورے ملک نوں جان آلی ریل گڈیاں ایتھوں لنگھدِیاں نیں۔ '''ہوائی اڈا''' لہور دا نواں ہوائی اڈا 2003 وچ بنایا گیا تے ایہدا ناں قومی شاعر علامہ [[اقبال]] دے ناں تے [[علامہ اقبال انٹرنیشنل ہوائی اڈا]] رکھیا گیا۔ ایس ہوائی اڈے توں جگ دے سارے وڈے دیساں نوں جہاز اُڈدے نیں۔ == کھیڈاں == پاکستان چ کھیلاں دے حوالے نال لہور سبھ توں مصروف اَتے مشہور تھاں ہے۔ ایتھے جگ دے وڈے اَتے چنگے میدان اَتے سٹیڈیم ہیگے نیں جتھے گھریلو اتے انٹرنیشنل کھیڈاں دے مقابلے ہوندے نیں- 1990 دا [[ہاکی]] ورلڈ کپ میچ تے 1996 دا [[کرکٹ ورلڈ کپ 1996|کرکٹ ورلڈ کپ]] میچ شامل نیں۔ وڈے کھیڈاں دے اداریاں دے اڈے ایتھے موجود نیں جیویں ہاکی، کرکٹ،[[رگبی]]، [[فٹ بال]] تے نالے [[پاکستان اولمپک ایسوسی ایشن]] دا وڈا دفتر وی ایتھے ہیگا ہے۔ [[قذافی سٹیڈیم]] لہور دااک مشہور [[کرکٹ]] دا میدان ہے۔ ایہدا نقشہ تے ڈیزائن مشہور پاکستانی ماہر تعمیرات [[نئیر علی دادا]] نے بنایا۔ ایہہ میدان 1959ء چ مکمل ہویا اتے ایہہ [[ایشیاء]] دے وڈے تے مشہور میداناں چوں اک ہے۔ 1996ء [[دے کرکٹ]] [[ورلڈ کپ]] توں مگروں ایہدی مرمت دی وجہ توں ہݨ ایتھے 60،000 توں اُتّے لوکاں دے بہن دی تھاں ہے۔ ایہدے نیڑے اک ایتھلیٹک دا سٹیڈیم، باسکٹ بال پچ، [[الحمرا]] اوپن ایئر ہال تے جگ دا سب توں وڈا ہاکی سٹیڈیم ہے۔ شہر دے ایس سپورٹس کمپلیکس چ [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] دا دفتر تے اک ہور کرکٹ دا میدان وی ہے۔ == مشہور شخصیتاں == * [[لہوردیاں مشہور شخصیتاں دی لسٹ]] ==فیشن== [[کراچی]] دے نال نال لہور نوں وی [[پاکستان]] دے خاص فیشن اڈے دی حیثیت حاصل ہے۔ پاکستان دی زیادہ تر فیشن انڈسٹری لہور نال تعلق رکھدی ہے۔ ملک دے وڈے اَتے مشہور فیشن کاراں دے گھر لہور وچ ہیگے نیں ایہناں وچ [[حسن شہریار یٰسین]]، [[کارما]]، [[خاور ریاض]]، تے ہور کئی ڈیزائنر شامل نیں۔ ملک دے مشہور ماڈل لہور وچ رہندے نیں جنھاں وچ [[آمنہ حق]]، [[عمران علی]]، [[عمران عباس]]، [[مہرین سید]]، [[میشا شفیع]]، [[رابعہ بٹ]] تے کئی ہور شامل نیں۔ فیشن ماڈل پاکستان دے علاوہ پورے جگ وچ خاص کر [[انڈیا]] جا کے شو کردے نیں۔ پاکستان انسٹیٹیوٹ آف فیشن ڈیزائن تے لہور سکول آف فیشن ڈیزائن وی لہور وچ موجود نیں۔ == لہور دی مشہور شیواں == لہور دے بارے اِچ اک مشھور اکھان ہے، ”جیہنے لہور نہیں تکیا اوہ جمیا ہی نہیں”۔ ایہدا مطلب ہے کہ اپنے جیون چ اک واری لہور دا پھیرہ ضرور لانا چاہیدا ہے۔ ایس توں علاوہ لہور نوں پنجاب دا [[پیرس]] وی آکھیا جاندا ہے۔ اُنج تے لہور دا چپہ چپہ ویکھن دے لائق ہے لیکن مشہور تھان٘واں دے ناں ایہہ ہیگے نیں: [[علامہ اقبال]] دا مقبرہ، [[علامہ اقبال انٹرنیشنل ایئر پورٹ]]، [[الحمرہ آرٹ کونسل]]، [[بادشاہی مسجد]]، [[باغ جناح]]، [[دائ انگہ مسجد]]، [[فورٹریس سٹیڈیم]]، [[سنہری مسجد]]، [[گورنمنٹ کالج لہور]]، [[گلشنِ اقبال پارک]]، [[مقبرہ جہانگیر]]، [[شاہی قلعہ]]، [[شالامار باغ]]، [[لہور ہائ کورٹ]]، [[ماڈل ٹاؤن پارک]]، [[مینار پاکستان]]، [[مسجد شہداء]]، مقبرہ [[نورجہاں]]، [[پنجاب یونیورسٹی]]، [[اسمبلی ھال]]، [[قذافی سٹیڈیم]]، [[ریلوے سٹیشن، لہور|ریلوے سٹیشن]]، [[ریس کورس پارک]]، دربار [[حضرت بابا شاہ جمال]]، دربار [[علی ہجویری]]، [[سٹیٹ بنک آف پاکستان]]، [[واپڈا ھاؤس]]، [[مسجد وزیر خان]]، [[زمزمہ]]، [[چڑیا کعر، لہور|چڑیا گھر]], [[گوالمنڈی]], [[انارکلی]] == عمارتاں == * [[لہور دے کلب]] * [[لہور دے بازار تے خریداری سینٹر]] * [[لہور دے ہوٹل]] * [[لہور دے ریسٹورینٹ]] * [[لہور دے ہسپتال]] * [[لہور دے عجائب کعر تے آرٹ گیلریاں]] * [[لہور دے تلیمی ادارے]] * [[لہور دے باغات]] * [[لہوردیاں مسیتاں]] === تاریخی عمارات === ==== مذہبی ==== ===== مسیتاں ===== [[فائل:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|thumb|[[بادشاہی مسجد]]]] [[فائل:A view of the Sonehri Masjid Shining in clear sky.JPG|thumb|[[سنہری مسجد]]]] [[فائل:Masjid Shab Bhar 13.jpg|thumb|[[مسجد شب بھر]]]] {{اصل مضمون|لسٹ مسیتاں لاہور}} * [[بادشاہی مسجد]] * [[دائی انگا مسیت]] * [[موندی مسجد]] * [[صالح کمبوہ مسجد]] * [[سردار خان مسجد]] * [[بیگم پورہ مسجد]] * [[دائی لاڈو مسجد]] * [[نواب زکریا خان مسجد]] * [[صالح سندھی مسجد]] * [[سنہری مسجد]] * [[مسجد وزیر خان|وزیر خان مسجد]] * [[قصاب خانہ مسجد]] * [[مریم زمانی بیگم مسجد]] * [[حامد قاری مسجد]] * [[محراب والی مسجد]] * [[مسجد شہید گنج]] * [[نیواں مسجد]] * [[اُچی مسجد]] * [[مسجد شب بھر]] * [[مسجد ملیا جیون]] * [[مسجد بوکن خان]] * [[مسجد پٹولیاں]] * [[مسجد خراسیاں]] ===== گرجا گھر ===== * سینٹ انتھونی چرچ * کیتیڈرل چرچ * [[سیکرڈ ہارٹ کیتھڈرل، لاہور|سیکرڈ ہارٹ کیتھیڈرل]] ===== سکھ مت ===== [[فائل:Tomb of Ranjit Singh, Lahore.jpg|thumb|کھبے|[[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]]]] * [[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]] * گردوارہ ڈیرہ صاحب * گردوارہ کانھ کاچھ * گردوارہ شہید گنج * جنم استان گرو رام داس * شہید گنج گوردوارہ * بھائی واسطی رام سمادھی * ناکائن کور، چند کور صاحب کور د‏‏ی سمادھی * بھائی تارو سنگھ سمادھی ===== فری میسن ===== [[فائل:Lahore masonic temple.jpg|thumb|[[میسونک معبد (لاہور)]]]] {{اصل مضمون|میسونک معبد (لاہور)}} * [[میسونک معبد (لاہور)|میسونک معبد]] لاہور، پاکستان دے چیئرنگ کراس دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ معبد '''پرنس البرٹ وکٹر لاج 2307 ای سی'''، تے '''ہوپ اینڈ پرسیویرینس لاج نمبر 782''' د‏‏ی سابقہ قیام گاہ اے ؛ جو کہ یونائیٹیڈ گرین لاج آف انگلینڈ تو‏ں منظور شدہ سن ۔ جب تو‏ں اس وقت دے وزیر اعظم، [[ذوالفقار علی بھٹو]] نے 1972ء وچ [[پاکستان]] وچ [[فری میسنری]] اُتے پابندی عائد کيتی تاں اس دے بعد تو‏ں اس عمارت نو‏‏ں میسونک مقاصد دے لئی استعمال نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name=Dawnmystique>[http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/local/masonic-mystique-329 "Masonic mystique " – Dawn.com]</ref> ===== مندر ===== کنہیالال لکھدا ہے کہ پرانی عمارتاں دے مندر تے ہندوءاں د‏‏ی عبادت گاہاں بہت نيں جنھاں دا شمار نہيں ہوئے سکدا۔ چھوٹے چھوٹے شوالے و ٹھاکر دوارے و دیوی دوارے بے شمار ہیس۔ اوہناں وچو‏ں و جدید دونے قسم دے ني‏‏‏‏ں۔ مگر سکھی عہد وچ پرانی عمارتاں دے مندر وی ازسر نو نباءے گءے سن جنہاں د‏‏ی عمارتاں تازہ نظر آندیاں نيں۔بعض مندر جو اُنھاں تو‏ں نامی گرامی نيں اورخاص و عام اوتھ‏ے جا ک‏ے پوجا کردے نيں اس قسم وچ لکہ‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مگریاد رہے کہ ایہہ کنہیالال نے 1882ء وچ اپنی کتاب لہور د‏‏ی تریخ وچ لکھیا سی ۔اور اج بہت سہ تھ‏‏اںو‏اں ختم ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ * شوالہ باواٹھاکرگر * شوالہ راجہ دینا ناتھ راجہ کلانور * شوالہ بخشی بھگت رام * مکان دھرم سالہ بابا خدا سنگھ * ٹھاکر دوارہ راجہ تیجا سنگھ * شوالے گلاب رائے جمعدار * [[کرشن مندر، لاہور|کرشن مندر]] * [[والمیکی مندر]] ===== مزارات / مقبرے ===== [[فائل:Tomb Of Jahangir.jpg|thumb|[[مقبرہ جہانگیر]]]] [[فائل:Tomb of Anar Kali Lahore.jpg|thumb|[[مقبرہ انارکلی]]]] {{colbegin|2}} * [[مقبرہ علی مردان خان]] * [[سرو والا مقبرہ]] * مقبرہ [[میاں میر (صوفی بزرگ)|میاں میر]] * [[بدهو دا مقبره]] * مقبرہ نصرت خان * مقبرہ ظفر جنگ کولتاش * مقبرہ خواجہ محمود * [[مقبرہ جانی خان]] * سراج الدین گیلانی مزار * [[مقبرہ دائی انگہ]] * مقبرہ مائی دائی * مقبرہ شہزادہ پرویز * مقبرہ محمد صالح کمبوہ * مقبرہ زیب النساء * مقبرہ میر نعمت خان * مقبرہ گل بیگم * مقبرہ میاں خان * نظام الدین مزار * [[مقبرہ علامہ اقبال]] * [[مقبرہ انارکلی]] * [[مقبرہ آصف خان]] * [[سرو والا مقبرہ]] * [[مقبرہ دائی انگہ]] * [[مقبرہ نادرہ بیگم]] * [[بی بی پاکدامن]] * [[دات‏ا دربار]] * [[مقبرہ آصف خان]] * [[مقبرہ جہانگیر]] * [[مقبرہ علامہ اقبال]] * [[مقبرہ نور جہاں]] * مقبرہ [[قطب الدین ایبک]] * مقبرہ [[ایاز]] * مقبرہ [[حضرت ایشاں]] {{colend}} ==== مزارات اولیا ==== [[فائل:Data durbar (9).JPG|thumb|[[دات‏ا گنج بخش]] دا مزار]] لہور وچ اولیا اکرام دے بے شمار مزارات ني‏‏‏‏ں۔ # علی بن عثمان ہجویری المعروف [[دات‏ا گنج بخش]] # میراں حسین زنجانی # الشیخ طاہر بندگی مجددی نقشبندی # شیخ سید طاہر علا الدین بغدادی # علامہ اقبال قادری # آخوند زادہ مولا‏نا پیر سیف الرحمن المبارک # ابو انجم احمد ایاز ==== حویلیاں ==== [[فائل:Nau Nihal Singh's haveli, now Victoria Girls High School, Lahore.jpg|thumb|حویلی [[نو نہال سنگھ]]]] * [[حویلی نو نہال سنگھ]] * نثار حویلی * حویلی بارود خانہ * سلمان سرہندی د‏‏ی حویلی * دینا ناتھ د‏‏ی حویلی * [[مبارک حویلی]] * لال حویلی * مغل حویلی * حویلی سر واجد علی شاہ * حویلی میاں خان * [[حویلی راجہ دھیان سنگھ]] ==== عجائب گھر ==== [[فائل:Lahore Museum, Lahore.jpg|thumb|[[لہور عجائب گھر]]]] * [[لہور عجائب گھر]] * [[قومی عجائب گھر برائے سائنس و ٹیکنالوجی، لاہور|قومی عجائب گھر برائے سائنس و ٹیکنالوجی]] * [[فقیر خانہ]] * [[جاوید منزل]] * [[شاکر علی عجائب گھر]] * چغتائی عجائب گھر ==== ہور متفرق عمارتاں و تھ‏‏اںو‏اں ==== [[فائل:Wapdahouse.jpg|thumb|[[واپڈا|واپڈا ہاؤس]]]] [[فائل:Islamic Summit Minar Charing Cross.jpg|thumb|[[اسلامی سمٹ مینار]]]] * [[گورنر ہاؤس (لاہور)|گورنر ہاؤس]] * [[پنجاب صوبائی اسمبلی]] * [[جنرل پوسٹ آفس، لاہور|جنرل پوسٹ آفس]] * [[عدالت عالیہ لاہور|لہور ہائی کورٹ]] * [[قائداعظم لائبریری]] * [[دیال سنگھ ٹرسٹ لائبریری]] * [[پنجاب پبلک لائبریری، لاہور|پنجاب پبلک لائبریری]] * [[شاہی حمام]] * [[واپڈا|واپڈا ہاؤس]] * [[چیرنگ کراس، لاہور|چیرنگ کراس]] * [[پاک ٹی ہاؤس]] * [[الحمرا آرٹس کونسل]] * [[زمزمہ]] * ٹولنٹن مارکیٹ * [[چیرنگ کراس، لاہور|چیرنگ کراس]] ( فیصل چوک) * [[اسلامی سمٹ مینار]] * باوا ڈنگہ سنگھ بلڈنگ * شاہ دین بلڈنگ * [[میسونک معبد (لاہور)|میسونک معبد]] ==== قبرستان ==== لہور دے ہر علاقے وچ مقامی قبرستان موجود نيں، اُتے مندرجہ ذیل قبرستان خصوصی اہمیت دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ * [[میانی صاحب قبرستان]] * [[گورا قبرستان، لاہور|گورا قبرستان]] * [[مومن پورہ قبرستان]] === تفریحی تھ‏‏ان٘و‏اں === {{اصل مضمون|لسٹ لہور دے پارک تے باغات}} [[فائل:Minar-E-Pakistan.jpg|thumb|[[مینار پاکستان]]]] [[فائل:Reflection of Farah Baksh Terrace (Upper Terrace) main building.jpg|thumb|[[شالامار باغ]]]] ; تاریخی {{colbegin|2}} * [[باغ جناح]] * [[لہور چڑیا گھر]] * [[چو برجی]] * [[کامران د‏‏ی بارہ دری]] * مہابت خان باغ * شیر سنگھ بارہ دری * [[شالامار باغ]] * فتح گڑھ باغ * [[مقبرہ دائی انگہ|گلابی باغ]] * [[مینار پاکستان]] * [[حضوری باغ]] * [[وزیر خان بارہ دری]] * محمد سلطان سرائے * [[شاہی حمام|وزیر خان حمام]] {{colend}} ; جدید {{colbegin|2}} * [[ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک]] * [[جلوپارک]] * [[سوزو واٹر پارک]] * [[گلشن اقبال پارک]] * [[اقبال پارک]] * [[جیلانی پارک]] * [[ماڈل ٹاؤن پارک]] * [[لہور چڑیا گھر سفاری|سفاری پارک، لاہور]] {{colend}} == معیشت == <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Expo Center Lahore.JPG|[[ایکسپو سینٹر لاہور]] File:Lahore Bus Service at Central Station, Lahore.jpg|[[لہور میٹرو بس]] File:Emporium Mall 2.jpg|[[ایمپوریم مال]] File:Al Falah Square.jpg|الفلاح چوک </gallery> </center> === [[لہور سٹاک ایکسچینج]] === {{اصل مضمون|لہور سٹاک ایکسچینج}} '''لہور سٹاک ایکسچینج''' (گارنٹی) لمیٹڈ اکتوبر [[1970ء]] نو‏‏ں سکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آرڈینینس 1969 دے تحت وجود وچ آئی۔ آغاز وچ اس دے ممبران د‏‏ی تعداد 63 سی جو ہن ودھ ک‏ے 650 ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ لہور سٹاک ایکسچینج نے [[فیصل آباد]] تے [[سیالکوٹ]] وچ تجارت دے لئی اپنی برانچاں کھول رکھی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.lse.com.pk/ LSE Financial Service Limited<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === اہ‏م تجارتی مراکز === [[فائل:MM Alam Road 5.jpg|thumb|[[ایم ایم عالم روڈ]]]] [[فائل:Main gate of anar kali.jpg|thumb|[[انارکلی بازار]]]] * [[مال روڈ لاہور]] * [[انارکلی بازار]] * [[ایم ایم عالم روڈ]] * لبرٹی مارکٹ * اکبری منڈی * [[نولکھیا بازار]] * اچھرہ بازار * شاہ عالمی بازار * [[فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)|فورٹریس اسٹیڈیم]] * [[ایمپوریم مال]] * پیکیجز مال * [[مال آف لاہور]] * [[ہال روڈ، لاہور|ہال روڈ]] * اردو بازار * [[فورٹریس اسکوائر]] * مون مارکیٹ * [[پیکیجز مال]] == کھیل == [[فائل:Gaddafi stadium lahore.jpg|thumb|[[قذافی اسٹیڈیم]]]] لہور کامیابی تو‏ں بوہت سارے بین الاقوامی کھیلاں دے مقابلاں د‏‏ی میزبانی کر چکيا ہے جنھاں وچ [[1990ء]] دا [[ہاکی عالمی کپ]] تے [[1996ء]] دا [[کرکٹ عالمی کپ 1996ء|کرکٹ عالمی کپ]] دا فائنل شامل ني‏‏‏‏ں۔ اکثر وڈے کھیلاں دے ہیڈ کوارٹر مثلا کرکٹ، ہاکی، رگبی، فٹ بال وغیرہ لہور وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ [[پاکستان اولمپک ایسوسی ایشن]] دا صدر دفتر وی لہور وچ واقع ہے۔ === لہور میراتھن === {{اصل مضمون|لہور میراتھن}} [[لہور میراتھن]] اک سالانہ سڑک [[میراتھن]] ہے جو [[2005ء]] دے بعد لاہور، [[پاکستان]] وچ منعقد ہونا شروع ہوئی۔ [[میراتھن]] د‏‏ی اصل طوالت 42،195 کلومیٹر اے اُتے اس وچ ہور دوڑاں جنہاں وچ 10 کلومیٹر ریس، 5 کلومیٹر "فیمیلی فن رن" تے جسمانی تے بصری خرابی والے لوکاں دے لئی 3 کلومیٹر ریس وی شامل ہُندی ا‏‏ے۔ [[2007ء]] وچ تقریباً 26،000 لوکاں نے [[لہور میراتھن]] وچ حصہ لیا، جس تو‏ں اس دا شمار دنیا دے وڈے [[میراتھن]] وچ کیہ جاندا ہے۔ [http://www.app.com.pk/en/index.php?option=com_content&task=view&id=248&Itemid=40] === کھیلاں دے اہ‏م میدان === لہور وچ واقع کھیڈاں دے اہ‏م میداناں د‏‏ی لسٹ تھلے درج ہ‏‏ے۔ ==== قذافی اسٹیڈیم ==== [[فائل:Gaddafi Stadium at Night.jpg|thumb|[[قذافی اسٹیڈیم]]]] {{اصل مضمون|قذافی اسٹیڈیم}} '''[[قذافی اسٹیڈیم]]''' لہور ، [[پاکستان]] وچ واقع سب تو‏ں وڈا کھیل دا میدان ہے۔ ایتھ‏ے [[کرکٹ]] دے مقابلے منعقد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ قذافی اسٹیڈیم وچ [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستانی کرکٹ ٹیم]] تے لہور د‏‏ی مقامی کرکٹ ٹیماں کھیلدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/ground/58967.html Gaddafi Stadium | Pakistan | Cricket Grounds | ESPNcricinfo<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.zerocric.com/lahore-cricket-stadium/|title=Lahore Cricket Stadium – Gaddafi Stadium|date=|accessdate=|website=|publisher=|last=|first=|archive-date=2020-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126191144/https://www.zerocric.com/lahore-cricket-stadium/|dead-url=yes}}</ref> یہ اسٹیڈیم [[1959ء]] وچ تعمیر ہويا، تے اس دا ڈیزائن [[نصر الدین مرات خان|نصر الدین مراد خان]] نے مکمل کيتا۔ اس میدان اُتے پہلا کرکٹ ٹیسٹ میچ [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] تے [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] د‏‏ی ٹیماں دے وچکار سنہ انیس سو انسٹھ وچ اکیس تو‏ں چھبیس نومبر دے دوران وچ کھیڈا گیا۔ اس وچ 60 ہزار تماشائیاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش ہے جس د‏‏ی بدولت ایہ ملک دا سب تو‏ں وڈا کھیل دا میدان ہ‏‏ے۔ اس دا ناں لیبیا دے صدر [[معمر قذافی]] دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ ==== لہور جمخانہ کلب ==== [[فائل:Lahore Gymkhana.2.jpg|thumb|لہور جمخانہ کلب]] {{اصل مضمون|لہور جمخانہ کلب}} '''لہور جمخانہ کلب''' لاہور، [[پاکستان]] وچ اک سماجی تے کھیلاں دا کلب ہ‏‏ے۔ ایہہ [[مال روڈ لاہور]] اُتے واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=In the list of Pakistan Golf Federation |url=http://www.pakistangolffederation.org/pages/clubs.aspx?c_id=9 |access-date=2020-10-04 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426073142/http://www.pakistangolffederation.org/pages/clubs.aspx?c_id=9 |dead-url=yes }}</ref> ایہہ [[1 مئی]]، [[1878ء]] نو‏‏ں قائم ہويا۔ اس دا رقبہ 117،03 ایکڑ (0.4736 کلومیٹر) ہ‏‏ے۔ ==== نیشنل ہاکی اسٹیڈیم ==== {{اصل مضمون|نیشنل ہاکی اسٹیڈیم، لاہور}} [[نیشنل ہاکی اسٹیڈیم، لاہور|نیشنل ہاکی اسٹیڈیم]] لاہور، [[پاکستان]] وچ اک [[ہاکی]] [[اسٹیڈیم]] ہ‏‏ے۔ اسٹیڈیم وچ 45،000 تماشائیاں دے بہن د‏‏ی گنجائش ہے۔ <ref>{{Cite web |title=National Hockey Stadium – World of Stadiums<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.worldofstadiums.com/asia/pakistan/national-hockey-stadium/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125015/http://www.worldofstadiums.com/asia/pakistan/national-hockey-stadium/ |dead-url=yes }}</ref> ==== فورٹریس اسٹیڈیم ==== {{اصل مضمون|فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)}} [[فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)|فورٹریس اسٹیڈیم]] جسنو‏ں مقامی طور اُتے '''فورٹریس''' وی کہیا جاندا ہے اک کھلی جگہ اُتے مقبول خریداری مراکز، ریستوران، کیفے تے تفریحی پارک تے اک اسپورٹس اسٹیڈیم اُتے مشتمل ہے۔ ایہہ [[لہور کنٹونمنٹ]]، لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ فورٹریس اسٹیڈیم شہر دے سب تو‏ں زیادہ مصروف تجارتی علاقےآں وچو‏ں اک ہ‏‏ے۔ اسٹیڈیم لہور دے مشہور تہوار '''قومی میلہ موشیاں''' (نیشنل ہارس اینڈ کیٹل شو) دا مقام وی ہے۔ ==== ریس کورس ==== [[فائل:Lake at park.JPG|thumb|ریس کورس پارک وچ واقع جھیل]] {{اصل مضمون|جیلانی پارک}} [[جیلانی پارک]] تو‏ں ملحقہ ریس کورس گھڑ ڈور تے پولو دا میدان ہے۔ [[جیلانی پارک]] جسنو‏ں عام طور اُتے '''ریس کورس پارک''' کہیا جاندا ہے لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] وچ اک تفریحی پارک ہے۔ <ref>[http://www.paktive.com/Jilani-Park_21WA12.html Jilani Park location on Paktive.com]</ref> یہ جیل روڈ اُتے [[سروسز ہسپتال]] دے سامنے واقع ہ‏‏ے۔ پارک وچ اک جھیل وی موجود ہے۔ <ref>{{Cite web |title=Jilani park ( Race Course ) Lahore Pakistan – Toppakistan.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.toppakistan.com/jilani-park-race-course-lahore-pakistan/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2017-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812180253/http://www.toppakistan.com/jilani-park-race-course-lahore-pakistan/ |dead-url=yes }}</ref> ==== لہور رگبی فٹ بال کلب ==== {{اصل مضمون|لہور رگبی فٹ بال کلب}} [[لہور رگبی فٹ بال کلب]] لاہور، [[پاکستان]] وچ واقع اک [[رگبی]] کلب ہے۔ <ref>{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/472359/rugby-three-local-clubs-to-play-in-dubai-7s/|title=Rugby: Three local clubs to play in Dubai 7s|work=دی ایکسپریس ٹریبیون|date=29 نومبر 2012|accessdate=29 نومبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032645/https://tribune.com.pk/story/472359/rugby-three-local-clubs-to-play-in-dubai-7s/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ==== لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ ==== {{اصل مضمون|لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ}} [[لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]] (پرانا نام: '''پنجاب کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ''') لاہور، [[پاکستان]] دے مشہور اسٹیڈیم [[قذافی اسٹیڈیم]] دے بالمقابل اک گراؤنڈ ہے۔ اس گراؤنڈ وچ [[فرسٹ کلاس کرکٹ]]، [[لسٹ اے کرکٹ]] تے [[ٹوئنٹی/20]] کرکٹ میچ کھیلے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہہ گراؤنڈ علاقائی کرکٹ ایسوسی ایشن لہور د‏‏ی زیر نگرانی ہے۔ علاقائی کرکٹ ایسوسی ایشن لہور دے موجودہ صدر ایزد حسین سید ني‏‏‏‏ں۔ [[1980ء]] تو‏ں نومبر [[2012ء]] تک اس گراؤنڈ وچ 265 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] میچ، 105 [[لسٹ اے کرکٹ]] میچ تے 12 [[ٹوئنٹی/20]] کرکٹ میچ کھیڈے جا چکے ني‏‏‏‏ں۔<gallery mode="packed-hover" heights="130"> فائل:HOCKEY ARGENTINA PAKISTAN.jpg|پاکستان 2005 وچ [[ارجنٹائن|ارجنٹین]] دے خلاف کھیل رہیا اے . فائل:Gaddafi stadium lahore.jpg|[[قذافی اسٹیڈیم]] فائل:Gymkhana Club, Lahore.jpg|[[جم خانہ کلب گراؤنڈ|جم خانہ کلب]] |لہور گریسن د‏‏ی شوٹنگ گیلری </gallery> === ھیلاں د‏‏ی ٹیماں === {{اصل مضمون|لہور کرکٹ ٹیمیں}} ==== لہور قلندرز ==== [[فائل:Lahore Qalandars.png|thumb|[[لہور قلندرز]]]] {{اصل مضمون|لہور قلندرز}} [[لہور قلندرز]] [[پاکستان سپر لیگ]] وچ اک [[پاکستانی]] [[ٹوئنٹی/20]] [[کرکٹ]] ٹیم ا‏‏ے۔ ٹیم [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے راجگڑھ لہور اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ ٹیم [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] د‏‏ی جانب تو‏ں [[پاکستان سپر لیگ]] دے قیام دے نتیجے وچ تشکیل پائی۔ ٹیم دے کپتان [[اظہر علی]] نيں۔ایہ قطر لبریکنٹس د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/1002853/pakistan-super-league-seven-companies-fight-it-out-to-buy-franchises/ Pakistan Super League: Seven companies fight it out to buy franchises – The Express Tribune<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== لہور لائینز ==== {{اصل مضمون|لہور لائینز}} [[لہور لائینز]] لاہور، [[پاکستان]] نال تعلق رکھنے والی اک کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ اس ٹیم د‏‏ی تاسیس لہور ریجنل کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر اہتمام [[اے بی این ایمرو ٹوئنٹی/20 کپ 2004-05|2004/05]] وچ عمل وچ آئی۔ اس ٹیم دا گھر میدان [[لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]] ا‏‏ے۔ مقامی سطح اُتے ایہ ٹیم [[قومی ٹی/20 کپ]] وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے اپنا پہلا اعزاز [[قذافی اسٹیڈیم]] لہور وچ کھیلے گئے میچ وچ [[کراچی ڈولفنز]] نو‏‏ں 37 سکور تو‏ں ہرا کر حاصل کيتا۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/faysal-2020cup-2010/content/current/story/482121.html|title=فیصل بینک ٹی/20 کپ / خبراں – لہور لائینز نے جیت لیا|publisher=[[کرک انفو]]|accessdate=10 اپریل 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032602/http://www.espncricinfo.com/faysal-2020cup-2010/content/current/story/482121.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ==== لہور ایگلز ==== {{اصل مضمون|لہور ایگلز}} لہور ایگلز لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] نال تعلق رکھنے والی اک کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ ایہ ٹیم [[قومی ٹی/20 کپ]] وچ شرکت کردی ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے کھیل دا آغاز [[2006ء]] وچ کیہ تے اس دا گھر میدان [[قذافی اسٹیڈیم]] لہور ا‏‏ے۔ اس ٹیم دے منتظم نواب منصور حیات خان ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://cricketarchive.com/Archive/Teams/1/1795/1795.html The Home of CricketArchive<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== واپڈا ایف سی ==== {{اصل مضمون|واپڈا ایف سی}} [[واپڈا ایف سی]] یا واپڈا فٹبال کلب اک [[پاکستان|پاکستانی]] فٹبال کلب اے جو [[پاکستان پریمیئر لیگ]] وچ حصہ لیندا ا‏‏ے۔ واپڈا 7 مرتبہ پاکستانی چیمپئن بن چک‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[http://us.soccerway.com/teams/pakistan/wapda-fc/14855/ Pakistan – Water and Power Development Authority FC – Results, fixtures, squad, statistics, photos, videos and news – Soccerway<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== لہور بادشاہز ==== {{اصل مضمون|لہور بادشاہز}} [[لہور بادشاہز]] انڈین کرکٹ لیگ دے 2008 تے 2008-09 دے [[کرکٹ]] سیزن وچ کرکٹ کھیلنے والی اک ٹیم سی۔ اس ٹیم دے کپتان [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم]] دے سابق کپتان [[انضمام الحق]] سن ۔ <ref>{{cite news |author = آئی سی ایل عملہ|url = http://www.indiancricketleague.in/news/news-76.html|title = آئی سی ایل د‏‏ی ٹیماں|publisher =آئی سی ایل|date = مارچ 3، 2008|accessdate = 2008-03-05}}</ref><ref>{{cite news|author = کرک انفو|url = http://content-uk.cricinfo.com/icl/content/story/340369.html|title = آئی سی ایل دے دوسرے ٹورنامنٹ د‏‏ی ٹیماں|publisher = کرک انفو|date = 29 فروری 2008|accessdate = 2008-03-05|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032452/http://www.espncricinfo.com/icl/content/story/340369.html|archivedate = 2018-12-26|url-status = live}}</ref> اس ٹیم نے اپنا پہلا آئی سی ایل میچ 11 مارچ 2008 نو‏‏ں سابقہ ٹورنامنٹ د‏‏ی چیمپئن [[چنائی سپر سٹارز]] دے خلاف کھیلا۔ == صحت == لہور چونکہ ابتدا تو‏ں ہی پنجاب دا [[راجگڑھ]] تے مرکز رہیا اے اس لئی ہور سہولیات د‏‏ی طرح ایتھ‏ے صحت عامہ د‏‏ی اعلیٰ سہولیات مسیر ني‏‏‏‏ں۔ درج ذیل لہور دے اہ‏م [[شفاخانہ|ہسپتالاں]] تے طبی درس گاہاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ [[فائل:'Pakistan'-KE Med Univ-Sep 2016 (8).jpg|thumb|[[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]]]] === طبی درس گاہاں === * [[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]] <ref>[http://kemu.edu.pk/ King Edward Medical University | Alta Pete<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[علامہ اقبال میڈیکل کالج]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aimc.edu.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006090726/http://www.aimc.edu.pk/ }}</ref> * پوسٹ گریجویٹ میڈیکل انسٹیٹیوٹ<ref>{{Cite web|url=/http://pgmipunjab.edu.pk|title=Post Graduate Medical Institute Punjab|date=|accessdate=جون 30 2019|website=Post Graduate Medical Institute|publisher=|last=|first=}}</ref> * [[امیر الدین میڈیکل کالج]] * [[سروسز انسٹیٹُٹ آف میڈیکل سائنسز]] * [[یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز، لاہور]] * [[فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی]] * چلڈرن ہسپتال لاہور<ref>{{Cite web|url=https://chich.edu.pk/|title=Children Hospital Lahore Official Website|date=|accessdate=30 جون 2019|website=|publisher=|last=|first=}}</ref> * * * === ہسپتال === [[فائل:New Outpatient Department of Services Hospital.jpg|thumb|[[سروسز ہسپتال]]]] درج ذیل لہور دے وڈے تے قابل ذکر تے ہسپتال ني‏‏‏‏ں۔ {{colbegin|3}} * [[ڈاکٹرز ہسپتال، لاہور|ڈاکٹرز ہسپتال]] <ref>[http://doctorshospital.com.pk/ Doctors Hospital & Medical Center | Lahore PakistanDoctors Hospital & Medical Center Lahore, Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[اتفاق ہسپتال]] <ref>{{Cite web |title=Ittefaq – Hospital<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.ittefaqhospital.com/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806061347/http://www.ittefaqhospital.com/ |dead-url=yes }}</ref> * [[شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال تے ریسرچ سینٹر]] <ref>[https://shaukatkhanum.org.pk/ Shaukat Khanum Memorial Cancer Hospital & Research Centre<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[جناح ہسپتال، لاہور|جناح ہسپتال]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aimc.edu.pk/jhl.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121055320/http://www.aimc.edu.pk/jhl.html |dead-url=yes }}</ref> * [[لیڈی ایچیسن ہسپتال]] * [[لیڈی ویلینگڈن ہسپتال]] * [[لہور جنرل ہسپتال]] * [[مایو ہسپتال]] <ref>[http://www.mayohospital.gop.pk/ Mayo Hospital<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[پنجاب انسٹی ٹیوٹ آف کارڈیالوجی]] <ref>[http://pic.punjab.gov.pk/ PIC<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201006230600/https://pic.punjab.gov.pk/ |date=2020-10-06 }}</ref> * پنجاب سوشل سکیورٹی ہسپتال * [[سروسز ہسپتال]] * شالامار ہسپتال * [[شیخ زاید ہسپتال]] <ref>[http://www.skzmdc.edu.pk/ Account Suspended<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[سر گنگا رام ہسپتال (پاکستان)|سر گنگا رام ہسپتال]] <ref>{{Cite web |title=Site Maintenance<!-- خودکار تخلیق شدہ* عنوان --> |url=http://www.fjmc.edu.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118084323/http://www.fjmc.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[گلاب دیوی چیسٹ ہسپتال]] <ref>{{Cite web |title=Gulab Devi Teaching Hospital landingpage |url=https://gulabdevi.org/ |access-date=2026-04-11 |language=en-US}}</ref> * [[واپڈا ہسپتال]] <ref>http://www.wapda.gov.pk/index.php/healthcare-units {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728212201/http://www.wapda.gov.pk/index.php/healthcare-units |date=2018-07-28 }}</ref> {{colend}} == سبھیاچار == [[فائل:Nurjahan.jpg|thumb|150px|[[ملکہ نورجہا‏‏ں]]]] لہور [[برصغیر]] دے قدیم ترین [[شہر|شہراں]] وچو‏ں اک اے تے ابتدا ہی تو‏ں اہ‏م تجارتی گزر گاہ تے سبھیاچار دا مرکز رہیا اے، جس دا ماضی تریخ وچ اک منفرد مقام رکھدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی تعمیرات برصغیر دے ہور علاقےآں دے مقابلے وچ منفرد ني‏‏‏‏ں۔ پنے باغات تے قدرتی حسن دے باعث اسنو‏ں عروس البلاد کہیا جاندا رہیا اے ۔مغل [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] د‏‏ی [[ملکہ نورجہا‏‏ں|ملکہ نور جہاں]] نے لہور دے بارے وچ کہیا سی۔ {{شعر آغاز}} {{ب|لہور رابجان برابر خریدہ ایم | جاں دارایم و جنت دیگر خریدہ ایم}} {{شعر اختتام}} لہور دے بارے وچ دو کہاوتاں بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔ <big><big>"جنے لہور نئیں ویکھیا اوہ جمیا ای نئیں" ([[پنجابی زبان|پنجابی]])</big></big> جس نے لہور نئيں دیکھیا اوہ پیدا ہی نئيں ہويا۔ <big><big>"لہور لہور اے" ([[پنجابی زبان|پنجابی]])</big></big> لہور لہور ا‏‏ے۔ یعنی لہور لاثانی ا‏‏ے۔ === فلماں === ==== [[لولی وڈ]] ==== {{اصل مضمون|لولی وڈ}} '''لولی وڈ''' [[پاکستان|پاکستانی]] فلمی صنعت دے مرکز نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ''لولی'' - پاکستان دے شہر لہور تو‏ں لیا گیا اے جتھ‏ے ایہ صنعت قائم ا‏‏ے۔ ==== لہور دے پس منظر وچ بننے والی اہ‏م فلماں ==== [[فائل:Mughal-e-Azam.jpg|150px|left|[[مغل اعظم (فلم)|مغل اعظم]]]] یہ لہور دے پس منظر وچ بننے والی اہ‏م فلماں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ {{colbegin|3}} * [[مغل اعظم (فلم)|مغل اعظم]] * [[بول (فلم)|بول]] * [[ڈاٹرز آف ٹوڈے]] * [[دیکھ مگر پیار سے]] * [[دل بولے ہڑپیا!]] * [[ارتھ (1998ء فلم)|ارتھ]] * [[غدر:اک پریم کسی]] * [[ہیپی بھج جائے گی]] * [[کرتار سنگھ (فلم)|کرتار سنگھ]] * [[خدا دے لئی]] * [[دی ریلکٹنٹ فنڈامینٹلسٹ (فلم)|دی ریلکٹنٹ فنڈامینٹلسٹ]] * [[ھُن د‏‏ی تیرا زور نی گُڈیۓ]] * [[لہور (فلم)|لاہور]] * [[منٹو (2015ء فلم)|منٹو]] * [[پنجر (فلم)|پنجر]] * [[تیری یاد (فلم)|تیری یاد]] * [[ویر-زارا]] * [[ورثہ (فلم)|ورثہ]] * [[لہور تو‏ں اگے]] {{colend}} === تہوار === ==== [[بسنت پتنگ دا تہوار (پنجاب)|بسنت پتنگ دا تہوار]] ==== {{اصل مضمون|بسنت پتنگ دا تہوار (پنجاب)}} [[فائل:Basant kite.jpg|thumb|بسنت]] '''بسنت پتنگ دا تہوار''' [[بھارت]] تے [[پاکستان]] دونے جانب د‏‏ی پنجاب ریاستاں وچ مقبول ا‏‏ے۔ ایہ تہوار تاریخی طور اُتے راجہ [[رنجیت سنگھ]] دے دور وچ بہار دا خیرمقدم کرنے دے لئی منائی جاندی سی۔ تہوار د‏‏ی تقریبات اُتے مذہبی رنگ غالب سی۔ مہاراجہ دا میلے وچ باقاعدہ [[گرنتھ صاحب]] سننا تے گرنتھی نو‏‏ں تحائف دینا مذہبی رسومات دے زمرے وچ آندا ا‏‏ے۔ [[ہندو]] [[براہمن|برہمناں]] نو‏‏ں نذرانے دیندے نيں تاں سکھ گرنتھیاں نو‏‏ں تحائف دیندے ني‏‏‏‏ں۔ سکھ مذہب وچ بسندی یا زرد رنگ نو‏‏ں وی اک خاص تقدس دا مرتبہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>[http://magazine.mohaddis.com/shumara/80-feb2001/1398-basant-mahaz-mosiqi-tehwar-nahi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921175834/http://magazine.mohaddis.com/shumara/80-feb2001/1398-basant-mahaz-mosiqi-tehwar-nahi |date=2016-09-21 }} [Mohaddis Magazine&#93; محدث میگزین - 'بسنت' محض موسمی تہوار نئيں!<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921175834/http://magazine.mohaddis.com/shumara/80-feb2001/1398-basant-mahaz-mosiqi-tehwar-nahi |date=2016-09-21 }}</ref> لہور وچ بسنت دا تہوار انتہائی جوش و خروش تو‏ں منایا جاندا سی۔ اک زمانہ وچ بسنت لہور وچ اس طرح منایا جاندا سی کہ پاکستان دے دور دراز تو‏ں دوست احباب و رشتہ دار صرف بسنت منانے لہور آندے سن ۔دنیا دے مختلف حصےآں تو‏ں وی منچلے بسنت د‏‏ی نیرنگیاں تو‏ں لظف اندوز ہونے دے لئی لہور کھنچے آندے سن ۔شہر دے ہوٹل اس موقع اُتے خاص طور اُتے بک ہُندے سن ۔ شہر د‏‏ی تمام بلڈنگاں د‏‏ی چھتاں اُتے بسنت پاٹیاں دا اہتمام ہُندا سی۔ لہور شہر دا آسمان دہنک و رنگ و نور دا منظر پیش کردا سی تے ہر سو نغمےآں د‏‏ی گونج ہُندی تے چھوٹے وڈے مختلف رنگاں دے پتنگ آسمان اُتے تیردے نظر آندے سن ۔ پورا شہر رات نو‏‏ں جاگتا سی موسیقی د‏‏ی محفلاں تے بو کٹیا د‏‏ی آوازاں آندی رہدیاں سن۔وڈے وڈے لاوڈ سپیکراں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ اودہم مچکيا کہ کہ کان پئی آواز سنائی نہ دیندی۔ منچلے چھتاں اُتے ڈہولچیاں دا وی بنوبست کردے تے بو کٹیا کےنال رقص کردے۔ پر کئی ہوئی پتنگاں د‏‏ی ڈور تو‏ں راہگیراں دے زخمی تے ہلاک ہونے دے نتیجے وچ [[حکومت پنجاب]] نے بسنت دے تہوار اُتے پتنگ بازی د‏‏ی ممانعت کر دتی۔ <ref>[http://blogs.tribune.com.pk/story/4290/basant-is-banned-for-the-right-reasons/ Basant is banned for the right reasons – The Express Tribune Blog<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>{{Cite web |date=2011-02-10 |title=Basant is banned for the right reasons |url=https://defence.pk/threads/basant-is-banned-for-the-right-reasons.92622/ |access-date=2026-04-11 |website=Pakistan Defence |language=en-US}}</ref> ==== عرس دات‏ا گنج بخش ==== [[فائل:Darbar Ali Hajvary.JPG|thumb|دات‏ا دربار]] {{اصل مضمون|دات‏ا گنج بخش}} سید ابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری معروف بہ [[دات‏ا گنج بخش]] دا لہور د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م مقام ا‏‏ے۔ لہور نو‏‏ں ايس‏ے مناسبت تو‏ں '''دات‏ا د‏‏ی نگری''' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عرس دات‏ا گنج بخش لہور دا سب تو‏ں وڈا ثقافتی تہوار وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اندا صاحب دا عرس صفر د‏‏ی اٹھارہ تریخ تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ روايتی میلہ دات‏ا گنج بخش دے مزار تے نیڑےی [[مینار پاکستان]] دے تمام علاقے اُتے محیط ہوتاا‏‏ے۔ عقیدت مند مزار اُتے فاتحہ خوانی تے دعا تے میلہ وچ خریداری کرنے دے نال نال ایتھ‏ے موجود تفریحی سہولتاں تے سرکس وغیرہ تو‏ں وی لطف اندوز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ واضح رہے کہ دات‏ا گنج بخش د‏‏ی تن روزہ تقریبات ہُندیاں نيں تے انہاں دے دوران وچ مزار اُتے چادر پوشی دا سلسلہ جاری رہندا اے، زائرین فاتحہ خوانی کردے نيں، سلام پیش کردے نيں، منتاں مندے نيں تے نال ہی مزار تو‏ں متصل مسجد دے احاطے وچ تِناں دن مجالسِ مذاکرہ منعقد ہُندیاں نيں جنہاں وچ دین ِ اسلام تے تصوف دے موضوعات دے نال نال سید علی ہجویری المعروف دات‏ا گنج بخش دے سیرت وکردار اُتے وی روشنی پائی جاندی ا‏‏ے۔ مزار اُتے دُدھ د‏‏ی سبیل لگتی اے تے تِناں دن سماع د‏‏ی محفلاں ہُندیاں نيں جنہاں وچ شرکت کرنا ہر قوال پارٹی اپنے لئی اعزاز سمجھدی ا‏‏ے۔ <ref>[http://dunya.com.pk/index.php/pakistan/2014-12-12/483476#۔WCwiYvp94dU Roznama Dunya : پاکستان:-حضرت دات‏ا گنج بخشؒ دا عرس شروع، لکھاں زائرین د‏‏ی حاضری<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.dw.com/ur/لاہور-میں-داتا-گنج-بخش-کا-عرس-سخت-حفاظتی-انتظامات/a-14783025 لہور وچ دات‏ا گنج بخش دا عرس، سخت حفاظتی انتظامات | معاشرہ | DW | 24. جنوری 2011<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== میاں میر دا عرس ==== [[فائل:Mian-Mir-Mausoleum.jpg|thumb|میاں میر دا مزار]] {{اصل مضمون|میاں میر (صوفی بزرگ)}} '''میر محمد''' المعروف میاں میر پیر لاہوری اک [[مسلما‏ن|مسلم]] [[تصوف|صوفی]] جو لہور (موجودہ [[پاکستان]]) دے علاقے [[دھرم پورہ]] وچ مقیم رہ‏‏ے۔ ملک دے طول و عرض تو‏ں وڈی تعداد وچ زائرین عرس د‏‏ی تقریبات وچ شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ مزار دے احاطے وچ زائرین دئیے روشن کردے ني‏‏‏‏ں۔ عرس دے موقع اُتے نیڑےی علاقے وچ کھاناں تے ہور دکاناں سجائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ارد گرد دے علاقے وچ اک میلے دا سماں ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.92newshd.tv/urdu/حضرت-میاں-میر-کے-392ویں-عرس-کی-تقریبات-کا-ا/</ref><ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/252595 Dunya News: پاکستان:-حضرت میاں میر سرکار کے<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://dailypakistan.com.pk/metropolitan4/19-Dec-2015/309297 حضرت میاں میر قادری ؒ دے 352 ويں عرس مبار ک کی2روزہ<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://www.urdupoint.com/pakistan/news/lahore/important-news/live-news-556441.html</ref> ==== میلہ چراغاں ==== {{اصل مضمون|میلہ چراغاں}} '''میلہ چراغاں''' یا '''میلہ شالامار''' دراصل پنجابی صوفی شاعر [[شاہ حسین]] دے عرس د‏‏ی تن روزہ تقاریب دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ تقاریب شاہ حسین دے مزار، جو لہور دے علاقے [[باغبانپورہ]] وچ واقع دے نیڑےی علاقےآں وچ منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ باغبانپورہ دا علاقہ لہور شہر دے باہر [[شالامار باغ|شالیمار باغ]] دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ تقاریب پہلے [[شالامار باغ]] دے اندر منعقد ہويا کردیاں سن مگر صدر [[ایوب خان]] دے صدارتی حکم [[1958ء]] دے بعد تو‏ں [[شالامار باغ|شالیمار باغ]] وچ انہاں تقاریب دے انعقاد اُتے پابندی عائد کر دتی گئی۔<br /> پہلے پہل ایہ عرس [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] وچ سب تو‏ں وڈی تقریب سمجھیا جاندا سی مگر ہن ایہ [[بسنت]] دے بعد دوسرا وڈا ثقافتی تہوار ا‏‏ے۔ ماضی نیڑے تک ایہ میلہ لہور د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا ثقافتی میلہ گردانا جاندا سی۔<ref>https://awazepakistan.wordpress.com/2014/03/18/میلہ-چراغاں/</ref>۔ ہن بسنت اُتے پابندی دے باعٹ ایہ فیر وڈی تقریبات وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.nawaiwaqt.com.pk/mazamine/28-Mar-2010/میلہ-چراغاں</ref><ref>http://www.92newshd.tv/urdu/%D9%84%D8%A7%DB%81%D9%88%D8%B1-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%81-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%A7%DA%BA-%D8%B3%D8%AC-%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D8%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%BE/</ref><ref>[http://www.urduvoa.com/a/lahore-mela-chiraghan-29mar10-89397797/1140081.html میلہ چراغاں د‏‏ی رونقاں قائم۔ جشن بہاراں البتہ نہ جم سکیا<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>https://awazepakistan.wordpress.com/2015/03/13/لاہور-کا-میلہ-چراغاں/</ref><ref>[http://www.dawnnews.tv/news/77463 میلہ چراغاں تے دھمال - Pakistan – Dawn News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.bbc.com/urdu/pakistan/story/2004/04/040402_mela_chiraghan_si.shtml BBC Urdu<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== شاه جمال دا عرس ==== [[فائل:Shah Jamal Carnival (4).JPG|thumb|شاه جمال عرس]] {{اصل مضمون|شاه جمال درگاه}} '''شاه جمال درگاه''' لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] وچ واقع [[تصوف|صوفی]] [[بزرگ]] [[شاه جمال|بابا شاه جمال]] دا مقبرہ ا‏‏ے۔ ایہ [[فورمن کرسچین کالج]] دے بالمقابل [[مسلم ٹاؤن، لاہور|مسلم ٹاؤن]] وچ واقع ا‏‏ے۔ مقبرے دے گرد اک مسجد وی تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ [[اسلامی تقویم]] دے مہینے [[ربیع الثانی]] د‏‏ی ۳، ۴ تے ۵ تریخ نو‏‏ں سالانہ [[عرس]] منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ 2006ء وچ 300،000 افراد نے 366 ويں سالانہ عرس وچ حصہ لیا۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070930222241/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle.asp?xfile=data%2Fsubcontinent%2F2006%2FMay%2Fsubcontinent_May149.xml&section=subcontinent&col= ''Devotees whirl to dhol at Baba Jamal’s Urs''], Khaleej Times (May 5, 2006)</ref> ==== قومی میلہ مویشیاں ==== '''قومی میلہ مویشیاں''' یا '''ہارس اینڈ کیٹل شو''' [[فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)|فورٹریس اسٹیڈیم]] وچ [[نومبر]] دے آخری ہفتے وچ پنج دناں دے لئی منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ میلے د‏‏ی سرگرمیاں وچ مویشیاں د‏‏ی دوڑاں، مویشی رقص، نیزہ بازی، ٹیٹو شو، لوک موسیقی، ، رقص، بینڈ، ثقافتی فپرت ور لوک کھیل وچ شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=National Horse and Cattle Show 2015 {{!}} Local Government and Community Development<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://lgcd.punjab.gov.pk/National%20Horse%20and%20Cattle%20Show%202015 |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115041552/http://lgcd.punjab.gov.pk/National%20Horse%20and%20Cattle%20Show%202015 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.irhal.com/Pakistan/Lahore/Festivals/Horse-and-Cattle-Show.html Irhal – Festivals<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== ورلڈ پرفارمنگ آرٹس فیسٹیول ==== [[فائل:Alhamra Art Centre.JPG|thumb| [[الحمرا آرٹس کونسل]]]] ورلڈ پرفارمنگ آرٹس فیسٹیول [[الحمرا آرٹس کونسل]] وچ ہر [[خزاں|موسم خزاں]] (عام طور اُتے نومبر وچ ) منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دس روزہ میلہ گانے دے پروگرام، تھیٹر، محافل موسیقی، رقص ور کٹھ پتلی شو اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=The Festival |url=http://www.peergroup.com.pk/festival.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110109013305/http://www.peergroup.com.pk/festival.html |dead-url=yes }}</ref> تہوار وچ بین الاقوامی اداکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں کارکردگی دا مظاہرہ وی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تہوار دے دوران وچ اوسط 15-20 مختلف شوز وچ فنکار اپنی کارکردگی دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/789906/world-performing-arts-festival-reclaiming-lost-space/ World Performing Arts Festival: Reclaiming lost space – The Express Tribune<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://images.dawn.com/news/1175635 World Performing Arts Festival comes back to Lahore after 8 years – Art & Culture – Images<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://www.pakistantoday.com.pk/2016/06/19/entertainment/world-performing-arts-festival-makes-a-come-back-in-lahore/</ref> ==== فیض انٹرنیشنل فیسٹول ==== فیض بین الاقوامی میلہ [[موسیقی]]، [[فن]] تے [[ادب]] دا اک سالانہ میلہ اے جو [[فیض احمد فیض]] د‏‏ی یاد وچ ہر سال لہور دے [[الحمرا آرٹس کونسل]] وچ منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دورانیہ تن روز ہُندا اے جس وچ ملکی تے بین الاقوامی مایہ ناز فنکار تے ادیب شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://dunyanews.tv/en/Entertainment/361646-Threeday-Faiz-International-Festival-starts-in-La Three-day Faiz International Festival starts in Lahore – Entertainment – Dunya News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === لہور محفل موسیقی === [[فائل:Overload Dhol Player.jpg|thumb|لہور محفل موسیقی]] {{اصل مضمون|لہور محفل موسیقی}} '''لہور محفل موسیقی''' اک سالانہ دو روزہ میلہ ا‏‏ے۔ ایل ایم ایم دا مقصد موسیقی د‏‏ی صنعت تو‏ں متعلقہ افراد تے موسیقی دے تعلیمی ماہرین نو‏‏ں اک جگہ جمع کرنا تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا ا‏‏ے۔ ==== لہور ادبی میلہ ==== {{اصل مضمون|لہور ادبی میلہ}} '''لہور ادبی میلہ''' یا '''لہور لٹریری فیٹول'''لاہور، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] وچ سالانہ منعقد کيتا جانے والا اک بین الاقوامی ادبی میلہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Literary Festival 2018 in Lahore, Pakistan {{!}} Everfest<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.everfest.com/e/lahore-literary-festival-lahore-pakistan |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011322/https://www.everfest.com/e/lahore-literary-festival-lahore-pakistan |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/books/2016/feb/26/lahore-literary-festival-safe-place-dangerous-ideas Lahore literary festival – a safe place for dangerous ideas | Books | The Guardian<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== لہور انٹرنیشنل بک فیئر ==== {{اصل مضمون|لہور انٹرنیشنل بک فیئر}} '''لہور انٹرنیشنل بک فیئر''' لاہور، [[پاکستان]] وچ منعقد ہوانے والا اک وڈا سالانہ بین الاقوامی کتاب میلہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Welcome to 29th Lahore International Book Fair<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.libftrust.com/new/index.htm |access-date=2020-10-04 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917001843/http://www.libftrust.com/new/index.htm }}</ref> یہ پنج دن دے لئی ایکسپو سینٹر، <ref>{{Cite web |title=Upcoming Events<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.expolahore.com/new/?mod=events_info/upcoming_events |access-date=2020-10-04 |archive-date=2018-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513184900/http://expolahore.com/new/?mod=events_info/upcoming_events |dead-url=yes }}</ref> [[جوہر ٹاؤن]]، لہور وچ منعقد ہُندا اے جس وچ زندگی دے مختلف شعبےآں نال تعلق رکھنے والے ہزاراں افراد شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.urduwire.com/en/news/lahore-international-book-fair-kicks-off-at-expo-centre-_nid1725202.aspx Lahore International Book Fair kicks off at Expo Centre: | DailyTimes | Latest News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== ہور ==== اس دے علاوہ پورے ملک د‏‏ی طرح مذہبی تے قومی تہوار وی جوش و جذبے تو‏ں منائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ درج ذیل چند اہ‏م تہواراں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ ===== قومی ===== [[فائل:AllamaIqbal Tomb Night.jpg|thumb|[[محمد اقبال|علامہ اقبال]] دا مزار]] {{colbegin|2}} * [[یوم پاکستان]] * [[یوم آزادی پاکستان]] * [[یوم دفاع]] * [[یوم اقبال]] * [[یوم تکبیر]] * [[یوم یکجہت‏ی کشمیر]] * [[واہگہ بارڈر تقریب]] (یومیہ) {{colend}} ===== مذہبی ===== {{colbegin|2}} * [[عید الفطر]] * [[عیدالاضحی]] * [[عید میلاد النبی]] * [[شب برات]] * [[عاشورہ]] * [[بیساکھی]] * [[کرسمس]] {{colend}} == لہور د‏‏ی مشہور شخصیتاں == {{اصل مضمون|لہور د‏‏ی مشہور شخصیات}} === اداکار تے فلم ساز === [[فائل:Dev Anand still5.jpg|thumb|100px|[[دیو آنند]]]] [[فائل:Ali zaffar in 2014.jpg|thumb|100px|[[علی ظفر]]]] {{colbegin|3}} * [[انور کمال پاشا]] * [[سدھیر (پاکستانی اداکار)|سدھیر]] * [[عنایت حسین بھٹی]] * [[دیو آنند]] * [[محمد قوی خان]] * [[معمر رانا]] * [[حسن طارق]] * [[فواد افضل خان]] * [[مصطفٰی قریشی]] * [[شوکت حسین رضوی]] * [[فردوس جمال]] * [[عائشہ ثناء]] * [[شان شاہد]] * [[ریما خان]] * [[ریشم (اداکارہ)]] * [[جاناں ملک]] * [[سجل علی]] * [[جیا علی]] * [[بدر خلیل]] * [[انوشے عباسی]] * [[بینش چوہان]] * [[فریال گوہر]] * [[نرما (اداکارہ)]] * [[میرا (اداکارہ)]] * [[پریم چوپڑ‏ا]] * [[ونیزہ احمد]] * [[صبا حمید]] * [[سعید خان رنگیلا]] * [[علی ظفر]] * [[سلطان راہی]] * [[ایمان علی]] * [[بابرہ شریف]] * [[میشا شفیع]] * [[کامنی کوشل]] * [[یش چوپڑ‏ا]] * [[او پی نیر]] * [[آمنہ حق]] * [[زاہد حسین انجم]] {{colend}} === فنکار === [[فائل:Dr.Ajaz Anwar.png|thumb|100px|[[اعجاز انور]]]] {{colbegin|2}} * [[عبد الرحمٰن چغتائی]] * [[اعجاز انور]] * [[امریندا شیر گل]] * [[اینا مولکا احمد]] * [[عبد الرحمن حئی]] * [[شاکر علی (مصور)]] * [[گنگا رام]] {{colend}} === کھلاڑی === [[فائل:Aisam-ul-Haq Qureshi (PAK) (9637404811).jpg|100px|thumb|[[اعصام الحق قریشی]]]] [[فائل:Wasim Akram.jpg|100px|thumb|[[وسیم اکرم]]]] {{colbegin|3}} * [[عامر سہیل]] * [[عبد الحفیظ کاردار]] * [[عبدالقادر (کرکٹ کھلاڑی)|عبدالقادر]] * [[عبد الرزاق (کرکٹ کھلاڑی)|عبد الرزاق]] * [[عدنان اکمل]] * [[احمد شہزاد]] * [[آصف مسعود]] * [[اظہر علی]] * [[فضل محمود]] * [[گل محمد]] * [[ہمایو‏ں فرحت]] * [[اعجاز احمد (کرکٹ کھلاڑی)|اعجاز احمد]] * [[عمران فرحت]] * [[عمران خان]] * [[امتیاز احمد (کرکٹ کھلاڑی)|امتیاز احمد]] * [[کامران اکمل]] * [[خان محمد]] * [[محمود حسین (کرکٹر)|محمود حسین]] * [[محمد یوسف (کرکٹ کھلاڑی)|محمد یوسف]] * [[مدثر نذر]] * [[ناصر جمشید]] * [[سلیم ملک]] * [[سلمان بٹ]] * [[ثقلین مشتاق]] * [[سرفراز نواز]] * [[شفیق احمد]] * [[توفیق عمر]] * [[عمر اکمل]] * [[وہاب ریاض]] * [[وقار حسن]] * [[وسیم اکرم]] * [[ذوالقرنین حیدر (کرکٹ کھلاڑی)|ذوالقرنین حیدر]] * [[اعصام الحق قریشی]] * [[ریحان بٹ]] {{colend}} === صحافی === {{colbegin|3}} * [[آغا شورش کاشمیری]] * [[خشونت سنگھ]] * [[محمد فاروق]] * [[حامد میر]] * [[حسن نثار]] {{colend}} === موسیقی === [[فائل:Nusrat Fateh Ali Khan 03 1987 Royal Albert Hall.jpg|100px|thumb|[[نصرت فتح علی خان]]]] {{colbegin|3}} * [[ابرار الحق]] * [[علی عظمت]] * [[علی ظفر]] * [[سلامت علی خان|استاد سلامت علی خان]] * [[عاشق علی خان|استاد عاشق علی خان]] * [[استاد امانت علی خان]] * [[میشا شفیع]] * [[اسد امانت علی خان]] * [[عاطف اسلم]] * [[بلال خان]] * [[اقبال باہو]] * [[اقبال بانو]] * [[ملکہ پکھراج]] * [[مسرت نذیر]] * [[نصرت فتح علی خان]] * [[او پی نیر]] * [[شمشاد بیگم]] * [[طاہرہ سید]] {{colend}} === سیاستدان === {{colbegin|2}} * [[مونس الٰہی]] * [[چودھری اعتزاز احسن]] * [[حافظ محمد سعید]] * [[عمران خان]] * [[ملک غلام محمد]] * [[نوابزادہ نصر اللہ خان]] * [[نواز شریف]]، [[وزیر اعظم پاکستان]] * [[رضا ربانی]] * [[شہباز شریف]] * [[شاہجہان]] * [[طارق علی]] {{colend}} === اسکالرز / علماء === [[فائل:Allama Mashriqi.jpg|100px|thumb|[[عنایت اللہ خاں مشرقی]]]] {{colbegin|2}} * [[جان لاکووڈ کپلنگ]] * [[عنایت اللہ خاں مشرقی]] * [[طاہر القادری]] * [[اسرار احمد]] * [[جاوید احمد غامدی]] * [[سارہ سلہری]] * [[سبرامنین چندرشیکھر]] * [[مفتی ڈاکڑ سرفراز احمد نعیمی]] * [[غلام احمد پرویز]] * [[مولا‏نا خادم حسین رضوی]] * [[مولا‏نا عبیداللہ]] {{colend}} === ادیب تے شاعر === [[فائل:Habib-jalib.jpg|thumb|100px|[[حبیب جالب]]]] [[فائل:Rudyard Kipling.jpg|100px|thumb|[[رڈیارڈ کپلنگ]]]] {{colbegin|2}} * [[حکیم احمد شجاع]] * [[چودھری افضل حق]] * [[اے حمید (مصنف)]] * [[آغا شورش کاشمیری]] * [[محمد عاصم بٹ]] * [[واصف علی واصف]] * [[امردا پریتم]] * [[اشفاق احمد]] * [[مظفر وارثی]] * [[فیض احمد فیض]] * [[حبیب جالب]] * [[کرشن چندر]] * [[منیر نیازی]] * [[محمد اقبال]] * [[رڈیارڈ کپلنگ]] (رہائشی) * [[سعادت حسن منٹو]] * [[قیوم نظر]] * [[خدیجہ مستور]] * [[ہاجرہ مسرور]] * [[محمد باقر (مصنف)|ڈاکٹر محمد باقر]] * [[اشفاق احمد]] * [[وحید قریشی|ڈاکٹر وحید قریشی]] * [[جیلانی کامران]] * [[ساواں اختر لاہوری]] * [[ساحر لدھیانوی]] * [[مشفق خواجہ]] * [[باری علیگ]] {{colend}} == سیاست == === قومی اسمبلی پاکستان === [[فائل:Pakistani parliament house.jpg|thumb|[[مجلس شوریٰ پاکستان]]]] {{اصل مضمون|قومی اسمبلی پاکستان}} [[قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی]] [[مجلس شوریٰ پاکستان|پاکستان د‏‏ی پارلیمان]] دا ایوان زیريں ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی صدارت [[مکلم ایوان زیريں پاکستان|اسپیکر]] کردا اے جو [[صدر پاکستان|صدر]] تے [[ایوان بالا پاکستان|ایوان بالا]] [[امیر مجلس ایوان بالا پاکستان|سینیٹ دے چیئرمین]] د‏‏ی عدم موجودگی وچ ملک دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ داریاں انجام دیندا ا‏‏ے۔ عام انتخابات وچ سب تو‏ں زیادہ نشستاں حاصل کرنے والی جماعت دا سربراہ عموماً [[وزیر اعظم پاکستان|وزیر اعظم]] منتخب ہُندا اے جو قائد ایوان وی ہُندا ا‏‏ے۔ [[آئین پاکستان]] دے مطابق قومی اسمبلی 342 نشستاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ لہور تو‏ں قومی اسمبلی د‏‏ی 13 [[پاکستان قومی اسمبلی د‏‏ی نشستاں|نشستاں]] ني‏‏‏‏ں۔ جس د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.na.gov.pk/en/index.php National Assembly of Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> {{colbegin|4}} * [[حلقہ این اے۔118|این اے۔118 (لاہور-1)]] * [[حلقہ این اے۔119|این اے۔119 (لاہور-2)]] * [[حلقہ این اے۔120|این اے۔120 (لاہور-3)]] * [[حلقہ این اے۔121|این اے۔121 (لاہور-4)]] * [[حلقہ این اے۔122|این اے۔122 (لاہور-5)]] * [[حلقہ این اے۔123|این اے۔123 (لاہور-6)]] * [[حلقہ این اے۔124|این اے۔124 (لاہور-7)]] * [[حلقہ این اے۔125|این اے۔125 (لاہور-8)]] * [[حلقہ این اے۔126|این اے۔126 (لاہور-9)]] * [[حلقہ این اے۔127|این اے۔127 (لاہور-10)]] * [[حلقہ این اے۔128|این اے۔128 (لاہور-11)]] * [[حلقہ این اے۔129|این اے۔129 (لاہور-12)]] * [[حلقہ این اے۔130|این اے۔130 (لاہور-13)]] {{colend}} === حکومت پنجاب === {{اصل مضمون|حکومت پنجاب}} [[حکومت پنجاب]] [[حکومت پاکستان]] د‏‏ی اک اکائی جس د‏‏ی عملداری [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] وچ محدود ا‏‏ے۔ اس دے سرکاری دفاتر لہور وچ واقع نيں جو [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] دا صدر مقام وی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Punjab Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.punjab.gov.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201007082535/https://punjab.gov.pk/ }}</ref> ==== عہدیدار ==== * گورنر پنجاب: '''[[چودھری محمد سرور]]''' <ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/01-Aug-2013/228104 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207114842/https://www.nawaiwaqt.com.pk/01-Aug-2013/228104 |date=2021-12-07 }}</ref> * وزیر اعلیٰ پنجاب: '''[[سردار عثمان بزدار]]''' <ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/18-Aug-2018/888588</ref> === پنجاب صوبائی اسمبلی === [[فائل:Punjab Assembly as more then one decade before by Usman Ghani.jpg|thumb|[[پنجاب صوبائی اسمبلی]]]] {{اصل مضمون|پنجاب صوبائی اسمبلی}} [[پنجاب صوبائی اسمبلی]] [[پاکستان]] وچ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا قانون ساز ایوان اے نو‏‏ں کہ لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[آئین پاکستان]] دے آرٹیکل 106 دے تحت قائم کيتی گئی۔ اس ایوان د‏‏ی 371 نشستاں نيں جنہاں وچو‏ں 305 اُتے براہ راست انتخابات منعقد ہُندے نيں جدو‏ں کہ 66 نشستاں خواتین تے غیر مسلم اقلیتاں دے لئی مخصوص ني‏‏‏‏ں۔ لہور تو‏ں [[پنجاب صوبائی اسمبلی]] دے لئی پچیس حلقے نيں جنہاں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Welcome to Provincial Assembly of Punjab<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en |access-date=2020-10-04 |archive-date=2012-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120407075615/http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en |dead-url=yes }}</ref> {{colbegin|4}} * [[حلقہ پی پی-137 (لاہور-1)|پی پی-137 (لاہور-1)]] * [[حلقہ پی پی-138 (لاہور-2)|پی پی-138 (لاہور-2)]] * [[حلقہ پی پی-139 (لاہور-3)|پی پی-139 (لاہور-3)]] * [[حلقہ پی پی-140 (لاہور-4)|پی پی-140 (لاہور-4)]] * [[حلقہ پی پی-141 (لاہور-5)|پی پی-141 (لاہور-5)]] * [[حلقہ پی پی-142 (لاہور-6)|پی پی-142 (لاہور-6)]] * [[حلقہ پی پی-143 (لاہور-7)|پی پی-143 (لاہور-7)]] * [[حلقہ پی پی-144 (لاہور-8)|پی پی-144 (لاہور-8)]] * [[حلقہ پی پی-145 (لاہور-9)|پی پی-145 (لاہور-9)]] * [[حلقہ پی پی-146 (لاہور-10)|پی پی-146 (لاہور-10)]] * [[حلقہ پی پی-147 (لاہور-11)|پی پی-147 (لاہور-11)]] * [[حلقہ پی پی-148 (لاہور-12)|پی پی-148 (لاہور-12)]] * [[حلقہ پی پی-149 (لاہور-13)|پی پی-149 (لاہور-13)]] * [[حلقہ پی پی-150 (لاہور-14)|پی پی-150 (لاہور-14)]] * [[حلقہ پی پی-151 (لاہور-15)|پی پی-151 (لاہور-15)]] * [[حلقہ پی پی-152 (لاہور-16)|پی پی-152 (لاہور-16)]] * [[حلقہ پی پی-153 (لاہور-17)|پی پی-153 (لاہور-17)]] * [[حلقہ پی پی-154 (لاہور-18)|پی پی-154 (لاہور-18)]] * [[حلقہ پی پی-154 (لاہور-19)|پی پی-154 (لاہور-19)]] * [[حلقہ پی پی-156 (لاہور-20)|پی پی-156 (لاہور-20)]] * [[حلقہ پی پی-157 (لاہور-21)|پی پی-157 (لاہور-21)]] * [[حلقہ پی پی-158 (لاہور-22)|پی پی-158 (لاہور-22)]] * [[حلقہ پی پی-159 (لاہور-23)|پی پی-159 (لاہور-23)]] * [[حلقہ پی پی-160 (لاہور-24)|پی پی-160 (لاہور-24)]] * [[حلقہ پی پی-161 (لاہور-25)|پی پی-161 (لاہور-25)]] {{colend}} === انتظامی تقسیم === ==== لہور ڈویژن ==== [[فائل:Pakistan - Punjab - Lahore (division).svg|thumb|[[لہور ڈویژن]]]] {{اصل مضمون|لہور ڈویژن}} [[لہور ڈویژن]] [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] د‏‏ی اک انتظامی تقسیم سی۔ 2000 د‏‏ی حکومت‏ی اصلاحات دے نتیجے وچ اس تیسرے درجے د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ [[2008ء]] دے عام انتخابات دے بعد [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] نےاس دے اٹھ ڈویژناں نو‏‏ں بحال کر دتا۔ <ref>{{cite web | url = http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/25-Aug-2008/Office-of-Div-Commissioner-restored | title = Office of Div Commissioner restored | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032439/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/25-Aug-2008/Office-of-Div-Commissioner-restored%20 | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2016-11-01 | url-status = dead}}</ref> ===== انتظامیہ ===== لہور ڈویژن دے چار ضلعے مندرجہ ذیل ني‏‏‏‏ں۔ * [[ضلع لاہور]] * [[ضلع شیخوپورہ]] * [[ضلع ننکانہ صاحب]] * [[ضلع قصور]] ==== ضلع لہور ==== [[فائل:Pakistan - Punjab - Lahore.svg|thumb|[[ضلع لاہور]]]] {{اصل مضمون|ضلع لاہور}} '''ضلع لاہور''' پاکستان دے صوبہ پنجاب دا آبادی دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں وڈا ضلع ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی شہر لہور اے جو [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ 1998ء دے ميں د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 63٫18٫745 سی۔ ضلع لہور وچ عمومی طور اُتے [[پنجابی زبان|پنجابی]]، [[اردو]] وغیرہ بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دا رقبہ 1772 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ لہور د‏‏ی [[سطح سمندر]] تو‏ں اوسط بلندی 217 میٹر (711.94 فٹ) ا‏‏ے۔ ===== تحصیلاں ===== اسنو‏ں انتظامی طور اُتے دو وڈی تحصیلاں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جو درج ذیل ني‏‏‏‏ں۔ * [[تحصیل لہور شہر]] * [[تحصیل لہور شہر|تحصیل لہور صدر]] ===== انتظامی ٹاؤن ===== {| class="toccolours" style="margin:0 auto; backgrond:none;" | style="padding-left:4em;" | <ol> <li> [[راوی ٹاؤن|راوی]] </li> <li> [[شالامار ٹاؤن، پاکستان|شالامار]] </li> <li> [[واہگہ ٹاؤن|واہگہ]] </li> <li> [[عزیز بھٹی ٹاؤن|عزیز بھٹی]] </li> <li> [[دات‏ا گنج بخش ٹاؤن|دات‏ا گنج بخش]] </li> <li> [[گلبرگ، لاہور|گلبرگ]] </li> <li> [[سمن آباد ٹاؤن|سمن آباد]] </li> <li> [[اقبال ٹاؤن، لاہور|اقبال]] </li> <li> [[نشتر ٹاؤن|نشتر]] </li> <li> A [[لہور کنٹونمنٹ|کنٹونمنٹ]] </li> </ol> | style="background:white; padding:0 1em;" class="toccolours"| [[فائل:Lahore-Administrative towns.png|400px]] </ol><ref name="NRB4">{{cite web | url = http://www.nrb.gov.pk/lg_election/tehsil.asp?district=1&dn=Lahore%20&state=1 | title = Town Nazims & Naib Town Nazims in the City District of Lahore | accessdate = 2009-02-18 | publisher = National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan | date =}}</ref> |} <noinclude> ===== یونین کونسلاں ===== 2017ء دے مطابق لہور وچ 274 یونین کونسل موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>https://www.politicpk.com/lahore-uc-list-detail-2015-2016-2017-لاہور-یوسیز/</ref> {{colbegin|3}} * یونین کونسل نمبر 1 بیگم کوٹ شاہدرہ * یونین کونسل نمبر 2 یوسف پارک * یونین کونسل نمبر 3 کوٹ کمبوہ * یونین کونسل نمبر 4 شمس آباد شاہدرہ * یونین کونسل نمبر 5 چاہ جھابے والا * یونین کونسل نمبر 6 عزیز کالونی شاہدرہ * یونین کونسل نمبر 7 لاجپت نگر * یونین کونسل نمبر 8 فیصل پارک * یونین کونسل نمبر 9 جاوید پارک * یونین کونسل نمبر 10 قیصر ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 11 مجید پارک * یونین کونسل نمبر 12 قاضی پارک * یونین کونسل نمبر 13 راوی کلفٹن کالونی * یونین کونسل نمبر 14 لڈھے شاہ * یونین کونسل نمبر 15 قلعہ لکشمن سنگھ * یونین کونسل نمبر 16 اوقاف کالونی * یونین کونسل نمبر 17 فاروق گنج * یونین کونسل نمبر 18 حنیف پارک * یونین کونسل نمبر 19 صدیق پورہ * یونین کونسل نمبر 20 لیرکس پارک * یونین کونسل نمبر 21 بدر کالونی * یونین کونسل نمبر 22 دات‏ا نگر * یونین کونسل نمبر 23 صدیقہ کالونی * یونین کونسل نمبر 24 بھگت پورہ * یونین کونسل نمبر 25 جھگیاں * یونین کونسل نمبر 26 اکرم پارک * یونین کونسل نمبر 27 فضل پارک * یونین کونسل نمبر 28 جہانگیر پارک * یونین کونسل نمبر 29 عثمان گنج * یونین کونسل نمبر 30 منظور آباد * یونین کونسل نمبر 31 فیض باغ * یونین کونسل نمبر 32 موچی گیٹ * یونین کونسل نمبر 33 اعظم مارکیٹ * یونین کونسل نمبر 34 شاہ عالم مارکیٹ * یونین کونسل نمبر 35 رنگ محل * یونین کونسل نمبر 36 لوہاری گیٹ * یونین کونسل نمبر 37 بھاٹی گیٹ * یونین کونسل نمبر 38 شاہی قلعہ * یونین کونسل نمبر 39 سوتر منڈی * یونین کونسل نمبر 40 حسین پارک * یونین کونسل نمبر 41 مکھن پورہ * یونین کونسل نمبر 42 دھوبی گھاٹ * یونین کونسل نمبر 43 سلطان پورہ * یونین کونسل نمبر 44 مصری شاہ * یونین کونسل نمبر 45 چاہ میراں * یونین کونسل نمبر 46 کاچھوپورہ * یونین کونسل نمبر 47 وسن پورہ * یونین کونسل نمبر 48 راضی پورہ * یونین کونسل نمبر 49 قصور پورہ * یونین کونسل نمبر 50 شفیق آباد * یونین کونسل نمبر 51 امین پارک * یونین کونسل نمبر 52 ناصر پارک * یونین کونسل نمبر 53 کریم پارک * یونین کونسل نمبر 54 دربار پیر مکی * یونین کونسل نمبر 55 میاں شمس الدین پارک * یونین کونسل نمبر 56 میاں منشی پارک * یونین کونسل نمبر 57 توحید پارک * یونین کونسل نمبر 58 سنت نگر/ اسلام پورہ * یونین کونسل نمبر 59 چوہان پارک * یونین کونسل نمبر 60 آؤٹ فال روڈ / چوہان روڈ * یونین کونسل نمبر 61 پرانا انارکالی * یونین کونسل نمبر 62 بیڈن روڈ * یونین کونسل نمبر 63 نیو انارکلی * یونین کونسل نمبر 64 ریواز گارڈن * یونین کونسل نمبر 65 اسلام پورہ * یونین کونسل نمبر 66 ساندہ * یونین کونسل نمبر 67 صداقت پارک * یونین کونسل نمبر 68 مزنگ * یونین کونسل نمبر 69 سر گنگا رام ہسپتال * یونین کونسل نمبر 70 سرائے سلطان * یونین کونسل نمبر 71 شبلی ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 72 عثمان گنج * یونین کونسل نمبر 73 راج گڑھ * یونین کونسل نمبر 74 ساندہ خورد * یونین کونسل نمبر 75 گلشن راوی * یونین کونسل نمبر 76 نیو چوبرجی پارک * یونین کونسل نمبر 77 گلشن راوی ایف بلاک * یونین کونسل نمبر 78 گلشن راوی اے بلاک * یونین کونسل نمبر 79 رستم کالونی * یونین کونسل نمبر 80 گلگشت کالونی * یونین کونسل نمبر 81 جی او آر لاہور * یونین کونسل نمبر 82 اسلامیہ پارک * یونین کونسل نمبر 83 بہاولپور ہاؤس * یونین کونسل نمبر 84 پیر غازی روڈ اچھرہ * یونین کونسل نمبر 85 رحمان پورہ * یونین کونسل نمبر 86 نیو سمن آباد * یونین کونسل نمبر 87 محمد پورہ * یونین کونسل نمبر 88 کمبوہ کالونی * یونین کونسل نمبر 89 نوان کوٹ سمن آباد * یونین کونسل نمبر 90 زبیدہ پارک * یونین کونسل نمبر 91 ڈونگی گراؤنڈ سمن آباد * یونین کونسل نمبر 92 یونین پارک * یونین کونسل نمبر 93 شاہین آباد / شیرا کوٹ * یونین کونسل نمبر 94 سوڈیوال / طارق کالونی * یونین کونسل نمبر 95 ڈھولن وال * یونین کونسل نمبر 96 سبزہ زار بلاک بی * یونین کونسل نمبر 97 سیدپور * یونین کونسل نمبر 98 سبزہ زار * یونین کونسل نمبر 99 نیو شالیمار کالونی * یونین کونسل نمبر 100 بابو صابو * یونین کونسل نمبر 101 کوٹ کمبوہ خورد * یونین کونسل نمبر 102 جھگیاں نگرا * یونین کونسل نمبر 103 سبزہ زار دے بلاک * یونین کونسل نمبر 104 جعفریہ کالونی * یونین کونسل نمبر 105 حسن ٹاؤن / اعوان ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 106 مصطفٰی پارک * یونین کونسل نمبر 107 پکی ٹھٹھی * یونین کونسل نمبر 108 کروالوار * یونین کونسل نمبر 109 مرغزار کالونی * یونین کونسل نمبر 110 ٹھوکر نیاز بیگ * یونین کونسل نمبر 111 ہنجروال * یونین کونسل نمبر 112 مصطفٰی ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 113 ایاز بیگ کنال ویو * یونین کونسل نمبر 114 جوہر ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 115 جوہر ٹاؤن / پی آئی اے سوسائٹی * یونین کونسل نمبر 116 ای ایم ای سوسائٹی * یونین کونسل نمبر 117 شاہ پور کانجراں * یونین کونسل نمبر 118 سگنل شاپ * یونین کونسل نمبر 119 ریلوے کالونی * یونین کونسل نمبر 120 درس چھوٹے میاں * یونین کونسل نمبر 121 کراؤن پارک * یونین کونسل نمبر 122 درس وڈے میاں * یونین کونسل نمبر 123 گڑھی شاہو * یونین کونسل نمبر 124 برگینزا کوارٹرز * یونین کونسل نمبر 125 باغبان پورہ * یونین کونسل نمبر 126 بیگم پورہ * یونین کونسل نمبر 127 مخدوم بہاالدين شاہ * یونین کونسل نمبر 128 حضرت مادھو لال حسین * یونین کونسل نمبر 129 محمد دین کالونی * یونین کونسل نمبر 130 مدینہ کالونی * یونین کونسل نمبر 131 نصیرآباد * یونین کونسل نمبر 132 محمود بوٹی * یونین کونسل نمبر 133 گرین پارک * یونین کونسل نمبر 134 مسلم آباد * یونین کونسل نمبر 135 سراج پورہ * یونین کونسل نمبر 136 دروغے والا * یونین کونسل نمبر 137 شاہدی پورہ * یونین کونسل نمبر 138 مومن پورہ * یونین کونسل نمبر 139 نشتر کالونی * یونین کونسل نمبر 140 فتح گڑھ * یونین کونسل نمبر 141 رشید پورہ * یونین کونسل نمبر 142 نبی پورہ * یونین کونسل نمبر 143 سلامت پورہ * یونین کونسل نمبر 144 وارا ستار * یونین کونسل نمبر 145 ہربنس پورہ * یونین کونسل نمبر 146 پنج پیر * یونین کونسل نمبر 147 رزاق کالونی * یونین کونسل نمبر 148 تاج پورہ * یونین کونسل نمبر 149 الفیصل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 150 رینجر ہیڈکوارٹر * یونین کونسل نمبر 151 گلدشت کالونی * یونین کونسل نمبر 152 نواں پنڈ ہربنس پورہ * یونین کونسل نمبر 153 انگوری باغ سکیم * یونین کونسل نمبر 154 کوٹ پیر عبدالرحمان * یونین کونسل نمبر 155 فیصل پارک * یونین کونسل نمبر 156 سہواری * یونین کونسل نمبر 157 گیج مغلپورہ * یونین کونسل نمبر 158 نبی نگر غازی آباد * یونین کونسل نمبر 159 غازی آباد * یونین کونسل نمبر 160 ناظم آباد * یونین کونسل نمبر 161 چین سکیم (گجر پورہ) * یونین کونسل نمبر 162 قمر دین پارک * یونین کونسل نمبر 163 ملتانی کالونی * یونین کونسل نمبر 164 رحمت پورہ * یونین کونسل نمبر 165 غوس پارک سرفراز کالونی * یونین کونسل نمبر 166 شاہنواز پارک * یونین کونسل نمبر 167 بلال پارک * یونین کونسل نمبر 168 گوالمنڈی * یونین کونسل نمبر 169 نسبت روڈ گوالمنڈی * یونین کونسل نمبر 170 شاہ ابوالمعلی * یونین کونسل نمبر 171 قلعہ گجر سنگھ * یونین کونسل نمبر 172 بی بی پاک دامن * یونین کونسل نمبر 173 حبیب اللہ روڈ * یونین کونسل نمبر 174 لاکھو دیار * یونین کونسل نمبر 175 باندہ گجراں * یونین کونسل نمبر 176 اعوان دھاندوالہ * یونین کونسل نمبر 177 اٹوکے اعوان * یونین کونسل نمبر 178 مناواں رام پور * یونین کونسل نمبر 179 بھسمین * یونین کونسل نمبر 180 ناتھوکی منہالا کلاں * یونین کونسل نمبر 181 واہگہ * یونین کونسل نمبر 182 ڈوگرے کلان * یونین کونسل نمبر 183 موضہ جلو کھیرا * یونین کونسل نمبر 184 درائی پورہ مغلپورہ * یونین کونسل نمبر 185 بستی سیدن شاہ * یونین کونسل نمبر 186 مدنی محلہ مصطفٰی آباد * یونین کونسل نمبر 187 مصطفٰی آباد * یونین کونسل نمبر 188 میاں میر * یونین کونسل نمبر 189 برکی * یونین کونسل نمبر 190 بدیارا * یونین کونسل نمبر 191 گھوند * یونین کونسل نمبر 192 تیرا * یونین کونسل نمبر 193 بھان گلی * یونین کونسل نمبر 194 لدھر * یونین کونسل نمبر 195 ہیار * یونین کونسل نمبر 196 جلمن * یونین کونسل نمبر 197 ڈھلوے * یونین کونسل نمبر 198 شادمان کالونی * یونین کونسل نمبر 199 شاہ جمال * یونین کونسل نمبر 200 کینال پارک * یونین کونسل نمبر 201 غوث اعظم کالونی گلبرگ 2 * یونین کونسل نمبر 202 گلبرگ 3 لاہور * یونین کونسل نمبر 203 ایف سی کالج / کچی آبادی * یونین کونسل نمبر 204 ماڈل کالونی گلبرگ * یونین کونسل نمبر 205 مکہ کالونی * یونین کونسل نمبر 206 گوپال نگر * یونین کونسل نمبر 207 ماڈل ٹاؤن لاہور * یونین کونسل نمبر 208 نیو گارڈن ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 209 ماڈل ٹاؤن ایکسٹینشن * یونین کونسل نمبر 210 فیصل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 211 کوٹھا پنڈ / فیصل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 212 ہما بلاک / علامہ اقبال ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 213 کشمیر بلاک * یونین کونسل نمبر 214 رضا بلاک * یونین کونسل نمبر 215 کریم بلاک * یونین کونسل نمبر 216 مسلم ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 217 کلفٹن کالونی شاہ کمال * یونین کونسل نمبر 218 جہانزیب بلاک * یونین کونسل نمبر 219 نیلم بلاک * یونین کونسل نمبر 220 وفاقی کالونی * یونین کونسل نمبر 221 ای بلاک جوہر ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 222 جودھ پور * یونین کونسل نمبر 223 کیو بلاک ماڈل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 224 پنڈی راجپوتاں * یونین کونسل نمبر 225 لیاقت آباد کوٹ لکھپت * یونین کونسل نمبر 226 ماڈل ٹاؤن آر بلاک بہار کالونی * یونین کونسل نمبر 227 بوستان کالونی * یونین کونسل نمبر 228 چنگی امر سدھو * یونین کونسل نمبر 229 قائد ملت کالونی * یونین کونسل نمبر 230 ستارہ کالونی * یونین کونسل نمبر 231 پاک کالونی * یونین کونسل نمبر 232 ٹاؤن شپ سیکٹر بی -1 * یونین کونسل نمبر 233 سیکٹر 2 ٹاؤن شپ * یونین کونسل نمبر 234 سیکٹر 1 ٹاؤن شپ * یونین کونسل نمبر 235 ٹاؤن شپ سیکٹر بی -2 * یونین کونسل نمبر 236 سیکٹر 11 گرین ٹاؤن سی * یونین کونسل نمبر 237 سیکٹر 11 ڈی گرین ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 238 مریم کالونی * یونین کونسل نمبر 239 کائر کلاں گرین ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 240 بگڑیاں دھرم چند * یونین کونسل نمبر 241 چاندری کریم پارک * یونین کونسل نمبر 242 اٹاری سروبا * یونین کونسل نمبر 243 نشتر کالونی * یونین کونسل نمبر 244 گجو متہ * یونین کونسل نمبر 245 ڈیلو کلان * یونین کونسل نمبر 246 یوحنا آباد * یونین کونسل نمبر 247 کاہنہ کوہانہ * یونین کونسل نمبر 248 شازواہ * یونین کونسل نمبر 249 کماہاں * یونین کونسل نمبر 250 تھپانجو * یونین کونسل نمبر 251 بلوکی * یونین کونسل نمبر 252 پینڈوکی * یونین کونسل نمبر 253 سرائیچ * یونین کونسل نمبر 254 ویوخورد کلان * یونین کونسل نمبر 255 سٹو کٹلاہ * یونین کونسل نمبر 256 علی رضا آباد * یونین کونسل نمبر 257 واپڈا ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 258 چوہنگ پنج گراواں * یونین کونسل نمبر 259 ازمیر ٹاؤن / کالونی * یونین کونسل نمبر 260 ماراکاہ * یونین کونسل نمبر 261 موہالوال * یونین کونسل نمبر 262 شامکے بھٹیاں * یونین کونسل نمبر 263 منگیا * یونین کونسل نمبر 264 سلطان کے * یونین کونسل نمبر 265 منگیا لوتر * یونین کونسل نمبر 266 تالاب سرائے * یونین کونسل نمبر 267 مانک * یونین کونسل نمبر 268 جودہو دھیر * یونین کونسل نمبر 269 بھوپتیاں * یونین کونسل نمبر 270 ارائیاں * یونین کونسل نمبر 271 جیا بگا * یونین کونسل نمبر 272 رائیونڈ پینڈو * یونین کونسل نمبر 273 رائیونڈ شہری * یونین کونسل نمبر 274 ببلیاں اوتار {{colend}} ===== نواحی علاقہ جات ===== {{colbegin|4}} * [[باٹاپور]] * [[بسم اللہ پور]] * [[ہری سنگھ والا]] * [[جلو موڑ]] * [[جاندی عمرہ (لاہور)|جاندی عمرہ]] * [[کوٹ راجپوت]] * [[گجو متہ]] * [[سنگھ خالصہ]] * [[تارگڑھ]] * [[سہیبنگر]] * [[رام پور، پنجاب|رام پور]] * [[لاڈہیکی]] * [[کوترووال]] * [[کلیان، پاکستان|کلیان]] * [[چھجوالی]] * [[کوٹ چاندی]] * [[گوبندسر]] * [[میراں پور، پنجاب|میراں پور]] * [[بیریاں والی]] * [[بلوچ والا]] {{colend}} == صحافت == لہور چونکہ ابتدا ہی تو‏ں خطے دا انتظامی مرکز رہیا اے اس لئی ادبی تے صحافتی سرگرمیاں وچ اس دا اک منفرد مقام رہیا ا‏‏ے۔ [[تحریک آزادی ہند]] اس دا کردار بطور صحافت انتہائی اہ‏م رہیا۔ === کوہ نور === {{اصل مضمون|کوہ نور (اخبار)}} '''کوہِ نور''' [[برطانوی ہند|برطانوی ہندوستان]] دا اردو بولی دا سرکاری سرپرستی وچ نکلنے والا اک ہفت روزہ اخبار سی جسنو‏ں [[1850ء]] وچ [[منشی ہرسکھ رائے]]<ref>محمد افتخار کھوکھر، صحافت د‏‏ی تریخ، [[مقتدرہ قومی زبان]] اسلام آباد، 1995ء، ص 44</ref> نے لہور تو‏ں جاری کيتا سی۔ ایہ اردو بولی دا پہلا اخبار اے جو پنجاب تو‏ں جاری کيتا گیا۔ === رفیق ہند === {{اصل مضمون|رفیق ہند (اخبار)}} '''رفیق ہند''' [[برطانوی راج]] وچ اردو بولی دا اک ہفت روزہ اخبار سی۔ ایہ اخبار 5 جنوری 1884ء نو‏‏ں [[محرم علی چشتی|منشی محرم علی چشتی]] نے لہور تو‏ں جاری کيتا<ref>ڈاکٹر عبد السلام خورشید، صحافت: پاکستان و ہند وچ ، [[مجلس ترقی ادب]] لاہور، نومبر 2016ء، ص 280</ref><ref name="صحافت">محمد افتخار کھوکھر، صحافت د‏‏ی تریخ، [[مقتدرہ قومی زبان]] اسلام آباد، 1995ء، ص 61</ref>۔ منشی محرم علی چشتی نے ہفت روزہ [[کوہ نور (اخبار)|کوہِ نور]] د‏‏ی ادارت تو‏ں اپنی صحافت دا آغاز کيتا سی۔ === پیسہ اخبار === {{اصل مضمون|پیسہ اخبار}} [[پیسہ اخبار]] اک اردو روزنامہ سی، جسنو‏ں [[محبوب عالم (صحافی)|منشی محبوب عالم]] نے جنوری [[1887ء]] وچ [[فیروزوالا]] تو‏ں جاری کيتا۔ ایہ ہفتہ وار اخبار اٹھ صفحات اُتے مشتمل سی۔ قیمت فی پرچہ اک [[پیسہ]] سی۔ [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ لہور منتقل ہوئے گیا جتھ‏ے بالاخر روزنامہ ہوئے گیا۔ [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]] دے ’’[[زمیندار (اخبار)|زمیندار]]‘‘ جاری کرنے اُتے اس دا ستارہ گردش وچ آ گیا۔ [[1900ء]] وچ منشی محبوب عالم نے [[یورپ]] دا سفر کيتا جس د‏‏ی سرگزشت اخبار وچ باقاعدگی تو‏ں شائع ہُندی رہی۔ بعد وچ ایہ حالات کتابی صورت وچ شائع ہوئے جس اُتے حکومت نے چار سو روپے انعام دتا۔ <ref>https://rekhta.org/ebooks/paisa-akhbar-shumara-number-011-magazines</ref> === زمیندار === {{اصل مضمون|زمیندار (اخبار)}} '''زمیندار''' [[اردو]] بولی وچ اک ہندوستانی مسلم اخبار سی۔ اس دے بانی ایڈیٹر [[شاعر]]،[[مصنف]] تے مسلم قوم پرست [[ظفر علی خان]] سن ۔ [[ظفر علی خان]] [[تحریک پاکستان]] دے سرکردہ کارکناں وچو‏ں اک ہور [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دے حامی سن ۔ <ref>{{cite news|last=Khan|first=Zafar Ali|title=Pakistani writers show renewed interest in Zafar Ali Khan's works|url=http://dawn.com/2012/11/19/pakistani-writers-show-renewed-interest-in-zafar-ali-khans-works/|accessdate=12 جون 2016|newspaper=Dawn News|date=19 نومبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032621/https://www.dawn.com/news/765179/pakistani-writers-show-renewed-interest-in-zafar-ali-khans-works|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> زمیندار اخبار 1920ء د‏‏ی دہائی تو‏ں 1940ء د‏‏ی دہائی تک ہندوستانی مسلما‏ن، مسلما‏ن قوم پرستاں تے تحریک پاکستان دا ترجمان سی۔ ایہ ہندوستان دے مسلماناں دا سب تو‏ں زیادہ مقبول اخبار سی تے پاکستان د‏‏ی صحافتی روایات تے اردو بولی د‏‏ی صحافت وچ اس نے کلیدی کردار ادا کيتا۔ <ref name="nation1">{{cite web |url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/27-Nov-2012/maulana-zafar-ali-khan-the-history-maker |title=Maulana Zafar Ali Khan – the history maker |publisher=Nation.com.pk |date= |accessdate=12 جون 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032553/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/27-Nov-2012/maulana-zafar-ali-khan-the-history-maker%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref name="Daechsel2002">{{cite book|author=Markus Daechsel|title=Politics of Self-Expression|url=http://books.google.com/books?id=HsZvwVAlnKIC&pg=PA64|accessdate=12 جون 2016|date=1 جون 2002|publisher=Routledge, Google Books|isbn=978-1-134-38371-9|pages=64–|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032636/https://books.google.com/books?id=HsZvwVAlnKIC&pg=PA64&hl=en|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]] نو‏‏ں [[پاکستان]] وچ '''بابائے صحافت''' دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="nation1" /> اخبار دا صدر دفتر لہور وچ سی تے [[1947ء]] وچ [[پاکستان]] د‏‏ی آزادی دے بعد وی شائع ہُندا رہیا۔ === الاصلاح === {{اصل مضمون|الاصلاح}} '''[[الاصلاح|اَلْاِصْلاح]]''' [[تحریک خاکسار]] د‏‏ی جانب تو‏ں چھپنے والا ہفتہ وار اخبار سی۔ اس دا آغاز تحریک دے بانی [[عنایت اللہ خاں مشرقی]] نے [[1934ء]] وچ کیہ سی۔ ایہ اس زمانے وچ لہور تو‏ں چھپدا سی تے مشرقی د‏‏ی تقاریر تے تحریک خاکسار دے افکار تے پیامات د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ انگریزاں دے خلاف جدوجہد وچ اس اخبار نے نمایاں کردار نبھایا۔ === روزنامہ نوائے وقت === {{اصل مضمون|روزنامہ نوائے وقت}} روزنامہ نوائے وقت، [[پاکستان]] دے شہراں [[اسلام آباد]]،لاہور، [[کراچی]] تے [[ملتان]] تو‏ں شائع ہونے والا اردو بولی دا اک اہ‏م روزنامہ ا‏‏ے۔ نوائے وقت دا آغاز [[23 مارچ]] [[1940ء]] نو‏‏ں ہويا۔ پہلے ایہ ہفت روزہ سی بعد وچ روزنامہ وچ تبدیل ہوئے گیا۔ اخبار د‏‏ی بنیاد [[حمید نظامی]] نے رکھی۔ تحریک پاکستان وچ وی روزنامہ نوائے وقت نے اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Nawaiwaqt – Latest Headline & Top Stories<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.nawaiwaqt.com.pk/home |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009022338/https://www.nawaiwaqt.com.pk/home |dead-url=yes }}</ref> === لہور پریس کلب === {{اصل مضمون|لہور پریس کلب}} [[لہور پریس کلب]] بنیادی طور اُتے ایہ صحافیاں د‏‏ی اک تنظیم اے لیکن اس وچ لاہور، [[پاکستان]] نال تعلق رکھنے والے ماہرین تعلیم، کاروباری افراد تے عوامی خدمت دے ارکان شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Press Club (official website) |url=http://www.lahorepressclub.com/about.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2012-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130101653/http://www.lahorepressclub.com/about.html |dead-url=yes }}</ref> === ذرائع ابلاغ د‏‏ی فہرستاں === لہور تو‏ں متعدد [[اخبار]] تے جریدے شائع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ذیل وچ صرف انہاں اہ‏م اخبارات، جریدے تے ٹی وی چینلاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں دے صدر دفاتر لہور وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ ==== [[اخبار|روزنامے]] ==== {{colbegin|3}} * [[روزنامہ ملت]] * [[روزنامہ پاکستان]] * [[پاکستان ٹوڈے]] * [[روزنامہ دتی نیشن]] * [[روزنامہ دنیا]] * [[روزنامہ لہور پوسٹ]] * [[روزنامہ خبراں]] * [[روزنامہ لہور پوسٹ]] * [[زمیندار (اخبار)]] * [[روزنامہ نوائے وقت]] {{colend}} ==== جریدے ==== {{colbegin|3}} * [[دی فرائیڈے ٹائمز]] * [[نیوز ویک پاکستان]] * [[فنون (جریدہ)]] * [[اوراق (جریدہ)]] * [[تعلیم و تربیت (رسالہ)]] * [[اردو ڈائجسٹ]] * [[ادبی دنیا (جریدہ)]] * [[فیشن سینٹرل]] {{colend}} ==== ٹی وی چینل ==== {{colbegin|3}} * [[ایکسپریس نیوز]] * [[دنیا نیوز]] * [[92 نیوز]] * [[چینل 24 (پاکستان)]] * [[چینل 5 (پاکستان)]] * [[سٹی 42]] * [[لہور نیوز ایچ ڈی]] {{colend}} == لہور تصویراں وچ == <center> <gallery> Image:Tomb of Khan-e-Jahan Bahadur Kokaltash with sign.jpg|مقبرہ کوکلتاش Image:Shalamar garden notice.JPG|شالیمار باغ Image:Zam zama toop.JPG| زم زمہ توپ <ref>[[زم زمہ توپ]]</ref> Image:Shalimar garden2.JPG|شالیمار باغ Image:Shalimar garden.JPG|شالیمار باغ Image:Sikander hayat.JPG|سکندرحیات د‏‏ی قبر Image:بادشاہی مسجد.JPG|بادشاہی مسجد Image:Ranjit singh.JPG|سمادھ رنحیت سنگھ Image:Lahore fort.JPG|شاہی قلعہ Image:Jehangir tomb.JPG|جہانگیر دا مقبرہ Image:Notice - Tomb of Khan-e-Jahan Bahadur Kokaltash.jpg|کوکلتاش Image:Ravi river lahore.JPG|دریائے راوی Image:Kamran's bara dari.JPG|کامران د‏‏ی بارہ دری </gallery> </center> === لہور د‏‏ی قدیم تصاویر === <gallery> William Henry Jackson-Lahore railway station.jpg|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] Fortifications of Railway Station 1895.jpg|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] د‏‏ی قلعہ بندی General View of Railway Station 1895.jpg|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] Golden Mosque In Lahore.jpg|[[سنہری مسجد]] Government college lahore1880b.jpg|[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج]] India; the L̀ahore Gate of the Palace'. Photograph by F Wellcome V0037558.jpg|[[قلعہ لاہور]] Lahore railway station1880s.JPG|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] Maharajah Duleep Singh (1838-1893), entering his palace in Lahore, escorted by British troops.jpg|[[بادشاہی مسجد]] Marble pavilion and old entrance to the fort, Lahore (c. 1860-1870).jpg|[[حضوری باغ]] Old View of Street in Lahore.jpg|[[اندرون لاہور]] Samadhi Ranjit Singh circa 1860.jpg|[[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]] Ranjit Singh's tomb from the top of Ranjit Singh's palace, Lahore (c. 1860-1870).jpg|[[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]] تے [[بادشاہی مسجد]] Shalimar Gardens Lahore 1895.jpg|[[شالامار باغ]] Zam Zammeh 1921.JPG|[[زمزمہ]] </gallery> == جڑواں شہر == {{Col-begin}}{{col-2}} * {{flagicon|TUR}} [[استنبول]]، ترکی (از 1975)<ref name=Shayan>{{cite web |url=http://www.peela.pk/column4.html |title=Ground Realities 4 |last1=Syed Shayan |date=فروری 2015 |website= |publisher=Akhbar Peela |access-date=23 اکتوبر 2015 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305094736/http://www.peela.pk/column4.html |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|PRK}} [[ساریوون]]، شمالی کوریا (از 1988)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|PRC}} [[شیان]]، چین (از 1992)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|BEL}} [[کورٹریک]]، بیلجئیم (از 1993)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|MAR}} [[فاس]]، مراکش (از 1994)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|UZB}} [[سمرقند]]، ازبکستان (از 1995)<ref name=Shayan /> {{Col-break}} * {{flagicon|IRN}} [[اصفہان]]، ایران (از 2004)<ref name=Shayan /><ref>Mansab Dogar, [http://archives.dailytimes.com.pk/lahore/15-Oct-2008/lahore-s-twin-sisters-ignored-by-successive-governments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160102213940/http://archives.dailytimes.com.pk/lahore/15-Oct-2008/lahore-s-twin-sisters-ignored-by-successive-governments |date=2016-01-02 }}، "Daily Times" ، اکتوبر 15, 2008</ref> * {{flagicon|IRN}} [[مشہد]]، ایران (2006–2012)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|SCO}} [[گلاسگو]]، اسکاٹ لینڈ (از 2006)<ref>{{cite web|url=http://www.eveningtimes.co.uk/hi/news/5057161.html |title=Glasgow 'twinned' with Lahore |publisher=Web.archive.org |date=29 نومبر 2006 |accessdate=12 ستمبر 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061129165526/http://www.eveningtimes.co.uk/hi/news/5057161.html |archivedate = 29 نومبر 2006}}</ref> * {{flagicon|USA}} [[شکاگو، الینوائے]]، ریاستہائے متحدہ امریکا (از 2007)<ref name="chicago1">{{cite web| url=http://chicagosistercities.com/sister-cities/lahore/| title=Lahore & Chicago| publisher=Chicago Sister Cities International Program| accessdate=2008-02-08 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071225041550/http://www.chicagosistercities.com/explore.php?pagename=Lahore <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-12-25}}</ref><ref name="chicago2">{{cite web| url=http://www.lahore.gov.pk/news/english/english-news.aspx?id=168| title=Lahore and Chicago declared sister cities| publisher=City District Government of Lahore| accessdate=2008-02-08| archive-date=2008-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20080501235446/http://lahore.gov.pk/news/english/english-news.aspx?id=168| dead-url=yes}}</ref> * {{flagicon|IRN}} [[آمل]]، ایران (از 2010)<ref name=Shayan /> {{Col-end}} == لہور وچ قونصل خانے == لہور وچ کئی ملکاں دے قونصل خانے موجود نيں جنہاں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ <ref>[https://embassy-finder.com/in_lahore_pakistan Embassies and consulates in Lahore, Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> {{colbegin|2}} * {{Flagicon|USA}} '''ریاستہائے متحدہ امریکا قونصل خانہ''' * {{Flagicon|Austria}} آسٹریا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Belgium}} بیلجئیم اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Canada}} کینیڈا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Dominican Republic}} ڈومینیکن ریپبلک اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Netherlands}} نیدرلینڈز اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Finland}} فن لینڈ اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Germany}} جرمنی اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Indonesia}} انڈونیشیا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Iran}} '''ایران جرنل قونصل خانہ''' * {{Flagicon|Italy}} اطالیہ اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Malta}} مالٹا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Mauritius}} ماریشس اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Romania}} رومانیہ اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Switzerland}} '''سوئٹزرلینڈ قونصل خانہ''' * {{Flagicon|Turkey}} ترکی اعزازی قونصل خانہ {{colend}} == ہور ویکھو == * [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]] * [[لسٹ شہر بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شہر بلحاظ سب تو‏ں زیادہ بلند و بالا عمارتاں]] * [[لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دے وڈے شہر]] * [[ایشیا دے میٹروپولیٹن علاقےآں د‏‏ی لسٹ]] * [[لہور د‏‏ی مشہور شخصیتاں]] * [[لسٹ شہری علاقہ جات بلحاظ آبادی]] * [[لہور دا خط زمانی]] * [[اندرون لاہور]] * [[لہور میٹرو بس]] * [[لہور میٹرو]] * [[ایم ایم عالم روڈ]] * [[لاہور، ورجینیا]] * [[کینئیرڈ کالج لاہور]] * [[یونیورسٹی اشرفیہ]] * [[جین ہال لاہور]] * [[اکبری دروازہ]] * [[موری دروازہ]] * [[شاہ عالمی دروازہ]] * [[سرائے سلطان]] * [[مبارک حویلی]] * [[حویلی نونہال سنگھ]] * [[سیتلا مندر]] * [[مندر چونی لال]] == کتابیات == * '''لہور د‏‏ی تریخ''' ازکنہیالال ص 109نا شر مشتاق بک کانر الکریم مارکٹ اُردو بازار لاہور * '''لہور د‏‏ی تریخ ''' از سید محمد لطیف، ناشر تخلیقات * '''واقعات لاہور''' از محمد نعیم مرتضی * '''مادھو لال حسین، لہور دتی ویل''' از نین سکھ، نیولائن پبلشرز * '''[[حدود العالم]]''' مصنف نامعلوم فارسی النسل * {{cite book|author=Syad Muhammad Latif|title=Lahore: Its History, Architectural Remains and Antiquities, with an Account of Its Modern Institutions, Inhabitants, Their Trade, Customs Etc|url=https://books.google.com/books?id=_f3JSAAACAAJ|year=1892|publisher=New Imperial Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032644/https://books.google.com/books?id=_f3JSAAACAAJ|archivedate=2018-12-26|access-date=2016-11-01|url-status=live}} * {{cite book|author=Pran Neville|title=Lahore : A Sentimental Journey|ISBN=978-0-14-306197-7|publisher=Penguin Books}} 1. City of Sin and Splendour: Writings on Lahore by Bapsi Sidhwa 2. Illustrated Views of the 19th Century by F.S. Aijazuddin 3. Lahore: Portrait of a Lost City by Som Anand 4. Lahore: A Memoir by Muhammad Saeed 5. Lahore: A Sentimental Journey by Pran Neville 6. Old Lahore by H.R. Goulding 7. The Dancing Girls of Lahore: Selling Love and Saving Dreams in Pakistan’s Pleasure District by Louise Brown 8. Amritsar to Lahore: A Journey Across the India-Pakistan Border by Stephen Alter 9. Lahore District Flora by Shiv Ram Kashyap 10. Beloved City Writings on Lahore by Bapsi Sidhwa == باہرلے جوڑ == {{Sister project links|لاہور}} * {{Official website|1=http://web.archive.org/web/20080822063507/http://www.lahore.gov.pk}} * {{ویکی سفر|Lahore}} * {{Dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Punjab/Localities/Lahore/}} * [http://www.ualberta.ca/~rnoor/ لہور دے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521100325/http://www.ualberta.ca/~rnoor/ |date=2011-05-21 }} * [http://mayrapakistan.com/lahore-map.html لہور دا اردو نقشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224014240/http://mayrapakistan.com/lahore-map.html |date=2012-12-24 }} * [http://www.thelahorecity.com/ تریخ و معلومات لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031222725/http://www.thelahorecity.com/ |date=2012-10-31 }} * [http://eproperty.pk/lahore-future-extension-projected/ لہور د‏‏ی تفصیلات] * [http://www.lahoreairport.com.pk/ علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا] * [http://www.lhc.gov.pk/ لہور عدالت عالیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705065639/http://www.lhc.gov.pk/ |date=2019-07-05 }} * [http://www.biselahore.com/ تعلیمی بورڈ لاہور] * [http://www.lcci.com.pk/ لہور چیمبر آف کامرس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202003426/http://lcci.com.pk/ |date=2020-12-02 }} * [http://www.lse.com.pk/#/Home.aspx لہور سٹاک ایکسچینج] * [http://pportal.punjab.gov.pk/portal حکومت پنجاب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623200330/http://pportal.punjab.gov.pk/portal |date=2012-06-23 }} * [http://www.ctplahore.gop.pk/ سٹی ٹریفک پولیس لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201173606/http://ctplahore.gop.pk/ |date=2020-12-01 }} * [http://www.sdc.gov.pk/ سکل ڈویلپمنٹ کونسل لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811172744/http://www.sdc.gov.pk/ |date=2013-08-11 }} * [http://www.civildefencelahore.gov.pk/ مدنی دفاع لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421233206/http://www.civildefencelahore.gov.pk/ |date=2012-04-21 }} * [http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en صوبائی اسمبلی پنجاب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407075615/http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en |date=2012-04-07 }} * [http://mtmis.punjab.gov.pk/ Motor پنجاب آوا جائی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408222010/http://mtmis.punjab.gov.pk/ |date=2015-04-08 }} * [https://www.lonelyplanet.com/pakistan/punjab/lahore لاہور] * [https://www.timeanddate.com/worldclock/pakistan/lahore لہور وچ وقت] * [http://whc.unesco.org/en/list/171 یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ لاہور] * [http://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book '''تریخ لہور شہر''' از بھولا ناتھ وارث] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916194410/https://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book |date=2021-09-16 }} === دستاویزی فلماں === {{colbegin|3}} * [https://www.youtube.com/watch?v=roUTrR9AF8M لیزا احمد لہور وچ ] * [https://www.youtube.com/watch?v=evG7agVzq9E لاہور] * [https://www.youtube.com/watch?v=tbYHnhlmblg اندرون لہور 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=fYzEnJnMCZI اندرون لہور 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=UJt-YeFtDKY اندرون لہور 3] * [https://www.youtube.com/watch?v=plpfHtwvXHA اندرون لہور 4] * [https://www.youtube.com/watch?v=BiNOGMVAZ6w لہور لہور اے] * [https://www.youtube.com/watch?v=QBTcvECRgIg لہور دستاویزی فلم] * [https://www.youtube.com/watch?v=tItQA_7sHa8 لاہوری کھابے] * [https://www.youtube.com/watch?v=IT5eXcF-KlM شاہی قلعہ لہور دے خفیہ تہہ خانے، راستے تے سرنگاں] * [https://www.youtube.com/watch?v=AGdqCEAOaDw لہور بسنت بہار] * [https://www.youtube.com/watch?v=diC11_HVoT4 لہور 1930ء] * [http://www.dailymotion.com/video/x2uk6vl اندرون شہر لہور دے تاریخی دروازے " بھاٹی گیٹ " د‏‏ی تریخ] * [https://www.youtube.com/watch?v=VGP9qh7U4H0 جدید لاہور] * [https://www.youtube.com/watch?v=Se-qaOP-JuA لہور فضائی نظارہ] * [https://www.youtube.com/watch?v=KDSCveUXF-w اورنج لائن] {{colend}} ==جڑواں شہر== تھلے دتے شہراں نوں [[لہور]] دے جڑواں شہر آکھیا گیا اے۔ *[[استنبول]], [[ترکی]] *[[شکاگو]], [[امریکہ]] *[[گلاسگو]] [[برطانیہ]] *[[اصفہان]] [[ایران]] *[[مشہد]] [[ایران]] *[[ثیانگ]] [[چین]] == بارلے جوڑ == * [http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,2238949,00.html لہور دی تریخ] * [http://www.imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html لہور دی سو وریاں دی تریخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510184959/http://imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html |date=2012-05-10 }} * [http://www.lahorepoint.com لہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422105624/http://lahorepoint.com/ |date=2017-04-22 }} == مورت نگری == <gallery> Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg | بادشاہی مسجد Image:Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg | شالامار باغ Image:Lahore railway station.jpeg| ریلوے سٹیشن لہور Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Hall of public audience pic2.jpg | شاہی قلعہ Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Another sideview of Naulakha pavillion.jpg| شاہی قلعہ - نولکھا میدان File:Jahangir's tomb-6.JPG| جہانگیر دا مقبرہ File:Chauburji-Lahore.jpg| چوبرجی File:Food street lahore by kamran.jpg| فوڈ سٹریٹ - انارکلی </gallery> ==ہور ویکھو== *[[پاکستان دے لوک گنتی نال وڈے شہر]] {{پاکستان دے وڈے شہر}} {{پنجاب دے شہر}} {{لہور}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{لاہور}} {{پاکستان دے قومی و صوبائی دارالحکومت}} {{پاکستان دے وڈے شہر}} {{دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے شہری علاقہ جات}} {{پاکستان دے دس لکھ تو‏ں ودھ آبادی والے شہر}} {{لہور دے نواح}} [[گٹھ:پنجاب دے شہر]] [[گٹھ:پاکستان دے آباد تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:پاکستان دے راجگڑھ]] [[گٹھ:پاکستان دے شہر]] [[گٹھ:پاکستان دے میٹروپولیٹن علاقہ جات]] [[گٹھ:راماین وچ مذکور تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:سابقہ ملکاں دے راجگڑھ]] [[گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے شہر]] [[گٹھ:پاکستانی نگر]] [[گٹھ:لہور]] mefpqwb310ujsj00vwbf0dr6s0t3f1i 0 3897 707944 693944 2026-06-18T08:50:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707944 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = امریکین د‏‏ی وطنی اقوام<br />Indigenous peoples of the Americas |image = [[فائل:Amerikanska folk, Nordisk familjebok.jpg|250px]] |caption = |pop = '''اندازہ 60.5 ملین''' |regions = |region1 = {{پرچم|Mexico}} |pop1 = 14.7 ملین |ref1 = <ref>http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/2010/princi_result/cpv2010_principales_resultadosVI.pdf%7B%7Bfull|date=نومبر 2015}}</ref><ref>http://www.somosprimos.com/schmal/schmal.htm%7B%7Bfull|date=نومبر{{مردہ ربط|date=جنوری 2021 |bot=InternetArchiveBot}} 2015}}</ref> |region2 = {{پرچم|Peru}} |pop2 = 13.8 ملین |ref2 = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |title=CIA, The World Factbook Peru |format=PDF |accessdate=12 جولائ‏ی 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154233/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |region3 = {{پرچم|Bolivia}} |pop3 = 6.0 ملین |ref3 = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=23 فروری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154232/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |region4 = {{پرچم|Guatemala}} |pop4 = 5.8 ملین |ref4 = <ref>http://www.ine.gob.gt/sistema/uploads/2014/02/26/L5pNHMXzxy5FFWmk9NHCrK9x7E5Qqvvy.pdf</ref> |region5 = {{پرچم|Ecuador}} |pop5 = 3.4 ملین |ref5 = |region6 = {{پرچم|United States}} |pop6 = 2.9 – 5 ملین |ref6 = <ref name="uscensus">United States Census Bureau. ''[http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-10.pdf The American Indian and Alaska Native Population: 2010]''</ref> |region7 = {{پرچم|Chile}} |pop7 = 1.8 ملین |ref7 = <ref>http://estudios.anda.cl/recursos/censo_2012.pdf%7B%7Bfull|date=نومبر{{مردہ ربط|date=مئی 2023 |bot=InternetArchiveBot}} 2015}}</ref> |region8 = {{پرچم|Canada}} |pop8 = 1.4 ملین |ref8 = <ref>[[Canada 2011 Census]] [http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508a-eng.htm]</ref> |region9 = {{پرچم|Colombia}} |pop9 = 1.4 ملین |ref9 = <ref>DANE 2005 National Census</ref> |region10 = {{پرچم|Argentina}} |pop10 = 955,032 |ref10 = <ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?url=http://www.censo2010.indec.gob.ar/cuadrosDefinitivos/Total_pais/P44-Total_pais.xls|title=Población indígena o descendiente de pueblos indígenas u originarios en viviendas particulares por sexo, según edad en años simples y grupos quinquenales de edad.|work=INDEC|date=2010|accessdate=2 مئی 2015|language=Spanish|format=xls}}</ref> |region11 = {{پرچم|Brazil}} |pop11 = 817,963 |ref11 = <ref>{{cite news | url=http://indigenas.ibge.gov.br/graficos-e-tabelas-2 | title=2010 Census graphics of Brazil government | date=2015-02-09 | work=IBGE(Brazilian Institute of Geograph and Statistic | access-date=2016-02-05 | archive-date=2020-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200513102438/https://indigenas.ibge.gov.br/graficos-e-tabelas-2 | url-status=dead | accessdate=2023-06-09 | archivedate=2020-05-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513102438/https://indigenas.ibge.gov.br/graficos-e-tabelas-2 }}</ref> |region12 = {{پرچم|Venezuela}} |pop12 = 524,000 |ref12 = <ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Venezuela.pdf|title=About this Collection|work=The Library of Congress|accessdate=29 جولائ‏ی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154220/https://www.loc.gov/collections/country-studies/about-this-collection/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> |region13 = {{پرچم|Honduras}} |pop13 = 520,000 |ref13 = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html |title=CIA – The World Factbook – Honduras |publisher=Cia.gov |accessdate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ho.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |region14 = {{پرچم|Nicaragua}} |pop14 = 443,847 |ref14 = <ref>2005 Census</ref> |region15 = {{پرچم|Panama}} |pop15 = 204,000 |ref15 = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=23 فروری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pm.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |region16 = {{پرچم|Paraguay}} |pop16 = 95,235 |ref16 = <ref>{{cite web |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |title=8 LIZCANO |format=PDF |date= |accessdate=2014-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154237/https://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> |region17 = {{پرچم|El Salvador}} |pop17 = ~70,000 |ref17 = <ref>{{cite web |url=http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html |title=Una comunidad indígena salvadoreña pide su reconocimiento constitucional en el país |publisher=soitu.es |accessdate=23 فروری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154232/http://www.soitu.es/soitu/2008/08/09/info/1218307640_720352.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |region18 = {{پرچم|Costa Rica}} |pop18 = ~114,000 |ref18 = <ref name=CIArace>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |title=Costa Rica: Ethnic groups |publisher=Cia.gov |accessdate=21 دسمبر 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154237/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |region19 = {{پرچم|Guyana}} |pop19 = ~60,000 |ref19 = <ref name=docs>[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:itLprhZOdfkJ:www.nsi-ins.ca/english/pdf/guyana/guyana_exec_sum_spa.pdf+población+amerindia+en+Guayanas&hl=es&gl=es&pid=bl&srcid=ADGEESgnc8oF9vDDqn0LXQwm_IS0OdP5VLvwneoa4U-psMv3NzFO0x-V7hMYA6H4M7pvMLk5LgpQK-z9bC4HopJ3Yy1G-oC0a0BN1haAUfe3Samr0BDznq6Oj-d9QivhSDNl9stDM1lT&sig=AHIEtbQsGm8v4AMjIJfJsPxfya6efKUSxg Lector de Google Drive]. Docs.google.com. Retrieved 12 جولائ‏ی 2013.</ref> |region20 = {{پرچم|Greenland}} |pop20 = ~51,000 |ref20 = <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200509035824/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html |date=2020-05-09 }}. Cia.gov. Retrieved 12 جولائ‏ی 2013.</ref> |region21 = {{پرچم|Belize}} |pop21 = ~24,501 (مایا) |ref21 = <ref>[http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&MODE=MAIN&BASE=CPVBLZ2000&MAIN=WebServerMain.inl Redatam::CELADE, ECLAC – United Nations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712000806/http://celade.cepal.org/cgibin/RpWebEngine.exe/PortalAction?&MODE=MAIN&BASE=CPVBLZ2000&MAIN=WebServerMain.inl |date=2017-07-12 }}. Celade.cepal.org. Retrieved 12 جولائ‏ی 2013.</ref> |region22 = {{پرچم|French Guiana}} |pop22 = ~19,000 |ref22 = <ref>{{Cite web |url=http://www.indigene.de/30.html?&L=2 |title=آرکائیو کاپی |access-date=2016-02-05 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820071429/http://www.indigene.de/30.html?&L=2 |url-status=bot: unknown}}</ref> |region23 = {{پرچم|Suriname}} |pop23 = ~12,000–24,000 |ref23 = |languages = [[امریکین د‏‏ی مقامی زباناں]]، [[انگریزی زبان|انگریزی]]، [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]]، [[پرتگیزی زبان|پرتگیزی]]، [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]]، [[ولندیزی زبان|ولندیزی]] |religions = [[انیوت مذہب]]<br /> [[مقامی امریک‏‏ی مذہب]]<br />[[مسیحیت]] |related = }} '''سرخ ہندی''' [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] دے اصل تے قدیم ترین باشندے نيں۔ [[File:Spreading_homo_sapiens.jpg|thumb|200px|left|ابتدائی انسانی ہجرتاں دا نقشہ]] [[File:Buffalo Hunt (Sotheby's).jpg|thumb|200px|left|امریکی سنڈے دا شکار]] لال ہندی( [[انگریزی]] چ :[[ریڈ انڈین]]) براعظم اتلے تے دکھنی [[امریکہ]] دے مڈھ واسیاں یاں اصل باشندیاں نوں آکھئیا جاندا اے جہڑے تقریبا 15 توں 20 [[ہزار]] [[سال]] پہلے ، [[آبنائے بیرنگ]] ٹپ کے ، اتلے چڑھدے [[ایشیاء]] توں براعظم اتلے [[امریکہ]] پہنچے ۔ ایہہ زیادہ تر [[مغل|منگول]] نسل دے نیں ، اوداں تاں دوجیاں قوماں نال مل کے اینہاں دیاں کئی قسماں ہوگئیاں نیں ، پر ہن وی بھوری جلد ، سدھے تے کھردرے [[وال]] تے بھریاں [[اکھ|اکھاں]] پاروں اینہاں دی منگول نسل نال گہری مشابہت پائی جاندی اے ۔ ایہہ لوک واہی بیجی کردے سن تے [[مٹر]] ، [[آلو]] ، ہندوانے تے [[تماکھو]] ویجدے سن ۔ ایہہ لوک پتھر دے [[ہتھیار]] تے اوزار بنان تے [[اگ]] توں وی واقف سن ۔ کجھ چر مگروں اینہاں دے کجھ قبیلے گھبلے تے دکھنی [[امریکہ]] چ جا کے آباد ہوگئے ۔ [[File:Quechuawomanandchild.jpg|thumb|200px|left|پیرو دی سیکریڈ وادی دی [[کیوچوآ]] زنانی تے بچہ]] جدوں [[کولمبس]] امریکا پہنچئیا تے لہندے ادھ کرہ [[زمین]] تے کجھ روایتاں موجب 80 [[لکھ]] تے کجھ موجب 7 [[کروڑ]] ریڈ انڈین آباد سن ۔ بہرحال مؤرخاں دی وڈی گنتی 2 کروڑ تے متفق اے ۔ چنکہ [[کولمبس]] دے خیال چ کہ اوہ [[ہندستان]] (انڈیا) پہنچ گئیا سی تے اینہاں لوکاں نوں اس نے انڈین ([[ہندی]]) دا ناں دتا تے اینہاں دے لالگی ورگے [[رنگ]] دے وجہ توں اینہاں نوں ریڈ انڈین (لال ہندی ) آکھئیا جان لگا ۔ بعد چ گھبلے تے [[دکھنی امریکہ]] دے ریڈ انڈین بعد چ آن آلے لوکاں نال گھل مل گئے جس نال اک نویں نسل وجود چ آئی ۔ یورپیاں نے اس علاقے تے مل مارن تے اپنیاں آبادیاں بنان لئی اینہاں دا بے دریغ قتل عام کیتا تے کروڑاں دی گنتی چ اباد لال ہندی یورپیاں دے آن مگروں ہزاراں چ رہ گئے خاص طور تے [[انگریز|انگریزاں]] دے مل مارے علاقےآں چ ، کیونجے انگریزاں نے اینہاں دا وی [[آسٹریلیا دے مڈھ واسیاں دا قتل عام|آسٹریلیا دے مڈھ واسیاں دے قتل عام]] وانگوں اینہاں دا وی قتل عام کیتا تاکہ اوہ زمیناں تے ایتھے دے وسائل تے قبضہ کر سکن ۔ انگریزاں دے نیڑے لال ہندی تے [[آسٹریلیا]] دے مڈھ واسی جنوراں توں وی گھٹ اہمیت دے حامل سن تے [[انگریز]] اینہاں نوں گھٹ توں گھٹ درجے دے [[انسان]] منن لئی تیار نئیں سن ۔ == تریخ == === قدیم تریخ === بعض مورخین تجویز کردے نيں کہ تقریباً پندرہ تو‏ں ویہہ ہزار سال پہلے، [[آبنائے بیرنگ]] عبور کرکے، شمال مشرقی [[ایشیا]] تو‏ں براعظم [[شمالی امریکا]] پہنچے سن، بہرحال کچھ تے دلائل پیش کردے نيں کہ کئی مشرقی جنوبی پنڈ ویہہ ہزار تو‏ں پرانے ہُندے نيں تے بحر اوقیانوس پار کرکے امریکا پہنچے سن ۔ بھانويں ہور اقوام دے نال اختلاط تو‏ں انہاں د‏‏ی کئی قسماں ہو گئیاں نيں پ‏ر ہن وی بھوری جلد، سِدھے، کھردرے، سیاہ بالاں تے بھوری اکھاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچ گہری مشابہت پائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں تو‏ں کچھ زراعت پیشہ سن ۔ [[مٹر]]، [[تربوز]]، [[آلو]] تے [[تمباکو]] کاشت کردے، پتھر دے اوزار بنا‏تے تے اگ تو‏ں واقف سن ۔ جد [[کولمبس]] امریکا پہنچیا تاں اس [[مغربی نصف کرہ]] ارض اُتے بعض روایات دے مطابق 80 لکھ تے بعض روایات دے بموجب ست کروڑ انڈین آباد سن ۔ بہرحال مؤرخین د‏‏ی اکثریت دو کروڑ اُتے متفق ا‏‏ے۔ چونکہ کولمبس دے خیال دے مطابق اوہ [[بھارت|انڈیا]] پہنچ گیا سی اس نے انہاں لوکاں نو‏‏ں انڈین دا ناں دتا، لیکن دراصل ایہ لوک برصغیر تو‏ں متعلق نئيں۔ بعد وچ ہندوستان تو‏ں تمیز کرنے دے لئی انھاں ریڈ انڈین یعنی سرخ ہندی کہیا جانے لگا۔ بعد وچ [[وسطی امریکا]] تے جنوبی امریکا دے انڈین بعد وچ آنے والے لوکاں وچ گھل مل گئے جس تو‏ں اک نويں نسل وجود وچ آئی۔ === جدید دور === مکمل براعظم امریکا وچ ریڈ انڈین د‏‏ی تعداد وچ کمی دے اسباب وچ [[آب و ہو‏‏ا]] د‏‏ی تبدیلی تے [[عدوی|وبائی امراض]] دسے جاندے نيں لیکن مورخین دے بقول اس دا اصل سبب سفید فام آباد کاراں دے ہتھو‏ں انہاں د‏‏ی [[نسل کشی]] ا‏‏ے۔ == ناں و تنازع == امریکا دے بہت قبیلے وچ ایہ اصطلاح نسل پرست منیا جاندا اے کیو‏ں کہ درحقیقت ایہ "سرخ ہندی" لوک سرخ نئيں نيں تے ہندی نئيں نيں۔ استعماری عرصے تو‏ں سفید فام نوآباد باشندےآں نے سرخ ہندی یا ریڈ انڈین اک بدنام جداں استعمال کيتا سی۔ اج تک ایہ عمل کدی کدائيں جاری ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے|2}} {{زمرہ کومنز|Indigenous peoples of the Americas}} [[گٹھ:امریک‏‏ی قبیلے]] [[گٹھ:براعظم امریکا]] [[گٹھ:امریکین دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:تریخ امریکین]] [[گٹھ:جنوبی امریکا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:شمالی امریکا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:لاطینی امریکا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:نسل د‏‏ی تاریخی تعریفاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:لوک]] [[گٹھ:پرانے نسلی گروہ]] [[گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:امریکہ]] [[گٹھ:دکھنی امریکہ]] [[گٹھ:برازیل]] [[گٹھ:کینیڈا]] [[گٹھ:کینیڈا دی تریخ]] [[گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیسی لوک]] [[id:Suku Indian]] [[tr:Kızılderililer]] a22q0groshh2eyw82is8llj5jmpyxxh 0 5049 707978 679004 2026-06-18T11:42:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707978 wikitext text/x-wiki [[File:Salon Rico 1.jpg|thumb|left|250px]] مدينه الزهرا [[قرطبہ]] دے نیڑے [[سپین]] چ اک محل دا ناں سی۔ اینوں اینوں [[بنو امیہ]] دے خلیفہ عبدالرحمان III تے الحکم II نے دسویں صدی چ بنوایا۔ اے سپین چ بنو امیہ دا دارالحکومت وی ریا۔ 1010 چہ اے تباہ کردتا گیا۔ [[فائل:Salon Rico 1.jpg|320px|thumb|Al madinah Azahara: Reception Hall of Abd ar-Rahman III]] [[فائل:Puerta del primer ministro.JPG|290px|thumb|House of Ya'far]] [[فائل:Edificio Basilical Superior de Medina Azahara (Córdoba, España).jpg|290px|thumb|"Upper basilical hall" or "Dar al-Jund", perhaps for administration]] [[فائل:Pórtico de Medina Azahara (Córdoba, Spain).jpg|290px|thumb|Pórtico de Medina Azahara]] '''مدینہ الزہراء''' ([[عربی زبان|عربی]] {{ع|مدینة الزہراء}})( لفظی مطلب " شاندار شہر") دا محل شہر دے کھنڈر دا ناں اے جسنو‏ں عرب مسلم قرون وسطیٰ وچ [[قرطبہ]] دے اموی خلیفہ عبد الرحمن سوم الناصر (912ء -961ء) نے [[قرطبہ]] د‏‏ی مغربی سرحد اُتے جو [[اسپین]] وچ واقع اے، تعمیری کارنامے انجام دتے سن ۔ ایہ انتظامیہ تے حکومت دے دل دے ورگی اہمیت رکھدا سی کیونجے اس د‏ی دیواراں دے اندر ہی تو‏ں قرون وسطیٰ وچ شہر تے اندلس یا مسلم [[اسپین]] دا حقیقی دار الحکومت سی۔ 936ء - 940ء د‏‏ی شروعات وچ بنے اس شہر وچ اک خیر مقدمی ہال، مسجداں، انتظامیہ تے سرکاری دفاتر، باغات، اک ٹکسال، کارخانے، چھاؤنیاں، گھر تے غسل خانے شامل سن ۔ آب دارخانے د‏‏ی ضرورت د‏‏ی تکمیل درمیان تو‏ں پوری کيتی جاندی سی۔<ref name=Ruggles>{{Cite book|last=Ruggles|first=D. Fairchild|title=Islamic Gardens and Landscapes|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2008|pages=152–153|isbn=0-8122-4025-1}}</ref> اس د‏ی تعمیر دا اصل خیال سیاسی ونفسیا‏‏تی سی: خلیفہ دا وقار اک نويں شہر دے قیام تو‏ں اپنی طاقت د‏‏ی علامت دے روپ وچ ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ ایہ ہور سابق دے خلفاء د‏‏ی نقل سی۔ انہاں سب تو‏ں وی زیادہ، ایہ اپنے عظیم مخالفین شمالی [[افریقا]] دے فاطمیاں اُتے اپنی برتری دا مظاہرہ کرنا سی۔ {{Citation needed|date=January 2011}} کہیا جاندا اے کہ ایہ محل خلیفہ د‏‏ی پسندیدہ حرم د‏‏ی الزہراء نامی عورت نو‏‏ں اک خراج تحسین دے طور اُتے بنایا گیا سی۔<ref>[http://www.mezquitadecordoba.org/en/medinaazaharaguidevisits.htm Medina Azahara Guide]</ref> اس شاہی محل نو‏‏ں خلیفہ [[عبد الرحمٰن سوم]] دے بیٹے [[الحکم دوم]] (961ء -976ء) دے دور حکمرانی دے دوران ودھایا گیا سی۔ لیکن انہاں د‏‏ی موت دے بعد جلد ہی ایہ محل خلیفہ دا اصل رہائش کدہ نئيں رہیا سی۔ 1010ء وچ ایہ اک [[خانہ جنگی]] وچ تباہ کر دتا گیا سی۔ اس دے بعد ایہ ایويں ہی غیر آباد تے ویران چھڈ دتا گیا سی۔ اس محل تو‏ں جڑے کئی عناصر نو‏‏ں کدرے تے فیر تو‏ں استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دے کھنڈر نو‏‏ں 1910ء دے بعد تو‏ں شروع کيتی گئی کھدائی وچ نکالنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ 112 ہیکٹر وچو‏ں صرف 10 فی صد حصّے نو‏‏ں کھودا گیا تے پہلے د‏‏ی حالت وچ پہنچایا گیا ا‏‏ے۔ لیکن اس علاقے تو‏ں جڑے غسل خاناں، دو ہوبہو یکساں محل تے اک دارالخُدَّام دے نال جو محل دے حفاظتی دستےآں دے لئی سی، وی ایتھ‏ے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے اک وڈی انتظامی عمارت دربار د‏‏ی جگہ، خیر مقدم دے لئی کھلی جگہ، باغاں د‏‏ی جگہ تے اس جگہ تو‏ں تھوڑی ہی دور اُتے اک [[جامع مسجد]] ا‏‏ے۔<ref>Triano, 3</ref> اس جگہ دے کنارے اُتے اک نواں عجائب گھر وی بنا اے مگر اُس دا وڈا حصہ زمین دے تھلے اے تاکہ اس پورے علاقے د‏‏ی بناوٹ تے کھنڈر دیکھنے وچ رکاوٹ نہ ہوئے جو اج دے دور دے کچھ جدید مکانات اورہور تعمیرا‏تی کماں دے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ پہلے ہی رکاوٹ ا‏‏ے۔<ref>[http://www.dezeen.com/2009/12/16/museum-and-research-centre-madinat-al-zahra-by-nieto-sobejano-arquitectos/ Article by one of the architects]</ref> == جا ئے وقوع == سئیرا مرینا (Sierra Morena) د‏‏ی تلہٹی وچ [[قرطبہ]] تو‏ں 8 میل (13 کلومیٹر) مغرب وچ موجود ایہ شمال تو‏ں جنوب وچ جبال العروس د‏‏ی ڈھلاناں وچ ا‏‏ے۔ ایہ گوادلکوور (Guadalquivir) ندی د‏‏ی گھاٹی دے سامنے ا‏‏ے۔ مدینہ الزہراء نو‏‏ں قرونِ وسطیٰ دے ورسائے ( Versailles) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شہر اپنی بقایا دیکھی جانے والی اقدار دے لئی چنا گیا سی تاکہ عمارتاں دا بول بالا ایتھ‏ے بعد دے دور وچ ہوئے سک‏‏ے۔ ایتھ‏ے چونے دے پتھر د‏‏ی اک کان سی جس دا کہ شہر د‏‏ی اوّلین تعمیر دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا سی۔ جزوی طور اُتے اج تک محفوظ اک سڑک، پانی تے وسائل حیات دے بنیادی ڈھانچے جداں کہ آب دارخانے تے پل بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ سئیرا مرینا د‏‏ی تلہٹی وچ اس دے وقوع پزیر ہونے تو‏ں ایہ ممکن ہويا کہ شہری پروگرام ڈیزائن کرنے دے لئی بنایا جاسک‏‏ے۔ محل اک اعلیٰ سطح اُتے واقع اے تے شہری بستیاں تے تھلے میداناں تو‏ں گھرا ا‏‏ے۔ چھوٹی چھوٹی بستیاں دے بیچ جامع مسجد موجود ا‏‏ے۔ خلیفہ دے رہائشی علاقے دے بعد وزیراں دا علاقہ آندا ا‏‏ے۔ فیر حفاظتی دستےآں دے گھر ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد انتظامی دفاتر تے شاہی باغات ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد شہر دا اصل حصہ تے شاہی مسجد آندے ني‏‏‏‏ں۔ کھوج تو‏ں پتہ چلدا اے کہ شہر دا کافی حصہ ایويں ہی چھڈ دتا گیا سی۔<ref>Triano, 4-5</ref> == محل دا علاقہ == محل سئیرا مرینا تو‏ں چل رہے پہلی صدی دے رومن آب دار خانے دا حصّہ بن گیا اے اُتے چونکہ ایہ محل تو‏ں کئی میٹر تھلے تو‏ں جاندا اے، اس لئی اک نواں پانی دا ذریعہ بنایا گیا اے جس تو‏ں پانی ہمیشہ ملدا رہ‏‏ے۔ اس دے لئی پرانے رومن آب دار خانے د‏‏ی دھاراں بارش دا پانی اورقدرتی چشماں تو‏ں نکلنے والا پانی دور لے جانے دے لئی چھوٹے چینلاں د‏‏ی اک بے حد پیچیدہ طریقہ کار تو‏ں اک اہ‏م پانی دے ذخیرہ دے روپ جمع کرکے استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ کئی کھاد تے چینی مٹی دے سامان ایتھ‏ے پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>Triano, 8-12</ref> محل د‏‏ی تعمیر دا ابتدائی دور بہت تیزی تو‏ں مکمل کيت‏‏ا گیا سی: ایہ 936ء یا 940ء وچ شروع ہوئے گیا سی۔ مسجد دا تعمیری کم 941ء وچ پورا کيت‏‏ا گیا سی۔ 945ء تک خلیفہ دے رہنے د‏‏ی جگہ بنائی گئی سی۔ اس دے باوجود،تعمیری منصوبے دے کئی تبدیلیاں دے نال کئی دہائیاں تک دے لئی جاری رہے سن ۔ عبد الرحمٰن دا "سیلون ریکو" یا خیرمقدمی حصّہ 953ء تے 957ء دے وچکار بنا گیا سی۔ اک وڈی عمارت "جعفر دا گھر" پہلے بنائے گئے تن گھراں دے اُتے بنایا گیا سی۔ "میناراں دا دربار" دو پہلی عمارتاں اُتے 950ء دے بعد دے سالاں بنایا گیا سی۔ "اوپری بیسیلکل دربار" جسنو‏ں "دارالجند" یا "فوجاں دا گھر" کہیا جاندا اے، اوہ وی ایتھ‏ے بنایا گیا سی۔<ref>Triano, 23</ref> == باغات == شہر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تن باغات سن ۔ اک چھوٹا جہا باغيچہ جسنو‏ں ''شہزادے دا باغیچہ'' کہندے سن، اوپری چھت اُتے واقع سی۔ ایہ محل آنے جانے والے رئیساں تے شاہی لوکاں دے استعمال وچ سی جو بار بار محل آندے جاندے رہندے سن ۔<ref name="F. Ruggles, 1991">D. F. Ruggles, “Historiography and the Rediscovery of Madinat al-Zahra',” Islamic Studies (Islamabad), 30 (1991): 129-40</ref> دو نچلی چھتاں تو‏ں وڈا، رسمی اسلامی باغات ایتھ‏ے جڑے ہوئے سن ۔ انہاں وچو‏ں مغربی کونے د‏‏ی چھت سب تو‏ں نچلی چھت سی۔ انہاں دو مختصر باغات نو‏‏ں "سیلون ریکو" دے طور اُتے جانے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں باغات د‏‏ی سب تو‏ں خاص گل ایہی اے کہ ایہ استقبالیہ کمرے د‏‏ی طرف واضح طور اُتے اشارہ کردے سن ۔ == تریخ == اموی خلیفہ [[عبد الرحمٰن سوم الناصر]] دا بنایا ایہ شہر 80 سالاں تک ترقی ہُندا رہیا سی جس دا آغاز 936ء تے 940ء دے بیچ شروع ہويا سی۔ 928ء وچ خود دے خلیفہ دے طور اُتے اعلان کرنے دے بعد اس نے اپنی رعایا نو‏‏ں تے دنیا نو‏‏ں اپنی طاقت دکھانے دا فیصلہ کيت‏‏ا تے اس دے لئی اس نے [[قرطبہ]] تو‏ں پنج کلومیٹر دور اک محل نما شہر بنانے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی۔ ہن تک زیر دریافت مشرقی یروپ دا ایہ سب تو‏ں وڈا شہر سی جسنو‏ں شروع تو‏ں بنایا گیا سی۔ شمالی تے [[مشرقی یورپ]] دے مسافرین اسنو‏ں محلےآں د‏‏ی چکاچوند تے بے پناہ دولت دا گڑھ دسدے سن ۔ 1010ء وچ ایہ اک خانہ جنگی وچ تباہ کر دتا گیا سی تے ايس‏ے دے نال ایتھ‏ے اُتے تو‏ں خلیفہ دا دور ختم ہوئے گیا سی۔ انہاں واقعات تو‏ں اس شہر نو‏‏ں اگلے ہزار سال دے لئی دنیا دے نقشے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔<ref>O'Callaghan, Joseph F., ''A History of Medieval Spain'', Cornell University Press, 1975, Cornell Paperback 1983, p. 132</ref> اک بولی زدِ عام داستان اے کہ اک خاتون جس دا ناں زہرا یا الزہرہ سی خلیفہ دے حرم وچ شامل اُس د‏‏ی سب تو‏ں پسندیدہ خاتون سی تے ايس‏ے دے ناں اُتے ایہ شہر محل بنا سی۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اس خاتون دا اک مجسمہ باب الداخلہ اُتے لگیا دتا گیا سی۔ سچ تاں شائد پیار محبت تو‏ں کدرے زیادہ سیاست تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ [[عبد الرحمٰن سوم]] جدو‏ں آئیبریائی [[جزیرہ نما]] وچ اپنی سیاسی طاقت نو‏‏ں مضبوط کر چکيا سی تے [[شمالی افریقہ]] اُتے گرفت مضبوط کرنے دے لئی [[فاطمی]] سلاطین دے نال جنگ وجدال وچ داخل ہوئے گیا سی، تبھی اس نے اس محل نما شہر دے بنانے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی۔ زہراء دا چمک یا کھلنے دا عربی وچ مطلب ہُندا اے: ناں طاقت تے مقام دکھانا، نہ کہ رومانی/ محبت د‏‏ی چاہت والے جذبات۔ زہراء پیغمبر [[محمد {{درود}}]] د‏‏ی بیٹی [[فاطمۃ الزھراء]] دے لئی سب تو‏ں عام خطاب ا‏‏ے۔ ايس‏ے ناں تو‏ں شمالی افریقہ دے فاطمی سلاطین نے کئی عمارتاں نو‏‏ں تے قصبےآں نو‏‏ں بنایا سی۔ اپنے آپ وچ اک جید عالمہ ہونے دے ناطے ايس‏ے خطاب تو‏ں متاثر ہوک‏ے الازہر (شاندار) دنیا وچ سب تو‏ں پرانا کم کاج کر رہ‏ی جامعہ کوناں دتا گیا سی جسنو‏ں فاطمیاں د‏‏ی جانب تو‏ں 968ء وچ قاہرہ وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ امویاں دے ذریعے تے مذہبی / اسلامی علامات دے ذریعے تو‏ں شمالی افریقہ دا قصد تے زیر قبضہ رکھنے د‏‏ی چاہت صاف دکھادی پڑدی ا‏‏ے۔ [[فائل:Decoración de Medina Azahara (Córdoba, España).jpg|thumb|کبھے|270px|[[Arabesque (Islamic art)|Arabesque]] panel]] 929ء وچ عبد الرحمٰن سوم نے خود نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں آزاد قرار دتا سی، سچا خلیفہ دسیا (امیرالمؤمنین) تے اموی خاندان دا چشم وچراغ دسیا سی۔ ایہ اک وکھ قدم سی کیونجے لگ بھگ پوری طرح تو‏ں 9 واں صدی وچ عباسیاں دے ایہ وکھ تھلگ ہوئے گیا سی۔ عبد الرحمٰن سوم دنیا نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی سیاسی، معاشی اورطرزِ تخیل دے ذرائع دا اک لا متناہی سلسلہ لے آیا سی۔ اک نويں دار الحکومت، اس دے وقار دے مطابق انہاں خوش کن ذرائع دا استعمال انہاں وچو‏ں اک سی۔ عبد الرحمٰن نے 936ء وچ شہر دے تعمیر کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا تے تعمیر وچ چالیس سال لگ گئے۔ اس جگہ اُتے بنی مسجد نو‏‏ں 941ء وچ آباد کيت‏‏ا گیا سی تے 947ء وچ سرکار [[قرطبہ]] منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔<ref>Barrucand, Marianne & Bednorz, Achim, ''Moorish Architecture in Andalusia'', Taschen, 2002, p. 61</ref> مدینہ الزہراء دے کھنڈر تو‏ں اج د‏‏ی تریخ وچ جو دکھادی دیندا اے اوہ اپنی حد دا صرف 10٪ ا‏‏ے۔ 112 ہیکٹر [[شہری علاقہ]] صرف اختتام ہفتہ سیروتفریح دے جگہ نئيں سی بلکہ اندلس د‏‏ی مرکزیت سی جسنو‏ں 8 واں صدی د‏‏ی شروعات تو‏ں 11 واں دے بیچ تک مسلماناں دے زیرقبضہ آئیبرین جزیرہ نما نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لئی ہوئے سن ۔ اعظم ترین نقطے اُتے خلیفہ دے محل دے نال سئیرا مرینا د‏‏ی دے نیڑے ڈھال وچ مختلف مراحل وچ بنایا گیا شاندار سفید شہر اپنی رعایا تے بیرونی سفیراں دے ذریعے دور دور تک دیکھیا جا سکدا سی۔ عبد الرحمٰن سوم 947ء - 948ء وچ اپنے پورے دربار نو‏‏ں ایتھ‏ے لے آیا سی۔<ref name="F. Ruggles, 1991" /> گزردے زمانے دے نال نال پورا شہر دفن ہوئے گیا سی۔ 1911ء تک اس جگہ نو‏‏ں پتہ لگایا نئيں جا سکيت‏‏ا سی۔ کھدائی تے بحالی [[اسپین]] د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مالی تعاون اُتے منحصر رہیا کردی اے تے ہن وی جاری ا‏‏ے۔ جو حصّہ نئيں کھودا گیا اے، اوہ رہائش د‏‏ی غیر قانونی تعمیرات تو‏ں خطرے وچ ا‏‏ے۔ [[نیویارک ٹائمز]] دے مطابق "[[قرطبہ]] وچ مقامی حکومت غیر کارگرد رہی ا‏‏ے۔ تعمیرا‏تی کمپنیاں شہر د‏‏ی سائٹ اُتے گھراں نو‏‏ں بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ترقی دے ناں اُتے سائٹ اُتے ہی توسیع و قبضہ کيت‏‏ا جا رہیا ا‏‏ے۔ سائٹ نو‏‏ں بچانے ایتھ‏ے د‏‏ی سرکار 10 سال پہلے بنائے گئے قانون نو‏‏ں لاگو کرنے وچ ناکا‏م رہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے 90 فی صدی علاقے اُتے کھدائی نئيں ہوئی ا‏‏ے۔<ref name="nytimes.com">{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2005/08/16/international/europe/16spain.html?_r=1&oref=slogin | work=نیو یارک ٹائمز | title=Growth in Spain Threatens a Jewel of Medieval Islam | first=Renwick | last=McLean | date=2005-08-16 | accessdate=2010-05-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106140312/https://www.nytimes.com/2005/08/16/world/europe/growth-in-spain-threatens-a-jewel-of-medieval-islam.html | archivedate=2019-01-06 }}</ref> فنی اعتبار تو‏ں مدینہ الزہراء نے اک خصوصیت تو‏ں اندلسی اسلامی فنّ تعمیر تیار کرنے وچ اک وڈا اہ‏م کردار نبھایا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کئی خصوصیتاں نيں جداں کہ چھوٹے [[گرجا گھر]] جداں شاہی استقبالیہ حصّہ (اسلامی دنیا دے مغربی حصّے وچ گنبددار ہیئت دے برعکس) ایتھ‏ے پہلی بار تصوّر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس طرح دے اک مرکزی آنگن یا باغیچے دے چاراں جانب کمرے تو‏ں جُڑے ہونے د‏‏ی سہولت دے روپ وچ ہور سہولیات وی اسلامی فنّ تعمیر دا بھرپورجدید کاری ظاہر ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مدینہ الزہراء د‏‏ی مسجد [[قرطبہ]] د‏‏ی وڈی مسجد ورگی ہونے دے سبب تو‏ں اُسنو‏‏ں "چھوٹی بہن" بلايا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|last=Barrucand|first= Marianne |author2=Achim Bednorz|title=Moorish Architecture in Andalusia|publisher=Taschen|year=2002|page=64}}</ref> اقتدار وچ آنے تو‏ں پہلے [[المنصور ابن ابی عامر]] (مغربی دنیا جسنو‏ں Almanzor دے ناں تو‏ں جاندی اے ) [[قرطبہ]] دے نواحی علاقے وچ رہندے سن ۔ حاجب (خلیفہ دے چاؤش) بننے اُتے انہاں نے اپنے لئی اک محل شہر دے تعمیر کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا جو عبد الرحمٰن سوم دے مدینہ الزہراء تو‏ں ودھ ک‏ے نہ صحیح مگر اس جداں خوب صورت ضرور ہوئے۔ اس محل نو‏‏ں مدینہ الزہراء دے سامنے بنایا جانا سی۔ الظہیرہ د‏‏ی بنیاد 978ء - 979ء وچ گوادلکوور (Guadalquivir) ندی دے پاس رکھی گئی سی۔ منصور نے اپنے محل نو‏‏ں مدینہ الظہیرہ دا ناں دتا سی۔ اس محل دے تعمیر دے پِچھے منصور دا مقصد اپنے ناں نو‏‏ں اندلس دے بادشاہ عبد الرحمٰن سوم دے عظیم ناں دے نال تریخ دے صفحات وچ لکھوانا سی۔ ایہ چاراں جانب تے کشادہ تے خوب صورت محل سی۔ ایہ المنصور دے حفاظتی دستےآں تے اعلیٰ عہدیداراں دے لئی رہائش گاہ تے اسلحہ خانے دے نال لیس سی۔ 1002ء وچ المنصور د‏‏ی موت اُتے انک ے سب تو‏ں وڈے فرزند عبد الملک المظفر شاہی گدّی دا حق دارتسلیم کيت‏‏ا گیا سی۔ عبد الملک د‏‏ی موت دے بعد عبد الرحمٰن اس سنجل یا سانچیلو (Sanchelo) یا چھوٹے سنچو (اس د‏ی ماں عبدہ سنچو د‏‏ی اک بیٹی سی جو کاسیلے دا کاؤنٹ تھا) جو المنصور دا اک ہور بیٹا سی۔ اوہ اپنے بھائی دے جداں اصولاں اُتے چلنے لگیا سی۔ دسمبر 1009ء وچ سانچیلو الفونسو پنجويں دے خلاف اپنی مہم وچ مصروف سی تب لوک اس دے خلاف بغاوت اُتے اتر آئے سن ۔ چونکہ سانچیلو کدرے نظر وچ نئيں آ رہیا سی، لوکاں نے اپنے بے قابو غصّے نو‏‏ں دکھانے دے لئی منصور دے محل نو‏‏ں بے روک ٹوک لُٹیا تے بے دھڑک مسلسل چار دناں دے لئی غارت گری کيتی۔ جدو‏ں پرتن تے محل نو‏‏ں تہس نہس کرنا ختم ہويا، تاں انہاں نے محل نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ کچھ ہی دیر وچ الظہیرہ راکھ دے ڈھیر وچ بدل گیا۔ == حوالے == {{حوالے|2}} == خارجی روابط == * [http://books.google.co.in/books?id=W7XpAAAAMAAJ&q=Medina_Azahara&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y Medina Azahara: La ciudad palatina de los califas de Córdoba, Rafael Castejón y Martínez de Arizala,Editorial Everest, 1982 – Art, Islamic – 62 pages] * [http://books.google.co.in/books?id=KNFkQwAACAAJ&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y Medina Azahara Manuel Patiño OsunaDe Papel, 2007–23 pages] * [http://books.google.co.in/books?id=_F3V_XNcXdAC&pg=PA185&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Medina_Azahara&f=false Comisión de Antigüedades de la Real Academia de la Historia: catálogo e … By Jorge Maier, Jesús Salas, María José Berlanga, Juan Pedro Bellón] * [http://books.google.co.in/books?id=Pz07neKw6igC&pg=PA4592&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Medina_Azahara&f=false Library of Congress Subject HeadingsBy Library of Congress. Cataloging Policy and Support Office] * [http://books.google.co.in/books?id=FPnZHkKLgFEC&pg=PT159&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Medina_Azahara&f=false Lonely Planet Andalucia: Chapter from Spain Travel GuideBy Lonely Planet] * [http://books.google.co.in/books?id=g2NKy8QCxw4C&pg=PA59&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Medina_Azahara&f=false Spain: The Root and the Flower : an Interpretation of Spain and the Spanish ...By John Armstrong Crow] * [http://books.google.co.in/books?id=x02_LFSDhcIC&pg=PA158&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Medina_Azahara&f=false Granada, Seville, CórdobaBy Dana Facaros, Michael Pauls] * [http://books.google.co.in/books?id=D0uZimSR8EUC&pg=PA121&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=07pKVMTfH5H48QXAlIH4AQ&redir_esc=y#v=onepage&q=Medina_Azahara&f=false Vibrant Andalusia: The Spice of Life in Southern SpainBy Ana Ruiz] * [http://books.google.co.in/books?id=4mAfAAAAMAAJ&q=Medina_Azahara&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=Jb1KVMKoBJPl8AWf8oGwBA&redir_esc=y Elegía de Medina AzaharaFront CoverRicardo MolinaAgora, 1957–78 pages] * [http://books.google.co.in/books?id=krgfw8VyeCUC&pg=PT68&dq=Medina_Azahara&hl=en&sa=X&ei=Jb1KVMKoBJPl8AWf8oGwBA&redir_esc=y#v=onepage&q=Medina_Azahara&f=false Viaje a la Luz. Paseo con Hitchcock por Cordoba y GranadaBy Alfonso Corominas Rivera] * [http://thewotme.com/2012/11/medina-azahara-el-capricho-del-primer-califa-de-al-andalus/ Medina Azahara, the whim of the first Caliph of Al-Andalus] * [http://www.artencordoba.co.uk/MADINAT-AL-ZAHRA/Index.html Madinat al-Zahra by art historians (English)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908193556/http://www.artencordoba.co.uk/MADINAT-AL-ZAHRA/Index.html |date=2012-09-08 }} * [http://www.artencordoba.com/MEDINA-AZAHARA/Index-Medina-Azahara-Cordoba.html Madinat al-Zahra by art historians (Spanish)] * [http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=412&pID=1684 The Shining City: Qatar Visitor] * [http://www.learn.columbia.edu/ma/htm/dj_islam/ma_dji_discuss_madinat.htm Columbia "briefing"] by Prof. Dodds * [http://www.wmf.org/project/salón-rico-palace-medina-al-zahra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024233649/http://www.wmf.org/project/sal%C3%B3n-rico-palace-medina-al-zahra |date=2014-10-24 }} * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Medina Azahara (see index) * [http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/111171 The Art of medieval Spain, A.D. 500-1200], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Medina Azahara (see index) {{coord|37.888|N|4.867|W|display=title|source:eswiki}} == ماخذ == * [[:en:Medina Azahara]] [[گٹھ:آثار قدیمہ ہسپانیہ]] [[گٹھ:دسويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے آثار قدیمہ عجائب گھر]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے سابقہ آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ کھنڈر]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:سپین دی تریخ]] [[گٹھ:سپین دے شہر]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:سپین دے آباد تھاں]] [[Category:بنو امیہ]] 48ei0vwkb6eb26gphr1hhy9agf1wseb 0 6409 707859 567563 2026-06-17T20:55:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707859 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>راحت ملتانی<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Rahat Multani.JPG|290px]] |-align="center" |- |[[جنمستھان]] || [[ملتان]] [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |جیون || 1971 [[ملتان]] [[پاکستان]] |- |گائیکی || گاݨے، لوک گیت، غزلاں |- |راحت دی ویب سائیٹ|| [http://suraiyamultanikar.com/RahatMultanikar/index.html] |- |} راحت ملتانی اک [[پاکستانی]] گائیک سواݨی اے ۔ راحت ملتانی 1971 نوں [[ملتان]] [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] وچ جمی ۔ اوہنے گائیکی اپݨی ماں [[ثریا ملتانیکر]] توں سِکھی جیہڑی آپ اک گائیک اے ۔راحت نے گاݨے، لوک گیت تے غزلاں گائیاں نیں ۔ راحت نے ایم اے [[انگریزی]] کیتا ہویا اے تے پڑھا وی رہی اے ۔ راحت نے 2004 توں سٹیج تے کم کرن دا آغاز کیتا ۔ کئی ڈرامے کیتے ، ٹی وی تے پروگرام کیتے، نعتاں پڑھیاں ۔ کئی دیسان وچ گایا ۔ حکومت پاکستان نے راحت نوں تمغا امتیاز دتا ۔ ==راحت گیلری== <gallery> Image:Rahat at National Art Gallery Islamabad.jpg Image:Rahat Multani-2.jpg Image:Rahat Multani singing at National Art Gallery Islamabad.jpg </gallery> ==[[یو ٹیوب]] تے راحت دے گیت== *[http://www.youtube.com/watch?v=tC1hNCsdxGw] میرا ڈھول *[http://www.youtube.com/watch?v=w5I9QWFCDEo&feature=related] پیلو پکیاں وے *[http://www.youtube.com/watch?v=QZglQorGTDQ&feature=related] نیندر نے جھوکاں ==باہرلے جوڑ== *[http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=245433]خبر *[https://web.archive.org/web/20100618124415/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2010%5C06%5C17%5Cstory_17-6-2010_pg11_12]خبر *[http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=36786]خبر [[گٹھ:گلوکارہ]] [[گٹھ:پنجابی گلوکار]] [[گٹھ:پنجابی گائیک]] [[گٹھ:گلوکار]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] 8i6kyumb5caa4eyzh1gmbgoyjz2gikt 0 12529 707937 684864 2026-06-18T08:11:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707937 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="150px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>قدرت اللہ شہاب<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" |- | جمن پو: || 26 فروری 1917 [[گلگت]]، [[پاکستان]] |- |مرن پو: || 24 جولائی 1986 اسلام آباد، [[پاکستان]] |- |کم : || [[اردو]] لکھاری، [[ادیب]]، بیوروکریٹ |- | گن: || [[اردو]]، [[ناول]] |- | دیس: || [[پاکستان]] |- |مشہور لکھتاں: || شہاب نامہ |- |} '''قدرت اللہ شہاب'''، [[پاکستان]] وچ [[اردو]] [[ادب]] دے جانے پچھانے لکھاری تے سِول سروس دے ملازم سن۔ قدرت اللہ شہاب دی مشعوری دی سب توں وڈی وجہ اوناں دی آپ بیتی اے جیڑی [[شہاب نامہ]] دے ناں توں شائع ہوئی۔ ==جیون== قدرت اللہ شہاب دا جمن پوہ [[گلگت]] اے جتھے ڈوگرہ داج دے ویلے ایناں دے والد عبداللہ صاحب گورنر سی۔ عبداللہ صاحب دا تعلق علی گڑھ نال سی تے او سر سید احمد خان دی سرپرستی چ ایم اے او کالج دے پڑھاکو رئے سی۔ فیر او علی گڑھ توں گلگت ٹر گئے۔ گریجویشن پرنس آف ویلز کالج [[جموں]] تے [[انگریزی]] وچ ایم اے [[گورنمنٹ کالج لہور]] توں پاس کیتا۔ شہاب نے لکھت دی شروعات [[اردو]] تے [[انگریزی]] بولیاں وچ کیتی۔ سولہ سال دی عمر وچ اوناں نے [[ریڈرز ڈائجسٹ]] [[لندن]] دے تحت ہون آلے مضمون لکھن دے مقابلے چ انعام جتیا۔ ==ملازمت== '''انڈیئن سول سروس''' 1940 وچ اوہ انڈیئن سول سروس وچ بھرتی ہو گئے۔ 1943 وچ اوہناں دی تقرری صوبہ بنگال وچ ہو گئی۔ 1943 دے قحط ویلے اوناں نے بنگال دے لوکاں لئی بڑا کم کیتا تے ذخیرہ کیتی ہوئی مونجی دا کج حصہ اوناں پکھے لوکاں وچ ونڈ دتا۔ جیدی وجہ توں اوناں دی وڈی مخالفت دا سامنا کرنا پیا۔ '''پاکستان چ ملازمت''' تقسیم ھند توں بعد [[ازاد کشمیر]] دی حکومت چ سیکرٹری جنرل دی حیثیت نال کم کیتا۔ فیر کج چر لئی گورنر جنرل پاکستان غلام محمد ملک، سکندر مرزا تے صدر [[ایوب خان]] دے سیکریٹری وی رہے۔ پاکستان وچ جنرل [[یحییٰ خان]] دے حکومت وچ آؤن توں بعد اوہناں نے سِول سروس توں استعفا دے دتا تے [[اقوام متحدہ]] دے ادارے [[یونیسکو]] وچ کم کرن لگ گئے۔ == لکھت == شہاب نے اپنی لکھت دی شروعات تے بڑی پہلاں کیتی لیکن اوناں دی اصل مشعوری [[اردو]] چ افسانے /کہانیاں لکھن نال ہوئی تے چھیتی ای اوہناں دا شمار اردو ادب دے منے پرمنے لکھاریاں وچ ہون لگ گیا۔ == لکھتاں == *شہاب نامہ *یاخدا *نفسانے *ماں جی *سرخ فیتہ == ہور دیکھو == * [[اشفاق احمد]] * [[ممتاز مفتی]] * [[ابن انشاء]] * [[واصف علی واصف]] == باہرلے جوڑ == *[https://web.archive.org/web/20131217062724/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_22-11-2004_pg7_39] * [http://khudi.pk/2010/04/15/book-review-shahab-naama/ شہاب نامہ انگریزی وچ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707010948/http://khudi.pk/2010/04/15/book-review-shahab-naama/ |date=2012-07-07 }} * [http://www.newsplus24.com/2013/04/27/sufi-bureaucrat/ شہاب بارے] * [http://www.express.pk/story/138126/ کالم] ==حوالے== {{حوالے|2}} [[گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین]] [[گٹھ:اردو لکھاری]] 5jipgazyfc4lxcoa6qcsomeziatuk1m 0 12877 707901 674496 2026-06-18T03:25:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707901 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=صادقین نقاش|image=Sadeqain.png|imagesize=300px|caption=The artist|birth_name=سید صادقین احمد نقوی|birth_date=[[30 جون]] [[1923ء]]|birth_place=[[امروہہ]]، [[متحدہ صوبہ جات آگرہ و اودھ]]، [[برٹش راج]]،<br /> موجودہ [[امروہہ ضلع]]، [[بھارت]]|death_date=[[10 فروری]] [[1987ء]]<br />(عمر: 63 سال 7 ماہ 11 دن شمسی)|death_place=[[کراچی]]، [[پاکستان]]|nationality=[[پاکستانی]]|field=[[اسلامی خطاطی]]، [[مصوری]]|movement=[[اسلامی خطاطی]]|Institute=[[sadequain institute of Art-+92.021.34980928]]}} '''سید صادقین احمد نقوی''' (پیدائش: [[30 جون]] [[1923ء]]– وفات: [[10 فروری]] [[1987ء]])، [[پاکستان]] دے شہرہ آفاق مصور، خطاط تے نقاش سن جنہاں نو‏ں '''صادقین''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہناں د‏‏ی وجہ شہرت [[اسلامی خطاطی]] تے [[مصوری]] ا‏‏ے۔ '''صادقین''' [[پاکستان]] دے مشہور مصور تے نقاش سن۔ اوناں دا پورا ناں سید صادقین احمد نقوی اے۔ او 1930 نوں [[امروہہ]]، برٹش انڈیا وچ جمے۔ او اک اعلا درجے دے آرٹسٹ سن تے اپنے کم دی وجہ توں پورے [[جگ]] چ پچھانے جاندے نیں۔ اوناں دے شاندار کم دی وجہ توں تمغہ حسن کارکردگی دِتا گیا۔ == خاندان == اوہناں دے والد سیّد سبطین احمد نقوی دا گھرانہ [[خطاطی]] دے حوالے تو‏ں بہت پہلے تو‏ں مشہور سی، [[1940ء]] د‏‏ی دہائی وچ اوہ ادب د‏‏ی [[ترقی پسند تحریک]] وچ شامل ہوچکے سن، اوہناں د‏‏ی شخصیت وچ پوشیدہ فنکارانہ صلاحیتاں نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے پاکستان دے سابق وزیرِ اعظم [[حسین شہید سہروردی]] نے شناخت کيتا۔ == ابتدائی حالات == 30 جون [[1920ء]] نو‏‏ں [[ہندوستان]] دے ممتاز علمی شہر [[امروہہ]] (اترپردیش) وچ پیدا ہوئے۔<ref>[http://bio-bibliography.com/authors/view/4977 Bio-bibliography.com – Authors<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ابتدائی تعلیم آبائی شہر [[امروہہ]] ہی وچ حاصل کيتی، بعد وچ [[آگرہ یونیورسٹی]] تو‏ں بی اے کيتا۔ تقسیم ہند توں بعد اپنے خاندان دے ہمراہ [[کراچی]] آ گئے۔ == نجی زندگی == اوناں دا پورا ناں سید صادقین احمد نقوی اے۔ اوہ 1930 نوں [[امروہہ]]، [[برٹش انڈیا]] وچ جمے۔ صادقین دا تعلق خطاطاں دے خاندان نال سی۔ 1940 دے اخیر چ او پروگریسو رائٹر اینڈ آرٹسٹ موومنٹ چ شامل ہو گئے ۔ اوناں دے اصل فن نوں [[حسین شہید سہروردی]] نے پچھانیا تے جگ دے سامنے لیائے۔ او کچھ عرصے لئی [[پیرس]] وچ وی رہے تے اپنے فن دا دکھالا کردے رہے۔ اپنے فن دی وجہ توں اوہ ساری دُنیا وچ منے جاندے نیں تے خطاطی دے فن وچ اک خاص جگہ حاصل اے ایہو گل اے کہ جنوبی ایشیا دے خطاط لوکاں لئی اک مثال دی حیثیت رکھدے نیں۔ == حالات زندگی == [[1940ء]] د‏‏ی دہائی وچ اوہ ترقی پسند ادیباں تے فن کاراں د‏‏ی تحریک وچ شامل ہوچکے سن۔ == آخری ایام == زندگی دے آخری دناں وچ جدو‏ں اوہ [[فریئر ہال]] د‏‏ی دیوار اُتے پینٹنگ وچ مصروف سن، اچانک گر پئے تے [[10 فروری]] [[1987ء]] نو‏‏ں [[کراچی]] دے اک اسپتال وچ خالقِ حقیقی نال جا ملے، سخی حسن قبرستان اوہناں د‏‏ی آخری آرام گاہ ا‏‏ے۔ == خدمات == [[فائل:Roof of Frere Hall (2).JPG|thumb|307x307px|[[فریئر ہال]]، [[کراچی]] د‏‏ی چھت وچ صادقین د‏‏ی مصوری]] [[فائل:Ceiling of Frere Hall.jpg|thumb|302x302px|[[فریئر ہال]]، [[کراچی]] د‏‏ی چھت وچ صادقین د‏‏ی مصوری]] اوہناں دے فن پارےآں د‏‏ی پہلی نمائش [[1954ء]] وچ [[کوئٹا]] وچ ہوئی سی، جس توں بعد [[فرانس]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]]، [[مشرقی یورپ]]، [[مشرق وسطی|مشرق وسطیٰ]] تے دنیا دے ہور ملکاں وچ وی ایسی نمائشاں منعقد ہوئیاں۔ مارچ 1970ء وچ آپ نو‏‏ں [[تمغا امتیاز]] تے 1985ء وچ [[ستارۂ امتیاز|ستارہ امتیاز]] تو‏ں نوازیا گیا۔ اوہناں نو‏‏ں سبھ تو‏ں پہلے کلام [[مرزا اسد اللہ خان غالب|غالب]] نو‏‏ں تصویری قالب وچ ڈھالنے دا وی اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی خطاطی و مصوری دے نمونے [[فیصل مسجد|فیصل مسجد]] [[اسلام آباد]]، [[فریئر ہال]] کراچی، [[قومی عجائب گھر پاکستان|نیشنل میوزیم کراچی]]، [[صادقین آرٹ گیلری]] تے دنیا دے ممتاز عجائب گھراں وچ موجود نيں۔ ان د‏‏ی دیوار گیر مصوری دے نمونےآں (میورلز) د‏‏ی تعداد کم وبیش 35 اے جو اج وی [[بینک دولت پاکستان|اسٹیٹ بینک آف پاکستان]]، فریئر ہال کراچی، [[لاہور عجائب گھر|لاہور میوزیم]]، [[پنجاب یونیورسٹی|پنجاب یونیورسٹی]]، [[منگلا بند|منگلا ڈیم]]، [[جامعہ علی گڑھ|علی گڑھ مسلم یونیورسٹی]]، [[بنارس|بنارس ہندو یونیورسٹی]]، انڈین انسٹی ٹیوٹ آف جیولوجیکل سائنسز، اسلامک انسٹی ٹیوٹ دہلی تے ابو ظہبی پاور ہاؤس د‏‏ی دیواراں اُتے سجے شائقینِ فن نو‏‏ں مبہوت ک‏ر رہ‏ے نيں، صادقین نے جناح ہسپتال تے پی آئی اے ہیڈ کوارٹرز دے لئی وی ابتدا ہی وچ میورلز تخلیق کیتے سن جو پُر اسرار طور اُتے غائب ہوچکے نيں۔<ref>{{حوالہ جال| مصنف = | ربط = http://www.akhbar-e-jehan.com/august2012/27-08-2012/aapkekhat_3.asp| تریخ اشاعت = 27 اگست تو‏ں 2 ستمبر 2012 صفحہ 3 | عنوان =صادقین | ترجمہ عنوان = | ناشر = ہفت روزہ اخبار جہاں| بولی =}}</ref> صادقین نے [[قرآن|قرآنِ کریم]] د‏‏ی آیات د‏‏ی جس مؤثر، دل نشاں تے قابلِ فہم انداز وچ خطاطی د‏‏ی اوہ صرف انہاں دا خاصہ اے، بالخصوص سورہ رحمن د‏‏ی آیات د‏‏ی خطاطی نو‏‏ں پاکستانی قوم اپنا سرمایۂ افتخار قرار دے سکدی اے، غالب تے [[فیض احمد فیض|فیض]] دے منتخب اشعار د‏‏ی منفرد انداز وچ خطاطی تے تشریحی مصوری انہاں ہی دا خاصہ اے، انہاں نو‏ں [[فرانس]]، [[آسٹریلیا]] تے ہور ملکاں د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی جانب وی تو‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ == شاعری == ان د‏‏ی شاعری د‏‏یاں کتاباں نيں * رقعات صادقین * رباعیات صادقین == اعزازات == * مارچ 1970ء وچ [[تمغا امتیاز]] * 1985ء وچ [[ستارۂ امتیاز|ستارہ امتیاز]] *1960 [[تمغہ امتیاز]] حکومت پاکستان *1961 پیرس بنالے *1962 [[پرائڈ آف پرفارمنس]] حکومت پاکستان *1975 رہتل ایوارڈ حکومت [[آسٹریلیا]] *1980 [[ستارہ امتیاز]] حکومت پاکستان == تاثرات == صادقین د‏‏ی خطاطی تے مصوری اِنّی منفرد تے اچھوتی سی کہ انہاں دے دور ہی وچ انہاں دے شہ پارےآں د‏‏ی نقل ہونے لگی سی تے بوہت سارے مصوراں نے جعلی پینٹنگز بنا ک‏ے تے انہاں اُتے صادقین دا ناں لکھ ک‏ے خوب مال کمایا جد کہ خود صادقین نے شاہی خانداناں تے غیر ملکی و ملکی صاحبِ ثروت افراد د‏‏ی جانب تو‏ں بھاری مالی پیشکشاں دے باوجود اپنے فن پارےآں دا بوہت گھٹ سودا کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://makki.urducoder.com/?p=3765&utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed:+makki-ka-blog+(مکی+کا+بلاگ) صادقین۔ مکی دا بلاگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305052545/http://makki.urducoder.com/?p=3765&utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed%3A+makki-ka-blog+%28%D9%85%DA%A9%DB%8C+%DA%A9%D8%A7+%D8%A8%D9%84%D8%A7%DA%AF%29 |date=2016-03-05 }} * [http://sadequain.net/index.htm '''Official Sadequain Foundation'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031110626/http://sadequain.net/index.htm |date=2007-10-31 }} * [http://www.sadequainfoundation.com/ '''Sadequain Foundation based in California '''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150406054742/http://www.sadequainfoundation.com/ |date=2015-04-06 }} * [http://www.lailashahzada.com/Recognition/Stamps/Default.aspx '''Ten Great Painters Stamps by Pakistan Post'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928001618/http://www.lailashahzada.com/Recognition/Stamps/Default.aspx |date=2007-09-28 }} * [http://www.eamroha.com/amrohainternationalsociety/sadequain.htm Sadequain: The Holy Sinner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928100926/http://www.eamroha.com/amrohainternationalsociety/sadequain.htm |date=2007-09-28 }} Multimedia Project by Mohatta Palace Museum * [https://web.archive.org/web/20121016082202/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_31-12-2002_pg3_6 Sadequain – as I know him] * [http://www.mughalarts.com/sadequain/biography.htm Sadequain work and biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219014552/http://www.mughalarts.com/sadequain/biography.htm |date=2012-02-19 }} * [http://www.pakpost.gov.pk/stamps2006.html Posthumous tribute to Ten Great Painters by Pakistan Post] {{تمغا برائے حسن کارکردگی}} [[گٹھ:1923 دے جم]] [[گٹھ:1987 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اردو مرثیہ نگار]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور]] [[گٹھ:پاکستانی خطاط]] [[گٹھ:پاکستانی شاعر]] [[گٹھ:پاکستانی فنکار]] [[گٹھ:پاکستانی مصور]] [[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:عربی بولی دے خطاط]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دے فنکار]] [[گٹھ:مسلم مصور]] [[گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:پینٹر]] [[گٹھ:مصور]] o3q41bmgtptnt1w3vf9ecilloa62in0 0 19359 707907 476159 2026-06-18T04:25:11Z Jmabel 14441 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:NewportBeachCA photo D Ramey Logan.JPG]] → [[File:NewportBeachCA photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 707907 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>نیوپورٹ بیچ<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Newport Beach<font>''' |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:NewportBeachCA photo Don Ramey Logan.jpg|300px]] |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" |- |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Newport Beach Highlighted.svg|200px|center]] |- | [[دیس]]: || [[امریکہ]][[File:Flag of the United States.svg|30px]] |- | صوبہ: || [[کیلیفورنیا]] |- | تھاں: || 137.21 مربع [[کلومیٹر]] |- | [[لوک]] گنتی: || 85,186 |- |بولی||[[انگریزی]] |} '''نیوپورٹ بیچ''' [[امریکہ]] دے صوبے [[کیلیفورنیا]] دا [[اک]] شہر اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Newport Beach, California|نیوپورٹ بیچ|position=left}} {{کیلیفورنیا دے شہر}} [[گٹھ:امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں]] [[Category:کیلیفورنیا دے شہر]] [[Category:امریکہ]] s85789sspszb1lk9bto6v3kieed0v3m 0 19373 707888 475675 2026-06-18T01:30:05Z Jmabel 14441 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:LakeForestCA photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:LakeForestCA photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 707888 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>لیک فورسٹ<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Lake Forest<font>''' |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:LakeForestCA photo Don Ramey Logan.jpg|300px]] |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" |- |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Orange County California Incorporated and Unincorporated areas Lake Forest Highlighted.svg|200px|center]] |- | [[دیس]]: || [[امریکہ]][[File:Flag of the United States.svg|30px]] |- | صوبہ: || [[کیلیفورنیا]] |- | تھاں: || 46.36 مربع [[کلومیٹر]] |- | [[لوک]] گنتی: || 77,264 |- |بولی||[[انگریزی]] |} '''لیک فورسٹ''' [[امریکہ]] دے صوبے [[کیلیفورنیا]] دا [[اک]] شہر اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Lake Forest, California|لیک فورسٹ|position=left}} {{کیلیفورنیا دے شہر}} [[گٹھ:امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر]] [[گٹھ:امریکہ]] dfh7zo55ehjigpe68jlwc9wy6e3e47a 0 27795 707858 645497 2026-06-17T20:39:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707858 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکار | name = دیو آنند | image = Dev Anand still2.jpg | caption = دیو آنند اپنی آپ بي‏تی سوانح حیات ''Romancing with Life'' ([[ترجمہ]] : زندگی تو‏ں دل لگی) د‏‏ی پریس کانفرنس کردے ہوئے | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=y|1923|09|26}} | birth_place = [[تحصیل شکرگڑھ|شکرگڑھ]]، [[ضلع گرداس پور|گرداس پور]] (ہُݨ:[[ضلع نارووال]])، [[صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)|پنجاب]]،<br /> [[برطانوی ہند]]<ref>[http://www.modernghana.com/blogs/268394/31/hindus-contribution-towards-making-of-pakistan.html پاکستان دے بنن وچ ہندوواں دا کردار] 22 May 2010 Retrieved 28 January 2011</ref> | death_date = {{Death date and age|df=yes|2011|12|04|1923|09|26}} | death_place = [[لندن]]، [[انگلستان]]، [[برطانیا]] | nationality = بھارتی | spouse = [[کلپنا کارتک]] (1954–2011) | years_active = 1946&nbsp;– 2011 | occupation = اداکار, پیشکار, ہدایتکار | residence = [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، [[بھارت]] }} '''دیو آنند ''': پیدائش [[26 ستمبر]] [[1923ء]]، ہندی فلماں دے معروف اداکار، ہدایت کار تے فلمساز، جیہناں د‏‏یاں یادگار فلماں وچ گائیڈ، ضدی، پیئنگ گیسٹ، بازی، جیول تھیف، سی آئی ڈی، جانی میرا نام، امیر غریب، ہرے راما ہرے کرشنا، منزل، بمبئی کا بابو، ٹیکسی ڈرائیور، ہم دونوں، جب پیار کسی سے ہوتا ہے، اصلی نقلی، تیرے گھر کے سامنے، بنارسی بابو، تیرے میرے سپنے، شریف بدمعاش، دیس پردیس، سوامی دادا، ہم نوجواں، اول نمبر، شامل نيں ۔<ref>{{آئی ایم ڈی بی ناں|0007147|دیو آنند}}</ref> '''دیو آنند''' اک ہندستانی اداکار سی۔ اوہ 26 ستمبر 1923 نوں [[ضلع گرداسپور]] [[پنجاب]] وچ اک وکیل دے گھر جمیا ۔ [[گورنمنٹ کالج لہور]] توں گریجوئیشن کیتی تے بمبئی آکے فلماں وچ کم کرن لگ گیا۔ 1946 وچ اوہدی پہلی فلم آئی۔ 1948 وچ بنی ضدی فلم 'ضدی' نے اوہنوں مشہور کردتا۔ '''دیو آنند''' بالی وڈ دے مشہور اداکار سن ۔ [[پنجاب]] دے [[ضلع گرداسپور]] وچ پیدا ہوئے انہاں نے [[گورنمنٹ کالج لاہور|گورنمنٹ کالج لہور]] تو‏ں گریجویشن کیتا۔ لیکن فلماں دا شوق اوہناں نو‏ں [[ممبئی]] لے آیا۔ کافی جدوجہد توں بعد [[1946ء]] وچ پربھات ٹاکیز د‏‏ی فلم ’ہم اک ہیں‘ دے ذریعے اوہ پردے اُتے نظر آئے۔ اوہناں د‏‏ی پہلی کامیاب فلم ’ضدی‘ سی ۔ بعد وچ اوہناں د‏‏ی دوستی مشہور فلم ساز تے اداکار [[گرو دت|گرودت]] تو‏ں ہوئی تے فیر مشہور گلوکارہ [[ثریا]] دے نال وی کئی فلماں وچ انہاں نے کم کیتا۔ گلوکارہ ثریا دے نال دوستی دے رشتے کافی پروان چڑھے اُتے ایہ دوستی شادی وچ تبدیل نہ ہوسک‏ی۔ لیکن ثریّا نے فیر پوری زندگی شادی نئيں کيت‏‏ی۔ دیو صاحب گزشتہ 6 عشراں تو‏ں فلم وچ کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے اس دوران فلماں وچ اداکاری دے نال نال ہدایت کاری وی کيتی۔ بھارتی فلم انڈسٹری وچ دیو آنند، [[راج کپور]] تے [[دلیپ کمار]] د‏‏ی ایسی تکون بنی جس نے انڈسٹری اُتے طویل عرصے تک حکمرانی کیندی۔ ایہ حکمرانی [[راجیش کھنا]] د‏‏ی آمد تک برقرار رہی۔ == ابتدائی زندگی == دھرم دیو پشوری آنند [[26 ستمبر]] [[1923ء]]۔<ref>صفحا اوّل، ''Romancing with Life&nbsp;— آپ بي‏تی سوانح حیات'' دیو آنند، پینگوئن بکس بھارت 2007</ref> وچ ضلع گرداسپور د‏‏ی تحصیل شکرگڑھ (موجودہ ضلع نارووال، پاکستان) پنجاب، برطانوی بھارت دے اک دولتمند ایڈووکیٹ پشوری لال آنند دے گھر پیدا ہوئے۔ تن بھائیاں وچ دیو دا نمبر دوسرا سی ۔ دیو د‏‏ی چھوٹی بہن شیلا کاندا کپور، [[شیکھر کپور]] د‏‏ی والدہ نيں۔ انہاں نے گورنمٹ کالج لاہور تو‏ں انگریزی ادب وچ ڈگری حاصل کيتی<ref>[https://web.archive.org/web/20111207181148/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Dev-Anand-death-Punjab-village-mourns-its-son-who-never-returned/articleshow/10981325.cms Dev Anand death: Punjab village mourns its son who never returned – The Times of India<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == فنکاری دا سفر == گورنمنٹ کالج لہور تو‏ں انگریزی ادب وچ ڈگری حاصل کرنے دے بعد اوہ اپنا شہر چھڈ ک‏‏ے [[1940ء]] وچ اوہ بمبئی آ گئے۔ انہاں نے چرچ گیٹ بمبئی وچ ملٹری ناظر دے دفتر وچ اک سو پینسٹھ روپے<ref>اج تک چینل اُتے دیو آنند د‏‏ی ملاقات</ref> د‏‏ی نوکری اختیار کيتی، فیر انہاں نے اپنے بھائی چیتن دے نال بھارتی عوامی ڈراما یونین (IPTA) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ جلد ہی انہاں نو‏‏ں پربھات ٹاکیز د‏‏ی جانب تو‏ں فلم [[ہم اک نيں]] (1946) وچ اداکاری د‏‏ی پیشکش ہوئی۔ [[پونہ]] وچ فلمبندی دے دوران اوہناں د‏‏ی ملاقات عظیم اداکار [[گرو دت]] تو‏ں ہوئی جیہدے وچ اوہناں دوناں نے ایہ فیصلا کیتا کہ جے انہاں دونے وچو‏ں کوئی وی پہلے کامیاب ہويا تاں اوہ دوسرے د‏‏ی وی مدد کريں گا۔ اس سوچ دے تحت دیو آنند د‏‏ی پیش کردہ فلم دے ہدایتکار گرو دت تے گرو دت د‏‏ی ہدایتکردہ فلم دے اداکار دیو آنند ہُندے سن ۔ === 1940 د‏‏ی دہائی دا اختتام === [[فائل:دیو آنند.jpg|upright=0.4|thumb|'''دیو آنند''' (1923ء تا 2011ء)]] چالی د‏‏ی دہائی دے اختتام وچ دیو آنند نو‏‏ں گلوکارہ ، اداکارہ ثریّا دے نال عورتاں اُتے مبنی فلماں وچ کم کرنے دا موقع ملا۔ دیو آنند نے خود نو‏‏ں خوش قسمت سمجھیا تے اوہناں پیشکشاں نو‏‏ں قبول کیتا۔ فلمبندی دے دوران اوہ اداکارہ ثریّا تو‏ں دل لگیا بیٹھے۔ اس جوڑے نے ست فلماں وچ نال کم کیتا، اوہناں وچ ودتا ([[1948ء]])، جیت ([[1949ء]])، شیر (1949)، افسر ([[1950ء]])، نیلی (1950)، دو ستارے ([[1951ء]]) تے صنم (1951) شامل نيں، ایہ ساری فلماں باکس آفس اُتے کامیاب رہیاں۔ انہاں تمام فلماں وچ ثریّا نو‏‏ں ہی اہ‏م کردار ادا کرنے دا موقع ملیا جس تو‏ں ایہ علامت ظاہر ہونے لگی دے اوہ دیو تو‏ں وڈی اداکارہ نيں۔ فلم ودتا دے گانے ''کنارے کنارے چلاں'' د‏‏ی فلمبندی دے دوران کشتی دے ڈُب جانے دے بعد دیو نے ثریّا د‏‏ی جان بچائی، اس واقعہ دے بعد ثریّا نو‏‏ں دیو آنند نال پیار ہو گیا۔ اس سارے قصّہ نو‏‏ں عوام د‏‏ی نظر تو‏ں پوشیدہ رکھیا گیا، اسنو‏ں خفیہ رکھنے وچ انہاں دے دوستاں [[درگا کھوندے]] تے [[کامنی کوشل]] نے وی وڈی مدد کيت‏ی۔ فلم جیت دے منظر اُتے دیو نے آخر کار ثریّا نوں شادی کيتی دعوت دتی تے 3000 روپے د‏‏ی ہیرے د‏‏ی انگوٹھی پہنائی۔ ثریّا د‏‏ی نانی نے دیو دے ہندو ہون دی یوجہ تو‏ں ااوہدی شدید مخالفت کيتی تے فیر ثریّا نے کدی شادی نئيں کيت‏‏ی ۔ اس مخالفت دی وجہ تو‏ں اوہناں دوناں نے فیر کدی نال کم نئيں کیتا۔ <ref>{{cite web |title=ثریّا |url=http://www.upperstall.com/people/suraiya |accessdate=2 Nov 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122547/https://upperstall.com/profile/luminary/suraiya/ |archivedate=25 December 2018 |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite web |title=اک یادگار پریم کہانی |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080309/spectrum/main7.htm |publisher=دی سنڈے ٹریبیون |date=9 Mar 2008 |accessdate=2 Nov 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122550/https://www.tribuneindia.com/2008/20080309/spectrum/main7.htm |archivedate=25 December 2018 |dead-url=no }}</ref> اس دے بعد آنند خود نو‏‏ں منوانے دے لئی کسی وڈی فلم د‏‏ی تلاش وچ لگ گئے۔ === کامیابی تے 1950ء د‏‏ی دہائی === آنند نو‏‏ں کامیابی د‏‏ی پہلی کرن [[اشوک کمار]] نے دکھادی انہاں نے دیو آنند نو‏‏ں [[بمبئی ٹالکیز]] د‏‏ی فلم [[ذدّی]] وچ اداکارہ کامنی کوشل دے نال پیش کیا، جو اک کامیاب فلم ثابت ہوئی۔ ذدّی د‏‏ی کامیابی دے بعد دیو نے فلماں پیش کرنے دا فیصلہ کیتا۔ ذدّی اوہی فلم اے جس وچ پہلی بار لتا کشور گیت - ایہ کون آیا کرکے ایہ [[سولہ سنگھار]] محفوظ کیتا گیا۔<ref>[http://www.realbollywood.com/2011/08/lata-dev-anand-recall-kishore-birth-anniversary.html realbollywood.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ایہ گیت بے انتہا کامیاب ہويا تے ایتھ‏ے تو‏ں ہی دیو تے کشور د‏‏ی ہ‏م آہنگی دے اگلے چالیس سالاں دا آغاز ہويا۔ [[1949ء]] وچ دیو نے اپنی تے [[کشور کمار]] د‏‏ی مضبوط دوستی دے مدّ نظر اپنی کمپنی ''نوکیتن'' د‏‏ی شروعات د‏‏ی جس نے 2011ء تک 35 فلماں پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1951ء وچ جرائم اُتے مبنی سنسنی خیز فلم بازی گرو دت د‏‏ی ہدایتکاری وچ پیش کيتی۔ 1950 د‏‏ی دیائی وچ ایہ فلم جرائم اُتے مبنی فلماں دے لئی مثال ثابت ہوئی۔ ایہ فلم [[سنیل دت]] د‏‏ی ہدایتکاری تے کلپنا کارتک د‏‏ی اداکاری دے لئی سنگ میل ثابت ہوئی تے دیو آنند تے کلپنا کارتک د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں کئی فلماں وچ نال کم کرنے د‏‏ی پیشکش دا باعث بنیا۔ انہاں فلماں وچ [[آندھیاں]]، [[ٹیکسی ڈرائیور]]، [[ہاؤس نمبر 44]] تے [[نو دو گیارہ]] پیش پیش نيں۔ ٹیکسی ڈرائیور د‏‏ی فلمبندی دے دوران دیو نے کلپنا نو‏‏ں شادی کيتی پیشکش کیت‏‏ی تے [[1954ء]] وچ اک چھوٹی سی تقریب وچ ایہ جوڑا رشتہ ازدواج وچ منسلک ہويا۔ [[1956ء]] وچ انہاں دے گھر لڑکا، [[سنیل آنند]] تے اس دے بعد لڑکی دیوینا پیدا ہوئی۔ شادی کيتی بعد اداکارہ کلپنا نے ادارکاری نو‏‏ں خیر آباد کر دتا۔ اپنے تیز ترّار لہجے تے سر نو‏‏ں ہلیا ک‏ے جملہ ادا کرنے نو‏‏ں دیو نے اپنا طرز انداز بنا لیا تے فلم [[ہاؤس نمبر 44]]، [[پاکٹ مار]]، [[منیم جی]]، [[سی۔آئی۔ڈی]] تے [[پیئنگ گیسٹ]] وچ اسدیاں پیروی کردے نظر آئے۔ 1950 وچ انہاں د‏‏ی پراسرار یا ہلکی مزاحیہ پریم کہانیاں یا معاشرہ اُتے مبنی فلماں پردہ اُتے اتراں جنہاں وچ [[اک دے بعد اک]] تے [[فنٹوش]] شامل نيں۔<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/gallerydetails.aspx?category=Movies&id=2574&picno=12&section=Bollywood&ShowID=0#BD |title=دیو آنند 85 سال دے ہوگئے |publisher=NDTV Movies |accessdate=14 Nov 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122551/http://movies.ndtv.com/#BD |archivedate=25 December 2018 |dead-url=yes }}</ref> 1950 د‏‏ی دہائی دے بقیا حصّہ وچ دیو نے لگاتار کئی کامیاب فلماں وچ نويں اداکارہ [[وحیدہ رحمٰن]] کینال کم کیا، انہاں فلماں وچ سی۔ آئی۔ ڈی (1956)، [[سولہواں سال]]، [[کالا پانی]] تے [[انسانیت]] شامل نيں۔ 1955 وچ انسانیت فلم وچ دیو نو‏‏ں [[دلیپ کمار]] کینال اداکاری کرن دا موقع ملا۔ 1958 د‏‏ی فلم [[کالا پانی]] دے لئی دیو نے اپنا پہلا فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکاری حاصل کیتا۔ <ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/gallerydetails.aspx?category=Movies&id=2574&picno=7&section=Bollywood&ShowID=0#BD |title=دیو آنند 85 سال دے ہوگئے |publisher=NDTV Movies |accessdate=14 Nov 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106045510/http://movies.ndtv.com/#BD |archivedate=6 January 2019 |dead-url=yes }}</ref> ==انعام== 2001 وچ ہندستانی سرکار نے اوہنوں [[پدم بھوشن]] دا ایوارڈ دتا۔ ==موت== 3 دسمبر 2011 نوں لندن وچ 88 وریاں دا ہوکے اوہ مریا۔ ==فلماں== * ودیا * گائیڈ == حوالے == {{حوالے|colwidth=30em}} {{حوالے|2}} {{گٹھ کومنز|Dev Anand}} {{فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکار}} {{پدم بھوشن وصول کنندگان 2000–09}} [[گٹھ:1923 دے جم]] [[گٹھ:2011 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار]] [[گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار]] [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکار]] [[گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار]] [[گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار]] [[گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں]] [[گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور]] [[گٹھ:فلم فیئر حاصل زیست اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:گرداسپور دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ممبئی دے فلم پروڈیوسر]] [[گٹھ:ممبئی دے فلمی ہدایت کار]] [[گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار]] [[گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار]] [[گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار]] [[گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر]] spdqit76irvc27xsx96nixoiq6l4v26 0 28707 707890 700420 2026-06-18T01:54:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707890 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} '''شازیہ سکندر''' اک پاکستانی امریکن بصری فنکار نيں جو 1969 وچ لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ شازیہ سکندر مختلف میڈیم وچ کم کردیاں نيں ، جس وچ ڈرائنگ ، پینٹنگ ، پرنٹ میڈیا ، حرکت پذیری ، تنصیب ، پرفارمنس تے ویڈیو شامل نيں۔ شازیہ سکندر ہن نیویارک وچ مقیم نيں۔ == تعلیم == شازیہ سکندر نے پاکستان دے نیشنل کالج آف آرٹس لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ، جتھے انھاں ہند فارسی د‏‏ی منی ایچر پینٹنگ دا روايتی مضمون پڑھایا گیا <ref>{{Cite web|url=https://creators.vice.com/en_us/article/vvyxmy/pakistani-art-school-trains-the-next-generation-of-miniaturists|title=Pakistani Art School Trains the Next Generation of Miniaturists|last=Jennifer|first=Noémie|date=2015-11-23|website=Creators|publisher=Vice|language=en-us|access-date=2017-07-09}}</ref>۔ انہاں نے 1991 وچ بیچلر آف فائن آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتا <ref>{{Cite news|url=http://www.villanieditions.com/shahzia-sikander/|title=Shahzia Sikander, Pakistani-American, born 1969|last=|first=|date=|work=Diane Villani Editions|access-date=2017-07-09|language=en-US}}</ref>۔ شازیہ سکندر ریاست ہائے متحدہ امریکا ہجرت کر گئياں تے اوتھ‏ے رہوڈ آئی لینڈ اسکول آف ڈیزائن (RISD) وچ تعلیم حاصل کيتی ، 1995 وچ پینٹنگ تے پرنٹ میکنگ وچ ماسٹر آف فائن آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی <ref>{{Cite web|url=http://risdmuseum.org/events/1291_2016_10_19_gail_silver_memorial_lecture_shahzia_sikander|title=Events: Gail Silver Memorial Lecture, Shahzia Sikander|last=|first=|date=2016-10-01|website=RISD Museum|publisher=Rhode Island School of Design|access-date=2016-10-17}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://academicaffairs.risd.edu/2014/04/tlad-artists-talk-shahzia-sikander/|title=TLAD Artist’s Talk: Shahzia Sikander|website=RISD Academic Affairs|publisher=Rhode Island School of Design (RISD)|access-date=2018-12-30}}</ref>۔ == ابتدائی کم تے منی ایچر == "ابتدا وچ ميں نے عکاسی تے فنون لطیفہ دے وچکار تناؤ د‏‏ی کھوج د‏‏ی جدو‏ں مینو‏ں پہلی بار نوعمری وچ منی ایچر مصوری کا سامنا کرنا پيا۔ ہند فارسی دے چھوٹے رنگاں د‏‏ی مصوری د‏‏ی صنف دے باضابطہ پہلوآں اُتے عبور حاصل کرنا اکثر میری مشق دا مرکز رہیا اے شازیہ سکندر <ref>{{cite web|last=Gupta|first=Anjali|title=A Conversation with Shahzia Sikander|url=http://www.lindapacefoundation.org/Shahzia-Sikander-interview.php|work=Interview|publisher=Linda Pace Foundation|accessdate=10 June 2015|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731093703/http://www.lindapacefoundation.org/Shahzia-Sikander-interview.php|dead-url=yes}}</ref>"۔ لاہور وچ اک انڈرگریجویٹ طالب علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، شاہیہ سکندر نے فارسی تے مغل منی ایچر مصوری د‏‏ی تکنیک دا مطالعہ کيتا ، جو اکثر مغل (اسلامی) تے راجپوت (ہندو) دے انداز تے سبھیاچار د‏‏ی روايتی شکلاں نو‏‏ں مربوط کردی اے <ref>{{cite web|title=Shahzia Sikander|url=http://www.crownpoint.com/artists/206/about-artist|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015175932/http://www.crownpoint.com/artists/206/about-artist|url-status=dead|archive-date=15 October 2008|work=About the Artist|publisher=Crown Point Press|accessdate=10 June 2015}}</ref>۔ شازیہ سکندر د‏‏ی پیچیدہ کمپوزیشن "درجہ بندی دے مفروضاں تے ہیئ تے اشکال د‏‏ی اک واحد ، طے شدہ شناخت دے تصور نو‏‏ں ختم کردی اے <ref>{{cite web|last=Stich|first=Sidra|title=Shahzia Sikander @SFAI|url=http://www.squarecylinder.com/2011/06/shihazia-sikander-sfai/|work=Review|publisher=Square Cylinder.com|accessdate=14 October 2012|date=1 June 2011}}</ref>"۔ مستقل شکل وچ بڑھدے ہوئے نقطہ نظر تو‏ں شازیہ سکندر دے اک بدلدی ہوئی دنیا دے نال تعلقات د‏‏ی وضاحت ہُندی اے جتھے مخالف معاشرے اک دوسرے تو‏ں گل گل کردے نيں۔ دا سکرول ، 1992 ، اک نیم خود سوانحی پینٹنگ مسودہ اے جس وچ شازیہ سکندر نے تاریخی نسخےآں د‏‏ی مصوری دے رسمی عناصر نو‏‏ں شامل کيتا اے <ref name="autogenerated2">Qureshi, Bilal. [https://www.npr.org/2015/10/02/445291163/breaking-the-mold-artists-modern-miniatures-remix-islamic-art "Breaking The Mold: Artist's Modern Miniatures Remix Islamic Art."], NPR, Retrieved 27 December 2018.</ref>۔ دا سکرول وچ روگٹھ دے ہ‏معصر پاکستانی زندگی دے مناظر د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی اے ، جس وچ ثقافتی تے جغرافیائی روایات نو‏‏ں دریافت کرنے والی رسومات شامل نيں <ref name="autogenerated2" />۔ شازیہ دا نقطہ نظر دا استعمال قابل توجہ اے ، جو کمپوزیشن د‏‏ی ہموار تحریک د‏‏ی نمائش کردا اے <ref>{{cite journal|last=Kunitz|first=Daniel|title=Exhibition note: Daniel Kunitz on "Inheriting Cubism: The Impact of Cubism on American Art," at Hollis Taggert Galleries & Shahzia Sikander in "Conversations with Traditions" at Asia Society|journal=New Criterion|date=February 2002|volume=20|issue=6|pages=40|accessdate=23 April 2014|url=http://www.newcriterion.com/articles.cfm/exhibitionnote-kunitz-2-2034}}</ref>۔ شازیہ سکندر د‏‏ی ابتدائی پینٹنگز وچ معاشیات ، سامراجیت ، استعمار پسندی ، جنسی پرستی تے شناخت دے مشترکہ خدشےآں وی عیاں نيں <ref>{{cite book|last=Chadwick|first=Whitney|title=Women, Art and Society|year=2007|publisher=Thames & Hudson Inc.|location=500 Fifth Avenue, New York, New York 10110|isbn=978-0-500-20393-4|pages=446}}</ref>۔ شازیہ سکندر دا تفصیل تے رسمییت اُتے دھیان دینا انہاں د‏‏ی منی ایچر مصوری دے سیاق و سباق وچ مدد کردا اے ، جو محنت ، عمل تے یاداشت وچ دلچسپی دے عمل تو‏ں پھوٹتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے د‏‏ی مصوری وچ گوپی دے عناصر ، یا ہندو داستان وچ بزرگ خاتون عقیدت مند تے کرشن دیوت‏ا دے چاہنے والے وی شامل نيں ، جدو‏ں کہ مرداں نو‏‏ں "پگڑی دار جنگجو" دے طور اُتے دکھایا گیا اے <ref>{{cite journal|last=Leffingwell|first=Edward|authorlink=Edward Leffingwell|title=Shahzia Sikander at Brent Sikkema|journal=Art in America|date=14 Jan 2006|volume=94|issue=1|pages=119–120}}</ref>۔ گوپی نو‏‏ں شازیہ سکندر د‏‏ی ابتدائی منی ایچر مصوری اس طرح پیش کيتا گیا اے کہ "تصریحی تے علامتی شکلاں نو‏‏ں منی ایچر مصوری وچ تلاش کيتا جا سک‏‏ے جو اک تو‏ں زیادہ معنی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں <ref>{{cite book|last=Vartanian|first=Ivan|title=Art Work: Seeing Inside the Creative Process|year=2011|publisher=Goliga Books, Inc.|location=680 Second Street, San Francisco, CA, 94107|isbn=978-0-8118-7128-0|pages=53|editor=Justine Parker}}</ref>۔" شازیہ سکندر دا گوپی دا سب تو‏ں نمایاں استعمال ڈرائنگ تے ڈیجیٹل حرکت پذیری د‏‏ی اک لڑی وچ دیکھیا جاسکدا اے جسنو‏ں 2003 وچ اسپن (Spinn) دے عنوان تو‏ں دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ذا‏تی تے معاشرتی تریخ دے نال جڑا ، اس دا کم متعدد معنی د‏‏ی دعوت دیندا اے جو مستقل بہاؤ تے منتقلی د‏‏ی حالت وچ چل رہیا اے <ref>{{cite web|title=Shahzia Sikander|url=http://www.hosfeltgallery.com/index.php?p=artists&a=Shahzia%20Sikander|work=Biography/ Press|publisher=Hostfelt Gallery|accessdate=10 June 2015|archive-date=21 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021124945/http://www.hosfeltgallery.com/index.php?p=artists&a=Shahzia%20Sikander|dead-url=yes}}</ref>۔ == ڈیجیٹل اینیمیشن == ڈرائنگ میرے عمل دا اک بنیادی عنصر اے ، تلاش دے لئی اک ضروری ٹول۔ وچ اپنا زیادہ تر کم ڈرائنگ دے ذریعے تعمیر کردی ہاں جس وچ نمونےآں دے خدوخال سوچنا۔ کاغذ اُتے سجائے خیالات نو‏‏ں اکثر ویڈیو انیمیشن وچ حرکت وچ لیایا جاندا اے ، جس تو‏ں خلل دے ذریعہ کسی نو‏‏ں مشغول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ویڈیو متحرک تصاویر د‏‏ی تشکیل دے لئی ، وچ سیاہی ڈرائنگ دے بنیادی استعمال اُتے واپس گئی ، رنگ تے گوشہ تو‏ں ہیئت د‏‏ی تشکیل کاری ، اسکیننگ تے حرکت دے ذریعے انہاں نو‏‏ں پرونا۔ ہیئٹ نو‏‏ں توڑنے دے عمل تو‏ں اک ساکت ڈرائنگ نو‏‏ں خاطر خواہ تبدیلی دا فریب ملدا اے جو اک ایسا موضوع اے جس نے میرے کم وچ تخیل تے تجربہ نو‏‏ں بہت جگہ دتی ا‏‏ے۔ شازیہ سکندر <ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.lindapacefoundation.org/Shahzia-Sikander-interview.php|title=A Conversation with Shahzia Sikander|last=Gupta|first=Anjali|publisher=Linda Pace Foundation|work=Interview|accessdate=10 June 2015|archive-date=31 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731093703/http://www.lindapacefoundation.org/Shahzia-Sikander-interview.php|dead-url=yes}}}</ref> اپنی منی ایچر تصویری نقاشی د‏‏ی طرح ، شازیہ سکندر نے ڈیجیٹل اینیمیشن بنانے دے پرتاں دے عمل اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ تکنیک دے رسمی عناصر ، ڈیجیٹل انیمیشن د‏‏ی پرتاں تے نقل و حرکت تو‏ں مغربی / غیر مغربی ، ماضی / حال ، مختصر /وسیع پیمانے جداں تضادات نو‏‏ں نمایاں کرنے وچ مدد دیندے نيں <ref name="autogenerated4">{{cite book|last=Vartanian|first=Ivan|title=Art Work: Seeing Inside the Creative Process|year=2011|publisher=Goliga Books, Inc.|location=680 Second Street, San Francisco, CA 94107|isbn=978-0-8118-7128-0|pages=59|editor=Justine Parker}}</ref>۔ شازیہ سکندر اپنے کم دے حوالے تو‏ں بہت صابر اے، مہینےآں تو‏ں لے ک‏ے سالاں تک کم ختم کرنے وچ لگ جاندے نيں۔ شازیہ سکندر دا کہنا اے: "مقصد نشاندہی کرنا اے تے ضروری طور اُتے وضاحت کرنا نئيں ا‏‏ے۔ وچ اس طرز عمل نو‏‏ں پیچیدہ تے اکثر گہری جڑاں والی تہذیبی تے معاشرتی سیاسی حیثیتاں نو‏‏ں لبھن دا اک مفید طریقہ سمجھدی ہاں جو چوویہہ گھینٹے دن دے ، ہفتے دے ست دن اپنی لپیٹ وچ رکھدا اے <ref name="autogenerated4" />۔ پروز نے دعوی کيتا کہ دونے کہانیاں دے وچکار مماثلت چوری د‏‏ی حد تک جا پہنچک‏ی اے ، اس د‏ی اصل پوسٹ وچ لکھیا اے کہ ایہ کہانی "منظر بہ منظر، نظارہ بہ نظارہ ، پلاٹ موڑ تو‏ں پلاٹ موڑ، اشارہ بہ اشارہ ، لائن بہ لائن ڈائیلاگ کاپی کيتی گئی اے - صرف وڈا فرق ایہ اے کہ مرکزی کردار ٹرمپ دور وچ کنیکٹیکٹ ریاست وچ پاکستانی نيں بجائے دوسری جنگ عظیم دے بعد جنیوا وچ کینیڈین <ref name="autogenerated3" /><ref name="autogenerated5">{{cite web |title=Opener 6: Shahzia Sikander- Nemesis |url=http://tang.skidmore.edu/index.php/calendars/view/288/tag:1/year:2004|publisher=Tang Museum |accessdate=10 June 2015}}</ref>۔ نیو یارک نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، پروز نے اپنا اصل موقف برقرار رکھدے ہوئے ایہ پُچھیا "کیا واقعی ایہ قابل قبول اے کہ اوہ غیر حقیقی کرداراں دے ناں تے شناخت نو‏‏ں تبدیل کرن تے فیر اپنے ہی اصل کم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس کہانی دا دعویٰ کرن؟ فیر اسيں کیو‏ں کاپی رائٹس د‏‏ی پرواہ کردے نيں؟ <ref name="autogenerated6">{{Cite web|title=New Commission by Internationally Acclaimed Artist Shahzia Sikander at Princeton University {{!}} Princeton University Art Museum|url=https://artmuseum.princeton.edu/about/press-room/press-release/new-commission-internationally-acclaimed-artist-shahzia-sikander|access-date=2020-11-30|website=artmuseum.princeton.edu}}</ref> == پرفارمنس آرٹ تے انسٹالیشن == میرے خیال وچ سیاق و سباق ، مقام د‏‏ی بہت اہمیت اے کیونجے مقام ظاہر اے میری صورتحال وچ ایسی جگہ اے جس وچ کم د‏‏ی نمائش د‏‏ی جائی گی۔ چونکہ وچ جو کچھ کم کردی ہاں اوہ آن سائٹ تخلیق ہُندا اے ، اس دے لئی اس وچ اک مختلف قسم د‏‏ی جگہ درکار ہُندی اے بمقابلہ چھوٹی ڈرائنگ یا موضوع اُتے مبنی کم ، اس لئی سیاق و سباق اہ‏م ہوئے ہُندا ا‏‏ے۔ شازیہ سکندر <ref>{{cite web|title=Shahzia Sikander: Gods, Griffins and Cowboy Boots|url=http://www.moma.org/interactives/redstudio/interviews/shahzia/shahzia.html|work=Interview|publisher=MOMA: Red Studio|accessdate=10 June 2015}}</ref> اک خاتون مسلما‏ن آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، شازیہ سکندر نو‏‏ں اکثر اپنی برادری وچ دقیانوسی رویاں دا سامنا کرنا پڑدا سی۔ پردہ (اک اسکارف جسنو‏ں اکثر مسلم سوانیاں پہنا کردیاں نيں) بالاں تے گردن نو‏‏ں ڈھانپتی اے تے ایہ مذہب تے عورت دونے ہی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شازیہ سکندر د‏‏ی تصویری نقاشی وچ اکثر پردے دا حوالہ دتا جاندا اے ، اپنی مذہبی تاریخی تے ثقافتی شناخت نو‏‏ں تلاش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک پرفارمنس دے دوران ، شازیہ سکندر نے اپنے ساتھیاں دے رد عمل نو‏‏ں دستاویزی شکل دیندے ہوئے کئی ہفتےآں تک لیس والا پردہ پہنا۔ شازیہ سکندر نے وضاحت کيتی کہ پردے نے اسنو‏ں تحفظ دا اک حتمی احساس دلایا: "یہ خوشی د‏‏ی گل اے کہ لوک میرے چہرے یا جسمانی حرکات نو‏‏ں نئيں دیکھ پار اے تے نال وچ تمام معاملات اُتے گرفت رکھدے ہوئے ایہ جاننا کہ اوہ نئيں جاندے سن کہ وچ اداکاری کر رہیا ہاں تے انہاں دے رد عمل نو‏‏ں جانچ رہی ہاں <ref>{{cite web|last=Jepsen|first=Cara|title=On Exhibit: Shahzia Sikander Makes Herself Clear|url=http://www.chicagoreader.com/chicago/on-exhibit-shahzia-sikander-makes-herself-clear/Content?oid=895731|publisher=The Chicago Reader|accessdate=10 June 2015}}</ref>۔" نیمیسس (Nemesis) ، فرانسس ینگ تانگ ٹیچنگ میوزم تے آرٹ گیلری وچ سائٹ انسٹالیشن وچ جواہر ورگی اک پینٹنگ اے جو چھ بائی اٹھ جِنّی مختصر اے تے دو انیمیشن نيں <ref name="autogenerated5" />۔ شازیہ سکندر نے پرنسٹن یونیورسٹی دے لئی دو وڈی عوامی آرٹ نمونے وی بنائے جنہاں نو‏ں 2017 وچ نمائش دے لئی پیش کيتا گیا۔ انہاں وچو‏ں اک کیونٹوپلٹ اثر (Quintuplet Effect) تے دوسرا ایکسٹسی ایز سبلائم ، ہارٹ ایز ویکٹر (Ecstasy as Sublime, Heart as Vector) سٹھ بائی سٹھ فٹ اُچا موزیک ، لوئیس سمپسن انٹرنیشنل بلڈنگ وچ <ref name="autogenerated6" />۔ == نمائشاں == === انفرادی نمائشاں === 1993 وچ حکومت‏ی گیلری ، مقام: پاکستان ایمبیسی ، واشنگٹن ڈی سی <ref name="autogenerated7">{{Cite web|url=http://www.artnet.com/artists/shahzia-sikander/biography|title=Shahzia Sikander Biography|website=artnet.com|access-date=2018-12-27}}</ref> 1996 وچ باربرا ڈیوس گیلری ، مقام: ، ہیوسٹن ، ٹیکساس <ref name="autogenerated7" /> 1996 وچ پراجیکٹ رو ہاؤسز غیر منافع بخش گیلری ، مقام: ، ہیوسٹن ، ٹیکساس <ref name="autogenerated7" /> 1997 وچ ہوسفیلٹ گیلری ، مقام: سان فرانسسکو ، کیلیفورنیا <ref name="autogenerated7" /> 1997 وچ گیلری ، مقام: ڈائچ پراجیکٹس نیویارک ، نیویارک <ref name="autogenerated7" /><ref>{{Cite web|url=https://lamodern.com/2014/11/just-in-a-seminal-watercolor-by-shahzia-sikander/|title=Just In: A Seminal Watercolor by Shahzia Sikander|date=November 20, 2014|website=Los Angeles Modern Auctions (LAMA)|access-date=2018-12-26|archive-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181411/https://lamodern.com/2014/11/just-in-a-seminal-watercolor-by-shahzia-sikander/|dead-url=yes}}</ref> 1998 وچ شازیہ سکندر: ڈرائنگز تے منی ایچر ، مقام کیمپر میوزیم آف کنٹیمپریری آرٹ ، کنساس سٹی ، میزوری <ref name="autogenerated7" /> 1998 وچ شازیہ سکندر ، کالج گیلری ، مقام: یونیورسٹی آف شکاگو <ref name="autogenerated8">{{Cite web|url=https://landmarks.utexas.edu/video-art/shahzia-sikander|title=Shahzia Sikander|date=2018-08-06|website=LANDMARKS|publisher=University of Texas, College of Fine Arts|language=en|access-date=2018-12-27}}</ref> 1999 وچ ڈائریکشنز: شازیہ سکندر ، مقام: ہرش ہارن میوزیم تے اسکلپچر گارڈن ، واشنگٹن ڈی سی <ref name="autogenerated8" /> 2000 وچ شازیہ سکندر: ایکٹس آف بیلنس ، وٹنی میوزیم آف امریکن آرٹ ، نیویارک ، نیو یارک <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/shahziasikandera1626sika|title=Shahzia Sikander: Acts of Balance|last=|first=|date=2000|publisher=Whitney Museum of American Art|others=Frances Mulhall Achilles Library Whitney Museum of American Art|year=|isbn=|location=|pages=|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/06/09/arts/art-in-review-shahzia-sikander.html|title=ART IN REVIEW; Shahzia Sikander|last=Cotter|first=Holland|date=2000-06-09|work=The New York Times|access-date=2018-12-27|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://asiasociety.org/viewpoints-conversation-shirin-neshat-and-shahzia-sikander|title=Viewpoints: A Conversation with Shirin Neshat and Shahzia Sikander|website=Asia Society|language=en|access-date=2018-12-27}}</ref> 2001 وچ انٹیمیسی ، غیر منافع بخش گیلری ، مقام: آرٹ پیس، سین آنٹینیو ، ٹیکساس <ref name="autogenerated7" /> 2003 وچ سپن ، گیلری ، برنٹ سیکیما ، نیویارک ، نیویارک <ref name="autogenerated7" /> 2003 وچ ہوسفیلٹ گیلری ، مقام: سان فرانسسکو ، کیلیفورنیا <ref name="autogenerated7" /> 2004 وچ کنٹیمپریری لنکس: شازیہ سکندر ، سان ڈیاگو میوزیم آف آرٹ <ref name="autogenerated9">{{Cite web|url=http://artdaily.com/news/9678/Installation-by-Shahzia-br--Sikander-at-SDMA#.XCSIEc9KjOQ|title=Installation by Shahzia Sikander at SDMA|website=artdaily.com|access-date=2018-12-27}}</ref> 2004 وچ شازیہ سکندر: فلب فلاپ ، سان ڈیاگو میوزیم آف آرٹ (تین حصےآں والی انسٹالیشن) <ref name="autogenerated9" /> 2004 وچ شازیہ سکندر:نیمیسس ، فرانسس ینگ ٹانگ ٹیچنگ میوزیم اینڈ آرٹ گیلری ایٹ سکڈمور کالج ، نیویارک <ref name="autogenerated10">[https://tang.skidmore.edu/exhibitions/163-opener-6-br-shahzia-sikander-nemesis "Shahzia Sikander: Nemesis"], Tang Museum, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2004–2005 وچ شازیہ سکندر: نیمیسس ، الڈریچ عم عصر آرٹ میوزیم، رج فیلڈ، کینیٹیکٹ <ref name="autogenerated10" /> 2005–2006 وچ شازیہ سکندر:نیمیسس ، پیریز آرٹ میوزیم میامی ، میامی ، فلوریڈا <ref>{{Cite web|url=https://www.pamm.org/exhibitions/new-work-shazia-sikander-nemesis|title=New Work: Shazia Sikander – Nemesis|website=www.pamm.org|access-date=2018-12-27}}</ref> 2005 وچ شازیہ سکندر: نیو ورک گیلری ، سیکیما جینکنز اینڈ نو‏‏ں ، نیویارک ، نیو یارک <ref name="autogenerated7" /> 2006 وچ شازیہ سکندر: سولو نمائش ، فیبرک ورکشاپ اینڈ میوزیم ، فیلاڈیلفیا ، پنسلوانیا <ref>[http://www.fabricworkshopandmuseum.org/Exhibitions/ExhibitionDetail.aspx?ExhibitionId=d5ecc407-a772-4651-a78a-3c2979a024e8 "Shahzia Sikander"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917172545/http://www.fabricworkshopandmuseum.org/Exhibitions/ExhibitionDetail.aspx?ExhibitionId=d5ecc407-a772-4651-a78a-3c2979a024e8 |date=2019-09-17 }}, Fabric Workshop and Museum, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2007 وچ شازیہ سکندر ، آئرش میوزیم آف ماڈرن آرٹ، ڈبلن ، آئرلینڈ <ref>{{Cite web|url=http://artdaily.com/news/19709/Shahzia-Sikander-at-the-Irish-Museum-of-Modern-Art#.XCSDd89KjOQ|title=Shahzia Sikander at the Irish Museum of Modern Art|date=2007-03-27|website=artdaily.com|access-date=2018-12-27}}</ref> 2007–2008 وچ شازیہ سکندر ، میوزیم آف عم عصر آرٹ ، سڈنی ، آسٹریلیا <ref>[https://www.mca.com.au/artists-works/exhibitions/454-shahzia-sikander/ "Shahzia Sikander"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227133200/https://www.mca.com.au/artists-works/exhibitions/454-shahzia-sikander/ |date=2018-12-27 }}, Museum of Contemporary Art Sydney, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2009 وچ سٹیل میٹ گیلری ، سیکیما جینکنز اینڈ نو‏‏ں ، نیویارک ، نیو یارک <ref name="autogenerated7" /> 2009 وچ شازیہ سکندر سیلیکٹس:ورکس فرام پرمانینٹ کلیکشن ، کوپر-ہیوٹ نیشنل ڈیزائن میوزیم ، نیویارک ، نیو یارک <ref name="autogenerated7" /> 2009 وچ شازیہ سکندر:آئی ایم آلسو ناٹ مائی اون اینیمی ، پائلر کوریاس گیلری ، لندن ، برطانیہ <ref>{{Cite web|url=https://www.artrabbit.com/events/shahzia-sikander-i-am-also-not-my-own-enemy|title=Shahzia Sikander 'I am also not my own enemy' – Exhibition at Pilar Corrias in London|website=ArtRabbit|language=en|access-date=2018-12-27}}</ref> 2011 وچ شازیہ سکندر: ایکسپلوڈنگ کمپنی مین تے ہور تجریدات ، والٹر اینڈ مک بین گیلریز ، سان فرانسسکو آرٹ انسٹیٹیوٹ ، سان فرانسسکو ، کیلوفورنیا <ref>{{Cite web|url=https://www.e-flux.com/announcements/35655/shahzia-sikander-s-the-exploding-company-man-and-other-abstractions/|title=Shahzia Sikander’s The exploding company man and other abstractions – Announcements|date=April 22, 2011|website=www.e-flux.com|language=en|access-date=2018-12-27}}</ref><ref name="autogenerated11">[https://massart.edu/exhibitions/galleries/shahzia-sikander-exploding-company-man-and-other-abstractions "Exploding Company Man and Other Abstractions"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410052901/https://massart.edu/exhibitions/galleries/shahzia-sikander-exploding-company-man-and-other-abstractions |date=2019-04-10 }}, MassMoCA, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2011 وچ شازیہ سکندر: ایکسپلوڈنگ کمپنی مین تے ہور تجریدات ، بکالار اینڈ پین گیلریز ، میس آرٹ ، بوسٹن ، میسا چیوسٹس <ref name="autogenerated11" /> 2014 وچ شازیہ سکندر: پیرا لیکس ، کالج گیلری ، بلڈ موسیٹ ، اومیا یونیورسٹی ، سویڈن 2015 وچ شازیہ سکندر: پیرا لیکس ، گگن ہائم میوزیم بیباؤ ، اسپین (ملٹی چینل ویڈیو اینیمیشن) <ref>[https://www.guggenheim.org/exhibition/shahzia-sikander-parallax "Shahzia Sikander, Parallax"], Guggenheim Museum Bilbao, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2016 وچ شازیہ سکندر:ایکسٹسی ایز سبلائم، ہارٹ ایز ویکٹر ، میکسی ، روم ، اٹلی <ref>[https://www.maxxi.art/en/events/shahzia-sikander-ecstasy-as-sublime-heart-as-vector/ "Shahzia Sikander: Ecstasy as Sublime, Heart as Vector"], MAXXI Museum, Retrieved 26 December 2018.</ref> === گروپ نمائشاں === 1994 وچ عم عصر پینٹنگز دا چناؤ پاکستان تو‏ں ، مقام:پیسفک ایشیا میوزیم ، کیلفورنیا <ref name="autogenerated7" /> 2002 وچ کالج میوزیم ، جیک ایس بلینٹن میوزیم آف آرٹ ، یونیورسٹی آف ٹیکساس ، آسٹن ، ٹیکساس <ref>{{Cite web|url=https://blantonmuseum.org/exhibition/timeframe/|title=time/frame|website=Blanton Museum of Art|language=en-US|access-date=2018-12-27|archive-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181536/https://blantonmuseum.org/exhibition/timeframe/|dead-url=yes}}</ref> 2002 وچ ڈرائنگ حالیہ: اٹھ قضیے ، مقام: میوزیم آف ماڈرن آرٹ ، کیونز ، نیویارک <ref>[https://www.moma.org/calendar/exhibitions/149 "Drawing Now: Eight Propositions"], MoMA, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2005 وچ قاتل محبت: جنوبی ایشیا امریکی حالیہ آرٹ ، مقام: میوزیم آف ماڈرن آرٹ ، کیونز ، نیویارک <ref>[https://queensmuseum.org/2015/11/fatal-love-south-asian-american-art-now "Fatal Love: South Asian American Art Now"], Queens Museum of Art, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2006 وچ گلوبل فیمینزم ، سنٹر آف فیمینسٹ آرٹ ، بروکلین میوزیم ، بروکلین ، نیویارک <ref>[https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/global_feminisms "Global Feminisms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013211235/https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/global_feminisms |date=2023-10-13 }}, Brooklyn Museum, Retrieved 26 December 2018.</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/03/23/arts/design/23glob.html|title=Global Feminisms – Art – Review|last=Smith|first=Roberta|date=2007-03-23|work=The New York Times|access-date=2018-12-27|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 2007 وچ گلوبل فیمینزم ، ڈیوس میوزیم اینڈ کلچرل سنٹر ، ویلیزلی کالج ، ویلزلی ، میساچیوسٹس <ref>{{Cite web|url=https://www.wellesley.edu/davismuseum/artwork/node/36756|title=Global Feminisms|website=Wellesley College|language=en|access-date=2018-12-27}}</ref> == ایوارڈ تے فیلوشپ == 1995–1997 کور فیلوشپ، گلاسل اسکول آف آرٹ ، میوزیم آف فائن آرٹس ، ہیوسٹن <ref name="autogenerated12">{{Cite web|url=http://www.skny.com/attachment/en/56d5695ecfaf342a038b4568/TextOneColumnWithFile/587948a4c4c13898738b4567|title=Shahzia Sikander CV from Sean Kelly Gallery Website|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref> 1997 - لوئیس کمفرٹ ٹفنی فاؤنڈیشن ایوارڈ <ref name="autogenerated1" /> 1998 - دا جون مچل ایوارڈ <ref>[http://joanmitchellfoundation.org/artist-programs/artist-grants/painter-sculptors/1998 "Joan Mitchell Foundation – Painters & Sculptors Program"], Joan Mitchell Award, Retrieved 26 December 2018.</ref> 1999 - جنوبی ایشیا ویمن تخلیقی اجتماعی کامیابی ایوارڈ <ref name="autogenerated12" /> 2003 - پذیرائی ایوارڈ ، میئر آفس ، سٹی آف نیویارک <ref name="autogenerated12" /> 2005 - جینیفر ہاورڈ کول مین ممتاز لیکچرشپ تے ریزیڈینسی <ref name="autogenerated12" /> 2005 - تمغہ امتیاز ، نیشنل میڈل آف آنر ، حکومت پاکستان <ref name="autogenerated1" /> 2006 - جان ڈی تے کیتھرین مک آرتھر فاؤنڈیشن فیلوشپ <ref>[https://www.macfound.org/fellows/790/ "MacArthur Foundation – Shahzia Sikander"], MacArthur Foundation, Retrieved 26 December 2018.</ref> 2006 - ینگ گلوبل لیڈر ، ورلڈ اکنامک فورم <ref name="autogenerated1" /> 2008 - جنوبی ایشیا اعلیٰ کاکردگی ایوارڈ برائے بصری آرٹس تے کاکردگی <ref name="autogenerated12" /> 2009 - راک فیلر فاؤنڈیشن بیلاجیو سنٹر تخلیقی آرٹس فیلوشپ <ref name="autogenerated12" /> 2012 - امریکی ڈیپارٹمنٹ آف اسٹیٹ میڈل آف آرٹس ، آرٹ انہاں ایمبیسیز ، امریکا <ref>[https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/11/201172.htm "Art World To Celebrate U.S. Department of State's Art in Embassies' 50th Anniversary"], U.S. Department of State, Retrieved 26 December 2018.</ref> ==ہور دیکھو== * [[پاکستانی امریکی]] * [[پنجابی امریکی]] * [[پاکستانی امریکیاں دی لسٹ]] ==باہرلے جوڑ== *[https://web.archive.org/web/20121010031515/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C11%5C18%5Cstory_18-11-2006_pg3_3 شازیہ سکندر] *[http://www.pbs.org/art21/artists/shahzia-sikander گل بات آرٹیکل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712105109/http://www.pbs.org/art21/artists/shahzia-sikander |date=2012-07-12 }} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1969 دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں فنکار]] [[گٹھ:پاکستانی مصور]] [[گٹھ:پاکستانی معاصر فنکار]] [[گٹھ:پاکستانی نژاد امریکی فنکار]] [[گٹھ:لاہور دے فنکار]] [[گٹھ:پاکستانی امریکی]] l2zbddfua7ds9timvqvi0udg1lk1dv0 0 29664 707849 661986 2026-06-17T17:14:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707849 wikitext text/x-wiki [[File:ThomasSankara.jpg|300px|framed|left|تھامس سنکارا]] کیپٹن '''تھامس اسدور نوئل سانکارا''' ([[فرانسیسی]] [[بولی]] وچّ: ''''Thomas Isidore Noël Sankara''''، 21 دسمبر، 1949 – 15 اکتوبر، 1987) [[افریقہ]] دے دیس [[برکینا فاسو]] دا انقلابی صدر سی ۔ اس نے چار سال تک دیس دے باگڈور سمبھالی جس دوران [[برکینا فاسو]] نے کافی ترقی کیتی ۔ کیونکہ [[فرانس]]، [[امریکہ]] اتے عالمی بینک نوں ایہہ گلّ گوارا نہی سی کی ایہہ غریب ملک ترقی دی راہ تے چلدے ہوئے خود انحصار ہو جان، اتے اوہناں دے قرضے دے جال توں آزاد ہو جان، اس کرکے گوانڈی ملک [[آئیوری کوسٹ]] اتے ہورناں نال مل کے سنکارا نوں قتل کروا دتا ۔ == کتاباں دی فہرست == * ''Thomas Sankara Speaks: The Burkina Faso Revolution, 1983-87'', by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 1988, ISBN 0-87348-527-0 * ''We Are the Heirs of the World's Revolutions: Speeches from the Burkina Faso Revolution 1983-87'', by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 2007, ISBN 0-87348-989-6 * ''Women's Liberation and the African Freedom Struggle'', by Thomas Sankara, Pathfinder Press, 1990, ISBN 0-87348-585-8 ==ہور پڑھو== ===کتاباں=== *''Who killed Sankara?'', by Alfred Cudjoe, 1988, University of California, ISBN 9964-90-354-5 *''La voce nel deserto'', by Vittorio Martinelli and Sofia Massai, 2009, Zona Editrice, ISBN 978-88-6438-001-8 ===ویب لکھتاں=== * [http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=555 ''Burkina Faso’s Pure President''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612085544/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=555 |date=2010-06-12 }} by Bruno Jaffré * [http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=418 ''Thomas Sankara Lives!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612085035/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=418 |date=2010-06-12 }} by Mukoma Wa Ngugi * [http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=420 ''They are Seven Millions Sankaras''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612084729/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=420 |date=2010-06-12 }} by Koni Benson *[http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=202 ''Thomas Sankara: "I have a Dream"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612090018/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=202 |date=2010-06-12 }} by Federico Bastiani * [http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=526 ''Thomas Sankara: Chronicle of an Organised Tragedy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612084545/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=526 |date=2010-06-12 }} by Cheriff M. Sy * [http://www.thomassankara.net/spip.php?article769&lang=en ''Thomas Sankara Former Leader of Burkina Faso''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301145933/http://www.thomassankara.net/spip.php?article769&lang=en |date=2012-03-01 }} by Désiré-Joseph Katihabwa * [http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=668 ''Thomas Sankara 20 Years Later: A Tribute to Integrity''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612084901/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=668 |date=2010-06-12 }} by Demba Moussa Dembélé * [http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=902 ''Thomas Sankara: A View of The Future for Africa and The Third World''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612023830/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=902 |date=2010-06-12 }} by Ameth Lo * [http://www.thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=269 ''Thomas Sankara on the Emancipation of Women, An internationalist whose ideas live on!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612084128/http://thomassankara.net/spip.php?page=imprimir_articulo&id_article=269 |date=2010-06-12 }} by Nathi Mthethwa ==ڈی وی ڈی== *''[[Thomas Sankara: The Upright Man]]'', 2009, directed by Robin Shuffield, (52 min), CreateSpace, ASIN: B002OEBRKC <ref>DVD Review of [http://theleoafricanus.com/2008/10/15/film-review-thomas-sankara-the-upright-man/ ''Thomas Sankara: The Upright Man''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203030632/http://theleoafricanus.com/2008/10/15/film-review-thomas-sankara-the-upright-man/ |date=2011-02-03 }} directed by Robin Shuffield</ref> ==حوالے== a b c d e f g h i j k l m n Burkina Faso Salutes "Africa's Che" Thomas Sankara by Mathieu Bonkoungou, Reuters, Oct 17 2007 ^ Thomas Sankara Speaks: the Burkina Faso Revolution: 1983-87, by Thomas Sankara, edited by Michel Prairie; Pathfinder, 2007, pg 11 ^ Thomas Sankara, Africa's Che Guevara by Radio Netherlands Worldwide, October 15, 2007 ^ Africa's Che Guevara by Andy Newman, Socialist Unity, October 23, 2007 ^ Africa's Che Guevara by Sarah in Burkina Faso ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Thomas Sankara: The Upright Man by California Newsreel ^ a b c d e Commemorating Thomas Sankara by Farid Omar, Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa (GRILA), November 28, 2007 ^ BBC NEWS | Africa | Burkina commemorates slain leader ^ [1] [2] ^ Thomas Sankara Speaks: the Burkina Faso Revolution: 1983-87, by Thomas Sankara, edited by Michel Prairie; Pathfinder, 2007, pg 20-21 ^ a b The True Visionary Thomas Sankara by Antonio de Figueiredo, February 27, 2008 ^ We are Heirs of the World's Revolutions: Speeches from the Burkina Faso Revolution: 1983-87, by Thomas Sankara, Pathfinder, 2007, ISBN 0-87348-989-6 ^ Thomas Sankara Speaks: the Burkina Faso Revolution: 1983-87, by Thomas Sankara, edited by Michel Prairie; Pathfinder, 2007, pg 11 ^ Thomas Sankara, Africa's Che Guevara by Radio Netherlands Worldwide, October 15, 2007 ^ Africa's Che Guevara by Andy Newman, Socialist Unity, October 23, 2007 ^ Africa's Che Guevara by Sarah in Burkina Faso ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Thomas Sankara: The Upright Man by California Newsreel ^ a b c d e Commemorating Thomas Sankara by Farid Omar, Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa (GRILA), November 28, 2007 ^ BBC NEWS | Africa | Burkina commemorates slain leader ^ [1] [2] ^ Thomas Sankara Speaks: the Burkina Faso Revolution: 1983-87, by Thomas Sankara, edited by Michel Prairie; Pathfinder, 2007, pg 20-21 ^ a b The True Visionary Thomas Sankara by Antonio de Figueiredo, February 27, 2008 ^ We are Heirs of the World's Revolutions: Speeches from the Burkina Faso Revolution: 1983-87, by Thomas Sankara, Pathfinder, 2007, ISBN 0-87348-989-6 ^ The date may have been chosen for a symbolic purpose as the 194th anniversary of the Abolition of Feudal Privileges in France, but there is no evidence. ^ Chad was at war with Libya. France was providing air support to Chad. According to some witnesses some French troops were involved in ground operations. ^ a b "We are Heirs of the World’s Revolutions": Lessons from Thomas Sankara by Akinyemi Adeseye, May 15, 2010 ^ HIV/AIDS, illness, and African well-being, by Toyin Falola & Matthew M. Heaton, University Rochester Press, 2007, ISBN 1-58046-240-5, pg 290 ^ a b Bryant, Terry (2007). History's Greatest War. Global Media. ^ Sankara 20 years Later: A Tribute to Integrity by Demba Moussa Dembélé, Pambazuka News, October 15, 2008 ^ "We are heirs of the world’s revolutions": Lessons from Thomas Sankara by Akinyemi Adeseye, May 5, 2010 ^ US freed Taylor to overthrow Doe, Liberia's TRC hears ^ Sankara v. Burkina Faso by the Canadian Council on International Law, March 2007 ^ Mason, Katrina &, Knight, James (2011). Burkina Faso, 2nd. The Globe Pequot Press Inc.. ISBN 9781841623528. pg 31 ^ DVD Review of Thomas Sankara: The Upright Man directed by Robin Shuffield ==باہرلے جوڑ== ===ویڈیو/ فلماں=== * [http://www.youtube.com/watch_popup?v=VftR9vOn8xE&vq=small Video Trailer] for ''Thomas Sankara: The Upright Man'' * [http://www.youtube.com/watch_popup?v=ENr_Bu0uL6Y&vq=medium Short Tribute Video with Images] from ''[[Youtube]]'' * [http://www.youtube.com/watch?v=FhkqN6KTtJI& ''Speech on the United Front Against Debt'' by Thomas Sankara (Part 1)] --- [http://www.youtube.com/watch?v=jvYM6cGuBo8 Part 2] at the [[Organisation of African Unity|OAU]] Summit, July 29, 1987 * [http://www.visionsdureel.ch/film/f/capitaine-thomas-sankara.html ''Capitaine Thomas Sankara'' by Christophe Cupelin, 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103044508/http://www.visionsdureel.ch/film/f/capitaine-thomas-sankara.html |date=2014-01-03 }} ===آرٹیکل=== *[http://www.themilitant.com/2009/7314/731449.html How Imperialist 'Aid' Blocks Development in Africa] by Thomas Sankara, ''[[The Militant]]'' * [http://allafrica.com/stories/200710191016.html Interview With Aziz Fall On the Assassination of Thomas Sankara] October 17, 2007 * [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9505E1DC1739F933A25750C0A961958260&sec=&spon=&pagewanted=print A Grisly Assassination That Will Not Stay Buried] by Howard French, ''The New York Times'', March 10, 1997 * [http://links.org.au/node/722 African Revolutionary Thomas Sankara's Example Lives on] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130081515/http://links.org.au/node/722 |date=2012-11-30 }} by Demba Moussa Dembélé, ''International Journal of Socialist Renewal'' [[گٹھ:افریقہ]] [[گٹھ:برکینا فاسو]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:صدور]] d4m2qcmhrejcmgvp4fxmtks74gd6esb 0 31989 707863 645701 2026-06-17T21:07:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707863 wikitext text/x-wiki {{معلومات ہیلیکاپٹر}} '''ردرا ہیلیکاپٹر''' بھارت دا اک ہلکہ لڑاکا ہیلیکاپٹر اے۔ ردرا وچ انفراریڈ سنسر، ہوا چ مار کرن آلے میزائل، [[ٹینک]] توڑ میزائل تے 20 میلیمیٹر دی توپ لگی ہوئی اے۔ اے بھارت دی ہوائی فوج، سمندری فوج تے زمینی فوج ورتدے نیں۔ اس توں علاوہ اینوں کج دوجے دیساں نے وی خریدیا اے۔ ==حوالے== {{حوالے}} == بارلے جوڑ == {{Commons|HAL Rudra|ردرا ہیلیکاپٹر|position=left}} *[http://idp.justthe80.com/common-projects/dhruv---advanced-light-helicopter-alh#TOC-Rudra---Weaponized-Dhruv-ALH-WSI-]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905163745/http://idp.justthe80.com/common-projects/dhruv---advanced-light-helicopter-alh#TOC-Rudra---Weaponized-Dhruv-ALH-WSI- |date=2013-09-05 }} [[گٹھ:ہیلیکاپٹر]] qgtrwysap7ilfyde1f5tnqzjqx7vgeq 0 42242 707960 707440 2026-06-18T09:54:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707960 wikitext text/x-wiki ایہ لوک گنتی دے لحاظ نل دیساں دی لسٹ اے۔ ایس لسٹ چ 2006 تے 2007 دیاں گنتیاں دیتیاں گئیاں نیں۔ == دیس تے انہاں دیاں لوک گنتیاں دی لسٹ == {|class="wikitable sortable" ! نمبر!! دیس/تھاں!! لوک گنتی!! حساب دی تاریخ !! دنیا دی ساری لوک گنتی چوں !! حوالہ |- | - ||[[دنیا|دنیا دی لوک گنت]]||'''6,671,226,000'''||1 جولائی 2007||'''100%''' ||اقوام متحدہ |- |1||{{پرچم|چین}}||1,321,847,351||10 نومبر 2007||{{فیصد|1321847351|6671226000}} ||[http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416073058/http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm |date=2010-04-16 }} |- |2||{{پرچم|بھارت}}||1,169,016,000||||{{فیصد|1169016000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | - ||{{پرچم|یورپی یونین}}||492,964,961||||{{فیصد|492964961|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار (یورو سٹیٹ) |- |3||{{پرچم|امریکہ}}||303,321,825||8 نومبر 2007||{{فیصد|303321825|6671226000}} ||[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html سرکاری اعداد و شمار] |- |4||{{پرچم|انڈونیشیا}}||231,627,000||||{{فیصد|231627000|6671226000}}||اقوام متحدہ |- |5||{{پرچم|برازیل}}||187,521,914||10 نومبر 2007||{{فیصد|187521914|6671226000}} ||[http://www.ibge.gov.br/english/disseminacao/online/popclock/popclock.php سرکاری اعداد و شمار] |- |6||{{پرچم|پاکستان}}||161,598,500||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|161598500|6671226000}} ||[http://www.statpak.gov.pk/depts/pco سرکاری اعداد و شمار] |- |7||{{پرچم|بنگلہ دیش}}||158,665,000||||{{فیصد|158665000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |8||{{پرچم|نائجیریا}}||148,093,000||||{{فیصد|148093000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |9||{{پرچم|روس}}||142,499,000||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|142499000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |10||{{پرچم|جاپان}}||127,718,000||1 مئی 2007||{{فیصد|127718000|6671226000}} ||[http://www.stat.go.jp/data/jinsui/tsuki/zuhyou/05k2-1.xls سرکاری اعداد و شمار] |- |11||{{پرچم|میکسیکو}}||106,535,000||||{{فیصد|106535000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |12||{{پرچم|فلپائن}}||88,706,300||1 جولائی 2007||{{فیصد|88706300|6671226000}} ||[http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html سرکاری اعداد و شمار] |- |13||{{پرچم|ویتنام}}||87,375,000||||{{فیصد|87375000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |14||{{پرچم|جرمنی}}||82,314,900||31 دسمبر 2006||{{فیصد|82314900|6671226000}} ||[http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Navigation/Statistics/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Bevoelkerungsstand.psml سرکاری اعداد و شمار] |- |15||{{پرچم|ایتھوپیا}}||77,127,000||جولائی 2007||{{فیصد|77127000|6671226000}} ||[http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003020935/http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf |date=2008-10-03 }} |- |16||{{پرچم|مصر}}||75,498,000||||{{فیصد|75498000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |17||{{پرچم|ترکی}}||74,877,000||||{{فیصد|74877000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |18||{{پرچم|ایران}}||71,208,000||||{{فیصد|71208000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |19||{{پرچم|فرانس}} (سمندر پار ماتحت علاقوں کے ساتھ)||64,102,140||1 جنوری 2007||{{فیصد|64102140|6671226000}} ||[http://www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1118/ip1118.html سرکاری اعداد و شمار] |- |20||{{پرچم|تھائی لینڈ}}||62,828,706||31 دسمبر 2006||{{فیصد|62828706|6671226000}} ||[http://archive.is/20121205014130/www.dopa.go.th/dopanew/pop2549.html سرکاری اعداد و شمار] |- |21||{{پرچم|جمہوریہ کانگو}}||62,636,000||||{{فیصد|62636000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |22||{{پرچم|برطانیہ}}||60,587,300||1 جولائی 2006||{{فیصد|60587300|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=6 سرکاری اعداد و شمار] |- |23||{{پرچم|اٹلی}}||59,206,382||28 فروری 2007||{{فیصد|59206382|6671226000}} ||[http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index.html سرکاری اعداد و شمار] |- |24||{{پرچم|میانمار}}||48,798,000||||{{فیصد|48798000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |25||{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||48,577,000||||{{فیصد|48577000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |26||{{پرچم|جنوبی کوریا}}||48,512,000||||{{فیصد|48512000|6671226000}} ||[http://www.nso.go.kr سرکاری اعداد و شمار] |- |27||{{پرچم|یوکرین}}||46,205,000||||{{فیصد|46205000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |28||{{پرچم|ہسپانیہ}}||45,116,894||1 جنوری 2007||{{فیصد|45116894|6671226000}} ||[http://www.ine.es/prensa/np457.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |29||{{پرچم|کولمبیا}}||44,052,000||16 نومبر 2007||{{فیصد|44052000|6671226000}} ||[http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224183725/https://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php%20 |date=2018-12-24 }} |- |30||{{پرچم|تنزانیہ}}||40,454,000||||{{فیصد|40454000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |31||{{پرچم|ارجنٹائن}}||39,531,000||||{{فیصد|39531000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |32||{{پرچم|سوڈان}}||38,560,000||||{{فیصد|38560000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |33||{{پرچم|پولینڈ}}||38,125,479||31 دسمبر 2006||{{فیصد|38125479|6671226000}} ||[https://web.archive.org/web/20071025224618/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_ludnosc_stan_struktura_teryt_2pol2006.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |34||{{پرچم|کینیا}}||37,538,000||||{{فیصد|37538000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |35||{{پرچم|الجزائر}}||33,858,000||||{{فیصد|33858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |36||{{پرچم|کینیڈا}}||33,077,853||19 نومبر 2007||{{فیصد|33077853|6671226000}} ||[http://www.statcan.ca/english/edu/clock/population.htm سرکاری اعداد و شمار] |- |37||{{پرچم|مراکش}}||31,224,000||||{{فیصد|31224000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |38||{{پرچم|یوگینڈا}}||30,884,000||||{{فیصد|30884000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |39||{{پرچم|عراق}}||28,993,000||||{{فیصد|28993000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |40||{{پرچم|نیپال}}||28,196,000||||{{فیصد|28196000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |41||{{پرچم|پیرو}}||27,903,000||||{{فیصد|27903000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |42||{{پرچم|وینیزویلا}}||27,657,000||||{{فیصد|27657000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |43||{{پرچم|ملائشیا}}||27,377,000||12 نومبر 2007||{{فیصد|27377000|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.my/ سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ |date=2008-06-11 }} |- |44||{{پرچم|ازبکستان}}||27,372,000||||{{فیصد|27372000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |45||{{پرچم|افغانستان}}||27,145,000||||{{فیصد|27145000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |46||{{پرچم|سعودی عرب}}||24,735,000||||{{فیصد|24735000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |47||{{پرچم|شمالی کوریا}}||23,790,000||||{{فیصد|23790000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |48||{{پرچم|گھانا}}||23,478,000||||{{فیصد|23478000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |49||{{پرچم|تائیوان}}||22,925,000||||{{فیصد|22925000|6671226000}} ||[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=2009-04-25 }} |- |50||{{پرچم|یمن}}||22,389,000||||{{فیصد|22389000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |51||{{پرچم|رومانیہ}}||21,438,000||||{{فیصد|21438000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |52||{{پرچم|موزمبیق}}||21,397,000||||{{فیصد|21397000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |53||{{پرچم|آسٹریلیا}}||21,129,222||2 نومبر 2007||{{فیصد|21129222|6671226000}} ||[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument سرکاری اعداد و شمار] |- |54||{{پرچم|شام}}||19,929,000||||{{فیصد|19929000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |55||{{پرچم|مڈغاسکر}}||19,683,000||||{{فیصد|19683000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |56||{{پرچم|سری لنکا}}||19,299,000||||{{فیصد|19299000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |57||{{پرچم|آئیوری کوسٹ}}||19,262,000||||{{فیصد|19262000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |58||{{پرچم|کیمرون}}||18,549,000||||{{فیصد|18549000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |59||{{پرچم|انگولا}}||17,024,000||||{{فیصد|17024000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |60||{{پرچم|چلی}}||16,598,074||30 جون 2007||{{فیصد|16598074|6671226000}} ||[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |61||{{پرچم|ہالینڈ}}||16,387,773||2 نومبر 2007||{{فیصد|16387773|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار |- |62||{{پرچم|قازقستان}}||15,422,000||||{{فیصد|15422000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |63||{{پرچم|برکینا فاسو}}||14,784,000||||{{فیصد|14784000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |64||{{پرچم|کمبوڈیا}}||14,444,000||||{{فیصد|14444000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |65||{{پرچم|نائجر}}||14,226,000||||{{فیصد|14226000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |66||{{پرچم|ملاوی}}||13,925,000||||{{فیصد|13925000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |67||{{پرچم|گوئٹے مالا}}||13,354,000||||{{فیصد|13354000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |68||{{پرچم|زمبابوے}}||13,349,000||||{{فیصد|13349000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |69||{{پرچم|ایکواڈور}}||13,341,000||||{{فیصد|13341000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |70||{{پرچم|سینیگال}}||12,379,000||||{{فیصد|12379000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |71||{{پرچم|مالی}}||12,337,000||||{{فیصد|12337000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |72||{{پرچم|زیمبیا}}||11,922,000||||{{فیصد|11922000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |73||{{پرچم|کیوبا}}||11,268,000||||{{فیصد|11268000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |74||{{پرچم|یونان}}||11,147,000||||{{فیصد|11147000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |75||{{پرچم|چاڈ}}||10,781,000||||{{فیصد|10781000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |76||{{پرچم|پرتگال}}||10,623,000||||{{فیصد|10623000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |77||{{پرچم|بیلجیئم}}||10,457,000||||{{فیصد|10457000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |78||{{پرچم|تیونس}}||10,327,000||||{{فیصد|10327000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |79||{{پرچم|چیک جمہوریہ}}||10,325,900||||{{فیصد|10325900|6671226000}} ||[http://czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115141921/http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc |date=2014-11-15 }} |- |80||{{پرچم|ہنگری}}||10,053,000||||{{فیصد|10053000|6671226000}} ||[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/hun/xftp/gyor/nep/nep20704.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |81||{{پرچم|سربیا}}||9,858,000||||{{فیصد|9858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |82||{{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}}||9,760,000||||{{فیصد|9760000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |83||{{پرچم|روانڈا}}||9,725,000||||{{فیصد|9725000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |84||{{پرچم|بیلارس}}||9,714,000||2006||{{فیصد|9714000|6671226000}} ||[https://web.archive.org/web/20120920004525/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/population.php سرکاری اعداد و شمار] |- |85||{{پرچم|ہیٹی}}||9,598,000||||{{فیصد|9598000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |86||{{پرچم|بولیویا}}||9,525,000||||{{فیصد|9525000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |87||{{پرچم|گنی}}||9,370,000||||{{فیصد|9370000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |88||{{پرچم|سویڈن}}||9,150,000||جون 2007||{{فیصد|9150000|6671226000}} ||[http://www.scb.se/Pages/Product____25785.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- |89||{{پرچم|بینن}}||9,033,000||||{{فیصد|9033000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |90||{{پرچم|صومالیہ}}||8,699,000||||{{فیصد|8699000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |91||{{پرچم|برونڈی}}||8,508,000||||{{فیصد|8508000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |92||{{پرچم|آذربائیجان}}||8,467,000||||{{فیصد|8467000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |93||{{پرچم|آسٹریا}}||8,316,487||تیسری سہ ماہی 2007||{{فیصد|8316487|6671226000}} ||[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_jahres-_und_quartalswerte/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html سرکاری اعداد و شمار] |- |94||{{پرچم|بلغاریہ}}||7,639,000||||{{فیصد|7639000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |95||{{پرچم|سوئٹزر لینڈ}}||7,508,700||31 دسمبر 2006||{{فیصد|7508700|6671226000}} ||[http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004215655/http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 |date=2013-10-04 }} |- |96||{{پرچم|اسرائیل}}||7,208,520||30 ستمبر 2007||{{فیصد|7208520|6671226000}} ||[http://www1.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 سرکاری اعداد و شمار] |- |—||{{پرچم|ہانگ کانگ}}||7,206,000||||{{فیصد|7206000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |97||{{پرچم|ہونڈوراس}}||7,106,000||||{{فیصد|7106000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |98||{{پرچم|ایل سیلواڈور}}||6,857,000||||{{فیصد|6857000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |99||{{پرچم|تاجکستان}}||6,736,000||||{{فیصد|6736000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |100||{{پرچم|ٹوگو}}||6,585,000||||{{فیصد|6585000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | 101 || {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} || 6,331,000 || || {{فیصد| 6331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 102 || {{پرچم|لیبیا}} || 6,160,000 || || {{فیصد| 6160000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 103 || {{پرچم|پیراگوئے}} || 6,127,000 || || {{فیصد| 6127000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 104 || {{پرچم|اردن}} || 5,924,000 || || {{فیصد| 5924000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 105 || {{پرچم|سیرالیون}} || 5,866,000 || || {{فیصد| 5866000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 106 || {{پرچم|لاؤس}} || 5,859,000 || || {{فیصد| 5859000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 107 || {{پرچم|نکاراگوا}} || 5,603,000 || || {{فیصد| 5603000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 108 || {{پرچم|ڈنمارک}} || 5,457,415 || 30 جون 2007 || {{فیصد| 5457415 | 6671226000 | 3}} || [http://www.dst.dk/Statistik/seneste/Befolkning/Folketal.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- | 109 || {{پرچم|سلوواکیہ}} || 5,390,000 || || {{فیصد| 5390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 110 || {{پرچم|کرغزستان}} || 5,317,000 || || {{فیصد| 5317000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 111 || {{پرچم|فنلینڈ}} || 5,300,000 || 10 دسمبر 2007 || {{فیصد| 5300000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415225037/http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng |date=2009-04-15 }} |- | 112 || {{پرچم|ترکمانستان}} || 4,965,000 || || {{فیصد| 4965000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 113 || {{پرچم|اریٹیریا}} || 4,851,000 || || {{فیصد| 4851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 114 || {{پرچم|ناروے}} || 4,727,777 || 3 نومبر 2007 || {{فیصد| 4727777 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ssb.no/english/subjects/02/befolkning_en/ سرکاری اعداد و شمار] |- | 115 || {{پرچم|کروشیا}} || 4,555,000 || || {{فیصد| 4551000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 116 || {{پرچم|کوسٹا ریکا}} || 4,468,000 || || {{فیصد| 4327000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 117 || {{پرچم|سنگاپور}} || 4,436,000 || || {{فیصد| 4436000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 118 || {{پرچم|جارجیا}} || 4,395,000 || || {{فیصد| 4395000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 119 || {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} || 4,380,000 || || {{فیصد| 4380000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 120 || {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} || 4,343,000 || || {{فیصد| 4343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 121 || {{پرچم|آئرلینڈ}} || 4,301,000 || || {{فیصد| 4301000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 122 || {{پرچم|نیوزی لینڈ}} || 4,249,600 || 24 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 4249600 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110232101/http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm |date=2007-01-10 }} |- | 123 || {{پرچم|لبنان}} || 4,099,000 || || {{فیصد| 4099000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 124 || {{پرچم|فلسطین}} || 4,017,000 || || {{فیصد| 4017000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 125 || {{پرچم|پورٹو ریکو}} || 3,991,000 || || {{فیصد| 3991000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 126 || {{پرچم|بوسنیا و ہرزیگووینا}} || 3,935,000 || || {{فیصد| 3935000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 127 || {{پرچم|مالڈووا}} || 3,794,000 || || {{فیصد| 3794000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 128 || {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} || 3,768,000 || || {{فیصد| 3768000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 129 || {{پرچم|لائبیریا}} || 3,750,000 || || {{فیصد| 3750000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|صومالی لینڈ}} || 3,500,000 || || {{فیصد| 3500000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm سرکاری اعداد و شمار]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509121214/http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm |date=2008-05-09 }} |- | 130 || {{پرچم|لتھووینیا}} || 3,372,400 || 1 ستمبر 2007|| {{فیصد| 3372400 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1609 سرکاری اعداد و شمار] |- | 131 || {{پرچم|پاناما}} || 3,343,000 || || {{فیصد| 3343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 132 || {{پرچم|یوراگوئے}} || 3,340,000 || || {{فیصد| 3340000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 133 || {{پرچم|البانیہ}} || 3,190,000 || || {{فیصد| 3190000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 134 || {{پرچم|موریتانیا}} || 3,124,000 || || {{فیصد| 3124000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 135 || {{پرچم|آرمینیا}} || 3,002,000 || || {{فیصد| 3002000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 136 || {{پرچم|کویت}} || 2,851,000 || || {{فیصد| 2851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 137 || {{پرچم|جمیکا}} || 2,714,000 || || {{فیصد| 2714000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 138 || {{پرچم|منگولیا}} || 2,629,000 || || {{فیصد| 2629000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 139 || {{پرچم|عمان}} || 2,595,000 || || {{فیصد| 2595000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 140 || {{پرچم|لٹویا}} || 2,277,000 || || {{فیصد| 2277000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 141 || {{پرچم|نمیبیا}} || 2,074,000 || || {{فیصد| 2074000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 142 || {{پرچم|مقدونیہ}} || 2,038,000 || || {{فیصد| 2038000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 143 || {{پرچم|سلووینیا}} || 2,019,406 ||30 جون 2007 || {{فیصد| 2019406 | 6576000000 | 3}} || [http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?ID=1236 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114054504/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=1236 |date=2014-11-14 }} |- | 144 || {{پرچم|لیسوتھو}} || 2,008,000 || || {{فیصد| 2008000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 145 || {{پرچم|بوٹسوانا}} || 1,882,000 || || {{فیصد| 1882000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 146 || {{پرچم|گیمبیا}} || 1,709,000 || || {{فیصد| 1709000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 147 || {{پرچم|گنی بساؤ}} || 1,695,000 || || {{فیصد| 1695000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 148 || {{پرچم|اسٹونیا}} || 1,342,409 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 1342409 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.ee سرکاری اعداد و شمار] |- | 149 || {{پرچم|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} || 1,333,000 || || {{فیصد| 1333000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 150 || {{پرچم|گیبون}} || 1,331,000 || || {{فیصد| 1331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 151 || {{پرچم|موریشس}} || 1,262,000 || || {{فیصد| 1262000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 152 || {{پرچم|مشرقی تیمور}} || 1,155,000 || || {{فیصد| 1155000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 153 || {{پرچم|سوازی لینڈ}} || 1,141,000 || || {{فیصد| 1141000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 154 || {{پرچم|قبرص}} || 855,000 || || {{فیصد| 835000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 155 || {{پرچم|قطر}} || 841,000 || || {{فیصد| 841000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 156 || {{پرچم|فجی}} || 839,000 || || {{فیصد| 839000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 157 || {{پرچم|جبوتی}} || 833,000 || || {{فیصد| 833000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|غے یونیوں}} || 784,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 784000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 158 || {{پرچم|بحرین}} || 753,000 || || {{فیصد| 753000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 159 || {{پرچم|گیانا}} || 738,000 || || {{فیصد| 738000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 160 || {{پرچم|اتحاد القمری}} || 682,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 682000 | 6671226000 | 3}} || [https://web.archive.org/web/20130412230238/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&dat=32&geo=-116&srt=npan&col=aohdq سرکاری اعداد و شمار] |- | 161 || {{پرچم|بھوٹان}} || 658,000 || || {{فیصد| 658000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 162 || {{پرچم|مونٹینیگرو}} || 598,000 || || {{فیصد| 598000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 163 || {{پرچم|کیپ ورڈ}} || 530,000 || || {{فیصد| 530000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 164 || {{پرچم|استوائی گنی}} || 507,000 || || {{فیصد| 507000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 165 || {{پرچم|جزائر سلیمان}} || 496,000 || || {{فیصد| 478000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مکاؤ}} || 481,000 || || {{فیصد| 481000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 166 || {{پرچم|مغربی صحارا}} || 480,000 || || {{فیصد| 480000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 167 || {{پرچم|لکسمبرگ}} || 467,000 || || {{فیصد| 467000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 168 || {{پرچم|سرینام}} || 458,000 || || {{فیصد| 458000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 169 || {{پرچم|مالٹا}} || 407,000 || || {{فیصد| 407000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|گواڈیلوپ}} || 405,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 405000 | 6671226000 | 3}} || INSEE est. subtracting St Martin and St Barth. |- | — || {{پرچم|مارٹینک}} || 399,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 399000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 170 || {{پرچم|برونائی}} || 390,000 || || {{فیصد| 390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 171 || {{پرچم|بہاماس}} || 331,000 || || {{فیصد| 331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 172 || {{پرچم|آئس لینڈ}} || 312,851 || 1 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 309699 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstofa.is سرکاری اعداد و شمار] |- | 173 || {{پرچم|مالدیپ}} || 306,000 || || {{فیصد| 306000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 174 || {{پرچم|بارباڈوس}} || 294,000 || || {{فیصد| 294000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 175 || {{پرچم|بیلیز}} || 288,000 || || {{فیصد| 288000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}} || 259,596 || 20 اگست 2007 || {{فیصد| 259596 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ispf.pf/(k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55)/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf August 2007 census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203110626/http://www.ispf.pf/%28k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55%29/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf |date=2007-12-03 }} |- | — || {{پرچم|نیو کیلیڈونیا}} || 240,390 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 240390 | 6671226000 | 3}} || [http://www.isee.nc/pe/bilan2006/be-demographie.pdf Official INSEE estimate] |- | 176 || {{پرچم|وانواتو}} || 226,000 || || {{فیصد| 226000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی گیانا}} || 202,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 202000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm Official INSEE estimate] |- | 177 || {{پرچم|نیدرلینڈز اینٹیلس}} || 192,000 || || {{فیصد| 192000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 178 || {{پرچم|سامووا}} || 187,000 || || {{فیصد| 187000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مایوٹ}} || 186,452 || 31 جولائی 2007 || {{فیصد| 186452 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/insee_regions/reunion/zoom/mayotte/publications/inseeinfos/pdf/insee%20infos%20n32.pdf July 2007 census] |- | 179 || {{پرچم|گوام}} || 173,000 || || {{فیصد| 173000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 180 || {{پرچم|سینٹ لوسیا}} || 165,000 || || {{فیصد| 165000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 181 || {{پرچم|ساؤٹوم}} || 158,000 || || {{فیصد| 158000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 182 || {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} || 120,000 || || {{فیصد| 120000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 183 || {{پرچم|امریکی جزائر ورجن}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 184 || {{پرچم|مائکرونیشیا}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 185 || {{پرچم|گریناڈا}} || 106,000 || || {{فیصد| 106000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 186 || {{پرچم|اروبا}} || 104,000 || || {{فیصد| 104000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 187 || {{پرچم|ٹونگا}} || 100,000 || || {{فیصد| 100000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 188 || {{پرچم|کیریباتی}} || 95,000 || || {{فیصد| 95000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 189 || {{پرچم|جرسی}} || 88,200 || || {{فیصد| 88200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.gov.je/NR/rdonlyres/D31B33E0-BAB7-4FAC-9D7F-743B3FDB8A50/0/JIF2006.pdf States of Jersey Statistics Unit] |- | 190 || {{پرچم|سیچیلیس}} || 87,000 || || {{فیصد| 87000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 191 || {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} || 85,000 || || {{فیصد| 85000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 192 || {{پرچم|شمالی جزائر ماریانا}} || 84,000 || || {{فیصد| 84000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 193 || {{پرچم|انڈورا}} || 81,200 ||31 دسمبر 2006 || {{فیصد| 81200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.estadistica.ad/deepublicacions.htm#0002 Andorra Servei d’Estudis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311081000/http://www.estadistica.ad/deepublicacions.htm#0002 |date=2008-03-11 }} |- | 194 || {{پرچم|آئل آف مین}} || 79,000 || || {{فیصد| 79000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 195 || {{پرچم|ڈومینیکا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 196 || {{پرچم|امریکی سمووا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 197 || {{پرچم|گورنسے}} || 65,573 || || {{فیصد| 65573 | 6671226000 | 3}} || [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html World Fact Book, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115075758/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html |date=2008-11-15 }} |- | 198 || {{پرچم|برمودہ}} || 65,000 || || {{فیصد| 65000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 199 || {{پرچم|جزائر مارشل}} || 59,000 || || {{فیصد| 59000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 200 || {{پرچم|گرین لینڈ}} || 58,000 || || {{فیصد| 58000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 201 || {{پرچم|سینٹ کیٹز}} || 50,000 || || {{فیصد| 50000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 202 || {{پرچم|جزائر فارو}} || 48,455 || 1 جون 2007 || {{فیصد| 48455 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstova.fo/portal/page?_pageid=33,316936&_dad=portal&_schema=PORTAL Official statistics of the Faroe Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011151350/http://www.hagstova.fo/portal/page?_pageid=33%2C316936&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=2007-10-11 }} |- | 203 || {{پرچم|جزائر کے مین}} || 47,000 || || {{فیصد| 47000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 204 || {{پرچم|لیختینستائن}} || 35,000 || || {{فیصد| 35000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ مارٹن}} || 33,102 || اکتوبر 2004 || {{فیصد| 33102 | 6671226000 | 4}} || October 2004 supplementary census. |- | 205 || {{پرچم|مناکو}} || 33,000 || || {{فیصد| 33000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 206 || {{پرچم|سان مارینو}} || 31,000 || || {{فیصد| 31000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 207 || {{پرچم|جبرالٹر}} || 29,000 || || {{فیصد| 29000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 208 || {{پرچم|جزائر ٹرکس و کیکوس}} || 26,000 || || {{فیصد| 26000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 209 || {{پرچم|برطانوی جزائر ورجن}} || 23,000 || || {{فیصد| 23000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 210 || {{پرچم|پالاؤ}} || 20,000 || || {{فیصد| 20000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|والس و فتونا}} || 15,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 15000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 211 || {{پرچم|جزائر کوک}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 212 || {{پرچم|اینگوئلا}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 213 || {{پرچم|تووالو}} || 11,000 || || {{فیصد| 11000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 214 || {{پرچم|ناورو}} || 10,000 || || {{فیصد| 10000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ بارتھیلمی}} || 6,852 || مارچ 1999 || {{فیصد| 6852 | 6671226000 | 4}} || [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/wr_demopage.affiche?p_id_nivgeo=C&p_id_loca=9A123&p_id_princ=E_DEMO&p_theme=ALL&p_typeprod=ALL&p_langue=FR March 1999 census] |- | 215 || {{پرچم|سینٹ ہلینا}} || 6,600 || || {{فیصد| 6600 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ پیئر و میکوئیلون}} || 6,125 || جنوری 2006 || {{فیصد| 6125 | 6671226000 | 4}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/repartition/comd975.htm?numdep=975&x=18&y=13 January 2006 census] |- | 216 || {{پرچم|مونٹسیراٹ}} || 5,900 || || {{فیصد| 5900 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 217 || {{پرچم|جزائر فاک لینڈ}} || 3,000 || || 0.00005% || اقوام متحدہ |- | 218 || {{پرچم|نیو}} || 1,600 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 219 || {{پرچم|ٹوکیلاؤ}} || 1,400 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 220 || {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} || 800 || || 0.00002% || اقوام متحدہ |- | 221 || {{پرچم|جزائر پٹکیرن}} || 50 || || 0.000001% || اقوام متحدہ |} <!-- --> ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] g5m45ecmoabikkuzumlffsv0ppe9oya 0 47452 707905 647071 2026-06-18T03:58:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707905 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ضلع ہوگلی | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[لہندے بنگال دے ضلعے|لہندے بنگال دا ضلع]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map =Hooghly in West Bengal (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = دیس | subdivision_name = {{flag|بھارت}} | subdivision_type1 = [[بھارت دی انتظامی ونڈ|ریاست]] | subdivision_name1 = [[مغربی بنگال]] | subdivision_type2 = انتظامی ڈویژن | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = [[راجگڑھ]] | seat = [[چنسوراہ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 3149 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5,520,389 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = بولیاں | demographics1_title1 = سرکاری | demographics1_info1 = [[بنگالی]], [[انگریزی]] | timezone1 = [[بھارتی معیاری ویلہ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = | registration_plate = | blank_name_sec1 = تحصیلاں | blank_info_sec1 = * [[تحصیل چنسوراہ]] * [[تحصیل چندن ناگور]] * [[تحصیل رامپور]] * [[تحصیل آرام باغ]] | blank1_name_sec1 = لوک سبھا | blank1_info_sec1 = | | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | website = http://hooghly.nic.in/ | footnotes = }} '''ضلع ہوگلی''' [[بھارت]] دی ریاست [[لہندا بنگال]] دا اک ضلع اے ۔ اس ضلعے دا [[راجگڑھ]] [[چنسوراہ]] شہر اے ۔ ==لوک گنتی== اس ضلعے دی 2011ء دی جنگننا مطابق 5,520,389 سی ۔ ==تھاں ٹکانہ== ایہ ضلع [[ہندستان]] دے صوبے [[لہندا بنگال]] چ اے ۔ ==نکی ونڈ== ایہ ضلع اگانہہ 4 [[تصیل|تصیلاں]] چ ونڈیا ہویا اے ایہ تحصیلاں ایہ نیں: * [[تحصیل چنسوراہ]] * [[تحصیل چندن ناگور]] * [[تحصیل رامپور]] * [[تحصیل آرام باغ]] ==ڈیموگرافی== ===مذہب=== ==موسم== ==مورتاں== <gallery> File:Chinsurah N.S Road.jpg|Chinsurah N.S Road File:Some village in Hooghly.jpg|A village in Hooghly File:Chandannagore Strand Park.jpg|Chandannagar Strand Image:Hangsesharimandir1.JPG| Hangseshwari temple , in Banshberia Image:Antpur Radhagovindjiu Temple.jpg| Antpur Radhagovindjiu Temple Image:Hooghly Imambara by Piyal Kundu2.jpg|Hooghly Imambara File:Bandel Basilica.jpg|Bandel Basilica </gallery> ==ہور ویکھو== *[[لہندے بنگال دے ضلعے]] *[[بھارت دے ضلعے]] ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== {{commons category|Hooghly}} * [http://hooghly.nic.in Hooghly District official homepage] * [http://www.wowbengal.com/hooghly Hooghly specific information on West Bengal Portal]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250225001043/http://www.wowbengal.com/hooghly |date=2025-02-25 }} * [http://www.calcuttaweb.com/maps/hoogli.shtml Hooghly District map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125225855/http://www.calcuttaweb.com/maps/hoogli.shtml |date=2009-01-25 }} * [http://www.hooghlydistrict.info/ Hooghly District information] {{Geographic location |Centre = ضلع ہوگلی |North = [[ضلع بردھامان]] |Northeast = [[ضلع نادیہ]] |East = [[ضلع اتلا 24 پرگنہ]] |Southeast = |South = [[ضلع ہاوڑا]] |Southwest = |West = [[ضلع لہندا مدناپور]] |Northwest = [[ضلع بانکوڑا]] }} {{لہندے بنگال دے ضلعے}} [[گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے]] [[گٹھ:بھارت دے ضلعے]] 7449kqr9fiwu0qsd2lceplpj0kpdhqh 0 49346 707943 694372 2026-06-18T08:49:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707943 wikitext text/x-wiki {{معلومات-مسیت}}{{Infobox mosque | name = لال مسجد | image = | image_size = 220 px | alt = لال مسجد | caption = لال مسجد دا عقب | location = [[اسلام آباد]], [[پاکستان]] | year = تعمیر – 1966<br />مرمت – 2010 | imam = عبدالعزیز غازی }}[[File:Location of Lal Masjid in Islamabad.jpeg|thumb|300px|اسلام آباد وچ لال مسیت۔]] '''لال مسیت''' [[اسلام آباد]]، [[پاکستان]] دی راجگڑھ وچ اک مسیت اے۔ اک عورتاں دے لئی مدرسہ، جامعہ حفصہ مدرسہ تے اک بندیاں لئی مدرسہ، مسیت توں الگ اے۔ ==تریخ== لال مسیت [[1965]] وچ بنائی گئی سی تے اسدا نام اسدی لال دیواراں تے اندرلے حصے کرکے رکھیا گیا سی۔ راجگڑھ ترقی اتھارٹی دے مطابق لال مسیت پاکستان دیاں سب توں پرانیاں مسیتاں وچوں اک اے۔ مولانا محمد عبداللہ نوں اسدا پہلا امام بنایا گیا سی۔ <ref>{{cite web|title=Profile: Islamabad's Red Mosque|trans_title=پروپھائل: اسلاماباد کی لال مسیت|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6503477.stm|publisher=[[بیبیسی]] |author=سیید شویب حسن |date=27 جولائی 2007|accessdate=13 اکٹوبر 2013}}</ref> مولانا محمد عبداللہ نوں 1998 وچ قتل کیتا گیا سی تے بعد وچ اس دے پتر عبدل عزیز تے عبدل رشید نے مسیت دی کرسی سامب لئی تے اس نوں کٹڑ پڑھائی تے سرکار دے خلاف بولن لئی مرکز بنا لیا۔ '''لال مسجد''' [[پاکستان]] دے راجگڑھ [[اسلام آباد]] دے قلب وچ [[آبپارہ]] دے علاقہ وچ <ref>{{Cite web |url=http://www.lalmasjid.com/nsite/aboutus.php |title=لال مسجد دا تعارف |access-date=2007-05-16 |archive-date=2007-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070516034224/http://www.lalmasjid.com/nsite/aboutus.php |url-status=live}}</ref> 1965 وچ تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ [[سرخ]] پتھر تو‏ں تعمیر دے باعث ایہ "لال مسجد" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس دے نیڑے وزات ماحولیات تے وزارت مذہبی امور د‏‏ی عمارتاں دے علاوہ اک عالی شان ہوٹل وی واقع ا‏‏ے۔ پاکستان دے خفیہ ادارے [[بین الخدمات‏‏ی مخابرات|آئی ایس آئی]] دا صدر دفتر مسجد تو‏ں صرف اک کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ مسجد تے مدرس‏ے دے مہتمم دو بھائی [[مولا‏نا عبدالرشید غازی|غازی عبد الرشید]] تے [[مولا‏نا عبد العزیز]] نيں جنہاں دے والد [[مولا‏نا عبداللہ]] سن ۔ مولا‏نا عبد اللہ سابق [[صدر پاکستان]] [[فیلڈ مارشل ایوب خان]] تے [[محمد ضیاء الحق|جنرل ضیا الحق]] دے نیڑے سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ مولا‏نا عبد اللہ غازی مرکزی رویت ہلال کمیٹی دے سربراہ وی رہے سن ۔ == وجہ شہرت == لال مسجد دا سب تو‏ں پہلے باقی ملک دے لوکاں نے اس وقت ناں سنیا جدو‏ں اکتوبر دو ہزار اک وچ افغانستان اُتے حملے دے بعد ایتھ‏ے تو‏ں طالبان د‏‏ی حمائت وچ جلوس نکلنے شروع ہوئے۔ لیکن ایتھ‏ے دے منتظمین نے سیاسی طاقت دا پہلا بھر پور مظاہرہ 2007 وچ کیہ جدو‏ں مسجد تو‏ں متصل مدرنال کيتی طالبات نے مبینہ غیر قانونی مسیتاں دے انہدام دے جواب وچ بچےآں د‏‏ی لائبریری اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بعض تجزیہ نگاراں دے خیال وچ لال مسجد والےآں نے ایہ کارروائی اس گل تو‏ں توجہ ہٹانے دے لئی د‏‏ی کہ انہاں نے سرکاری زمین اُتے ناجائز قبضہ ک‏ر ک‏ے یونیورسٹی حفصہ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تے کچھ زمین لال مسجد دے احاطہ وچ شامل کيتی۔ لال مسجد والے زمین اُتے ناجائز قبضہ تو‏ں انکار نئيں کردے بلکہ اس دا جواز ایہ پیش کردے نيں کہ تے لوکاں نے وی سرکاری زمیناں اُتے قبضہ کر رکھیا ا‏‏ے۔ اسلامی نظریا‏تی کونسل دے سربراہ ڈاکٹر خالد مسعود نے کہیا اے کہ لال مسجد تنازع دے پس منظر وچ انہاں نے حکومت تو‏ں کہیا اے کہ غیر قانونی تے قابض جگہ اُتے تعمیر کردہ مسیتاں وی غیر قانونی ہُندیاں نيں تے انہاں د‏‏ی کوئی شرعی حیثیت نئيں ا‏‏ے۔<ref>مفتی منیب الرحمان نے غیر قانونی قبضے تو‏ں مطالق کہیا کہ اس وچ وی حکومت دا قصور کیونجے جدو‏ں مسجد یا مدرسہ تعمیر تعمیر ہُندے نيں تاں حکومت خاموش رہندی اے مگر جدو‏ں اسنو‏ں اہل مسیتاں نو‏‏ں دھماکا نا ہُندا اے تاں فیر نوٹسز بھیجے جاندے نيں۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ جے کسی ایسی جگہ ہر جو عوام الناس د‏ی مشترکہ ملکیت یو اُتے اہل محلہ باہمی اشتراق تو‏ں مسجد تے مدرسہ قائم کر لین تاں اس تاں غیر قانونی قرار نئيں دتا جاسکدا۔[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/06/070614_khalid_lalmosque_rs.shtml بی بی سی اردو]</ref> اس دوران لال مسجد تے کچھ یونیورسٹی فریدیہ دے طلبہ نے وڈیو دوکاناں دے چکر لگانے شروع کردتے۔ لٹھ بازی د‏‏ی تربیت شروع ہوئے گئی تے طالبات نے کمانڈو ایکشن کرکے تن عورتاں تے دو پولیس والےآں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ حکومت نے اس مرتبہ وی مسجد تے مدرنال کيتی جانب تو‏ں پیش کردہ شرائط اُتے سمجھوتہ ک‏ر ليا۔ اس تو‏ں ہور حوصلے ودھے تے فیر نہ صرف شرعی عدالت قائم ہوئے گئی اے بلکہ حکومت تے لوکاں نو‏‏ں تائب ہونے تے نفاذ شریعت دا وی الٹی میٹم مل گیا۔ لال مسجد دے طالبان نے کئی بار لوکاں نو‏‏ں یرغمال بنایا ا‏‏ے۔ بی بی سی دے مطابق 18 مئی 2007 نو‏‏ں انھاں نے چار پولیس والےآں نو‏‏ں قابو ک‏ر ک‏ے لال مسجد وچ بند کر دتا۔ حکومت اس مسئلہ اُتے بظاہر بے بس نظر آندی اے جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ شاید ایہ اک ڈراما ا‏‏ے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/05/070519_lalmasjid_update_ns.shtml بی بی سی اردو]</ref> 23 جون 2007ء نو‏‏ں لال مسجد تے یونیورسٹی حفصہ دے طلبہ تے طالبات نے کچھ چینیاں نو‏‏ں وی اغوا کيتا۔ انہاں اُتے الزام لگایا کہ اوہ فحاشی پھیلاندے سن تے ایہ الزامات ثابت بحی ہوئے گئے نيں اہل محلہ د‏‏ی گواہی تاں۔ انہاں نے چینی لوکاں نو‏‏ں ماریا پیٹا تے اغوا ک‏ر ک‏ے لال مسجد دے اندر لے گئے۔ کیونجے اوہ جسم فروشی دے مکروہ کاروبارماں مبتالا تحا قابلِ غور گل ایہ اے کہ ایہ اغوا تے تشدد صوبہ سرحد دے آفتاب احمد خان شیرپاؤ دے چین دے انتہائی اہ‏م نوعیت دے دورے تو‏ں عین اک دن پہلے کيتا گیا۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/06/070623_lalmosque_chinese.shtml بی بی سی اردو]</ref> == تصادم == جولائ‏ی 2007ء وچ سرکاری رینجرز تے پولیس نے لال مسجد تے یونیورسٹی حفصہ نو‏‏ں گھیرے وچ لے ک‏ے انہاں دے خلاف کارروائی دا آغاز کر دتا جس وچ 19 دے نیڑے افراد مارے گئے تے نامعلوم تعداد وچ زخمی ہوئے۔ مبصرین نے لال مسجد د‏‏ی مذہبی قیادت د‏‏ی افسوسناک تریخ تے کارروائی نو‏‏ں [[پرویز مشرف]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کھیلے جانے والا ڈراما قرار دتا اے جس وچ دونے اطراف نو‏‏ں اپنے مقاصد دے لئی آلہ کار بنایا گیا۔<ref>[http://dawn.com/weekly/ayaz/ayaz.htm روزنامہ ڈان، 6 جولائ‏ی 2007ء،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609182416/http://dawn.com/weekly/ayaz/ayaz.htm |date=2007-06-09 }} ایاز امیر دا تبصرہ، "A drama to beat all dramas"</ref> چار تو‏ں زیادہ دناں اُتے محیط اس کارروائی جس وچ باقاعدہ فوج دے کمانڈوز نے وی حصہ لیا، نو‏‏ں مبصرین نے فوجی انتظامیہ د‏‏ی شدید پیشہ وارانہ نااہلی قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.express.com.pk/epaper/PoPupwindow.aspx?newsID=1100218915&Issue=NP_LHE&Date=20070707 ڈیلی ایکسپریس، لاہور، 7 جولائ‏ی 2007ء،] عبد القادر حسن دا کالم، "ملا تے مجاہد"</ref><ref>[http://dawn.com/2007/07/08/top2.htm روزنامہ ڈان، 8 جولائ‏ی 2007ء]، "Questions raised as standoff drags on"</ref> 4 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں لال مسجد دے خطیب [[عبد العزیز]] برقع وچ فرار ہُندے ہوئے پکڑے گئے۔ اوہ برقع پہن کر لال مسجد تو‏ں باہر آنے والی طالبات دے جھرمٹ وچ عورت دا بہروپ بھر کر فرار ہونے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070704_lalmasjid_updated_sq.shtml بی بی سی اردو 4 جولائ‏ی 2007ء]</ref> قومی اسمبلی وچ قائد [[حزب اختلاف]] مولا‏نا فضل الرحمٰن نے کہیا اے کہ لال مسجد دے خطیب عبد العزیز د‏‏ی برقع وچ گرفتاری تمام دینی علما دے لئی اک باعث شرم عمل ا‏‏ے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070705_fazal_veil_as.shtml بی بی سی اردو]</ref> مسجد دے خطیب عبد العزیز دے برقع وچ عورتاں د‏‏ی طرح فرار تو‏ں انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں شدید مایوسی ہوئی جنہاں نو‏ں اوہ مرنے یا شہید ہونے د‏‏ی تلقین کردے سن ۔ فوجی ترجمان دے مطابق 7 تے 8 جولائ‏ی د‏‏ی درمیانی شب نو‏‏ں مسجد دے اندر چھپے ہوئے دہشت گرداں د‏‏ی فائرنگ تو‏ں فوجی کارروائی دے قائد لیفٹینینٹ کرنل ہارون اسلام مارے گئے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070707_lalmasjid_operation_day6.shtml بی بی سی 8 جولائ‏ی 2007ء]</ref> وفاقی وزیر مذہبی امور [[اعجاز الحق]] نے اک پریس کانفرنس وچ کہیا کہ لال مسجد وچ دو تو‏ں پنج دہشت گرد موجود نيں جو مختلف سنگین مقدمات وچ حکومت نو‏‏ں مطلوب نيں۔ اس دے علاوہ شبہ اے کہ پاکستانیاں دے علاوہ غیر ملکی دھشت گرد وی ہون گے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070708_highlights_mosque.shtml بی بی سی 8 جولائ‏ی 2007ء]</ref> <br /> 10 جولائ‏ی تو‏ں پہلے د‏‏ی شب وڈا آپریشن شروع ہونے دے بعد، جو اگلی صبح وی جاری رہیا، اٹھیا فوجی تے پنجاہ افراد ہلاک ہوئے گئے۔ لیکن مزے د‏‏ی گل ایہ کہ عبد العزیز پہلے ہی برقع وچ فرار ہُندے ہوئے پھڑیا گیا اے تے اس د‏ی بیوی ام حسان نے 10 جولائ‏ی نو‏‏ں خود نو‏‏ں سیکیورٹی فورسز دے حوالے ک‏ے دے اپنی جان بچائی حالانکہ اایہی دونے معصوم طلبہ تے طالبات نو‏‏ں دھشت گردی اُتے اکسانے والے سن ۔ ایويں انہاں نے سینکڑاں بچےآں نو‏‏ں مرنے دے لئی چھڈ دتا۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070710_operation_update_fz.shtml بی بی سی 10 جولائ‏ی 2007ء]</ref> == عبد الرشید دا انتقال == لال مسجد دے مہتمم [[عبد الرشید]] غازی 10 جولائ‏ی کوفوجی آپریشن دے دوران جاں بحق ہوئے گئے۔ اس گل نو‏‏ں وزارتِ داخلہ نے کنفرم کر دتا ا‏‏ے۔ بعض مبصرین دے مطابق قائد اعظم یونیورسٹی دے پڑھے ہوئے عبد الرشید غازی نے، جو روايتی مولوی نئيں سن، شیر جداں کردار دا مظاہرہ کيتا جدو‏ں کہ انہاں دے بھائی عبد العزیز، جو اصل وچ لال مسجد دے سب تو‏ں وڈے مولوی سن تے انہاں د‏‏ی بیوی ام حسان نے انہاں جداں کردار دا مظاہرہ نئيں کيتا تے اپنی جان بچانے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ البتہ بعض مبصرین ایہ سمجھدے نيں کہ عبد العزیز نے برقع وچ گرفتاری بہت ساریاں جاناں بچانے دے لئی دی۔ لیکن خود عبد العزیز دے بیان دے مطابق اسلام وچ اپنی جان بچانا جائز اے اس لئی ميں نے اپنی جان بچائی۔ مگر بعد وچ اک تبدیل شدہ بیان وچ انہاں نے کہیا کہ اصل وچ اوہ [[بیت اللہ محسود]] نال ملن دے لئی برقع دا سہارا لے ک‏ے جا رہے سن ۔ <br /> اخبارات نے ایہ وی لکھیا کہ عبد العزیز نے دعویٰ کيتا اے کہ حضور {{درود}} تن سو مرتبہ انہاں دے خواب وچ آئے تے جہاد د‏‏ی تلقین کيتی۔۔<ref>{{Cite web |title=نوائے وقت |url=http://nawaiwaqt.com.pk/urdu/daily/july-2007/10/index1.php#7 |access-date=2020-11-06 |archive-date=2007-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070712183009/http://nawaiwaqt.com.pk/urdu/daily/july-2007/10/index1.php#7 |dead-url=yes }}</ref> [[مولا‏نا عبدالرشید غازی|غازی عبد الرشید]] د‏‏ی ہلاکت شام ست بجے واقع ھوئی۔ برٹش کینیڈا یونیورسٹی دے ممتاز ماہرِسیاسیات حیدر نظامانی نے روزنامہ ٹائمز پاکستان وچ اپنے تبصرہ وچ انکشاف کيتا کہ حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں عام معافی تے غیر ملکی (دہشت گرد) مہماناں دے لئی محفوظ راستہ نہ ملنے اُتے مولا‏نا عبد الرشید غازی نے موت نو‏‏ں ترجیح دتی۔[https://web.archive.org/web/20120303072135/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C07%5C13%5Cstory_13-7-2007_pg3_5] جدو‏ں کہ عینی گواہاں تے تجزیہ کاراں نے عبد الرشید غازی د‏‏ی ہلاکت نو‏‏ں لال مسجد دے دھشت گرداں د‏‏ی کارروائی قرار دی۔ جو ہتھیار سُٹن د‏‏ی پیشکش اُتے اُس دے مخالف ہوئے گئے سن ۔[http://server.kbri-islamabad.go.id/index.php?option=com_content&task=view&id=1101&Itemid=2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129074514/http://server.kbri-islamabad.go.id/index.php?option=com_content&task=view&id=1101&Itemid=2 |date=2021-11-29 }} اس تو‏ں پہلے اُسدی والدہ وی دم گھٹنے تو‏ں ہلاک ہوئی سی۔ == بعد وچ فوجی کارروائی == 12 جولائ‏ی 2007ء نو‏‏ں بالاخر [[ذرائع ابلاغ]] نو‏‏ں لال مسجد تے یونیورسٹی حفصہ دا دورہ کروایا گیا۔ ایتھ‏ے فوجی حکومت دے بیانات دے برعکس نہ تاں کوئی غار دریافت ہوئی، نہ سرنگ، نہ ہی وڈے دہشت گرداں دا کوئی سراغ۔ تہ خانے جنہاں دا وڈا چرچا سی (جہاں شدت پسند دے چھپے ہونے دا دسیا جاندا رہیا)، وچ وی جنوبی جانب کھڑکیاں سن، جس طرف تو‏ں فوج نے راکٹ داغے۔ فوجی جوان جوتاں سمیت مسجد وچ دندنا‏تے فیر رہے سن ۔ فیر وی اخبار نویساں نو‏‏ں عمارتاں دے تمام حصےآں وچ نئيں جانے دتا گیا۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2007/07/070712_moaque_questions_nj.shtml بی بی سی، 12 جولائ‏ی 2007ء،] "لال مسجد: سوالےآں دے جواب ندار"</ref><ref>[http://dawn.com/2007/07/13/top2.htm روزنامہ ڈان، 13 جولائ‏ی 2007ء،] "Charred remains speak of fierce battles"</ref><ref>[http://news.independent.co.uk/world/asia/article2765582.ece انڈیپنڈنٹ، برطانیہ، 13 جولائ‏ی 2007ء،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715121251/http://news.independent.co.uk/world/asia/article2765582.ece |date=2007-07-15 }} " Pakistan quick to clean the blood from Red Mosque "</ref> == عدالت اعظمٰی == خونی فوجی کارروائی تو‏ں پہلے [[عدالت عظمٰی]] دے دو رکنی [[مَحکمہ]] نے حکومت نو‏‏ں گل گل دے ذریعہ حل نکالنے دا حکم دتا سی۔ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں [[چوہدری شجاعت حسین|چودھری شجاعت حسین]] نے مذاکرات کیندے تے خبراں دے مطاابق اک معاہدہ د‏‏ی شرائط اُتے اتفاق رائے ہوئے گیا سی، مگر اطلاعات دے مطابق صدر جنرل [[پرویز مشرف]] نے شرائط بدل ک‏ے اس کوشش نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ فوجی کارروائی شروع ہونے دے بعد عدالت نے آئین د‏‏ی رُو تو‏ں اس وچ مداخلت تو‏ں معذوری ظاہر کیت‏‏ی۔ کاورائی ختم ہونے دے بعد عدالت نے مدرسہ دے گرفتار شدہ طلبہ نو‏‏ں ضمانت اُتے رہیا کرنے دا حکم دتا اے تے گرفتار شدگان د‏‏ی لسٹ عدالت وچ پیش نہ کرنے اُتے پولیس تے کمشنر اسلام آباد د‏‏ی سرزنش کيتی۔ اُتے عدالت نے ہلاک شدگان د‏‏ی صحیح تعداد دے بارے متضاد دعوےآں د‏‏ی تحقیقات کرنے تو‏ں گریز کيتا۔<ref>علمائے کرام جنہاں وچ ملک دے جید علما مولانہ سلیم اللہ خان (صدر وفاق المدارس) مولا‏نا رفیع ثمانی (مفتی اعظم پاکستان) تے ہور دا کہنا سی کہ حکومت تے عبد الردشید غازی دے مزاکرات کامیاب ہوئے سن مگر پرویز مشرف نے اسنو‏ں ویٹو کر دتا اوہ مسجد وچ خونی آپریشنن دے در پہ سن جس دا مقصد آمریکی آشیر باد حاصل کرنا سی۔ [http://nation.com.pk/daily/july-2007/14/index1.php روزنامہ نیشن، 14 جولائ‏ی 2007ء،] "SC orders govt to free students"</ref> 23 جولائ‏ی نو‏‏ں عدالت نے حکم دتا کہ لال مسجد وچ مرنے، زخمی تے لاپتہ افراد د‏‏ی لسٹ عدالت نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی جائے۔ منصفین نے حکومت‏ی حرکتاں اُتے ناپسندیدگی دا اظہار کيتا۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/july-2007/24/index3.php روزنامہ نیشن، 24 جولائ‏ی 2007ء،] "SC seeks details of Lal Masjid operation "</ref> اس تو‏ں پہلے حکومت انسدادِ [[دہشت گردی]] د‏‏ی خصوصی عدالت تو‏ں سینکڑاں طلبہ دا جسمانی ریمانڈ لے ک‏ے جیل وچ ڈال چک‏ی ا‏‏ے۔ 28 اگست 2007ء نو‏‏ں عدالت نے حکم دتا کہ جامع حفصہ د‏‏ی جگہ کوئی دوسری تعمیر فی الحال نہ کيت‏ی جائے۔<ref>[http://nation.com.pk/daily/aug-2007/29/index7.php 29 روزنام نیشن اگست 2007ء،] "No construction at Hafsa site, orders SC"</ref> == ممکنہ اثرات == دونے طرف د‏‏ی پارٹیاں دے غلط ہونے دے باوجود اس واقعہ دے پاکستان اُتے گہرے اثرات مرتب ہوئے سکدے نيں۔ جتھے اسنو‏ں سیاسی طور اُتے استعمال کيتا جائے گا اوتھ‏ے ایہ عین ممکن اے کہ ایہ امریکا د‏‏ی خواہش دے عین مطابق پاکستان وچ [[خانہ جنگی]] د‏‏ی ابتدا ثابت ہوئے۔ یعنی مسلماناں د‏‏ی قوت امریکا دے خلاف استعمال ہونے د‏‏ی بجائے آپس ہی وچ ضائع ہوئے جائے۔ صوبہ سرحد وچ پہلے ہی مسائل شروع ہوئے چکے نيں۔ بٹگرام وچ فساد ہوئے چکيا اے جس وچ کئی سرکاری دفاتر جلائے جا چکے نيں۔ امکان اے کہ 11 جولائ‏ی نو‏‏ں پاکستان وچ شدید ردِ عمل سامنے آئے۔ اس دے علاوہ 13 جولائ‏ی بروز جمعہ وی ھڑتالاں، توڑ پھوڑ تے احتجاج متوقع ا‏‏ے۔ متحدہ مجلس عمل نے تن روزہ سوگ دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ لال مسجد دے واقعے د‏‏ی شدید مذمت کيتی ا‏‏ے۔ == رد عمل == تمام واقعات مقامی اخبارات تو‏ں لئی گئے نيں۔ * 14 جولائ‏ی۔ [[پاکستان]] وچ [[شمالی وزیرستان]] دے علاقے [[رزمک]] وچ اک خودکش حملے وچ 24 سکیورٹی اہلکار ہلاک تے ستائیس زخمی ہوئے گئے۔ * 15 جولائ‏ی۔ [[پاکستان]] دے علاقہ [[سوات]] دے صدر مقام [[مینگورہ]] دے نیڑے حملے وچ 11 فوجیاں سمیت 14 افراد ہلاک 39 زخمی ہوئے گئے۔ * 15 جولائ‏ی۔ [[پاکستان]] دے شہر [[ڈیرہ اسماعیل خان]] د‏‏ی پولیس لائینز وچ ہونے والے اک خود کش حملے وچ ستاراں افراد ہلاک تے پینتیس زخمی ہوئے گئے * 15 جولائ‏ی۔ [[پاکستان]] دے علاقے [[شمالی وزیرستان]] دے طالبان نےگزشتہ برس حکومت دے نال کيتا جانے والا امن معاہدہ ختم کرنے دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ علاقے وچ گوریلا کارروائیاں شروع کرنے دا اعلان وی کيتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں ایہ معاہدہ ہويا سی، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] د‏‏ی شدید خواہش سی کہ ایہ معاہدہ ختم ہوئے جائے۔ * 17 جولائ‏ی۔ چیف جسٹس افتخار چوھدری د‏‏ی [[اسلام آباد]] د‏‏ی ریلی وچ خود کش حملے تو‏ں 17 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ * 18 جولائ‏ی۔ شمالی وزیرستان، [[پاکستان]] وچ دھشت گرداں دے اک ہور خود کش حملہ وچ ستاراں فوجی ہلاک تے گیارہ زخمی ہوئے گئے۔ * 19 جولائ‏ی۔ ہنگو تے حب وچ دھماکے، 33 ہلاک۔ حب وچ اصل نشانہ چینی شہری سن جو بچ گئے۔ اس حملہ دے بارے وچ واضح نئيں کہ ایہ لال مسجد دا رد عمل اے یا کچھ تے مگر لال مسجد والےآں د‏‏ی مانند ایہ وی چینی شہریاں اُتے خاص مہربان نظر آندے نيں۔ * 19 جولائ‏ی۔ کوہاٹ چھاؤنی د‏‏ی مسجد وچ خود کش حملہ۔ چودہ افراد ہلاک == ویب سائٹس تے ویڈیو == * {{یوٹیوب|xXCxC-m3PYg|عبدالعزیز دا برقعہ وچ فرار}} * [http://www.jamiahafsa.page.tl/ یونیورسٹی حفصہ د‏‏ی ویب سائٹ] * [http://s23.quicksharing.com/d/6676930/1184208790/Hamara_moaqif.rm لال مسجد دا موقف۔ آڈیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927222213/http://s23.quicksharing.com/d/6676930/1184208790/Hamara_moaqif.rm |date=2007-09-27 }} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://thenews.jang.com.pk/top_story_detail.asp?Id=7496 آنٹی شمیم اُتے کالم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702102430/http://thenews.jang.com.pk/top_story_detail.asp?Id=7496 |date=2007-07-02 }} * [http://www.wsws.org/articles/2007/jul2007/paki-j11.shtml WSWS, 11 جولائ‏ی 2007ء،] "Mosque massacre: Washington’s “war on terror” shakes Pakistan" * [http://www.wsws.org/articles/2007/jul2007/paki-j13.shtml WSWS13 جولائ‏ی 2007ء،] "Musharraf lauds Lal Masjid massacre" * [http://www.bbc.co.uk/urdu/specials/710_masjid_visit_sq فوجی کارروائی دے بعد لال مسجد د‏‏ی تصاویر (بی بی سی)] * [http://nation.com.pk/daily/july-2007/13/maxim.php Maxim] "کارٹون تبصرہ" * [http://nation.com.pk/daily/july-2007/15/maxim.php Maxim] "کارٹون تبصرہ" * [http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2010/07/100709_lal_masjid_analysis.shtml لال مسجد دے ست ’کیوں‘] === بلاگ تے چوپال === * [http://www.urduweb.org/mehfil/showthread.php?t=7531 اردو محفل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927233952/http://www.urduweb.org/mehfil/showthread.php?t=7531 |date=2007-09-27 }} {{پاکستان د‏‏ی مساجد}} [[گٹھ:1965ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:اسلام آباد د‏‏ی مسیتاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی مسیتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1965ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:1965ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں]] ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستان]] [[گٹھ:اسلام آباد دیاں مسیتاں]] llqx1aav9ra0paaskihmhkdc7ops8gp 0 51378 707981 676564 2026-06-18T11:51:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707981 wikitext text/x-wiki [[فائل:World-religions.PNG|thumbnail|عالمی مذہب - فیصدی]] ایہ لسٹ'''مذہب بلحاظ دیس''' اے۔ == بلحاظ دیس== ===مذہب بلحاظ دیس 2007 (A-B)=== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! دیسیا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! ہور ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظے ! class="unsortable"|حوالے تے ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|افغانستان}}'''|| 0.1%|| '''99%'''|| 0.2%|| 0.4%|| 0.3%*|| دستیاب نہیں|| بشمول [[زرتشتیت]]، [[بہائیت]]، [[سکھ]]، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5380.htm |title=افغانستان (11/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – افغانستان |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=1 |title=Country Profile: افغانستان (Islamic Emirate of افغانستان) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927193549/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=1 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|البانیا}}'''|| 35–41%<ref name="virginia1">{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/البانیہ/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref name="religiousintelligence1">[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=103 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192916/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=103 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref>|| '''38.8% – 70%'''<ref name="virginia1"/><ref name="religiousintelligence1"/><ref>{{cite web | title = البانیہ | work = Religious Intelligence | publisher = ریاستہائے متحدہ امریکہ Department of State | url = http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71364.htm | accessdate =27 جولائی 2008}}</ref>|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| The majority of البانیہns today do not practice religion (42–74%)،<ref>Nazarene World Mission Society; (major source: Johnstone's Operation World)</ref> but only 8–9% are atheist. ||<ref name="virginia1"/><ref>{{cite web |url=http://www.usab-al.it/usab/index.php?option=com_content%D8%A7%D9%88%D8%B1task%3Dview%D8%A7%D9%88%D8%B1id%3D327%D8%A7%D9%88%D8%B1Itemid%3D114 |title=Unione degli Studenti Albanesi di Bologna – Tolleranza Tra Religioni: Prendere Esempio Dall'البانیہ |publisher=Usab-al.it |date=13 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2015-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024171112/http://www.usab-al.it/usab/index.php?option=com_content%D8%A7%D9%88%D8%B1task=view%D8%A7%D9%88%D8%B1id=327%D8%A7%D9%88%D8%B1Itemid=114 |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.tایرانacity.com/shqiperia/pozita-gjeografike-mainmenu-147/486-besimet-fetare.html</ref><ref>{{cite web|url=http://ithelp.us/البانیہ/?p=7 |title=ithelp.us |publisher=ithelp.us |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://البانیہ.generalanswers.org/ |title=Science > Soسی آئی اےl Sciences > Archaeology > Regional > Europe > البانیہ |publisher=البانیہ.generalanswers.org |date=28 November 1912 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reference.com/browse/nonreligious |title=Nonreligious encyclopedia topics |publisher=Reference.com |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>| |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|الجزائر}}'''|||| '''99%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| دستیاب نہیں|| بشمول مسیحی اور یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/8005.htm |title=الجزائر (03/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ag.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – الجزائر |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90207.htm |title=الجزائر |publisher=State.gov |date=11 April 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|امریکی سمووا}}'''|| '''92%'''|| %|| %|| %|| 8%*|| %|| بشمول Atheists، بدھ مت والے اور بہائی.||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/Amسامووا.html |title=امریکی سمووا |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|انڈورہ}}'''|| '''90%'''|| 2.8%|| 0.5%|| 0.7%|| 1% (یہودی 0.2%)|| 5%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90161.htm |title=انڈورہ |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=104 |title=Country Profile: انڈورہ |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2007-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203205726/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=104 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|انگولا}}'''|| '''95%'''|| 0.7%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 4%*|| 0.3%|| زیادہ تر [[African traditional religion|African indigenous beliefs]].||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90081.htm |title=انگولا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اینگویلا}}'''|| '''90.5%'''|| 0.55%|| 0.25%|| 0.2%|| 4.2%*|| 4.3%|| [[Rastafarians]] اور یہودی among others||<ref>http://gov.ai/statistics/census/Demography%20اور%20Culture%20tables.htm</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}}'''|| '''74% – 91.4%'''|| 0.3%|| 0.05%|| 0.25%|| 1.5% – 2.2%*|| 5.8%|| Rastafarians زیادہ تر، بہائی اور یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90238.htm |title=اینٹیگوا و باربوڈا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ac.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – اینٹیگوا و باربوڈا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ارجنٹائن}}'''|| '''79% – 94%'''|| 1.5%|| 0.1%|| 0.01%|| 3.2%* (یہودی 0.8%)، (سکھ 0.09%) || 1.19%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90239.htm |title=ارجنٹائن |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26516.htm |title=ارجنٹائن (12/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – ارجنٹائن |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ارجنٹائن/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=101 |title=Country Profile: ارجنٹائن (Argentine Republic) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194123/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=101 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آرمینیا}}'''|| '''98.7%'''|||| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1.3%*|| دستیاب نہیں|| بشمول [[یزیدی]]، مسلمان، یہودی، بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آرمینیا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref name="state2007">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90162.htm |title=آرمینیا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اروبا}}'''|| '''90%'''|||||||| 10%*|||| بشمول ہندو، Muslim، [[East Asian بدھ مت|بدھ مت سی آئی اے]]، Jewish.||<ref name="state2007"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – اروبا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آسٹریلیا}}'''|| '''64%'''|| 1.7%|| 2.1%|| 0.7%|| 0.9% (یہودی 0.4%)|| 19% || Unspecified 11.6%||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90129.htm |title=آسٹریلیا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2698.htm |title=آسٹریلیا (01/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/as.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آسٹریلیا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آسٹریا}}'''|| '''81.4%'''|| 4.2%|| 0.13%|| 0.05%|| 0.22% (یہودی 0.1%)|| 14%* – 46.4%|| Unspecified 2%، none 12%. Christian self-identification based on voluntary Kirchensteuer (Ecclesiastical Church tax)||<ref name="archives1">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/public_opinioدستیاب نہیںrchives/ebs/ebs_225_report_en.pdf |title=ReportDGResearchSoسی آئی اےlValuesEN2.PDF |format=PDF |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/au.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آسٹریا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3165.htm |title=آسٹریا (02/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90163.htm |title=آسٹریا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>[http://www.hrwf.net/religiousfreedom/news/2004PDF/آسٹریا_2004.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308042524/http://hrwf.net/religiousfreedom/news/2004pdf/%d8%a2%d8%b3%d9%b9%d8%b1%db%8c%d8%a7_2004.pdf |date=2016-03-08 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آذربائیجان}}'''|| 4.8%|| '''93.4%'''|| دستیاب نہیں|||| 1.8%*|||| بشمول یہودی 0.2%، بہائی، [[Hare Krishnas]] اور Atheists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آذربائیجان |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2909.htm |title=آذربائیجان (05/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90164.htm |title=آذربائیجان |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بہاماس}}'''|| '''96.3%'''|| %|| %|| %|| 0.8%*|| 2.9%|| بشمول یہودی، بہائی، Rastafarians، [[ہیٹیan Vodou|Vodou]]ns، ہندوs، بدھ مت والے.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90240.htm |title=بہاماس |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بہاماس، The |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بحرین}}'''|| || '''70.2%'''|| || || 29.8%|| دستیاب نہیں|| بحرین census defines Muslim اور Other only. ||<ref name="2010-census">{{cite web|title=General Tables|url=http://www.census2010.gov.bh/results_en.php|publisher=بحرینi Census 2010|accessdate=3 مارچ 2012|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722041338/http://www.census2010.gov.bh/results_en.php|dead-url=yes}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بنگلہ دیش}}'''|| 0.3%|| '''88.3%اورnbsp;– 89.7%'''|| 0.7%|| 9.2% – 10.5%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| Animist، tribal faiths، سکھ اور Jains||<ref>{{cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |title=بنگلہ دیش : AT A GLANCE |publisher=Banbeis.gov.bd |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2011-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823065703/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm |title=بنگلہ دیش (08/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90226.htm |title=بنگلہ دیش |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بارباڈوس}}'''|| '''67%'''|| 1.5%|| 1%|| 1%|| 11.5%*|| 17%|| Rastafarians، بہائی، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بارباڈوس |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26507.htm |title=بارباڈوس (10/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90241.htm |title=بارباڈوس |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بیلاروس}}'''|| '''96%'''|| 0.1%|| %|||| 3.9%*|| دستیاب نہیں|| یہودی 1%، Hare Krishnas اور بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بیلاروس |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90165.htm |title=بیلاروس |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5371.htm |title=بیلاروس (10/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=106 |title=Country Profile: بیلاروس |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116112601/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=106 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بیلجیم}}'''|| '''40% – 60%'''|| 4%|| 0.3%|| 0.07%*|| 0.83%**|| 42% - 43%|| بشمول ہندوs with Hare Krishnas/**، یہودی 0.53%، سکھ، Baha’is، [[Scientologists]].||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/be.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بیلجیم |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90166.htm |title=بیلجیم |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=107 |title=Country Profile: بیلجیم |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080106184359/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=107 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref name="martin2005">Zuckerman، Phil. "Atheism: Contemporary Rates اور Patterns "، chapter in The Cambridge Companion to Atheism، ed. by Michael Martin، Cambridge University Press: Cambridge، UK (2005)</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بیلیز}}'''|| '''79%'''|| 0.58%|| 0.35%|| 2.3%|| 7.77%*|| 10%|| زیادہ تر Animists، Baha’is 2.73%، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بیلیز |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90242.htm |title=بیلیز |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93 |title=Country Profile: بیلیز |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2009-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117042134/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بینن}}'''|| '''42.8%'''|| 24.4%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 26.3%*|| 6.5%|| [[West African Vodun|Vodun]] 17.3%، Animists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بینن |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90082.htm |title=بینن |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برمودا}}'''|| '''67%'''|| 0%|| 0.1%|| 0%|| 11.9%*|| 21%|| Animists، بہائی، یہودی، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bd.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برمودا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=92 |title=Country Profile: برمودا (Colony of برمودا Islاورs) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406110915/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=92 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بھوٹان}}'''|| %|| %|| '''75%'''|| 24%|| 1%*|| % || It could include some مسیحی، مسلمان.||<ref>{{cite web|url=http://www.kingdomofبھوٹان.com/ |title=Kingdom of بھوٹان |publisher=Kingdom of بھوٹان |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بولیویا}}'''|| '''97%'''|| 0.01%|| 0.26%|| دستیاب نہیں|| 0.73%*|| 2%|| بشمول the Bahá'í Faith، Judaism، شنتو.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90243.htm |title=بولیویا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=90 |title=Country Profile: بولیویا (Republic of بولیویا) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406124920/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=90 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بوسنیا و ہرزیگووینا}}'''|| '''50%'''|| 40%|||||| 0.1%*|| 9.9%|| یہودی، بدھ مت والے، ہندوs، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90167.htm |title=بوسنیا و ہرزیگووینا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2868.htm |title=بوسنیا و ہرزیگووینا (01/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بوسنیا و ہرزیگووینا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بوٹسوانا}}'''|| '''85%'''|| 0.3%|| دستیاب نہیں|| 0.2%|| 7.9%*|| 1%<ref>According to a 2004 survey commissioned by the BBC، Hiorth (2001) Inglehart et al (2004، 1998)، Barrett et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، اور Johnstone (1993)، less than 1% of those in بوٹسوانا are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref><ref name="mb1">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://atheism.110mb.com/ |access-date=2016-02-29 |archive-date=2010-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021045738/http://atheism.110mb.com/ |dead-url=yes }}</ref>|| [[Badimo]] 6%، بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بوٹسوانا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90083.htm |title=بوٹسوانا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برازیل}}'''|| '''91.9%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127381.htm |title=برازیل |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>'''|| 0.016%|| 0.13%|| 0.0016%|| 3.25%*|| 7.6%|| [[Spiritist practice|Spiritualist]] 1.3%، [[Bantu peoples|Bantu]]/voodoo 0.3%، [[Afro-American religion|Afro-برازیلian religious]] 0.3% ([[Cاورomblé]] اور [[Umbاورa]])، یہودی 0.063%، شنتو، سکھ وغیرہ...||<ref>http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2000/primeiros_resultados_amostra/brasil/pdf/tabela_1_1_2.pdf</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برازیل |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90244.htm |title=برازیل |publisher=State.gov |date=5 اگست 2006 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برطانوی جزائر ورجن}}'''|| '''96%'''|| 0.4%|| 0.3%|| 0.3%|| 1%*|| 2%|| Rastafarians، Vodous، بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برطانوی جزائر ورجن |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=88 |title=Country Profile: برطانوی جزائر ورجن (Colony of برطانوی جزائر ورجن) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406120059/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=88 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برونائی}}'''|| 10%|| '''64%'''|| 14%|| 1%|| 9%*|| 2%|| زیادہ تر indigenous beliefs، بہائی، سکھ، یہودی، [[Nasrani]]، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برونائی |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=87 |title=Country Profile: برونائی (ریاست برونائی) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322033418/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=87 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/برونائی/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بلغاریہ}}'''|| '''83.8%'''|| 12.2%|||||| 4%*|| دستیاب نہیں|| [[Rسلطنت عمانi people|Roma]] animists زیادہ تر، یہودی، ہندو، بدھ مت والے، وغیرہ...||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بلغاریہ |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90168.htm |title=بلغاریہ |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برکینا فاسو}}'''|| 10% – 20%|| '''50% – 60%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 20% – 40%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uv.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برکینا فاسو |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90084.htm |title=برکینا فاسو |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm |title=برکینا فاسو (12/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برونڈی}}'''|| '''67%'''|| 10%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 23%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برونڈی |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90085.htm |title=برونڈی |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm |title=برونڈی (01/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (C)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (C) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کمبوڈیا}}'''|| 0.5%|| 3.5%|| '''95%'''|| 0.3%|| 0.5%*|| 0.4%|| Tribal animism mostly، [[Cao Đài]]، the Bahá'í Faith.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90132.htm |title=کمبوڈیا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیمرون}}'''|| '''40% – 53%'''|| 20% – 22%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 25% – 40%*|| دستیاب نہیں|| [[African traditional religion|Indigenous beliefs]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90086.htm |title=کیمرون |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26431.htm |title=کیمرون |publisher=State.gov |date=28 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کینیڈا}}'''|| '''70.3% – 77.1%'''|| 2%|| 1.1% – 3.6%|| 1%|| 3.7% – 9.5%*|| 19% – 30%|| یہودی 1.1%، Sikhs 1%، Scientologists، Baha'is، aboriginal spiritualities.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90245.htm |title=کینیڈا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2089.htm |title=کینیڈا |publisher=State.gov |date=1 June 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%A9%DB%8C%D9%86%DB%8C%DA%88%D8%A7/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530210025/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%A9%DB%8C%D9%86%DB%8C%DA%88%D8%A7/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیپ ورڈی}}'''|| '''95%'''|| 3%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 1%|| Indigenous beliefs.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=120 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205737/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=120 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90087.htm |title=کیپ ورڈی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{flag|جزائر کیمین}}'''|| '''77.95%'''|| 0.19%|| 0.31%|| 0.26%|| 16.59%*|| 4.7%|| [[Spiritist practice|Spiritists]] 14%، یہودی 1.71%، Baha'is 0.88%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=84 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406115613/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=84 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}}'''|| '''50% – 80%'''|| 10% – 15%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 10% – 35%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ct.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4007.htm |title=وسطی افریقی جمہوریہ |publisher=State.gov |date=28 دسمبر 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90088.htm |title=وسطی افریقی جمہوریہ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چاڈ}}'''|| 34.3%|| '''53.1%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 7.8%*|| 4.8% (atheist 3.1%)|| Animist 7.3%، other 0.5%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cd.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90089.htm |title=چاڈ |publisher=State.gov |date=8 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/37992.htm |title=چاڈ |publisher=State.gov |date=28 November 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چلی}}'''|| '''87.2%'''|| 0.02%|| 0.04%|| 0.01%|| 4.4%*|| 8.3%|| یہودی 0.1%، [[Bahá'í Faith in Chilé|Baha'is]] 0.04%، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90246.htm |title=چلی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=83 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406122442/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=83 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چین}}'''|| 4–5%<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6337627.stm |work=BBC News | title=Survey finds 300m چین believers | date=7 February 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.assistnews.net/STORIES/2007/s07100011.htm |title=چین Survey Reveals Fewer مسیحی than Some Evangelicals Want to Believe |publisher=Assistnews.net |date=1 October 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=4 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104012913/http://www.assistnews.net/STORIES/2007/s07100011.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="purdue1">{{cite web|url=http://www.purdue.edu/newsroom/research/2010/100726T-Yangچین.html |title=Purdue Newsroom – Prof: مسیحی remain a small minority in چین today |publisher=Purdue.edu |date=26 جولائی 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref name="pewforum1">{{cite web|author=ANALYSIS 1 May 2008 |url=http://pewforum.org/Importance-of-Religion/Religion-in-چین-on-the-Eve-of-the-2008-Beijing-Olympics.aspx |title=Religion in چین on the Eve of the 2008 Beijing Olympics |publisher=Pew Forum |date=1 May 2008 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>|| 1–2%|| 18–20%<ref name="purdue1"/><ref name="pewforum1"/><ref>{{cite web|url=http://www.چینtoday.com.cn/ctenglish/se/txt/2009-06/19/content_203310.htm |title=Buddhism in چین |publisher=چینtoday.com.cn |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>|| دستیاب نہیں|| 20–30% ([[چینی لوک مذہب|Folk religion]] and [[تاؤ مت]])<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Chinese |title=Major Religions Ranked by Size |publisher=Adherents.com |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2011-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110422093857/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Chinese |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=468&Itemid=34 |title=How Now Tao? |publisher=Asia Sentinel |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2010-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116183154/http://asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=468&Itemid=34 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128672542&sc=tw |title=چین's Leaders Harness Folk Religion For Their Aims |publisher=NPR |date=23 جولائی 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>|| '''40–60%''' (non-religious، agnostics، or [[new religious movements|new religionists]]; atheists are 14–15%)<ref name="purdue1"/><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/Na/Na_473.html |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.adherents.com/Na/Na_473.html%20 |dead-url=yes }}</ref>|| Read "[[religion in چین]]" for more details.||<ref>{{cite web|url=http://www.چینdaily.com.cn/چین/2007-02/07/content_802994.htm |title=Religious believers thrice the estimate |work=چین Daily |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm |title=چین (includes ہانگ کانگ، مکاؤ، and Tibet) |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.travelچینguide.com/intro/religion/ |title=Chinese Religions، Beliefs: Buddhism، Taoism، Confuسی آئی اےnism |publisher=Travelچینguide.com |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.چینdaily.com.cn/english/doc/2005-11/22/content_496953.htm |title=Bush in چین |work=چین Daily |date=22 November 2005 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزیرہ کرسمس}}'''|| 25%|| 10%|| '''55%'''|||| 10%*|| دستیاب نہیں|| بشمول Bahai's، ہندوs and Atheists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر کوکوس}}'''|| 15%|| '''80%'''|||||| 5%*|| دستیاب نہیں|| بشمول Baha'is mostly and ہندوs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ck.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کولمبیا}}'''|| '''93.5%'''|| 0.025%|| 0.015%|| 0.02%|| 4.44%|| 2%|| بشمول یہودی 0.05%، animists، etc...||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90247.htm |title=کولمبیا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194326/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اتحاد القمری}}'''|| 1% – 2%|| '''98% – 99%'''|| دستیاب نہیں|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5236.htm |title=اتحاد القمری |publisher=State.gov |date=12 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90090.htm |title=اتحاد القمری |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|COD|name=جمہوری جمہوریہ کانگو}}'''|| '''80% – 90%'''*|| 5% – 10%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 5% – 10%**|| دستیاب نہیں|| That includes [[Kimbanguism|Kimbanguists]]/**: includes syncretic sects and Animists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2823.htm |title=جمہوری جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |date=30 September 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90091.htm |title=جمہوری جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ کانگو}}'''|| '''50%'''|| 2%|| %|| %|| 48%*|||| Mostly Animists.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90092.htm |title=جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2825.htm |title=جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |date=24 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر کک}}'''|| '''90.2%'''|| دستیاب نہیں|| 1%|| 1%|| 2.2% (mostly Baha'is)|| 5.6%*|| unspecified 2.6%، none 3%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کوسٹاریکا}}'''|| '''87.3% – 92%'''|| 0.1%|| 2.34%|| 0.06%|| 0.8% – 2.3%*|| 3.2% – 9.2%|| بشمول Judaism، Scientology، Tenrikyo، and the Bahá'í Faith.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2019.htm |title=کوسٹاریکا |publisher=State.gov |date=14 September 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90248.htm |title=کوسٹاریکا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=77 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192942/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=77 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کوت داوواغ}} (کوت داوواغ)'''|| 35% – 40%|| 35% – 40%|| 0.1%|| 0.1%|| 25% – 30%*|| دستیاب نہیں|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iv.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2846.htm |title=کوت داوواغ |publisher=State.gov |date=27 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90093.htm |title=کوت داوواغ |publisher=State.gov |date=8 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=126 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194240/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=126 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کروشیا}}'''|| '''87.8%'''|| 1.3%|| 0.03%|| 0.01%%|| یہودی 0.85%|| 2% – 5.2%||||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90169.htm |title=کروشیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3166.htm |title=کروشیا |publisher=State.gov |date=6 April 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_04/H01_02_04.html |title=SAS Output |publisher=Dzs.hr |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2007-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611172847/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_04/H01_02_04.html }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیوبا}}'''|| '''45% – 90%'''*|| 0.0026%|| 0.25%|| 0.21%|| 0.5% ([[Arará]]، [[Regla de Palo]]، Judaism).|| 9%|| Over 70% of کیوباns could be nominal Catholic-[[Santería]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90249.htm |title=کیوبا |publisher=State.gov |date=24 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194233/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|قبرص}}'''|| '''79.3%'''*|| 18%|| 1%|| 0.1%|| 0.3% (mostly یہودی)|| 1.3%|| بشمول many Christian sects.<ref name="state2007"/>||<ref name="state2007"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5376.htm |title=قبرص |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چیک جمہوریہ}}'''|| 14% – 28.9%|| 0.1%|| 0.5%|| 0.003%|| 2.6% (including یہودی، Scientologists)|| '''67.8%'''*|| unspecified 8.8%، unaffiliated 59%.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ez.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90171.htm |title=چیک جمہوریہ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (D-F)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (D-F) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ڈنمارک}}'''|| '''31% – 89%'''|| 2% – 3.7%|| 0.1%|| 0.1%|| 0.2%*|| 6.9% (non-religious 5.4%، atheists 1.5%)|| بشمول یہودی 0.1%، Baha'is، Sikhs، [[Norse mythology]].||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90172.htm |title=ڈنمارک |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/da.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%88%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530202419/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%88%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=169 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205748/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=169 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جبوتی}}'''|| 0.8% – 5.8%|| '''94% – 99%'''|| دستیاب نہیں|| 0.02%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dj.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5482.htm |title=جبوتی |publisher=State.gov |date=2 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=127 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194207/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=127 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90094.htm |title=جبوتی |publisher=State.gov |date=28 January 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ڈومینیکا}}'''|| '''90.9%'''|| 0.2%|| 0.25%|| 0.2%|| 2.35%*|| 6.1%|| Rastafarian 1.3%، Baha'is 1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/do.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194307/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90250.htm |title=ڈومینیکا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}}'''|| '''87.1% – 95%'''|| 0.05% – 0.1%|| 0.1%|| 0.04%|| 2.26%*|| 2.5% – 10.6%|| [[Spiritist]] 2.18%، [[بہائی مت|Bahá'í]] 0.07%، Jewish 0.01%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90251.htm |title=جمہوریہ ڈومینیکن |publisher=State.gov |date=11 جولائی 2006 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=74 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002125016/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=74 |date=2008-10-02 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Dominican_Republic/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مشرقی تیمور}}'''|| '''98%'''*|| 0.9%|| 0.1%|| 0.3%|| 0.7%|| دستیاب نہیں|| Rسلطنت عمان Catholicism & Animism 97%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90135.htm |title=مشرقی تیمور |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35878.htm |title=مشرقی تیمور |publisher=State.gov |date=11 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایکواڈور}}'''|| '''85% – 97.5%'''|| 0.002%|| 0.2%|| دستیاب نہیں|| 0.7%*|| 1.5%|| Animists، Baha'is، یہودی، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90252.htm |title=ایکواڈور |publisher=State.gov |date=27 August 2006 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ایکواڈور/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=73 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406124914/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=73 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مصر}}'''|| 16%-18%|| '''83%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| Baha'is، یہودی|| دستیاب نہیں|| Read sources for more details||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90209.htm |title=مصر |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/eg.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایل سیلواڈور}}'''|| '''96%'''|| 0.03%|| 0.03%|| 0.03%|| 1.3%*|| 1%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003)، Barret et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، and Inglehart et al (2004، 1998)، less than 1–2% of those in ایل سیلواڈور are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref>|| Baha'is، یہودی، Animists، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=71 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406130308/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=71 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90253.htm |title=ایل سیلواڈور |publisher=State.gov |date=26 April 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|استوائی گنی}}'''|| '''93%'''|| 1%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 5%*|| 1%|| Mostly animists and Baha'is 1%.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90095.htm |title=استوائی گنی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اریتریا}}'''|| 49% – 50%|| 48% – 50%|| 0.1%|| 0.1%|| over 2%*|| 0.1%|| indigenous beliefs 2%، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90096.htm |title=اریتریا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2854.htm |title=اریتریا |publisher=State.gov |date=2 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|استونیا}}'''|| 10% – 27.8%|| 0.4%|| 0.4%|| 0.01%|| 0.3% (یہودی 0.2%)|| '''50–70%'''|| In a 2000 census، 34% were unaffiliated، 32% other and unspecified، and 6% had no religion.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90173.htm |title=استونیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایتھوپیا}}'''|| '''60.8%'''|| 32.8%|| دستیاب نہیں|| 0.005%|| 6.3% (indigenous beliefs)، Judaism|| دستیاب نہیں|| Some sources<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90097.htm |title=ایتھوپیا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2859.htm |title=ایتھوپیا |publisher=State.gov |date=10 November 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> show equal figures for Christian and Muslim from 45% – 50% per each.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/et.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bxabeg.people.wm.edu/ایتھوپیا.Census%20Portrait.pdf |title=ایتھوپیا: A Model Nation of Minorities |format=PDF |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر فاکلینڈ}}'''|| '''94.3%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 3.7%*|| 2%|| including Baha'is 0.3%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=70 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203210749/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=70 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائرفارو}}'''|| '''93.96%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| Baha'is 0.2%|| 5.84%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=171 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406111319/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=171 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فجی}}'''|| '''52% – 54%'''|| 7%|| 1%|| 33% – 34%|| 0.9%*|| 3% – 5% (Atheist 0.3%)|| Sikhs (0.5%) and Bahai's||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90136.htm |title=فجی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1834.htm |title=فجی |publisher=State.gov |date=8 جولائی 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فنلینڈ}}'''|| '''40% – 80%'''|| 0.2%|| 0.1%|| 0.01%|| 0.19%*|| 16%|| یہودی، Baha'is، others.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90174.htm |title=فنلینڈ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3238.htm |title=فنلینڈ |publisher=State.gov |date=22 June 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=172 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194049/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=172 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/فنلینڈ/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فرانس}}''' ([[Metropolitan فرانس]] only)|| 54%|| 4%|| 0.7% – 1.2%|| 0.1%|| 4%*|| '''31–64%''' Some people may identify as both agnostic and members of a religious community. A دسمبر 2006 poll by Harris Interactive، published in ''[[The Finanسی آئی اےl Times]]''، found that 32% of the French population described themselves as agnostic، a further 32% as [[دہریت]] and only 27% believed in any type of God or supreme being.)||*: یہودی over 1%، Sikhs less than 1%، Scientologists. Please read more [[Religion in فرانس#Statistics|here]] for more details. ||<ref name="archives1"/><ref name="angus">[http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 Religion Important for Americans، Italians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707022910/http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |date=2007-07-07 }}، Angus Reid Global Monitor، 30 دسمبر 2006</ref><ref>[http://www.ambaفرانس-us.org/atoz/soسی آئی اےl.asp ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3842.htm |title=فرانس |publisher=State.gov |date=27 May 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90175.htm |title=فرانس |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |title=Buddhists in the world: Das Who is Who der Buddhisten |publisher=Vipassanafoundation.com |date=5 November 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=30 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060430073654/http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/فرانس/rbodies.html |title=Religious Freedom Page: فرانس |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=173 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120019/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=173 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فرانسیسی گیانا|local}}'''|| '''85%'''|| 2%|| 1%|| 1%|| 3%*|| 8%|| Animists 2%، Baha'is 0.9%، Sikhs.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=69 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205820/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=69 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}}'''|| '''84%'''|| دستیاب نہیں|| 7.5%*|| 0.5%|| 2% (mostly Baha'is)|| 6%|| Mostly [[Chinese Buddhism]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (G-K)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (G-K) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گیبون}}'''|| '''55 – 73%'''|| 1% – 12%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 10%*|| 5%|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90098.htm |title=گیبون |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گیمبیا}}'''|| 4% – 9%|| '''90% – 95%'''|| دستیاب نہیں|| 0.1%|| 0.9%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ga.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5459.htm |title=گیمبیا، The |publisher=State.gov |date=15 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90099.htm |title=گیمبیا، The |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جارجیا}}'''|| '''88.6%'''|| 9.9%|| 0.1%|| 0.01%|| 0.69%*|| 0.7%|| بشمول یہودی 0.22%||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5253.htm |title=جارجیا |publisher=State.gov |date=2 September 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90176.htm |title=جارجیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جرمنی}}'''|| '''67%'''|| 3.9%|| 0.3% – 1%<ref name="vipassanafoundation1">{{cite web |url=http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |title=Buddhists in the world: Das Who is Who der Buddhisten |publisher=Vipassanafoundation.com |date=5 November 2010 |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=30 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060430073654/http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |dead-url=yes }}</ref>|| 0.12%|| 1.4% (یہودی 0.25%)، (Sikhs 0.03%)|| 25%<ref name="state4">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90177.htm |title=جرمنی |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>-55%<ref>According to a poll by Der Spiegel magazine، only 45% believe in God، and just a quarter in Jesus Christ.</ref>|| ||<ref name="archives1"/><ref name="state4"/> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گھانا}}'''|| '''68.8%'''|| 15.9%|| 0.05%|| 0.05%|| 9.1%*|| 6.1%|| Animist 8.5%، others (see sources).||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90100.htm |title=گھانا |publisher=State.gov |date=12 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جبل الطارق}}'''|| '''88.3%'''|| 4%|| 0.1%|| 1.8%|| 2.2%*|| 3.6%|| یہودی 2.1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یونان}}'''|| '''98%'''|| 1.3%|| 0.1%|| unknown|| 0.6%|| دستیاب نہیں|| Others include یہودی، Scientologists، Baha'is، Sikhs، Hare Krishnas & [[Hellenic neopaganism|Hellenic neopaganists]].||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90178.htm |title=یونان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3395.htm |title=یونان |publisher=State.gov |date=9 دسمبر 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گرین لینڈ}}'''|| '''96.56%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1.24%*|| 2.2%|| Traditional ethnic 0.74%، Baha'i 0.5%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=67 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192607/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=67 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گریناڈا}}'''|| '''93%'''|| 0.3%|| 0.5%|| 0.7%|| 1.5%*|| 4%|| Rastafarian/Spiritist 1.3%، Baha'is 0.2%.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90254.htm |title=گریناڈا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=66 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193641/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=66 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گواڈیلوپ|local}}'''|| '''94.6%'''|| 0.4%|| 0.2%|| 0.5%|| 2.3%*|| 2%|| بشمول Baha'is 0.4%، Rastafarians، Vodous.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=65 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192602/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=65 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گوام}}'''|| '''89.6%'''|| %|| %|| %|| 10.4%*|| unknown|| ہندوs، Buddhists، Muslims، Baha'is، etc...||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/گوام.html |title=گوام |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.گوامpedia.com/subjects/religion.htm |title=Religion &#124; گوامpedia: The Encyclopedia of گوام |publisher=گوامpedia |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گوئٹے مالا}}'''|| ''' 95%'''|| 0.01%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 4.9%*|| 1.9%|| بشمول indigenous Mayan beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90255.htm |title=گوئٹے مالا |publisher=State.gov |date=3 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گرنزی}}'''|| '''100%'''*|| 0%|| 0%|| 0%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| Anglican 65.2%.||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/گرنزی.html |title=گرنزی |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ گنی}}'''|| 7% – 10%|| '''85%'''|| 0.1%|||| 5% – 8%*|| دستیاب نہیں|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is & ہندوs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gv.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2824.htm |title=جمہوریہ گنی |publisher=State.gov |date=4 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90101.htm |title=جمہوریہ گنی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گنی بساؤ}}'''|| 5% – 13%|| 38% – 45%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| '''40% – 50%'''*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90102.htm |title=گنی بساؤ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گیانا}}'''|| '''50% – 57.4%'''|| 7.2% – 10%|| 0.7%|| 28.3% – 35%|| 2.4%*|| 4%|| Rastafarians، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1984.htm |title=گیانا |publisher=State.gov |date=4 April 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90256.htm |title=گیانا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہیٹی}}'''|| '''83.7%'''|| 0.02%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 2.18%*|| 1%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003) and Johnstone (1993) less than 1% of those in ہیٹی are non-religious.</ref>|| [[ہیٹیan Vodou|Vodous]] 50%، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90257.htm |title=ہیٹی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہونڈوراس}}'''|| '''86%'''|| 0.1%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 12.7%*|| 1.1%|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is، یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90258.htm |title=ہونڈوراس |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DB%81%D9%88%D9%86%DA%88%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034102/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%db%81%d9%88%d9%86%da%88%d9%88%d8%b1%d8%a7%d8%b3/rbodies.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہانگ کانگ}}'''|| 8.1%|| 1.3%|| '''90%''' <br>(10% registered)<br>|| 0.1%|| 0.2%*|| 58%<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://scholar.cc.emory.edu/scripts/jv/rsn_may_beij.html |access-date=2016-02-29 |archive-date=1999-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/19991014040304/http://scholar.cc.emory.edu/scripts/jv/rsn_may_beij.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_126.html |title=By Location |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203223531/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_126.html |dead-url=yes }}</ref><ref>According to a Religious Studies News "The majority of ہانگ کانگ citizens (about 58 percent) do not assoسی آئی اےte with any religious institutions</ref>|| بشمول Sikhs، یہودی، Baha'is، [[Falun Gong]]، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm#hk |title=چین (includes ہانگ کانگ، مکاؤ، and Tibet) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مجارستان}}'''|| '''74.4%'''|| 0.03%|| 0.05%|| 0.02%|| 0.8%*|| 24.7%|| یہودی 0.12%، etc...||<ref>[http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/26/tables/load4_1_1.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065121/http://www.ksh.hu/nepszamlalas/ |date=2019-01-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آئس لینڈ}}'''|| '''88.97%'''|| 0.13%|| 0.26%|| دستیاب نہیں|| 0.60%*|| 10.04%|| [[Ásatrúarfélagið]]، Baha'is، Sikhs||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90180.htm |title=آئس لینڈ |publisher=State.gov |date=1 August 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=179 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120027/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=179 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statice.is/?PageID=1180&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=MAN10001%26ti=Populations+by+religious+organizations+1990-2008+%26path=../Database/mannfjoldi/Trufelog/%26lang=1%26units=Number |title=Statistics آئس لینڈ – Statistics » Population » Religious organisations |publisher=Statice.is |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بھارت}}'''|| 2.3%|| 13.4%|| 0.8%|| '''80.5%'''|| 2.9% (Sikh 1.9%، Jains 0.4%، Baha'is 0.2%، Tribal animists 0.3%، Zoroastrians، یہودی)|| 0.1%|| ||<ref name="vipassanafoundation1"/><ref>{{cite web |title=Census of بھارت 2001: Data on religion |work=Government of بھارت (Office of the Registrar General) |url=http://www.censusبھارت.gov.in |accessdate=28 May 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90228.htm |title=بھارت |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|انڈونیشیا}}'''|| 9.5%|| '''87.2%'''|| 1%|| 2.2%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Tribal animism.||<ref>[http://www.depag.go.id/index.php?menu=page&pageid=17 ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایران}}'''|| 1.25% – 2.00%|| '''98%'''|| 0.01%|| 0.02%|| 4.05% – 5%*|| دستیاب نہیں|| Bahá'ís 300،000 – 350،000; یہودی 25،000 – 30،000; Zoroastrians 30،000 – 60،000; Sikhs 6،000||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90210.htm |title=ایران |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|عراق}}'''|| 2.3%|| '''97%'''|| 0%|| 0%|| 0.7%*|| دستیاب نہیں|| بشمول the local religions of [[یزیدی]]، [[Shabaks]]، [[Sabean]]-[[Mandaean]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90211.htm |title=عراق |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}}'''|| '''91.7%'''|| 0.76%|| 0.19%|| 0.15%|| 0.9%*|| 6.3%|| بشمول یہودی، Baha'is، Sikhs etc...||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90181.htm |title=جمہوریہ آئرلینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1852 |title=Beyond 20/20 WDS – Table View |publisher=Beyond2020.cso.ie |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034057/http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1852%20 |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آئل آف مین}}'''|| '''63.7%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 36.3%||||<ref>{{cite web|author=ben cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/Isle_of_Man.htm |title=آئل آف مین |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اسرائیل}}'''|| 2.3%|| 16%|| 0.1%|| 0.1%|| '''78.1%'''*|| 3.4%|| Jewish 76.5%، [[دروز]] 1.6%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90212.htm |title=اسرائیل and the Occupied Territories |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اطالیہ}}'''|| '''70% – 90%'''*|| 1.4%|| 0.2%|| 0.1%|| 0.1% یہودی، 0.1% Sikhs over 0.06%، Baha'is|| 14–27%<ref name="angus"/>|| 87% nominally Catholics and 3% Protestants.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90182.htm |title=اطالیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm#اطالیہ |work=BBC News | title=Muslims in Europe: Country guide | date=23 دسمبر 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمیکا}}'''|| '''65.1%'''|| 0.2%|| 0.3%|| 0.1%|| 1%*|| 3%<ref name="mb1"/><ref>According to Johnstone (1993) 3% of جمیکاns are nonreligious</ref>|| Rastafarians 0.9%; یہودی & Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90259.htm |title=جمیکا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=55 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221114046/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=55 |date=2009-02-21 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/جمیکا/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جاپان}}'''|| 0.8%|| 0.1%|| '''70%''' (20–45% practicing)|| 0.004%|| 3% ([[شنتومت]]، [[Tenrikyo]])|| '''70–84%''' <br>Professor Robert Kisala estimates that only 30% of جاپانese adhere to a religion. A research done by Phil Zuckerman concluded that 64–65% of جاپانese are non-believers in God<ref name="martin2005"/><br>|| Frequently seen high figures of Buddhism such as 90% come primarily from birth records following a longstanding practice of family lines being offiسی آئی اےlly assoسی آئی اےted with a local Buddhist temple<ref name="vipassanafoundation1"/><ref>{{cite web |url=http://adherents.com/largecom/com_buddhist.html |title=Buddhism |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2011-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101072205/http://www.adherents.com/largecom/com_buddhist.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71342.htm |title=جاپان |publisher=State.gov |date=15 September 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> "polls indicate that fewer than 30% of جاپانese people have any real religious beliefs"<ref>Wolff، Michael. Where We Stand: Can America Make it in the Global Race for Wealth، Health، and Happiness? Bantam Books: New York (1992); pg. 205.</ref> According to Johnstone (1993:323)، 84% of the جاپانese claim no personal religion<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://atheism.110mb.com/ |access-date=2016-02-29 |archive-date=2010-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021045738/http://atheism.110mb.com/ |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جرزی}}'''|| '''86%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 0.6%|| 13.4%||||<ref>{{cite web|author=ben cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/جرزی.htm |title=جرزی |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اردن}}'''|| 3% – 6%|| '''93% – 95%'''|| 0%|| 0%|| 1%*|| دستیاب نہیں|| Druzes and Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90213.htm |title=اردن |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3464.htm |title=اردن |publisher=State.gov |date=25 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|قازقستان}}'''|| 46%|| '''47%'''|| 0.58%|| 0.02%|| 1.4%*|| 5%|| Mostly Shamanists، یہودی، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90229.htm |title=قازقستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=52 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930153612/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=52 |date=2007-09-30 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کینیا}}'''|| '''78%'''|| 10%|| دستیاب نہیں|| 1%|| 11%*|| unknown|| Indigenous beliefs 10%، Baha'is 0.9%; Sikhs، Jains & یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90103.htm |title=کینیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیریباتی}}'''|| '''97%'''|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| Baha'is 2%|| 0.9%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90139.htm |title=کیریباتی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|شمالی کوریا}}'''|| 0.1%|| 0%|| '''64.5%'''<br>(2% registered)<br>|| 0%|| 30% (Confuسی آئی اےnism، Shamanism، Chongdogyo)|| 10–15% (A research in the year 2005 by Phil Zuckerman revealed that only about 15% of شمالی کوریاns are non-believers in God but warns about its unreliability) || Over 90% total population believe in [[Juche]]. Read [[Religion in شمالی کوریا|here]] for more details.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |title=شمالی کوریا |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جنوبی کوریا}}'''|| 26.3%|| 0.07%|| 22.8%<ref>{{cite web|url=http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=45،8630،0،0،1،0 |title=Buddhist Channel &#124; Buddhism News، Headlines &#124; News & Issues &#124; Korean Buddhist monks، nuns say conflict with Protestants 'serious' |publisher=Buddhistchannel.tv |date=22 October 2009 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>-40% || 0.005%|| 0.7% ([[Korean Shamanism]]، [[Chondogyo]]، Confuسی آئی اےnism، Judaism، etc...)|| 52%<ref name="autogenerated2003">Eungi، Kim. 2003. “Religion in Contemporary Korea: Change and Continuity.” Korea Focus، جولائی–August، 133–146.</ref>(Not necessarily true atheists. Most جنوبی کوریاn households still observe many traditional Buddhist and Confuسی آئی اےn customs and philosophies، such as ''[[jesa]]'' or visit temples on important holidays such as [[Korean New Year]]. جنوبی کوریاn Catholics، but not Protestants، also continue to observe some traditional Buddhist and Confuسی آئی اےn practices.)|| According to Eungi (2003)، 52% of جنوبی کوریاns do not believe in God.<ref name="autogenerated2003"/><ref>[http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=U05 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731234901/http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=U05 |date=2008-07-31 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref>||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90141.htm |title=Korea، Republic of |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کویت}}'''|| 16%|| '''67.5%'''|| 4%|| 12%|| 0.43%*|| 0.07%|| Sikhs 0.4%، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90214.htm |title=کویت |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کرغیزستان}}'''|| 11% – 20%|| '''75% – 80%'''|| 0.35%|| دستیاب نہیں|| 4.5% – 8%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Shamanists، Baha'is 0.1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90230.htm |title=کرغیزستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=50 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406122429/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=50 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (L-M)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (L-M) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لاؤس}}'''|| 1.5%|| ? || '''65%''' (65% have taken the Refuge) *|| ? || 31.5% (mostly animists، also Baha'is and Muslims)|| 0.25%|| بشمول the mixture of Theravada Buddhism with animist and the numbers of East Asian Buddhism.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/la.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90142.htm |title=لاؤس |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2770.htm |title=لاؤس |publisher=State.gov |date=6 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لٹویا}}'''|| '''70%'''|| 0.017%|| 0.004%|| 0.006%|| یہودی 0.014%|| 20–29%<ref>Inglehart et al (2004)، 20% of those in لٹویا do not believe in God</ref>||||<ref name="mb1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90183.htm |title=لٹویا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لبنان}}'''|| 39%|| '''59.7%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 1.1%*|| دستیاب نہیں|| بشمول یہودی، Baha'is، etc... (As of 1932 لبنان was an 82% Christian majority)||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90215.htm |title=لبنان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لیسوتھو}}'''|| '''80% – 90%'''|| 1%|| 0.1%|| 0.1%|| 9% – 19%*|| دستیاب نہیں|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90104.htm |title=لیسوتھو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لائبیریا}}'''|| '''40%'''|| 20%|| 0.1%|| 0.1%|| 39.7%|| 0.1%|| Mostly indigenous beliefs (over 39%)، small numbers of Baha'is and Sikhs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/li.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90105.htm |title=لائبیریا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لیبیا}}'''|| 2.4%|| '''97%'''|| 0.3%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.2%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ly.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90216.htm |title=لیبیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=140 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193451/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=140 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%84%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D8%A7/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106034702/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%84%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D8%A7/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لیختینستائن}}'''|| '''83.2%'''|| 4.8%|| 0.25%|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 10.75%|| یہودی 0.1%; Baha'is; no formal creed.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90184.htm |title=لیختینستائن |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71391.htm |title=لیختینستائن |publisher=State.gov |date=27 January 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لتھووینیا}}'''|| '''44% – 85%'''|| 0.08%|| 0.01%|| 0.01%|| 5.4%*|| 9.5%|| "Nontraditional" religions; &lt;0.1% یہودی.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90185.htm |title=لتھووینیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لکسمبرگ}}'''|| '''39% – 92%'''|| 2%|| 0.5%|| 0.1%|| 0.4%*|| 22–28%|| یہودی 0.2%، Baha'is. ||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90186.htm |title=لکسمبرگ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مکاؤ}}'''|| 7%|| 0.1%|| '''80%'''*<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mc.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><br>(17% registered)<br>|| دستیاب نہیں|| 0.6% (0.5% Baha'is، [[Falun Gong]])|| 45%<ref>1997 Britannica Book of the Year. Pg. 781–783.</ref>|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm#مکاؤ |title=چین (includes ہانگ کانگ، مکاؤ، and Tibet) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مقدونیہ}}'''|| '''65.1% – 69%'''|| 29% – 33.3%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1% – 1.5%|| دستیاب نہیں|| See sources for various figures.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90187.htm |title=مقدونیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26759.htm |title=مقدونیہ |publisher=State.gov |date=9 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مڈغاسکر}}'''|| 41% – 45%|| 7%|| 0.1%|| 0.1%|| '''47% – 51.4%'''*|| 0.4%|| Over 45% – 50% is indigenous beliefs; Baha'is 0.1%||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ma.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90106.htm |title=مڈغاسکر |publisher=State.gov |date=4 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm |title=مڈغاسکر |publisher=State.gov |date=12 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%85%DA%88%D8%BA%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%B1/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106021820/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%85%DA%88%D8%BA%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%B1/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=141 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406130243/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=141 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ملاوی}}'''|| '''79.9%'''|| 12.8%|| دستیاب نہیں|| 0.2%|| 2.8%*|| 4.3%|| Mostly animists 2.5%، Baha'is 0.2%، Rastafarians & یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7231.htm |title=ملاوی |publisher=State.gov |date=28 September 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90107.htm |title=ملاوی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ملائشیا}}'''|| 9.1%|| '''55% – 60.4%'''|| 19.2% – 22%|| 6.3%|| 1.3%*|| 0.8%|| بشمول animists، Sikhs & Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90143.htm |title=ملائشیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/my.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2777.htm |title=ملائشیا |publisher=State.gov |date=3 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالدیپ}}'''|| 0.1%|| '''99.41% (overall) – 100% (citizen)'''|| 0.45%|| 0.01%|| 0.01%|| 0.02%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116050129/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46 |date=2009-01-16 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90231.htm |title=مالدیپ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالی}}'''|| 1% – 5%|| '''90%'''|| 0%|| 0%|| 5% – 9%|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ml.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2828.htm |title=مالی |publisher=State.gov |date=18 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90108.htm |title=مالی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالٹا}}'''|| '''55% – 97%'''*|| 0.8%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.1%**|| 2%|| Rسلطنت عمان Catholics 95%/**: بشمول یہودی، Baha'is، etc...||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90188.htm |title=مالٹا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر مارشل}}'''|| '''97.5%'''|| 0%|||| 0%|| 1%*|| 1.5%|| Mostly Baha'is and few Buddhists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90144.htm |title=جزائر مارشل |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مارٹینیک|local}}'''|| '''91.6%'''|| 0.5%|| 0.2%|| 0.3%|| 4.4%*|| 3%|| Baha'is 0.5%، Rastafarians، Vodous.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=45 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120038/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=45 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موریتانیہ}}'''|||| '''99.9%'''|| 0%|| 0%|| 0.1%*|| 0%|| Mostly مسیحی، یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90109.htm |title=موریتانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موریشس}}'''|| 32.2%|| 16.6%|| 2.5%|| '''50%'''|| دستیاب نہیں|| 0.7%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90110.htm |title=موریشس |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_202.html |title=By Location |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034007/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_202.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مایوٹ|local}}'''|| 3%*|| '''97%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| mostly Rسلطنت عمان Catholic.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|میکسیکو}}'''|| '''82.8% – 95.15%'''|| 0.26%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.1%*|| 4.38% – 16.9%|| یہودی 0.05%; Baha'is. ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35749.htm |title=میکسیکو |publisher=State.gov |date=16 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=206 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116115204/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=206 |date=2009-01-16 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90260.htm |title=میکسیکو |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مائکرونیشیا}}'''|| '''95.4% – 97%'''|| دستیاب نہیں|| 1%|| دستیاب نہیں|| 1.6%*|| 0.4% – 2%|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1839.htm |title=Micronesia |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90145.htm |title=Micronesia، Federated States of |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالدووا}}'''|| '''98.3%'''|| 0.07%|| 0.02%|| 0.01%|| یہودی 1.5%|| 0.1%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/md.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5357.htm |title=مالدووا |publisher=State.gov |date=1 جولائی 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90189.htm |title=مالدووا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موناکو}}'''|| '''20.5% – 90%'''|||||||| 10%*|| دستیاب نہیں|| بشمول mostly Protestant، Jewish 3%، Muslim، Greek Orthodox، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90190.htm |title=موناکو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|منگولیا}}'''|| 2.1%|| 3.0%|| '''53%'''|||| 3.3%*|| 38.6% || Total of 2.9% are subscribed to [[شامانیت]]، here included in the "Others" category||<ref>[http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf] 2010 National Census</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مونٹینیگرو}}'''|| '''77.5% – 78%'''*|| 18%|| 0%|| 0%|| دستیاب نہیں|| 4% – 4.5%|| Orthodox 74% and Rسلطنت عمان Catholic.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90850.htm |title=مونٹینیگرو |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/70949.htm |title=مونٹینیگرو |publisher=State.gov |date=26 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مانٹسریٹ}}'''|| '''95.5%'''|| 0.1%|| 0.2%|| 0.2%|| Baha'is 2%|| 2%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=42 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406130303/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=42 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مراکش}}'''|| 0.1% – 1.1%|| '''98.7% – 99.6%'''|| 0.01%<ref>{{cite web |url=http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=26 |title=World Buddhist Directory – Presented by |publisher=Buddhanet.net |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406100931/http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=26 |dead-url=yes }}</ref>|| دستیاب نہیں|| 0.09% – 0.2%*|| دستیاب نہیں|| Mostly یہودی، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90217.htm |title=مراکش (includes مغربی صحارا) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موزمبیق}}'''|| '''41.3%'''|| 17.8% – 20%|| 0%|| 0.2%|| 17.5%*|| 5%<ref>According to Johnstone (1993)، 5% of those in موزمبیق are nonreligious.</ref>|| بشمول African animists mostly، یہودی & Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7035.htm |title=موزمبیق |publisher=State.gov |date=4 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90111.htm |title=موزمبیق |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|میانمار}} (برما)'''|| 4% – 6%|| 4%|| '''89% – 90%'''|| 0.5%|| 0.5% – 1.5%*|| دستیاب نہیں|| بشمول Tribal animism mostly، Baha'i، Jewish.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90131.htm |title=برما |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (N-Q)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (N-Q) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نمیبیا}}'''|| '''90%'''|| 0.9%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 4%*|| unknown|| indigenous beliefs 3%، یہودی، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90112.htm |title=نمیبیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ناورو}}'''|| '''67%'''|| دستیاب نہیں || 3% || دستیاب نہیں|| 10%*|| 20%|| It is the country with the highest percentage of Baha'is (over 9%).||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90147.htm |title=ناورو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیپال}}'''|| 0.45%|| 4% – 4.2%|| 10.7% – 11%|| '''80.6% – 81%'''|| 3.6% – 4%*|| دستیاب نہیں|| [[Kایرانt]]||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90232.htm |title=نیپال |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5283.htm |title=نیپال |publisher=State.gov |date=20 دسمبر 2010 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیدرلینڈز}}'''|| 29% – 45%|| 5.5% – 5.8%|| 0.1% – 1%|| 0.6%|| 0.4% – 0.8%*|| '''53% – 65%'''<ref>{{cite web|url=http://www.zenit.org/article-17469?l=english |title=The Dutch Sea of Secularization |publisher=ZENIT |date=20 مارچ 2004 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>|| یہودی 0.3%||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90191.htm |title=نیدرلینڈز |publisher=State.gov |date=1 مارچ 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیدرلینڈز انٹیلیز}}'''|| '''92.3%'''|| 0.31%|| 0.26%|| 0.6%|| 1.33%*|| 5.2%|| یہودی 1.3%، Baha'is.||<ref>[https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nt.html#People ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=39 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406110905/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=39 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیو کیلیڈونیا}}'''|| '''90%'''|| 4%|| 3%|| 2%|| 1%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_227.html |title=By Location |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521234443/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_227.html |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیوزی لینڈ}}'''|| '''55.9%'''|| 1.0% || 1.4% || 1.7% || 5.4% || 34.6% || ||<ref>[http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para012Master نیوزی لینڈ Census (2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611115200/http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para012Master |date=2009-06-11 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نکاراگوا}}'''|| '''90%'''|| 0.02% – 0.03%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 1.6%*|| 2%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003)، Barret et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، and Inglehart et al (2004، 1998)، less than 1–2% of those in نکاراگوا are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref>|| Animist، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90261.htm |title=نکاراگوا |publisher=State.gov |date=30 June 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نائجر}}'''|| 5%*|| '''95%'''|| 0%|| 0%|| Baha'is|| دستیاب نہیں|| Mixture of Christianity and Animism.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ng.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5474.htm |title=نائجر |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90113.htm |title=نائجر |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نائجیریا}}'''|| 40%|| '''50%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| African animist 10%|| دستیاب نہیں|| The numbers of مسیحی and Muslims are roughly equal as 50/50.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ni.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90114.htm |title=نائجیریا |publisher=State.gov |date=18 June 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیووے}}'''|| '''81%'''|||||||| 8.4%*|| 10.6%|| Baha'is mostly.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزیرہ نارفوک}}'''|| '''64%'''|||||||| 2.7%|| 33.3%*|| Unspecified 15.2%، none 18.1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر شمالی ماریانا}}'''|| '''79.7%'''|| %|| %|| %|| 20.3%*|| %|| Mostly Buddhists، Atheists، Baha'is and Animists.||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/Northern_Marianas.html |title=Northern Marianas |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ناروے}}'''|| '''30% – 89.9%'''|| 1.8%|| 0.5%|| 0.5%|| 0.6%*|| 6.7%|| یہودی، Sikhs، Baha'is.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3421.htm |title=ناروے |publisher=State.gov |date=18 جولائی 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90192.htm |title=ناروے |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.daria.no/skole/?tekst=8853.htm |title=Statskirke |publisher=Daria.no |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سلطنت عمان}}'''|| 2.54% – 4.9%|| '''87.4% – 92.66%'''|| 0.8% – 1.2%|| 3% – 5.7%|| 0.3% – 1.1%*|| 0.1% – 0.3%|| Sikhs، Baha'is.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152448/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 |date=2007-09-30 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106021825/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90218.htm |title=سلطنت عمان |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پاکستان}}'''|| 1.5%|| '''96% – 97%'''|| 0.1%|| 1.2% – 2%|| 0.1% – 0.3%*|| 0.1% – 0.3%|| [[احمدیہ]]، Zoroastrians، Sikhs، Baha'is، animist. Read [[Religion in پاکستان|here]] for more details||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3453.htm |title=پاکستان |publisher=State.gov |date=6 October 2010 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033916/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/rbodies.html%20 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90233.htm |title=پاکستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پلاؤ}}'''|| '''71.7%'''|| 0.1%|| 3%|| دستیاب نہیں|| 8.8%*|| 16.4%|| [[Modekngei]] (indigenous to پلاؤ).||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ps.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90149.htm |title=پلاؤ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| {{پرچمicon|فلسطین}}'''[[فلسطینی قومی عملداری]]'''|| 4.73%|| '''83.54%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 11.73%*|| دستیاب نہیں|| یہودی 11.09%; Baha'is and others 0.64%.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90212.htm#OT |title=اسرائیل and the Occupied Territories |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پاناما}}'''|| '''88% – 95%'''|| 0.3% – 3.5%|| 0.4% – 2.1%|| 0.3%|| 2% – 4%*|| 2%|| Read sources for more details||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90262.htm |title=پاناما |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041644/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33 |date=2008-02-28 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پاپوا نیو گنی}}'''|| '''66% – 96%'''*|| 0.035%|| 0.3%|| دستیاب نہیں|| Animist 33%، Baha'is 0.3%.|||| Many citizens integrate their Christian faith with some indigenous beliefs and practices||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90150.htm |title=پاپوا نیو گنی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پیراگوئے}}'''|| '''92% – 96.9%'''|| 0.008%|| 0.5%|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 1.5% – 5%|| Animist 0.5%، Baha'is 0.2%، یہودی 0.1%، New religions.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/پیراگوئے/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90263.htm |title=پیراگوئے |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پیرو}}'''|| '''83.1%'''|| 0.003%|| 0.31%|| unknown|| 0.11%*|| 2%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003)، Barret et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، and Inglehart et al (2004، 1998)، less than 1–2% of those in پیرو are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref>|| Baha'is 0.09%، یہودی 0.02%، Animist.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=31 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406115603/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=31 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90264.htm |title=پیرو |publisher=State.gov |date=25 October 1989 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فلپائن}}'''|| '''92.5% – 94%'''|| 5%|| 0.1% – 2.5%|| 0.05%|| 0.35%*|| 0.1%|| Mostly Catholic.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90151.htm |title=فلپائن |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر پٹکیرن}}'''|| '''100%'''*|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| Seventh-Day Adventist 100%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پولینڈ}}'''|| '''75% – 96.7%'''*|| 0.01% – 0.07%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.13% (یہودی 0.1%)|| 3%|| Rسلطنت عمان Catholic 96%.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90193.htm |title=پولینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پرتگال}}'''|| '''86.7% – 95.5%'''|| 0.33%|| 0.03%|| 0.07%|| 0.02%*|| 3.9% – 12.85%|| Mostly Catholic.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90194.htm |title=پرتگال |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پورٹو ریکو}}'''|| '''97%'''|| 0.13%|| 0.03%|| 0.09%|| 0.77%*|| 1.98%|| Spiritists 0.7%، یہودی 0.07%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194154/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|قطر}}'''|| 8.5% – 10.3%|| '''71% – 77.5%'''|| 5%|| 7.2% – 12.7%|| Baha'is 0.2%|| 0.8%|| See sources because non-Islamic religious numbers depend on ethnic groups.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5437.htm |title=قطر |publisher=State.gov |date=7 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=28 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041639/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=28 |date=2008-02-28 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90219.htm |title=قطر |publisher=State.gov |date=29 June 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (R-S)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (R-S) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|غے یونیوں}}'''|| '''84.9%'''|| 2.15%|| ?|| 6.7%|| 6.18% including Bahai 0.07%|| 5%||یہودی 0.07%{{citation needed|date=August 2009}}||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013201658/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 |date=2007-10-13 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|رومانیہ}}'''|| '''99%'''|| 0.2%|| 0.01%|| 0.01%|| 0.1%*|| 0.1%|| Predominantly یہودی & small numbers of Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35722.htm |title=رومانیہ |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90195.htm |title=رومانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|روس}}'''|| '''18.5% – 78%'''|| 10% – 14%|| 1.1% – 1.45%|| 0.45%<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.wwrn.org/article.php?idd=20511&sec=28&cont=5 |access-date=2016-02-29 |archive-date=2008-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215074543/http://www.wwrn.org/article.php?idd=20511&sec=28&cont=5 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.defendروسnہندوs.org/index.php?fetch=letterToOrthodoxChurch Defendروسnہندوs.org] {{Dead link|date=مارچ 2012}}</ref>|| یہودی 0.5%; Shamanist 1%; Baha'is، new religions 0.5%.|| ''16% – 48%''*|| روس has large populations of non-practicing believers and non-believers.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://wciom.ru/novosti/press-vypuski/press-vypusk/single/8954.html ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm |title=روس |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|روانڈا}}'''|| '''93.6%'''|| 4.6%|| 0%|| 0%|| Animist 0.1%|| 1.7%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90115.htm |title=روانڈا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ ہلینا}}'''|| '''95.7%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| Baha'is 0.3%|| 4%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=159 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120518/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=159 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ کیٹز}}'''|| '''98%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 1%|| Baha'is، Rastafarians.||<ref name="worldstatesmen1">{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://worldstatesmen.org/Saint_Vincent.html |title=سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ لوسیا}}'''|| '''90.8%'''|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.2%|| 2.9%*|| 6%|| Rastafarians 2.1%.||<ref>{{cite web |url=http://www.stats.gov.lc/cenpub_f.pdf |title=Census Tables_f.PDF |format=PDF |accessdate=19 دسمبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050518072120/http://www.stats.gov.lc/cenpub_f.pdf |archivedate=18 May 2005 |dead-url=yes }}</ref> (Page 100) |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|Saint-Pierre and Miquelon|local}}'''|| '''99%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 1%|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}'''|| '''88.9%'''|| 1.5%|| دستیاب نہیں|| 3.3%|| 0.3%*|| 6%|| Rastafarians، Baha'is.||<ref name="worldstatesmen1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90267.htm |title=سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سامووا}}'''|| '''98%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%|| 1.6%*|| 0.1%|| Baha'is 1.5%، یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ws.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90152.htm |title=سامووا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سان مارینو}}'''|| '''99%'''|| 0.1%|| %|| %|| 0.4%*|| 0.5%|| Baha'is، یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90197.htm |title=سان مارینو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ساؤ ٹومے و پرنسپے}}'''|| '''77.5% – 95%'''|| 3%|| 0%|| 0%|| 0.1%|| 2% – 19.4%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90116.htm |title=ساؤ ٹوم و پرنسپے |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سعودی عرب}}'''|| ''4.5%'' (est.)<ref name="state1">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108492.htm |title=سعودی عرب |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-492052/Pope-meets-Saudi-king-discuss-Christian-worship-Muslim-kingdom.html |location=London |work=Daily Mail | title=Pope meets Saudi king to discuss Christian worship in Muslim kingdom | date=6 November 2007}}</ref>|| '''''97%'' (overall)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |access-date=2009-10-10 |archive-date=2009-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010050756/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |dead-url=yes }}</ref>'''*|| ''1.5%'' (est.)<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/07/25/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Execution.php |title=Search – Global Edition – The New York Times |work=International Herald Tribune |date=29 مارچ 2009 |accessdate=19 دسمبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811101951/http://www.iht.com/articles/ap/2007/07/25/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Execution.php |archivedate=11 August 2007 |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2005/05/08/international/asia/08maids.html?pagewanted=print | work=The New York Times | title=سری لنکاn Maids Pay Dearly for Perilous Jobs Overseas | first=Amy | last=Waldman | date=8 May 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref>|| ''4.5%'' (est.)<ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/index.php?art=2905&l=en |title=سعودی عرب Police razes clandestine ہندو temple in Riyadh، deports three people – Asia News |publisher=Asianews.it |date=31 مارچ 2005 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>http://بھارتndiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter4.pdf</ref>|| unknown (Sikhs، Baha'is، یہودی).|| دستیاب نہیں|| All non-Islamic religions are prohibited. Estimates for non-Islamic religions are based on nationalities. Read [[مذہبی آزادی سعودی عرب|here]] for more details.||<ref name="state1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90220.htm |title=سعودی عرب |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینیگال}}'''|| 4% – 5%|| '''94% – 95%'''|| 0.01%|| دستیاب نہیں|| 1% -2%*|| دستیاب نہیں|| Animists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sg.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2862.htm |title=سینیگال |publisher=State.gov |date=21 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90117.htm |title=سینیگال |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سربیا}}'''|| '''83% – 91.6%'''|| 3.2% – 5%|| 0.01%<ref>{{cite web |url=http://buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=78 |title=World Buddhist Directory – Presented by |publisher=Buddhanet.net |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406101000/http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=78 |dead-url=yes }}</ref>|| دستیاب نہیں|| 0.09%*|| 5%|| یہودی >0.02%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ri.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90198.htm |title=سربیا (includes کوسووہ) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سیچیلیس}}'''|| '''93.2%'''|| 1.1%|| 1%|| 2.1%|| 0.5%*|| 2.1%|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/se.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90118.htm |title=سیچیلیس |publisher=State.gov |date=16 October 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سیرالیون}}'''|| 20% – 30%|| '''60%'''|| دستیاب نہیں|| 0.1%|| 5% – 10%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Animists، Baha'is. See sources for various figures.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sl.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90119.htm |title=سیرالیون |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5475.htm |title=سیرالیون |publisher=State.gov |date=15 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سنگاپور}}'''|| 14.6%|| 14.9%|| '''60%'''|| 4%|| 1%*|| 13%|| بشمول Sikhs، یہودی، Zoroastrians & Jains.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/سنگاپور/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سلوواکیہ}}'''|| '''56% – 83.8%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%*|| 15.8%|| Mostly یہودی، Baha'is and Sikhs||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90199.htm |title=سلوواکیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سلووینیا}}'''|| '''50% – 65%'''|| 2.4%|| 0.06%|| 0.01%|| 0.03%*|| 25% – 35%|| یہودی، others.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90200.htm |title=سلووینیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر سلیمان}}'''|| '''97.1%'''|| 0.07%|| 0.03%|| دستیاب نہیں|| 2.3%*|| 0.5%|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90154.htm |title=جزائر سلیمان |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|صومالیہ}}'''|| 0.1%|| '''99.9%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2863.htm |title=صومالیہ |publisher=State.gov |date=26 September 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90120.htm |title=صومالیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جنوبی افریقہ}}'''|| '''79.7%'''|| 1.5%|| 0.1%|| 1.2%|| 3%*|| 1%<ref name="mb1"/><ref>According to Inglehart et al (2004)، 1% of جنوبی افریقہns do not believe in God. </ref>|| Indigenous beliefs، یہودی، Sikhs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90121.htm |title=جنوبی افریقہ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہسپانیہ}}'''|| '''60% – 76%'''|| 2.3%<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm#ہسپانیہ |work=BBC News | title=Muslims in Europe: Country guide | date=23 دسمبر 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref>|| 0.025%|| 0.025%|| 5%*|| 19–41%<ref name="angus"/>|| یہودی 0.12%، Baha'is، Sikhs etc... Read [[Religion in ہسپانیہ|here]] for more details. About 76% of Spaniards self-identify as Catholics، 5% other faith، and about 19% identify with [[irreligion|no religion]].<ref>[http://www.cis.es/cis/opencms/-Archivos/Marginales/2600_2619/e260200.html CIS last study on religion، 2005، question no. 35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618051608/http://www.cis.es/cis/opencms/-Archivos/Marginales/2600_2619/e260200.html |date=2009-06-18 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> ||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71409.htm |title=ہسپانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90201.htm |title=ہسپانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سری لنکا}}'''|| 8%|| 7%|| '''70%'''|| 15%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90234.htm |title=سری لنکا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سوڈان}}'''|| 5%|| '''70%'''|| 0%|| 0%|| 25%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/su.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سرینام}}'''|| '''40% – 48%'''|| 13.5% – 19.6%|| 1% – 1.5% (Chinese)|| 20% – 27.4%|| 3.3% – 5%*|| 4.4%|| Animists mostly، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1893.htm |title=سرینام |publisher=State.gov |date=13 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90268.htm |title=سرینام |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سوازی لینڈ}}'''|| '''85% – 95%'''|| 1% – 10%|| 0%|| 0.2%|| 2.8%*|| 1%|| Baha'is، یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90123.htm |title=سوازی لینڈ |publisher=State.gov |date=8 February 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سویڈن}}'''|| '''60% – 70%'''|| 3%<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm#سویڈن |work=BBC News | title=Muslims in Europe: Country guide | date=23 دسمبر 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref>|| 0.2%|| 0.08% – 0.12%|| 0.3%|| 30 – 33%|| At the end of 2008، 72،9% of Swedes belonged to the Church of سویڈن (Lutheran)، this number has been decreasing by about 1% on a yearly basis for the last two decades. Church of سویڈن services are sparsely attended (hovering in the single digit percentages of the population).<ref>[http://www.svenskakyrkan.se/ Church of سویڈن]، [http://web.archive.org/web/20070930212556/http://www.svenskakyrkan.se/statistik/xls/medlem_diagram.xls Members 1972–2006، Excel document in Swedish]</ref>||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90202.htm |title=سویڈن |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سوئٹزرلینڈ}}'''|| '''43% – 79.3%'''|| 4.3%|| 0.29%|| 0.38%|| 0.33%*|| 15.4% (unspecified 4.3%، Atheist 11.1%)|| یہودی، Baha'is، Sikhs etc.||<ref name="archives1"/><ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/dienstlei.stungen/publikationen_statistik/publikationskatalog.Document.50514.pdf ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90203.htm |title=سوئٹزرلینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|شام}}'''|| 10%|| '''90%'''*|| 0%|| 0%|| یہودی & [[یزیدی]]|| دستیاب نہیں|| Sunni Muslims 74%، [[Alawis]] 12%، [[دروز]] 3% & others.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90221.htm |title=شام |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm |title=شام |publisher=State.gov |date=18 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (T-Z)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (T-Z) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تائیوان}}'''|| 4.5%|| 0.3%|| '''93%'''* (35% registered)|| دستیاب نہیں|| 2.2%|| دستیاب نہیں|| ||<ref>[http://www.gio.gov.tw/تائیوان-website/5-gp/yearbook/22Religion.htm ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90134.htm |title=تائیوان |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تاجکستان}}'''|| 2.5%|| '''90% – 97%'''|| 0.1%|| unknown|| 0.3%*|| 0.1%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034025/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d8%aa%d8%a7%d8%ac%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/rbodies.html%20 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90235.htm |title=تاجکستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تنزانیہ}}'''|| 30% – 40%|| 30% – 40%|| 0.1%|| 0.9%|| 18.5% – 38.5% *|| 0.5%|| ||<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%AA%D9%86%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%81/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105081434/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%AA%D9%86%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%81/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2843.htm |title=تنزانیہ |publisher=State.gov |date=26 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref name="state3">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90124.htm |title=تنزانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تھائی لینڈ}}'''|| 0.7%|| 4%|| '''95%'''|| 0.0045%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71359.htm |title=تھائی لینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹوگو}}'''|| 29% – 47.1%|| 13.7% – 20%|| 0%|| 0%|| '''33% – 51%'''*|| 5% – 6.1%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5430.htm |title=ٹوگو |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90125.htm |title=ٹوگو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹوکیلاؤ}}'''|| '''95%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 5%*|| دستیاب نہیں|| بہائی 4.5 %||<ref>[http://www.spc.int/prism/NSO-News/TK/2006%20Census%20Tabular%20Report%20-%20Final.pdf ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹونگا}}'''|| '''83%'''|||||||| 14%*|||| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90156.htm |title=ٹونگا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}'''|| '''57.6%'''|| 5.8%|| 0.7%|| 22.5%|| 10.1%*|| 3.3% (Atheists 1.9%)|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/td.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Trinidad/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35638.htm |title=ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو |publisher=State.gov |date=3 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90269.htm |title=ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تونس}}'''|| 1%|| '''98%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ts.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90222.htm |title=تونس |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ترکی}}'''|| 0.16%|| '''99% – 99.8%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 0.06%* (0.04% یہودی، 0.02% Baha'is)|| دستیاب نہیں|| <ref>{{cite web|url=http://www.allaboutترکی.com/یہودی.htm |title=The یہودی of ترکی |publisher=Allaboutترکی.com |date=20 November 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> but the non-Muslim population declined in the early 2000s.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3432.htm |title=ترکی |publisher=State.gov |date=9 دسمبر 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90204.htm |title=ترکی |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/refworld/country،،،COUNTRYPROF،TUR،4562d8cf2،46f9135d0،0.html |title=Refworld &#124; Country Profile – ترکی |publisher=UNHCR |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ترکمانستان}}'''|| 9% ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])|| '''89%'''|| %|| %|| 0.3%*|| 1.7%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90236.htm |title=ترکمانستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر کیکس و ترکیہ}}'''|| '''86%'''|| 0.5%|| 1.5%|| 2%|| 4%*|| 6%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=11 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205733/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=11 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تووالو}}'''|| '''97%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 3%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90157.htm |title=تووالو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یوگنڈا}}'''|| '''83.9% – 85%'''|| 12.1%|| دستیاب نہیں|| 0.8%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DB%8C%D9%88%DA%AF%D9%86%DA%88%D8%A7/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105081439/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DB%8C%D9%88%DA%AF%D9%86%DA%88%D8%A7/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref>|| 1.2% – 2.3%*|| 0.9%|| Baha'is، یہودی & Sikhs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ug.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90126.htm |title=یوگنڈا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یوکرین}}'''|| '''35% – 96.1%'''*|| 0.5%|| 0.1%|| 0.1%|| 2.5% (یہودی 0.6%)|| unknown|| ||<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref name="autogenerated3"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90205.htm |title=یوکرین |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|متحدہ عرب امارات}}'''|| 8.5%|| '''61.75%'''|| 4.25%|| 21.25%|| 4.25%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71434.htm |title=متحدہ عرب امارات |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90223.htm |title=متحدہ عرب امارات |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برطانیہ}}'''|| '''71.6%'''|| 2.7%|| 1.2%<ref name="vipassanafoundation1"/>|| 1%|| 8%*|| 15.5–52%<ref name="angus"/>|| <ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/United_Kingdom.html |title=برطانیہ of Great Britain and Northern جمہوریہ آئرلینڈ |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90206.htm |title=برطانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}'''|| '''78%'''|| 1%|| 2%<ref name="vipassanafoundation1"/><br>(0.7% registered)<br>|| 0.4%|| [[American یہودی|یہودی]] 2.5% (1% registered، cultural 1.5%); others 1%*|| 15.1%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> (Read [[Religion in the ریاستہائے متحدہ امریکہ|here]] for more details) |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|امریکی جزائر ورجن}}'''|| '''93%'''|| %|| %|| %|| 5%*|| 2%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vq.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=4 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406122202/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=4 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یوراگوئے}}'''|| '''70% – 83%'''|| 0.01%|| 0.1%|| 0.01%|| 0.88%*|| 17%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90270.htm |title=یوراگوئے |publisher=State.gov |date=17 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ازبکستان}}'''|| 7% – 11%|| '''80% – 88%'''|| 0.2%|| 0.01%|| 0.09%*|| 0.7% – 1.7%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90237.htm |title=ازبکستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|وانواتو}}'''|| '''83%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%|| 14.4%*|| 2.3%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90158.htm |title=وانواتو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ویٹیکن سٹی}}'''|| '''100%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3819.htm |title=Holy See |publisher=State.gov |date=8 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|وینزویلا}}'''|| '''98%'''|| 0.4%|| 0.2%|| دستیاب نہیں|| 0.9%*|| 0.5%|| ||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=6 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116113643/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=6 |date=2009-01-16 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |title=Central Intelligence Agency |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90271.htm |title=وینزویلا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ویتنام}}'''|| 8%|| 0.08%|| '''85%''' <br>(16% registered)<br>|| 0.06%|| 5.66% ([[Cao Đài]] 3%، Tribal religions 2.5%، Baha'i 0.1%، new religions).|| 1.2%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90159.htm |title=ویتنام |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4130.htm |title=ویتنام |publisher=State.gov |date=3 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon2/doc125.htm |title=SNIE 53-2-63، "The Situation in South ویتنام، 10 جولائی 1963 |publisher=Mtholyoke.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109110224/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon2/doc125.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|author=19 دسمبر 2011 03:46:00 -0500 |url=http://www.ویتنامembassy.us/news/story.php?d=20070202130018 |title=News &#124; Embassy of the Soسی آئی اےlist Republic of ویتنام in the ریاستہائے متحدہ امریکہ |publisher=ویتنامembassy.us |date=14 دسمبر 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|والس و فتونہ|local}}'''|| '''99%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| دستیاب نہیں|| 1%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مغربی صحارا}}'''|| 0.1%|| '''99.9%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90217.htm#ws |title=مراکش (includes مغربی صحارا) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{flag|يمن}}'''|| 0.2%|| '''99%'''|| 0%|| 0.7%|| 0.01%*|| 0.019%||||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/يمن.html |title=يمن |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90224.htm |title=يمن |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|زیمبیا}}'''|| '''87%'''|| 0.7%|| 0%|| 0.3%|| 7%*|| 5%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90127.htm |title=زیمبیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|زنجبار}}'''|| 1%|| '''99%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%||||<ref name="autogenerated1"/><ref name="state3"/> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|زمبابوے}}'''|| '''70% – 80%'''|| 1%|| 0.1%|| 0.1%|| 17.7% – 27.7%*|| 1.1%|| ||<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B2%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%DB%92/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106021835/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B2%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%DB%92/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90128.htm |title=زمبابوے |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ==ہور ویکھو == * [[دیساں دی آبادی دے لحاظ نال لسٹ]] * [[فہرست افریقی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک شمالی و جنوبی امریکہ بشمول جزائر بلحاظ آبادی]] * [[فہرست عرب ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ایشیائی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست کیریبین جزائر ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست یورپی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست یورپی یونین رکن ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست لاطینی امریکہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک اراکین دولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[فہرست مشرق وسطی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست شمالی امریکہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست اوقیانوسیہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست جنوبی امریکہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی - ماضی و مستقبل]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 2000]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 2010]] * [[فہرست یوریشیائی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 1900]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 1907]] * [[فہرست براعظم بلحاظ آبادی]] * [[فہرست آبادی بلحاظ مذہب]] * [[بڑے مذہبی گروہ]] * مذاہب بلحاظ ملک * [[بدھ مت بلحاظ ملک]] * [[لادینییت بلحاظ ممالک]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ ملک]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ ملک]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ ملک]] * [[یہودیت بلحاظ ملک]] == حوالے== {{حوالے|2}} {{لسٹاں بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:مذہب بلحاظ دیس]] [[گٹھ:مذہب متعلق لسٹاں]] qardarunin3lngdqxxj5u29w5ge3fo3 0 51831 707957 707680 2026-06-18T09:34:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707957 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ]] دے تخمینے اتے مبنی اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!ملک (یا منحصر علاقہ)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد شمار!!تاریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{RUS}}||142,703,000||19.28||−0.09||−128,000||-||143,030,106||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul2012.xls سرکاری تخمینہ] |- |2||align=right|{{GER}}||81,991,000||11.08||−0.21||−172,000||-||81,831,000||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }} |- |3||align=right|{{FRA}}||63,458,000||8.58||0.53||336,000||131||63,490,000||فروری 1, 2012||align=right|[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387 ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |4||align=right|{{GBR}}||62,798,000||8.49||0.61||383,000||114||62,300,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |date=2016-01-17 }} |- |5||align=right|{{ITA}}||60,964,000||8.24||0.29||177,000||239||60,776,531||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://demo.istat.it/bilmens2011gen ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |6||align=right|{{ESP}}||46,772,000||6.32||0.68||318,000||102||46,196,278||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&type=db&divi=EPOB&idtab=2 ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317115207/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=01&type=db&divi=EPOB&idtab=2 |date=2012-03-17 }} |- |7||align=right|{{UKR}}||44,940,000||6.07||−0.55||−247,000||-||45,644,419||دسمبر 1, 2011||align=right|[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2011/ds/kn/kn_e/kn1111_e.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{POL}}||38,317,000||5.18||0.05||19,000||1,387||38,501,000||اکتوبر 31, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20130116214520/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |9||align=right|{{ROM}}||21,388,000||2.89||−0.22||−47,000||-||19,042,936||اکتوبر 20, 2011||align=right|[http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/alte/2012/Comunicat%20DATE%20PROVIZORII%20RPL%202011.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |10||align=right|{{NLD}}||16,714,000||2.26||0.29||48,000||239||16,728,091||جنوری 31, 2012||align=right|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLEN&PA=37943eng&LA=EN ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |11||align=right|{{GRE}}||11,419,000||1.54||0.25||29,000||278||10,787,690||مئی 24, 2011||align=right|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011061403/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_GR.pdf |date=2011-10-11 }} |- |12||align=right|{{BEL}}||10,788,000||1.46||0.32||35,000||217||10,839,905||جنوری 1, 2010||align=right|[http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/population_par_nationalite_sexe_superficie_et_densite.jsp سرکاری تخمینہ] |- |13||align=right|{{PRT}}||10,699,000||1.45||0.08||9,000||867||10,561,614||اکتوبر 21, 2011||align=right|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&selTab=tab0 نتیجہ مردم شماری] |- |14||align=right|{{CZE}}||10,566,000||1.43||0.30||32,000||231||10,548,527||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{HUN}}||9,950,000||1.34||−0.16||−16,000||-||9,985,722||جنوری 1, 2011||align=right|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html سرکاری تخمینہ] |- |16||align=right|{{SRB}}||9,847,000||1.33||−0.07||−7,000||-||7,120,666||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408140039/http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf |date=2020-04-08 }} |- |17||align=right|{{BLR}}||9,527,000||1.29||−0.33||−31,000||-||9,463,000||فروری 1, 2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20121022184751/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |18||align=right|{{SWE}}||9,495,000||1.28||0.57||54,000||122||9,486,591||جنوری 31, 2012||align=right|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |19||align=right|{{AUT}}||8,429,000||1.14||0.19||16,000||365||8,452,835||2012||align=right|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html سرکاری تخمینہ] |- |20||align=right|{{SUI}}||7,734,000||1.05||0.42||32,000||165||7,870,100||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html سرکاری تخمینہ] |- |21||align=right|{{BUL}}||7,398,000||1.00||−0.64||−47,000||-||7,364,570||فروری 1, 2011||align=right|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |22||align=right|{{DNK}}||5,593,000||0.76||0.36||20,000||193||5,580,516||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.dst.dk/en/Statistics/Key_indicators/Population/pop.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |23||align=right|{{SVK}}||5,480,000||0.74||0.15||8,000||462||5,445,324||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 |date=2012-11-13 }} |- |24||align=right|{{FIN}}||5,403,000||0.73||0.33||18,000||210||{{formatnum: {{#expr: 540000+4.5*{{Age in days|2011|11|16}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://vrk.fi/default.aspx?site=4 سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006024826/http://vrk.fi/default.aspx?site=4 |date=2015-10-06 }} |- |25||align=right|{{NOR}}||4,960,000||0.67||0.71||35,000||98||{{formatnum: {{#expr: 49859+1.81*{{Age in days|2012|1|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.ssb.no/befolkning_en سرکاری آبادی گھڑی] |- |26||align=right|{{IRL}}||4,579,000||0.62||1.17||54,000||60||4,581,269||اپریل 10, 2011||align=right|[http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/Prelim%20complete.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |27||align=right|{{CRO}}||4,387,000||0.59||−0.20||−9,000||-||4,290,612||اکتوبر 31, 2011||align=right|[http://www.dzs.hr/default_e.htm نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |date=2015-11-23 }} |- |28||align=right|{{BIH}}||3,744,000||0.51||−0.21||−8,000||-||3,839,737||جون 30, 2011||align=right|[http://www.bhas.ba سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ |date=2017-08-04 }} |- |29||align=right|{{MDA}}||3,519,000||0.48||−0.73||−26,000||-||3,560,400||جنوری 1, 2011||align=right|[http://www.statistica.md/newsview.php?l=en&idc=168&id=3319 سرکاری تخمینہ] |- |30||align=right|{{LIT}}||3,292,000||0.44||−0.45||−15,000||-||3,192,800||اکتوبر 1, 2012||align=right|[http://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |31||align=right|{{ALB}}||3,227,000||0.44||0.34||11,000||204||2,831,741||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112022139/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |date=2012-01-12 }} |- |32||align=right|{{LAT}}||2,235,000||0.30||−0.36||−8,000||-||2,067,887||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=2012-06-10 }} |- |33||align=right|{{MKD}}||2,067,000||0.28||0.15||3,000||462||2,057,284||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 سرکاری تخمینہ] |- |34||align=right|{{SVN}}||2,040,000||0.28||0.25||5,000||278||{{formatnum: {{#expr: 205474.1+1.4*{{Age in days|2011|10|1}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }} |- |35||align=right|{{EST}}||1,340,000||0.18||−0.07||−1,000||-||1,316,541||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.ee/main-indicators سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=2012-11-23 }} |- |36||align=right|{{MNE}}||633,000||0.09||0.16||1,000||434||620,029||اپریل 1, 2011||align=right|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |37||align=right|{{LUX}}||523,000||0.07||1.36||7,000||51||511,840||جنوری 1, 2011||align=right|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118155415/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=385&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 |date=2012-01-18 }} |- |38||align=right|{{MLT}}||419,000||0.06||0.24||1,000||289||417,617||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516051022/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 |date=2013-05-16 }} |- |39||align=right|{{ISL}}||328,000||0.04||1.23||4,000||57||319,575||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=8973 سرکاری تخمینہ] |- |40||align=right|{{AND}}||88,000||0.01||2.33||2,000||30||78,115||2011||align=right|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525074953/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 |date=2017-05-25 }} |- |41||align=right|{{IMN}} ([[برطانیہ]])||84,000||0.01||1.20||1,000||58||84,497||اکتوبر 27, 2011||align=right|[http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034313/http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf |date=2012-08-15 }} |- |42||align=right|{{فارو}} ||49,000||0.01||0.00||0||-||48,372||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands |date=2011-05-11 }} |- |43||align=right|{{LIE}}||37,000||0.00||2.78||1,000||25||36,157||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927014224/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-basisdaten.htm |date=2011-09-27 }} |- |44||align=right|{{MON}}||35,000||0.00||0.00||0||-||35,881||2010||align=right|[http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/9f4c8225649f27c8c12578240036385cfr?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=Statistiques%20-%20IMSEE%20&InfoSujet=Population%20annuelle&8Fr سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118172740/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/9f4c8225649f27c8c12578240036385cfr?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=Statistiques%20-%20IMSEE%20&InfoSujet=Population%20annuelle&8Fr |date=2012-01-18 }} |- |45||align=right|{{SMR}}||32,000||0.00||0.00||0||-||32,252||جنوری 31, 2012||align=right|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14048836pop_bilancio_dem.pdf ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |46||align=right|{{GIB}} (برطانیہ)<ref>Enclave claimed by Spain. Captured by the British on August 4, 1704, in the context of the [[War of the Spanish Succession]] (1701–1713/1715) and formally ceded to Great Britain through the signing of the [[Treaty of Utrecht]] on اپریل 11, 1713.</ref>||29,000||0.00||0.00||0||-||29,441||2010||align=right|[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=2018-09-28 }} |- |47||align=right|{{VAT}}||1,000||0.00||0.00||0||-||800||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm سرکاری تخمینہ] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''740,021,000'''||'''100.00'''||'''0.12'''||'''897,000'''||'''586'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:یورپی دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ متعلقہ لسٹاں]] [[گٹھ:یورپی دیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاںبلحاظ آبادی]] hwddw9qry1y0outtsjm6e06lx1fujwu 0 52029 707948 701321 2026-06-18T09:08:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707948 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے دی بنیاد اتے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد تے شمار!!تریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{NGA}}||166,629,000||15.57||2.56||4,266,000||27||161,299,700||2012||align=right|[http://archive.is/20130105070103/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-158&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |2||align=right|{{ETH}}||86,539,000||8.09||2.13||1,843,000||33||84,320,987||جولائی 1, 2012||align=right|[http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=421&format=raw&Itemid=606 سرکاری تخمینہ] |- |3||align=right|{{EGY}}||83,958,000||7.85||1.72||1,444,000||41||{{formatnum: {{#expr: 79602+4.731*{{Age in days|2011|1|1}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=1&lname=%201 سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225215823/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=1&lname=%201%20 |date=2018-12-25 }} |- |4||align=right|{{COD}}||69,575,000||6.50||2.68||1,865,000||26||70,330,427||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130423222127/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-46&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |5||align=right|{{RSA}}||50,738,000||4.74||0.55||279,000||126||50,586,757||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf سرکاری تخمینہ] |- |6||align=right|{{TAN}}||47,656,000||4.45||3.11||1,482,000||23||43,188,000||2010||align=right|[http://www.nbs.go.tz/pdf/Tanzania_in_Figures2010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |7||align=right|{{SDN}}||45,722,000||4.27||2.44||1,116,000||29||30,894,000||اپریل 22, 2008||align=right|[http://southsudaninfo.net/wp-content/uploads/reference_library/reports/5th_sudan_census26_اپریل_2009.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |8||align=right|{{KEN}}||42,749,000||3.99||2.74||1,171,000||26||38,610,097||اگست 24, 2009||align=right|[http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/KNBS%20Brochure.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010234039/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/KNBS%20Brochure.pdf |date=2010-10-10 }} |- |9||align=right|{{ALG}}||36,486,000||3.41||1.41||514,000||50||37,100,000||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.ons.dz/-Demographie-.html سرکاری تخمینہ] |- |10||align=right|{{UGA}}||35,621,000||3.33||3.22||1,147,000||22||32,939,800||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP32010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |11||align=right|{{MAR}}||32,599,000||3.05||1.01||329,000||69||{{formatnum: {{#expr: 322450+9.63*{{Age in days|2011|7|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.hcp.ma سرکاری آبادی گھڑی] |- |12||align=right|{{GHA}}||25,546,000||2.39||2.32||593,000||30||24,223,431||ستمبر 26, 2010||align=right|[http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712:2010-provisional-census-results-out&catid=88:daily-news-summary&Itemid=236 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615141322/http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712%3A2010-provisional-census-results-out&catid=88%3Adaily-news-summary&Itemid=236 |date=2011-06-15 }} |- |13||align=right|{{MOZ}}||24,475,000||2.29||2.28||558,000||31||23,049,621||2011||align=right|[http://www.ine.gov.mz سرکاری تخمینہ] |- |14||align=right|{{MDG}}||21,929,000||2.05||2.88||632,000||24||20,696,070||2011||align=right|[http://www.instat.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=33&Itemid=56 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520005948/http://www.instat.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=33&Itemid=56 |date=2011-05-20 }} |- |15||align=right|{{CIV}}||20,595,000||1.92||2.19||451,000||32||21,395,000||2009||align=right|[http://www.ins.ci/stats/Tableaux/Tab06.htm سرکاری تخمینہ] |- |16||align=right|{{CMR}}||20,469,000||1.91||2.19||448,000||32||19,406,100||جنوری 1, 2010||align=right|[http://www.statistics-cameroon.org/fr5/downloads/La_population_du_Cameroun_2010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{ANG}}||20,163,000||1.88||2.78||561,000||25||20,609,294||2012||align=right|[http://www.ine.gov.ao/oPais.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127033329/http://www.ine.gov.ao/oPais.htm |date=2013-01-27 }} |- |18||align=right|{{BFA}}||17,482,000||1.63||3.03||530,000||23||15,730,977||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.insd.bf/fr سرکاری تخمینہ] |- |19||align=right|{{NER}}||16,644,000||1.56||3.58||596,000||20||16,274,738||2012||align=right|[http://www.stat-niger.org/statistique سرکاری تخمینہ] |- |20||align=right|{{MLI}}||16,319,000||1.53||3.02||493,000||23||14,528,662||اپریل 1, 2009||align=right|[http://instat.gov.ml نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413171022/http://www.instat.gov.ml/ |date=2012-04-13 }} |- |21||align=right|{{MWI}}||15,883,000||1.48||3.26||518,000||22||13,077,160||جون 2008||align=right|[http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=106&Itemid=6 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029115427/http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=106&Itemid=6 |date=2012-10-29 }} |- |22||align=right|{{ZAM}}||13,884,000||1.30||3.04||422,000||23||13,046,508||اکتوبر 16, 2010||align=right|[http://www.zamstats.gov.zm نتیجہ مردم شماری] |- |23||align=right|{{SEN}}||13,108,000||1.22||2.66||349,000||26||12,855,153||2011||align=right|[http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117060113/http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html |date=2012-01-17 }} |- |24||align=right|{{ZIM}}||13,014,000||1.22||2.04||265,000||34||12,844,097||2012||align=right|[http://archive.is/20130630165711/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-247&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |25||align=right|{{CHA}}||11,831,000||1.11||2.66||315,000||26||11,274,106||مئی 20, 2009||align=right|[http://www.cefod.org/spip.php?article2169 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511145318/http://www.cefod.org/spip.php?article2169 |date=2011-05-11 }} |- |26||align=right|{{RWA}}||11,272,000||1.05||3.01||339,000||23||10,718,379||2011||align=right|[http://statistics.gov.rw/index.php?option=com_content&task=view&id=152&Itemid=318 سرکاری تخمینہ] |- |27||align=right|{{TUN}}||10,705,000||1.00||1.05||112,000||66||10,673,800||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.ins.nat.tn/indexfr.php سرکاری تخمینہ] |- |28||align=right|{{GUI}}||10,481,000||0.98||2.53||265,000||28||10,217,591||2009||align=right|[http://www.stat-guinee.org سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712050037/http://www.stat-guinee.org/ |date=2012-07-12 }} |- |29||align=right|{{SOM}}||9,797,000||0.92||2.51||246,000||28||9,331,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Somalia.html سرکاری تخمینہ] |- |30||align=right|{{BEN}}||9,352,000||0.87||2.77||259,000||25||8,971,944||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424034814/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-35&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |31||align=right|{{BDI}}||8,749,000||0.82||2.03||178,000||34||8,038,618||جون 18, 2008||align=right|[http://www.citypopulation.de/Burundi.html نتیجہ مردم شماری] |- |32||align=right|{{LBY}}||6,469,000||0.60||0.72||47,000||97||6,321,479||2012||align=right|[http://archive.is/20130105191605/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-133&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |33||align=right|{{TOG}}||6,283,000||0.59||2.08||131,000||34||6,191,155||نومبر 6, 2010||align=right|[http://www.stat-togo.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=14&&Itemid=56 نتیجہ مردم شماری] |- |34||align=right|{{SLE}}||6,126,000||0.57||2.15||132,000||33||5,497,101||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424074044/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-195&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |35||align=right|{{ERI}}||5,581,000||0.52||3.07||171,000||23||5,293,734||2012||align=right|[http://archive.is/20130111111405/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-71&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |36||align=right|{{CAF}}||4,576,000||0.43||1.98||91,000||35||4,841,002||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424073924/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-47&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |37||align=right|{{LBR}}||4,245,000||0.40||2.81||119,000||25||3,476,608||اپریل 1, 2008||align=right|[http://www.emansion.gov.lr/doc/Population_by_County.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911055748/http://www.emansion.gov.lr/doc/Population_by_County.pdf |date=2013-09-11 }} |- |38||align=right|{{COG}}||4,233,000||0.40||2.25||95,000||31||3,697,490||اپریل 28, 2007||align=right|[http://www.cnsee.org/pdf/RGPH_pop_dep.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |39||align=right|{{MTN}}||3,623,000||0.34||2.29||83,000||31||3,340,627||2011||align=right|[http://www.ons.mr سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206164544/http://www.ons.mr/ |date=2008-02-06 }} |- |40||align=right|{{NAM}}||2,364,000||0.22||1.72||41,000||41||2,312,191||2012||align=right|[http://archive.is/20130105083442/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-154&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |41||align=right|{{LES}}||2,217,000||0.21||1.05||23,000||66||1,906,387||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424025123/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-129&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |42||align=right|{{بوٹسوانا}}||2,053,000||0.19||1.08||22,000||65||2,038,228||اگست 22, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Botswana.html نتیجہ مردم شماری] |- |43||align=right|{{GAM}}||1,825,000||0.17||2.76||50,000||25||1,700,584||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-88&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |44||align=right|{{GNB}}||1,580,000||0.15||2.13||34,000||33||1,520,830||مارچ 1, 2009||align=right|[http://www.stat-guinebissau.com نتیجہ مردم شماری] |- |45||align=right|{{GAB}}||1,564,000||0.15||1.96||31,000||36||1,927,900||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424042736/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-80&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |46||align=right|{{MRI}}||1,314,000||0.12||0.54||7,000||129||1,280,924||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c سرکاری تخمینہ] |- |47||align=right|{{SWZ}}||1,220,000||0.11||1.41||17,000||50||1,018,449||مئی 11, 2007||align=right|[http://www.geohive.com/cntry/swaziland.aspx نتیجہ مردم شماری] |- |48||align=right|{{DJI}}||923,000||0.09||1.88||17,000||37||818,159||مئی–جون 2009||align=right|[http://www.ministere-finances.dj/RECENSEMENTDE%20LA%20POPULATION.html نتیجہ مردم شماری] |- |49||align=right|{{REU}} ([[فرانس]])||865,000||0.08||1.05||9,000||66||816,364||جنوری 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-regions.asp?annee=2009#regions سرکاری تخمینہ] |- |50||align=right|{{COM}}||773,000||0.07||2.52||19,000||28||669,300||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.citypopulation.de/Comores.html سرکاری تخمینہ] |- |51||align=right|{{GNQ}}||740,000||0.07||2.78||21,000||25||1,201,919||2012||align=right|[http://archive.is/20121210062612/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-91&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |52||align=right|{{ESH}}||567,000||0.05||3.47||20,000||20||536,857||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424020301/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-70&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |53||align=right|{{CPV}}||505,000||0.05||0.80||4,000||87||491,875||جون 16, 2010||align=right|[http://www.ine.cv/actualise%5Cdestaques%5Cfiles%5CApresentação_dados%20preliminares%20RGPH%202010.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |54||align=right|{{MYT}} ([[فرانس]])||217,000||0.02||2.84||6,000||25||186,452||جولائی 31, 2007||align=right|[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?reg_id=27&ref_id=13876 نتیجہ مردم شماری] |- |55||align=right|{{STP}}||172,000||0.02||1.78||3,000||39||168,948||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-200&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |56||align=right|{{SEY}}||87,000||0.01||0.00||0||-||90,945||اگست 26, 2010||align=right|[http://www.nbs.gov.sc/archives/82 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 |date=2012-02-21 }} |- |57||align=right|{{SHN}} ||4,000||0.00||0.00||0||-||4,255||فروری 10, 2008||align=right|[http://www.geohive.com/cntry/sthelena.aspx نتیجہ مردم شماری] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''1,070,096,000'''||'''100.00'''||'''2.31'''||'''24,779,000'''||'''30'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:افریقی دیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:افریقہ متعلقہ لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] 3d27tjydk0plxqpuim8p1tpcxerfa4k 0 52030 707951 692721 2026-06-18T09:09:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707951 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے دی بنیاد اتے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد تے شمار!!تریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{CHN}}||1,353,601,000||32.02||0.45||6,091,000||154||1,347,350,000||December 31, 2011||align=right|[http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20120120_402780233.htm سرکاری تخمینہ] |- |2||align=right|{{IND}}||1,258,351,000||29.77||1.36||17,114,000||51||1,210,193,422||March 1, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20110516131830/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final%20PPT%202011_chapter3.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |3||align=right|{{IDN}}||244,769,000||5.79||1.01||2,472,000||69||237,641,326||May 2010||align=right|[http://dds.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?tabel=1&daftar=1&id_subyek=12&notab=1 نتیجہ مردم شماری] |- |4||align=right|{{PAK}}||179,951,000||4.26||1.81||3,257,000||39||{{formatnum: {{#expr: 180000+9.097*{{Age in days|2012|7|2}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.census.gov.pk سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/%20 |date=2018-12-25 }} |- |5||align=right|{{BAN}}||152,409,000||3.61||1.27||1,936,000||55||142,319,000||March 15, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20111103060029/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |6||align=right|{{JPN}}||126,435,000||2.99||-0.05||-63,000||-||127,650,000||March 1, 2012||align=right|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |7||align=right|{{PHI}}||96,471,000||2.28||1.71||1,650,000||41||94,013,200||2010||align=right|[http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{VNM}}||89,730,000||2.12||1.06||951,000||66||87,840,000||2011||align=right|[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=12133 سرکاری تخمینہ] |- |9||align=right|{{IRN}}||75,612,000||1.79||1.09||824,000||64||{{formatnum: {{#expr: 70495.782+2.908*{{Age in days|2006|10|28}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=500 سرکاری آبادی گھڑی] |- |10||align=right|{{TUR}}||74,509,000||1.76||1.18||879,000||59||74,724,269||December 31, 2011||align=right|[http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11 سرکاری تخمینہ] |- |11||align=right|{{THA}}||69,892,000||1.65||0.54||377,000||129||65,479,453||September 1, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Thailand.html نتیجہ مردم شماری] |- |12||align=right|{{MYA}}||48,724,000||1.15||0.80||390,000||87||57,197,871||2012||align=right|[http://archive.is/20130105195644/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-141&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |13||align=right|{{KOR}}||48,588,000||1.15||0.41||199,000||169||48,580,000||November 1, 2010||align=right|[http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/9/index.board?bmode=download&bSeq=&aSeq=249849&ord=1 نتیجہ مردم شماری] |- |14||align=right|{{IRQ}}||33,703,000||0.80||3.18||1,072,000||22||33,330,000||2011||align=right|[http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029160543/http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm |date=2012-10-29 }} |- |15||align=right|{{AFG}}||33,397,000||0.79||3.21||1,072,000||22||24,485,600||January 1, 2011||align=right|[http://cso.gov.af/Content/files/2-1.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025124106/http://cso.gov.af/Content/files/2-1.pdf |date=2014-10-25 }} |- |16||align=right|{{NPL}}||31,011,000||0.73||1.72||533,000||41||26,620,809||June 22, 2011||align=right|[http://census.gov.np نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415130818/http://census.gov.np/ |date=2012-04-15 }} |- |17||align=right|{{MAS}}||29,322,000||0.69||1.60||469,000||44||28,334,135||July 6, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113155230/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en |date=2011-11-13 }} |- |18||align=right|{{SAU}}||28,705,000||0.68||2.21||634,000||32||27,136,977||April 28, 2010||align=right|[http://www.cdsi.gov.sa/english نتیجہ مردم شماری] |- |19||align=right|{{UZB}}||28,077,000||0.66||1.14||320,000||61||28,000,000||January 1, 2010||align=right|[http://www.stat.uz/upload/iblock/f0f/Uzb_en.pdf سرکاری تخمینہ] |- |20||align=right|{{YEM}}||25,569,000||0.60||3.10||793,000||23||24,527,000||2012||align=right|[http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 |date=2015-09-23 }} |- |21||align=right|{{PRK}}||24,554,000||0.58||0.42||103,000||165||24,052,231||October 1, 2008||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228042653/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf |date=2013-02-28 }} |- |22||align=right|{{TWN}}||—||—||—||—||—||23,245,018||April 30, 2012||align=right|[http://www.ris.gov.tw/ نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201201655/http://www.ris.gov.tw/ |date=2015-02-01 }} |- |23||align=right|{{SRI}}||21,224,000||0.50||0.85||180,000||82||20,653,000||July 1, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex&district.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216222250/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex%26district.pdf |date=2020-02-16 }} |- |24||align=right|{{SYR}}||21,118,000||0.50||1.70||359,000||41||{{formatnum: {{#expr: 21377+1.424*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.cbssyr.org/index-EN.htm سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809193456/http://www.cbssyr.org/index-EN.htm |date=2009-08-09 }} |- |25||align=right|{{KAZ}}||16,381,000||0.39||1.07||175,000||65||16,698,000||February 1, 2012||align=right|[http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113144920/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2012-11-13 }} |- |26||align=right|{{CAM}}||14,478,000||0.34||1.21||175,000||58||13,395,682||March 3, 2008||align=right|[http://www.nis.gov.kh نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=2011-02-27 }} |- |27||align=right|{{AZE}}||9,421,000||0.22||1.24||117,000||56||9,111,100||January 1, 2011||align=right|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml سرکاری تخمینہ] |- |28||align=right|{{UAE}}||8,106,000||0.19||2.72||220,000||26||8,264,070||2010||align=right|[http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |date=2013-10-08 }} |- |29||align=right|{{ISR}}||7,695,000||0.18||1.76||135,000||40||7,848,800||January 31, 2012||align=right|[http://www1.cbs.gov.il/www/yarhon/b1_e.htm ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |30||align=right|{{HKG}} ([[چین]])<ref name="Special Administrative Region 1999">Special Administrative Region (SAR)Former [[پرتگال|portuguese]] colony, it reverted to Chinese sovereignty on December 20, 1999.</ref>||7,196,000||0.17||1.04||75,000||67||7,108,100||July 1, 2011||align=right|[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T |date=2007-06-09 }} |- |31||align=right|{{TJK}}||7,079,000||0.17||1.46||103,000||48||7,616,000||January 1, 2011||align=right|[http://www.stat.tj/en سرکاری تخمینہ] |- |32||align=right|{{JOR}}||6,457,000||0.15||2.01||130,000||35||{{formatnum: {{#expr: 62490+3.72*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm |date=2012-01-17 }} |- |33||align=right|{{LAO}}||6,374,000||0.15||1.37||87,000||51||6,465,800||2012||align=right|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm سرکاری تخمینہ] |- |34||align=right|{{KGZ}}||5,448,000||0.13||1.02||56,000||68||5,477,600||2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20110510100537/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE2.pdf سرکاری تخمینہ] |- |35||align=right|{{SIN}}||5,256,000||0.12||1.31||69,000||53||5,183,700||June 30, 2011||align=right|[http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html |date=2008-11-18 }} |- |36||align=right|{{TKM}}||5,170,000||0.12||1.27||66,000||55||7,966,724||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424005820/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-211&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |37||align=right|{{GEO}}||4,304,000||0.10||-0.58||-25,000||-||4,469,200||January 1, 2011||align=right|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng سرکاری تخمینہ] |- |38||align=right|{{LBN}}||4,292,000||0.10||0.77||33,000||90||3,759,100||2007||align=right|[http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507233942/http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 |date=2012-05-07 }} |- |39||align=right|{{PSE}}<ref>Territories occupied by [[اسرائیل|Israel]] as a result of the [[6 روزہ جنگ]] (5–10 June 1967). It consists of the [[غزہ کی پٹی]] and the [[مغربی کنارہ]], separated between each other by an [[اسرائیل|Israeli]] land corridor.</ref>||4,271,000||0.10||2.87||123,000||24||4,293,309||July 1, 2012||align=right|[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/GOV1997-2016.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114022145/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/GOV1997-2016.htm |date=2011-11-14 }} |- |40||align=right|{{ARM}}||3,109,000||0.07||0.29||9,000||239||3,268,500||2011||align=right|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=11001 سرکاری تخمینہ] |- |41||align=right|{{OMN}}||2,904,000||0.07||2.04||59,000||34||2,773,479||December 12, 2010||align=right|[http://www.moneoman.gov.om/documents/Census_2010.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |42||align=right|{{KWT}}||2,892,000||0.07||2.63||76,000||27||3,582,054||December 31, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html سرکاری تخمینہ] |- |43||align=right|{{MNG}}||2,844,000||0.07||1.57||45,000||44||2,736,800||2009||align=right|[http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401092152/http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 |date=2012-04-01 }} |- |44||align=right|{{QAT}}||1,939,000||0.05||3.69||72,000||19||1,699,435||April 21, 2010||align=right|[http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Pdf/Population_by_sex_and_municipality.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |45||align=right|{{BHR}}||1,359,000||0.03||2.64||36,000||27||1,234,571||April 27, 2010||align=right|[http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf |date=2013-05-02 }} |- |46||align=right|{{مشرقی تیمور}}||1,187,000||0.03||2.86||34,000||25||1,066,409||July 11, 2010||align=right|[http://dne.mof.gov.tl نتیجہ مردم شماری] |- |47||align=right|{{CYP}}||1,129,000||0.03||1.07||12,000||65||838,897||October 1, 2011||align=right|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print نتیجہ مردم شماری] |- |48||align=right|{{BTN}}||750,000||0.02||1.63||12,000||43||720,679||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20101113145947/http://www.nsb.gov.bt/pub/phcb/Population%20Projections%20of%20Bhutan%202005-2030.pdf سرکاری تخمینہ] |- |49||align=right|{{MAC}} ([[چین]])<ref name="Special Administrative Region 1999"/>||567,000||0.01||1.98||11,000||35||560,100||July–September 2011||align=right|[http://www.dsec.gov.mo/default.aspx?lang=pt-PT سرکاری تخمینہ] |- |50||align=right|{{BRU}}||413,000||0.01||1.72||7,000||41||422,700||2011||align=right|[http://www.depd.gov.bn/download/BDKI2011.pdf سرکاری تخمینہ] |- |51||align=right|{{MDV}}||324,000||0.01||1.25||4,000||56||317,280||2010||align=right|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html# سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331131706/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html |date=2012-03-31 }} |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''4,227,067,000'''||'''100.00'''||'''1.02'''||'''43,528,000'''||'''68'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے== {{حوالے}} {{ایشیائی موضوعات}} [[گٹھ:ایشیا دےدیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] 9ni9dxmv4y5xplopwfy4879tg9dnv3x 0 52031 707958 707681 2026-06-18T09:39:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707958 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے دی بنیاد اتے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد تے شمار!!تریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{CHN}}||1,353,601,000||27.25||0.45||6,063,000||155||1,354,040,000||دسمبر 31, 2012||align=right|[http://www.stats.gov.cn/english/pressrelease/t20130118_402867147.htm سرکاری تخمینہ] |- |2||align=right|{{IND}}||1,258,351,000||25.33||1.36||17,088,000||51||1,210,193,422||مارچ 1, 2011||align=right|[http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf 2011 مردم شماری] |- |3||align=right|{{IDN}}||244,769,000||4.93||1.01||2,468,000||69||237,641,326||مئی 2010||align=right|[http://www.bps.go.id/eng/tab_sub/view.php?kat=1&tabel=1&daftar=1&id_subyek=12&notab=1 2010 مردم شماری] |- |4||align=right|{{PAK}}||179,951,000||3.62||1.81||3,264,000||39||197,361,691||ستمبر 27, 2011||align=right|[http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13514-Population-shoots-up-by-47-percent-since-1998 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701193658/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13514-Population-shoots-up-by-47-percent-since-1998 |date=2012-07-01 }} |- |5||align=right|{{BAN}}||152,409,000||3.07||1.27||1,939,000||55||152,518,015||جولائی 16, 2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20121009045253/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf سرکاری تخمینہ] |- |6||align=right|{{RUS}}||142,703,000||2.87||-0.09||-133,000||-||143,300,000||اکتوبر 1, 2012||align=right|[http://www.gks.ru/bgd/free/B12_00/IssWWW.exe/Stg/dk10/8-0.htm سرکاری تخمینہ] |- |7||align=right|{{JPN}}||126,435,000||2.55||-0.05||-62,000||-||127,460,000||جنوری 1, 2013||align=right|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{PHI}}||96,471,000||1.94||1.71||1,647,000||41||92,337,852||مئی 1, 2010||align=right|[http://www.census.gov.ph/content/2010-census-population-and-housing-reveals-philippine-population-9234-million 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517185347/http://www.census.gov.ph/content/2010-census-population-and-housing-reveals-philippine-population-9234-million |date=2016-05-17 }} |- |9||align=right|{{VNM}}||89,730,000||1.81||1.06||948,000||66||87,840,000||2011||align=right|[http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=622&ItemID=12133 سرکاری تخمینہ] |- |10||align=right|{{GER}}||81,991,000||1.65||-0.21||-172,000||-||81,923,000||جولائی 31, 2012||align=right|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }} |- |11||align=right|{{IRN}}||75,612,000||1.52||1.09||822,000||64||75,149,669||اکتوبر 24, 2011||align=right|[http://www.tehrantimes.com/politics/99936-irans-population-reaches-75-million-national-census-reveals 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119133852/http://www.tehrantimes.com/politics/99936-irans-population-reaches-75-million-national-census-reveals |date=2012-11-19 }} |- |12||align=right|{{TUR}}||74,509,000||1.50||1.18||879,000||59||75,627,384||دسمبر 31, 2012||align=right|[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=13425 سرکاری تخمینہ] |- |13||align=right|{{THA}}||69,892,000||1.41||0.54||375,000||130||65,926,261||ستمبر 1, 2010||align=right|[http://web.nso.go.th/index.htm 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925201333/http://web.nso.go.th/index.htm |date=2015-09-25 }} |- |14||align=right|{{FRA}}||63,458,000||1.28||0.53||334,000||132||65,635,000||نومبر 1, 2012||align=right|[http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{GBR}}||62,798,000||1.26||0.61||383,000||114||63,181,775||مارچ 27, 2011||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=2016-01-31 }} |- |16||align=right|{{ITA}}||60,964,000||1.23||0.29||176,000||241||60,870,745||جون 30, 2012||align=right|[http://demo.istat.it/bilmens2012gen/index_e.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{MYA}}||48,724,000||0.98||0.80||390,000||87||57,197,871||2012||align=right|[http://archive.is/20130105195644/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-141&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |18||align=right|{{KOR}}||48,588,000||0.98||0.41||198,000||171||50,004,441||جولائی 1, 2012||align=right|[http://kostat.go.kr/portal/english/news/1/9/index.board?bmode=download&bSeq=&aSeq=259208&ord=1 سرکاری تخمینہ] |- |19||align=right|{{ESP}}||46,772,000||0.94||0.68||319,000||102||46,815,916||نومبر 1, 2011||align=right|[http://www.ine.es/prensa/np756.pdf 2011 مردم شماری] |- |20||align=right|{{UKR}}||44,940,000||0.90||-0.55||-249,000||-||45,560,251||دسمبر 1, 2012||align=right|[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2012/fin/ds/kn/kn_r/kn1212_r.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |21||align=right|{{POL}}||38,317,000||0.77||0.05||18,000||1,475||38,538,447||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13211_PLK_HTML.htm سرکاری تخمینہ] |- |22||align=right|{{IRQ}}||33,703,000||0.68||3.18||1,071,000||22||33,330,000||2011||align=right|[http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029160543/http://cosit.gov.iq/english/AAS2012/section_2/1.htm |date=2012-10-29 }} |- |23||align=right|{{AFG}}||33,397,000||0.67||3.21||1,072,000||22||25,500,100||جنوری 1, 2013||align=right|[http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division..pdf سرکاری تخمینہ] |- |24||align=right|{{NPL}}||31,011,000||0.62||1.72||534,000||41||26,494,504||جون 22, 2011||align=right|[http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717170017/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf |date=2013-07-17 }} |- |25||align=right|{{MAS}}||29,322,000||0.59||1.60||470,000||44||28,334,135||جولائی 6, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113155230/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en |date=2011-11-13 }} |- |26||align=right|{{SAU}}||28,705,000||0.58||2.21||636,000||32||28,376,355||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.cdsi.gov.sa/english سرکاری تخمینہ] |- |27||align=right|{{UZB}}||28,077,000||0.57||1.14||321,000||61||29,559,100||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.uz/press/1/3399/ سرکاری تخمینہ] |- |28||align=right|{{YEM}}||25,569,000||0.51||3.10||793,000||23||24,527,000||2012||align=right|[http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&id=553 |date=2015-09-23 }} |- |29||align=right|{{PRK}}||24,554,000||0.49||0.42||103,000||165||24,052,231||اکتوبر 1, 2008||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf 2008 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130228042653/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf |date=2013-02-28 }} |- |30||align=right|{{ROM}}||21,388,000||0.43||-0.22||-48,000||-||19,043,767||اکتوبر 20, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20120922094800/http://www.insse.ro/cms/files%5Cstatistici%5Ccomunicate%5Calte%5C2012%5CRPL_rezultate%20preliminare.pdf 2011 مردم شماری] |- |31||align=right|{{SRI}}||21,224,000||0.43||0.85||181,000||82||20,277,597||مارچ 21, 2012||align=right|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf 2012 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |date=2013-12-06 }} |- |32||align=right|{{SYR}}||21,118,000||0.43||1.70||358,000||41||20,866,000||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.cbssyr.org/yearbook/2010/chapter2-EN.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229030727/http://www.cbssyr.org/yearbook/2010/chapter2-EN.htm |date=2011-12-29 }} |- |33||align=right|{{NLD}}||16,714,000||0.34||0.29||49,000||236||16,775,273||نومبر 30, 2012||align=right|[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLEN&PA=37943eng&LA=EN ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |34||align=right|{{KAZ}}||16,381,000||0.33||1.07||176,000||65||16,897,000||دسمبر 1, 2012||align=right|[http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113144920/http://www.eng.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2012-11-13 }} |- |35||align=right|{{KHM}}||14,478,000||0.29||1.21||175,000||58||13,395,682||مارچ 3, 2008||align=right|[http://www.nis.gov.kh 2008 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227230811/http://www.nis.gov.kh/ |date=2011-02-27 }} |- |36||align=right|{{GRE}}||11,419,000||0.23||0.25||29,000||273||10,815,197||مئی 24, 2011||align=right|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817195146/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf |date=2014-08-17 }} |- |37||align=right|{{BEL}}||10,788,000||0.22||0.32||34,000||220||11,139,292||نومبر 1, 2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20090419074752/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/fr/statistiques_population/stat_1_f.pdf سرکاری تخمینہ] |- |38||align=right|{{POR}}||10,699,000||0.22||0.08||9,000||824||10,562,178||مارچ 21, 2011||align=right|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0005889&selTab=tab0 2011 مردم شماری] |- |39||align=right|{{CZE}}||10,566,000||0.21||0.30||32,000||229||10,513,209||ستمبر 30, 2012||align=right|[http://czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population سرکاری تخمینہ] |- |40||align=right|{{HUN}}||9,950,000||0.20||-0.16||-16,000||-||9,957,731||جنوری 1, 2012||align=right|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html سرکاری تخمینہ] |- |41||align=right|{{SRB}}||9,847,000||0.20||-0.07||-7,000||-||7,241,295||جنوری 1, 2012||align=right|[http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 سرکاری تخمینہ] |- |42||align=right|{{BLR}}||9,527,000||0.19||-0.33||-32,000||-||9,460,700||دسمبر 1, 2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20121022184751/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |43||align=right|{{SWE}}||9,495,000||0.19||0.57||54,000||122||9,551,781||نومبر 30, 2012||align=right|[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |44||align=right|{{AZE}}||9,421,000||0.19||1.24||116,000||56||9,235,100||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml سرکاری تخمینہ] |- |45||align=right|{{AUT}}||8,429,000||0.17||0.19||16,000||365||8,458,023||2012||align=right|[http://www.statistik.at/web_en/statistics/population/demographic_forecasts/population_forecasts/029024.html سرکاری تخمینہ] |- |46||align=right|{{UAE}}||8,106,000||0.16||2.72||221,000||26||8,264,070||2010||align=right|[http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |date=2013-10-08 }} |- |47||align=right|{{SUI}}||7,734,000||0.16||0.42||32,000||167||8,014,000||ستمبر 30, 2012||align=right|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand/01.html سرکاری تخمینہ] |- |48||align=right|{{ISR}}||7,695,000||0.15||1.76||135,000||40||7,968,300||نومبر 30, 2012||align=right|[http://www1.cbs.gov.il/www/yarhon/b1_e.htm ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |49||align=right|{{BUL}}||7,398,000||0.15||-0.64||-48,000||-||7,364,570||فروری 1, 2011||align=right|[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf 2011 مردم شماری] |- |50||align=right|{{HKG}} ([[چین]])<ref>Special Administrative Region (SAR)Former [[پرتگال|portuguese]] colony, it reverted to Chinese sovereignty on دسمبر 20, 1999.</ref>||7,196,000||0.14||1.04||75,000||67||7,136,300||جولائی 1, 2012||align=right|[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T |date=2007-06-09 }} |- |51||align=right|{{TJK}}||7,079,000||0.14||1.46||103,000||48||7,800,000||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.tj/en سرکاری تخمینہ] |- |52||align=right|{{JOR}}||6,457,000||0.13||2.01||130,000||35||6,328,716||2011||align=right|[http://www.dos.gov.jo/sdb_pop/sdb_pop_e/ehsaat/alsokan/pop2030.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110145942/http://www.dos.gov.jo/sdb_pop/sdb_pop_e/ehsaat/alsokan/pop2030.pdf |date=2011-11-10 }} |- |53||align=right|{{LAO}}||6,374,000||0.13||1.37||87,000||51||6,465,800||2012||align=right|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm سرکاری تخمینہ] |- |54||align=right|{{DNK}}||5,593,000||0.11||0.36||20,000||193||5,599,665||اکتوبر 1, 2012||align=right|[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-befolkningsfremskrivning.aspx سرکاری تخمینہ] |- |55||align=right|{{SVK}}||5,480,000||0.11||0.15||8,000||474||5,445,324||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190208/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=40930 |date=2012-11-13 }} |- |56||align=right|{{KGZ}}||5,448,000||0.11||1.02||56,000||68||5,551,900||2012||align=right|[http://stat.kg/images/stories/docs/KZ/Demo/demo2.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909195539/http://stat.kg/images/stories/docs/KZ/Demo/demo2.pdf |date=2015-09-09 }} |- |57||align=right|{{FIN}}||5,403,000||0.11||0.33||18,000||208||5,399,090||نومبر 30, 2011||align=right|[http://www.stat.fi/til/vrm.html ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |58||align=right|{{SIN}}||5,256,000||0.11||1.31||69,000||53||5,312,400||جولائی 1, 2012||align=right|[http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html |date=2008-11-18 }} |- |59||align=right|{{TKM}}||5,170,000||0.10||1.27||66,000||55||7,966,724||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424005820/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-211&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |60||align=right|{{NOR}}||4,960,000||0.10||0.71||35,000||98||4,985,011||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.ssb.no/folkber_en/tab-2011-12-15-01-en.html سرکاری تخمینہ] |- |61||align=right|{{IRL}}||4,579,000||0.09||1.17||54,000||60||4,588,252||اپریل 10, 2011||align=right|[http://www.cso.ie/en/newsandevents/pressreleases/2012pressreleases/pressreleasethisisireland-highlightsfromcensus2011part1 2011 مردم شماری] |- |62||align=right|{{CRO}}||4,387,000||0.09||-0.20||-9,000||-||4,290,612||مارچ 31, 2011||align=right|[http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/e11_RH.html 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114150141/http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/e11_RH.html |date=2011-11-14 }} |- |63||align=right|{{GEO}}||4,304,000||0.09||-0.58||-25,000||-||4,497,600||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng سرکاری تخمینہ] |- |64||align=right|{{LBN}}||4,292,000||0.09||0.77||33,000||90||3,759,100||2007||align=right|[http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507233942/http://www.cas.gov.lb/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=28 |date=2012-05-07 }} |- |65||align=right|{{PSE}}<ref>It comprises the [[غزہ کی پٹی]] and the [[مغربی کنارہ]], separated between each other by an [[اسرائیل]]i land corridor.</ref>||4,271,000||0.09||2.87||122,000||25||4,293,313||2012||align=right|[http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population |date=2015-06-10 }} |- |66||align=right|{{BIH}}||3,744,000||0.08||-0.21||-8,000||-||3,839,737||جون 30, 2011||align=right|[http://www.bhas.ba سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804170036/http://www.bhas.ba/ |date=2017-08-04 }} |- |67||align=right|{{MDA}}||3,519,000||0.07||-0.73||-26,000||-||3,559,500||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.statistica.md/category.php?l=ro&idc=103& سرکاری تخمینہ] |- |68||align=right|{{LIT}}||3,292,000||0.07||-0.45||-15,000||-||2,979,300||جنوری 1, 2013||align=right|[http://www.stat.gov.lt/en/?PHPSESSID=93fe1806bab21ce69273c93cf301fefd ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |69||align=right|{{ALB}}||3,227,000||0.06||0.34||11,000||203||2,821,977||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630084756/http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |date=2017-06-30 }} |- |70||align=right|{{ARM}}||3,109,000||0.06||0.29||9,000||239||3,278,100||ستمبر 2012||align=right|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=11001 ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |71||align=right|{{OMN}}||2,904,000||0.06||2.04||59,000||34||2,773,479||دسمبر 12, 2010||align=right|[http://www.moneoman.gov.om/documents/Census_2010.pdf 2010 مردم شماری] |- |72||align=right|{{KWT}}||2,892,000||0.06||2.63||76,000||27||3,582,054||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html سرکاری تخمینہ] |- |73||align=right|{{MNG}}||2,844,000||0.06||1.57||45,000||44||2,736,800||2009||align=right|[http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401092152/http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&id=268 |date=2012-04-01 }} |- |74||align=right|{{LAT}}||2,235,000||0.04||-0.36||-8,000||-||2,070,371||مارچ 1, 2011||align=right|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=2012-06-10 }} |- |75||align=right|{{MKD}}||2,067,000||0.04||0.15||3,000||477||2,059,794||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 سرکاری تخمینہ] |- |76||align=right|{{SVN}}||2,040,000||0.04||0.25||5,000||282||2,055,527||اپریل 1, 2012||align=right|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }} |- |77||align=right|{{QAT}}||1,939,000||0.04||3.69||72,000||19||1,757,540||اکتوبر 31, 2012||align=right|[http://www.qsa.gov.qa/eng/PopulationStructure.htm سرکاری تخمینہ] |- |78||align=right|{{BHR}}||1,359,000||0.03||2.64||36,000||27||1,234,571||اپریل 27, 2010||align=right|[http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf 2010 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf |date=2013-05-02 }} |- |79||align=right|{{EST}}||1,340,000||0.03||-0.07||-1,000||-||1,294,455||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.stat.ee/67162 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603112750/http://www.stat.ee/67162 |date=2013-06-03 }} |- |80||align=right|{{TLS}}||1,187,000||0.02||2.86||34,000||25||1,066,409||جولائی 11, 2010||align=right|[http://dne.mof.gov.tl 2010 مردم شماری] |- |81||align=right|{{CYP}}||1,129,000||0.02||1.07||12,000||65||838,897||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print 2011 مردم شماری] |- |82||align=right|{{BTN}}||750,000||0.02||1.63||12,000||43||720,679||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20101113145947/http://www.nsb.gov.bt/pub/phcb/Population%20Projections%20of%20Bhutan%202005-2030.pdf سرکاری تخمینہ] |- |83||align=right|{{MNE}}||633,000||0.01||0.16||1,000||438||620,029||اپریل 1, 2011||align=right|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf 2011 مردم شماری] |- |84||align=right|{{MAC}} ([[چین]])<ref>Special Administrative Region (SAR)Former [[پرتگال|portuguese]] colony, it reverted to Chinese sovereignty on دسمبر 20, 1999.</ref>||567,000||0.01||1.98||11,000||35||568,700||جون 30, 2012||align=right|[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/Demographic/DemographicStatistics/DemographicStatistics2012Q2.aspx?lang=en-US سرکاری تخمینہ] |- |85||align=right|{{LUX}}||523,000||0.01||1.36||7,000||51||524,900||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011192950/http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 |date=2012-10-11 }} |- |86||align=right|{{MLT}}||419,000||0.01||0.24||1,000||290||416,055||نومبر 20, 2011||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113194522/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 |date=2013-11-13 }} |- |87||align=right|{{BRU}}||413,000||0.01||1.72||7,000||41||393,162||جون 20, 2011||align=right|[http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf 2011 مردم شماری] |- |88||align=right|{{ISL}}||328,000||0.01||1.23||4,000||56||320,060||اپریل 1, 2012||align=right|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=8978 سرکاری تخمینہ] |- |89||align=right|{{MDV}}||324,000||0.01||1.25||4,000||56||317,280||2010||align=right|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230513/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf |date=2013-05-02 }} |- |90||align=right|{{AND}}||88,000||0.00||2.33||2,000||30||78,115||2011||align=right|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/2000&any2=01/01/2011&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries= سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616074150/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&bGrafic=&formules=inici&any1=01/01/2000&any2=01/01/2011&codi_divisio=8&lang=1&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries= |date=2017-06-16 }} |- |91||align=right|{{IMN}} ([[برطانیہ|UK]])||84,000||0.00||1.20||1,000||58||84,497||مارچ 27, 2011||align=right|[http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf 2011 مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034313/http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/mdr081211provisionalkeycensus.pdf |date=2012-08-15 }} |- |92||align=right|{{پرچم|جزائرفارو}} ([[ڈنمارک]])||49,000||0.00||0.00||0||-||48,139||نومبر 1, 2012||align=right|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands ماہانہ سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands |date=2011-05-11 }} |- |93||align=right|{{LIE}}||37,000||0.00||2.78||1,000||25||36,476||دسمبر 31, 2011||align=right|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember-vorlaeufig.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140331084716/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_31_dezember-vorlaeufig.htm |date=2014-03-31 }} |- |94||align=right|{{MCO}}||35,000||0.00||0.00||0||-||35,352||جون 9, 2008||align=right|[http://www.citypopulation.de/Monaco.html 2008 مردم شماری] |- |95||align=right|{{SMR}}||32,000||0.00||0.00||0||-||32,457||نومبر 30, 2012||align=right|[http://www.statistica.sm/on-line/home/dati-statistici/popolazione.html# ماہانہ سرکاری تخمینہ] |- |96||align=right|{{GIB}} ([[برطانیہ]])<ref>Enclave claimed by [[ہسپانیہ]].</ref>||29,000||0.00||0.00||0||-||29,752||2011||align=right|[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=2018-09-28 }} |- |97||align=right|{{VAT}}||1,000||0.00||0.00||0||-||800||مارچ 1, 2011||align=right|[http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Popolazione.htm سرکاری تخمینہ] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''4,967,088,000'''||'''100.00'''||'''0.89'''||'''44,358,000'''||'''78'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:ایشیا دےدیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ دےدیس]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] c83wgrsbgyy2y6x8euumjli2xhqto8e 0 52033 707952 706871 2026-06-18T09:14:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707952 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے دی بنیاد اتے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد تے شمار!!تریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{IND}}||1,258,351,000||55.64||1.36||17,114,000||51||1,210,193,422||مارچ 1, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20110516131830/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final%20PPT%202011_chapter3.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |2||align=right|{{PAK}}||179,951,000||7.96||1.81||3,257,000||39||{{formatnum: {{#expr: 180000+9.097*{{Age in days|2012|7|2}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.census.gov.pk سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/%20 |date=2018-12-25 }} |- |3||align=right|{{NGA}}||166,629,000||7.37||2.56||4,266,000||27||161,299,700||2012||align=right|[http://archive.is/20130105070103/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-158&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |4||align=right|{{BAN}}||152,409,000||6.74||1.27||1,936,000||55||142,319,000||مارچ 15, 2011||align=right|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103060029/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |date=2011-11-03 }} |- |5||align=right|{{GBR}}||62,798,000||2.78||0.61||383,000||114||62,300,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |date=2016-01-17 }} |- |6||align=right|{{RSA}}||50,738,000||2.24||0.55||279,000||126||50,586,757||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf سرکاری تخمینہ] |- |7||align=right|{{TAN}}||47,656,000||2.11||3.11||1,482,000||23||43,188,000||2010||align=right|[http://www.nbs.go.tz/pdf/Tanzania_in_Figures2010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{KEN}}||42,749,000||1.89||2.74||1,171,000||26||38,610,097||اگست 24, 2009||align=right|[https://web.archive.org/web/20101010234039/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/KNBS%20Brochure.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |9||align=right|{{UGA}}||35,621,000||1.58||3.22||1,147,000||22||32,939,800||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP32010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |10||align=right|{{CAN}}||34,675,000||1.53||0.95||329,000||73||{{formatnum: {{#expr: 348440.96+9.82*{{Age in days|2012|7|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605075430/http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm |date=2018-06-05 }} |- |11||align=right|{{MAS}}||29,322,000||1.30||1.60||469,000||44||28,334,135||جولائی 6, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113155230/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en |date=2011-11-13 }} |- |12||align=right|{{GHA}}||25,546,000||1.13||2.32||593,000||30||24,223,431||ستمبر 26, 2010||align=right|[http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712:2010-provisional-census-results-out&catid=88:daily-news-summary&Itemid=236 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615141322/http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712%3A2010-provisional-census-results-out&catid=88%3Adaily-news-summary&Itemid=236 |date=2011-06-15 }} |- |13||align=right|{{MOZ}}||24,475,000||1.08||2.28||558,000||31||23,049,621||2011||align=right|[http://www.ine.gov.mz سرکاری تخمینہ] |- |14||align=right|{{AUS}}||22,919,000||1.01||1.38||316,000||51||22,620,600||جون 30, 2011||align=right|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{SRI}}||21,224,000||0.94||0.85||180,000||82||20,653,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex&district.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216222250/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex%26district.pdf |date=2020-02-16 }} |- |16||align=right|{{CMR}}||20,469,000||0.91||2.19||448,000||32||19,406,100||جنوری 1, 2010||align=right|[http://www.statistics-cameroon.org/fr5/downloads/La_population_du_Cameroun_2010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{MWI}}||15,883,000||0.70||3.26||518,000||22||13,077,160||جون 2008||align=right|[http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=106&Itemid=6 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029115427/http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=106&Itemid=6 |date=2012-10-29 }} |- |18||align=right|{{ZAM}}||13,884,000||0.61||3.04||422,000||23||13,046,508||اکتوبر 16, 2010||align=right|[http://www.zamstats.gov.zm نتیجہ مردم شماری] |- |19||align=right|{{RWA}}||11,272,000||0.50||3.01||339,000||23||10,718,379||2011||align=right|[http://statistics.gov.rw/index.php?option=com_content&task=view&id=152&Itemid=318 سرکاری تخمینہ] |- |20||align=right|{{PNG}}||7,170,000||0.32||2.22||159,000||32||7,086,435||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130530181204/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-170&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |21||align=right|{{SLE}}||6,126,000||0.27||2.15||132,000||33||5,497,101||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424074044/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-195&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |22||align=right|{{SIN}}||5,256,000||0.23||1.31||69,000||53||5,183,700||جون 30, 2011||align=right|[http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html |date=2008-11-18 }} |- |23||align=right|{{NZL}}||4,461,000||0.20||1.04||46,000||67||{{formatnum: {{#expr: 442270+9.1*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=2010-06-04 }} |- |24||align=right|{{JAM}}||2,761,000||0.12||0.36||10,000||193||2,705,800||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://statinja.gov.jm/population.aspx سرکاری تخمینہ] |- |25||align=right|{{NAM}}||2,364,000||0.10||1.72||41,000||41||2,312,191||2012||align=right|[http://archive.is/20130105083442/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-154&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |26||align=right|{{LES}}||2,217,000||0.10||1.05||23,000||66||1,906,387||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424025123/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-129&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |27||align=right|{{BOT}}||2,053,000||0.09||1.08||22,000||65||2,038,228||اگست 22, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Botswana.html نتیجہ مردم شماری] |- |28||align=right|{{GAM}}||1,825,000||0.08||2.76||50,000||25||1,700,584||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-88&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |29||align=right|{{TRI}}||1,351,000||0.06||0.37||5,000||188||1,317,714||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |date=2012-01-07 }} |- |30||align=right|{{MRI}}||1,314,000||0.06||0.54||7,000||129||1,280,924||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c سرکاری تخمینہ] |- |31||align=right|{{SWZ}}||1,220,000||0.05||1.41||17,000||50||1,018,449||مئی 11, 2007||align=right|[http://www.geohive.com/cntry/swaziland.aspx نتیجہ مردم شماری] |- |32||align=right|{{CYP}}||1,129,000||0.05||1.07||12,000||65||838,897||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print نتیجہ مردم شماری] |- |33||align=right|{{FIJ}}||876,000||0.04||0.92||8,000||76||837,271||ستمبر 16, 2007||align=right|[http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121143209/http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm |date=2013-01-21 }} |- |34||align=right|{{GUY}}||758,000||0.03||0.26||2,000||267||784,894||2010||align=right|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf سرکاری تخمینہ] |- |35||align=right|{{SOL}}||566,000||0.03||2.54||14,000||28||553,935||2012||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/sb/stats/Social/Popcen/Projection.htm سرکاری تخمینہ] |- |36||align=right|{{MLT}}||419,000||0.02||0.24||1,000||289||417,617||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516051022/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 |date=2013-05-16 }} |- |37||align=right|{{BRU}}||413,000||0.02||1.72||7,000||41||422,700||2011||align=right|[http://www.depd.gov.bn/download/BDKI2011.pdf سرکاری تخمینہ] |- |38||align=right|{{BHS}}||351,000||0.02||1.15||4,000||61||353,658||مئی 3, 2010||align=right|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003705/http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf |date=2012-09-18 }} |- |39||align=right|{{BLZ}}||324,000||0.01||1.89||6,000||37||312,971||مئی 12, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |40||align=right|{{MDV}}||324,000||0.01||1.25||4,000||56||317,280||2010||align=right|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html# سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331131706/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html |date=2012-03-31 }} |- |41||align=right|{{BRB}}||275,000||0.01||0.36||1,000||193||274,200||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html سرکاری تخمینہ] |- |42||align=right|{{VAN}}||252,000||0.01||2.44||6,000||29||234,023||نومبر 16, 2009||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/vu/stats نتیجہ مردم شماری] |- |43||align=right|{{SAM}}||185,000||0.01||0.54||1,000||129||186,340||نومبر 7, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20120714210956/http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Census%202011/Preliminary%20Count.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |44||align=right|{{LCA}}||178,000||0.01||1.14||2,000||61||166,526||مئی 10, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |45||align=right|{{VCT}}||109,000||0.00||0.00||0||-||100,892||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |46||align=right|{{GRD}}||105,000||0.00||0.00||0||-||110,821||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |47||align=right|{{TON}}||105,000||0.00||0.00||0||-||103,036||نومبر 30, 2011||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf |date=2013-05-02 }} |- |48||align=right|{{KIR}}||103,000||0.00||1.98||2,000||35||103,006||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130530163705/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-115&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |49||align=right|{{ATG}}||91,000||0.00||1.11||1,000||63||86,295||مئی 27, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html نتیجہ مردم شماری] |- |50||align=right|{{SEY}}||87,000||0.00||0.00||0||-||90,945||اگست 26, 2010||align=right|[http://www.nbs.gov.sc/archives/82 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 |date=2012-02-21 }} |- |51||align=right|{{DMA}}||68,000||0.00||0.00||0||-||71,685||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |52||align=right|{{SKN}}||54,000||0.00||1.89||1,000||37||51,970||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |53||align=right|{{NRU}}||10,000||0.00||0.00||0||-||10,203||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-163&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530175058/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-163&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 |date=2013-05-30 }} |- |54||align=right|{{TUV}}||10,000||0.00||0.00||0||-||10,080||2012||align=right|[http://archive.is/20130105095626/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-217&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''2,261,481,000'''||'''100.00'''||'''1.58'''||'''35,860,000'''||'''44'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے== {{حوالے}} {{ایشیائی موضوعات}} [[گٹھ:ایشیا دےدیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ دےدیس]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] lrvi1hfuqgjpko45vv92fid1ux2hmw0 0 53438 707954 707347 2026-06-18T09:20:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707954 wikitext text/x-wiki اjیہ '''لسٹ قنون ساز اسمبلیاں بلحاظ ملک''' (List of legislatures by country) اے۔ == لسٹ قانون ساز اسمبلیاں == === ماورائے قوم قانون ساز اسمبلیاں=== {|class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" !تنظیم !ناں ایوان !درجہ ایوان !مدت (سال) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست !خام ملکی پیداوار فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |{{flagcountry|European Union}} |[[یورپی پارلیمنٹ]]<ref>Article 7(3) [http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12007L/htm/C2007306EN.01015001.htm Treaty of Lisbon: Protocol ON THE APPLICATION OF THE PRINCIPLES OF SUBSIDIARITY AND PROPORTIONALITY]</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |754 |667,761 |20,983 |[http://www.europarl.europa.eu/ europarl.europa.eu] |- |[[افریقی اتحاد]] |[[پین افریقی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست (appointed by 47 of 53 national legislatures) |265 |3,974,098.11 |14.180 |[http://www.pan-africanparliament.org/ pan-africanparliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626085723/http://www.pan-africanparliament.org/ |date=2012-06-26 }} |- |[[File:Flag of the Central American Integration System.svg|23x15px]] [[وسطی امریکی ادغام نظام]] |[[وسطی امریکی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |ملک کے مطابق منحصر |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |426,274.46 |2,651.175 |[http://www.parlacen.int parlacen.int] |} === لسٹ اقوام متحدہ دے رکن دیساں دیاں قانون ساز اسمبلیاں=== {| class="sortable wikitable" |-bgcolor="#cccccc" !ملک !مقننہ دا مجموعی ناں !ناں ایوان !سطح ایوان !مدت (سام) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست ![[خام ملکی پیداوار]] فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |rowspan=2|{{flagcountry|افغانستان}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی افغانستان|قومی اسمبلی]]<ref name="not">Native name not available</ref> |[[House of the People (افغانستان)|House of the People]] (ولسي جرګه ''Wolesi Jirga'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |249 |122,168 |119 |[http://wj.parliament.af/ wj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220011312/http://wj.parliament.af/ |date=2016-02-20 }} |- |[[House of Elders]] (مشرانوجرګه ''Meshrano Jirga'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3, 4 and 5 |[[majority rule|majority]] and appointed by the President |102 |298,234 |291 |[http://mj.parliament.af/ mj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201549/http://mj.parliament.af/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|البانیہ}} | |[[اسمبلی البانیہ]] (''Kuvendi i Shqipërisë'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |140 |20,226 |177 |[http://www.parlament.al/ parlament.al] |- |rowspan=2|{{flagcountry|الجزائر}} |rowspan=2|[[پارلیمان الجزائر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[عوامی قومی اسمبلی]] (''al-Majlis al-Sha'abi al-Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |462 |80,303 |439 |[http://www.apn-dz.org/ apn-dz.org] |- |[[کونسل Nation]] (''al-Majlis al-Umma'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointed by the President |144 |257,638 |1,830 |[http://www.majliselouma.dz/ majliselouma.dz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200323/http://www.majliselouma.dz/ |date=2011-10-24 }} |- |{{flagcountry|انڈورا}} | |[[General کونسل Valleys]] (Consell General de les Valls) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |28 |2,789 |161 |[http://www.consellgeneral.ad/ consellgeneral.ad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160229121927/http://www.consellgeneral.ad/ca/../ |date=2016-02-29 }} |- |{{flagcountry|انگولا}} | |[[قومی اسمبلی انگولا|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |220 |84,081 |525 |[http://www.parlamento.ao/ parlamento.ao] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اینٹیگوا تے باربوڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان اینٹیگوا تے باربوڈا|پارلیمان]]<ref name="head">The [[head of state]] is a constituent part of the parliament too.</ref> |[[ایوان نمائندگان اینٹیگوا تے باربوڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[first-past-the-post]] |19 |4,305 |82 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928191020/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 |date=2013-09-28 }} |- |[[سینٹ اینٹیگوا تے باربوڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the Governor-General |17 |4,811 |92 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930024724/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 |date=2015-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ارجنٹائن}} |rowspan=2|[[رجنٹائن قومی کانگریس]] (Congreso de la Nación ارجنٹائن) |[[Argentine Chamber of Deputies|Chamber of Deputies of the Nation]] (Cámara de Diputados de la Nación) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |257 |156,097 |2,787 |[http://www.diputados.gov.ar/ diputados.gov.ar] |- |[[ارجنٹائن سینٹ|سینٹ قومی]] (Senado de la Nación) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |براہ راست ووٹ |72 |557,181 |9,950 |[http://www.senado.gov.ar/ senado.gov.ar] |- |{{flagcountry|آرمینیا}} | |[[قومی اسمبلی آرمینیا|قومی اسمبلی]] (Ազգային Ժողով ''Azgayin Zhoghov'') |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست ووٹ تے [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |131 |24,902 |136 |[http://www.parliament.am/ parliament.am] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریلیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان آسٹریلیا]]<ref name="head"/> |[[آسٹریلیائی ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |preferential [[instant-runoff voting]] |150 |154,200 |6,096 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/House_of_Representatives aph.gov.au] |- |[[آسٹریلیائی سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[single transferable vote]] |76 |304,342 |12,032 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/سینٹ aph.gov.au] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریا}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی آسٹریا|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung) |[[قومی کونسل (آسٹریا)|قومی کونسل]] (Nationalrat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed-member proportional representation]] |183 |43,895 |1,923 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/NR/ parlament.gv.at] |- |[[وفاقی کونسل (آسٹریا)|فیڈرل کونسل]] (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 and 6 |appointed by state parliaments |62 |129,563 |5,677 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/BR/ parlament.gv.at] |- |{{flagcountry|آذربائیجان}} | |[[قومی اسمبلی آذربائیجان|قومی اسمبلی]] (''Milli Məclis'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |125 |73,320 |744 |[http://www.meclis.gov.az/ meclis.gov.az] |- |rowspan=2|{{flagicon|بہاماس}} [[بہاماس]] |rowspan=2|[[پارلیمان بہاماس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بہاماس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule]] |38 |9,326 |283 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+House+of+اسمبلی/ بہاماس.gov.bs] |- |[[سینٹ بہاماس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the [[Governor-General of بہاماس|Governor-General]] |16 |22,103 |674 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+سینٹ/ بہاماس.gov.bs] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بحرین}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بحرین|قومی اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[کونسل Representatives of بحرین|اسمبلی Representatives]] (''Majlis an-nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |40 |30,864 |777 |[http://www.nuwab.gov.bh/ nuwab.gov.bh] |- |[[Consultative کونسل بحرین|Consultative اسمبلی]] (''Majlis al-shura'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by the king |40 |30,864 |777 |[http://www.shura.gov.bh/ shura.gov.bh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218172642/http://www.shura.gov.bh/ |date=2007-12-18 }} |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}} | |[[Jatiyo Sangshad|House of the Nation]] (জাতীয় সংসদ ''Jatiyo Sangshad'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |350 |466,909 |818 |[http://www.parliament.gov.bd/ parliament.gov.bd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517040401/http://www.parliament.gov.bd/ |date=2016-05-17 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بارباڈوس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بارباڈوس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بارباڈوس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |30 |9,486 |216 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_house_of_assembly.php بارباڈوسparliament.com] |- |[[سینٹ بارباڈوس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |21 |13,551 |309 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_senate.php بارباڈوسparliament.com] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلاروس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بیلاروس|قومی اسمبلی]] (Нацыянальны сход ''Nacyjanaĺny schod'') |[[نمائندگان چیمبر بیلاروس|نمائندگان چیمبر]] (Палата прадстаўнікоў ''Palata pradstaŭnikoŭ'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |110 |85,997 |1,288 |[http://www.house.gov.by/ house.gov.by] |- |[[کونسل Republic of بیلاروس|کونسل Republic]] (Савет Рэспублікі ''Saviet Respubliki'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |elected by regional councils and appointed by the President |64 |147,773 |2,215 |[http://www.sovrep.gov.by/ sovrep.gov.by] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408024251/http://www.sovrep.gov.by/ |date=2015-04-08 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلجیم}} |rowspan=2|[[بیلجئیم وفاقی پارلیمان|وفاقی پارلیمان]] (Federaal Parlement / Parlement fédéral / Föderales Parlament) |[[نمائندگان چیمبر (بیلجیم)|نمائندگان چیمبر]]<br> (Kamer van Volksvertegenwoordigers / Chambre des Représentants / Abgeordnetenkammer) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |150 |74,000 |2,897 |[http://www.lachambre.be/ lachambre.be] |- |[[سینٹ (بیلجیم)|سینٹ]] (Senaat / Sénat / Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by regional parliaments |60 |185,000 |7,242 |[http://www.senate.be/ senate.be] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلیز}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بیلیز|قومی اسمبلی]] |[[ایوان نمائندگان بیلیز|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |31 |10,748 |90 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040705/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse |date=2016-03-04 }} |- |[[سینٹ بیلیز|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |12 |27,766 |233 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223307/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|بینن}} | |[[قومی اسمبلی بینن|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |83 |115,648 |176 |[http://www.gouv.bj/institutions/assemblee-nationale gouv.bj] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھوٹان}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھوٹان]]<ref name="native">The native name is also used in English.</ref> |[[قومی اسمبلی بھوٹان|قومی اسمبلی]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ། ''Gyelyong Tshogdu'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |47 |15,072 |91 |[http://www.nab.gov.bt/ nab.gov.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413201546/http://www.nab.gov.bt/ |date=2008-04-13 }} |- |[[قومی کونسل بھوٹان|قومی کونسل]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ། ''Gyelyong Tshogde'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority rule|majority]] and appointed by the king |25 |28,337 |171 |[http://www.nationalcouncil.bt/ nationalcouncil.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810033532/http://www.nationalcouncil.bt/ |date=2009-08-10 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بولیویا}} |rowspan=2|[[کثیر قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] (Asamblea Legislativa Plurinacional) |[[Chamber of Deputies of بولیویا|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |130 |83,905 |391 |[http://www.diputados.bo/ diputados.bo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225184046/http://www.diputados.bo/ |date=2016-02-25 }} |- |[[سینٹ بولیویا|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |36 |302,993 |1,414 |[http://www.senado.bo/ senado.bo] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بوسنیا و ہرزیگووینا}} |rowspan=2|[[پارلیمانی اسمبلی بوسنیا و ہرزیگووینا|پارلیمانی اسمبلی]] ({{Not a typo|Parlamentarna}} Skupština) |[[ایوان نمائندگان (بوسنیا و ہرزیگووینا)|ایوان نمائندگان]] ('Представнички Дом / Predstavnički Dom) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |42 |91,422 |753 |[http://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/predstavnicki_dom/default.aspx?id=20408&langTag=en-US&pril=b parlament.ba] |- |[[ایوان عوام (بوسنیا تے ہرزیگووینا)|ایوان عوام]] (Dom Naroda) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by lower-level parliaments and assemblies |15 |255,982 |2,109 |[http://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/dom_naroda/default.aspx?id=20428&langTag=en-US&pril=b parlament.ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322113049/https://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/dom_naroda/default.aspx?id=20428&langtag=en-us&pril=b |date=2016-03-22 }} |- |{{flagcountry|بوٹسوانا}} |[[پارلیمان بوٹسوانا]] |[[قومی اسمبلی (بوٹسوانا)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ, majority party and appointed by the President |63 |32,211 |471 |[http://www.parliament.gov.bw/ parliament.gov.bw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628185105/http://www.parliament.gov.bw/ |date=2009-06-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برازیل}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس برازیل|قومی کانگریس]] (کانگریس) |[[Chamber of Deputies of برازیل|Chamber of Deputies]] (Câmara dos Deputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |513 |371,798 |4,471 |[http://www.camara.leg.br/ camara.leg.br] |- |[[وفاقی سینٹ برازیل|وفاقی سینٹ]] (Senado Federal) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |[[majority rule|majority]] |81 |2,354,724 |28,320 |[http://www.senado.leg.br/ senado.leg.br] |- |{{flagcountry|برونائی}} | |[[Legislative کونسل برونائی|Legislative کونسل]]<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] |no timeframe |مقبول ووٹ and appointed by the sultan |36 |11,355 |582 |[http://www.majlis-mesyuarat.gov.bn/ majlis-mesyuarat.gov.bn] |- |{{flagcountry|بلغاریہ}} | |[[قومی اسمبلی (بلغاریہ)|قومی اسمبلی]] (Народно събрание ''Narodno sabranie'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |240 |30,685 |420 |[http://parliament.bg/ parliament.bg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173026/http://parliament.bg/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|برکینا فاسو}} | |[[قومی اسمبلی (برکینا فاسو)|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |111 |126,281 |198 |[http://www.an.bf/ an.bf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060128181938/http://www.an.bf/ |date=2006-01-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برما}} (میانمار) |rowspan=2|[[اسمبلی یونین]] (''Pyidaungsu Hluttaw'') |[[ایوان نمائندگان (برما)|ایوان نمائندگان]] (''Pyithu Hluttaw'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |440 |137,000 |187 |[http://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ pyithuhluttaw.gov.mm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421034848/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ |date=2019-04-21 }} |- |[[House of Nationalities]] (''Amyotha Hluttaw'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |224 |269,107 |369 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|برونڈی}} |rowspan=2|[[پارلیمان برونڈی|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی (برونڈی)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |براہ راست ووٹ and appointment by electoral commission |118 |74,570 |43 |[http://www.assemblee.bi/ assemblee.bi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412210823/http://www.assemblee.bi/ |date=2013-04-12 }} |- |[[سینٹ برونڈی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointment by ethnic groups |49 |179,577 |105 |[http://www.senat.bi/ senat.bi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کمبوڈیا}} | rowspan="2" |[[پارلیمان کمبوڈیا|پارلیمان]] (សភាតំណាងរាស្ត្រ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា) |[[قومی اسمبلی (کمبوڈیا)|قومی اسمبلی]] (រដ្ឋសភាជាតិ; ''Rotsaphea'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |123 |108,852 |272 |[http://www.national-assembly.org.kh/ national-assembly.org.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102063446/http://www.national-assembly.org.kh/ |date=2011-11-02 }} |- |[[سینٹ کمبوڈیا|سینٹ]] (ព្រឹទ្ធសភា; ''Protsaphea'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the monarch, elected by the قومی اسمبلی and commune councils |61 |219,490 |548 |[http://www.senate.gov.kh/ senate.gov.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215203403/http://www.senate.gov.kh/ |date=2015-02-15 }} |- |- |rowspan=2|{{flagcountry|کیمرون}} |rowspan=2|[[پارلیمان کیمرون|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کیمرون)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |180 |97,021 |262 |[http://www.assemblenationale.cm/ assemblenationale.cm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805071905/http://www.assemblenationale.cm/ |date=2009-08-05 }} |- |[[سینٹ (کیمرون)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |Indirect vote (70), appointed (30) |100 |174,638 |472 |[http://www.ipu.org/parline-e/reports/2054_A.htm ipu.org] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیڈا|پارلیمان]] (Parlement) |[[Canadian House of Commons|House of Commons]] (Chambre des communes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 years, unless elections are called earlier |[[First-past-the-post voting]] |308 |108,690 |4,532 |[http://www.parl.gc.ca/ parl.gc.ca] |- |[[Canadian سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Until age 75, or resigns. |گورنر جنرل سے تعینات |105 |318,825 |13,296 |{{URL|sen.parl.gc.ca}} |- |{{flagcountry|کیپ ورڈی}} | |[[قومی اسمبلی (کیپ ورڈی)|قومی اسمبلی]] ({{Not a typo|Asembleia}} Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |72 |4,990 |20 |[http://www.parlamento.cv/ parlamento.cv] |- |{{flagcountry|وسطی افریقی جمہوریہ}} | |[[قومی اسمبلی (وسطی افریقی جمہوریہ)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[two-round system|run-off]] [[majority rule|majority]] |100 |38,951 |36 |[http://www.assembleenationale-rca.org/ assembleenationale-rca.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.assembleenationale-rca.org/ |date=2016-03-05 }} |- |{{flagcountry|چاڈ}} | | [[قومی اسمبلی چاڈ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |155 |66,640 |126 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|چلی}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس چلی|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of چلی|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |120 |145,021 |2,496 |[http://www.camara.cl/ camara.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709224906/http://www.camara.cl/legis/down/lorgcon.pdf |date=2007-07-09 }} |- |[[سینٹ چلی|سینٹ Republic]] (Senado de la República) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |مقبول ووٹ |38 |457,963 |7,885 |[http://www.senado.cl/ senado.cl] |- |{{flagcountry|چین}} | |[[National People's کانگریس]] ({{lang|zh-cn|全国人民代表大会}} ''Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì'')<ref>The PRC has also a [[Chinese People's Political Consultative Conference]] ({{lang|zh-cn|中国人民政治协商会议}} ''Zhōngguó Rénmín Zhèngzhì Xiéshāng Huìyì''), which is a political advisory body but not a legislature.</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |elected by municipal, regional and provincial congresses, and People's Liberation Army |2,987 |448,518 |3,783 |[http://www.npc.gov.cn/ npc.gov.cn] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کولمبیا}} |rowspan=2|[[کانگریس کولمبیا|کانگریس]] (Congreso) |[[ایوان نمائندگان کولمبیا|ایوان نمائندگان]] (Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |166 |279,556 |2,843 |[http://www.camararep.gov.co/ camararep.gov.co] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806122006/http://camararep.gov.co/ |date=2006-08-06 }} |- |[[سینٹ کولمبیا|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |102 |454,964 |4,627 |[http://www.senado.gov.co/ senado.gov.co] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227202534/http://abc.senado.gov.co/prontus_senado/site/artic/20050712/asocfile/ley_5_de_1992_reglamento_del_congreso.pdf |date=2008-02-27 }} |- |{{flagcountry|کوموروس}} | |[[اسمبلی یونین کوموروس|اسمبلی یونین]] (Assemblée de la Union) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and elected by local assemblies |33 |24,181 |25 |[http://www.auc.km/ auc.km] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030135504/http://www.auc.km/ |date=2009-10-30 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوری لوکراج کانگو}} [[جمہوری لوکراج کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوری لوکراج کانگو|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی جمہوری لوکراج کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |500 |143,425 |50 |[http://www.assemblee-nationale.cd/ assemblee-nationale.cd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721234858/http://www.assemblee-nationale.cd/ |date=2015-07-21 }} |- |[[سینٹ جمہوری لوکراج کانگو|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by provincial assemblies |108 |664,008 |233 |[http://www.senat.cd/ senat.cd] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ کانگو}} [[جمہوریہ کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوریہ کانگو|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی جمہوریہ کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |153 |28,537 |119 |[http://www.assemblee-nationale.cg/ assemblee-nationale.cg] |- |[[سینٹ Republic of Congo|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote |52 |83,966 |350 | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}} | |[[Legislative اسمبلی کوسٹاریکا|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |57 |75,468 |965 |[http://www.asamblea.go.cr/ asamblea.go.cr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317030255/http://asamblea.go.cr/ |date=2011-03-17 }} |- |{{flagcountryآئیوری کوسٹ}} | |[[قومی اسمبلی آئیوری کوسٹ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |70 |294,529 |515 |[http://www.anci.ci/ anci.ci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301225555/http://www.anci.ci/ |date=2012-03-01 }} |- |{{flagcountry|کروشیا}} | |[[کروشیائی پارلیمان|کروشیائی اسمبلی]]<ref name="native"/> (Hrvatski sabor) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |151 |28,414 |532 |[http://www.sabor.hr/ sabor.hr] |- |{{flagcountry|کیوبا}} | |[[قومی اسمبلی People's Power]] (Asamblea Nacional del Poder Popular) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and approval by special candidacy commissions |614 |18,308 |185 |[http://www.parlamentocubano.cu/ parlamentocubano.cu] |- |{{flagcountry|قبرص}} | |[[ایوان نمائندگان قبرص|ایوان نمائندگان]] (Βουλή των Αντιπροσώπων ''Vouli Antiprosópon'' / Temsilciler Meclisi)<ref>Also: Temsilciler Meclisi</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ by Greek and Turkish Cypriots |59 |18,632 |402 |[http://www.parliament.cy/ parliament.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223193749/http://parliament.cy/ |date=2016-02-23 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|چیک جمہوریہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان چیک جمہوریہ]] (Parlament České republiky) |[[Chamber of Deputies of the چیک جمہوریہ|Chamber of Deputies]] (Poslanecká sněmovna) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |200 |52,811 |1,424 |[http://www.psp.cz/ psp.cz] |- |[[سینٹ چیک جمہوریہ|سینٹ]] (Senát) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |مقبول ووٹ |81 |130,397 |3,517 |[http://www.senat.cz/ senat.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224013846/http://www.senat.cz/ |date=2011-02-24 }} |- |{{flagcountry|ڈنمارک}} | |[[Folketing|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Folketing) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |179 |30,969 |1,154 |[http://www.ft.dk/ ft.dk] |- |{{flagcountry|جبوتی}} | |[[قومی اسمبلی جبوتی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |65 |12,587 |35 |[http://www.assemblee-nationale.dj/ assemblee-nationale.dj] |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}} | |[[ایوان اسمبلی ڈومینیکا|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |21 |3,394 |46 |[http://www.ڈومینیکا.gov.dm/cms/index.php?q=node/13 ڈومینیکا.gov.dm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}} |rowspan=2|[[کانگریس جمہوریہ ڈومینیکن|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of the جمہوریہ ڈومینیکن|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |183 |51,520 |510 |[http://www.camaradediputados.gob.do/ camaradediputados.gob.do] |- |[[سینٹ جمہوریہ ڈومینیکن|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |32 |293,088 |2,918 |[http://www.senado.gov.do/ senado.gov.do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108005719/http://www.senado.gov.do/ |date=2005-11-08 }} |- |{{flagcountry|مشرقی تیمور}} | |[[National پارلیمان مشرقی تیمور|National پارلیمان]] (Parlamento Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |65 |16,408 |146 |[http://www.parlamento.tl/ parlamento.tl] |- |{{flagcountry|ایکواڈور}} | |[[قومی اسمبلی ایکواڈور|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |124 |116,802 |1,028 |[http://www.asambleanacional.gob.ec/ asambleanacional.gob.ec] |- |{{flagcountry|مصر}} |[[پارلیمان مصر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[People's اسمبلی (مصر)|People's اسمبلی]] (مجلس الشعب ''Majilis Al-Sha’ab'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |508 |150,983 |1,021 |[http://www.parliament.gov.eg/ parliament.gov.eg] |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}} | |[[Legislative اسمبلی ایل سیلواڈور|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |3 |مقبول ووٹ |84 |68,382 |530 |[http://www.asamblea.gob.sv/ asamblea.gob.sv] |- |rowspan=2|{{flagcountry|استوائی گنی}} |rowspan=2|[[پارلیمان استوائی گنی]] |[[Chamber of People's Representatives]] (''Cámara de Representantes del Pueblo'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Party-list proportional representation]] |100 |16,220 |172 |[http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento presidencia-ge.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122120035/http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento |date=2016-01-22 }} |- |[[سینٹ (استوائی گنی)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |مقبول ووٹ (55) and appointed by the President (15) |70 |23,171 |246 | |- |{{flagcountry|اریتریا}} | |[[قومی اسمبلی اریتریا|قومی اسمبلی]] (''Hagerawi Baito'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |104 |50,878 |38 | |- |{{flagcountry|استونیا}} | |[[Riigikogu|State اسمبلی]]<ref name="native"/> (Riigikogu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |101 |12,814 |270 |[http://www.riigikogu.ee/ riigikogu.ee] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ایتھوپیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ایتھوپیا|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of People's Representatives]]<br> (የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ''Yehizbtewekayoch Mekir Bet'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |547 |135,134 |173 |[http://www.ethiopar.net/ ethiopar.net] |- |[[House of Federation]] (የፌዴሬሽን ምክር ቤት ''Yefedereshn Mekir Bet'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by State assemblies |112 |659,986 |847 |[http://www.hofایتھوپیا.org/ hofایتھوپیا.org] |- |{{flagcountry|فجی}} | |[[پارلیمان فجی|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |50 |16,745 |82 |[https://web.archive.org/web/20120717002957/http://www.parliament.gov.fj/main/index.html Archive] |- |{{flagcountry|فنلینڈ}} | |[[پارلیمان فنلینڈ|پارلیمان]] (Eduskunta)<ref>Also: Riksdag</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |200 |25,900 |978 |[http://www.eduskunta.fi/ eduskunta.fi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|فرانس}} |rowspan=2|[[پارلیمان فرانس|پارلیمان]] (Parlement) |[[French قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] |577 |113,258 |3,843 |[http://www.assemblee-nationale.fr/ assemblee-nationale.fr] |- |[[French سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |electoral college |348 |187,787 |6,373 |[http://www.senat.fr/ senat.fr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گیبون}} |rowspan=2|[[پارلیمان گیبون|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی گیبون|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |121 |12,190 |203 |[http://www.assemblee.ga/ assemblee.ga] |- |[[سینٹ گیبون|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |elected by municipal councils and departmental assemblies |102 |14,460 |240 |[http://www.senatگیبون.net/ senatگیبون.net] |- |{{flagcountry|Gambia, The}} | |[[قومی اسمبلی Gambia|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |53 |25,673 |65 |[http://www.assembly.gov.gm/ assembly.gov.gm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160226165835/http://www.assembly.gov.gm/ |date=2016-02-26 }} |- |{{flagcountry|جارجیا}} | |[[پارلیمان جارجیا]] (საქართველოს პარლამენტი ''Sak'art'velos Parlamenti'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and [[majority rule|majority]] |150 |29,794 |163 |[http://www.parliament.ge/ parliament.ge] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جرمنی}} | |[[Bundestag|Federal دیت]]<ref name="native"/> (Bundestag) |[[ایوان زیریں|زیریں]] (not officially) |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |620 |131,934 |4,998 |[http://www.bundestag.de/ bundestag.de] |- | |[[Bundesrat of جرمنی|Federal کونسل]]<ref name="native"/> (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] (not officially) | |elected by state governments |69 |1,185,501 |44,914 |[http://www.bundesrat.de/ bundesrat.de] |- |{{flagcountry|گھانا}} | |[[پارلیمان گھانا|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] |228 |106,286 |328 |[http://www.parliament.gh/ parliament.gh] |- |{{flagcountry|یونان}} | |[[Hellenic پارلیمان]]<ref name="native"/> (Βουλή των Ελλήνων ''Vouli ton Ellinon'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |300 |35,958 |981 |[http://www.hellenicparliament.gr/ hellenicparliament.gr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گریناڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان گریناڈا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان گریناڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |15 |7,333 |96 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |[[سینٹ گریناڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the government and by the leader of opposition |13 |8,461 |111 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}} | |[[کانگریس گوئٹے مالا|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |158 |80,557 |472 |[http://www.congreso.gob.gt/ congreso.gob.gt] |- |valign=top|{{flagcountry|جمہوریہ گنی}} | |[[قومی اسمبلی جمہوریہ گنی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |114 |88,227 |100 | |- |{{flagcountry|گنی بساؤ}} | |[[National People's اسمبلی گنی بساؤ|National People's اسمبلی]] (Assembleia Nacional Popular) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |13,454 |19 |[http://www.anpguinebissau.org/ anpguinebissau.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192451/http://www.anpguinebissau.org/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|گیانا}} | |[[قومی اسمبلی گیانا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |65 |11,583 |88 |{{URL|parliament.gov.gy}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہیٹی}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی ہیٹی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[Chamber of Deputies of ہیٹی|Chamber of Deputies]] (Chambre des Députés) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |99 |98,181 |124 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |[[سینٹ ہیٹی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 | |30 |323,997 |412 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}} | |[[کانگریس ہونڈوراس|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |128 |58,823 |278 |[http://www.congresonacional.hn/ congresonacional.hn] |- |{{flagcountry|مجارستان}} | |[[قومی اسمبلی مجارستان|قومی اسمبلی]] (Országgyűlés) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]]<br>and [[Scorporo]] |386 |25,860 |506 |[http://www.mkogy.hu/ mkogy.hu] |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}} | |[[Althing|اسمبلی All]]<ref name="native"/> (Alþingi) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |63 |5,080 |196 |[http://www.althingi.is/ althingi.is] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھارت}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھارت|پارلیمان]] (संसद Sansad) |[[لوک سبھا|House of the People]]<ref name="native"/> (लोक सभा Lok Sabha) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |552 |2,192,379 |8,075 |{{URL|loksabha.gov.in}} |- |[[راجیہ سبھا|کونسل States]]<ref name="native"/> (राज्य सभा Rajya Sabha) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected members of the states and territories |250 |4,840,773 |17,831 |{{URL|rajyasabha.nic.in}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|انڈونیشیا}} |rowspan=2|[[عوامی مشاورتی اسمبلی]] (Majelis Permusyawaratan Rakyat) |[[People's Representative کونسل]] (Dewan Perwakilan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |560 |423,972 |2,008 |[http://www.dpr.go.id/ dpr.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204074445/http://www.dpr.go.id/ |date=2012-02-04 }} |- |[[Regional Representatives کونسل]] (Dewan Perwakilan Daerah) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |132 |1,798,669 |8,520 |[http://www.dpd.go.id/ dpd.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203091543/http://www.dpd.go.id/ |date=2016-12-03 }} |- |{{flagcountry|ایران}} | | [[Majlis of ایران|اسمبلی]]<ref name="native"/> (مجلس ''Majlis'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |290 |259,136 |3,414 |[http://www.majlis.ir/ majlis.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=2017-09-25 }} |- |{{flagcountry|عراق}} | |[[کونسل Representatives of عراق]]<ref name="native"/> (مجلس النواب العراقي ''Majlis Al-Niwab Al-عراقi'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |325 |95,782 |392 |[http://www.parliament.iq/ parliament.iq] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[Republic of جمہوریہ آئرلینڈ|جمہوریہ آئرلینڈ]] |rowspan=2|[[Oireachtas Éireann|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Oireachtas) |[[Dáil Éireann|ایوان نمائندگان جمہوریہ آئرلینڈ]] (Dáil Éireann)<ref name="native"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |Proportional Representation Single Transferable Vote |166 |27,640 |1,093 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/dail/ oireachtas.ie] |- |[[Seanad Éireann|سینٹ جمہوریہ آئرلینڈ]]<ref name="native"/> (Seanad Éireann) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the prime minister and elected by universities |60 |76,470 |3,026 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/seanad/ oireachtas.ie] |- |{{flagcountry|اسرائیل}} | |[[Knesset|اسمبلی]]<ref name="native"/> (כנסת ''Knesset'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |120 |61,768 |1,960 |[https://www.knesset.gov.il/ knesset.gov.il] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اطالیہ}} |rowspan=2|[[Italian پارلیمان|پارلیمان]] (Parlamento) |[[Chamber of Deputies of اطالیہ|Chamber of Deputies]] (Camera dei Deputati) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |630 |94,556 |2,931 |[http://www.camera.it/ camera.it] |- |[[Italian سینٹ|سینٹ Republic]] (Senato della Repubblica) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and appointed by the President |315 |189,112 |5,863 |[http://www.senato.it/ senato.it] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمیکا}} |rowspan=2|[[پارلیمان جمیکا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان جمیکا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |63 |45,860 |392 |rowspan=2|[http://www.japarliament.gov.jm/ japarliament.gov.jm] |- |[[سینٹ جمیکا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |20 |144,459 |1,237 |- |rowspan=2|{{flagcountry|جاپان}} |rowspan=2|[[دیت جاپان|دیت]] (国会 ''Kokkai'') |[[ایوان نمائندگان جاپان|ایوان نمائندگان]] (衆議院 ''Shūgiin'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] and [[majority rule|majority]] |480 |266,783 |9,250 |[http://www.shugiin.go.jp/ shugiin.go.jp] |- |[[House of کونسلlors of جاپان|House of کونسلlors]] (参議院 ''Sangiin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |242 |529,157 |18,348 |[http://www.sangiin.go.jp/ sangiin.go.jp] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اردن}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی اردن|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[Chamber of Deputies of اردن|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis al-Nuwaab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[Single non-transferable vote]] |120 |46,760 |307 |[http://www.representatives.jo/ representatives.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119123228/http://www.representatives.jo/ |date=2016-01-19 }} |- |[[سینٹ اردن|اسمبلی Senators]] (مجلس الأعيان ''Majlis al-Aayan'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the monarch |60 |93,520 |614 |[http://www.senate.jo/ senate.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174749/http://www.senate.jo/ |date=2020-02-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|قازقستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان قازقستان|پارلیمان]] (''Parlamenti'') |[[Mazhilis|اسمبلی]]<ref name="native"/> (''Mazhilis'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 | |77 |207,854 |2,815 |[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis parlam.kz] |- |[[سینٹ قازقستان|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected by local assemblies |47 |340,527 |4,612 |[http://www.parlam.kz/en/senate parlam.kz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کینیا)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Parallel voting|parallel]] |349 |126,182 |118 |rowspan=2|[http://www.parliament.go.ke/ parliament.go.ke] |- |[[سینٹ کینیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |67 |657,278 |614 |- |{{flagcountry|کیریباتی}} | |[[ایوان اسمبلی کیریباتی|ایوان اسمبلی]] (Maneaba ni Maungatabu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by Rabi کونسل Leaders |46 |2,239 |13 |[http://www.parliament.gov.ki/ parliament.gov.ki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706182920/http://www.parliament.gov.ki/ |date=2011-07-06 }} |- |{{flagicon|شمالی کوریا}} [[شمالی کوریا]] | |[[Supreme People's اسمبلی]] (최고인민회의 ''Ch'oe-go In-min Hoe-ŭi'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |687 |36,390 |58 | |- |{{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]] | |[[قومی اسمبلی Korea|قومی اسمبلی]] (국회 ''Gukhoe'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |300 |166,691 |5,180 |[http://korea.na.go.kr/ korea.na.go.kr] |- |{{flagcountry|کویت}} | |[[قومی اسمبلی کویت|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by the prime minister |50 |71,328 |3,070 |[http://www.kna.kw/ kna.kw] |- |{{flagcountry|کرغیزستان}} | |[[Supreme کونسل کرغیزستان|Supreme کونسل]] (''Joghorku Keneš'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |120 |44,690 |109 |[http://www.kenesh.kg/ kenesh.kg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160218103847/http://www.kenesh.kg/ |date=2016-02-18 }} |- |{{flagcountry|لاؤس}} | |[[قومی اسمبلی لاؤس|قومی اسمبلی]] (''Sapha Heng Xat'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[one-party state]] [[بندفہرست]] |115 |48,148 |151 |[http://www.na.gov.la/ na.gov.la] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304010400/http://www.na.gov.la/ |date=2011-03-04 }} |- |{{flagcountry|لٹویا}} | |[[Saeima|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Saeima) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |20,703 |349 |[http://www.saeima.lv/ saeima.lv] |- |{{flagcountry|لبنان}} | |[[پارلیمان لبنان|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis an-Nuwwab'')<ref>Also: قومی اسمبلی (Assemblée Nationale)</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |128 |33,000 |480 |[http://www.lp.gov.lb/ lp.gov.lb] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لیسوتھو}} |rowspan=2|[[پارلیمان لیسوتھو|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی لیسوتھو|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |16,927 |31 |[http://www.parliament.ls/assembly/ parliament.ls] |- |[[سینٹ لیسوتھو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by principal chiefs and by the ruling party |33 |61,556 |115 |[http://www.parliament.ls/senate/ parliament.ls] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لائبیریا}} |rowspan=2|[[مجلس قانون ساز لائبیریا|مجلس قانون ساز]] |[[ایوان نمائندگان لائبیریا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[majority rule|majority]] |73 |47,624 |24 |[http://legislature.gov.lr/house legislature.gov.lr]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909085413/http://legislature.gov.lr/house |date=2015-09-09 }} |- |[[سینٹ لائبیریا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |9 |[[majority rule|majority]] |30 |115,896 |58 |[http://legislature.gov.lr/senate legislature.gov.lr]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909101439/http://legislature.gov.lr/senate |date=2015-09-09 }} |- |{{flagcountry|لیبیا}} | |[[کونسل Deputies]] ( مجلس النواب ''{{transl|ar|Majlis an-Nuwwab}}'') |[[یک ایوانیت]] | | |200 |28,353 |187 |[http://www.hor.ly/ hor.ly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092752/http://www.hor.ly/ |date=2014-10-22 }} |- |{{flagcountry|لیختینستائن}} | |[[Landtag of لیختینستائن|دیت]]<ref name="native"/> (Landtag) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |25 |1,451 |201 |[http://www.landtag.li/ landtag.li] |- |{{flagcountry|لتھووینیا}} | |[[Seimas|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Seimas) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |141 |21,658 |436 |[http://www.lrs.lt/ lrs.lt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221203826/http://www.lrs.lt/ |date=2016-02-21 }} |- |{{flagcountry|لکسمبرگ}} | |[[Chamber of Deputies of لکسمبرگ|Chamber of Deputies]] (D'Chamber)<ref>Also: Chambre des Députés</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |60 |8,484 |687 |[http://www.chd.lu/ chd.lu] |- |{{flagicon|مقدونیہ}} [[Republic of مقدونیہ|مقدونیہ, Republic of]] | |[[اسمبلی Republic of مقدونیہ|اسمبلی]] (Собрание ''Sobranie'') |[[یک ایوانیت]] | | |123 |16,736 |173 |[http://www.sobranie.mk/ sobranie.mk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مڈغاسکر}} |rowspan=2|[[پارلیمان مڈغاسکر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی مڈغاسکر|قومی اسمبلی]] (Antenimieram-Pirenena)<ref>Also: Assemblée nationale</ref> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |160 |137,078 |127 |[http://www.assemblee-nationale.mg/ assemblee-nationale.mg] |- |[[سینٹ مڈغاسکر|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |664,430 |618 |[http://www.senat.mg/ senat.mg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060104022529/http://www.senat.mg/ |date=2006-01-04 }} |- |{{flagcountry|ملاوی}} | |[[قومی اسمبلی ملاوی|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |[[First-past-the-post]] |194 |76,809 |71 |[http://www.parliament.gov.mw/ parliament.gov.mw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318111252/https://www.parliament.gov.mw/ |date=2020-03-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ملائشیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ملائشیا|پارلیمان]] (Parlimen) |[[ایوان نمائندگان ملائشیا|ایوان نمائندگان]]<ref>Literally, People's Hall</ref> (Dewan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |First-past-the-post |222 |127,631 |2,014 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dr parlimen.gov.my] |- |[[سینٹ ملائشیا|سینٹ]]<ref>Literally, Nation's Hall</ref>(Dewan Negara) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3 |26 appointed by the [[State Legislative Assemblies]], 2 for each state and 44 appointed by the [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]], of which 4 are for the [[Federal Territories (ملائشیا)|Federal Territories]]. |70 |404,773 |6,389 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dn parlimen.gov.my] |- |{{flagcountry|مالدیپ}} | |[[Majlis of the مالدیپ|اسمبلی]]<ref name="native"/> (Majlis) |[[یک ایوانیت]] |5 |First-past-the-post |77 |4,266 |36 |[http://www.majlis.gov.mv/ majlis.gov.mv] |- |{{flagcountry|مالی}} | |[[قومی اسمبلی مالی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |147 elected in single or multi-member constituencies, using a runoff system. 13 elected by overseas Malians. |160 |90,732 |111 |[http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ assemblee-nationale.insti.ml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329050441/http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ |date=2016-03-29 }} |- |{{flagcountry|مالٹا}} | |[[ایوان نمائندگان مالٹا|ایوان نمائندگان]] (Kamra tad-Deputati) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[Single transferable vote]] |69 |5,950 |155 |[http://www.parlament.mt/ parlament.mt] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20110910105909/http://www.parlament.mt/ |date=2011-09-10 }} |- |{{flagcountry|جزائر مارشل}} | |[[مجلس قانون ساز جزائر مارشل|مجلس قانون ساز]] (Nitijela) |[[یک ایوانیت]] |4 |Single and multi-member constituencies |33 |2,060 |4 |[http://www.rminitijela.org/ rminitijela.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630091545/http://www.rminitijela.org/ |date=2008-06-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|موریتانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان موریتانیہ|پارلیمان]] (''Barlamene'') |[[قومی اسمبلی موریتانیہ|قومی اسمبلی]] (''Al Jamiya al-Wataniyah'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Runoff election]] |81 |37,888 |87 |[http://www.assembleenationale.mr/ assembleenationale.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303114737/http://www.assembleenationale.mr/ |date=2016-03-03 }} |- |[[سینٹ موریتانیہ|اسمبلی Senators]] (''Majlis al-Shuyukh'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |Election by communal councillors |56 |56,803 |126 |[http://www.senat.mr/ senat.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325105208/http://www.senat.mr/ |date=2014-03-25 }} |- |{{flagcountry|موریشس}} | |[[قومی اسمبلی موریشس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |70 |17,614 |275 |[http://www.gov.mu/portal/site/اسمبلیSite gov.mu] |- |rowspan=2|{{flagcountry|میکسیکو}} |rowspan=2|[[کانگریس میکسیکو|کانگریس یونین]] (Congreso de la Unión) |[[Chamber of Deputies of میکسیکو|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) (200 seats) / FPTP (300 seats) |500 |227,821 |3,323 |[http://www.diputados.gob.mx/ diputados.gob.mx] |- |[[سینٹ میکسیکو|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) |128 |889,926 |12,981 |[http://www.senado.gob.mx/ senado.gob.mx] |- |{{flagicon|FSM}} [[مائکرونیشیا|مائکرونیشیا, Federated States of]] | |[[کانگریس مائکرونیشیا|کانگریس]] |[[یک ایوانیت]] |4 |10 by [[FPTP]] and 4 by [[Proportional representation]] |14 |7,642 |25 |[http://www.fsmcongress.fm/ fsmcongress.fm] |- |{{flagcountry|مالدووا}} | |[[پارلیمان Republic of مالدووا|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[یک ایوانیت]] | | |101 |33,498 |118 |[http://www.parlament.md/ parlament.md] |- |{{flagcountry|موناکو}} | |[[قومی کونسل موناکو|قومی کونسل]] (Conseil National) |[[یک ایوانیت]] | | |24 |1,473 |227 |[http://www.conseil-national.mc/ conseil-national.mc] |- |{{flagcountry|منگولیا}} | |[[State Great Khural|State Great اسمبلی]]<ref>In English State Great Khural is used too.</ref> (Улсын Их Хурал ''Ulsyn Ich-Chural'') |[[یک ایوانیت]] | | |76 |36,245 |174 |[http://www.parliament.mn/ parliament.mn] |- |{{flagcountry|مونٹینیگرو}} | |[[پارلیمان مونٹینیگرو|اسمبلی]] (Skupština / Скупштина) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |7,719 |88 |[http://www.skupstina.me/ skupstina.me] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مراکش}} |rowspan=2|[[پارلیمان مراکش|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[اسمبلی Representatives of مراکش|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |325 |100,444 |500 |[http://www.parlement.ma/ parlement.ma] |- |[[اسمبلی کونسلlors]] (''Majlis al-Mustasharin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |270 |120,905 |602 |[http://conseiller.ma/ conseiller.ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517065352/http://conseiller.ma/ |date=2014-05-17 }} |- |{{flagcountry|موزمبیق}} | |[[اسمبلی Republic of موزمبیق|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |250 |85,588 |95 |[http://www.parlamento.org.mz/ parlamento.org.mz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130427005233/http://www.parlamento.org.mz/ |date=2013-04-27 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نمیبیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان نمیبیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی نمیبیا|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |78 |26,923 |201 |[http://www.parliament.gov.na/national_assembly/national_assembly.php parliament.gov.na] |- |[[قومی کونسل نمیبیا|قومی کونسل]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |80,769 |605 |[http://www.parliament.gov.na/national_council/national_council.php parliament.gov.na] |- |{{flagcountry|ناورو}} | |[[پارلیمان ناورو|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |18 |521 |3 |[http://www.ناوروgov.nr/parliament ناوروgov.nr] |- |{{flagcountry|نیپال}} | |[[نیپالese Constituent اسمبلی|Constituent اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |601 |44,294 |62 |[http://www.parliament.gov.np/ parliament.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032139/http://www.parliament.gov.np/ |date=2016-03-04 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نیدرلینڈز}} |rowspan=2|[[ریاستی جرنل نیدرلینڈز|ریاستی جرنل]] (Staten-Generaal) |[[ایوان نمائندگان نیدرلینڈز|ایوان نمائندگان]] (Tweede Kamer, ''Second Chamber'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |111,533 |4,693 |[http://www.tweedekamer.nl/ tweedekamer.nl] |- |[[سینٹ نیدرلینڈز|سینٹ]] (Eerste Kamer, ''First Chamber'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |75 |223,066 |9,387 |[http://www.eerstekamer.nl/ eerstekamer.nl] |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}} | |[[نیوزی لینڈ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[mixed-member proportional representation]] |120 |33,566 |1,018 |[http://www.parliament.nz/ parliament.nz] |- |{{flagcountry|نکاراگوا}} | |[[قومی اسمبلی نکاراگوا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |92 |64,034 |205 |[http://www.asamblea.gob.ni/ asamblea.gob.ni] |- |{{flagcountry|نائجر}} | |[[قومی اسمبلی نائجر|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |113 |139,210 |102 |[http://www.assemblee.ne/ assemblee.ne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818033526/http://www.assemblee.ne/ |date=2007-08-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نائجیریا}} |rowspan=2|[[Nigerian قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] |[[Nigerian ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |360 |388,898 |1,148 |[http://www.nass.gov.ng/ nass.gov.ng] |- |[[Nigerian سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |109 |1,284,436 |3,792 |[http://www.nassnig.org nassnig.org] |- |{{flagcountry|ناروے}} | |[[Storting|Great اسمبلی]]<ref name="native"/> (Storting) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |169 |29,785 |1,573 |[http://www.stortinget.no/en/ stortinget.no] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلطنت عمان}} |rowspan=2|[[کونسل سلطنت عمان]] |''[[Consultative اسمبلی سلطنت عمان|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Shura'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |84 |33,017 |973 |[http://www.shura.om/ shura.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031222619/http://www.shura.om/ |date=2008-10-31 }} |- |''[[کونسل State of سلطنت عمان|اسمبلی State]]''<ref>The اسمبلی State has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Dawla'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |83 |33415 |985 |[http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp omanet.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026020335/http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp |date=2008-10-26 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|پاکستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان پاکستان]] (پارلیمنٹ) |[[قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی]] (ایوان زیریں پاکستان) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |336 |537,023 |1,454 |[http://www.na.gov.pk/ na.gov.pk] |- |[[سینٹ پاکستان|سینٹ]] (ایوانِ بالا)<ref>[[:ur:ایوانِ بالا]]</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |104 |1,735,000 |4,697 |[http://www.senate.gov.pk/ senate.gov.pk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پلاؤ}} |rowspan=2|[[پلاؤ قومی کانگریس|قومی کانگریس]] (Olbiil era Kelulau) |[[House of Delegates of پلاؤ|House of Delegates]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule]] |16 |1,309 |17 |rowspan=2|[http://palaugov.org/ palaugov.org] |- |[[سینٹ پلاؤ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[majority rule]] |9 |2,328 |31 |- |{{flagcountry|پاناما}} | |[[قومی اسمبلی پاناما|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |71 |47,969 |712 |[http://www.asamblea.gob.pa/ asamblea.gob.pa] |- |{{flagcountry|پاپوا نیو گنی}} | |[[National پارلیمان پاپوا نیو گنی|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |109 |56,766 |154 |[http://www.parliament.gov.pg/ parliament.gov.pg] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پیراگوئے}} |rowspan=2|[[کانگریس پیراگوئے|کانگریس]] (Congreso) |[[Chamber of Deputies of پیراگوئے|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |80,681 |441 |[http://www.diputados.gov.py/ diputados.gov.py] |- |[[سینٹ پیراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |45 |143,434 |785 |[http://www.senado.gov.py/ senado.gov.py] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328220656/http://www.senado.gov.py/ |date=2013-03-28 }} |- |{{flagcountry|پیرو}} | |[[کانگریس پیرو|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] | | |130 |217,082 |2,322 |[http://www.congreso.gob.pe/ congreso.gob.pe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113012952/http://www.congreso.gob.pe/organizacion/pleno.asp?mode=Pleno |date=2006-01-13 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|فلپائن}} |rowspan=2|[[کانگریس فلپائن|کانگریس]] (Kongreso) |[[ایوان نمائندگان فلپائن|ایوان نمائندگان]] (Kapulungán ng mga Kinatawán / Mababang Kapulungán / Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[بندفہرست]] and [[first-past-the-post]] |292 |355,393 |1,365 |[http://www.congress.gov.ph/ congress.gov.ph] |- |[[سینٹ فلپائن|سینٹ]] (Senado / Mataás na Kapulungán) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[Plurality-at-large voting|bloc voting]] |24 |4,323,958 |16,267 |[http://www.senate.gov.ph/ senate.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پولینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی Republic of پولینڈ|قومی اسمبلی]] (Zgromadzenie Narodowe)<ref name="zgromadzenie">Name used only on those rare occasions when both houses sit together</ref> |[[Sejm of the Republic of پولینڈ|Sejm (دیت)]]<ref name="native"/> (Sejm) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |460 |83,697 |1,677 |[http://www.sejm.gov.pl/ sejm.gov.pl] |- |[[سینٹ Republic of پولینڈ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority]] |100 |385,010 |7,716 |[http://www.senat.gov.pl/ senat.gov.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711100525/http://www.senat.gov.pl/ |date=2009-07-11 }} |- |{{flagcountry|پرتگال}} | |[[اسمبلی Republic (پرتگال)|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |230 |45,920 |1,082 |[http://www.parlamento.pt/ parlamento.pt] |- |{{flagcountry|قطر}} | |''[[Consultative اسمبلی قطر|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative task</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |35 |52,958 |5,200 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|رومانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان رومانیہ|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[Chamber of Deputies of رومانیہ|Chamber of Deputies]] (Camera Deputaţilor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |326 |58,416 |819 |[http://www.cdep.ro/ cdep.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224191941/http://www.cdep.ro/ |date=2016-02-24 }} |- |[[سینٹ رومانیہ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |137 |139,005 |1,950 |[http://www.senat.ro/ senat.ro] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روس}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی روس|وفاقی اسمبلی]] (Федеральное Собрание ''Federalnoye Sobraniye'') |[[State Duma]]<ref name="native"/> (Государственная Дума ''Gosudarstvennaya Duma'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |450 |318,000 |5,296 |[http://www.duma.gov.ru/ duma.gov.ru] |- |[[Federation کونسل روس|Federation کونسل]] (Совет Федерации ''Sovet Federatsii'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |166 |862,048 |14,357 |[http://www.council.gov.ru/ council.gov.ru] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روانڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان روانڈا|پارلیمان]] (Inteko Ishinga Amategeko) |[[Chamber of Deputies of روانڈا|Chamber of Deputies]] (Umutwe w'Abadepite) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |146,121 |171 |[http://www.parliament.gov.rw/chamber-of-deputies/ parliament.gov.rw] |- |[[سینٹ روانڈا|سینٹ]] (Umutwe wa Sena) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |449,603 |526 |[http://www.parliament.gov.rw/senate/ parliament.gov.rw] |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}} | |[[قومی اسمبلی سینٹ کیٹز|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |15 |3,686 |58 | |- |rowspan=2|{{flag|سینٹ لوسیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان سینٹ لوسیا|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی سینٹ لوسیا|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |17 |10,221 |123 | |- |[[سینٹ سینٹ لوسیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |11 |15,796 |191 | |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} | |[[ایوان اسمبلی سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |21 |5,714 |59 | |- |{{flagcountry|سامووا}} | |[[Fono|Legislative اسمبلی]]<ref name="native"/> (Fono) |[[یک ایوانیت]] | | |49 |3,965 |22 |[http://www.parliament.gov.ws/ parliament.gov.ws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050723010429/http://www.parliament.gov.ws/ |date=2005-07-23 }} |- |{{flagcountry|سان مارینو}} | |[[Grand and General کونسل]] (Consiglio Grande e Generale) |[[یک ایوانیت]] | | |60 |536 |18 |[http://www.consigliograndeegenerale.sm/ consigliograndeegenerale.sm] |- |{{flagcountry|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} | |[[قومی اسمبلی ساؤ ٹومے و پرنسپے|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |55 |3,330 |6 |[http://www.parlamento.st/ parlamento.st] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} |- |{{flagcountry|سعودی عرب}} | |''[[Consultative اسمبلی سعودی عرب|Consultative اسمبلی]]''<ref>The appointed Consultative اسمبلی has only legislative tasks</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |150 |189,175 |4,551 |[http://www.shura.gov.sa/ shura.gov.sa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217110621/http://shura.gov.sa/ |date=2009-02-17 }} |- |{{flagcountry|سینیگال}} |[[پارلیمان سینیگال|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (سینیگال)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |150 |85,701 |167 |[http://www.assemblee-nationale.sn/ assemblee-nationale.sn] |- |{{flagcountry|سربیا}} | |[[قومی اسمبلی Republic of سربیا|قومی اسمبلی]] (Народна скупштина / Narodna Skupština) |[[یک ایوانیت]] | | |250 |28,482 |315 |[http://www.parlament.gov.rs/ parlament.gov.rs] |- |{{flagcountry|سیچیلیس}} | |[[قومی اسمبلی سیچیلیس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |31 |2,709 |72 | |- |{{flagcountry|سیرالیون}} | |[[پارلیمان سیرالیون|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |124 |40,136 |41 |[http://www.sl-parliament.org/ sl-parliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123191313/http://www.sl-parliament.org/ |date=2016-01-23 }} |- |{{flagcountry|سنگاپور}} | |[[پارلیمان سنگاپور|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[first-past-the-post]] ([[Member of پارلیمان|MP]]) and appointed by the [[President of سنگاپور|President]] ([[Nominated Member of پارلیمان|NMP]]) |99 |52,360 |3,180 |[http://www.parliament.gov.sg/ parliament.gov.sg] |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}} | |[[قومی کونسل سلوواکیہ|قومی کونسل]] (Národná rada) |[[یک ایوانیت]] | | |150 |35,980 |846 |[http://www.nrsr.sk/ nrsr.sk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلووینیا}} |rowspan=2|[[سلووینیاn پارلیمان|پارلیمان]] (Državni zbor Republike Slovenije) |[[قومی اسمبلی (سلووینیا)|قومی اسمبلی]] (Državni zbor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |90 |22,779 |643 |[http://www.dz-rs.si/ dz-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225184239/http://www.dz-rs.si/ |date=2011-02-25 }} |- |[[قومی کونسل (سلووینیا)|قومی کونسل]] (Državni svet)<ref>{{cite book |url=http://dk.fdv.uni-lj.si/dela/Lakota-Igor.PDF |title=Sistem nepopolne dvodomnosti v slovenskem parlamentu (diplomska naloga) |trans_title=The system of incomplete bicameralism in the سلووینیاn پارلیمان (diploma thesis) |page=62 |first=Igor |last=Lakota |year=2006 |accessdate=16 December 2010 |publisher=Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana |language=سلووینیاn |quote=Opinions differ, however the majority of domestic experts agree that the قومی کونسل may be regarded as the upper house, but the bicameralism is distinctively incomplete.}}</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |51,254 |1,447 |[http://www.ds-rs.si/ ds-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225103717/http://www.ds-rs.si/ |date=2016-02-25 }} |- |{{flagcountry|جزائر سلیمان}} | |[[National پارلیمان جزائر سلیمان|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |50 |10,460 |34 |[http://www.parliament.gov.sb/ parliament.gov.sb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195817/http://www.parliament.gov.sb/ |date=2016-03-03 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|صومالیہ}} |rowspan=2|[[وفاقی پارلیمان صومالیہ|وفاقی پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of the People of صومالیہ|House of the People]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |Appointed |275 |36,675 |21 |[http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ parliament.gov.so] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131108105542/http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ |date=2013-11-08 }} |- |[[Upper House (صومالیہ)|[[ایوانِ بالا|بالا]] House]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Not established yet, powers exercised by the House of the People |56 |180,100 |103 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی افریقہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان جنوبی افریقہ|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی جنوبی افریقہ|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |400 |126,466 |1,387 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421124617/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 |date=2012-04-21 }} |- |[[قومی کونسل Provinces]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |90 |562,075 |6,168 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412031940/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 |date=2008-04-12 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز]] |[[National Legislative اسمبلی (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |170 |48,591 |81 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly |date=2016-03-06 }} |- |[[کونسل States (جنوبی سوڈان)|کونسل States]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Appointed by President |50 |165,210 |276 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states |date=2016-03-06 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہسپانیہ}} |rowspan=2|[[Cortes Generales|عمومی عدالتیں]]<ref name="native"/> (Cortes Generales) |[[Spanish کانگریس Deputies|کانگریس Deputies]] (Congreso de los Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |350 |131,894 |4,038 |[http://www.congreso.es/ congreso.es] |- |[[Spanish سینٹ|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |266 |173,545 |5,313 |[http://www.senado.es/ senado.es] |- |{{flagcountry|سری لنکا}} | |[[پارلیمان سری لنکا|پارلیمان]] (ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව (Sinhala)/ இலங்கை பாராளுமன்றம் (Tamil))<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] | | |225 |90,122 |517 |[http://www.parliament.lk/ parliament.lk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز سوڈان|قومی مجلس قانون ساز]] |[[قومی اسمبلی سوڈان|قومی اسمبلی]] (''Majlis Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |450 |68,653 |197 |[http://www.parliament.gov.sd/ parliament.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824021607/http://www.parliament.gov.sd/ |date=2011-08-24 }} |- |[[کونسل States of سوڈان|اسمبلی States]] (''Majlis Welayat'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |50 |617,880 |1,780 |[http://www.councilofstates.gov.sd/ councilofstates.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073222/http://www.councilofstates.gov.sd/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagcountry|سرینام}} | |[[قومی اسمبلی سرینام|قومی اسمبلی]] (Nationale Assemblée) |[[یک ایوانیت]] | | |51 |10,470 |99 |[http://www.dna.sr/ dna.sr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوازی لینڈ}} |rowspan=2|[[پارلیمان سوازی لینڈ|پارلیمان]] (Liblanda) |[[ایوان اسمبلی سوازی لینڈ|ایوان اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule|majority]] |55 |22,181 |113 | |- |[[سینٹ سوازی لینڈ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |appointed by the [[King of سوازی لینڈ|King]] |30 |40,666 |207 | |- |{{flagcountry|سویڈن}} | |The [[Riksdag]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |349 |27,286 |1,093 |[http://www.riksdagen.se/ riksdagen.se] |- |{{flagcountry|شام}} | |[[People's کونسل شام|People's اسمبلی]] (''Majlis al-Sha'ab'') |[[یک ایوانیت]] | | |250 |86,964 |240 |[http://parliament.sy/ parliament.sy] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی سوئٹزرلینڈ|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung, Assemblée fédérale, Assemblea federale) |[[قومی کونسل سوئٹزرلینڈ|قومی کونسل]] (Nationalrat, Conseil National, Consiglio Nazionale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |200 |40,000 |1,699 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/nationalrat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |[[Swiss کونسل States|کونسل States]] (Ständerat, Conseil des Etats, Consiglio degli Stati) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |46 |173,913 |7,388 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/staenderat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تاجکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی تاجکستان|سپریم اسمبلی]] (''Majlisi Oli'') |[[اسمبلی Representatives of تاجکستان|اسمبلی Representatives]] (''Majlisi Mamoyandogan'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |63 |123,809 |257 | |- |[[قومی اسمبلی تاجکستان|قومی اسمبلی]] (''Majlisi Milliy'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |236,363 |491 | |- |{{flagcountry|تنزانیہ}} | |[[قومی اسمبلی تنزانیہ|قومی اسمبلی]] (Bunge) |[[یک ایوانیت]] | | |357 |120,974 |178 |[http://www.parliament.go.tz/ parliament.go.tz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تھائی لینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی تھائی لینڈ|قومی اسمبلی]] (รัฐสภา ;''Rathasapha'') |[[ایوان نمائندگان تھائی لینڈ|ایوان نمائندگان]] (สภาผู้แทนราษฎร ;'' Saphaputhan Ratsadon'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |500 |130,958 |1,204 |[http://www.parliament.go.th/ parliament.go.th] |- |[[سینٹ تھائی لینڈ|سینٹ]] (''วุฒิสภา ;Wuthisapha'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |150 |436,529 |4,013 |[http://www.senate.go.th/ senate.go.th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223020223/http://www.senate.go.th/ |date=2015-02-23 }} |- |{{flagcountry|ٹوگو}} | |[[قومی اسمبلی ٹوگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |76,434 |79 |[http://www.assemblee-nationale.tg/ assemblee-nationale.tg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511202912/http://www.assemblee-nationale.tg/ |date=2011-05-11 }} |- |{{flagcountry|ٹونگا}} | |[[Legislative اسمبلی ٹونگا|Legislative اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |26 |3,962 |29 |[http://parliament.gov.to/ parliament.gov.to] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} |rowspan=2|[[پارلیمان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |41 |32,139 |647 |rowspan=2|[http://www.ttparliament.org/ ttparliament.org] |- |[[سینٹ ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |31 |42,506 |856 |- |{{flagcountry|تونس}} | |[[اسمبلی Representatives of the People]] (مجلس نواب الشعب ''Majless Noweb al Shaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |217 |49,188 |465 |[http://www.arp.tn/ arp.tn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711111210/http://www.arp.tn/ |date=2021-07-11 }} |- |{{flagcountry|ترکی}} | |[[Grand قومی اسمبلی ترکی]] (Türkiye Büyük Millet Meclisi) |[[یک ایوانیت]] | | |550 |135,862 |1,951 |[http://www.tbmm.gov.tr/ tbmm.gov.tr] |- |{{flagcountry|ترکمانستان}} | |[[اسمبلی ترکمانستان|اسمبلی]] (Mejlis) |[[یک ایوانیت]] | | |125 |41,360 |346 | |- |{{flagcountry|تووالو}} | |[[پارلیمان تووالو|پارلیمان]] (Palamene) |[[یک ایوانیت]] | | |15 |666 |2 |[http://www.parliament.gov.tv/ parliament.gov.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524085214/http://www.parliament.gov.tv/ |date=2013-05-24 }} |- |{{flagcountry|یوگنڈا}} | |[[قومی اسمبلی یوگنڈا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |375 |87,839 |123 |[http://www.parliament.go.ug/ parliament.go.ug] |- |{{flagcountry|یوکرین}} | |[[Verkhovna Rada|Supreme کونسل]] (Верховна Рада ''Verkhovna Rada'') |[[یک ایوانیت]] | | |450 |101,248 |732 |[http://portal.rada.gov.ua/ rada.gov.ua] |- |{{flagcountry|متحدہ عرب امارات}} | |[[Federal قومی کونسل|Federal قومی اسمبلی]] (المجلس الوطني الإتحادي ''Majlis Watani Ittihad'') |[[یک ایوانیت]] | | |40 |206,601 |6,470 |[http://www.almajles.gov.ae/ almajles.gov.ae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100930151449/http://www.almajles.gov.ae/ |date=2010-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برطانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان برطانیہ|پارلیمان]] |[[British House of Commons|House of Commons]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[First-past-the-post]] |650 |95,787 |3,478 |[http://www.parliament.uk/business/commons/ parliament.uk] |- |[[دارالامرا]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Life |[[Life peer]]s appointed by the [[Monarchy of the برطانیہ|Sovereign]]. 92 elected by and from [[hereditary peer]]s using [[Instant-runoff voting|preferential voting]]. 26 [[Lords Spiritual]] are [[bishop]]s of the [[Church of انگلستان]]. |765 |81,388 |2,955 |[http://www.parliament.uk/business/lords/ parliament.uk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} |rowspan=2|[[ریاستہائے متحدہ امریکہ کانگریس|کانگریس]] |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |2 |[[majority rule|majority]] |435 |722,636 |34,698 |[http://www.house.gov/ house.gov] |- |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[majority rule|majority]] |100 | 3,143,467 |215,623 |[http://www.senate.gov/ senate.gov] |- |rowspan=2|{{flagcountry|یوراگوئے}} |rowspan=2|[[جرنل اسمبلی یوراگوئے|جرنل اسمبلی]] (Asamblea General) |[[نمائندگان چیمبر یوراگوئے|نمائندگان چیمبر]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |99 |33,195 |514 |rowspan=2|[http://www.parlamento.gub.uy/ parlamento.gub.uy] |- |[[سینٹ یوراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |30 |109,543 |1,696 |- |rowspan=2|{{flagcountry|ازبکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی ازبکستان|سپریم اسمبلی]] (Oliy Majlis) |[[Legislative Chamber of ازبکستان|Legislative Chamber]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |194,156 |634 |[http://www.parliament.gov.uz/ parliament.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831163528/http://www.parliament.gov.uz/ |date=2006-08-31 }} |- |[[سینٹ ازبکستان|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |100 |291,234 |952 |[http://www.senat.gov.uz/ enat.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211084440/http://senat.gov.uz/ |date=2016-02-11 }} |- |{{flagcountry|وانواتو}} | |[[پارلیمان وانواتو|پارلیمان]] (Parlement) |[[یک ایوانیت]] |4 | |52 |4319 |14 |[http://www.parliament.gov.vu/ parliament.gov.vu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306063129/http://www.parliament.gov.vu/ |date=2016-03-06 }} |- |{{flagcountry|ویٹیکن سٹی}} | |[[Pontifical Commission for ویٹیکن سٹی State|Pontifical Commission]] (Pontificia Commissione per lo Stato della Città del Vaticano) |[[یک ایوانیت]] | | |7 |114 | | |- |{{flagcountry|وینزویلا}} | |[[قومی اسمبلی وینزویلا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |165 |175,430 |2,267 |[http://www.asambleanacional.gob.ve/ asambleanacional.gob.ve] |- |{{flagcountry|ویتنام}} | |[[قومی اسمبلی ویتنام|قومی اسمبلی]] (Quốc hội) |[[یک ایوانیت]] | | |498 |176,385 |602 |[http://www.na.gov.vn/ na.gov.vn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20100709222441/http%3A//www.na.gov.vn/ |date=2010-07-09 }} |- |{{flagcountry|يمن}} | |[[اسمبلی Representatives of يمن|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |301 |81,485 |192 | |- |{{flagcountry|زیمبیا}} | |[[قومی اسمبلی زیمبیا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |150 |87,284 |145 |[http://www.parliament.gov.zm/ parliament.gov.zm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|زمبابوے}} |rowspan=2|[[پارلیمان زمبابوے|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی زمبابوے|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |210 |61,971 |29 | |- |[[سینٹ زمبابوے|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |325,350 |153 | |} == حوالے == {{حوالے}} {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{قومی اک ایوانی قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان زیریں قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان بالا قانون ساز اسمبلیاں}} [[گٹھ:قومی قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ دیس]] c5ra7ep3zrn4icevvst8rylk99lj3rz 0 55614 707893 663745 2026-06-18T02:19:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707893 wikitext text/x-wiki {{اس|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم}} __NOTOC__ ==نسبی سانچہ== {{familytree/start|style=font-size:95%;line-height:110%;}} {{familytree | p-0 | | | | | | | p-1 | |p-0='''[[حضرت آمنہ بنت وہب|وہب بن عبد مناف]]'''<br /> ( خاندان [[بنو زہرہ]])|p-1='''[[ہاشم بن عبد مناف]]'''<br /> (بانی [[بنو ھاشم|بنو ہاشم]])}} {{familytree | |!| | | | | | | | |!| }} {{familytree | |!| | p-1 |~|y|~| p-2 |~|~|~|~|~|~|y| p-3 | p-1='''[[فاطمہ بنت عمرو]]'''<br /> دادی|p-2='''[[عبدالمطلب|عبد المطلب]]'''<br /> دادا|p-3 =[[ہالہ بنت وہب]]}} {{familytree | |!| | | |,|-|^|-|v|-|+|-|v|-|-|-|.|`|-|-|.| }} {{familytree | p-1 |y| p-2 | | p-3 |!| p-4 | | p-5 | | p-6 |p-1='''[[حضرت آمنہ بنت وہب|آمنہ بنت وہب]]'''<br /> والدہ|p-2='''[[عبداللہ بن عبدالمطلب|عبداللہ]]'''<br /> والد|p-3=[[ابو طالب]]<br /> چچا|p-4=[[الزبیر بن عبدالمطلب|الزبیر]]<br /> چچا|p-5=[[حارث بن عبدالمطلب|حارث]]<br /> چچا|p-6=[[حمزہ بن عبدالمطلب|حمزہ]]<br /> چچا}} {{familytree | | | |!| | | | | |!| |)|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{familytree | p-0 |!| p-3 | | |!| p-1 | | p-2 | | p-4 |p-1=[[عباس بن عبدالمطلب|عباس]] <small>([[:Image:Abbasid gen.gif|شجرہ]])</small><br /> چچا|p-2=[[ابولہب]]<br /> چچا|p-0=[[ثویبہ]]<br /> پہلی رضاعی والدہ |p-3=[[حلیمہ سعدیہ]]<br /> دوسری رضاعی والدہ|p-4=''چھے رضاعی بھائی<br/>اور چھے بہنیں''}} {{familytree | | | |!| | | | | |!| |!}} {{familytree |F|~| p-1 |y| p-2 |!| p-4 |p-1='''محمد'''|p-2=[[حضرت خدیجہ|خدیجہ]]<br /> پہلی زوجہ|p-4=[[عبداللہ بن عباس]]<br /> چچا زاد بھائی}} {{familytree |:| | | | |)|.| | |!| | | |,|-|-|v|-|-|-|.}} {{familytree |:|,|-| p-1 |#|~| p-2 | | |!| | p-3 | | p-4 |p-1='''[[فاطمہ]]'''<br /> بیٹی|p-2=[[علی بن ابی طالب|علی]]<br /> چچا زاد بھائی اور داماد<br><small>[[شجرہ حضرت علی|شجرہ]], [[خاندان علی بن ابی طالب|خاندان]]</small>| p-3='''[[قاسم بن محمد|قاسم]]'''<br /> بیٹا|p-4='''[[عبداللہ بن محمد|عبداللہ]]'''<br /> بیٹا}} {{familytree |:|!| | | | |)|-|-|-|v|-|-|^|-|-|-|-|.}} {{familytree |:|!| | | | p-4 | | p-1 |y| p-2 |~| p-3 | | p-5 |p-1='''[[رقیہ بنت محمد|رقیہ]]'''<br /> بیٹی |p-2=[[عثمان ابن عفان|عثمان]]<br /> داماد|p-3='''[[ام کلثوم بنت محمد|ام کلثوم]]'''<br /> بیٹی |p-4='''[[زینب بنت محمد|زینب]]'''<br /> بیٹی |p-5=[[زید بن حارثہ|زید]]<br /> متبنیٰ بیٹا}} {{familytree |:|!| | | |,|^|.| | | | |!| | | | | | | | | |!| |}} {{familytree |:|!| | p-1 | | p-2 | | p-3 | | | | p-5 |7| p-4 |p-1='''[[علی ابن زینب]]'''<br /> نواسہ|p-2='''[[امامہ بنت زینب]]'''<br /> نواسی|p-3='''[[عبداللہ بن عثمان]]'''<br /> نواسہ|p-4=[[اسامہ بن زید]]<br /> متبنیٰ پوتا |p-5=[[ریحانہ بنت زید|ریحانہ]]<br /> (زوجہ)}} {{familytree |:|`|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| |:| |}} {{familytree |:| p-1 | | p-2 | | p-3 | | p-4 | | p-5 |D| p-6 |p-1='''[[محسن بن علی]]'''<br /> نواسہ|p-2='''[[حسن ابن علی|حسن بن علی]]'''<br /> نواسہ|p-3='''[[حسین ابن علی|حسین بن علی]]'''<br /> نواسہ<br><small>[[شجرہ حسین بن علی|شجرہ]]</small>|p-4='''[[ام کلثوم بنت علی]]'''<br /> نواسی|p-5='''[[زینب بنت علی]]'''<br /> نواسی|p-6=[[صفیہ بنت حی بن اخطب|صفیہ]]<br /> دسویں / گیارہویں زوجہ*}} {{familytree |D|~|~|~|V|~|~|~|V|~|~|~|V|~|~|~|V|~|~|~|C| |}} {{familytree |:| p-1 |D| p-2 |:| p-3 |D| p-4 |D| p-5 |D| p-6 |p-1=[[عبداللہ ابن ابی قحافہ|ابوبکر]] <small>([[ابوبکر کا شجرہ|شجرہ]])</small><br /> سسر|p-2=[[سودہ بنت زمعہ|سودہ]]<br /> دوسری/ تیسری زوجہ*| p-3=[[عمر بن خطاب|عمر]]<br /> سسر|p-4=[[ام سلمہ]]<br /> چھٹی زوجہ|p-5=[[جویریہ بنت حارث|جویریہ]]<br /> آٹھویں زوجہ|p-6=[[میمونہ بنت حارث|میمونہ]]<br /> گیارہویں / بارہویں زوجہ*}} {{familytree |:| |!| |:| | | |:| |!| |:| | | |:| | | |:| |}} {{familytree |L| p-1 |L| p-2 |L| p-3 |L| p-4 |L| p-5 |L| p-6 |p-1=[[عائشہ بنت ابی بکر|عائشہ]] <small>([[پہلا مسلم خاندان|شجرہ]])</small><br /> دوسری / تیسری زوجہ*|p-2=[[زینب بنت خزیمہ|زینب]]<br /> پانچویں زوجہ|p-3=[[حفصہ بنت عمر|حفصہ]]<br /> چوتھی زوجہ|p-4=[[زینب بنت جحش|زینب]]<br /> ساتویں زوجہ|p-5=[[رملہ بنت ابوسفیان|ام حبیبہ]]<br /> نویں زوجہ|p-6=[[ماریہ قبطیہ|ماریہ]]<br /> (زوجہ)}} {{familytree/end}} * براہ راست خاندان میں شامل اہل بیت کا خط '''بڑا''' کر کے واضح کیا گیا ہے۔ * * کا مطلب ہے کہ شادی کی ترتیب میں فرق ہو سکتا ہے۔ ==محمد بن عبداللہ بن عبدالمطلب کے خاندان کے اہم افراد== <br />{{شجرہ نسب محمد{{درود}}}} == ہور ویکھو== * [[شجرۂ نسب ابوبکر صدیق]] * [[شجرۂ نسب عمر بن خطاب]] * [[شجرۂ نسب عثمان بن عفان]] * [[شجرۂ نسب علی ابی طالب]] ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== *[http://freepages.family.rootsweb.com/~naqobatulasyrof/prophet/news_prophet_04.html قبیلہ قریش] *[http://www.happy-books.co.uk/muhammad-ibn-abdullah-lineage-and-family-tree/family-tree-diagram-of-lineage-and-relatives-of-prophets-and-companions-in-muslim-history.php?id=1 حضرت محمد {{درود}} کے خاندان کا شجرہ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161012180023/http://www.happy-books.co.uk/muhammad-ibn-abdullah-lineage-and-family-tree/family-tree-diagram-of-lineage-and-relatives-of-prophets-and-companions-in-muslim-history.php?id=1 |date=2016-10-12 }} {{مذہبی شخصیتاں دے شجرۂ نسب|}} [[گٹھ:مسلماناں دے شجرۂ نسب]] [[گٹھ:اہل بیت| شجرہ]] [[گٹھ:ہاشمی شخصیتاں]] pb74vta9z2malmm9kx62dagtv76benb 0 61446 707867 679119 2026-06-17T22:10:39Z Jmabel 14441 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:KSNA traffic at 7am photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:KSNA traffic at 7am photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:COM:FR|rename criterion 2]] 707867 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> [[File:KSNA traffic at 7am photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|450px|ہوائی اڈا]] ہوائی اڈا اوہ [[تھاں]] ہُندی ہے جتھے [[ہوائی جہاز]] سمان اَتے مسافر لَددے، لاہندے اَتے لجاندے نیں۔ کچھ ہوائی اڈے چھوٹے اَتے کچھ وڈے ہُندے نیں جتھوں [[ہوائی جہاز]] پردیساں نوں جان اَتے اوتھوں آون لئی اڑان بھردے نیں۔ ہوائی اڈّیاں تے عام طور تے ایندھن بھرن اَتے ہوائی جہازاں دی دیکھ بھال اَتے مرمت لئی سہولتاں ہوندیاں نیں، نالے اک کنٹرول ٹاور اُتّے پرواز دی نگرانی وی ہوندی ہے۔ لینڈنگ سائٹ ہوائی اڈے دے اہم اجزاء چوں اک ہے، جیہڑا کہ لینڈنگ پٹی لئی کھلے اسمان دے نال ہوا تک رسائی دی جگہ ہے تاکہ جہاز پرواز یا ہیلی پیڈ شروع کر سکے اس دے علاوہ متعلقہ سہولتاں جیویں کہ کنٹرول ٹاور، ہینگر یا ہینگر اَتے ٹرمینل۔ وڈے ہوائی اڈیاں تے ہوائی ٹریفک کنٹرول سینٹر اَتے مسافر ہال، ایپرن، ٹیکسی وے اَتے ہنگامی امداد دا مرکز ہوندا ہے۔ بھاویں نِکّے ہوائی اڈے نِکّے (اک توں دو کلومیٹر) مٹی یا ریت دے رن وے نال بݨے ہو سکدے نیں، لیکن بین الاقوامی پروازاں لئی استعمال ہون آلے وڈے ہوائی اڈیاں تے عام طور تے لمے اسفالٹ رن وے ہوندے نیں جنھاں دی لمبائی کئی کلومیٹر تیکر ہوندی ہے۔ عام طور تے، اک ہوائی اڈے جیہدے تے ہیلی پیڈ ہووے اَتے کوئی رن وے نہ ہووے، اوہنوں ہیلی پورٹ آکھیا جاندا ہے۔ سمندری جہازاں لئی ہوائی اڈیاں نوں عامَ طور تے سی پلین بیس کیہا جاندا ہے، جس وچّ جہازاں لئی لینڈنگ اَتے ٹیک آف اَتے اینکرج لئی کافی کھلے پاݨی دے رن وے ہندے ہن۔ بین الاقوامی ہوائی اڈیاں تے پاسپورٹ اَتے کسٹم کنٹرول دی سہولت وی ہوندی ہے۔ [[گٹھ:ہوائی اڈے]] 7w6bgw698zoklvrnw6x0nlfc98rvuyb 0 65116 707950 638725 2026-06-18T09:09:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707950 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ [[اوشیانا]] دیس بلحاظ آبادی''' اے، جو بنیادی طور تے [[اقوام متحدہ]] دے تخمینے تے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!ملک (یا منحصر علاقہ)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ کا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ اضافہ (٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ اضافہ (اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دگنا ہونے کا وقت (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد و شمار!!تاریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{AUS}}||22,919,000||60.74||1.38||316,000||51||22,620,600||June 30, 2011||align=right|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 سرکاری تخمینہ] |- |2||align=right|{{PNG}}||7,170,000||19.00||2.22||159,000||32||7,086,435||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130530181204/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-170&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |3||align=right|{{NZL}}||4,461,000||11.82||1.04||46,000||67||{{formatnum: {{#expr: 442270+9.1*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=2010-06-04 }} |- |4||align=right|{{FIJ}}||876,000||2.32||0.92||8,000||76||837,271||September 16, 2007||align=right|[http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121143209/http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm |date=2013-01-21 }} |- |5||align=right|{{SOL}}||566,000||1.50||2.54||14,000||28||553,935||2012||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/sb/stats/Social/Popcen/Projection.htm سرکاری تخمینہ] |- |6||align=right|{{PYF}}||277,000||0.73||1.09||3,000||64||264,736||August 20, 2007||align=right|[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=poplegalescom&page=recensement/poplegalescom/popsubpolynesie.htm نتیجہ مردم شماری] |- |7||align=right|{{NCL}} ([[فرانس]])||259,000||0.69||1.57||4,000||44||245,580||July 27, 2009||align=right|[http://www.isee.nc/population/population.html نتیجہ مردم شماری] |- |8||align=right|{{VAN}}||252,000||0.67||2.44||6,000||29||234,023||November 16, 2009||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/vu/stats نتیجہ مردم شماری] |- |9||align=right|{{SAM}}||185,000||0.49||0.54||1,000||129||186,340||November 7, 2011||align=right|[http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Census%202011/Preliminary%20Count.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714210956/http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Census%202011/Preliminary%20Count.pdf |date=2012-07-14 }} |- |10||align=right|{{پرچم|گوام}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||184,000||0.49||1.10||2,000||63||159,358||April 1, 2010||align=right|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn179.html نتیجہ مردم شماری] |- |11||align=right|{{FSM}}||112,000||0.30||0.00||0||-||102,624||April 4, 2010||align=right|[http://www.sboc.fm/index.php?id1=Vm0xMFlWbFdWWGhhU0VwT1ZtdHdVbFpyVWtKUFVUMDk نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105113419/http://www.sboc.fm/index.php?id1=Vm0xMFlWbFdWWGhhU0VwT1ZtdHdVbFpyVWtKUFVUMDk |date=2012-11-05 }} |- |12||align=right|{{TON}}||105,000||0.28||0.00||0||-||103,036||November 30, 2011||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf |date=2013-05-02 }} |- |13||align=right|{{KIR}}||103,000||0.27||1.98||2,000||35||103,006||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130530163705/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-115&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |14||align=right|{{ASM}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||71,000||0.19||1.43||1,000||49||55,519||April 1, 2010||align=right|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn177.html نتیجہ مردم شماری] |- |15||align=right|{{MNP}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||62,000||0.16||1.64||1,000||43||53,883||April 1, 2010||align=right|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn178.html نتیجہ مردم شماری] |- |16||align=right|{{MHL}}||56,000||0.15||1.82||1,000||38||54,305||2010||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/mh/stats/Social/Population/pop_proj.htm سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{COK}} ([[نیوزی لینڈ]])||21,000||0.06||5.00||1,000||14||17,791||December 1, 2011||align=right|[http://www.stats.gov.ck نتیجہ مردم شماری] |- |18||align=right|{{PLW}}||21,000||0.06||0.00||0||-||21,386||2012||align=right|[http://archive.is/20130111112424/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-178&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |19||align=right|{{پرچم|والس و فتونہ}} ([[فرانس]])||13,000||0.03||0.00||0||-||13,445||July 21, 2008||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/wf/stats نتیجہ مردم شماری] |- |20||align=right|{{NRU}}||10,000||0.03||0.00||0||-||10,203||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-163&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530175058/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-163&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 |date=2013-05-30 }} |- |21||align=right|{{TUV}}||10,000||0.03||0.00||0||-||10,080||2012||align=right|[http://archive.is/20130105095626/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-217&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |22||align=right|{{NIU}} ([[نیوزی لینڈ]])||1,000||0.00||0.00||0||-||1,625||September 7, 2006||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/nu/stats نتیجہ مردم شماری] |- |23||align=right|{{TKL}} ([[نیوزی لینڈ]])||1,000||0.00||0.00||0||-||1,411||October 18, 2011||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf |date=2012-08-15 }} |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''37,735,000'''||'''100.00'''||'''1.50'''||'''565,000'''||'''46'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] *[[اسلام بلحاظ دیس]] ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] lhhvtcupkzhda6o1x3cfi5kl4kr6vxm 8 66191 707891 502164 2026-06-18T02:04:47Z Krinkle 1195 Maintenance: Remove inactive code for #t-shorturl which does not match anything on this wiki because the legacy ShortUrl extension is not installed on this wiki per [[Special:Version]]. Ref [[phab:T107188]] 707891 javascript text/javascript /* @User:Ebrahim This gadget adds a prompt option besides permalink and shortURL under tools in sidebar */ $(function () { // Permanent link if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') > -1) { $('#t-permalink').append(' ', $('<a>', { href: "#", style: "font-size:12px;color:blue", html: "&#10012;" }).click(function (e) { e.preventDefault(); prompt('مستقل ربط', '[[Special:PermaLink/' + mw.config.get('wgRevisionId') + ']]'); })); } }); frypx8hzj1dhj8simwe4v39592ot50z 0 66748 707889 690022 2026-06-18T01:39:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707889 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = سیلی مان | image = Sally Mann.jpg | caption = 2007 وچ سیلی مان | birth_name = سیلی مان ٹرنر منگر | birth_date = {{birth date and age|1951|5|1}} | birth_place = لیکسنگٹن، [[ورجینیا]]، [[امریکہ]] | death_date = | death_place = | nationality = امریکی | field = [[فوٹوگرافی]] | training = | movement = | works = | patrons = | influenced = | awards = • نیشنل اینڈومینٹ فار دی آرٹس انفرادی کلاکار فیلوشپ: 1982, 1988 اتے 1992.<br /> • جون سائیمن گگنیہیم میموریال فاؤنڈیشن ، 1987.<br /> • کورکورن کالج آف آرٹ اینڈ ڈزائین توں آنریری ڈاکٹر ااپھ فائین آرٹس، 2006.<br /> • رائل فوٹوگرافک سوساٹی توں آنریری فیلوشپ، 2012<ref>{{cite web | url=http://www.rps.org/annual-awards/Honorary-Fellowships | accessdate=2012-09-07 | title=Honorary Fellowships | publisher=Royal Photographic Society | archive-date=2012-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120814223017/http://www.rps.org/annual-awards/Honorary-Fellowships | dead-url=yes }}</ref> }} '''سیلی مان''' (جم 1951) اک امریکی فوٹوگرافر اے، جو اپنے وڈے کالے اتے چٹے چتراں(مورتاں) لئی سبھ توں مشہور اے۔ == مڈھلا جیون == لیکنگٹن، [[ورجینیا]] وچ پیدا ہوئی مان، تن بچیاں وچوں اکلوتی دھی سی۔ اس دے پیؤ '''رابرٹ ایس۔ منگر''' اک جنرل پریکٹیشنر سن اتے اسدی ماں '''ایلزابیتھ اوانس منگر''' دی [[واشنگٹن]] اتے [[لی یونیورسٹی]]، لیکسنگٹن وچ کتاباں دی دوکان سی۔ مان نوں اسدے پیؤ ولوں اک ناستک(دہریہ) اتے دیاوان بنایا گیا، جو مان نوں "نمرتا نال انگولیاں" کرن دی اجازت دندا اے۔"<ref name="art21">{{Cite web|url=http://ec2-75-101-145-29.compute-1.amazonaws.com/art21/artists/sally-mann|title=Sally Mann|website=Art21|publisher=PBS|access-date=13 دسمبر 2014|archive-date=2014-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306151220/http://ec2-75-101-145-29.compute-1.amazonaws.com/art21/artists/sally-mann|dead-url=yes}}</ref> مان نوں اپنے پیؤ رابرٹ منگر ولوں فوٹوگرافی دی جانکاری دتی گئی سی۔ منگر اک ڈاکٹر سن جس نے اک چھوٹی کڑی دے روپ وچ مان دیاں نگن فوٹواں کھچیاں سی ۔<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Sally-Mann|title=Sally Mann {{!}} American photographer|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-03-11|language=en}}</ref> جدوں اوہ 16 سال دی سی تاں مان نے فوٹو کھچنی شروع کیتی۔ اس دیاں بوہتیاں تصویراں اتے لکھتاں نوں لیکسنگٹن، ورجینیا نال جوڑیا جاندا اے۔<ref>{{Cite book|title=Sally Mann: The Lewis Law Portfolio|last=Mann|first=Sally|publisher=Corcoran Gallery of Art|year=1977|location=Washington D.C.}}</ref>مان نے 1969 وچ پتنے سکول توں گریجوئیشن کیتی اتے بیننیٹون کالج اینڈ فرینڈس ورلڈ کالج وچ پڑھائی کیتی۔ اسنے 1974 وچ ہولینس کالج (ہن ہولنز یونیورسٹی) توں بی۔اے۔ اتے 1975 وچ اک ایم۔اے کیتی۔<ref>[http://www.pbs.org/art21/artists/mann/index.html PBS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922072501/http://www.pbs.org/art21/artists/mann/index.html |date=2011-09-22 }} PBS art:21 – Art in the 21st Century</ref> اسنے پتنے وچ فوٹوگرافی کیتی، جتھے اسنے دعوہ کیتا کہ اس دا ارادہ اس دے بوائے فرینڈ نال ہنیرے کمرے وچ اکلا ہونا سی ۔ اسنے پتنے اپنی فوٹوگرافی کیتی، جس وچ اسنے اک نگن ہم جماعت دی تصویر لئی۔ اس دے پیؤ نے اسدے فوٹوگرافی وچ دلچسپی دی حوصلہ افزائی کیتی۔ اج اس دا 5x7 کیمرہ وڈا فارمیٹ کیمرے دی ورتوں دی بنیاد بن گیا۔ اس نے "کدے وی فوٹوگرافی بارے نہیں" پڑھیا۔ <ref name="NYT interview">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/06/28/books/review/sally-mann-by-the-book.html|title=Sally Mann: By the Book|date=جون 25, 2015|website=nytimes.com|access-date=جون 28, 2015}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:جم 1951]] [[گٹھ:20ویں صدی دے امریکی لکھاری]] [[گٹھ:امریکی شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] l0jxsovepicgtuqgw4382de9f0zyzhz 0 66930 707945 670509 2026-06-18T08:50:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707945 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist |name= لالا دین دیال |image=Raja Lala Deen Dayal.jpg |imagesize= |caption= |birth_name= |birth_date={{birth-date|1844}} |birth_place=[[سردھنا]]، [[اتر پردیش]] |death_date= |death_place=[[بمبئی]]، بھارت |nationality= بھارتی |field= فوٹوگرافی |movement= |works= }} '''لالا دین دیال''' (ہندی: लाला दीन दयाल; 1844; راجا دین دیال وجوں وی جانیا جاندا)<ref>[[:en:The Library of Congress|The Library of Congress]] (i.e.، the Anglo-American Name Authority) gives the date of his death as 5 جولائی 1905, which is probably an error, and gives the preferred form of his name as "Deen Dayal, Raja"۔ The Union List of Artist Names gives his year of death as 1910 and the preferred form of his name as "Dayal, Lala Deen"۔</ref> اک بھارتی فوٹوگرافر سی۔ اس دے کریئر دی شروعات 1870 دے دہاکے دے مدھ وچ اک کمشنڈ فوٹوگرافر وجوں ہوئی؛ اخیر اسنے [[اندور]]، [[ممبئی]] اتے [[حیدرآباد دکن|حیدرآباد]] وچ سٹوڈیؤ قائم کیتے۔ اوہ حیدرآباد دے چھویں نظام، محب علی خان، آصف جاہ VI, دا دربار دا فوٹوگرافر بنا دتا گیا جس نے اسدا سرلیکھ مسوور جنگ راجا بہادر نال نوازیا گیا اتے 1885 وچ [[ہندستان دے وائسرائے]] دے لئی اس نوں فوٹوگرافر تعینات کیتا گیا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040208/spectrum/art.htm|title=Portrait of a photographer|date=8 فروری 2004|work=The Tribune}}</ref> اس نے 1897 وچ [[ملکہ وکٹوریا|رانی وکٹوریا]] توں رائل وارنٹ حاصل کیتا۔<ref name="sta">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/11/12/stories/2006111218160500.htm|title=Lala Deen Dayal stamp released: Many photographers fail to match Deen Dayal's ability even today, says Union Minister|date=12 نومبر 2006|work=The Hindu|accessdate=2018-08-29|archivedate=2007-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071027233023/http://www.hindu.com/2006/11/12/stories/2006111218160500.htm}}</ref> == شروعاتی زندگی اتے سکھیا == دین دیال دا جم جارج دے اک پروار وچ میرٹھ نیڑے اتر پردیش دے سردانا وچ ہویا سی۔ اس نے 1866 وچ روڑکی (ہن آئیائیٹی رڑکی) دے تھامسن کالج دے سول انجینیئرنگ وچ ہیٹھلے سب-باڈیٹی کلاس وچ اک انجینیئر وجوں تکنیکی سکھلائی حاصل کیتی۔<ref name="raj">{{Cite web|url=http://www.rajadeendayal.com/biography.php|title=Biography|access-date=2018-08-29|archive-date=2011-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122035251/http://www.rajadeendayal.com/biography.php|dead-url=yes}}</ref> == کریئر == 1866 وچ، دین دیال نے اندور وچ ورق سیکٹری سکتریت دفتر وچ سر اندازاً اتے ڈراپھٹسمین دے طور تے سرکاری سیوا وچ داخلہ لیا۔<ref name="Thomas, 24">Thomas, 24.</ref><ref name="Johnson">Johnson.</ref> اس دوران، اسنے فوٹوگرافی لے لئی۔ اندور وچ اوہناں دا پہلا سرپرست اندور راج دے مہاراجہ تکوجی راؤ دوجا سی، جنہاں نے اوہناں نوں سر ہینری ڈیلی، مرکزی بھارت (1871–1881) لئی گورنر جنرل اتے ڈیلی کالج دے بانی نال پیش کیتا۔ مہاراجہ نے خود اس نوں اندور وچ اپنا سٹوڈیؤ بناؤن لئی مُتحرک کیتا۔ جلدی ہی اوہ مہاراج اتے بریٹیش راج توں کمیشناں نوں حاصل کر راے سن۔ اگلے سال اسنوں مرکزی بھارت دے گورنر جنرل دے دورے نوں فورم کرن لئی کمشننگ دتی گئی۔ 1868 وچ، دین دیال نے اپنا سٹوڈیؤ - لالا دین دیال اینڈ سنس دا قیام کیتا - اتے بعد وچ بھارت دے مندراں اتے محلاں نوں فوٹواں دین دا کم کیتا۔ اسنے 1870 دے دہاکے وچ سکندر آباد، بمبئی اتے اندور وچ سٹوڈیؤ قائم کیتے۔ <ref>Thomas, 31.</ref> 1875–76 وچ، ڈین دیال نے پرنس اتے شہزادی ویلز دی رائل ٹور دا فوٹو کھچیا۔ 1880 دے دہاکے دے شروع وچ اسنے سر لیپل گرفن نال بندیلکھنڈ راہیں سفر کیتی، جو اس علاقے دے پرانے ڈھانچے دی تصویر دیکھ رہا سی۔ گرفن نے اس نوں آثار قدیمہ تصویراں کرن لئی مجبور کیتا: نتیجہ 86 فوٹواں دا اک پورٹپھولیؤ سی، جس نوں "مرکزی بھارت دے مشہور یادگار" دے ناں نال جانیا جاندا سی۔<ref name="din">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2010/11/28/stories/2010112850240500.htm|title=Vignettes of a splendorous era|date=28 نومبر 2010|work=The Hindu|accessdate=2018-08-29|archivedate=2010-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205134303/http://www.hindu.com/mag/2010/11/28/stories/2010112850240500.htm}}</ref> اگلے سال اوہ سرکاری سیوا توں سنیاس لے لیا اتے اک پیشہ ور فوٹوگرافر دے طور تے اپنے کریئر اُتے دھیان مرتکز کیتا۔ دین دیال 1885 وچ حیدرآباد دے چھویں نظام لئی کورٹ فوٹوگرافر بن گیا۔ اس توں ترنت بعد اوہ اندور توں حیدرآباد آ گئے۔ اسے سال اوہناں نوں بھارت دے وائسرائے دا فوٹوگرافر تعینات کیتا گیا سی۔ ویلے دے دوران، حیدرآباد دے نظام نے اس اتے راجا دا آنمان خطاب دتا سی۔ ایہہ اس ویلے سی جدوں دیال نے حیدرآباد وچ فرم راجے دین دیال اتے پتر دی سرجنا کیتی سی۔<ref name="ReferenceA">Thomas, 40.</ref> 1887 وچ دین دیال نوں فوٹوگرافر تعینات کیتا گیا سی۔ 1905–1906 وچ، راجا دین دیال نے پرنس اتے شہزادی ویلز دے رائل ٹور دے نال۔ اوہناں دے ہم عصر ہندوستانی فوٹوگرافراں نے وی اس کھیتر وچ اپنا وڈملاّ یوگدان پایا اے، پر لالا دین دیال ایہناں ساریاں نالوں وکھرے سن۔ اس گل دی تائید نرندر لوتھر اپنی کتاب ‘راجا دین دیال: پرنس آف فوٹوگرافرز’ وچ ایوں کردا اے: ایہناں سارے فوٹوگرافراں وچوں راجا دین دیال اک چمکدا ستارہ اے۔ اوہ ہندوستان دا اکو-اک اجیہا فوٹوگرافر سی جہڑا صرف یوروپیئن فوٹوگرافراں ساہمنے ہی ڈٹّ کے نہیں کھڑھا ہویا سگوں کئیاں نالوں تاں اوہ اپنے کم وچ بہت اگے سی۔ایوں راجا دین دیال نے اپنے سمیاں وچ فوٹوگرافی نوں ہندوستان دے سماج نال جوڑیا۔ اوہناں دا کم فوٹوگرافی دے نظریہ دے نال نال بھارتی سماج دے تریخی دستاویز وجوں اہم کردار نبھاؤندا اے۔<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%AE/|title=بھارتی فوٹوگرافی دا باپ|last=جسپال کمانا|first=|date=2018-08-25|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-28|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}</ref> == وراثت == لالا دین دیال سٹوڈیؤ وچ 2,857 گلاس پلیٹ منفی مجموعہ نوں اندرا گاندھی نیشنل سینٹر فار آرٹس (آئیجیئینسیئے)، نویں دلی نے 1989' چ خریدیا سی۔ اج ایہہ اپنے کم دا سبھ توں وڈا بھنڈار اے۔ 1870 دے دہاکے دیاںمشہور تصویراں سمیت اک وڈا مجموعہ پیئیبوڈی ایسیک میوزیم، امریکہ اتے دلی وچ القاضی کلیکشن دے نال اے۔ 2010 وچ، اسدے کم دی پوروَ-انمانت پردرشنی آئیجیئینسیئے وچ منعقد کیتی گئی سی، جو کہ جوتیندرا جین ولوں بنائی گئی سی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/The-Raja-of-images/Article1-634076.aspx|title=The Raja of images|date=3 دسمبر 2010|work=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20110204152125/http://www.hindustantimes.com/The-Raja-of-images/Article1-634076.aspx|archive-date=4 فروری 2011|dead-url=yes|accessdate=2018-08-29|archivedate=2011-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110204152125/http://www.hindustantimes.com/The-Raja-of-images/Article1-634076.aspx}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Framing-history/718422|title=Framing history|date=1 دسمبر 2010|work=Indian Express}}</ref> 2006 وچ، راجا دین دیال دی تصویر دا اک سنگرہت مجموعہ ٹائیگرز حیدرآباد تہوار دوران Salar Jung Museum وکھے پردرشت کیتا گیا؛ بعد وچ نومبر وچ، کمیونیکیشن وزارت نے پوسٹاں ڈیپارٹمنٹ نوں اس دا اعزاز کردے ہوئے اک یادگاری سٹیم جاری کیتا؛ تقریب جبلی ہال، حیدرآباد وکھے منعقد کیتا گیا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Deen-Dayals-eyes-capture-bygone-era/articleshow/1504725.cms#ixzz178Edqe85|title=Deen Dayal's 'eyes' capture bygone era|date=26 اپریل 2006|work=The Times of India}}</ref> == مورتاں== 1880 دے دہاکے وچ دین دیال ولوں لئے گئے فوٹواں، بریٹیش لائبریری توں لئے گئے، جارج کرزن دا بھنڈار: نظام دے نپن کمانڈر، حیدرآباد، دکن، 1892 دے فلسفہ۔ <gallery> File:Entrance bridge to Hyderabad, India.JPG|Purana Pul, Hyderabad File:Bashir-bagh Palace, Hyderabad, India.JPG|Bashir Bagh Palace, Hyderabad File:The interior of Bashir-bagh Palace, Hyderabad, India.JPG|The interior of the Basir-bagh Palace File:Drawing Room of Chowmahela Palace, Hyderabad, India.JPG|Drawing Room of Chowmahalla Palace, Hyderabad File:Faluk-numa Palace, Hyderabad, India.JPG|A distant view of the Falaknuma Palace from an opposite hillside, taken by in the 1880s File:Residency House Bolarum.jpg|Rashtrapati Nilayam, Hyderabad, then Residency House circa 1892 </gallery> == نوٹس == {{حوالے|2}} == حوالے == == اگے پڑھو == * ''Princely India: Photographs by Raja Deen Dayal, 1884–1910''، by Deen Dayal (Author)، Clark Worswick. Knopf, 1980. {{ISBN|0-394-50772-X}}0-394-50772-X. * ''[https://books.google.com/books?id=AXMJZpK03L0C&pg=PA22 Raja Deen Dayal : Prince of Photographers]''، by Narendra Luther, Sureshchand Deendayal. Hyderabadi, 2003. {{ISBN|81-901752-0-3}}81-901752-0-3. * ''Lala Deen Dayal: the eminent Indian photographer, 1844–1910''، Deen Dayal (Raja)، London Borough of Camden. Libraries & Arts Dept.، 2002. * [https://web.archive.org/web/20100505084707/http://www.acparchives.com/pageone.html Raja Deen Dayal Collection at ''Alkazi Foundation''] == باہری کڑیاں == * [http://www.rajadeendayal.com/ Raja Deen Dayal, official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818234718/http://www.rajadeendayal.com/ |date=2018-08-18 }} * [http://www.deendayal.com/index01.htm Lala Deen Dayal, resource website] * [https://www.youtube.com/embed/0KxP9CxwUQs Documentary] [[گٹھ:جم 1844]] [[گٹھ:برطانوی ہند]] kho3zugjq9zrbhzd0fewpz3d31xb8rl 0 67570 707865 690448 2026-06-17T21:18:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707865 wikitext text/x-wiki {{جانکاریڈبا گھریلو ہلا | title = روانڈائی نسل کشی | image = Nyamata Memorial Site 13.jpg | image_size = 320px | caption = نیاماں نسل کشی یادگار، روانڈا | location = [[روانڈا]] | target = [[تتسی]] آبادی | date = 7 اپریل – 15 جولائی، 1994 | type = [[نسل کشی]]، [[قتل عام]] | fatalities = 500،000–1،000،000<ref name="Death Toll">See، e.g.، [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1288230.stm Rwanda: How the genocide happened]، [[BBC]]، اپریل 1، 2004، which gives an estimate of 800،000، and [https://web.archive.org/web/20120115022502/http://www.un.org/ecosocdev/geninfo/afrec/subjindx/121rwan.htm OAU sets inquiry into Rwanda genocide]، Africa Recovery، Vol. 12 1#1 (اگست 1998)، p. 4، which estimates the number at between 500،000 and 1،000،000. Seven out of every 10 Tutsis were killed.</ref> | perps = [[ہوتو|ہوتوآں]] دی سرکار، [[انتراہاموے]] اتے [[امپوزامگامبی]] رضاکار فوجاں }} '''روانڈائی نسل کشی''' [[روانڈا]] وچ ودھ-گنتی ہوتوآں ولوں [[تتسی]] اتے نرم-خیالیئے [[ہوتو|ہوتوآں]] دا وڈے پیمانے دا کل-ناسیا قتل عام سی۔ 7 اپریل 1994 توں لے کے جولائی دے ادھ تک لگبھگ 100 دناں دے ویلے وچ، اک اندازے دے مطابق، 500،000-1،000،000 روانڈائی لوک مارے گئے سن<ref name="Death Toll" /> مطلب دیس دی آبادی دا تقریباً 20٪ اتے اس ویلے روانڈا وچ رہندے تتسیاں دی آبادی دا 70٪۔ اس نسل کشی دی سکیم بندی ''[[اکازو]]'' نامی شریشٹھ سیاسی طبقہ دے میمبراں ولوں کیتی گئی سی جہناں وچوں بوہتے اس ویلے دی قومی سرکار وچ اچّ عہدیاں اتے قابض سن۔ اس قتل عام نوں انجام دین والے لوکاں وچ روانڈائی فوج دے طبقے، قومی پولیس (''جونڈرمری'')، سرکار توں حمایت-حاصل رضاکار فوجی ([[انتراہاموے]] اتے [[امپوزامگامبی]] سمیت) اتے ہوتو شہری شامل سن۔ '''روانڈا د‏‏ی نسل کشی''' ، جو توتسیاں دے '''خلاف نسل کشی کے''' ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/UN-decides-it-is-officially-genocide-against-Tutsi/-/2558/2169334/-/2q2s7cz/-/index.html|title=UN decides it is officially 'genocide against Tutsi'|website=The East African|location=Kenya|accessdate=7 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327231357/https://www.theeastafrican.co.ke/news/UN-decides-it-is-officially-genocide-against-Tutsi/-/2558/2169334/-/2q2s7cz/-/index.html|archivedate=27 March 2019}}</ref> [[روانڈا]] وچ [[توتسی]] ، [[عظیم جھیلاں دے تووا|تووا]] ، تے اعتدال پسند [[ہوتو|ہوتو دا]] اجتماعی ذبیحہ سی ، جو [[روانڈا خانہ جنگی|روانڈا د‏‏ی خانہ جنگی دے]] دوران 7 اپریل تو‏ں 15 جولائ‏ی 1994 دے درمیان رونما ہويا سی ۔ 1990 وچ ، توتسی پناہ گزیناں اُتے مشتمل باغی گروہ روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ (آر پی ایف) نے شمالی روانڈا اُتے یوگنڈا وچ واقع اپنے اڈے تو‏ں حملہ کيتا ، تے روانڈا د‏‏ی خانہ جنگی دا آغاز کيتا۔ دونے طرف تو‏ں کوئی وی جنگ وچ فیصلہ کن فائدہ حاصل کرنے وچ کامیاب نئيں رہیا سی ، تے صدر [[جوونال ہیبریمنیا|جووینال ہیبریمنیا]] د‏‏ی سربراہی وچ روانڈا د‏‏ی حکومت نے 4 اگست 1993 نو‏‏ں آر پی ایف دے نال [[اروشہ معاہدہ (روانڈا)|اروشا معاہدے]] اُتے دستخط کیتے سن ۔ بوہت سارے مورخین دا موقف اے کہ توتسی دے خلاف نسل کشی دا منصوبہ کم تو‏ں کم اک سال دے لئی بنایا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Melvern|2004}} اُتے ، اپریل 1994 نو‏‏ں ہیبریمنیا دے قتل نے اک طاقت دا خلا پیدا کيتا تے امن معاہدے دا خاتمہ کيتا۔ اگلے روز نسل کشی دے واقعات دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں فوجیاں ، پولیس تے ملیشیا نے اہ‏م توتسی تے اعتدال پسند ہوتو فوجی تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس قتل عام دے پیمانے تے بربریت دا دنیا بھر وچ صدمہ پہنچیا ، لیکن کسی وی ملک نے زبردستی انہاں ہلاکتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی مداخلت نئيں کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno15-8-01.htm|title=Ignoring Genocide (HRW Report – Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999)|website=www.hrw.org|accessdate=2019-06-16}}</ref> بیشتر متاثرین اپنے ہی دیہات یا قصبےآں وچ ہلاک ہوئے ، بیشتر انہاں دے پڑوسیاں تے ہمسایہ دیہاتیاں نے۔ ہوتو گروہاں نے گرجا گھراں تے اسکولاں د‏‏ی عمارتاں وچ چھپے ہوئے متاثرین د‏‏ی تلاش کيتی۔ ملیشیا نے حملہ آوراں تے رائفلاں تو‏ں قتل کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1995}} اک اندازے دے مطابق 500،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،000،000 روانڈا ہلاک ہوئے ، جو ملک د‏‏ی توتسی آبادی دا 70٪ ا‏‏ے۔ [[جنسی تشدد|جنسی]] [[عصمت دری|زیادتی عروج پر]] سی ، نسل کشی دے دوران اک اندازے دے مطابق ڈھائی لکھ تو‏ں پنج لکھ خواتین د‏‏ی [[عصمت دری|عصمت دری دی]] گئی۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} جداں ہی نسل کشی شروع ہوئی ، آر پی ایف نے فوری طور اُتے خانہ جنگی دا آغاز کيتا تے تمام حکومت‏ی املاک اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے نسل کشی دا خاتمہ کيتا تے حکومت تے نسل کشاں نو‏‏ں [[زائر|زائیر]] جانے اُتے مجبور کردتا ۔ روانڈا تے ہمسایہ ملکاں اُتے نسل کشی دے دیرپا تے گہرے اثرات مرتب ہوئے۔ 1996 وچ ، آر پی ایف د‏‏ی زیرقیادت روانڈا د‏‏ی حکومت نے زائرین (اب [[جمہوری جمہوریہ کانگو|کانگو جمہوریہ]] ) اُتے حملہ کيتا ، جو سابقہ کانگو جنگ تو‏ں شروع ہونے والی سابقہ روانڈا حکومت دے جلاوطن رہنماواں تے بوہت سارے ہٹو مہاجرین دے گھر سی۔ اج ، روانڈا وچ نسل کشی دے ماتم دے لئی دو عام تعطیلات نيں تے نسل کشی تو‏ں انکار یا تاریخی نظر ثانی اک مجرمانہ جرم ا‏‏ے۔ <ref name=":4">{{حوالہ رسالہ|title=Denying Genocide or Denying Free Speech? A Case Study of the Application of Rwanda's Genocide Denial Laws|url=https://scholarlycommons.law.northwestern.edu/njihr/vol12/iss2/3/}}</ref> == پس منظر == {{Genocide}} {{Rwandan genocide}} === پہلے از آزادی روانڈا تے ہوتو ، توتسی تے تووا گروپاں د‏‏ی ابتدا === [[فائل:Rwanda Nyanza Mwami Palace.jpg|متبادل=Photograph of King's palace in Nyanza, Rwanda depicting main entrance, front and conical roof|thumb| روانڈا دے شاہی محل د‏‏ی [[نیانزا، روانڈا|نیانزا]] وچ تعمیر نو ]] اب جو روانڈا اے اس دے ابتدائی باشندے تووا سن ، جو قبائلی عجیب و غریب شکاریاں دا اک گروہ سی جو 8000 ق م تے 3000 ق م دے درمیان اس علاقے وچ آباد سی تے اج وی روانڈا وچ موجود ا‏‏ے۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} {{Sfn|Mamdani|2002}} 700 ق م تے 1500 ء دے درمیان ، بنٹو گروپاں د‏‏ی اک وڈی تعداد روانڈا وچ ہجرت کر گئی ، تے زراعت دے لئی جنگلات د‏‏ی زمین نو‏‏ں صاف کرنا شروع کيتا۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} {{Sfn|Chrétien|2003}} مورخین نے بنٹو ہجرت د‏‏ی نوعیت دے بارے وچ متعدد نظریات پائے نيں: اک نظریہ ایہ اے کہ پہلے آباد کار ہوتو سن ، جدو‏ں توتشی بعد وچ ہجرت کر گئے تے اک وکھ نسلی گروہ تشکیل دتا ، ممکنہ طور اُتے [[کوشیائی زباناں|کوشٹیک]] نسل دا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اک متبادل نظریہ ایہ اے کہ نقل مکانی پڑوسی علاقےآں تو‏ں آہستہ آہستہ تے مستحکم سی ، آنے والے گروپس جو قائم شدہ افراد دے نال اعلیٰ جینیات‏ی مماثلت رکھدے نيں ، {{Sfn|Luis|2004}} تے موجودہ معاشرے نو‏‏ں فتح کرنے دے بجائے انہاں وچ ضم ہوئے رہے سن ۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} {{Sfn|Mamdani|2002}} اس نظریہ دے تحت ، ہوتو تے توسی دا فرق بعد وچ پیدا ہويا تے ایہ نسلی طور اُتے نئيں سی ، لیکن بنیادی طور اُتے اک طبقے یا [[ذات پات|ذات دا]] امتیاز سی جس وچ طوطی مویشیاں دا چرواہے جدو‏ں کہ ہتو نے زمین کاشت کيتی۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} {{Sfn|Shyaka}} روانڈا دے ہوٹو ، توتسی تے تووا اک مشترکہ بولی رکھدے نيں تے اجتماعی طور اُتے انہاں نو‏ں بنارونڈا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} آبادی کُل گئی ، پہلے قبیلےآں وچ ( ''یوبوکو'' ) ، {{Sfn|Chrétien|2003}} تے فیر ، 1700 تک ، اٹھ ریاستاں وچ شامل ''ہوگئی'' ۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} توتسی نیگینیا قبیلے دے زیر اقتدار ، [[مملکت روانڈا|روانڈا دی]] بادشاہی ، اٹھارواں صدی دے وسط تو‏ں ہی غالب ریاست بن گئی ، {{Sfn|Chrétien|2003}} فتح تے اس تو‏ں ملحق عمل دے ذریعے پھیلدی ہوئی ، {{Sfn|Dorsey|1994}} تے اس د‏ی حکمرانی دے دوران اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک کامیابی حاصل کرلئی- 1853–1895 وچ بادشاہ کیجلی روباگیری ۔ روانباگیری نے مغرب تے شمال وچ ریاست نو‏‏ں وسعت دتی ، {{Sfn|Mamdani|2002}} {{Sfn|Chrétien|2003}} تے انتظامی اصلاحات دا آغاز کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوتو تے توتسی آبادی دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} انہاں وچ ''اووریٹوا'' وی شامل ''تھا'' ، جبری مشقت دا اک ایسا نظام جو ہوتو نو‏‏ں انہاں تو‏ں قبضہ کرلئی گئی زمین تک دوبارہ حاصل کرنے دے لئی انجام دینا پيا ، {{Sfn|Pottier|2002}} تے ''اوہوباکی'' ، جس دے تحت طوطی سرپرستاں نے معاشی تے ذا‏تی خدمات دے بدلے ہوتو یا توتسی موکلاں نو‏‏ں مویشیاں دے حوالے کيتا۔ . {{Sfn|Prunier|1999}} نوآبادیات‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے تے اس دے دوران ، جو جرمنی دے تحت تقریبا 1887 ء تے اس دے بعد ، بیلجیئم دے تحت ، 1917 وچ ہويا ، روانڈا وچ کچھ اٹھارہ قبیلے سن جنہاں د‏‏ی بنیادی طور اُتے قرابت داری دے خطوط دے نال تعبیر کيتا گیا سی <ref name="ICTR Judgment">{{حوالہ ویب|title=THE PROSECUTOR VERSUS JEAN-PAUL AKAYESU Case No. ICTR-96-4-T|url=https://unictr.irmct.org/sites/unictr.org/files/case-documents/ictr-96-4/trial-judgements/en/980902.pdf|publisher=United Nations|accessdate=July 17, 2020|archivedate=October 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191030091401/https://unictr.irmct.org/sites/unictr.org/files/case-documents/ictr-96-4/trial-judgements/en/980902.pdf}}</ref> ۔ اگرچہ ہوتو تے توتسی د‏‏ی اصطلاحات استعمال وچ سن ، لیکن اوہ گروہاں د‏‏ی بجائے افراد نو‏‏ں کہندے سن تے انہاں وچ فرق نسلی د‏‏ی بجائے نسب اُتے سی۔ در حقیقت ، اکثر اک حیثیت تو‏ں دوسری حیثیت وچ جاسکدا ا‏‏ے۔ روانڈا تے ہمسایہ ملک [[برونڈی]] نو‏‏ں [[برلن کانفرنس (1884)|1884 د‏‏ی برلن کانفرنس دے]] ذریعہ جرمنی دے لئی تفویض کيتا گیا سی ، {{Sfn|Appiah|Gates|2010}} تے بادشاہ دے نال اتحاد دے قیام دے نال ہی جرمنی نے 1897 وچ اس ملک وچ اک موجودگی قائم کردتی۔ {{Sfn|Carney|2013}} جرمن پالیسی روانڈا د‏‏ی بادشاہت دے ذریعے ملک اُتے حکمرانی کرنا سی۔ اس نظام نو‏‏ں چھوٹے یورپی فوجیاں د‏‏ی تعداد دے نال نوآبادیات نو‏‏ں فعال کرنے دا اضافی فائدہ سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انتظامی کردار ادا کردے وقت استعمار نے توتوسی اُتے حثیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں اوہ ایہ خیال کردے سن کہ اوہ ایتھوپیا نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن تے نسلی اعتبار تو‏ں اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Bruce D. Jones, ''Peacemaking'', S. 17 f; Carsten Heeger, ''Die Erfindung'', S. 23–25.</ref> روانڈا دے بادشاہ نے اپنی حکمرانی نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی اپنی فوجی طاقت دا استعمال کردے ہوئے جرمناں دا خیرمقدم کيتا۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران بیلجیئم د‏‏ی افواج نے روانڈا تے برونڈی دا کنٹرول سنبھال لیا ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے 1926 تو‏ں براہ راست نوآبادیات‏ی حکمرانی کيت‏ی پالیسی دا آغاز ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Chrétien|2003}} {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Chrétien|2003}} بیلجیئناں نے روانڈا د‏‏ی معیشت نو‏‏ں جدید بنادتا ، لیکن توتسی د‏‏ی بالادستی برقرار رہی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوتو نو‏‏ں محروم کردتا گیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1935 وچ ، بیلجیئم نے آبادی نو‏‏ں تن ناں نہاد نسلی گروہاں وچ تقسیم کرکے آبادی د‏‏ی مستقل تقسیم متعارف کروائی ، جس وچ ہوٹو آبادی دا تقریبا 84، فیصد ، توتسی 15٪ تے توا تقریبا 1 اک فیصد آبادی د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ <ref name="ICTR Judgment"/> شناختی کارڈز ہر فرد نو‏‏ں توتسی ، ہوتو ، تووا یا نیچرلائزڈ دے طور اُتے لیبل لگاندے ہوئے جاری کردتے جاندے سن ۔ اگرچہ اس تو‏ں پہلے خاص طور اُتے مالدار ہوٹو دے لئی اعزازی توتسی بننا ممکن سی ، لیکن شناختی کارڈاں تو‏ں گروپاں دے وچکار کسی وی طرح د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں روکیا گیا۔ {{Sfn|Gourevitch|2000}} === آزادی دے بعد انقلاب تے ہوتو – توتسی تعلقات === [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے بعد]] ، روانڈا وچ اک ہٹو تو‏ں نجات د‏‏ی تحریک ودھنے لگی ، {{Sfn|Prunier|1999}} بین المسلمین معاشرتی اصلاحات د‏‏ی ودھدی ہوئی ناراضگی ، تے [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ دے]] اندر ہوٹو دے لئی ودھدی ہوئے ہمدردی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی ودھ گئی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیتولک مشنریاں نے توتسی اشرافیہ د‏‏ی بجائے پسماندہ ہوٹو نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی خود نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ ذمہ دار سمجھیا ، جس تو‏ں تیزی تو‏ں وڈے پیمانے اُتے ہوٹو دے پادری تے تعلیم یافتہ طبقے د‏‏ی تشکیل ہوئی جس نے قائم سیاسی نظم و ضبط نو‏‏ں اک نواں مقابلہ پیدا کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بادشاہت تے ممتاز توتسی نے ہوٹو دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ دا احساس کيتا تے اپنی شرائط اُتے فوری آزادی دے لئی جدوجہد شروع کردتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Prunier|1999}} 1957 وچ ، ہوتو اسکالرز دے اک گروپ نے " باہوٹو منشور " لکھیا۔ ایہ پہلا دستاویز سی جس نے توتسی تے ہوتو نو‏‏ں علیحدہ ریس دے طور اُتے نشان زد کيتا سی ، تے اس تو‏ں "شماریا‏‏تی قانون" کہلانے والے اس د‏ی بنیاد اُتے توتسی تو‏ں ہوتو وچ اقتدار د‏‏ی منتقلی دا مطالبہ کيتا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} یکم نومبر 1959 نو‏‏ں ، توتسی نواز پارٹی دے حامیاں نے ، گیتارامہ دے صوبے ، بائیمنیا وچ اپنے گھر دے نیڑے ، ہوٹو دے سب چیف ، ڈومینک مبونیمتوا اُتے حملہ کيتا۔ ۔ {{Sfn|Carney|2013}} مبونیمتوا زندہ بچ گیا ، لیکن افوانيں پھیلنا شروع ہوگئياں کہ اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gourevitch|2000}} ہوتو دے کارکناں نے روانڈا دے انقلاب دے آغاز دے موقع اُتے توتسی ، اشرافیہ تے عام شہریاں دوناں نو‏ں ہلاک کرنے دا جواب دتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی نے اپنے ہی حملےآں دا جواب دتا ، لیکن اس مرحلے تک ہوتو نو‏‏ں بیلجیئم د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی پوری حمایت حاصل سی جو توتسی دے تسلط نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Gourevitch|2000}} {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Gourevitch|2000}} سن 1960 دے اوائل وچ ، بیلجیئناں نے توتسی دے زیادہ تر سرداراں د‏‏ی جگہ ہوٹو د‏‏ی جگہ لی تے وسط سالہ کمیون انتخابات دا انعقاد کيتا جس نے زبردست ہوتو د‏‏ی اکثریت واپس کردتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بادشاہ نو‏‏ں معزول کردتا گیا ، اک ہوٹو اکثریت‏ی جمہوریہ تشکیل پایا ، تے ایہ ملک 1962 وچ آزاد ہوئے گیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جدو‏ں انقلاب اگے ودھیا تاں ، طوطس نے چار پڑوسی ملکاں وچ آباد ہونے دے بعد ، ہوٹو دے قلعے تو‏ں بچنے دے لئی ملک چھڈنا شروع کيتا: برونڈی ، [[یوگنڈا]] ، [[تنزانیہ]] تے [[زائر]] ۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} ایہ جلاوطنی ، بنارونڈا دے برخلاف ، جو نوآبادیات‏ی تے نوآبادیات‏ی عہد دے دوران ہجرت کرچکے سن ، انہاں نو‏ں اپنے میزبان ملکاں وچ مہاجر سمجھیا جاندا سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے روانڈا وچ واپسی دے لئی احتجاج کرنے دے لئی تقریبا فوری طور اُتے شروع ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انہاں نے مسلح گروہاں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جنھاں ''انی زنجی'' (کاکروچ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جنہاں نے روانڈا وچ حملے شروع کیتے۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے ناکا‏م رہے سن ، تے اس دے نتیجے وچ 10،000 توتسی تے ہور توتسی جلاوطنی دے انتقامی قتل ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1964 تک ، 300،000 تو‏ں زیادہ توتسی فرار ہوگئے ، تے اگلی تن دہائیاں تک جلاوطنی وچ رہنے اُتے مجبور ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اگلے دہائی تک گروگوئیر کییبندا نے جمہوریہ ہوٹو د‏‏ی صدارت د‏‏ی ، تے اس نے انقلاب تو‏ں پہلے جاگیرداری بادشاہت د‏‏ی طرح اک خود مختار حکمرانی نافذ کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} [[1973 روانڈا د‏‏ی بغاوت|1973 وچ بغاوت دے]] بعد انہاں دا تختہ پلٹ دتا گیا ، جس نے صدر جوونال ہیبریمنیا نو‏‏ں اقتدار وچ لیایا۔ روانڈا وچ ہی ہوٹو تے اینٹی توتسی دے نال امتیازی سلوک جاری رہیا ، اگرچہ توتسی دے خلاف بلا امتیاز تشدد کسی حد تک کم ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہیبریمنیا نے سن 1975 وچ نیشنل ریپبلیکن موومنٹ فار ڈیموکریسی اینڈ ڈویلپمنٹ (ایم آر این ڈی) پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی ، {{Sfn|Twagilimana|2007}} تے 1978 دے ریفرنڈم دے بعد اک نواں آئین جاری کيتا ، جس تو‏ں ملک نو‏‏ں [[یک جماعت ریاست|یک جماعتی ریاست بنایا]] گیا جس وچ ہر شہری نو‏‏ں اس نال تعلق رکھنا پيا۔ {{Sfn|Twagilimana|2007}} {{تحویل|408|PD/km2}} ، روانڈا د‏‏ی [[کثافتِ آبادی|آبادی کثافت]] افریقہ وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ روانڈا د‏‏ی آبادی 1.6 ملین &nbsp; 1934 تو‏ں 7.1 ملین افراد &nbsp; 1989 وچ ، زمین دے لئی مسابقت دا باعث بنی۔ جارارڈ پرونیئر جداں مورخین دا خیال اے کہ 1994 وچ ہونے والی نسل کشی نو‏‏ں جزوی طور اُتے آبادی دے کثافت تو‏ں منسوب کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} === روانڈا خانہ جنگی === [[فائل:Paul Kagame 2014.jpg|متبادل=Close up profile picture of Paul Kagame, taken in 2014|thumb| [[پال کگامے|پال کاگامے]] ، زیادہ تر خانہ جنگی دے لئی روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ دے کمانڈر ]] 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، فریڈ رویگیما د‏‏ی سربراہی وچ یوگنڈا وچ 500 روانڈا دے پناہ گزیناں دے اک گروپ نے یوگنڈا بش جنگ وچ باغی نیشنل مزاحمتی فوج (این آر اے) دے نال لڑائی د‏‏ی ، جس وچ [[یووری موسیونی|یوویری میوزیوینی]] نے ملٹن اوبوٹ دا تختہ [[یووری موسیونی|پلٹتے ہوئے]] دیکھیا۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} ایہ فوجی یوگینڈا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں میوسینی دے افتتاح دے بعد یوگنڈا د‏‏ی فوج وچ موجود رہے ، لیکن نال ہی انہاں نے فوج د‏‏ی صفاں وچ ڈھکے چھپے نیٹ ورک دے ذریعہ روانڈا اُتے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کردتی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} اکتوبر 1990 وچ ، رویگیما نے یوگنڈا تو‏ں 4،000 {{Sfn|Melvern|2004}} باغیاں د‏‏ی اک فورس د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، {{تحویل|60|km|abbr=on}} پیش قدمی د‏‏ی روانڈا وچ دے زیراہتمام روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ (آرپییف). {{Sfn|Prunier|1999}} حملے دے تیسرے دن رویگیما ماریا گیا ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے فرانس تے زائر نے روانڈا د‏‏ی فوج د‏‏ی حمایت وچ فوجاں تعینات کيتیاں ، تاکہ انھاں حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دا موقع ملا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} رویگیما دے نائب ، [[پال کگامے|پال کاگامے]] ، نے آر پی ایف دستےآں د‏‏ی کمان سنبھالی ، {{Sfn|Melvern|2000}} یوگنڈا دے راستے شمالی روانڈا دے اک ناہموار علاقے ویرونگا پہاڑاں تک اک تدبیر پسپائی دا اہتمام کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اوتھ‏ے تو‏ں ، اس نے فوج د‏‏ی تشکیل نو تے تنظیم نو د‏‏ی ، تے توتسی ڈا ئسپورہ تو‏ں فنڈ ریزنگ تے بھرتی کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کاگامے نے جنوری 1991 وچ شمالی شہر روہنگری اُتے اچانک حملہ کرکے جنگ دا آغاز کيتا ۔ حیرت انگیز عنصر تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے آر پی ایف نے قصبے اُتے قبضہ کرلیا ، تے جنگلات وچ پِچھے ہٹنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں اک دن تک روک لیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اگلے سال دے لئی ، آر پی ایف نے ہٹ اینڈ رن طرز د‏‏ی [[گوریلا جنگ|گوریلا جنگ کيت‏ی]] ، جس نے کچھ سرحدی علاقےآں اُتے قبضہ کيتا لیکن روانڈا د‏‏ی فوج دے خلاف نمایاں فائدہ حاصل نئيں کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جون 1992 وچ ، [[کیگالی]] وچ کثیر الجہ‏‏تی مخلوط حکومت دے قیام دے بعد ، آر پی ایف نے جنگ بندی دا اعلان کيتا تے تنزانیہ دے [[اروشا]] وچ روانڈا د‏‏ی حکومت دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1993 دے اوائل وچ ، بہت سارے انتہا پسند ہوتو گروپس نے توتسی دے خلاف وڈے پیمانے اُتے تشدد د‏‏ی مہمات قائم کيت‏یاں تے انہاں دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} آر پی ایف نے اس دے جواب وچ امن مذاکرات نو‏‏ں معطل کرکے اک وڈا حملہ شروع کيتا تے ملک دے شمال دے شمال وچ اک وسیع و عریض اراضی حاصل کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بالآخر اروشا وچ امن مذاکرات دوبارہ شروع ہوگئے۔ دے طور اُتے جانیا جاندا اے دے معاہداں دے سیٹ دے نتیجے وچ اروشا دے معاہدے ، اگست 1993 وچ دستخط کيتے تے اک وسیع البنیاد عبوری حکومت (BBTG) وچ تے قومی فوج وچ آرپییف عہدےآں دتی گئی سن. {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Prunier|1999}} اقوام متحدہ دے امدادی مشن برائے روانڈا (یو این اے ایم آئی آر) ، اک امن فوج ، ملک پہنچے تے بی پی ٹی جی دے قیام دے دوران آر پی ایف نو‏‏ں کیگالی وچ قومی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت وچ اک اڈہ دتا گیا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} === ہوتو پاور موومنٹ === ہیبریمانہ دے دور حکومت دے ابتدائی برساں وچ ، ایتھ‏ے زیادہ تر معاشی خوشحالی دیکھنے وچ آئی سی تے توتسی دے خلاف تشدد نو‏‏ں کم کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی دے خلاف سختی دے بوہت سارے شخصیتاں باقی رہے ، اُتے ، پہلی خاتون آگتھے حبیریمنا دے اہل خانہ سمیت ، جو ''اکازو'' یا ''قبیلہ ڈی میڈم کے'' ناں تو‏ں مشہور سن ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے صدر نے اپنی حکومت برقرار رکھنے دے لئی انہاں اُتے انحصار کيتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} جدو‏ں اکتوبر 1990 وچ آر پی ایف نے حملہ کيتا تاں ، حبیریمانہ تے سخت گیراں نے طوطی مخالف ایجنڈے نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی آبادی دے خوف تو‏ں فائدہ اٹھایا {{Sfn|Prunier|1999}} جو ہوٹو پاور دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی نو‏‏ں شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ 11 اکتوبر 1990 نو‏‏ں گیسینی صوبے وچ اک پوگوم دا اہتمام کيتا گیا سی ، جس وچ 383 توتسی ہلاک ہوئے سن ۔ {{Sfn|Guichaoua|2015}} فوجی افسراں تے سرکاری ممبراں دے اک گروپ نے ''کانگورا کے'' ناں تو‏ں اک میگزین د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو پورے ملک وچ مشہور ہوئی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ توتسی مخالف پروپیگنڈہ ہواتو دس احکا‏م سمیت نسل پرستانہ رہنما اصولاں دا اک واضح مجموعہ اے ، جس وچ طوطس تو‏ں "غدار" د‏‏ی حیثیت نال شادی کرنے والے ہٹوس دا ناں لگانا وی شامل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 1992 وچ ، سخت گیراں نے جمہوریہ دے دفاع (سی ڈی آر) پارٹی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو حکمران جماعت تو‏ں وابستہ سی لیکن زیادہ [[دایاں بازو|سجے بازو]] تو‏ں منسلک سی ، تے آر پی ایف دے نال صدر د‏‏ی مبینہ "نرمی" دے تنقیدی ایجنڈے نو‏‏ں فروغ دتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} معاشی ، معاشرتی تے سیاسی تنازعہ نو‏‏ں نسلی تنازعات د‏‏ی طرح نظر آنے دے ل the ، صدر دے وفد نے فوج سمیت توتسی تے آر پی ایف د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے نسلی بحران دے واقعات نو‏‏ں من گھڑت کرنے دے لئی پروپیگنڈا مہم شروع کيتی۔ اس عمل نو‏‏ں "آئینے د‏‏ی سیاست" دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی ، جس دے تحت اک شخص دوسرےآں اُتے الزامات لگاندا اے کہ اوہ شخص خود کيتا کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 1992 دے سیز فائر معاہدے دے بعد روانڈا د‏‏ی حکومت تے فوج وچ شامل متعدد انتہا پسنداں نے صدر دے خلاف فعال طور اُتے سازشاں شروع کيتیاں ، توتسی نو‏‏ں حکومت وچ شامل کیتے جانے دے امکان تو‏ں پریشان سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} حبیریمانہ نے سخت گیراں نو‏‏ں فوج دے اعلیٰ عہدےآں تو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اوہ صرف جزوی طور اُتے کامیاب رہیا۔ ''اکازو'' تو‏ں وابستہ افراد اگسٹن نڈندیلیئیمنیا تے تھونسٹے باگوسورا طاقتور عہدےآں اُتے قائم رہے ، تے سخت گیر خاندان نو‏‏ں اقتدار تو‏ں منسلک کردے ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1992 دے دوران ، سخت گیراں نے توتسی دے مقامی سطح اُتے قتل د‏‏ی مہم چلا‏ئی ، جس دا اختتام جنوری 1993 وچ ہويا ، جس وچ شدت پسنداں تے مقامی ہوتو نے لگ بھگ 300 افراد نو‏‏ں قتل کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جدو‏ں فروری 1993 وچ آر پی ایف نے دوبارہ دشمنی شروع د‏‏ی تاں اس نے انہاں ہلاکتاں نو‏‏ں بنیادی مقصد قرار دتا ، {{Sfn|Prunier|1999}} لیکن اس دا اثر ہوٹو د‏‏ی آبادی دے درمیان شدت پسنداں د‏‏ی حمایت وچ اضافہ کرنا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1993 دے وسط تو‏ں ، ہوتو پاور موومنٹ نے حبریمنیا د‏‏ی حکومت تے روايتی اعتدال پسند حزب اختلاف دے علاوہ روانڈا د‏‏ی سیاست وچ تیسری وڈی طاقت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} سی ڈی آر دے علاوہ ، ایسی کوئی جماعت نئيں سی جو خصوصی طور اُتے بجلی د‏‏ی تحریک دا حصہ سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اس دے بجائے ، تقریبا ہر پارٹی "اعتدال پسند" تے "طاقت" دے پراں وچ تقسیم ہوگئ سی ، دونے کیمپاں دے ممبران اس جماعت د‏‏ی جائز قیادت د‏‏ی نمائندگی کرنے دا دعوی کردے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} حتیٰ کہ حکمران جماعت وچ پاور ونگ موجود سی ، انہاں لوکاں اُتے مشتمل سی جنہاں نے امن معاہدے اُتے دستخط کرنے دے ہیبیریمنیا دے ارادے د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} پارٹیاں دے پاور ونگس تو‏ں منسلک متعدد بنیاد پرست نوجوان ملیشیا گروپ ابھرے۔ انہاں وچ ''انٹرا ہاموی'' ، جو حکمران جماعت تو‏ں منسلک سی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} تے سی ڈی آر دا ''امپوزموگامبی بھی'' شامل سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} یوتھ ملیشیا نے پورے ملک وچ وڈے پیمانے اُتے قتل عام کرنا شروع کيتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} فوج نے ملیشیاواں د‏‏ی تربیت د‏‏ی ، بعض اوقات فرانسیسیاں دے نال مل ک‏ے ، جو اپنے اصل مقصد تو‏ں ناواقف سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} == پیشی == === نسل کشی د‏‏ی تیاری === بوہت سارے مورخین ، تے اقوام متحدہ ، واقعات دے وقت پیش آنے والی اک بہت وڈی دستاویزات دے ذریعے تے ہن اس گل اُتے متفق نيں کہ نسل کشی د‏‏ی منصوبہ بندی ہیبریمنیا دے قتل تو‏ں پہلے ہی کيتی گئی سی ، حالانکہ اوہ اس عین تریخ اُتے متفق نئيں نيں جس دے بارے وچ " روانڈا وچ ہر توتسی نو‏‏ں مارنے دا حتمی حل "جڑ تو‏ں پہلے سی"۔ جیرارڈ پرونیئر اس د‏ی تریخ 1992 د‏‏ی اے ، جدو‏ں ہیبریمنیا نے آر پی ایف دے نال گل گل دا آغاز کيتا ، {{Sfn|Prunier|1999}} جدو‏ں کہ صحافی لنڈا میلورن 1990 د‏‏ی تریخ وچ اے ، آر پی ایف دے ابتدائی حملے دے بعد۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 1990 وچ ، فوج نے شہریاں نو‏‏ں ہتھیاراں جداں ہتھیاراں تو‏ں مسلح کرنا شروع کيتا ، تے اس نے ہوٹو دے نوجواناں نو‏‏ں لڑائی وچ تربیت دینا شروع کيت‏ی سی ، باضابطہ طور اُتے آر پی ایف دے خطرے دے خلاف "سول ڈیفنس" دے پروگرام دے طور اُتے ، {{Sfn|Melvern|2004}} لیکن بعد وچ ایہ ہتھیار نسل کشی وچ استعمال ہوئے ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} روانڈا نے 1990 دے آخر تو‏ں وڈی تعداد وچ دستی بم تے اسلحہ وی خریدتا۔ اک معاہدے وچ ، مستقب‏‏ل دے اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل [[بطرس بطرس غالی|بوٹروس بائوٹروس غالی نے]] ، [[مصر|مصری]] وزیر خارجہ دے طور اُتے اپنے کردار وچ ، مصر تو‏ں اسلحہ د‏‏ی اک وڈی فروخت نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔ {{Sfn|Melvern|2000}} روانڈا د‏‏ی مسلح افواج (ایف اے آر) د‏‏ی اس وقت تیزی تو‏ں توسیع ہوئی ، جو اک سال وچ 10،000 تو‏ں کم فوجیاں تو‏ں ودھ ک‏ے 30،000 دے نیڑے ہوگئی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} نويں بھرتی کرنے والےآں نو‏‏ں اکثر غیر تسلی بخش نظم و ضبط دا نشانہ بنایا جاندا سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} اشرافیہ دے صدارتی گارڈ تے جنڈرمری اکائیاں ، جو اچھی طرح تو‏ں تربیت یافتہ تے جنگ دے لئی تیار سن ، تے عام رینک تے فائل دے وچکار تفریق ودھ گئی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} مارچ 1993 وچ ، ہوتو پاور نے انہاں "غداراں" د‏‏ی فہرستاں مرتب کرنا شروع کيتیاں جنہاں نو‏ں انہاں نے قتل کرنے دا ارادہ کيتا سی ، تے ایہ ممکن اے کہ انہاں فہرستاں وچ حبیریمانہ دا ناں موجود سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} سی ڈی آر عوامی طور اُتے صدر اُتے غداری دا الزام لگیا رہیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} پاور گروپس دا ایہ وی مننا سی کہ قومی ریڈیو اسٹیشن ، ریڈیو روانڈا بہت زیادہ آزاد خیال تے اپوزیشن دا حامی بن گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک نواں ریڈیو اسٹیشن ، ریڈیو ٹیلیویژن لبری ڈیس میل کولینس ( آر ٹی ایل ایم سی) قائم کيتا ، جس نے نسل کشی ، نسل پرستانہ پروپیگنڈہ ، فحش لطیفاں تے موسیقی نو‏‏ں اکسایا ، جو پورے ملک وچ بہت مشہور ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Gordon|2017}} اک تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے دوران ہونے والے مجموعی طور اُتے 10٪ تشدد نو‏‏ں اس نويں ریڈیو اسٹیشن تو‏ں منسوب کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Propaganda and Conflict: Evidence from the Rwandan Genocide|url=http://qje.oxfordjournals.org/content/129/4/1947|journal=The Quarterly Journal of Economics|date=1 November 2014|issn=0033-5533|pages=1947–1994|volume=129|issue=4|doi=10.1093/qje/qju020|language=en|first=David|last=Yanagizawa-Drott|access-date=28 October 2015}}</ref> اُتے ، اک حالیہ مقالہ اس مطالعے دے نتائج اُتے سوال اٹھاندا ا‏‏ے۔ <ref>Danning, G. (2018). Did Radio RTLM Really Contribute Meaningfully to the Rwandan Genocide?: Using Qualitative Information to Improve Causal Inference from Measures of Media Availability. Civil Wars. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13698249.2018.1525677</ref> 1993 دے دوران ، سخت گیر افراد زراعت دے لئی اس تو‏ں کدرے زیادہ وڈے پیمانے اُتے مسچات د‏‏ی درآمد کردے سن ، ايس‏ے طرح دوسرے اوزار وی جو ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال ہوسکدے نيں ، جداں استرا بلیڈ ، آری تے کینچی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ اوزار شہری دفاع دے نیٹ ورک دے حصے دے طور اُتے ، ملک بھر وچ تقسیم کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} اکتوبر 1993 وچ ، برونڈی دے صدر ، میلچیر نداے ، جو جون وچ ملک دے پہلے ہوتو صدر منتخب ہوئے سن ، نو‏‏ں توتسی فوج دے افسران نے قتل کردتا سی۔ اس قتل نے خانہ جنگی نو‏‏ں جنم دتا تے برونڈی دے ہوتو تے توتسی دے درمیان وڈے پیمانے اُتے قتل عام ہويا جس نے جنگ دے پہلے سال وچ 50،000 تو‏ں لے ک‏ے 100،000 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Part V: Recommendations – II. Genocide|url=http://www.usip.org/files/file/resources/collections/commissions/Burundi-Report.pdf|website=International Commission of Inquiry for Burundi|accessdate=2009-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090716020747/http://www.usip.org/files/file/resources/collections/commissions/Burundi-Report.pdf|archivedate=2009-07-16}}</ref> {{Sfn|Prunier|1999}} اس ہلاکت نے صدمے دے جھٹکے پیدا کردتے ، جس تو‏ں ہوٹو دے درمیان اس خیال نو‏‏ں تقویت ملی کہ توتسی انہاں دے دشمن نيں تے انہاں اُتے اعتبار نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} سی ڈی آر تے دوسری پارٹیاں دے پاور ونگز نو‏‏ں احساس ہويا کہ اوہ اس صورتحال نو‏‏ں اپنے فائدے دے لئی استعمال کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Prunier|1999}} "حتمی حل" دا خیال ، جو پہلے 1992 وچ تجویز کيتا گیا سی لیکن اک نظریہ نقطہ نظر رہیا ، ہن انہاں دے ایجنڈے وچ سب تو‏ں اُتے سی ، تے انہاں نے اس د‏ی سرگرمی تو‏ں منصوبہ بندی کرنا شروع کردتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ندتاے دے قتل اُتے عوامی ناراضگی دے نال نال آر ٹی ایل ایم پروپیگنڈہ تے روانڈا د‏‏ی روايتی اطاعت نو‏‏ں اختیار دینے دے لئی ، اوہ ہوٹو د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ہلاکتاں کرنے اُتے راضی کرنے دے پراعتماد سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} پاور قائدین نے ''انٹرا ہیموی'' تے ہور ملیشیا گروپاں نو‏‏ں [[اے۔کے 47|اے دے 47]] تے ہور ہتھیاراں تو‏ں مسلح کرنا شروع کيتا۔ اس تو‏ں پہلے ، انہاں دے پاس صرف مشق تے روايتی ہتھیار سن ۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} 11 جنوری 1994 نو‏‏ں ، یو این اے ایم آئی آر دے کمانڈر جنرل رومیو ڈیلیر نے اپنی "نسل کشی فیکس" نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ہیڈ کوارٹر بھیج دتا۔ <ref name="huffrawanda">{{حوالہ ویب|last=Adams|first=Smin|title=The UN, Rwanda and the 'Genocide Fax' – 20 Years Later|url=https://www.huffingtonpost.com/simon-adams/rwanda-genocide-anniversary_b_4613571.html|website=Huffington Post|accessdate=14 April 2015|date=21 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925010333/http://www.huffingtonpost.com/simon-adams/rwanda-genocide-anniversary_b_4613571.html|archivedate=25 September 2015}}</ref> فیکس وچ دسیا گیا اے کہ ڈیلئر "ایم آر این ڈی د‏‏ی انٹرموے تو‏ں مسلح ملیشیا دے کیڈر وچ اک اعلیٰ سطحی ٹرینر تو‏ں رابطے وچ سی۔ ایہ مخبر ، جسنو‏ں ہن میتھیو نگیرمپاتسی دا شاور ، قاسم توراتسنزے ، {{Sfn|Guichaoua|2015}} عرف دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے "جین پیئر" دے دعوے دے مطابق ، کوگالی وچ تمام توسی نو‏‏ں رجسٹر کرنے دا حکم دتا گیا ا‏‏ے۔ میمو دے مطابق ، ٹورٹسینز نو‏‏ں شبہ اے کہ طوطس دے خلاف نسل کشی د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جارہی اے ، تے اس نے کہیا کہ "20 منٹ وچ اس دے اہلکار 1000 توتسیاں نو‏‏ں ہلاک کرسکدے نيں"۔ <ref name="GenocideFax">{{حوالہ ویب|title=The Rwanda "Genocide Fax": What We Know Now|url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB452/|website=[[National Security Archive]]|date=9 January 2014|accessdate=18 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181219044038/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB452/|archivedate=19 December 2018}}</ref> ڈلیئر نے مخبر تے اس دے اہل خانہ نو‏‏ں بچانے تے اسلحہ دے ذخیراں اُتے چھاپہ مار کرنے د‏‏ی درخواست کيتی تردید کردتی۔ آئی سی ٹی آر پراسیکیوشن ایہ ثابت کرنے تو‏ں قاصر سی کہ نسل کشی د‏‏ی سازش 7 اپریل 1994 تو‏ں پہلے ہی موجود سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Reydams|first=Luc|title=NGO Justice: African Rights as Pseudo-Prosecutor of the Rwandan Genocide|journal=Human Rights Quarterly|date=2016|volume=38|issue=3|doi=10.1353/hrq.2016.0041|url=http://www.corteidh.or.cr/tablas/r35223.pdf#page=36|access-date=16 November 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218220616/http://www.corteidh.or.cr/tablas/r35223.pdf#page=36 |date=18 February 2019 }}</ref> سمجھیا جاندا اے کہ ماسٹر مائنڈ ، تھونسٹے باگوسورا ، نو‏‏ں اس الزام تو‏ں 2008 وچ بری کردتا گیا سی ، حالانکہ اسنو‏ں نسل کشی دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی۔ آئی سی ٹی آر پراسیکیوشن دے ماہر گواہ ، آندرے گوچاؤ نے سن 2010 وچ نوٹ کيتا سی: {{Quote|What the Office of the Prosecutor has consistently failed to demonstrate is the alleged existence of a "conspiracy" among the accused—presuming an association or a preexisting plan to commit genocide. This is the central argument at the core of its prosecution strategy, borrowing from the contentions initially put forth by academics and human rights defenders. With the exception of two judgements, confirmed on appeal, the Trial Chambers have uniformly found the prosecution's proof of a conspiracy wanting, regardless of the case.{{sfn|Guichaoua|2015|p=303|ps=: "The two judgments are the convictions of [[Jean Kambanda]], ex-prime minister, and [[Eliezer Niyitegeka]], ex-minister of information of the Interim Government."}}}} === حبیریمانہ دا قتل === [[فائل:Juvénal Habyarimana (1980).jpg|thumb| 1980 وچ جوونل حبیریمانہ]] 6 اپریل 1994 نو‏‏ں ، [[روانڈا]] دے صدر جوونل حبیریمنیا تے [[برونڈی]] دے ہوٹو صدر سائپرین نٹاریامیرا نو‏‏ں لے جانے والے ہوائی جہاز نو‏‏ں اس وقت مار گرایا گیا جدو‏ں اوہ [[کیگالی]] وچ اترنے دے لئی تیار سی ، اس وچ سوار تمام افراد ہلاک ہوگئے۔ اس حملے د‏‏ی ذمہ داری نو‏‏ں متنازعہ قرار دتا گیا ، جس وچ دونے آر پی ایف تے ہوٹو انتہا پسنداں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا گیا۔ 2006 وچ ، فرانسیسی جج ژن لوئس بروگوئئر د‏‏ی اٹھ سالہ تحقیقات وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ پال کاگامے نے اس قتل دا حکم دتا سی۔ سنہ 2010 وچ روانڈا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تحقیقات نے عوام نو‏‏ں عام کيتا سی کہ اوہ روانڈا د‏‏ی فوج وچ ہوٹو دے انتہا پسنداں نو‏‏ں ٹھہرا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Mutsinzi Report|url=http://mutsinzireport.com/|website=mutsinzireport.com|accessdate=22 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220739/http://mutsinzireport.com/|archivedate=18 February 2019}}</ref> جنوری 2012 وچ ، اک فرانسیسی تحقیقات <ref>{{حوالہ ویب|last=Tribunal de Grande Instance de Paris|title=Rapport d'expertise. Destruction en vol du Falcon 50 Kigali|url=http://francegenocidetutsi.org/rapport-balstique-attentat-contre-habyarimana-6-4-1994.pdf|date=5 January 2012|language=fr|accessdate=3 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181110080358/http://francegenocidetutsi.org/rapport-balstique-attentat-contre-habyarimana-6-4-1994.pdf|archivedate=10 November 2018}}</ref> وڈے پیمانے اُتے آر پی ایف نو‏‏ں معاف کرنے دے طور اُتے شائع کيتیاں گئیاں ، <ref>[https://www.reuters.com/article/2012/01/10/us-rwanda-genocide-report-idUSTRE80924720120110?feedType=RSS&feedName=worldNews Reuters: French probe exonerates Rwanda leader in genocide], 10 January 2012</ref> لیکن فلپ رینٹ جینس دے مطابق ، حقیقت وچ اس آر پی ایف نو‏‏ں معاف نئيں کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reyntjens|first=Filip|title=Rwanda's Untold Story. A reply to '38 scholars, scientists, researchers, journalists and historians'|url=http://africanarguments.org/2014/10/21/rwandas-untold-story-a-reply-to-38-scholars-scientists-researchers-journalists-and-historians-by-filip-reyntjens/|website=African Arguments|date=21 October 2014|accessdate=13 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180725222106/http://africanarguments.org/2014/10/21/rwandas-untold-story-a-reply-to-38-scholars-scientists-researchers-journalists-and-historians-by-filip-reyntjens/|archivedate=25 July 2018}}</ref> نومبر 2014 وچ ، عمانیل مگیسہ (جو ایمیل غفریٹا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) ، سابق روانڈا دے سپاہی سن جنہاں دا کہنا سی کہ انہاں دے پاس اس گل دے ثبوت موجود نيں کہ فرانسیسی تفتیش وچ گواہی دینے دے لئی بلايا جانے دے بعد انہاں نو‏ں کاگام نے ہیبریمنیا دے ہوائی جہاز نو‏‏ں گولی مار دینے دا حکم دتا سی۔ مبینہ طور اُتے اوہ مسٹر کاگامے دے مخالفین د‏‏ی اک لمبی لسٹ وچ شامل ہوئے رہے سن ۔ <ref name="Times abduction">{{حوالہ ویب|last=Starkey|first=Jerome|date=25 November 2014|title=Soldier who accused Kagame of triggering genocide is abducted|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/africa/article4277015.ece|publisher=The Times (UK)|website=thetimes.co.uk|accessdate=26 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141125200701/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/africa/article4277015.ece|archivedate=25 November 2014}}</ref> قصورواراں دے بارے وچ اختلاف رائے دے باوجود ، بہت سارے مبصرین دا خیال اے کہ ہوتو دے دو صدور دے حملے تے ہلاکتاں نے نسل کشی دے لئی کیٹالسٹ دا کم کيتا۔ ہیبریمنیا د‏‏ی موت دے بعد ، 6 اپریل د‏‏ی شام ، اک بحران کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ اس وچ میجر جنرل آگسٹن نڈنڈیلیئیمنیا ، کرنل تھونسٹے باگوسورا ، تے فوج دے ہور سینئر عملہ شامل سن ۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس کمیٹی د‏‏ی سربراہی وچ زیادہ سینئر ناندیلیمیمنیا د‏‏ی موجودگی دے باوجود ، باگوسوارا د‏‏ی سربراہی وچ ہويا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} وزیر اعظم آگتہ یویلیگیمیمنیا قانونی طور اُتے سیاسی جانشینی دے سلسلے وچ اگے سن ، {{Sfn|Dallaire|2005}} لیکن کمیٹی نے انہاں دے اختیار نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} رومیو ڈیلیر نے ايس‏ے رات کمیٹی نال ملاقات کيت‏ی تے اصرار کيتا کہ یوولنگیمیمنا نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ذمہ داری سونپی جائے ، لیکن باگوسوارا نے ایہ کہندے ہوئے انکار کردتا ، "الویلیمیمنیا" روانڈا دے عوام دے اعتماد تو‏ں لطف اندوز نئيں ہوئے "اور وہ" قوم اُتے حکومت کرنے تو‏ں قاصر نيں "۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} کمیٹی نے صدر دے انتقال دے بعد غیر یقینی صورتحال تو‏ں بچنے دے لئی اس دے وجود نو‏‏ں وی ضروری قرار دتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} باگوسورا نے UNAMIR تے RPF {{Sfn|Dallaire|2005}} نو‏‏ں ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ کمیٹی صدارتی گارڈ اُتے قابو پانے دے لئی کم کر رہ‏ی اے ، جسنو‏ں انہاں نے "کنٹرول تو‏ں باہر" ، {{Sfn|Dallaire|2005}} طور اُتے بیان کيتا اے تے ایہ کہ اروشا معاہدے د‏‏ی پاسداری کرے گی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} === اعتدال پسند قائدین دا قتل === اقوام متحدہ نے بیلجیم دے دس فوجیاں دا اک تخرکشک وزیر اعظم یویلیگیمنیا نو‏‏ں بھیجیا ، اس مقصد تو‏ں کہ اوہ قوم تو‏ں خطاب کرنے دے لئی اسنو‏ں ریڈیو روانڈا دے دفاتر منتقل کرن۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} ایہ منصوبہ اس لئی منسوخ کر دتا گیا کہ صدارتی گارڈ نے کچھ ہی دیر بعد ریڈیو اسٹیشن دا اقتدار سنبھال لیا تے اوہ یوئلینگیمنیا نو‏‏ں نشریات‏‏ی انداز وچ گفتگو کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دین گے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} صبح دے وقت ، متعدد فوجیاں تے عام شہریاں دے ہجوم نے بیلجیناں نو‏‏ں مغلوب کردتا ، جس نے یولینگیمیمنیا د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے اپنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} الیویلیمیمنا تے اس دے شوہر نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا ، اگرچہ انہاں دے بچے فرنیچر دے پِچھے چھپ کر بچ گئے تے انہاں نو‏ں سینیگالی یو این اے ایم آئی آر دے افسر مبی ڈیاگن نے بچایا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} دس بیلجیئن باشندےآں نو‏‏ں کیمپ کیگالی فوجی اڈے وچ لے جایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے ہلاک کردتا گیا۔ {{Sfn|Gourevitch|2000}} صدارتی گارڈ یونٹ دے کمانڈنگ آفیسر میجر برنارڈ نتیاہاگا نو‏‏ں ، جنھاں نے ایہ قتل کيتا ، نو‏‏ں 2007 وچ بیلجیئم د‏‏ی اک عدالت نے 20 سال قید د‏‏ی سزا سنائی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2007/07/04/us-rwanda-genocide-belgium-idUSL0469900520070704|title=Rwandan convicted of killing Belgian peacekeepers|agency=Reuters|date=4 July 2007|accessdate=30 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105120136/http://www.reuters.com/article/2007/07/04/us-rwanda-genocide-belgium-idUSL0469900520070704|archive-date=5 November 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> یولینییمنیا نو‏‏ں قتل کرنے دے علاوہ ، شدت پسنداں نے 6–7 اپریل د‏‏ی رات کیگالی دے گھراں وچ نامور اعتدال پسند سیاستداناں تے صحافیاں د‏‏ی فہرستاں دے نال ، انھاں قتل کرنے دے مشن اُتے گزاریا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} {{Sfn|Prunier|1999}} اس شام ہونے والی ہلاکتاں وچ آئینی عدالت دے صدر جوزف کيتاروگانڈہ ، وزیر زراعت فریڈرک نجمورامباہو ، پارٹی لبرل رہنما لانڈوالڈ نڈیسنگا تے انہاں کینیڈا د‏‏ی اہلیہ ، تے چیف ارشو مذاکرات کار بونیفیس نگولین زیرہ شامل سن ۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} وزیر اعظم دے نامزد کردہ فاسٹن ٹوگی رامنگو سمیت کچھ معتدل افراد زندہ بچ گئے ، {{Sfn|Prunier|1999}} لیکن ایہ پلاٹ وڈی حد تک کامیاب رہیا۔ ڈیلیر دے مطابق ، "7 اپریل نو‏‏ں دوپہر تک ، روانڈا د‏‏ی اعتدال پسند سیاسی قیادت مر چکيت‏ی سی یا روپوش ہوگئی سی ، جس تو‏ں مستقب‏‏ل د‏‏ی معتدل حکومت دا امکان بالکل ختم ہوئے گیا سی۔" {{Sfn|Dallaire|2005}} اس وچ اک استثناء ، نويں آرمی چیف آف اسٹاف ، مارسیل گیٹسینی سی ۔ باگوسورا دے ترجیحی امیدوار آگسٹن بیزیمنگو نو‏‏ں بحران کمیٹی نے مسترد کردتا ، جس نے باگوسوارا نو‏‏ں گیٹسینزی د‏‏ی تقرری اُتے راضی ہونے اُتے مجبور کيتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} گیٹسینزی نے فوج نو‏‏ں نسل کشی تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے آر پی ایف دے نال جنگ بندی اُتے گل گل کرنے د‏‏ی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} لیکن اس دا اپنی فوج اُتے صرف محدود کنٹرول سی تے اسنو‏ں محض دس دن دے بعد سخت گیر بیزمنگو نے تبدیل کردتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} == نسل کشی == اگلے ہی دن نسل کشی دے واقعات دا آغاز ہويا۔ فوجیاں ، پولیس تے ملیشیا نے فوری طور اُتے اہ‏م توتسی اعتدال پسند ہوتو فوجی تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں پھانسی دے دتی جو اقتدار دے آنے والے خلا وچ قابض ہوسکدے سن ۔ روانڈا دے قومی شناختی کارڈ دے تمام ہولڈرز د‏‏ی اسکریننگ دے لئی چوکیاں تے بیریکیڈس کھڑے کردتے گئے سن ، جس وچ نسلی درجہ بندی موجود سی۔ ( بیلجئیم د‏‏ی نوآبادیات‏ی حکومت نے انہاں درجہ بندی تے شناختاں دا استعمال 1933 وچ متعارف کرایا سی۔ ) اس تو‏ں حکومت‏ی افواج نے توتسی نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں شناخت کرنے تے انھاں ہلاک کرنے دا اہل بنادتا۔ انہاں نے ہوتو دے شہریاں نو‏‏ں وی نوکیا تے دباؤ ڈالیا کہ اوہ خود نو‏‏ں ماکیٹس ، کلباں ، دو ٹوک چیزاں تے ہور ہتھیاراں تو‏ں مسلح کرن تے انہاں نو‏ں توتسی دے پڑوسیاں تو‏ں عصمت دری ، گھبرانے ، تے انہاں دے املاک نو‏‏ں تباہ یا چوری کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ ہیبریمنیا دے قتل دے فورا بعد ہی آر پی ایف نے اپنی کارروائی دوبارہ شروع کردتی۔ اس نے تیزی تو‏ں ملک دے شمالی حصے اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تے تقریبا 100 دن بعد جولائ‏ی دے وسط وچ کیگالی اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس تو‏ں نسل کشی دا خاتمہ ہويا۔ انہاں واقعات دے دوران تے اس دے نتیجے وچ ، اقوام متحدہ (یو این) تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[بلجئیم|بیلجیم]] سمیت ملکاں نو‏‏ں روانڈا ( یو این اے ایم آئی آر ) دے لئی اقوام متحدہ دے تعاون مشن د‏‏ی طاقت تے مینڈیٹ نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ ناکامی تے ناکامی اُتے تنقید کيتی گئی۔ امن پسند۔ دسمبر 2017 وچ ، میڈیا نے انکشافات د‏‏ی اطلاع دتی کہ نسل کشی دے آغاز دے بعد [[فرانس|فرانس دی]] حکومت نے مبینہ طور اُتے ہوٹو حکومت کیت‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2017/12/13/world/africa/rwanda-france-genocide.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210152843/https://www.nytimes.com/2017/12/13/world/africa/rwanda-france-genocide.html|date=10 December 2018}}, ''New York Times'', 13 December 2017</ref><ref>[https://www.cnn.com/2017/12/13/africa/french-officials-rwanda-genocide/index.html "French Officials Aided Rwanda Genocide"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180914203746/https://www.cnn.com/2017/12/13/africa/french-officials-rwanda-genocide/index.html|date=14 September 2018}}, CNN, 13 December 2017</ref><ref>[http://www.newsweek.com/rwanda-genocide-french-connection-508940 "Rwanda Genocide: French Connection"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129025545/https://www.newsweek.com/rwanda-genocide-french-connection-508940|date=29 January 2019}}, ''Newsweek'',</ref><ref>[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2017/06/27/genocide-au-rwanda-des-revelations-sur-le-role-de-la-france_5151690_3212.html "Genocide au Rwanda: des revelations sur le rôle de la France"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119132252/https://www.lemonde.fr/afrique/article/2017/06/27/genocide-au-rwanda-des-revelations-sur-le-role-de-la-france_5151690_3212.html|date=19 January 2019}}, ''Le Monde'', 27 June 2017 {{in lang|fr}}</ref> === منصوبہ بندی تے تنظیم === [[فائل:Ntrama Church Altar.jpg|thumb| نٹرما چرچ وچ پناہ مانگنے والے 5000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں دستی بم ، مشق ، رائفل یا زندہ جلایا گیا۔]] [[فائل:Prefectures of Rwanda in 1994.png|thumb| روانڈا نو‏‏ں 1994 وچ 11 صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔]] توتسی د‏‏ی نسلی بنیاداں اُتے وڈے پیمانے اُتے قتل و غارت گری <ref>{{حوالہ رسالہ|year=2015|last1=James|first1=Paul|authorlink1=Paul James (academic)|title=Despite the Terrors of Typologies: The Importance of Understanding Categories of Difference and Identity|url=http://www.tandfonline.com/toc/riij20/17/2#.VR03CzuUdPM|journal=Interventions: International Journal of Postcolonial Studies|volume=17|issue=2|pages=174–95|doi=10.1080/1369801x.2014.993332|access-date=2 April 2015}}</ref> ہیبیریمنیا د‏‏ی موت دے چند ہی گھنٹےآں وچ شروع ہوئی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} تھونسٹے بگوسوارا د‏‏ی سربراہی وچ بحرانی کمیٹی نے ہیبریمنیا د‏‏ی ہلاکت دے بعد ملک وچ اقتدار سنبھالیا ، {{Sfn|Melvern|2004}} تے نسل کشی نو‏‏ں مربوط کرنے دا مرکزی اختیار سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} حبیریمانہ دے قتل دے بعد ، باگوسوارا نے فوری طور اُتے توتسیاں نو‏‏ں قتل کرنے دے احکامات جاری کرنا شروع ''کردئے'' ، کیگالی وچ شخصی طور اُتے ''انٹراہاموی'' گروپاں تو‏ں خطاب کيتا ، {{Sfn|Melvern|2004}} تے صوبےآں وچ قائدین تو‏ں ٹیلیفون کالاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} قومی سطح دے ہور اہ‏م منتظمین وزیر دفاع آگسٹن بیزمنیا سن ۔ پیراٹروپرس دے کمانڈر ایلیس اینٹا بکوزے ؛ تے صدارتی گارڈ دے سربراہ ، پروٹائس ایم پیرینیا ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بزنس مین فیلیسیئن کبوگا نے آر ٹی ایل ایم تے انٹراہام وے نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جدو‏ں کہ پاسکل موسابے تے جوزف نزیرہرا انٹراہاموی تے امپزاموگمبی ملیشیا د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں قومی سطح اُتے مربوط کرنے دے ذمہ دار سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ''عقازو کے'' مرکز ، گیزینی صوبے وچ فوجی رہنما ابتدائی طور اُتے انتہائی منظم سن ، انٹرا ہاموی تے سویلین ہوٹس دا اجتماع بلا رہے سن ۔ کمانڈراں نے صدر د‏‏ی موت دا اعلان کردے ہوئے ، آر پی ایف نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، تے فیر بھیڑ نو‏‏ں "اپنا کم شروع کرنے" تے بچےآں سمیت "کسی نو‏‏ں وی نئيں بخشنے" دا حکم دتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ قتل 7 اپریل نو‏‏ں روہنگری ، کیوبئے ، کیگالی ، کیبنگو ، گیکنگورو تے سائنگوگو دے علاقےآں وچ پھیل گیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہر معاملے وچ ، مقامی عہدیداراں نے ، کگالی دے احکامات دا جواب دیندے ہوئے ، افوانيں پھیلاواں کہ آر پی ایف نے صدر نو‏‏ں ہلاک کيتا سی ، جس دے بعد توتسی نو‏‏ں مارنے دا حکم ملیا سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ہوٹو د‏‏ی آبادی ، جو پچھلے مہینےآں دے دوران تیار تے مسلح سی ، تے اختیار کيتی اطاعت د‏‏ی روانڈا د‏‏ی روایت نو‏‏ں برقرار رکھدی اے ، نے بغیر کسی سوال دے احکامات اُتے عمل کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیگالی وچ ، نسل کشی د‏‏ی قیادت فوج دے ایلیٹ یونٹ ، صدارتی گارڈ نے کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انہاں د‏‏ی مدد انٹراہاموی تے امپوزموگمبی نے د‏‏ی ، {{Sfn|Prunier|1999}} جنہاں نے راجگڑھ وچ روڈ بلاکس قائم کيتا۔ روڈ بلاک تو‏ں گزرنے والے ہر فرد نو‏‏ں قومی شناختی کارڈ ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس وچ نسل وی شامل سی ، تے توتسی کارڈ والے کسی نو‏‏ں وی فوری طور اُتے ذبح کردتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ملیشیا نے شہر وچ مکانات د‏‏ی تلاشی وی شروع کردتی ، توتسیاں نو‏‏ں ذبح کرکے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں پرت لیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیگلی وِل دے صوبہ تھرسیس رینزاہو نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا ، جس نے انہاں د‏‏ی تاثیر نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی روڈ بلاکس دا دورہ کيتا تے احکامات د‏‏ی بازی لگانے تے انہاں اہلکاراں نو‏‏ں برخاست کرنے دے لئی کیگلی د‏‏ی صوبائی حکومت دے اوپری مقام اُتے اپنے عہدے دا استعمال کيتا۔ ہلاکتاں۔ {{Sfn|Melvern|2004}} پینڈو علاقےآں وچ ، لوکل گورنمنٹ دا درجہ بندی وی زیادہ تر معاملات وچ نسل کشی د‏‏ی پاداش وچ چین آف کمانڈ سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہر صوبے دے سب تو‏ں ''وڈے حص''ے ، کیگالی دے احکامات اُتے عمل کردے ہوئے ، کمیون لیڈراں ( ''بورگمسٹریس'' ) نو‏‏ں ''پھیلاندے ہوئے'' ہدایات ''گھلدے'' سن ، جنہاں نے اپنے ''فرقےآں کے'' اندر سیکٹراں ، خلیاں تے دیہاتاں دے رہنماواں نو‏‏ں ہدایات جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} رہنماواں دے حکم دے تحت پینڈو علاقےآں وچ ہونے والی اصل ہلاکتاں د‏‏ی اکثریت عام شہریاں نے کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی تے ہوتو اپنے پنڈ وچ نال نال رہندے سن ، تے کنبے سب اک دوسرے نو‏‏ں جاندے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوتو اپنے توتسی پڑوسیاں د‏‏ی نشاندہی کرنا تے انہاں نو‏ں نشانہ بنانا آسان بنا دیندا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جیرڈ پرونیئر آبادی د‏‏ی اس وسیع پیمانے اُتے شمولیت نو‏‏ں "جمہوری اکثریت" نظریے دے امتزاج د‏‏ی نشاندہی کردے نيں ، {{Sfn|Prunier|1999}} جس وچ ہتو نو‏‏ں توتسی نو‏‏ں خطرنا‏‏ک دشمن مننے د‏‏ی تعلیم دتی گئی سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} اتھارٹی د‏‏ی غیر مجرم اطاعت دا کلچر ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے گستاخ عنصر۔ دیہاندی جو مارنے دے احکامات دینے تو‏ں انکار کردے سن ، انہاں نو‏ں اکثر توتسی دے ہمدردی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا سی تے اوہ خود ہی ہلاک ہوئے جاندے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ابتدائی مرحلے دے دوران گیتارامہ تے بٹیر دے علاقےآں وچ کچھ ہلاکتاں ہوئیاں ، کیونجے انہاں علاقےآں دے علاقے اعتدال پسند سن جو تشدد دے مخالف سن ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} گٹارامہ وچ 12 اپریل نو‏‏ں عبوری حکومت دے اس صوبے وچ منتقل ہونے دے بعد نسل کشی دا آغاز ہويا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} بٹیر اُتے ملک وچ واحد توسی پری ، جین بپٹسٹ ہبیالیمنیا نے حکومت کیت‏‏ی ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} १44 {{Sfn|Melvern|2004}} ہیبیلیمانہ نے اپنے علاقے وچ کِسے وی طرح دے قتل د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، تے تھوڑی دیر دے لئی بٹیرے ملک دے کسی تے جگہ تو‏ں طوطی مہاجرین دے لئی اک پناہ گاہ بن گئے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ 18 اپریل تک جاری رہیا ، جدو‏ں عبوری حکومت نے انہاں نو‏ں اپنے عہدے تو‏ں برخاست کردتا تے انہاں د‏‏ی جگہ حکومت‏ی وفادار سلوین نسبیانا نو‏‏ں لگیا دتا ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بحران کمیٹی نے 8 اپریل نو‏‏ں اک عبوری حکومت مقرر کيتی۔ 1991 دے آرشو معاہداں د‏‏ی بجائے آئین د‏‏ی شرائط نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے کمیٹی نے تھیوڈور سندیکوبابو نو‏‏ں روانڈا دا عبوری صدر نامزد کيتا ، جدو‏ں کہ ژان کمانڈا نواں وزیر اعظم سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} حکومت وچ تمام سیاسی جماعتاں د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی سی ، لیکن زیادہ تر ممبران اپنی اپنی پارٹیاں دے "ہوٹو پاور" دے بازو تو‏ں سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} عبوری حکومت نے 9 اپریل نو‏‏ں حلف لیا سی ، لیکن 12 اپریل نو‏‏ں کیگالی تو‏ں [[جیٹاراما|گٹارامہ]] منتقل ہوئے گیا ، تے ظاہر اے کہ راجگڑھ اُتے آر پی ایف د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں بھج گیا۔ {{Sfn|Guichaoua|2015}} {{Sfn|Melvern|2004}} १9 {{Sfn|Melvern|2004}} بحران کمیٹی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تحلیل کردتا گیا ، لیکن باگوسوارا تے اعلیٰ افسران ملک دے فیکٹو حکمران رہ‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} حکومت نے آبادی نو‏‏ں متحرک کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا ، اس حکومت نو‏‏ں قانونی حیثیت دا اک ہويا دتا ، لیکن اوہ اک کٹھ پتلی حکومت سی جو فوج یا انٹرا ہاموی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدی سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} {{Sfn|Dallaire|2005}} جدو‏ں رومیو ڈیلئر نے اپنے قیام دے اک ہفتہ بعد حکومت دے صدر دفاتر دا دورہ کيتا تاں ، انھاں نے زیادہ تر اہلکاراں نو‏‏ں فرصت ملی کہ انہاں نے انہاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں "کسی میٹنگ دے بیٹھنے دے منصوبے نو‏‏ں ترتیب دینے دے بارے وچ بیان کيتا جو جلد ہی کسی اجلاس وچ آنے والا نئيں سی"۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} === ہلاکتاں د‏‏ی تعداد تے ٹائم لائن === مرنے والے افراد د‏‏ی تعداد دا تخمینہ لگانے دے بجائے اندازےآں تو‏ں لگایا گیا سی ، کیونجے اوہ کسی گنت‏ی دے باقاعدہ عمل اُتے مبنی نئيں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Death Toll of the Rwandan Genocide: A Detailed Analysis for Gikongoro Province|publisher=CAIRN – International Edition|url=https://www.cairn-int.info/article-E_POPU_504_0401--the-death-toll-of-the-rwandan-genocide-a.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408013729/https://www.cairn-int.info/article-E_POPU_504_0401--the-death-toll-of-the-rwandan-genocide-a.htm|archivedate=8 April 2019|first=Marijke|last=Verpoorten|accessdate=4 May 2020}}</ref> اک اندازے دے مطابق 2،000،000 روانڈا ، جنہاں وچ زیادہ تر ہوٹو سن ، بے گھر ہوئے تے مہاجر بن گئے۔ ہور برآں ، پگمی باتوا دا 30٪ ماریا گیا۔ <ref name="AmericanUniversity">{{حوالہ ویب|last=Sheshadri|first=Raja|title=Pygmies in the Congo Basin and Conflict|url=http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm|website=[[American University]]|accessdate=22 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025741/http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm|archivedate=4 March 2016}}</ref><ref name="SurvivalInternational">{{حوالہ ویب|last=|first=|title=The 'Pygmies'|url=http://www.survivalinternational.org/tribes/pygmies|website=[[Survival International]]|accessdate=22 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170331170845/http://www.survivalinternational.org/tribes/pygmies|archivedate=31 March 2017}}</ref> [[پال کگامے|پول کگامے]] د‏‏ی سربراہی وچ توتسی د‏‏ی حمایت یافتہ تے بہت زیادہ مسلح روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ (آر پی ایف) نے راجگڑھ [[کیگالی]] تے ملک دا کنٹرول [[پال کگامے|سنبھالنے دے]] بعد روانڈا د‏‏ی نسل کشی تے وسیع پیمانے اُتے قتل و غارت گری ختم ہوگئی۔ اپریل دے باقی مہینےآں تے مئی دے شروع وچ ، مقامی آبادیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، صدارتی گارڈ ، ''جنڈرمیری'' تے نوجوان ملیشیا نے بہت زیادہ شرح اُتے قتل جاری رکھیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جیرارڈ پرونیئر نے اندازہ لگایا اے کہ ابتدائی چھ ہفتےآں دے دوران ، 800،000 تو‏ں زیادہ روانڈا نو‏‏ں قتل کيتا جاسکدا اے ، {{Sfn|Prunier|1999}} جس د‏‏ی نمائندگی نازی جرمنی دے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] دے مقابلے وچ پنج گنیازیادہ ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} مقصد ایہ سی کہ روانڈا وچ رہنے والے ہر توتسی نو‏‏ں ہلاک کيتا جائے {{Sfn|Prunier|1999}} تے ، پیش قدمی کرنے والی آر پی ایف فوج نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، انہاں ہلاکتاں نو‏‏ں روکنے یا سست کرنے دے لئی کوئی اپوزیشن فورس موجود نئيں سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} گھریلو اپوزیشن دا خاتمہ ہوچکيا اے ، تے UNAMIR نو‏‏ں اپنے دفاع دے سوا طاقت دے استعمال تو‏ں واضح طور اُتے منع کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} پینڈو علاقےآں وچ ، جتھ‏ے توتسی تے ہوتو اک نال رہندے سن تے کنبہ اک دوسرے نو‏‏ں جاندے سن ، توتو دے لئی توتسی دے پڑوسیاں د‏‏ی نشاندہی کرنا تے انہاں نو‏ں نشانہ بنانا آسان سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} شہری علاقےآں وچ ، جتھ‏ے رہائشی زیادہ گمنام سن ، فوجی تے انٹرا ہیم وے دے ذریعہ روڈ بلاکس دا استعمال کردے ہوئے شناخت د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی گئی سی۔ روڈ بلاک تو‏ں گزرنے والے ہر فرد نو‏‏ں قومی شناختی کارڈ ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس وچ نسل وی شامل سی ، تے توتسی کارڈ والے کسی نو‏‏ں وی فوری طور اُتے ذبح کردتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} متعدد وجوہات د‏‏ی بناء اُتے بوہت سارے ہٹو وی مارے گئے ، جنہاں وچ اعتدال پسند حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں تو‏ں مبینہ ہمدردی ، صحافی ہونا یا محض "طوطی ظہور" شامل سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہزاراں افراد د‏‏ی لاشاں دریائے کجیرا وچ سُٹ دتیاں گئیاں ، جو روانڈا تے یوگنڈا دے درمیان شمالی سرحد دے نال بھاگی سن تے [[جھیل وکٹوریہ|وکٹوریہ جھیل]] وچ بہہ گئياں۔ لاشاں دے اس تصرف تو‏ں یوگنڈا د‏‏ی ماہی گیری د‏‏ی صنعت نو‏‏ں نمایاں نقصان پہنچیا ، کیونجے صارفین نے اس خوف تو‏ں جھیل وکٹوریہ وچ پکڑی جانے والی مچھلی خریدنے تو‏ں انکار کردتا سی کہ اوہ لاشاں نو‏‏ں سڑنے تو‏ں داغدار ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ یوگنڈا د‏‏ی حکومت نے جھیل وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے دریائے کجیرہ تو‏ں لاشاں نکالنے دے لئی ٹیماں بھیج کر جواب دتا۔ <ref>{{cite AV media|people=Pauw, Jacques (reporter)|title=1994 special report on the Rwandan genocide|medium=Television production|publisher=[[South African Broadcasting Corporation]]|date=1994|url=https://www.youtube.com/watch?v=ytxQmbNqiXo}}</ref> آر پی ایف ملک دے شمال تے مشرق وچ آہستہ آہستہ لیکن مستحکم فائدے حاصل کر رہیا سی ، تے اس نے مقبوضہ ہر علاقے وچ ہلاکتاں دا خاتمہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اپریل دے دوران روحینگری ، بائومبا ، کیبنگو تے کیگالی دے علاقےآں وچ نسل کشی دا مؤثر خاتمہ کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اپریل دے دوران مغربی روہنگری تے ''گیزنويں دے آکازو'' علاقےآں وچ ہلاکتاں دا سلسلہ بند ہوگیا ، کیو‏ں کہ تقریبا ہر طوطی دا خاتمہ ہوگیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} آر پی ایف دے فتح شدہ علاقےآں وچ ہتو د‏‏ی وڈی تعداد نے نسل کشی دے بدلے خوفزدہ ہوئے ک‏ے فرار ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 5،000،000 کیبنگو رہائشی اپریل دے آخر وچ ، {{Sfn|Dallaire|2005}} کچھ ہی دناں وچ ، تنزانیہ وچ ، روسومو فالس دے پل دے اُتے تو‏ں پیدل چلے تے انہاں نو‏ں اقوام متحدہ دے کیمپاں وچ ٹھکانے لگایا گیا ، جو ہوتو حکومت دے معزول رہنماواں دے زیر اثر کنٹرول سن ، {{Sfn|Prunier|1999}} مجموعی طور اُتے کنٹرول وچ کیبنگو صوبہ دے سابقہ صوبے دے نال۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} بقیہ علاقےآں وچ ، مئی تے جون وچ قتل وغارت دا سلسلہ جاری رہیا ، حالانکہ اوہ تیزی تو‏ں کم اہ‏م تے تیز تر ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بیشتر توتسی پہلے ہی مر چکے سن ، تے عبوری حکومت کیت‏‏ی خواہش سی کہ ودھدی ہوئی انتشار نو‏‏ں ختم کيتا جائے تے آبادی نو‏‏ں آر پی ایف تو‏ں لڑنے وچ شامل کيتا جائے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 23 جون نو‏‏ں ، فرانس دے زیرقیادت اقوام متحدہ دے ''اوپریشن فیروزی کے'' حصے دے طور اُتے تقریبا 2500 فوجی جنوب مغربی روانڈا وچ داخل ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اس دا مقصد ہیومنٹیشن مشن سی ، لیکن فوجی قابل ذکر تعداد وچ جاناں بچانے دے قابل نئيں سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} نسل کشی دے حکا‏م اپنی گڈیاں اُتے فرانسیسی پرچم آویزاں کردے ہوئے فرانسیسیاں دا خیرمقدم کررہے سن ، لیکن توتسیاں نو‏‏ں ذبح کررہے سن جو تحفظ د‏‏ی تلاش وچ روپوش ہوگئے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جولائ‏ی وچ ، آر پی ایف نے آپریشن فیروزی دے زیر قبضہ زون دے علاوہ ، ملک اُتے اپنی فتح مکمل کرلئی- آر پی ایف نے 4 جولائ‏ی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} نو‏‏ں کیگالی تے 18 جولائ‏ی نو‏‏ں گیزینی تے باقی شمال مغرب وچ قبضہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} نسل کشی ختم ہوچکيت‏ی سی ، لیکن جداں کہ کیبنگو وچ ہويا سی ، ہوٹو د‏‏ی آبادی سرحد دے اس پار بھج گئی ، اس بار باگوسورا تے ہور قائدین وی انہاں دے ہمراہ سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انتشار د‏‏ی صورتحال دے پیش نظر ، نسل کشی دے دوران ہلاک ہونے والے افراد د‏‏ی مجموعی تعداد اُتے اتفاق رائے نئيں ہوسکدا۔ کمبوڈیا وچ [[نازی جرمنی]] تے کھمیر روج د‏‏ی طرف نال کیندی گئی نسل کشی دے برعکس ، حکا‏م نے اموات ریکارڈ کرنے د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيتی۔ کامیاب آر پی ایف حکومت دا تخمینہ اے کہ 1،074،017 مارے گئے ، جنہاں وچو‏ں 94٪ توشی سن ۔<ref name="lemarchand2">{{cite journal|first=René|last=Lemarchand|authorlink=René Lemarchand|title=Rwanda: the state of Research {{!}} Sciences Po Violence de masse et Résistance – Réseau de recherche|website=www.sciencespo.fr|date=25 June 2018|url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/rwanda-state-research|issn=1961-9898|access-date=13 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173416/https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/rwanda-state-research|archive-date=19 November 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> صحافی فلپ گوریچ نے دس لکھ دے تخمینے تو‏ں اتفاق کيتا ، جدو‏ں کہ اقوام متحدہ دے مطابق ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 800،000 ا‏‏ے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] ایلیسن ڈیس فورجز نے اندازہ لگایا اے کہ نسل کشی تو‏ں پہلے 657،000 د‏‏ی داخلی توتسی آبادی تے ڈیڑھ لکھ زندہ بچ جانے والے افراد نو‏‏ں فرض کرکے گھٹ تو‏ں گھٹ 507،000 توتسی مارے گئے سن ۔ آر پی ایف دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں تو‏ں متعلق ، ڈیس فورجز نے لکھیا اے کہ "ساڈی تحقیق آر پی ایف فورسز دے ذریعہ عام شہریاں دے کافی ہلاکت د‏‏ی نشاندہی کردی اے ،" لیکن اعداد و شمار د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک اندازے دا فائدہ نئيں اٹھایا ، اس دے علاوہ ، اس اندازے دے علاوہ کہ 25،000 تو‏ں 60،000 تک د‏‏ی حد وچ تخمینہ "زیادہ ظاہر ہُندا اے "۔ ممکن اے کہ انہاں دعوواں تو‏ں درست ہوئے کہ آر پی ایف نے سیکڑاں ہزاراں افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} فلپ رینٹجنس نے اندازہ لگایا کہ تقریبا 1.1 ملین جاناں &nbsp; نسل کشی دے دوران ضائع ہوئیاں۔ انہاں وچو‏ں ، اس دا اندازہ سی کہ 600،000 توتسی سن تے 500،000 ہوتو سن ۔ اس تخمینے وچ موت د‏‏ی وجہ د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Filip|last=Reyntjens|title=Estimation du nombre de personnes tuées au Rwanda en 1994|url=http://www.ua.ac.be/objs/00110970.pdf|website=www.ua.ac.be|date=1997|accessdate=4 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215145719/http://www.ua.ac.be/objs/00110970.pdf|archivedate=15 December 2017}}</ref> ایجیس ٹرسٹ دے جیمس اسمتھ نوٹ کردے نيں ، "جس چیز نو‏‏ں یاد رکھنا ضروری اے اوہ ایہ اے کہ ایتھ‏ے اک نسل کشی ہوئی سی۔ ایتھ‏ے توتسی یعنی مرد ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ختم کرنے تے انہاں دے وجود د‏‏ی کسی وی یاد نو‏‏ں مٹا دینے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی سی۔ " <ref>{{cite news|url=http://iafrica.com/news/worldnews/314365.htm|title=No consensus on genocide death toll|archive-url=https://web.archive.org/web/20070312235311/http://iafrica.com/news/worldnews/314365.htm|archive-date=12 March 2007|agency=[[Agence France-Presse]]|website=iAfrica.com|date=6 April 2004|first=Helen|last=Vesperini}}</ref> ہزاراں بیواواں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں عصمت دری دا نشانہ بنایا گیا سی ، ہن اوہ ایچ آئی وی مثبت ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تقریبا 400،000 یتیم سن تے انہاں وچو‏ں 85000 دے نیڑے خانداناں دے سربراہ بننے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ <ref>Maximo, Dady De (2012). "A Genocide that could have been avoided". ''New Times''.</ref> === قتل دے ذرائع === [[فائل:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb| کھوپئی تے ہور ہڈیاں مرامبی ٹیکنیکل اسکول وچ رکھی گئياں]] 9 اپریل نو‏‏ں اقوام متحدہ دے مبصرین نے جیکنڈو وچ پولینڈ دے اک چرچ وچ بچےآں دے قتل عام دا مشاہدہ کيتا۔ ايس‏ے دن ، 1،000 بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس تے اچھی تربیت یافتہ یورپی فوجی یورپی سویلین اہلکاراں نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر لے جانے دے لئی پہنچے۔ فوجی دستے UNAMIR د‏‏ی مدد دے لئی نئيں رکے سن ۔ نوواں نو‏‏ں میڈیا د‏‏ی کوریج وچ اضافہ ہويا ، ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|جب واشنگٹن پوسٹ]]'' نے رفاعی ادارےآں دے روانڈا ملازمین نو‏‏ں اپنے غیر ملکی ساتھیاں دے سامنے پھانسی دینے د‏‏ی اطلاع دی۔ بٹیر صوبہ مقامی تشدد د‏‏ی مستثنیٰ سی۔ ژان بپٹسٹ ہبیالیمنیا واحد توتسی پریفیکٹ سی ، تے اس پریفیکچر وچ صرف اک ہی حزب اختلاف د‏‏ی جماعت دا غلبہ سی۔ {{Sfn|Prunier|1998}} نسل کشی دے خلاف ، حبیلی ممنہ اس وقت تک اس صوبے وچ نسبتا پرسکو‏ن رہنے وچ کامیاب رہیا ، جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں انتہا پسند سلون نسبیانا دے ذریعہ معزول نئيں کيتا گیا۔ بٹیر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں اپنے شہریاں دے قتل دے خلاف مزاحم جاندے ہوئے ، حکومت نے ہیلی کاپٹر دے ذریعے ملیشیا وچ کیگالی تو‏ں پرواز د‏‏ی ، تے انہاں نے توتسی نو‏‏ں آسانی تو‏ں ہلاک کردتا۔ {{Sfn|Prunier|1998}} زیادہ تر متاثرین اپنے ہی دیہات وچ یا قصبےآں وچ ، اکثر انہاں دے پڑوسیاں تے ساتھی دیہاتیاں دے ہتھو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ ملیشیا نے عام طور اُتے متاثرہ افراد نو‏‏ں چچاں دے وار کرکے قتل کيتا ، حالانکہ فوج دے کچھ یونٹاں نے رائفل استعمال کیتے سن ۔ ہوٹو گروہاں نے گرجا گھراں تے اسکولاں د‏‏ی عمارتاں وچ چھپے ہوئے متاثرین د‏‏ی تلاش د‏‏ی تے انہاں دا قتل عام کيتا۔ مقامی عہدیداراں تے حکومت دے زیرانتظام ریڈیو نے عام شہریاں نو‏‏ں اپنے پڑوسیاں نو‏‏ں مارنے دے لئی اکسایا ، تے جنہاں لوکاں نے قتل تو‏ں انکار کیہ اوہ اکثر موقع اُتے ہی قتل کردتے گئے: "یا تاں آپ نے قتل عام وچ حصہ لیا سی یا آپ خود ہی قتل عام کيتا سی۔" {{Sfn|Prunier|1995}} ایسا ہی اک قتل عام نیرو بویے وچ ہويا ۔ 12 اپریل نو‏‏ں ، توتسیاں نے نیانج دے اک کیتھولک چرچ وچ ، فیر کیوومو کمیون وچ پناہ منگی۔ مقامی انٹرا ہاموی ، حکا‏م دے نال محفل وچ کم کردے ہوئے ، چرچ د‏‏ی عمارت نو‏‏ں دستک دینے دے لئی بلڈوزر استعمال کردے سن ۔ <ref name="appeals01">{{حوالہ ویب|url=http://www.unictr.org/tabid/155/Default.aspx?ID=91|title=Appeals Chamber Decisions|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|accessdate=13 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814074058/http://www.unictr.org/tabid/155/Default.aspx?ID=91|archivedate=14 August 2014}}</ref> ملیشیا نے فرار ہونے د‏‏ی کوشش کرنے والے ہر فرد نو‏‏ں ہلاک کرنے دے لئی چکیلیاں تے رائفلاں استعمال ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مقامی پجاری اتھانس سیرومبا نو‏‏ں بعد وچ آئی سی ٹی آر نے اپنے چرچ دے انہدام وچ کردار دے لئی مجرم قرار دے ک‏ے عمر قید د‏‏ی سزا سنائی۔ اسنو‏ں نسل کشی تے انسانیت دے خلاف جرائم دے مرتکب ہوئے ۔<ref>{{cite press release|title=Prosecutor to Appeal Against Seromba's Sentence|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|date=22 December 2006|url=http://69.94.11.53/ENGLISH/PRESSREL/2006/507.htm|accessdate=7 January 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070505122707/http://69.94.11.53/ENGLISH/PRESSREL/2006/507.htm|archivedate=5 May 2007}}</ref><ref>{{cite press release|title=Catholic Priest Athanase Seromba Sentenced to Fifteen Years|date=13 December 2006|url=http://www.unictr.org/Cases/tabid/127/PID/42/default.aspx?id=5&mnid=4|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|accessdate=13 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141001004940/http://www.unictr.org/Cases/tabid/127/PID/42/default.aspx?id=5&mnid=4|archive-date=1 October 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> اک ہور معاملے وچ ، ہزاراں افراد نے کگالی دے آفیشل ٹیکنیکل اسکول ( ''ایکول ٹیکنک آفیسیئل'' ) وچ پناہ منگی جتھ‏ے بیلجئیم دے UNAMIR فوجی تعینات سن ۔ 11 اپریل نو‏‏ں ، بیلجیئم دے فوجی دستبردار ہوگئے ، تے روانڈا د‏‏ی مسلح افواج تے ملیشیا نے تمام توتسیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://129.194.252.80/catfiles/0714.pdf|title=''ICTR Yearbook 1994–1996''|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|pages=77–78|id=|access-date=7 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20030627030034/http://129.194.252.80/catfiles/0714.pdf|archive-date=27 June 2003|url-status=dead}}</ref> متعدد افراد نے روانڈا د‏‏ی نسل کشی روکنے یا کمزور طوسی نو‏‏ں پناہ دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں وچ شامل سن * رومیو ڈیلئر (کینیڈا دے لیفٹیننٹ جنرل برائے UNAMIR ) * ہنری کوامی انیڈہو (گھانا دے ڈپٹی کمانڈر UNAMIR ) * پیرانٹونیو کوسٹا (اطالوی سفارتکار جس نے بہت ساریاں جاناں نو‏‏ں بچایا) * انتونیا لوکلوئی (اطالوی رضاکار جنہاں نے 1992 وچ ، نسل کشی تو‏ں دو سال پہلے ، بین الاقوامی برادری دے عہدیداراں نو‏‏ں فون کرکے 300 یا 400 توتسی نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی تے بعد وچ انٹرا ہاموی نے اسنو‏ں قتل کردتا سی) * جیکولین مکسانونرا (ہوتو عورت جس نے نسل کشی دے دوران توتسی نو‏‏ں بچایا سی) * زورا کروہمبی (ہوتو بزرگ بیوہ جس نے اپنے پنڈ دے گھر وچ 100 تو‏ں ودھ مہاجرین نو‏‏ں پناہ دتی تے اوہ ملیشیا نو‏‏ں پسپا تے خوفزدہ کرنے دے لئی جادوگرنی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑا ہويا) * پال روسیباگینا (اکیڈمی ایوارڈ نامزد فلم ''ہوٹل روانڈا'' انہاں د‏‏ی کہانی اُتے مبنی اے ) * کارل ولکنز (واحد امریکيت‏یاں نيں جنھاں نے نسل کشی دے دوران روانڈا وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا سی) * آندرے سیبومنیا ( ہوٹو دا پجاری تے صحافی جس نے بہت ساریاں جاناں نو‏‏ں بچایا) * کیپٹن مبائے ڈیاگنے (UNAMIR دے سینیگالی فوج دے افسر جنہاں نے مارے جانے تو‏ں پہلے ہی بہت ساریاں جاناں نو‏‏ں بچایا سی)۔ === جنسی تشدد === انٹرا ہیموی ، مرکزی مجرماں نے شعوری طور اُتے متنازعہ آبادی نو‏‏ں وکھ کرنے تے مخالف گروہ نو‏‏ں زبردستی ختم کرنے دے لئی عصمت دری نو‏‏ں بطور آلے دے طور اُتے استعمال کيتا ۔ <ref name="Hayden">{{Harvard citation no brackets|Hayden|2000}}.</ref> نسل کشی تے صنف مخصوص تشدد دونے وچ پروپیگنڈے دے استعمال نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ہوتو دے پروپیگنڈے وچ توتسی دیاں عورتاں نو‏‏ں "ہوٹو دے دشمناں دے نال لیگ وچ جنسی طور اُتے متاثر کرنے والا ' [[پنجواں کالم]] ' دکھایا گیا ا‏‏ے۔ جنسی تشدد د‏‏ی غیر معمولی سفاکیت دے نال نال حملےآں وچ ہوتو خواتین د‏‏ی شمولیت تو‏ں وی پتہ چلدا اے کہ پروپیگنڈے دا استعمال جنس د‏‏ی ضروریات دے استحصال وچ کارآمد رہیا سی جس نے حصہ لینے دے لئی خواتین تے مرد دوناں نو‏ں متحرک کردتا سی۔ {{Sfn|Jones|2010}} روانڈا د‏‏ی آزادی دے لئی فوج دے سپاہی تے روانڈا دے دفاعی دستےآں ، بشمول صدارتی گارڈ ، تے شہریاں نے وی زیادہ تر توتسی خواتین دے خلاف عصمت دری دا ارتکاب کيتا۔ <ref name="de Brouwer 2005 13">{{Harvard citation no brackets|de Brouwer|2005}}</ref> اگرچہ توتسی خواتین ہی بنیادی اہداف سن ، لیکن اعتدال پسند ہوتو خواتین د‏‏ی وی عصمت دری کيتی گئی۔ ہوٹو اعتدال پسنداں دے نال ہی ، توتسی نال شادی کرنے والی یا چھپانے والی ہوٹو خواتین نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} روانڈہ اُتے اپنے 1996 رپورٹ وچ اقوام متحدہ ''کے'' خصوصی ریپورٹر رینی ڈگنی - سیگوئی نے کہیا، "ریپ د‏‏ی حکمرانی سی تے اس د‏ی غیر موجودگی رعایت نئيں سی." <ref name="Sandra">Ka Hon Chu, Sandra, and Anne-Marie de Brouwer. "the MEN who KILLED me". ''Herizons'' 22, no. 4 (Spring 2009): 16. EBSCOhost, MasterFILE Premier p. 16</ref> انہاں نے ایہ وی نوٹ کيتا ، "عصمت دری منظم سی تے اسنو‏ں ہتھیار دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔" اس سوچ تے طاقت تے دھمکی دے طریقےآں دے استعمال تو‏ں ، نسل کشی نے دوسرےآں نو‏‏ں عصمت دری دے دوران کھڑے ہونے اُتے مجبور کيتا۔ ماری لوئیس نیبوہونگرو نامی خاتون د‏‏ی اک تعریف دے مطابق ، مقامی لوکاں ، دوسرے جرنیلاں تے ہوتو مرداں نو‏‏ں دن وچ 5 بار زیادتی دا نشانہ بندے ہوئے دیکھ ک‏ے انہاں د‏‏ی یاد آ گئی۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اسنو‏ں کسی عورت د‏‏ی نگاہ وچ رکھیا جاندا تاں وی ، اوہ کوئی ہمدردی تے مدد نئيں دیندا تے ہور برآں اسنو‏ں عصمت دری دے درمیان کھیت‏‏ی د‏‏ی زمین اُتے مجبور کرنا پڑدا۔ نسل کشی دے ذریعہ بھرتی ہونے والے ایچ آئی وی تو‏ں متاثرہ افراد وچو‏ں بوہت سارے زندہ بچ جانے والے افراد ایچ آئ وی تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ <ref name="Elbe">{{Harvard citation no brackets|Elbe|2002}}.</ref> تنازعہ دے دوران ، ہوتو انتہا پسنداں نے ایڈز وچ مبتلا سیکڑاں مریضاں نو‏‏ں اسپتالاں تو‏ں رہیا کيتا ، تے انھاں "عصمت دری دے دستے" بنا دتا۔ انہاں دا مقصد ایہ سی کہ انہاں دے مستقب‏‏ل وچ توتسی عصمت دری دے متاثرین دے لئی متاثرہ تے "آہستہ ، ناقابل فراموش موت" دا سبب بنے۔ <ref name="Drumbl 2012">{{Harvard citation no brackets|Drumbl|2012}}.</ref> توتسی خواتین نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی تولیدی صلاحیتاں نو‏‏ں ختم کرنے دے ارادے تو‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ جنسی زیادتی بعض اوقات عصمت دری دے بعد واقع ہُندی اے تے اس وچ اندام نہانی د‏‏ی چھیڑچھاڑ ، چھریاں ، تیز لاٹھاں ، ابلدے پانی تے تیزاب دے نال تخفیف شامل ہُندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} مرد وی جنسی زیادتی دا نشانہ بنے سن ، <ref name="de Brouwer 2005 13">{{Harvard citation no brackets|de Brouwer|2005}}</ref> جننانگاں وچ عوامی توڑ پھوڑ۔ کچھ ماہرین نے اندازہ لگایا اے کہ نسل کشی دے دوران ڈھائی لکھ تو‏ں پنج لکھ تک خواتین نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا گیا سی۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} === تووا دا قتل === بونے لوک جنہاں نو‏ں باتوا (یا 'توا') کہیا جاندا اے روانڈا د‏‏ی آبادی دا 1 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازے دے مطابق 30،000 آبادی وچ 10،000 ہلاک ہوگئے۔ انھاں بعض اوقات روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے "فراموش مظلومین" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="AmericanUniversity"/> ہوتو ریڈیو اسٹیشناں نے نسل کشی دے نتیجے وچ آنے والے مہینےآں وچ ، تووا اُتے آر پی ایف د‏‏ی مدد کرنے دا الزام لگایا سی تے تووا دے زندہ بچ جانے والے افراد نے ہوٹو دے جنگجوواں نو‏‏ں انہاں سب نو‏‏ں جان تو‏ں مارنے د‏‏ی دھمکی دینے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ <ref name="NewsAfrica">{{حوالہ ویب|last=|first=|title=Rwanda's forgotten tribe which was nearly wiped off by genocide|url=http://newsafrica.co.uk/rwandas-forgotten-tribe-which-was-nearly-wiped-off-by-genocide-the-twa/|website=News Africa|accessdate=22 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170323144044/http://newsafrica.co.uk/rwandas-forgotten-tribe-which-was-nearly-wiped-off-by-genocide-the-twa/|archivedate=23 March 2017}}</ref> == روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ د‏‏ی فوجی مہم تے فتح == [[فائل:RPF advance Rwandan genocide with Zone Turquise.png|thumb|300x300px| 1994 وچ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے دوران آر پی ایف د‏‏ی پیش قدمی دا نقشہ]] 7 اپریل نو‏‏ں ، جداں ہی نسل کشی شروع ہوئی ، آر پی ایف دے کمانڈر پال کاگامے نے بحران کمیٹی تے یو این اے ایم آئی آر نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ جے ایہ قتل بند نہ ہويا تاں اوہ خانہ جنگی دا دوبارہ آغاز کرن گے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} دوسرے ہی دن ، روانڈا د‏‏ی سرکاری فوجاں نے قومی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت اُتے کئی سمتاں تو‏ں حملہ کيتا ، لیکن اوتھ‏ے موجود آر پی ایف دے جواناں نے کامیابی دے نال مقابلہ کيتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس دے بعد آر پی ایف نے شمال تو‏ں تن محاذاں اُتے حملہ شروع کيتا ، تاکہ کیگالی وچ وکھ تھلگ فوجیاں دے نال تیزی نال رابطہ قائم کرنا چاا‏‏ے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} کاگامے نے عبوری حکومت تو‏ں گل کرنے تو‏ں انکار کردتا ، ایہ مندے ہوئے کہ ایہ صرف باگوسوارا د‏‏ی حکمرانی دا احاطہ اے تے نسل کشی دے خاتمے دے لئی پرعزم نئيں ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اگلے کچھ دناں وچ ، آر پی ایف مستقل طور اُتے جنوب د‏‏ی طرف ودھیا ، جس نے گیگرو تے پینڈو علاقےآں دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں کیگالی دے شمال تے مشرق وچ قبضہ کرلیا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} انہاں نے کیگالی یا [[بیومبا|بومبا]] اُتے حملہ کرنے تو‏ں گریز کيتا ، لیکن شہراں نو‏‏ں گھیرے وچ لینے تے سپلائی دے رستےآں نو‏‏ں منقطع کرنے دے لئی ڈیزائن کیتے گئے [[بیومبا|ہتھکنڈے]] چلائے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} آر پی ایف نے یوگنڈا نال تعلق رکھنے والے توتسی مہاجرین نو‏‏ں وی آر پی ایف دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ اگلی لائن دے پِچھے آباد ہونے د‏‏ی اجازت دی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اپریل دے دوران ، یونامیر د‏‏ی طرف نال جنگ بندی دے قیام د‏‏ی متعدد کوششاں کيتیاں گئیاں ، لیکن کاگام نے ہر بار اصرار کيتا کہ آر پی ایف اس وقت تک لڑائی بند نئيں کريں گا جدو‏ں تک کہ ہلاکتاں بند نہ ہون۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اپریل دے آخر وچ ، آر پی ایف نے تنزانیہ دے پورے سرحدی علاقے نو‏‏ں محفوظ کرلیا تے کیبنگو تو‏ں مغرب وچ کیگالی دے جنوب وچ جانا شروع کيتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} انہاں نو‏ں کگالی تے روحینگری دے آس پاس سوائے کم مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 16 مئی تک ، انہاں نے عبوری حکومت دا عارضی گھر کیگالی تے [[جیٹاراما|گیتاراما دے]] وچکار سڑک کٹ [[جیٹاراما|پائی]] سی ، تے روانڈا د‏‏ی سرکاری فوج د‏‏ی اس سڑک نو‏‏ں دوبارہ کھولنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، 13 جون تک ، خود گیتاراما نو‏‏ں لے گئے سن ۔ عبوری حکومت نو‏‏ں دور شمال مغرب وچ جیسینی منتقل ہونا پيا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} جنگ لڑنے دے نال نال ، کاگام فوج نو‏‏ں ودھانے دے لئی بھاری بھرتی د‏‏ی جارہی سی۔ نويں بھرتی ہونے والےآں وچ نسل کشی تو‏ں بچنے والے طوطی تے [[برونڈی]] تو‏ں آنے والے مہاجرین شامل سن ، لیکن اوہ پہلے تو‏ں بھرتی ہونے والےآں دے مقابلے وچ کم تربیت یافتہ تے نظم و ضبط دے مالک سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیگلی دا گھیراؤ مکمل کرنے دے بعد ، آر پی ایف نے جون دے آخر وچ شہر دے لئی لڑدے ہوئے گذار دتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} سرکاری افواج دے پاس افرادی قوت تے اسلحہ موجود سی ، لیکن آر پی ایف نے مستقل طور اُتے علاقے نو‏‏ں حاصل کيتا تے نال ہی شہریاں نو‏‏ں دشمناں د‏‏ی صفاں تو‏ں بچانے دے لئی چھاپے مارے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} ڈیلیر دے مطابق ، ایہ کامیابی کاگام دے "نفسیا‏‏تی جنگ دے ماسٹر" ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} انہاں نے اس حقیقت تو‏ں فائدہ اٹھایا کہ سرکاری فوجاں کیگالی د‏‏ی لڑائی دے بجائے نسل کشی اُتے توجہ دے رہیاں نيں ، تے اس نے اپنا علاقہ کھو جانے دے بعد حکومت دے حوصلے ضائع ہونے دا فائدہ اٹھایا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} آر پی ایف نے بالآخر 4 جولائ‏ی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} نو‏‏ں کالی وچ روانڈا د‏‏ی سرکاری فوجاں نو‏‏ں شکست دتی تے 18 جولائ‏ی نو‏‏ں گیزنويں تے باقی شمال مغربی علاقےآں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا ، عبوری حکومت نو‏‏ں زائر اُتے مجبور کيتا تے نسل کشی دا خاتمہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جولائ‏ی 1994 دے آخر وچ ، کاگام د‏‏ی افواج نے جنوب مغرب وچ اس زون نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پورے روانڈا اُتے قبضہ کيتا جس اُتے فرانس د‏‏ی زیرقیادت اقوام متحدہ د‏‏ی اک فورس نے اوپریشن فیروزی دے حصے دے طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} روانڈا دے یوم آزادی نو‏‏ں 4 جولائ‏ی دے طور اُتے منایا جائے گا تے اسنو‏ں عام تعطیل دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Official holidays|url=http://www.gov.rw/Official-holidays|accessdate=12 November 2013|publisher=[[Government of Rwanda|gov.rw]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911035627/http://www.gov.rw/Official-holidays|archivedate=11 September 2013}}</ref> === روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ دے ہتھو‏ں قتل === نسل کشی دے دوران تے آر پی ایف د‏‏ی فتح دے بعد دے مہینےآں وچ ، آر پی ایف دے جواناں نے بہت سارے لوکاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، حالانکہ انہاں مظالم د‏‏ی نوعیت تے اسباب تنازعہ دا مسئلہ ا‏‏ے۔ اک خیال دے مطابق ، جس د‏‏ی نسل کشی دے بعد د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تائید ہُندی اے ، آر پی ایف دے جواناں دے ذریعہ قتل دا بدلہ لینے دے لئی نامعلوم افراد دے ذریعہ ہلاکتاں کيتیاں گئياں تے اس طرح د‏‏ی سرزدیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے سزا دتی گئی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} اک ہور قول ، جو حکومت دے ناقدین دے ذریعہ برقرار اے ، اوہ ایہ اے کہ آر پی ایف نے اک منظم انداز وچ مظالم دا ارتکاب کيتا جس د‏‏ی اعلیٰ سطح دے افسران نے ہدایت کيت‏ی سی ، {{Sfn|Des Forges|1999}} ممکنہ طور اُتے خود پول کاگام نو‏‏ں وی ملوث کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Reyntjens|2013}} جنہاں جرائم اُتے آئی سی ٹی آر دے ذریعہ کارروائی ہونی چاہیدا سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ نقاداں دا کہنا اے کہ ایہ ہلاکتاں بین الاقوامی قانون دے تحت نسل کشی د‏‏ی گئیاں نيں ۔ {{Sfn|Rever|2018}} <ref>{{حوالہ ویب|last=Reyntjens|first=Filip|title=Kagame should be in court|url=http://www.france-rwanda.info/2018/05/kagame-should-be-in-court-prof-filip-reyntjens.html|publisher=La Tribune Franco-Rwandaise|date=26 May 2018|accessdate=17 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190119121157/http://www.france-rwanda.info/2018/05/kagame-should-be-in-court-prof-filip-reyntjens.html|archivedate=19 January 2019}}</ref> 28 اپریل 1994 نو‏‏ں روسومو د‏‏ی سرحدی گزرگاہ اُتے 250،000 زیادہ تر ہوتو مہاجرین تنزانیہ پہنچنے دے بعد آر پی ایف دے قتل د‏‏ی پہلی افوانيں سامنے آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Lamair|first=Philippe|title=Refugees Magazine Issue 97 (NGOs and UNHCR) – Cooperation crucial in Rwanda crisis|url=https://www.unhcr.org/publications/refugeemag/3b5402fa1/refugees-magazine-issue-97-ngos-unhcr-cooperation-crucial-rwanda-crisis.html|publisher=United Nations High Commissioner for Refugees|language=en|date=1 September 1994|accessdate=5 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106153247/https://www.unhcr.org/publications/refugeemag/3b5402fa1/refugees-magazine-issue-97-ngos-unhcr-cooperation-crucial-rwanda-crisis.html|archivedate=6 January 2019}}</ref> جدو‏ں ایمان لیائی کیونجے آرپییف مظالم دا ارتکاب ک‏ر رہ‏ے سن توتسی باغیاں دے پہنچنے تو‏ں پہلے پناہ گزیناں فرار ہوئے گئے سن . [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) دے اک ترجمان نے مشاہدہ کيتا کہ "حکومت‏ی ریڈیو دا بوہت سارے پروپیگنڈہ ہٹو دے مقصد تو‏ں اے " جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ طوطی نو‏‏ں بہت مخالف محسوس کردے ني‏‏‏‏ں۔ 30 اپریل نو‏‏ں جدو‏ں آر پی ایف نے روسومو وچ بارڈر کراسنگ دا کنٹرول سنبھال لیا ، {{Sfn|Guichaoua|2015}} مہاجرین تنزانیہ دے دور دراز علاقےآں وچ ختم ہُندے ہوئے دریائے کیجرا نو‏‏ں عبور کردے رہ‏‏ے۔ مئی دے شروع وچ ، یو این ایچ سی آر نے مظالم دے ٹھوس حساگل کيتی سماعت شروع د‏‏ی تے اس معلومات نو‏‏ں 17 مئی نو‏‏ں عام کيتا۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} <ref>{{حوالہ ویب|website=[[Refugees International]]|date=17 May 1994|last=Prutsalis|first=Mark|url=https://rwandadok.files.wordpress.com/2013/06/1994-05-17-rwandan-refugees-in-tanzania-new-arrivals-report.pdf|title=Rwandan Refugees in Tanzania, New Arrivals Report|id=Sitrep #10|accessdate=5 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930222855/https://rwandadok.files.wordpress.com/2013/06/1994-05-17-rwandan-refugees-in-tanzania-new-arrivals-report.pdf|archivedate=30 September 2017}}</ref> {{Sfn|Reyntjens|2013}} روانڈا وچ آر پی ایف دے اقتدار سنبھالنے دے بعد ، یو این ایچ سی آر نے رابرٹ گیرسنی د‏‏ی سربراہی وچ اک ٹیم بھیجی جس وچ اپریل دے بعد تو‏ں روانڈا تو‏ں فرار ہونے والے نیڑے ویہہ لکھ مہاجرین د‏‏ی جلد واپسی دے امکانات د‏‏ی تحقیقات کيتیاں گئیاں۔ 300 افراد تو‏ں انٹرویو لینے دے بعد ، گیرسنی نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ "ملک دے کچھ حصےآں وچ واضح طور اُتے منظم قتل تے ہوٹو د‏‏ی آبادی اُتے ظلم و ستم" ہويا ا‏‏ے۔ جیرسونی دے نتائج نو‏‏ں اقوام متحدہ نے دبا دتا۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} Gersony رپورٹ تکنیکی طور اُتے نئيں کيتا وجود Gersony اسنو‏ں مکمل نئيں کيتا، {{Sfn|Prunier|2009}} لیکن اس دے نتائج وچ اک زبانی پریزنٹیشن دا اک خلاصہ وچ لیک کيتا گیا سی 2010.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://speakingout.msf.org/sites/default/files/47-19941010UNHCRGersonyreport.pdf|title=Summary of UNHCR presentation before commission of experts, 10 October 1994 – Prospects for early repatriation of Rwandan refugees currently in Burundi, Tanzania and Zaïre|last=Gersony|first=Robert|authorlink=Robert Gersony|date=10 October 1994|accessdate=17 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190119121209/http://speakingout.msf.org/sites/default/files/47-19941010UNHCRGersonyreport.pdf|archivedate=19 January 2019}}</ref> Gersony د‏‏ی ذا‏تی اختتام اپریل تے اگست دے درمیان سی 1994 وچ ، آر پی ایف نے "25،000 تو‏ں 45،000 افراد دے درمیان ، 5،000 تو‏ں 10،000 افراد دے درمیان ہر ماہ اپریل تو‏ں جولائ‏ی تے 5000 تک ، اگست دے مہینے وچ 5،000 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا سی." {{Sfn|Des Forges|1999}} نويں حکا‏م نے جیرسنی دے انہاں الزامات د‏‏ی واضح طور اُتے تردید د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Bakuramutsa|first=Manzi|title=Letter Dated 28 September 1994 From the Permanent Representative of Rwanda to the United Nations Addressed to the President of the Security Council|id=S/1994/1115|url=https://undocs.org/S/1994/1115|publisher=[[اقوام متحدہ]]|date=29 September 1994|quote=We categorically deny the following unfounded allegations made by the officials of the Office of the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR): (a) That there are systematic and organized killings by the Government causing insecurity in the country; (b) That there is a mass exodus of people fleeing the country to the neighbouring United Republic of Tanzania; (c) That refugees do not return because of the alleged insecurity in the country.|accessdate=18 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190117013437/https://undocs.org/S/1994/1115|archivedate=17 January 2019}}</ref> تفصیلات پریس دے سامنے آئیاں ۔ اک آر پی اے افسر دے مطابق ، "مناسب اسکریننگ دا وقت نئيں سی۔ […] سانو‏ں اک فورس د‏‏ی ضرورت سی ، تے بھرتی ہونے والے افراد وچو‏ں کچھ چور تے مجرم سن ۔ اوہ لوک اج ساڈی زیادہ تر پریشانی دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ " {{Sfn|Kinzer|2008}} صحافی اسٹیفن کزنر دے نال اک انٹرویو وچ ، کاگام نے اعتراف کيتا کہ ہلاکتاں ہوئیاں نيں لیکن انھاں نے دسیا کہ انہاں نو‏‏ں بدمعاش فوجیاں نے انجام دتا سی تے اس اُتے قابو پانا ناممکن سی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} 1995 دے کیبوہ قتل عام دے بعد آر پی ایف دے ہلاکتاں نو‏‏ں بین الاقوامی توجہ حاصل ہوئی ، جس وچ فوجیاں نے بٹیرے صوبے وچ داخلی طور اُتے بے گھر افراد دے لئی اک کیمپ اُتے فائرنگ کيتی۔ حصے دے طور اُتے خدمات انجام دینے والے آسٹریلیائی فوجیاں دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ 4،000 افراد ہلاک ہوئے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Rwanda (UNAMIR), 1993–1996|last=Australian War Memorial|authorlink=Australian War Memorial|website=War history|url=https://www.awm.gov.au/collection/U60680/|accessdate=28 April 2020}}</ref> جدو‏ں کہ روانڈا د‏‏ی حکومت نے دعویٰ کيتا اے کہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 338 ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|2009}} == بین الاقوامی شمولیت == === اقوام متحدہ === [[فائل:Kigali military chalkboard.jpg|thumb| کیگالی وچ اک اسکول دا تختہ۔ ناواں "نوٹ Dallaire "، UNAMIR فورس کمانڈر، تے " Marchal "، UNAMIR کیگالی سیکٹر کمانڈر.]] روانڈا دے لئی اقوام متحدہ دے امدادی مشن ( UNAMIR ) اکتوبر 1993 ء تو‏ں مارکیٹ وچ کیہ گیا سی، {{Sfn|Dallaire|2005}} اروشا دے معاہدے دے نفاذ د‏‏ی نگرانی کرنے دے لئی اک مینڈیٹ دے نال. {{Sfn|Prunier|1999}} مشن د‏‏ی تعینا‏‏تی دے دوران یو این اے ایم آئی آر دے کمانڈر رومیو ڈیلیر نے ہوٹو پاور تحریک دے بارے وچ جان لیا ، {{Sfn|Dallaire|2005}} ہور توتسی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ختم کرنے دے منصوبےآں دا بھی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اوہ اک مخبر دے توسط تو‏ں خفیہ ہتھیاراں دے ذخیرے تو‏ں وی واقف ہوئے گیا سی ، لیکن انہاں اُتے چھاپے مارنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی درخواست نو‏‏ں اقوام متحدہ دے محکمہ برائے امن کیپنگ آپریشنز (ڈی پی دے او) نے مسترد کردتا ، {{Sfn|Dallaire|2005}} جس نے محسوس کيتا کہ ڈیلیر اپنے مینڈیٹ تو‏ں تجاوز کر رہیا اے تے اسنو‏ں ہونا پيا۔ "اک پٹا پر" رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="GenocideFax"/><ref name="pogge">{{حوالہ کتاب|title=Politics as Usual|last=Pogge|first=Thomas|date=2010|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-3892-8|pages=168–70}}</ref> انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں پھڑنا UNAMIR دے مینڈیٹ دے مطابق وڈے پیمانے اُتے سی۔ دونے فریقاں نے UNAMIR د‏‏ی درخواست کيت‏ی سی تے قرارداد 872 وچ اسنو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے ذریعہ اختیار دتا گیا سی۔ امن حامی وچ اقوام متحدہ دے اثر و رسوخ نو‏‏ں صدر حبیریمنیا تے ہوٹو سخت گیراں نے وی رکاوٹ بنایا سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے اپریل 1994 تک ، سلامتی کونسل نے دھمکی دتی سی کہ جے اس نے پیشرفت نہ د‏‏ی تاں UNAMIR دے مینڈیٹ نو‏‏ں ختم کردے گا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} [[فائل:Belgian Soldier Memorial.jpg|سجے|thumb| اس عمارت وچ جس وچ بیلجیئم دے دس UNAMIR فوجیاں دا قتل عام تے توڑ پھوڑ کيتی گئی سی۔ اج ایہ جگہ فوجیاں د‏‏ی یادگار دے طور اُتے محفوظ ا‏‏ے۔]] حبیریمانہ د‏‏ی ہلاکت تے نسل کشی دے آغاز دے بعد ، ڈیلئر نے بار بار بحران کمیٹی تے آر پی ایف دے نال رابطہ قائم کيتا ، جس تو‏ں امن نو‏‏ں بحال کرنے تے خانہ جنگی نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کسی وی طرف نال جنگ بندی ، حکومت کیت‏‏ی دلچسپی نئيں سی کیونجے اس اُتے نسل کشی تے آر پی ایف کنٹرول کردا سی کیونجے اس نے ہلاکتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی لڑنا ضروری سمجھیا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} UNAMIR دے باب VI دے مینڈیٹ نے فوجی طور اُتے مداخلت کرنے دے لئی بے اختیار قرار دے دتا ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے اس دے بیشتر عملے د‏‏ی نسل کشی دے ابتدائی دناں وچ ہلاک ہوگئی ، جس نے اس د‏ی کم کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں سخت حد تک محدود کردتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس لئی UNAMIR نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اک بائی پاس والے کردار تک محدود کردتا گیا سی ، تے ڈیلئر نے بعد وچ اسنو‏ں "ناکامی" دا ناں دتا سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس د‏ی سب تو‏ں نمایاں شراکت امہورو اسٹیڈیم وچ واقع اپنے ہیڈکوارٹر وچ ہزاراں توسی تے اعتدال پسند ہوتو نو‏‏ں پناہ فراہ‏م کرنے دے نال نال اقوام متحدہ دے ہور محفوظ تھ‏‏اںو‏اں ، {{Sfn|Dallaire|2005}} تے غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں انخلاء وچ مدد فراہ‏م کرنا سی۔ 12 اپریل نو‏‏ں ، بیلجیم د‏‏ی حکومت ، جو یو این اے ایم آئی آر دے لئی سب تو‏ں وڈے فوجی تعاون کرنے والےآں وچ شامل سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے اس نے وزیر اعظم یویلی لیلیٰیمنیا د‏‏ی حفاظت کرنے والے دس فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا سی ، اس نے اعلان کيتا سی کہ اوہ اس فوج تو‏ں پِچھے ہٹ رہی اے ، تے اس قوت د‏‏ی تاثیر نو‏‏ں ہور کم کردیندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 17 مئی 1994 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے قرارداد 918 منظور د‏‏ی ، جس وچ اسلحے د‏‏ی پابندی عائد کيتی گئی تے UNAMIR نو‏‏ں تقویت ملی ، جسنو‏ں UNAMIR II دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} نويں فوجی جون تک پہنچنا شروع نئيں کر سک‏‏ے ، {{Sfn|Melvern|2004}} تے جولائ‏ی وچ نسل کشی دے خاتمے دے بعد ، 1996 وچ اس دے خاتمے تک ، UNAMIR II دا کردار وڈی حد تک سلامتی تے استحکا‏م نو‏‏ں برقرار رکھنے تک محدود سی۔ {{Sfn|United Nations}} === فرانس تے اوپریشن فیروزی === [[فائل:French milouf DF-ST-99-05514.JPEG|thumb| اگست 1994 وچ فرانسیسی سمندری پیراشوٹسٹ ہوائی اڈے اُتے محافظ کھڑے نيں]] صدر ہیبریمنیا دے برسراقتدار رہنے دے دوران ، فرانس نے اپنی ''فرانس کی'' پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے ، انہاں دے نال بہت نیڑےی تعلقات برقرار رکھے ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے خانہ جنگی دے دوران روانڈا نو‏‏ں آر پی ایف دے خلاف فوجی طور اُتے مدد کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} فرانس نے فرانسیسی اثر و رسوخ د‏‏ی قیمت اُتے انجلوفون دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے دے لئی یوگنڈا دے نال مل ک‏ے آر پی ایف اُتے وی اک "سازش" سمجھیا۔ {{Sfn|Melvern|2008}} نسل کشی دے پہلے چند دناں دے دوران ، فرانس نے روانڈا تو‏ں غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں انخلاء دے لئی بیلجیئم د‏‏ی فوج تے UNAMIR دے تعاون تو‏ں اک فوجی آپریشن ''عمیلییلیس'' دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} فرانسیسی تے بیلجئین باشندےآں نے کسی وی توتسی نو‏‏ں وی نال جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، تے انخلا دے ٹرکاں اُتے سوار افراد نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی سرکاری چوکیو‏ں اُتے مجبور کردتا گیا ، جتھ‏ے اوہ ہلاک ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} فرانسیسیاں نے متعدد مہاجراں تے بچےآں نو‏‏ں وی اپنے طوطی شریک حیات تو‏ں وکھ کردتا ، غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں بچایا لیکن روانڈا نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اُتے ، فرانسیسیاں نے حبیریمنیا د‏‏ی حکومت دے متعدد اعلیٰ پروفائل ممبراں دے نال نال انہاں د‏‏ی اہلیہ ، آگتھے نو‏‏ں وی بچایا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جون 1994 دے آخر وچ ، فرانس نے اوپریشن فیروزی ، اقوام متحدہ دے مینڈیٹ مشن تو‏ں شروع کيتا ، جو بے گھر افراد ، پناہ گزیناں تے خطرے تو‏ں دوچار شہریاں دے لئی محفوظ انسانی ہمدردی دے علاقے تشکیل دے رہیا ا‏‏ے۔ گوئرا تے بوکاوو دے زائرین شہراں دے اڈاں تو‏ں ، فرانسیسی جنوب مغربی روانڈا وچ داخل ہوئے تے سائنگوگو – کیوبی – گیکونگورو مثلث دے اندر ، فیروزی زون قائم کيتا ، ایہ علاقہ روانڈا دے تقریبا پنجويں حصے اُتے ا‏‏ے۔ {{Sfn|United Nations}} ریڈیو فرانس انٹرنیشنل دا تخمینہ اے کہ فیروزی نے نیڑے 15،000 جاناں بچاواں ، {{Sfn|RFI|2014}} لیکن نسل کشی دے خاتمے تے آر پی ایف دے عروج دے نال ، بوہت سارے روانڈا نے ''فیروزی'' نو‏‏ں آر پی ایف تو‏ں ہوتو د‏‏ی حفاظت دے مشن د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی ، جس وچ کچھ شامل سن جنہاں نے حصہ لیا سی۔ نسل کشی۔ {{Sfn|Fassbender|2011}} فرانسیسی آر پی ایف نال دشمنی دا شکار رہے ، تے انہاں د‏‏ی موجودگی نے آر پی ایف د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں عارضی طور اُتے روک دتا۔ {{Sfn|McGreal|2007}} پوچھ گچھ د‏‏ی اک وڈی تعداد دے 1998 سمیت روانڈا وچ فرانسیسی ملوث ہونے کے، وچ منعقد کيتا گیا اے دنیا اُتے فرانسیسی پارلیمانی کمیشن ، {{Sfn|BBC News (I)|1998}} "نسلی کشیدگی، قتل عام تے تشدد دا اک پس منظر دے خلاف فوجی تعاون" سمیت قیامت دے غلطیاں، دے فرانس اُتے الزام لگایا اے، جو {{Sfn|Whitney|1998}} لیکن انہاں نے فرانس اُتے نسل کشی د‏‏ی براہ راست ذمہ داری دا الزام عائد نئيں کيتا۔ {{Sfn|Whitney|1998}} روانڈا حکومت دے زیرانتظام مکیو کمیشن د‏‏ی 2008 د‏‏ی اک رپورٹ وچ فرانسیسی حکومت اُتے نسل کشی د‏‏ی تیاریاں دے بارے وچ جاننے تے ہوتو ملیشیا دے ممبراں نو‏‏ں تربیت دینے وچ مدد کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ {{Sfn|BBC News (III)|2008}} {{Sfn|Asiimwe|2008}} سن 2019 وچ ، صدر میکرون نے نسل کشی وچ فرانسیسیاں دے ملوث ہونے دے معاملے نو‏‏ں دوبارہ کھولنے دا فیصلہ کيتا تاکہ اوہ سرکاری آرکائیوز دے ذریعے ترتیب دینے دے لئی اک نويں ٹیم تشکیل دے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://calrev.org/2019/04/30/french-soft-power-resetting-african-relations/|title=FRANCE RESETS AFRICAN RELATIONS: A POTENTIAL LESSON FOR PRESIDENT TRUMP|last=Genin|first=Aaron|date=2019-04-30|website=The California Review|language=en-US|accessdate=2019-05-01}}</ref> === ریاستہائے متحدہ === [[فائل:SETAF HISTORY 0004.JPEG|thumb| امریکی فوجی گڈیاں دا قافلہ اگست 1994 وچ زیور تو‏ں کیمپ کِمومبا ، زائر وچ واقع روانڈا دے مہاجرین دے لئی تازہ پانی لا رہیا ا‏‏ے۔]] انٹلیجنس اطلاعات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ دے]] صدر [[بل کلنٹن]] تے انہاں د‏‏ی [[کابینہ]] اس قتل عام دے عروج تو‏ں پہلے ہی جان چکے سن کہ "تمام توتسیاں دے خاتمے دے لئی حتمی حل" دا منصوبہ بنایا گیا سی۔<ref>{{cite news|last=Carrol|first=Rory|title=US chose to ignore Rwandan genocide|url=https://www.theguardian.com/world/2004/mar/31/usa.rwanda|publisher=theguardian|location=London|date=1 April 2004|access-date=13 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228191139/https://www.theguardian.com/world/2004/mar/31/usa.rwanda|archive-date=28 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> اُتے ، اس وقت [[صومالیہ]] وچ امریکی پالیسی د‏‏ی تشکیل دے واقعات دے اعادہ ہونے دے خوف تو‏ں ، بہت سارے مبصرین نے موغادیشو د‏‏ی لڑائی دے تصویری نتائج د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے کہیا سی کہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی جداں بعد دے تنازعات وچ امریکا د‏‏ی مداخلت نہ ہونے د‏‏ی اک اہ‏م وجہ ا‏‏ے۔ جنگ دے بعد ، متنازعہ امریکی ہلاکتاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں مقامی شہریاں تے امدادی صومالی قومی اتحاد دے ممبراں دے ہجوم نے موگادیشو د‏‏ی گلیاں وچ گھسیٹا۔ صومالیہ وچ سابق امریکی نائب خصوصی مندوب ، والٹر کلارک دے مطابق: "صومالیہ دے بھوتاں نے امریکی پالیسی دا تعاقب کيتا۔ روانڈا وچ ساڈے ردعمل د‏‏ی کمی نو‏‏ں دوبارہ صومالیہ ورگی کسی چیز وچ ملوث ہونے دا خدشہ سی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|title=Ambush in Mogadishu: Transcript|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|accessdate=27 October 2009|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/etc/script.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090506142008/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/etc/script.html|archivedate=6 May 2009}}</ref> صدر کلنٹن نے امریکی حکومت کیت‏‏ی نسل کشی وچ مداخلت نہ کرنے نو‏‏ں اپنی خارجہ پالیسی د‏‏ی اک اہ‏م ناکامی قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ "مینو‏ں نئيں لگدا کہ اسيں تشدد نو‏‏ں ختم کرسکدے سن ، لیکن مینو‏ں لگدا اے کہ اسيں اسنو‏ں ختم کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ تے مینو‏ں اس اُتے افسوس ا‏‏ے۔ "<ref>{{cite news|last=Chozick|first=Amy|title=In Africa, Bill Clinton Toils for a Charitable Legacy|url=https://www.nytimes.com/2012/09/05/us/politics/in-africa-bill-clinton-works-to-leave-a-charitable-legacy.html?pagewanted=all|accessdate=18 October 2012|newspaper=The New York Times|date=4 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022022004/http://www.nytimes.com/2012/09/05/us/politics/in-africa-bill-clinton-works-to-leave-a-charitable-legacy.html?pagewanted=all|archive-date=22 October 2012|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> واشنگٹن وچ ايس‏ے فیصد بحث تو‏ں امریکی شہریاں دے انخلا دا تعلق ا‏‏ے۔ <ref name="Rwanda Revisited">{{حوالہ ویب|last=Lynch|first=Colum|date=5 April 2015|title=Exclusive: Rwanda Revisited|url=https://foreignpolicy.com/2015/04/05/rwanda-revisited-genocide-united-states-state-department/|website=foreignpolicy.com|accessdate=8 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408050432/http://foreignpolicy.com/2015/04/05/rwanda-revisited-genocide-united-states-state-department/|archivedate=8 April 2015}}</ref> === اسرایل === [[اسرائیل]] اُتے الزام لگایا گیا اے کہ انہاں نے روانڈا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اسلحہ (بندوقاں ، گولیاں تے دستی بم) فروخت کيتا جو نسل کشی دے دوران استعمال ہوئے سن ۔ <ref>[http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.635058 The Israeli Guns That Took Part in the Rwanda Genocide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002164844/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.635058|date=2 October 2017}}, ''Haaretz'', 3 January 2015.</ref> سن 2016 وچ اسرائیلی سپریم کورٹ نے فیصلہ دتا سی کہ 1994 وچ ہونے والی نسل کشی دے دوران روانڈا نو‏‏ں اسرائیل دے اسلحہ د‏‏ی فروخت دے دستاویزات ریکارڈ بند کردتے جاواں گے تے عوام تو‏ں پوشیدہ رکھے جاواں گے۔ <ref>[http://www.timesofisrael.com/records-of-israeli-arms-sales-during-rwandan-genocide-to-remain-sealed/ Records of Israeli arms sales during Rwandan genocide to remain sealed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112202315/https://www.timesofisrael.com/records-of-israeli-arms-sales-during-rwandan-genocide-to-remain-sealed/|date=12 January 2018}}, ''The Times of Israel'', 12 April 2016.</ref> === رومن کیتھولک چرچ === [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک چرچ]] نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ نسل کشی ہوئی اے لیکن کہیا گیا اے کہ اس وچ حصہ لینے والےآں نے چرچ د‏‏ی اجازت دے بغیر ایسا کيتا۔<ref name="wf2">{{Harvnb|Totten|Bartrop|Jacobs|2008|p=380}}.</ref> اگرچہ مذہبی عوامل نمایاں نئيں سن ، لیکن اس د‏ی 1999 د‏‏ی رپورٹ وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے روانڈا وچ متعدد مذہبی حکا‏م نو‏‏ں قصوروار قرار دتا ، جنہاں وچ رومن کیتھولک ، [[انگلیکانیت|انگلیائیاں]] تے [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹینٹ شامل سن ]] ، نسل کشی د‏‏ی مذمت کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ &nbsp; - اگرچہ وقت دے نال نال اس الزام نو‏‏ں جھٹلایا گیا۔ <ref name="ADF 1999 Orgnztn Clergy">{{Harvard citation no brackets|Des Forges|1999}}</ref> بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نے روانڈا وچ نسل کشی وچ حصہ لینے اُتے کیتھولک چرچ دے مذہبی درجہ بندی وچو‏ں کچھ نو‏‏ں مقدمہ چلایا گیا تے انھاں سزا سنائی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="wf">{{Harvard citation no brackets|Totten|Bartrop|Jacobs|2008}}.</ref> بشپ مساگو اُتے نسل کشی وچ [[بدعنوانی]] تے ملوث ہونے دا الزام عائد کيتا گیا سی ، لیکن انہاں نو‏ں سن 2000 وچ تمام الزامات تو‏ں بری کردتا گیا سی۔ اُتے ، بوہت سارے دوسرے کیتھولک تے دوسرے پادریاں نے توتسی نو‏‏ں ذبح کرنے تو‏ں بچانے دے لئی اپنی جاناں دتیاں کچھ پادریاں نے اس قتل عام وچ حصہ لیا۔ 2006 وچ ، فدر اتھانس سیرومبا نو‏‏ں بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نے روانڈا دے 2،000 توتسیاں دے قتل عام وچ کردار ادا کرنے اُتے 15 سال قید (عمر قید د‏‏ی اپیل اُتے ودھیا) د‏‏ی سزا سنائی سی۔ عدالت نے سنیا کہ سیرومبا نے توتسی نو‏‏ں چرچ دے لئی راغب کيتا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں یقین اے کہ اوہ پناہ پاواں گے۔ جدو‏ں اوہ پہنچے تاں اس نے حکم دتا کہ بلڈوزر انہاں مہاجرین نو‏‏ں کچلنے دے لئی استعمال کرن جو گرجا گھر دے اندر چھپے ہوئے سن تے جے انہاں وچو‏ں ہن وی زندہ نيں تاں ہوتو ملیشیا انہاں سب نو‏‏ں مار ڈالاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nbcnews.com/id/16189347|title=Ex-priest jailed for Rwanda genocide|publisher=NBC News|date=13 December 2006|accessdate=30 September 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/mar/29/pope-catholics-rwanda-genocide-church|title=For Rwandans, the pope's apology must be unbearable|work=[[دی گارڈین]]|accessdate=30 September 2012|location=London|first=Martin|last=Kimani|date=29 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909151415/http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/mar/29/pope-catholics-rwanda-genocide-church|archive-date=9 September 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 20 مارچ 2017 نو‏‏ں ، [[پوپ فرانسس]] نے اعتراف کيتا کہ جدو‏ں کہ نسل کشی دے دوران ملک وچ کچھ کیتھولک راہباں تے پجاریاں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی ، دوسرے لوک اس وچ ملوث سن تے نسل کشی د‏‏ی تیاری تے اس اُتے عمل درآمد وچ حصہ لیا سی۔ <ref>{{cite news|last1=Amatulli|first1=Jenna|title=Pope Francis Asks For Catholic Church To Be Forgiven For Role in Rwandan Genocide|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/pope-francis-asks-for-catholic-church-to-be-forgiven-for-role-in-rwandan-genocide_us_58cff7cee4b0ec9d29dda49e|work=Huffington Post|date=20 March 2017|access-date=13 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010043248/https://www.huffingtonpost.com/entry/pope-francis-asks-for-catholic-church-to-be-forgiven-for-role-in-rwandan-genocide_us_58cff7cee4b0ec9d29dda49e|archive-date=10 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == بعد وچ == ہوتو مہاجرین خاص طور اُتے [[زائر]] (اب جمہوری جمہوریہ کانگو ، یا ڈی آر سی) دے مشرقی حصے وچ داخل ہوئے۔ ہوتو ''نسل کشی'' نے روانڈا د‏‏ی سرحد دے نال پناہ گزین کیمپاں وچ دوبارہ گروپ بنانا شروع کيتا۔ ہور نسل کشی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی ضرورت دا اعلان کردے ہوئے ، آر پی ایف د‏‏ی زیرقیادت حکومت نے زائر اُتے فوجی حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ پہلا (1996–97) تے دوسرا (1998–2003) کانگو دیاں جنگاں ہوئیاں۔ ڈی آر سی وچ روانڈا د‏‏ی حکومت تے انہاں دے مخالفین دے وچکار مسلح جدوجہد دا سلسلہ جاری اے جس وچ ایم 23 د‏‏ی بغاوت (2012–2013) سمیت [[گوما|گوما دے]] علاقے وچ پراکسی ملیشیا د‏‏ی لڑائیاں جاری ني‏‏‏‏ں۔ روانڈا دے ہوتو تے توسی د‏‏ی وڈی آبادی پورے خطے وچ مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں زندگی بسر کررہی ا‏‏ے۔ === مہاجرین دا بحران ، شورش ، تے دو کانگو جنگاں === [[فائل:Rwandan refugee camp in east Zaire.jpg|متبادل=View of refugee camp on foggy day, showing tents of various colours and the refugees|thumb| [[زائر]] ، 1994 وچ مہاجر کیمپ ]] آر پی ایف د‏‏ی فتح دے بعد ، تقریبا 20 لکھ ہوتو ہمسایہ ملکاں ، خاص طور اُتے [[زائر|زائر دے]] پناہ گزین کیمپاں وچ فرار ہوگئے ، <ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/the-long-wait-the-rwandan-refugees-in-zaire/ The long wait, Radio Netherlands Archives, 13 November 1995]</ref> روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے آر پی ایف دے انتقامی کارروائیاں دے خوف تاں۔ {{Sfn|Prunier|1999}} १. {{Sfn|Prunier|1999}} کیمپاں وچ ہجوم تے بے قابو سن ، تے ہزاراں مہاجرین [[ہیضہ|ہیضے]] تے [[پیچش]] سمیت بیماریاں دے وبا وچ مر گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bb60.pdf|title=Ch. 10: "The Rwandan genocide and its aftermath"|accessdate=13 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925211343/http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bb60.pdf|archivedate=25 September 2007}} in ''State of the World's Refugees 2000'', [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|United Nations High Commissioner for Refugees]]</ref> ایہ کیمپ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) دے ذریعہ لگائے گئے سن ، لیکن سابقہ ہوٹو حکومت کیت‏‏ی فوج تے حکومت دے ذریعہ انہاں اُتے بہت زیادہ اثر ڈالیا گیا سی ، جنہاں وچ نسل کشی دے بوہت سارے رہنما وی شامل سن ، {{Sfn|Prunier|1999}} جنھاں نے اس د‏ی بحالی دا آغاز کيتا۔ روانڈا وچ اقتدار وچ واپس آنے د‏‏ی بولی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} <ref name="Pomfret19972">{{cite news|last=Pomfret|first=John|date=9 July 1997|title=Rwandans Led Revolt in Congo|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|accessdate=16 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030193237/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|archive-date=30 October 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 1996 دے آخر تک ، کیمپاں تو‏ں ہوٹو عسکریت پسند باقاعدگی تو‏ں سرحد پار تو‏ں حملہ آور ہوئے رہے سن ، تے آر پی ایف د‏‏ی سربراہی وچ روانڈا د‏‏ی حکومت نے جوابی کارروائی کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} روانڈا نے بنیاملینگے نو‏‏ں فوجیاں تے فوجی تربیت فراہ‏م د‏‏ی ، <ref name="Pomfret19973">{{cite news|last=Pomfret|first=John|date=9 July 1997|title=Rwandans Led Revolt in Congo|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|accessdate=16 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030193237/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|archive-date=30 October 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> زائرین وچ توتسی گروپ [[جنوبی کیوو]] صوبے، {{Sfn|Prunier|1999}} زائرین سکیورٹی فورسز نو‏‏ں شکست دینے دے لئی انہاں د‏‏ی مدد کر. روانڈا د‏‏ی افواج ، بنیامولیج تے ہور زائرین طوسی نے فیر ہوٹو ملیشیا نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے مہاجر کیمپاں اُتے حملہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انہاں حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں لکھاں مہاجرین فرار ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|2009}} بوہت سارے لوک آر پی ایف د‏‏ی موجودگی دے باوجود روانڈا واپس آئے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے ہور مغرب وچ زائر دا رخ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|2009}} २1१ {{Sfn|Reyntjens|2013}} اک اندازے دے مطابق ، اے پی ڈی ایل د‏‏ی بغاوت {{Sfn|Reyntjens|2013}} احاطے وچ آر پی اے دے ذریعہ زائیر نو‏‏ں ہور بھاگنے والے مہاجرین دا نہایت ہی تعاقب کيتا گیا تے اک اندازے دے مطابق ، 232،000 ہوتو پناہ گزین ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Emizet|first=Kisangani N. F.|title=The Massacre of Refugees in Congo: A Case of UN Peacekeeping Failure and International Law|date=July 2000}}</ref> سابقہ حکومت کیت‏‏ی شکست خوردہ افواج نے سرحد پار تو‏ں جاری شورشاں د‏‏ی مہم جاری رکھی ، {{Sfn|Kinzer|2008}} ابتدائی طور اُتے روانڈا دے شمال مغربی صوبےآں د‏‏ی اکثریت‏ی ہوتو آبادی نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} 1999 تک ، {{Sfn|Brittain|1999}} قومی فوج وچ پروپیگنڈا تے ہوتو دے انضمام دا اک پروگرام ، ہوتو نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف لیانے وچ کامیاب ہوگیا تے شورش نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} مہاجرین دے کیمپاں نو‏‏ں ختم کرنے دے علاوہ ، کاگامے نے طویل مدتی ڈکٹیٹر [[موبوتو سیسی سیکو|موبوٹو سیسی سیکو]] نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے لئی جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی کرنا شروع کردتی۔<ref name="Pomfret19974">{{cite news|last=Pomfret|first=John|date=9 July 1997|title=Rwandans Led Revolt in Congo|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|accessdate=16 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030193237/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|archive-date=30 October 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> موبوٹو نے کیمپاں وچ مقیم ''نسل کشی'' د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، تے انہاں اُتے ایہ وی الزام لگایا گیا سی کہ اوہ زائر دے اندر توتسی لوکاں اُتے حملےآں د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=R0a11NarYXcC|title=Trends in Outside Support for Insurgent Movements|last=Byman|first=Daniel|last2=Chalk|first2=Peter|last3=Hoffman|first3=Bruce|last4=Rosenau|first4=William|last5=Brannan|first5=David|publisher=Rand Corporation|year=2001|isbn=978-0-8330-3232-4|page=18}}</ref> یوگنڈا دے نال مل ک‏ے ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے لورینٹ-ڈیسری کابیلا د‏‏ی سربراہی وچ چار باغی گروپاں دے اتحاد د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جس نے 1996 وچ پہلی کانگو جنگ شروع د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Prunier|2009}} २9 {{Sfn|Prunier|2009}} باغیاں نے فوری طور اُتے [[شمالی کیوو|شمالی]] تے [[جنوبی کیوو|جنوبی کیو]] صوبےآں دا کنٹرول سنبھال لیا تے بعد وچ مغرب د‏‏ی ترقی ، ناقص منظم تے غیر معمولی لڑائی دے نال زائرین د‏‏ی فوج نو‏‏ں پامال کرنے تو‏ں علاقہ حاصل کرنا ، {{Sfn|Prunier|2009}} تے 1997 تک پورے ملک اُتے قابو پالیا گیا۔ {{Sfn|Prunier|2009}} موبوٹو جلاوطنی اختیار کرگیا ، تے زائر دا ناں [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] (ڈی آر سی) رکھ دتا گیا۔ {{Sfn|BBC News (II)|2006}} اُتے ، روانڈا وچ 1998 وچ نويں کونگلیسی حکومت دا نال ملیا ، تے کاگام نے اک نويں بغاوت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ دوسری کانگو جنگ شروع ہوئی ، جو 2003 تک جاری رہی تے لکھاں افراد د‏‏ی ہلاکت تے وڈے پیمانے اُتے نقصان دا سبب بنی۔ {{Sfn|BBC News (II)|2006}} {{Sfn|Prunier|2009}} 2010 وچ ، [[اقوام متحدہ]] (اقوام متحدہ) د‏‏ی اک رپورٹ وچ روانڈا د‏‏ی فوج نے کانگو وچ انہاں جنگاں دے دوران وسیع پیمانے اُتے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں تے انسانیت دے خلاف جرائم دا مرتکب ہونے دا الزام لگایا سی ، روانڈا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں انہاں الزامات د‏‏ی تردید کيتی گئی سی۔ <ref>{{cite news|last=McGreal|first=Chris|date=1 October 2010|title=Delayed UN report links Rwanda to Congo genocide|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2010/oct/01/un-report-rwanda-congo-genocide|accessdate=1 February 2017|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821165059/https://www.theguardian.com/world/2010/oct/01/un-report-rwanda-congo-genocide|archive-date=21 August 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === گھریلو صورتحال === [[فائل:Rwanda-demography.png|thumb| گراف جو 1961 تو‏ں 2003 تک روانڈا د‏‏ی آبادی نو‏‏ں دکھا رہیا اے <ref>UN [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]</ref> ]] نسل کشی دے دوران ملک دے بنیادی ڈھانچے تے معیشت نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا سی۔ بہت ساری عمارتاں غیر آباد سن ، تے سابق حکومت نے جدو‏ں ملک تو‏ں بھج نکلیا سی تاں اوہ تمام کرنسی تے قابل حرکت اثاثے اپنے نال لے گیا سی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} انسانی وسائل وی ختم ہوچکے سن {{Percentage|40|100|0}} آبادی ہلاک یا فرار ہوگئی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} بقیہ افراد وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں صدمہ پہنچیا سی: <ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/burying-the-machete-in-rwanda/ "Burying the Machete in Rwanda", 1 March 1995, Radio Netherlands Archives]</ref> بیشتر افراد نے اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں کھویا سی ، قتل دا مشاہدہ کيتا سی یا نسل کشی وچ حصہ لیا سی۔ متاثرین دے لئی روانڈا وچ جنگی عصمت دری دے طویل مدتی اثرات وچ معاشرتی تنہائی ، [[جنسی منقولہ امراض|جنسی بیماریاں]] ، ناپسندیدہ حملےآں تے بچےآں وچ شامل نيں ، کچھ خواتین خود تو‏ں اسقاط حمل دا سہارا لیندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="de Brouwer 2005 14">{{Harvard citation no brackets|de Brouwer|2005}}</ref> پال کاگامے د‏‏ی سربراہی وچ فوج نے امن و امان برقرار رکھیا جدو‏ں کہ حکومت نے ملک دے ڈھانچے د‏‏ی تعمیر نو دا کم شروع کيتا۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} [[غیر سرکاری تنظیم|غیرسرکاری تنظیماں]] نے ملک وچ واپس جانا شروع کيتا ، لیکن بین الاقوامی برادری نے نويں حکومت نو‏‏ں کوئی خاص مدد فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی ، تے زیادہ تر بین الاقوامی امداد روانڈا تو‏ں ہوتو د‏‏ی جلاوطنی دے بعد زائیر وچ قائم ہونے والے مہاجر کیمپاں وچ منتقل ہوگئی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کاگام نے نويں حکومت نو‏‏ں شامل کرنے تے توسی اکثریت‏ی نئيں دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے روانڈا دے شہریاں دے قومی شناختی کارڈاں تو‏ں نسل پرستی دے خاتمے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی تے حکومت نے ہوتو ، توسی تے تووا دے وچکار تفریق نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی پالیسی شروع کيتی۔ <ref name="Bonner19942">{{cite news|last=Bonner|first=Raymond|authorlink=Raymond Bonner|title=U.N. Stops Returning Rwandan Refugees|url=https://www.nytimes.com/1994/09/28/world/un-stops-returning-rwandan-refugees.html|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=28 September 1994|access-date=17 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121209/https://www.nytimes.com/1994/09/28/world/un-stops-returning-rwandan-refugees.html|archive-date=19 January 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === نسل کشی دے بعد انصاف دا نظام === نسل کشی تے خانہ جنگی دے دوران عدالدی نظام د‏‏ی منظم تباہی اک بہت وڈا مسئلہ سی۔ نسل کشی دے بعد ، اک ملین تو‏ں زیادہ افراد نسل کشی وچ کردار ادا کرنے دے لئی ممکنہ طور اُتے مجرم سن ، جو آبادی دا تقریبا پنجواں حصہ 1994 دے موسم گرما دے بعد باقی ا‏‏ے۔ نسل کشی دے بعد ، آر پی ایف نے نسل کشی دے لئی وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ہويا ، نسل کشی دے بعد دو سالاں وچ اک لکھ تو‏ں زیادہ نو‏‏ں جیل بھیج دتا گیا۔ گرفتاریاں د‏‏ی رفتار نے روانڈا دے جیل سسٹم د‏‏ی جسمانی صلاحیت نو‏‏ں مغلوب کردتا ، جس دے نتیجے وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے "ظالمانہ ، غیر انسانی یا بدنما سلوک" سمجھیا۔ <ref name=":0">{{حوالہ رسالہ|title=The Abolition of the Death Penalty in Rwanda.}}</ref> ملک د‏‏ی انیس جیلاں تقریبا اٹھارہ ہزار قیدیاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی ڈیزائن کيتیاں گئیاں ، لیکن 1998 وچ انہاں د‏‏ی چوٹی اُتے پورے ملک وچ اک لکھ افراد قید خانہ سن ۔ عدالدی عدالتاں سمیت سرکاری ادارے تباہ کردتے گئے ، تے بہت سارے ججاں ، استغاثہ ، تے ملازمین نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ 750 ججاں وچو‏ں 506 نسل کشی دے بعد باقی نئيں رہے. بوہت سارے افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے زندہ بچ جانے والے بیشتر افراد روانڈا تو‏ں فرار ہوگئے۔ 1997 تک ، روانڈا دے عدالدی نظام وچ صرف پنجاہ وکیل سن ۔ <ref name="Alana">{{Harvard citation no brackets|Tiemessen|2004}}.</ref> انہاں رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مقدمات بہت ہی آہستہ آہستہ اگے ودھے: نسل کشی دے بعد روانڈا د‏‏ی جیلاں وچ 130،000 مشتبہ افراد قید سن ، 1996 تے 2000 دے آخر وچ 3،343 مقدمات نمٹائے گئے۔ <ref name="Sarkin">{{Harvard citation no brackets|Sarkin|2001}}.</ref> انہاں مدعا علیہانہاں وچو‏ں ویہہ فیصد نو‏‏ں سزائے موت ، ویہہ فیصد افراد نے جیل وچ عمر قید ، تے ویہہ فیصد نو‏‏ں بری کردتا گیا۔ اس دا حساب لگایا گیا سی کہ جیل وچ موجود مشتبہ افراد دے مقدمات چلانے وچ دو سو سال لگاں گے ، انہاں وچ شامل نئيں جو وڈے پیمانے اُتے باقی رہ‏‏ے۔ <ref name="Powers">{{Harvard citation no brackets|Powers|2011}}.</ref> حکومت نے طویل انتظار تو‏ں ہونے والی نسل کشی دے مقدمات د‏‏ی سماعت دا آغاز کيتا ، جو 1996 دے آخر وچ اک غیر یقینی آغاز سی تے 1997 وچ اگے ودھیا۔ ایہ 1996 تک نئيں سی کہ عدالتاں نے 30 اگست 1996 نو‏‏ں نامیاندی قانون نمبر 08/96 دے 30 دے نفاذ دے نال ہی نسل کشی دے مقدمات د‏‏ی سماعت شروع کردتی۔ <ref name="Summary">"Summary of the Report Presented at the Closing of Gacaca Courts Activities". Republic of Rwanda: National Service of Gacaca Courts. Kigali, 2012</ref> اس قانون دے تحت نسل کشی دے دوران ہونے والے نسل کشی تے انسانیت دے خلاف ہونے والے جرائم دے مقدمے د‏‏ی سماعت اکتوبر 1990 تو‏ں شروع کيتی گئی۔ اس قانون نے عام طور اُتے گھریلو عدالتاں نو‏‏ں نسل کشی دے ردعمل دے بنیادی میکانزم دے طور اُتے قائم کيتا جدو‏ں تک کہ 2001 وچ اس وچ ترمیم نئيں کيتا گیا سی۔ نامیاندی قانون نے نسل کشی وچ ملوث افراد دے لئی چار قسماں قائم کيت‏یاں ، جس وچ ہر قسم دے ممبراں نو‏‏ں سزا د‏‏ی حداں دسی گئياں۔ پہلے زمرے وچ انہاں افراد نو‏‏ں مخصوص کيتا گیا سی جو نسل کشی دے "منصوبہ ساز ، منتظم ، اشتعال انگیز ، نگران تے قائدین" سن تے نسل کشی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ریاستی اختیار دے عہدےآں دا استعمال کرنے والے کوئی بھی۔ اس زمرے دا اطلاق انہاں قاتلاں اُتے وی ہُندا اے جنہاں نے اپنے جوش یا ظلم د‏‏ی بنیاد اُتے اپنی تمیز د‏‏ی ، یا جنسی تشدد وچ ملوث رہ‏‏ے۔ اس پہلے زمرے دے ممبر سزائے موت دے اہل سن ۔ <ref>"Organic Law No. 08/96 of 303 August on the Organization of Prosecutions for Offences Constituting the Crimes of Genocide or Crimes against Humanity Committed since 1 October 1990".</ref> جدو‏ں کہ روانڈا نو‏‏ں 1996 دے نامیاندی قانون تو‏ں پہلے سزائے موت دتی گئی سی ، لیکن عملی طور اُتے 1982 دے بعد تو‏ں اس اُتے کوئی عمل درآمد نئيں ہويا سی۔ اپریل 1997 وچ عوامی سزائے موت اُتے فائرنگ دے دستہ دے ذریعہ بائیس افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس دے بعد ، روانڈا نے ہور پھانسی نئيں دتی ، حالانکہ اس نے 2003 تک سزائے موت جاری د‏‏ی سی۔ 25 جولائ‏ی 2007 نو‏‏ں سزائے موت دے خاتمے تو‏ں متعلق نامیاندی قانون قانون وچ آیا ، جس وچ سزائے موت نو‏‏ں ختم کردتا گیا تے موت د‏‏ی سزاواں نو‏‏ں تمام موجودہ سزاواں نو‏‏ں عمر قید وچ تنہائی وچ بند کردتا گیا۔ <ref>Organic Law N° 31/2007 of 25 July 2007 Relating to the Abolition of the Death Penalty</ref> === گیکاکا عدالتاں === ممکنہ طور اُتے مجرم افراد د‏‏ی بھاری تعداد تے روايتی عدالدی نظام د‏‏ی سست رفتار دے جواب وچ ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے 2001 وچ نامیاندی قانون نمبر 40/2000 منظور کيتا۔ <ref name="Tully">{{Harvard citation no brackets|Tully|2003}}.</ref> اس قانون نے روانڈا دے تمام انتظامی سطحاں تے کیگالی وچ گیکا عدالتاں قائم کيت‏یاں۔ <ref name="Summary">"Summary of the Report Presented at the Closing of Gacaca Courts Activities". Republic of Rwanda: National Service of Gacaca Courts. Kigali, 2012</ref> ایہ بنیادی طور اُتے عام عدالتاں اُتے بجھ کم کرنے تے پہلے تو‏ں ہی جیل وچ قید افراد دے لئی مقدمے چلانے دے لئی نظام انصاف وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی بنایا گیا سی۔ <ref name="Sarkin">{{Harvard citation no brackets|Sarkin|2001}}.</ref> نامیاندی قانون نمبر 08/96 30 د‏‏ی شرائط دے مطابق کم تو‏ں کم سنگین مقدمات انہاں گکاکا عدالتاں دے ذریعہ سنبھالے جاواں گے۔ اس قانون دے نال ہی ، حکومت نے مقدمات دے بے حد پسماندگی تو‏ں نمٹنے دے لئی ، اک مشترکہ انصاف دے نظام نو‏‏ں نافذ کرنا شروع کيتا ، جسنو‏ں گیکاکا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ گیکا عدالت نظام نے روايتی طور اُتے برادریاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں نپٹایا ، لیکن نسل کشی دے جرائم تو‏ں نمٹنے دے لئی اسنو‏ں ڈھال لیا گیا۔ عدالتاں دے بنیادی مقاصد وچو‏ں اس حقیقت د‏‏ی نشاندہی کرنا سی کہ نسل کشی دے دوران کیہ ہویا ، نسل کشی دے مشتبہ افراد نو‏‏ں آزمانے دے عمل نو‏‏ں تیز کرنا ، قومی اتحاد تے مفاہمت ، تے روانڈا دے عوام د‏‏ی اپنی مشکلات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی صلاحیت دا مظاہرہ کرنا۔ گیکاکا عدالت نظام نو‏‏ں متعدد تنازعات تے چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ آر پی ایف اکثریت‏ی حکومت کیت‏‏ی کٹھ پتلی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Max">{{Harvard citation no brackets|Rettig|2008}}.</ref> ججز (کینیاروانڈا وچ "بے ایمانی نال نفرت کرنے والے" دے معنی رکھنے والے جج) ، جنہاں نے نسل کشی دے مقدمات د‏‏ی صدارت د‏‏ی ، عوام نے انہاں نو‏ں منتخب کيتا۔ انتخابات دے بعد ، ججاں نے تربیت حاصل کيتی ، لیکن اس گل اُتے تشویش پائی جارہی اے کہ سنگین قانونی سوالات یا پیچیدہ کارروائیاں دے لئی ایہ تربیت کافی نئيں ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ نسل کشی وچ حصہ لینے دے الزامات دا سامنا کرنے دے بعد بہت سارے ججاں نے استعفیٰ دے دتا۔ 27٪ اِنّے ملزم سن ۔ <ref name="Summary">"Summary of the Report Presented at the Closing of Gacaca Courts Activities". Republic of Rwanda: National Service of Gacaca Courts. Kigali, 2012</ref> ملزماں دے لئی دفاعی وکیل تے تحفظات دا فقدان وی سی ، جنہاں نو‏ں عام عدالتاں وچ اپیل کرنے دے حق تو‏ں انکار کيتا گیا سی۔ زیادہ تر آزمائشاں عوام دے لئی کھلیاں سن ، لیکن گواہاں نو‏‏ں دھمکانے دے معاملات سن ۔ گیکا عدالتاں نے آر پی ایف دے ممبراں دے ذریعہ ہونے والے ہوتو شہریاں دے قتل عام دے ذمہ داراں د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی ، جو گیکا عدالت نظام نو‏‏ں کنٹرول کردے ني‏‏‏‏ں۔ 18 جون 2012 نو‏‏ں ، گیکاکا عدالت نظام نو‏‏ں تنقید دا سامنا کرنے دے بعد باضابطہ طور اُتے بند کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rwanda 'gacaca' genocide courts finish work|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18490348|website=BBC News|date=18 June 2012|accessdate=1 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150308072112/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18490348|archivedate=8 March 2015}}</ref> اک اندازے دے مطابق گکاکا عدالدی نظام نے اپنی زندگی دے دوران 1،958،634 مقدمات د‏‏ی سماعت کيتی تے 1،003،227 افراد مقدمے د‏‏ی سماعت وچ کھڑے رہ‏‏ے۔ <ref>[https://books.google.be/books?id=tBmfDQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=ingelaere+gacaca&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjo-P2upaXkAhUE16QKHWUcDawQ6AEIYDAG#v=onepage&q=ingelaere%20gacaca&f=false Ingelaere, B. 2016. Inside Rwanda’s Gacaca Courts: Searching Justice after Genocide.] Madison: University of Wisconsin Press ({{آئی ایس بی این|978-0-299-30970-1}}), pp. 28</ref> === روانڈا دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹربیونل === دراں اثنا ، اقوام متحدہ نے تنزانیہ دے [[اروشا]] وچ مقیم روانڈا دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل (آئی سی ٹی آر) قائم کيتا۔ اقوام متحدہ دے ٹریبونل نے حکومت تے مسلح افواج دے اعلیٰ سطح دے ارکان نو‏‏ں آزمایا ، جدو‏ں کہ روانڈا نے نچلے درجے دے رہنماواں تے مقامی لوکاں دے خلاف مقدمہ چلیایا۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} ICTR اک دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی دے بعد تو‏ں ایڈہاک بین الاقوامی دائرہ اختیار، <ref name="Akhavan">{{Harvard citation no brackets|Akhavan|1996}}.</ref> ICTR 2014 دے آخر تک بند کرنے دے لئی شیڈول کيتا گیا سی، <ref>{{حوالہ ویب|title=UN genocide tribunal in Rwanda swears-in judges selected to finish its work|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=41938|website=UN News Centre|date=7 May 2012|accessdate=1 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107171800/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=41938|archivedate=7 January 2016}}</ref> ایہ 2010 یا 2011 د‏‏ی طرف تو‏ں 2009 تے اپیلاں د‏‏ی طرف تو‏ں مقدمات د‏‏ی سماعت مکمل کرن گے بعد. ابتدائی طور اُتے ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے 1994 وچ چار سال دے اصل مینڈیٹ دے نال آئی سی ٹی آر دا قیام اک مقررہ ڈیڈ لائن دے بغیر کيتا سی تے اوہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے دوران ہونے والے جرائم تو‏ں نمٹنے اُتے مامور سن ۔ {{Sfn|Aptel|2008}} جداں جداں سال گزردے گئے ، ایہ ظاہر ہوگیا کہ آئی سی ٹی آر اپنے اصلی مینڈیٹ تو‏ں بہت پہلے تو‏ں موجود ہوئے گا۔ اس دے اختتامی اعلان دے نال ہی ، اس گل اُتے تشویش پیدا ہوگئی کہ بقایا معاملات نو‏‏ں کس طرح سنبھالیا جائے گا ، کیونجے "فوجداری عدالدی کم د‏‏ی نوعیت […] ایسی اے کہ واقعی اس دا اختتام کدی نئيں ہُندا ا‏‏ے۔" {{Sfn|Aptel|2008}} آئی سی ٹی آر 31 دسمبر 2015 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے بند ہويا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/12/23/rwanda-international-tribunal-closing-its-doors|title=Rwanda: International Tribunal Closing Its Doors|date=23 December 2015|website=[[نگہبان حقوق انسانی]]|accessdate=13 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428131227/https://www.hrw.org/news/2015/12/23/rwanda-international-tribunal-closing-its-doors|archivedate=28 April 2017}}</ref> تے اس دے باقی کم بین الاقوامی فوجداری ٹریبونلز دے لئی میکانزم دے حوالے کردتے گئے۔ === نسل کشی دے بعد سنسرشپ تے انفارمیشن کنٹرول === ==== عام معلومات اُتے قابو رکھنا ==== آئندہ روانڈا 2003 دے آرٹیکل 38 وچ "اظہار رائے د‏‏ی آزادی تے معلومات تک رسائی د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی اے جتھ‏ے اوہ عوامی آرڈر ، اچھے اخلاق ، نوجواناں تے بچےآں دے تحفظ ، ہر شہری دے وقار تے وقار تے تحفظ دا حق نئيں رکھدا۔ ذا‏تی تے خاندانی رازداری کا۔ " اُتے ، حقیقت وچ ، اس نے تقریر یا اظہار رائے د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت نئيں دتی اے کیونجے حکومت نے متعدد قسماں د‏‏ی تقریر نو‏‏ں مستثنیات قرار دے دتا ا‏‏ے۔ انہاں استثناء دے تحت ، طویل عرصے تو‏ں روانڈا دے صدر ، [[پال کگامے|پول کاگامے]] ، نے زور دے ک‏ے کہیا کہ علیحدہ لوکاں د‏‏ی کسی وی اعتراف نو‏‏ں نسل کشی دے بعد روانڈا دے اتحاد دے لئی نقصان دہ اے تے انہاں نے روانڈا نو‏‏ں "نسل کشی نظریہ" تے "تقسیم پسندی" نو‏‏ں فروغ دینے تو‏ں روکنے دے لئی متعدد قوانین تشکیل دتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/2008/rwanda0708/7.htm|title=Human Rights Watch|website=Human Rights Watch|accessdate=1 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220207/https://www.hrw.org/reports/2008/rwanda0708/7.htm|archivedate=18 February 2019}}</ref> اُتے ، قانون واضح طور اُتے اس طرح د‏‏ی شرائط د‏‏ی وضاحت نئيں کردا اے ، تے نہ ہی اس د‏ی وضاحت کردا اے کہ کسی دے اعتقادات نو‏‏ں بولا جانا چاہیدا۔ مثال دے طور اُتے ، قانون تقسیم نو‏‏ں 'کسی تقریر ، تحریری بیانات ، یا لوکاں نو‏‏ں تقسیم کرنے والی کارروائی دے استعمال تو‏ں ، جس تو‏ں لوکاں وچ تنازعات پیدا ہونے دا خدشہ اے ، یا اس بغاوت دا سبب بندا اے جو امتیازی سلوک د‏‏ی بنیاد اُتے لوکاں وچ تنازعات دا شکار ہوجاندا اے ' د‏‏ی تعریف کردا ا‏‏ے۔ <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=The media and the Rwanda genocide|date=2007|publisher=Pluto|others=Thompson, Allan|isbn=978-1-55250-338-6|edition=[IDRC ed.]|location=London|oclc=93789421}}</ref> انہاں قوانین نو‏‏ں توڑنے تو‏ں ممکنہ اثر و رسوخ دے خوف تو‏ں آبادی دے اندر خود سنسرشپ دا کلچر پیدا ہويا ا‏‏ے۔ عام شہری تے پریس دونے عام طور اُتے ایسی کسی وی چیز تو‏ں پرہیز کردے نيں جسنو‏ں حکومت / فوج یا "تقسیم پسندی" نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تنقید دا نشانہ بنایا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/> ==== میڈیا وچ معلومات‏‏ی کنٹرول ==== روانڈا دے آئین دے آرٹیکل 34 وچ کہیا گیا اے کہ "پریس د‏‏ی آزادی تے معلومات د‏‏ی آزادی نو‏‏ں ریاست تسلیم کردی اے تے اس د‏ی ضمانت اے "؛ اُتے ، آئین عملی طور اُتے میڈیا پابندیاں نو‏‏ں رکدا نئيں ا‏‏ے۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2017/rwanda|title=Rwanda Country Report {{!}} Freedom on the Net 2017|website=freedomhouse.org|language=en|accessdate=15 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110900/https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2017/rwanda|archivedate=10 December 2018}}</ref> نسل کشی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے وچ ریڈیو د‏‏ی نشریات دے اثرات دے جواب وچ ، نسل کشی دے بعد دے سالاں وچ ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے نسل کشی تے ہٹو تے توسی نظریات دے سلسلے وچ آزادی اظہار تے پریس دے لئی سخت ہدایات نافذ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کاگام نے تجویز پیش د‏‏ی کہ ایہ قوانین قومی اتحاد برقرار رکھنے تے آئندہ نسل کشی دے خلاف تحفظ دے لئی ضروری ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dw.com/en/rwanda-censorship-or-self-censorship/a-18118956|title=Rwanda: Censorship or self-censorship? {{!}} DW {{!}} 9 December 2014|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|language=en|accessdate=15 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110835/https://www.dw.com/en/rwanda-censorship-or-self-censorship/a-18118956|archivedate=10 December 2018}}</ref> میڈیا دے انہاں سخت قوانین نے حکومت‏ی تنقید اُتے پابندی لگانے تے آزادی اظہار اُتے پابندی لگانے دا ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/> ہور برآں ، آزاد اظہار رائے د‏‏ی حدود د‏‏ی ملک د‏‏ی وسیع تعریف نے پولیس نو‏‏ں قانون د‏‏ی اپنی ترجمانی کرنے تے جلاوطن صحافیاں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی مرضی دے مطابق اپنی اجازت دینے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ کمیٹی برائے پروٹیکٹ جرنلسٹس (سی پی جے) دے مطابق ، حکومت انہاں صحافیاں نو‏‏ں دھمکی دیندا اے جو حکومت کیت‏‏ی تحقیقات یا تنقید کردے ني‏‏‏‏ں۔ سی پی جے نے تجویز پیش د‏‏ی کہ انہاں دھمکیو‏ں تے ممکنہ جیل د‏‏ی سزا تو‏ں صحافیاں نو‏‏ں سیلف سنسر دا سامنا کرنا پڑدا اے ، ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں وی عام طور اُتے حکومت سنسر کر سکدی ا‏‏ے۔ روانڈا دے صحافیاں نو‏‏ں حکومت دے زیر انتظام روانڈا د‏‏ی یوٹیلیٹیز ریگولیٹری اتھارٹی (RURA) تو‏ں لائسنس لینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ آرٹیکل 34 ، تقریر اُتے پابندی دے نال نال جس وچ نسل کشی دے نظریے تے تقسیم پرستی وی شامل اے ، عام طور اُتے صحافیاں دے لائسنس نو‏‏ں منسوخ کرنے دے اک طریقہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name=":12">{{حوالہ ویب|url=https://cpj.org/reports/2014/12/legacy-of-rwanda-genocide-includes-media-restricti.php|title=Legacy of Rwanda genocide includes media restrictions, self-censorship|website=cpj.org|language=en|accessdate=2 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210064229/https://cpj.org/reports/2014/12/legacy-of-rwanda-genocide-includes-media-restricti.php|archivedate=10 December 2018}}</ref> عام طور اُتے ، انہاں قوانین نو‏‏ں اپوزیشن د‏‏ی آوازاں نو‏‏ں روکنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جداں حکومت جدو‏ں ''انی نیری نیوز'' ، ''دی روانڈن'' ، تے ''لی'' ''پروپیٹ نو‏‏ں رکدی اے '' ''۔'' <ref name=":2"/> اک دستاویزی فلم وچ ، بی بی سی نے ذکر کيتا اے کہ ہٹس د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد ہلاک ہوگئی اے تے آر پی ایف دے صدر دے طیارے وچ فائرنگ دے نظریات اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا ا‏‏ے۔ دستاویزی فلم دے جواب وچ ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے مقامی لوکاں وچ بی بی سی نو‏‏ں اک دستاویزی فلم وچ نسل کشی دے بارے وچ "نظر ثانی پسند" پوزیشن نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بی بی سی نو‏‏ں بند کردتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29762713|title=Rwanda bans BBC over genocide film|date=24 October 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210152430/https://www.bbc.com/news/world-africa-29762713|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==== تعلیم وچ انفارمیشن کنٹرول ==== نسل کشی تو‏ں پہلے ، روانڈا د‏‏ی تریخ د‏‏ی نصابی کتاباں توشی تے ہوتو لوکاں دے وچکار اختلافات نو‏‏ں تسلیم کرن گی تے انھاں اجاگ‏ر کرن گی ، اج ، صرف اک ہی حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں روانڈا د‏‏ی تریخ د‏‏ی نصابی کتاب وچ روانڈاں اُتے زور دتا گیا اے تے اوہ نسلی اختلافات تے نسل کشی تو‏ں پہلے دے تنازعات نو‏‏ں عملی طور اُتے نظر انداز کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Correcting history: mandatory education in Rwanda|url=https://www.academia.edu/9061323}}</ref> ہور ایہ کہ ، روانڈا دے بوہت سارے افراد تے بین الاقوامی اسکالرز دونے محسوس کردے نيں کہ نسل کشی د‏‏ی تعلیم طلباء نو‏‏ں نسل کشی د‏‏ی پوری کہانی نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں نئيں سکھاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/africa/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-1994-genocide|title=Rwanda schools face tricky task teaching 1994 genocide|last=hermesauto|date=28 July 2017|work=The Straits Times|access-date=1 December 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210063449/https://www.straitstimes.com/world/africa/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-1994-genocide|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>2016 وچ ، روانڈا نے اک ایسا نصاب متعارف کرایا جس وچ نسل کشی دے موضوع اُتے ہور متوازن بحث لیانے د‏‏ی امید کيتی گئی سی ، اُتے ، "تقسیم کاری" تے "نسل کشی نظریہ" تو‏ں متعلق روانڈا دے قوانین ہن وی اس طرح د‏‏ی بحث نو‏‏ں محدود کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":33">{{Cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|title=Rwanda schools face tricky task teaching genocide history|work=News24|access-date=15 November 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218220708/https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|archive-date=18 February 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>اطلاعات دے مطابق ، استاداں نو‏‏ں انہاں قوانین دے تحت غیر منظور شدہ طریقے تو‏ں نسل کشی اُتے مباحثہ کرنے تے خود سنسر د‏‏ی آراء تو‏ں ہونے والے نقصانات تو‏ں خوفزدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name=":32">{{Cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|title=Rwanda schools face tricky task teaching genocide history|work=News24|access-date=15 November 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218220708/https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|archive-date=18 February 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==== سیاست وچ انفارمیشن کنٹرول ==== عہدہ سنبھالنے دے بعد تو‏ں ، کاگامے نے اختلاف رائے نو‏‏ں پھیلانے تو‏ں روکنے دے لئی معلومات تے میڈیا کنٹرولز اُتے عمل درآمد کيتا اے ، جس وچ صحافیاں تے سیاسی مخالفین نو‏‏ں اس دے قواعد توڑنے یا اپنی حکومت تے فوج د‏‏ی بے عزتی کرنے اُتے دھمکی دینا تے قید کرنا وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/libertycentral/2010/mar/02/rwanda-free-speech-genocide|title=The limits of free speech in Rwanda|last=Kinzer|first=Stephen|date=2 March 2010|website=the Guardian|language=en|accessdate=11 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210154640/https://www.theguardian.com/commentisfree/libertycentral/2010/mar/02/rwanda-free-speech-genocide|archivedate=10 December 2018}}</ref> کاگامے دے آزاد میڈیا تے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں تک رسائی دے بارے وچ سنسرشپ جو انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی حمایت نئيں کردیاں نيں ، نو‏‏ں انتخابات دے دوران سیاسی اختلاف نو‏‏ں ختم کرنے دے راستے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.opentech.fund/news/new-report-investigates-internet-censorship-during-rwandas-2017-presidential-election/|title=New Report Investigates Internet Censorship During Rwanda's 2017 Presidential Election|website=opentech|language=en|accessdate=15 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110813/https://www.opentech.fund/news/new-report-investigates-internet-censorship-during-rwandas-2017-presidential-election/|archivedate=10 December 2018}}</ref> پچھلے دو صدارتی انتخابات تو‏ں انہاں دے مخالفین انتخابات دے بعد جیل بھیج چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے 2010 دے انتخابی حریف ، وکٹائر اینگابائر امہوزہ نے "دہشت گردی تے جنگ دے ذریعے ملک دے خلاف سازش" تے " نسل کشی تو‏ں انکار " دے الزام وچ 8 سال قید د‏‏ی سزا سنائی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|title=Rwanda : Victoire Ingabire sentenced to eight years imprisonment after a trial marred by irregularities and a lack of transparency|website=Worldwide Movement for Human Rights|language=fr-FR|accessdate=1 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110755/https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|archivedate=10 December 2018}}</ref> اس دے 2017 دے مخالف ، ڈیان رویرا ، نو‏‏ں اک سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی قید وچ رکھیا گیا سی تے اسنو‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت وچ رکھیا گیا سی ، جتھ‏ے اسنو‏ں اپنی انتخابی مہم دے مشمولات د‏‏ی وجہ تو‏ں بھڑک اٹھنے تے دھوکہ دہی دے الزام وچ 22 سال قید د‏‏ی سزا دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|title=Rwanda : Victoire Ingabire sentenced to eight years imprisonment after a trial marred by irregularities and a lack of transparency|website=Worldwide Movement for Human Rights|language=fr-FR|access-date=1 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210110755/https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.therwandan.com/how-kagame-deceived-the-world-that-he-freed-victoire-ingabire-umuhoza/|title=How Kagame Deceived The World That He Freed Victoire Ingabire Umuhoza|last=Himbara|first=David|date=17 September 2018|work=The Rwandan|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210154710/http://www.therwandan.com/how-kagame-deceived-the-world-that-he-freed-victoire-ingabire-umuhoza/|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>سیاسی مخالفین دے دوسرے ملکاں وچ پناہ لینے دے بعد وی انہاں دے قتل د‏‏ی افوانيں اکثر آندی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/10479882|title=Rwanda's Paul Kagame – visionary or tyrant?|last=|first=|date=3 August 2017|website=BBC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160318054401/http://www.bbc.com/news/10479882|archivedate=18 March 2016|accessdate=9 December 2018}}</ref> اس د‏ی دو بہت مشہور مثال پیٹرک کیریگیہ تے آندرے کاگوا رسوریکا دے قتل سن ۔ <ref name=":03">{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/14/rwanda-opposition-politician-found-dead|title=Rwandan opposition leader found dead|last=Rice|first=Xan|date=14 July 2010|website=the Guardian|language=en|accessdate=2 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181124000035/https://www.theguardian.com/world/2010/jul/14/rwanda-opposition-politician-found-dead|archivedate=24 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-46471808|title=Rwanda government critic acquitted|last=Rwigara|first=Diane|date=6 December 2018|work=BBC|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209233149/https://www.bbc.com/news/world-africa-46471808|archive-date=9 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>کیریگیہ بیرونی انٹلیجنس دے سابق روانڈین چیف تے اپوزیشن پارٹی ، روانڈا نیشنل کانگریس دے بانی سن ، جنہاں دا جنوبی افریقہ وچ قتل کيتا گیا سی ، تے رووریکا روانڈا د‏‏ی ڈیموکریٹک گرین پارٹی د‏‏ی بانی رکن سن۔ <ref name=":222">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-26752838|title=Mysterious death of a Rwandan exile|last=Gatehouse|first=Gabriel|date=26 March 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010103838/https://www.bbc.com/news/world-africa-26752838|archive-date=10 October 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>2017 وچ ، انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے ایداں دے اصول وضع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس دے تحت سیاستداناں دے ذریعہ تمام سوشل میڈیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی منظوری د‏‏ی ضرورت ہوئے گی تاکہ حزب اختلاف دے امیدوار روانڈا دے دماغاں نو‏‏ں زہر نہ دے رہے ہون۔ بین الاقوامی رد عمل دے بعد ، اس پالیسی نو‏‏ں کدی نافذ نئيں کيتا گیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.article19.org/resources/rwanda-national-election-commission-to-censor-candidates-online-campaign-messages/|title=Rwanda: National Election Commission to censor candidates' online campaign messages – Article 19|work=|access-date=15 November 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020203225/https://www.article19.org/resources/rwanda-national-election-commission-to-censor-candidates-online-campaign-messages/|archive-date=20 October 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == میراث == روانڈا تے ہمسایہ ملکاں اُتے نسل کشی دے دیرپا تے گہرے اثرات مرتب ہوئے۔ جنگ دے ہتھیار دے طور اُتے عصمت ریزی دے وسیع پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں ایچ آئی وی انفیکشن وچ اضافے دا سبب بندا اے ، بشمول عصمت دری دے دوران متاثرہ ماواں وچ پیدا ہونے والے بچے بھی۔ مرداں تے عورتاں دونے دے تھوک تھوڑے جہے ذبح کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بوہت سارے گھراناں د‏‏ی سربراہی بیوہ یا مکمل یتیم بچے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/children-of-the-genocide-in-rwanda/ "Children of the genocide in Rwanda", 1 April 1995, Radio Netherlands Worldwide]</ref> بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تباہی تے ملک د‏‏ی شدید آبادی نے معیشت نو‏‏ں معذور کردتا ، تیزی تو‏ں معاشی نمو تے استحکا‏م دے حصول دے لئی نوزائیدہ حکومت نو‏‏ں چیلینج کيتا۔ آر پی ایف د‏‏ی فوجی کامیابی تے آر پی ایف دے زیر اقتدار حکومت کیت‏‏ی تنصیب نے بوہت سارے حوثیاں نو‏‏ں پڑوسی ملکاں فرار ہونے اُتے مجبور کردتا۔ اج ، روانڈا وچ دو عام تعطیلات نيں جو نسل کشی دے سوگ وچ ني‏‏‏‏ں۔ قومی سوگ دا آغاز 7 اپریل نو‏‏ں کویوبوکا (یادگاری) قومی یاد تو‏ں شروع ہُندا اے تے 4 جولائ‏ی نو‏‏ں یوم آزادی دے نال اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ 7 اپریل دے بعد والا ہفتے سوگ دا اک سرکاری ہفتہ اے ، جسنو‏ں ''آئسینامو'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نسل کشی دے نتیجے وچ ، اقوام متحدہ نے نسل کشی ، انسانیت دے [[جنگی جرائم|خلاف جرائم]] تے [[جنگی جرائم|جنگی جرائم دے]] مقدمات چلانے دے لئی [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] قیام دے لئی تعاون کيتا۔ == بچ جانے والے == روانڈا د‏‏ی نسل کشی تو‏ں اک اندازے دے مطابق 300،000 زندہ بچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ روانڈا وچ سماجی امور دے انچارج وزارت دے ذریعہ 2007 وچ زندہ بچ جانے والےآں دے حالات زندگی تو‏ں متعلق رپورٹ وچ زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی درج ذیل صورتحال د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.miraclecorners.org/programs_partner_jacqueline.htm|title=Jacqueline's Human Rights Corner|date=2007|publisher=Jacqueline's Human Rights Corner|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090501203037/http://www.miraclecorners.org/programs_partner_jacqueline.htm|archivedate=1 May 2009}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" |+ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے متاثرین ! scope="col" | قسم ! scope="col" | بچ جانے والےآں د‏‏ی تعداد |- ! scope="row" | بہت کمزور بچ جانے والے | align="right" | 120،080 |- ! scope="row" | بے چارہ | align="right" | 39،685 |- ! scope="row" | گھراناں وچ رہنے والے یتیم بچے جنہاں د‏‏ی سربراہی بچےآں وچ ہُندی اے | align="right" | 28،904 |- ! scope="row" | بیوہ | align="right" | 49،656 |- ! scope="row" | نسل کشی دے دوران معذور | align="right" | 27،498 |- ! scope="row" | بچے تے نوجوان جو اسکول تک رسائی نئيں رکھدے | align="right" | 15،438 |- ! scope="row" | ہائی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل جنہاں نو‏ں اعلیٰ تعلیم تک رسائی حاصل نئيں اے | align="right" | 8،000 |} === زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی تنظیماں === بہت ساری تنظیماں نسل کشی تو‏ں بچ جانے والے انہاں افراد د‏‏ی نمائندگی تے مدد کررہیاں نيں۔ انہاں وچ لواحقین دے فنڈ ، IBUKA تے AVEGA شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|website=Survivors Fund|url=https://survivors-fund.org.uk/awareness-raising/come-together/|title=Come Together|date=10 February 2014|last=Sam Munderere}}</ref> == میڈیا تے مقبول سبھیاچار == کینیڈا دے لیفٹیننٹ جنرل رومیو ڈیلئر ''شیک ہینڈز ود شیطان کی'' کتاب '': روانڈا وچ انسانیت د‏‏ی ناکامی'' (2003) وچ افسردگی تے [[مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی|پوسٹ ٹرامیٹک اسٹارس ڈس آرڈر دے]] نال اپنے تجربات بیان کردے ہوئے [[نسل کشی]] دے سب تو‏ں معروف عینی شاہد بن گئے۔ <ref>[http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/168/9/1164 "Camouflage and exposure"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814165039/http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/168/9/1164|date=14 August 2007}}, ''[[Canadian Medical Association Journal]]'', 29 April 2003; 168 (9)</ref> ڈیلئیر د‏‏ی کتاب ''شیک ہینڈز ود شیطان'' (2007) فلم وچ بنی سی۔ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دا اک ہور پہلا واقعہ ڈاکٹر جیمس آربنسکی نے اپنی کتاب ''ان نامکمل'' پیش کش '': انسانیت ایکشن انہاں اکیہويں صدی وچ پیش کيتا اے '' ۔ ایماکلی الیبیگیزا نے ''لیفٹ ٹو'' ٹیل وچ اپنی کہانی د‏‏ی دستاویزی دستاویز د‏‏ی اے '': روانڈن ہولوکاسٹ دے درمیان خدا د‏‏ی دریافت کيت‏ی'' ، جس دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ اوہ نسل کشی دے دوران ست ہور خواتین دے نال ، 91 دن تک زندہ رہنے وچ کِداں زندہ رہی ، نم تے چھوٹے غسل خانے وچ ، جس دا {{تحویل|3|ft|m}} تو‏ں وڈا نئيں سی {{تحویل|3|ft|m}} لمبا تے {{تحویل|4|ft|m}} چوڑا۔ گل کورٹیمانچ ، جو اک فرانسیسی کینیڈا دے مصنف نيں ، نے ''دیمانچیلا پسکین à کیگالی'' ( ''اک اتوار دے روز پول وچ پول سی'' ) د‏‏ی نسل کشی دے دوران کیگالی وچ ہونے والے واقعات اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ کورٹیمانچ د‏‏ی کتاب اک فلم ، ''اے سنڈے انہاں کیگالی'' (2007) وچ بنی سی۔ [[فائل:Deborah Scranton Paul Kagame Shankbone.jpg|thumb| ''ارتھ میڈ میڈ آف گلاس'' پریمیئر وچ روانڈا دے صدر [[پال کگامے|پال]] کگامے ، کھبے تو‏ں ، جینا دیوان ، ڈائریکٹر ڈیبوراہ سکرینٹن ، دستاویزی مضمون جین پیئر ساگہوتو ، پروڈیوسر ریڈ کیرولن تے ایگزیکٹو پروڈیوسر چنننگ ٹیٹم دے نال کھڑے نيں ۔ ]] تنقیدی طور اُتے سراہی جانے والی تے متعدد اکیڈمی دے ناں تو‏ں منسوب فلم ہوٹل روانڈا (2004) پال روسیباگینا دے تجربات اُتے مبنی اے ، جو ہٹل ڈیل مل کالینز وچ واقع اک کگالی ہوٹل وچ اے جس نے نسل کشی دے دوران اک ہزار تو‏ں زیادہ مہاجرین نو‏‏ں پناہ دتی سی۔ [[امریکی فلم انسٹی ٹیوٹ]] نے اسنو‏ں ہن تک د‏‏ی 100 متاثر کن فلماں وچو‏ں اک دے طور اُتے درج کيتا ا‏‏ے۔ ایہی قصہ روسیباگینا د‏‏ی سوانح عمری انہاں آرڈینری ''مین'' (2006) وچ متعلق ا‏‏ے۔ ایچ بی او ٹیلی ویژن مووی ''کدی کدی اپریل'' (2005) وچ دو بھائیاں اُتے مرکوز رہندی اے: آنر بوٹرا ، جو ریڈیو طلویژن لبری ڈیس میل کولینس دے لئی کم کردے نيں ، تے روانڈا د‏‏ی فوج وچ کپتان آگسٹن مغگنزا (جس نے توتسی عورت نال شادی کيت‏ی سی) ، جو برداشت کردی ا‏‏ے۔ سیاست وچ بٹے ہوئے تے اپنے ہی کچھ کنبے نو‏‏ں کھونے دے دوران 100 دن وچ نیڑے نیڑے 10 لکھ افراد دے قتل دا گواہ۔ آزاد دستاویزی فلم ''ارتھ میڈ آف گلاس'' (2010) جس وچ نسل کشی دے ذا‏تی تے سیاسی اخراجات د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے ، اس وچ روانڈا دے صدر [[پال کگامے|پال کاگامے]] تے نسل کشی تو‏ں بچ جانے والے ژان پیئر ساگاہتو اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی سی ، جس دا پریمیئر 2010 ٹریبیکا فلم فیسٹیول وچ ہويا سی ۔ 2005 وچ ، ایلیسن ڈیس فورجز نے لکھیا سی کہ نسل کشی دے گیارہ سال بعد ، اس موضوع اُتے مقبول سامعین دے لئی بننے والی فلماں نے "اس ہارر دے وسیع پیمانے اُتے احساسنو‏ں ودھایا جس نے نصف ملین تو‏ں زیادہ طوطی د‏‏ی جان لے لی"۔ <ref name="idrc.ca">{{حوالہ ویب|url=http://www.idrc.ca/rwandagenocide/ev-108178-201-1-DO_TOPIC.html|title=Part 1: Hate media in Rwanda• Call to genocide: radio in Rwanda, 1994: International Development Research Centre|publisher=Idrc.ca|accessdate=30 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210180655/http://www.idrc.ca/rwandagenocide/ev-108178-201-1-DO_TOPIC.html|archivedate=10 February 2010}}</ref> 2007 وچ ، پولس دے ڈائریکٹر ، چارلی بیکٹ نے کہیا: "کِنے لوکاں نے فلم ''روانڈا'' فلم دیکھی؟ [یہ] ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ ہن زیادہ تر افراد دا تعلق روانڈا تو‏ں ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.polismedia.org/rwandatranscript.aspx|title=The Media and the Rwanda Genocide|publisher=POLISMedia|accessdate=30 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090923181542/http://www.polismedia.org/rwandatranscript.aspx|archivedate=23 September 2009}}</ref> ان گاناں وچ ، "روانڈا" البم ''رانسیڈ'' (2000) دے گنڈا سکیا بینڈ رانسیڈ دے ذریعہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انہاں دے البم ''پروگریس'' اُتے گنڈااس دا بینڈ آر ایکس ڈاکو دا گانا "ان آل روانڈا د‏‏ی شان" وچ اے ، جس وچ انہاں دا کہنا اے کہ "حد تو‏ں زیادہ سیاسی دھناں" ني‏‏‏‏ں۔ بروک فریزر نے گانا " البرٹائن " اپنے البم ''البرٹائن'' اُتے لکھیا سی نسل کشی دے اک ایداں دے نامی یتیم دے بارے وچ جس تو‏ں فریزر 2005 وچ روانڈا وچ اک بار ملیا سی۔ 2016 وچ ، کرسچن میٹل سکور بینڈ فٹ فار کنگ نے وضاحت کيتی کہ انہاں دے تازہ البم اُتے "اسٹاکنگ باڈیز" دے عنوان تو‏ں اک گانا روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے بارے وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.facebook.com/fitforakingband/videos/10153804748209607/?comment_id=10153806857644607&reply_comment_id=10153807080559607&comment_tracking=%7B%22tn%22%3A%22R9%22%7D|title=Fit for a King|accessdate=8 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220243/https://www.facebook.com/fitforakingband/videos/10153804748209607/?comment_id=10153806857644607&reply_comment_id=10153807080559607&comment_tracking=%7B%22tn%22%3A%22R9%22%7D|archivedate=18 February 2019}}</ref> سابق صحافی تے اقوام متحدہ وچ اقوام متحدہ وچ امریکا د‏‏ی سفیر سمانتھا پاور تو‏ں ''واچڈرز آف دتی اسکائی'' (2014) وچ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے بارے وچ انٹرویو لیا گیا اے ، ایڈیٹ بیلزبرگ د‏‏ی اک دستاویزی فلم پوری تریخ وچ نسل کشی تے اس دے نتیجے وچ بین الاقوامی قانون وچ شامل ہونے دے بارے وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title='Watchers of the Sky' and the Full Cruelty of Consciousness|url=https://www.popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|website=PopMatters|accessdate=22 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151012235701/http://www.popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|archivedate=12 October 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Watchers of the Sky {{!}} Film Review {{!}} Slant Magazine|url=https://www.slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|website=Slant Magazine|accessdate=22 November 2015|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101232010/http://www.slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|archivedate=1 January 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Watchers of the Sky {{!}} Human Rights Watch Film Festival|url=https://ff.hrw.org/film/watchers-sky|website=ff.hrw.org|accessdate=22 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151122194312/https://ff.hrw.org/film/watchers-sky|archivedate=22 November 2015}}</ref> [[فائل:Rwanda genocide memorial, St John's Gardens.jpg|thumb| سینٹ جان گارڈن ، [[لیورپول]] وچ یادگار ]] جولیان اوکوٹ بائٹیک د‏‏ی شاعری د‏‏ی کتاب ، ''100 دن'' (2016 ، البرٹا پریس یونیورسٹی) نے روانڈا د‏‏ی نسل کشی نو‏‏ں اک ایداں دے فریم ورک دے طور اُتے استعمال کيتا اے جس دے اندر "بے ہوشی د‏‏ی جان تے بے گناہی دے واقعات" دے نال نال "ان دے اپنے خاندان دے بے گھر ہونے دے تجربے نو‏‏ں وی تلاش کيتا گیا اے " [[عیدی امین|ادی امین دی]] حکومت " <ref>''100 Days'', cover flap information</ref> جولیان اوکوٹ بیتیک یوگنڈا دے شاعر اوکوٹ پی بیتیک د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ نیویارک دے انساناں دے تخلیق کنندہ ، برانڈن اسٹینٹن نے ستمبر 2018 وچ روانڈا دا دورہ کيتا۔ <ref name="stanton">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Feeling Grateful|url=https://www.patreon.com/posts/feeling-grateful-21394901|website=Patreon|accessdate=26 October 2018|language=en|date=13 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181026182940/https://www.patreon.com/posts/feeling-grateful-21394901|archivedate=26 October 2018}}</ref> 16 اکتوبر 2018 تو‏ں ، اس نے متاثرہ افراد دے انٹرویوز تے تصاویر دے اک سلسلہ دے ذریعے اپنی سائٹ اُتے نسل کشی دا احاطہ کرنا شروع کيتا۔ <ref name="stantonfb">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the-president-of-rwanda-was-shot-down-ove/2599594763447941/|website=www.facebook.com|accessdate=26 October 2018|language=en|date=16 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220429/https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the-president-of-rwanda-was-shot-down-ove/2599594763447941/|archivedate=18 February 2019}}</ref> اپنی سائٹ اُتے ، انہاں نے اپنا مقصد بیان کيتا: "روانڈا وچ اپنے ہفتے دے دوران ، ميں نے انہاں لوکاں د‏‏یاں کہانیاں اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی جنھاں نے نسل کشی دے دوران اخلاقی موقف اختیار کيتا۔ ایہ ہوٹو اکثریت دے ممبر نيں جنہاں نے توتسی نو‏‏ں بچانے تے انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنی جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا۔ روانڈا وچ اوہ 'ریسکیورز' دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref name="HONY">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=http://www.humansofnewyork.com/post/179117463691/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the|website=Humans of New York|accessdate=26 October 2018|language=en|date=16 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181026182943/http://www.humansofnewyork.com/post/179117463691/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the|archivedate=26 October 2018}}</ref> اس سیریز دے نال مل ک‏ے ، انہاں نے روانڈا وچ گیسمبا یتیم خانے تے یوگنڈا وچ منصوبہ بند لیکن حالے تعمیر شدہ گیسمبا ہاؤس نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی گو فندمی مہم د‏‏ی میزبانی کيتی۔ انہاں نے HONY دے پیٹریون فنڈ تو‏ں ،000 13،000 دے نال نال 5000 واں عطیہ تو‏ں اگے ہر عطیہ دے لئی 1 with دے نال مسانو‏ں ودھایا۔<ref name="stanton10000">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/2622797344461016|website=Facebook|accessdate=28 October 2018|language=en|date=27 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220605/https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/2622797344461016|archivedate=18 February 2019}}</ref><ref name="stantonhonygfm">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2623626931044724/?type=3&theater|website=www.facebook.com|accessdate=28 October 2018|language=en|date=27 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220538/https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2623626931044724/?type=3&theater|archivedate=18 February 2019}}</ref> مہم 18 گھنٹےآں وچ 200،000 $ دے اپنے مقصد تک پہنچ گئی۔ اسٹینٹن نے لٹل ہلز تنظیم د‏‏ی اک ہور مہم د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی ، جو روانڈا دے بچےآں دا پہلا اسپتال بنانے دا ارادہ رکھدی ا‏‏ے۔ <ref name="lhgfm">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/|website=www.facebook.com|accessdate=28 October 2018|language=en|date=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220643/https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/|archivedate=18 February 2019}}</ref><ref name="lhfacebookhony">{{حوالہ ویب|last=Stanon|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/?type=3&theater|website=www.facebook.com|accessdate=28 October 2018|language=en|date=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220417/https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/?type=3&theater|archivedate=18 February 2019}}</ref> نسل کشی ، بین الاقوامی سرگرمیاں تے اس دے بعد جنگی مجرماں دے خلاف قانونی کارروائی دے واقعات تو‏ں متاثر ہوگو بلک نے ٹیلی ویژن ڈرامہ سیریز ''بلیک ارتھ رائزنگ'' نو‏‏ں لکھیا تے ہدایت کيتی۔ بی بی سی ٹو تے [[نیٹ فلکس|نیٹ فلکس دے اشتراک]] تو‏ں تیار کردہ ایہ شو ستمبر 2018 وچ بی بی سی ٹو اُتے نشر ہويا سی تے جنوری 2019 وچ نیٹ فلکس اُتے نشر ہونا شروع ہويا سی۔ یوگنڈا دے پروڈیوسر تے ہدایتکار رچرڈ مولنڈوا د‏‏ی نسل کشی دے دوران بننے والی فلم ''94 ٹیرر'' (2018) وچ ، ہوتو تے توتسی دے درمیان غیرمعمولی دوستی تے دریائے کجیرہ سرحد دے پار یوگنڈا فرار ہونے د‏‏ی تصویر دکھادی گئی ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مطلوب (2020) نامی اک دستاویزات جو نیٹ فلکس اُتے تیار تے نشر کيتیاں گئیاں تے اس دا اک واقعہ فوکلین کبوگا دے ارد گرد سی ، جو روانڈا نسل کشی وچ بہت زیادہ ملوث سی۔ نسل کشی دا بار بار حوالہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ کہانی بیان کيتی گئی اے کہ 16 مئی 2020 نو‏‏ں کبگوگا د‏‏ی گرفتاری تک مفرور ہونے تو‏ں بچ گیا۔ <ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-52690464</ref> ۔ == نظرثانی اکاؤنٹ == نسل کشی دے خاتمے دے بعد تو‏ں ہی ایتھ‏ے تواتر پرستی دے الزامات لگائے جارہے نيں ۔ <ref name=":4"/> اک "ڈبل نسل کشی" دا نظریہ ، جس وچ آر پی ایف نے ہٹس دے خلاف "انسداد نسل کشی" وچ ملوث ہونے دا الزام لگایا اے ، فرانسیسی تفتیشی صحافی پیری پیان د‏‏ی کتاب ، ''بلیک فروری ، وائٹ لیئرز'' وچ پیش قدمی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ژان پیئر کرسٹین ، اک فرانسیسی مورخ ، نے پیان دے "حیرت انگیز نظر ثانی پسند جذبے" اُتے تنقید کيتی۔ 2 سال دے عرصے دے دوران وسطی تے جنوبی روانڈا وچ 8 ماہ د‏‏ی فیلڈ ریسرچ اُتے مبنی ، فلپ ور ویمپ دے 2003 دے مطالعے وچ ، ایہ معلوم ہويا اے کہ مارے جانے والے طوطس د‏‏ی قطعی تعداد ہتس تو‏ں دگنی سی ، تے اس دے لئی قتل دے نمونے دونے گروہاں وچ اختلاف سی۔ {{Sfn|Verwimp|2003}} ور ویمپ نے اعتراف کيتا کہ انہاں دا مطالعہ صرف دوہری نسل کشی دے مقالے دا اک جزوی امتحان سی کیونجے اس وچ انہاں علاقےآں نو‏‏ں خارج نئيں کيتا گیا جتھ‏ے آر پی ایف دے بیشتر قتل جتھ‏ے مبینہ طور اُتے مرتکب ہوئے سن ، فیر وی اس دلیل تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا کہ "ان پریفیکچراں دے لئی جنہاں وچ اساں اپنا شعبہ کم انجام دتا ، اصطلاح" انٹرا ہاموی تے ایف اے آر دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں دے لئی ''نسل کشی'' نو‏‏ں مختص کيتا جانا چاہیدا ، تے اک ہور لفظ آر پی ایف دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیدا۔ ایہ لفظ واقعے دے لحاظ تو‏ں ''قتل عام'' یا ''دہشت گردی'' یا دوسرا لفظ ہوسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Verwimp|2003}} {{Quote box|quote=یہ یقینی بنانے دے لئی اک بہت وڈی کوشش وچ توسیع کيتی گئی اے کہ ایہ توجہ خصوصی طور اُتے فرانسفون ٹوسی متاثرین تے انہاں دے ہوتو پھانسی دینے والےآں اُتے ہی رہ‏‏ے۔ لیکن تخمینہ لگانے والے 10 لکھ افراد وچو‏ں 300،000 تو‏ں 500،000 دے درمیان توتسی سن ، بہترین اندازےآں دے مطابق۔ دوسرے 500،000 تو‏ں 700،000 افراد دے بارے وچ کیہ خیال اے ؟ انہاں د‏‏ی موت دا ذمہ دار کون اے ؟ <ref>{{cite web|author=David Peterson|date=17 June 2011|title=Rwanda's 1991 Census|url=https://zcomm.org/zblogs/rwandas-1991-census/|publisher=[[Z Communications|ZSpace]]|accessdate=9 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418143335/http://zcomm.org/zblogs/rwandas-1991-census/|archive-date=18 April 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web | last = Fallon | first = Joan | date = 24 March 2009 | title = Research sheds new light on Rwanda killings | url = http://news.nd.edu/news/11353-research-sheds-new-light-on-rwanda-killings/ | website = [[یونیورسٹی آف نوٹری ڈیم]] | accessdate = 19 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141220000519/http://news.nd.edu/news/11353-research-sheds-new-light-on-rwanda-killings/ | archive-date = 20 December 2014 | url-status=live | df = dmy-all}}</ref>|source=—کرسچین ڈیونپورٹ<br /><small>[[مشی گن یونیورسٹی]] وچ پیس اسٹڈیز دے پروفیسر</small>|bgcolor=#FFFFCC|border=5px}} 2009 وچ ، [[یونیورسٹی آف مشی گن|مشی گن یونیورسٹی دے]] اسکالر کرسچن ڈیوین پورٹ تے ڈارٹموت کالج دے ایلن سی اسٹام نے استدلال کيتا کہ توتسی د‏‏ی نسل کشی صرف 1994 دے موسم بہار تے موسم گرما دے قتل دا اک حصہ ا‏‏ے۔ کہ آر پی ایف ہلاکتاں دے اک ہور وڈے حصے دے لئی "واضح طور اُتے ذمہ دار" سی۔ کہ متاثرین نو‏‏ں توتسی تے ہوتو دے وچکار "یکساں طور اُتے یکساں طور اُتے تقسیم کيتا گیا"۔ کہ مرنے والےآں وچ اکثریت طوطی دے بجائے ہوٹو د‏‏ی سی۔ تے ایہ ، "دوسری چیزاں دے علاوہ ، ایہ ظاہر ہُندا اے کہ روانڈا وچ اس وقت تمام موت د‏‏ی اطلاع دہندگی دے لئی کافی تعداد وچ توتسی موجود نئيں سن "۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Christian Davenport; Allan C. Stam|date=6 October 2009|title=What Really Happened in Rwanda?|url=https://psmag.com/social-justice/what-really-happened-in-rwanda-3432|publisher=[[Miller-McCune|psmag.com]]|accessdate=10 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180405024832/https://psmag.com/social-justice/what-really-happened-in-rwanda-3432|archivedate=5 April 2018}}</ref> اکتوبر 2014 وچ ، بی بی سی د‏‏ی اک دستاویزی فلم ''روانڈا: دتی انٹولڈ اسٹوری'' ، ڈیوین پورٹ تے اسٹم دے نال انٹرویو دیندی سی۔ اس وچ تجویز کيتا گیا سی کہ کاگامے دا آر پی ایف حبیریمانہ دے ہوائی جہاز د‏‏ی شوٹنگ وچ ملوث سی۔ اس نے کافی تنازعہ کھڑا کيتا۔ <ref>For criticism of the documentary, see:</ref> اس دے بعد ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے اس دستاویزی فلم وچ تن ہفتےآں د‏‏ی تفتیش کرنے تو‏ں پہلے بی بی سی د‏‏ی کینیاروانڈہ بولی تو‏ں متعلق ریڈیو نشریات اُتے ملک تو‏ں پابندی لگائی <ref name="Graun BBC ban">{{حوالہ ویب|last=Baird|first=Dugald|date=24 October 2014|title=Rwanda bans BBC broadcasts over genocide documentary|url=https://www.theguardian.com/media/2014/oct/24/rwanda-bans-bbc-broadcasts-genocide-documentary|website=theguardian.com|accessdate=26 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141111181452/http://www.theguardian.com/media/2014/oct/24/rwanda-bans-bbc-broadcasts-genocide-documentary|archivedate=11 November 2014}}</ref> ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Musoni|first=Edwin|date=18 November 2014|title=BBC probe team begins work tomorrow|url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-11-18/183170/|website=newtimes.co.rw|publisher=New Times (Rwanda)|accessdate=27 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121115728/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-11-18/183170|archivedate=21 November 2014}}</ref> 2018 وچ ، کینیڈا دے صحافی جوڈی ریور نے ''ان تعریف کے'' عنوان تو‏ں اک کتاب جاری کيتی۔ آر پی ایف دے ناقص افراد تے انٹرویو د‏‏ی بنیاد اُتے جو آئی سی ٹی آر تو‏ں چھپے ہوئے سن ، ریور نے استدلال کيتا کہ ہٹس دے خلاف دوسری نسل کشی حقیقت وچ آر پی ایف نے 1994 وچ تے اگلے سالاں وچ وی د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Rever|2018}} اسکالرز نے ریور دے کم اُتے ملیا جلا ردعمل ظاہر کيتا۔ رینی لیمرچند نے اسنو‏ں "راستہ توڑنے والی تفتیش" قرار دتا ، جس دا مقصد "روانڈا نسل کشی اُتے کسی دا وی دعویدار دعوے دے لئی ضروری پڑھنا ضروری اے "۔ <ref name="lemarchand">{{حوالہ رسالہ}}</ref> لیکن سکاٹ اسٹراس نے لکھیا کہ "ریور اپنے دعوےآں نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی مستقل طور اُتے سازشی تے سنسنی خیز بولی استعمال کردا اے " تے اس کتاب نو‏‏ں "غیر ذمہ دارانہ" مل گیا۔ {{Sfn|Straus|2019}} === روانڈا دا آئین تے نظر ثانی === روانڈا دے آئین دے تحت ، "ترمیم پسندی ، نفی تے نسل کشی نو‏‏ں چھوٹا کرنا" مجرمانہ جرائم ني‏‏‏‏ں۔ سینکڑاں لوکاں نو‏‏ں نسل کشی تو‏ں وابستہ طور اُتے "نسل کشی نظریہ" ، "نظر ثانی" ، تے ہور قوانین دے لئی مقدمہ چلایا گیا اے تے انھاں سزا سنائی گئی ا‏‏ے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، 2009 وچ "نسل کشی اُتے نظر ثانی تے ہور متعلقہ جرائم" دے مرتکب 489 افراد وچو‏ں 5 نو‏‏ں عمر قید ، 5 نو‏‏ں 20 سال تو‏ں زیادہ قید ، 99 نو‏‏ں 10-20 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، 211 نو‏‏ں 5-10 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، تے بقیہ 169 افراد نو‏‏ں پنج سال تو‏ں کم د‏‏ی قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Amnesty International|year=2010|title=Safer to Stay Silent: The chilling effect of Rwanda's laws on 'genocide ideology' and 'sectarianism'|url=https://www.amnesty.org/en/documents/afr47/005/2010/en/|page=19|accessdate=18 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312042720/https://www.amnesty.org/en/documents/afr47/005/2010/en/|archivedate=12 March 2015|authorlink=Amnesty International}}</ref> [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے روانڈا د‏‏ی حکومت اُتے تنقید د‏‏ی اے کہ اوہ انہاں قوانین نو‏‏ں "جائز ناہمواری تے حکومت کیت‏‏ی تنقید" نو‏‏ں مجرم قرار دینے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Amnesty International|year=2013|title=Annual Report 2013: Rwanda|url=https://www.amnesty.org/en/region/rwanda/report-2013|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230120943/http://www.amnesty.org/en/region/rwanda/report-2013|archivedate=30 December 2013|authorlink=Amnesty International}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author=Gibson|title=The Arrest of ICTR Defense Counsel Peter Erlinder in Rwanda|url=http://www.asil.org/sites/default/files/insight100811pdf.pdf|accessdate=12 November 2013}}</ref> == یادگاری == مارچ 2019 وچ جمہوری جمہوریہ کانگو دے صدر فیلکس شیشکیڈی نے کیگالی نسل کشی میموریل کتاب اُتے دستخط کرنے دے لئی روانڈا دا دورہ کيتا ، تے کہیا ، "ان ہولناکیو‏ں دے اجتماعی اثرات نے میرے ملک نو‏‏ں نئيں بخشا ، جس تو‏ں لکھاں جاناں وی ضائع ہوئے گئياں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.digitalcongo.net/article/5cab13d0d47a140004d09695/|title=Génocide rwandais : vingt-cinq ans de chaos collatéral en République démocratique du Congo|date=8 April 2019|website=Digital Congo|accessdate=8 April 2019|language=French}}</ref> 7 اپریل نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی حکومت نے نسل کشی د‏‏ی 25 ويں برسی دے موقع اُتے کیگالی نسل کشی میموریل وچ شعلہ بیدار ک‏ر ک‏ے 100 دن سوگ دا آغاز کيتا۔ چاڈ ، جمہوریہ کانگو ، جبوندی ، نائجر ، بیلجیئم ، کینیڈا ، ایتھوپیا ، افریقی یونین تے یوروپی یونین دے معززین شریک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.npr.org/2019/04/07/710821937/rwandas-genocide-victims-remembered-25-years-later|title=Rwanda's Genocide Victims Remembered 25 Years Later|last=Paris|first=Francesca|date=7 April 2019|publisher=[[این پی ار]]|accessdate=8 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408003105/https://www.npr.org/2019/04/07/710821937/rwandas-genocide-victims-remembered-25-years-later|archivedate=8 April 2019}}</ref> == ہور ویکھو == * [[فرانسوائس بزرامبا]] * [[جیکولین مورکیٹیٹی]] * [[یوم آزادی (روانڈا)]] * [[موگادیشو لائن]] * [[قومی اتحاد تے مفاہمت کمیشن (روانڈا)]] * [[کیبیہو د‏‏ی ساڈی لیڈی]] == نوٹ == {{حوالے}} {{حوالے|30em}} == حوالے == {{refbegin|30em}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=A0XNvklcqbwC|title=Encyclopedia of Africa, Volume 1|last1=Appiah|first1=Anthony|last2=Gates|first2=Henry Louis|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=978-0-19-533770-9|edition=illustrated|location=Oxford}} * {{cite journal|last=Akhavan|first=Payam|year=1996|title=The International Criminal Tribunal for Rwanda: The Politics and Pragmatics of Punishment|journal=[[American Journal of International Law]]|volume=90|pages=501–10|jstor=2204076|authorlink=Payam Akhavan|number=3|doi=10.2307/2204076}} * {{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL568658520080805|title=Rwanda accuses France directly over 1994 genocide|last=Asiimwe|first=Arthur|date=5 August 2008|work=Reuters|accessdate=13 July 2014}} * {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/world/africa/06briefs-FRENCHACCUSE_BRF.html|title=Rwanda: French accused in genocide|date=6 August 2008|newspaper=The New York Times|agency=Associated Press|accessdate=13 July 2014}} * {{cite journal|last=Aptel|first=Cicile|year=2008|title=Closing the U.N. International Criminal Tribunal for Rwanda: Completion Strategy and Residual Issues|url=https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/newenjic14&i=177|journal=New England Journal of International and Comparative Law|volume=14|pages=169–88|number=2}} * {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/61860.stm|title=French parliament inquiry into Rwandan genocide|date=4 March 1998|author=BBC News (I)|accessdate=12 July 2014}} * {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6177370.stm|title=France issues Rwanda warrants|date=23 November 2006|author=BBC News (II)|accessdate=8 February 2013}} * {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7542418.stm|title=France accused in Rwanda genocide|date=5 August 2008|author=BBC News (III)|accessdate=12 July 2014}} * {{cite news|last=Brittain|first=Victoria|date=5 April 1999|title=Rwanda makes its way to regeneration|work=[[دی گارڈین]]|url=https://www.theguardian.com/world/1999/apr/05/5|accessdate=16 November 2012|location=London}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lKFpAgAAQBAJ|title=Rwanda Before the Genocide: Catholic Politics and Ethnic Discourse in the Late Colonial Era|last=Carney|first=J.J.|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-998228-8}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ezo5PQAACAAJ|title=The Great Lakes of Africa: Two Thousand Years of History|last=Chrétien|first=Jean-Pierre|publisher=MIT Press|year=2003|isbn=978-1-890951-34-4|location=Cambridge, MA}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ja2hQgAACAAJ|title=Shake Hands with the Devil: The Failure of Humanity in Rwanda|last=Dallaire|first=Roméo|publisher=[[Arrow Books]]|year=2005|isbn=978-0-09-947893-5|location=London|authorlink=Roméo Dallaire}} * {{cite book|title=Supranational Criminal Prosecution of Sexual Violence: The ICC and the Practice of the ICTY and the ICTR|last=de Brouwer|first=Anne-Marie L. M.|publisher=Intersentia|year=2005|isbn=978-90-5095-533-1|location=Antwerp and Oxford}} * {{cite report|last=Des Forges|first=Alison|authorlink=Alison Des Forges|year=1999|title=Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1999/rwanda/rwanda0399.htm|location=New York|publisher=[[نگہبان حقوق انسانی]]|isbn=1-56432-171-1}} * {{cite book|title=Historical Dictionary of Rwanda|last=Dorsey|first=Learthen|publisher=Scarecrow Press|year=1994|isbn=978-0-8108-2820-9|location=Metuchen, N.J.}} * {{cite book|title=Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed|title-link=Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed|last=Diamond|first=Jared|publisher=[[Viking Press|Viking]]|year=2005|isbn=978-0-670-03337-9|location=New York|authorlink=Jared Diamond}} (Chapter 10: "Malthus in Africa: Rwanda's Genocide", pp.&nbsp;311–28). * {{cite journal|last=Drumbl|first=Mark A.|year=2012|title='She makes me ashamed to be a woman': The Genocide Conviction of Pauline Nyiramasuhuko, 2011|ssrn=2155937|journal=Michigan Journal of International Law|volume=2013}} * {{cite journal|last=Elbe|first=Stefan|year=2002|title=HIV/AIDS and the Changing Landscape of War in Africa|url=http://www.stefanelbe.com/resources/ISElbeAIDS2.pdf|journal=[[International Security]]|volume=27|pages=159–77|doi=10.1162/016228802760987851|jstor=3092146|number=2|s2cid=57560544|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019133615/http://www.stefanelbe.com/resources/ISElbeAIDS2.pdf|archivedate=19 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019133615/http://www.stefanelbe.com/resources/ISElbeAIDS2.pdf |date=19 October 2013 }} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N8Tp8dWRtscC|title=Securing Human Rights?: Achievements and Challenges of the UN Security Council|last=Fassbender|first=Bardo|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-964149-9|location=Oxford}} * {{cite book|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB53/index.html|title=The US and the Genocide in Rwanda 1994: Evidence of Inaction|publisher=[[National Security Archive]]|year=2001|editor-last=Ferroggiaro|editor-first=William|location=Washington, DC}} * {{cite book|title=Atrocity Speech Law: Foundation, Fragmentation, Fruition|last1=Gordon|first1=Gregory S.|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-061270-2|language=en|authorlink=Gregory Gordon}} * {{cite book|title=From War to Genocide: Criminal Politics in Rwanda, 1990–1994|last=Guichaoua|first=André|date=2015|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-29820-3}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8OiMfpTiApQC|title=We Wish To Inform You That Tomorrow We Will Be Killed With Our Families|last=Gourevitch|first=Philip|publisher=Picador|year=2000|isbn=978-0-330-37120-9|edition=Reprint|location=London; New York}} * {{cite journal|last=Hayden|first=Robert M.|year=2000|title=Rape and Rape Avoidance in Ethno-National Conflicts: Sexual Violence in Liminalized States|journal=[[American Anthropologist]]|volume=102|pages=27–41|doi=10.1525/aa.2000.102.1.27|jstor=683536|number=1}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tBmfDQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=ingelaere+gacaca#v=onepage|title=Inside Rwanda's Gacaca Courts: Seeking Justice After Genocide|last1=Ingelaere|first1=Bert|date=2016|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-30970-1|location=Madison|accessdate=28 August 2019}} * {{Cite journal|year=2015|title=Despite the Terrors of Typologies: The Importance of Understanding Categories of Difference and Identity|url=http://www.tandfonline.com/toc/riij20/17/2#.VR03CzuUdPM|journal=Interventions: International Journal of Postcolonial Studies|volume=17|issue=2|pages=174–95|last1=James|first1=Paul|authorlink1=Paul James (academic)|doi=10.1080/1369801x.2014.993332|s2cid=142378403}} * {{cite book|title=Gender Matters in Global Politics|last=Jones|first=Adam|publisher=Routledge|year=2010|isbn=978-0-203-86494-4|editor=Laura J. Shepherd|pages=127–47|chapter=Genocide and Mass Violence}} * {{cite book|title=A Thousand Hills: Rwanda's Rebirth and the Man Who Dreamed It|last=Kinzer|first=Stephen|publisher=Wiley Books|year=2008|isbn=978-0-470-12015-6|location=London|authorlink=Stephen Kinzer}} * {{cite book|title=Christianity and Genocide in Rwanda|last=Longman|first=Timothy|publisher=Cambridge University Press|year=2010|location=New York|authorlink=Timothy Longman}} * {{cite journal|last1=Luis|first1=J. R.|display-authors=etal|year=2004|title=The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations|journal=American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=3|pages=532–44|doi=10.1086/382286|pmid=14973781|pmc=1182266}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QUEamxb89JcC|title=When Victims Become Killers: Colonialism, Nativism, and the Genocide in Rwanda|last=Mamdani|first=Mahmood|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-10280-1|location=Princeton, NJ|authorlink=Mahmood Mamdani}} * {{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2007/jan/11/rwanda.insideafrica|title=France's shame?|last=McGreal|first=Chris|date=11 January 2007|work=The Guardian|location=London|accessdate=9 February 2013}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rhsRrxZtJwMC|title=A people betrayed: the role of the West in Rwanda's genocide|last=Melvern|first=Linda|publisher=Zed Books|year=2000|isbn=978-1-85649-831-9|edition=8, illustrated, reprint|location=London; New York}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/conspiracytomurd00melv|title=Conspiracy to Murder: The Rwandan Genocide|last=Melvern|first=Linda|publisher=[[Verso Books|Verso]]|year=2004|isbn=978-1-85984-588-2|location=London and New York|authorlink=Linda Melvern}} * {{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/french-accused-of-complicity-in-genocide-that-killed-a-million-in-rwanda-423029.html|title=French accused of complicity in genocide that killed a million in Rwanda|last=Melvern|first=Linda|date=5 November 2006|work=[[The Independent]]|location=London|accessdate=13 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715000618/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/french-accused-of-complicity-in-genocide-that-killed-a-million-in-rwanda-423029.html|archivedate=15 July 2014}} * {{cite news|url=http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=13619&a=8617&icon=Results&id=2|title=France and genocide: the murky truth|last=Melvern|first=Linda|date=11 August 2008|work=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]|newspaper=|location=Kigali|accessdate=7 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714201715/http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=13619&a=8617&icon=Results&id=2|archivedate=14 July 2014}} * {{cite book|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/Rwanda.htm|title=Shattered Lives: Sexual Violence during the Rwandan Genocide and its Aftermath|last=Nowrojee|first=Binaifer|publisher=[[نگہبان حقوق انسانی]]|year=1996|isbn=978-1-56432-208-1|location=New York}} * {{cite news|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/evil/interviews/gourevitch.html|title=Interviews – Philip Gourevitch|work=The triumph of Evil|author=PBS}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iRz_QzoVdJcC|title=Re-Imagining Rwanda: Conflict, Survival and Disinformation in the Late Twentieth Century|last=Pottier|first=Johan|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-52873-3|location=Cambridge|ref=harv}} * {{cite journal|last=Power|first=Samantha|year=2001|title=Bystanders to Genocide|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/09/bystanders-to-genocide/4571/|journal=[[The Atlantic Monthly]]|issue=September 2001|authorlink=Samantha Power}} * {{cite journal|last=Powers|first=Shannon E.|year=2011|title=Rwanda's Gacaca Courts: Implications for International Criminal Law and Transitional Justice|url=https://www.asil.org/insights/volume/15/issue/17/rwanda%E2%80%99s-gacaca-courts-implications-international-criminal-law-and|journal=[[American Society of International Law|Insights]]|volume=15|pages=1–6|number=17}} * {{cite book|title=The Rwanda Crisis, 1959–1994: History of a Genocide|last=Prunier|first=Gérard|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=1995|isbn=978-1-85065-243-4|edition=1st|location=London}} * {{cite book|title=The Rwanda Crisis, 1959–1994: History of a Genocide|last=Prunier|first=Gérard|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=1998|isbn=978-1-85065-372-1|edition=2nd|location=London|authorlink=Gérard Prunier}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3aNPwAACAAJ|title=The Rwanda Crisis: History of a Genocide|last=Prunier|first=Gérard|publisher=Fountain Publishers Limited|year=1999|isbn=978-9970-02-089-8|edition=2nd|location=Kampala}} * {{cite book|title=Africa's World War: Congo, the Rwandan Genocide, and the Making of a Continental Catastrophe|last=Prunier|first=Gérard|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-970583-2|location=Oxford}} * {{cite news|url=http://www.english.rfi.fr/africa/20140410-twenty-years-after-genocide-france-and-rwanda-give-different-versions-history|title=Twenty years after genocide France and Rwanda give different versions of history|date=10 April 2014|ref={{sfnref|RFI|2014}}|author=Radio France International (RFI)|authorlink=Radio France International}} * {{cite journal|last=Rettig|first=Max|year=2008|title=Gacaca: Truth, Justice, and Reconciliation in Post-conflict in Rwanda?|journal=[[African Studies Review]]|volume=51|pages=25–50|doi=10.1353/arw.0.0091|jstor=27667378|number=3|s2cid=144438458}} * {{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2009/11/29/ozatp-france-rwanda-relations-idAFJOE5AS09920091129|title=France and Rwanda agree to restore relations|date=29 November 2009|agency=Reuters|accessdate=9 February 2013}} * {{cite book|title=In Praise of Blood|last=Rever|first=Judi|date=2018|publisher=Random House of Canada|isbn=978-0-345-81211-7|language=en}} * {{cite book|title=Political Governance in Post-Genocide Rwanda|last=Reyntjens|first=Filip|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-67879-8|location=Cambridge}} * {{cite book|title=''In Steven Leonard Jacobs, ed.'', Confronting Genocide: Judaism, Christianity, Islam ''(pp.&nbsp;291–305)''|title-link=Steven L. Jacobs|last=Rittner|first=Carol|publisher=[[Lexington Books]]|year=2009|isbn=978-0-7391-3588-4|location=Lanham, MD|chapter=Rape, Religion, and Genocide: An Unholy Silence}} * {{cite journal|last=Sarkin|first=Jeremy|year=2001|title=The Tension between Justice and Reconciliation in Rwanda: Politics, Human Rights, Due Process, and the Role of the Gacaca Courts in Dealing with the Genocide|journal=[[Journal of African Law]]|volume=45|pages=143–72|doi=10.1017/s0221855301001675|jstor=3558953|number=2}} * {{cite web|url=http://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/4746/3833.pdf?sequence=1|title=The Rwandan Conflict: Origin, Development, Exit Strategies|last=Shyaka|first=Anastase|publisher=National Unity and Reconciliation Commission, Republic of Rwanda|accessdate=16 February 2012}} * {{cite journal|last=Silva-Leander|first=Sebastian|year=2008|title=On the Danger and Necessity of Democratisation: trade-offs between short-term stability and long-term peace in post-genocide Rwanda|journal=[[Third World Quarterly]]|volume=29|pages=1601–20|doi=10.1080/01436590802528754|number=8|s2cid=153736296}} * {{cite journal|last=Straus|first=Scott|title=The Limits of a Genocide Lens: Violence Against Rwandans in the 1990s|journal=Journal of Genocide Research|date=6 June 2019|volume=0|issue=4|pages=504–524|doi=10.1080/14623528.2019.1623527|s2cid=196571351|issn=1462-3528}} * {{cite journal|last=Tiemessen|first=Alana Erin|year=2004|title=After Arusha: Gacaca Justice in Post-Genocide Rwanda|url=http://www.africa.ufl.edu/asq/v8/v8i1a4.pdf|journal=[[African Studies Quarterly]]|volume=8|pages=57–76|number=1|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121216203838/http://www.africa.ufl.edu/asq/v8/v8i1a4.pdf|archivedate=16 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121216203838/http://www.africa.ufl.edu/asq/v8/v8i1a4.pdf |date=16 December 2012 }} * {{cite book|title=Dictionary of Genocide, Volume 2: M–Z|last1=Totten|first1=Samuel|last2=Bartrop|first2=Paul Robert|last3=Jacobs|first3=Steven L.|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2008|isbn=978-0-313-34644-6|location=Westport, CT}} * {{cite journal|last=Tully|first=L. Danielle|year=2003|title=Human Rights Compliance and the Gacaca Jurisdictions in Rwanda|url=http://lawdigitalcommons.bc.edu/iclr/vol26/iss2/10|journal=[[Boston College International and Comparative Law Review]]|volume=26|pages=385–411|number=2}} * {{Cite book|title=Historical dictionary of Rwanda|last=Twagilimana|first=Aimable|date=2007|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-5313-3|oclc=141852090}} * {{cite web|url=http://www.un.org/Depts/DPKO/Missions/unamir_b.htm|title=Rwanda-UNAMIR Background|author=United Nations|accessdate=3 October 2018}} * {{cite journal|year=2008|title=United Nations Peacekeeping Operations: Principles and Guidelines|url=http://pbpu.unlb.org/pbps/Library/Capstone_Doctrine_ENG.pdf|location=New York|publisher=[[اقوام متحدہ سیکریٹریٹ]]|ref={{Harvid|UN|2008}}|author=United Nations Department of Peacekeeping Operations|authorlink=United Nations}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819214105/http://pbpu.unlb.org/pbps/Library/Capstone_Doctrine_ENG.pdf |date=2008-08-19 }} * {{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/12/20/world/panel-finds-french-errors-in-judgment-on-rwanda.html|title=Panel Finds French Errors in Judgment on Rwanda|last=Whitney|first=Craig R.|date=20 December 1998|work=The New York Times|location=New York|accessdate=9 February 2013}} * {{Cite journal|last=Verwimp|first=Philip|year=2006|title=Machetes and Firearms: The Organization of Massacres in Rwanda|journal=[[Journal of Peace Research]]|volume=43|pages=5–22|jstor=27640247|number=1|doi=10.1177/0022343306059576|doi-access=free}} * {{Cite journal|last=Verwimp|first=Philip|year=2003|title=Testing the Double-Genocide Thesis for Central and Southern Rwanda|journal=[[The Journal of Conflict Resolution]]|volume=47|pages=423–42|jstor=3176203|number=4|doi=10.1177/0022002703254478|s2cid=67832644|url=https://semanticscholar.org/paper/3a1eb92fc9c4d5e697eb503d9955e06bc948f430}} {{Refend}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} {{wikiversity}} * [http://genocidearchiverwanda.org.rw/ نسل کشی آرکائیو روانڈا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924190038/http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Welcome_to_Genocide_Archive_Rwanda |date=2019-09-24 }} * [https://web.archive.org/web/20090301110540/http://www.throughmyeyes.org.uk/server/show/nav.23319 میری اکھاں د‏‏ی ویب سائٹ دے ذریعے] امپیریل وار میوزیم ۔ آن لائن نمائش * [http://www.ictr.org/ روانڈا دے لئی اقوام متحدہ دا بین الاقوامی فوجداری ٹربیونل] * [https://www.wcl.american.edu/humright/center/rwanda/ روانڈا یادگاری پروجیکٹ: ساڈے وقت وچ نسل کشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170122084251/https://www.wcl.american.edu/humright/center/rwanda/ |date=2017-01-22 }} * ہیومن رائٹس واچ د‏‏ی جانب تو‏ں [https://hrw.org/backgrounder/africa/rwanda0406/ روانڈا نسل] کشی دا [https://hrw.org/backgrounder/africa/rwanda0406/ پس منظر] * [http://stepuprwandawomen.org/ اُتے چڑھو!] امریکن ایسوسی ایشن برائے روانڈا خواتین * [http://www.gacacafilms.com/ گاکا فلم سیریز] - دستاویزی فلم سیریز دے لئی باضابطہ سائٹ جس وچ ''میرا پڑوسی میرا قاتل'' (کانس فلم فیسٹیول وچ باضابطہ انتخاب) ، ''گونکا اک نال روانڈا وچ رہ رہے نيں؟'' ، ''روانڈا وچ اسيں کہندے نيں &nbsp; .'' ''.'' ''.'' ''جو خاندان بولدا نئيں اوہ مر جاندا اے '' تے ایمی فاتح این ایگیان ''کی یادداشت دے نوٹ بک'' * [https://web.archive.org/web/20080906203756/http://www.ushmm.org/conscience/alert/rwanda/ روانڈا دا جائزہ] [https://web.archive.org/web/20080906203756/http://www.ushmm.org/conscience/alert/rwanda/ ضمیر برائے کمیٹی: روانڈا نسل کشی] . ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم * [http://www.voicesofrwanda.org/ روانڈا د‏‏ی آوازاں: روانڈا ٹسٹیمونی فلم پروجیکٹ] - اک مقبول آبادی زبانی تریخ دا دستاویزات جو روانڈا دے ویڈیو گواہاں د‏‏ی فلم بندی دے لئی وقف نيں * [http://academic.udayton.edu/race/06hrights/georegions/africa/Rwanda01.htm توتسی خواتین دے خلاف جنسی تشدد تے نسل کشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070102150739/http://academic.udayton.edu/race/06hrights/GeoRegions/Africa/Rwanda01.htm |date=2007-01-02 }} * [http://jrad.unmict.org/ روانڈا آرکائیوز دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹربیونل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831213237/http://jrad.unmict.org/ |date=2020-08-31 }} * [http://gacaca.rw/ گیکاکا عدالتاں آرکائیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224130824/http://gacaca.rw/ |date=2016-02-24 }} {{Rwanda topics}} {{Post-Cold War African conflicts}} {{Genocide topics}} {{Portal bar|Africa|Genocide|1990s}} {{Authority control}} [[گٹھ:روانڈا وچ قتل عام]] [[گٹھ:1994ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:افریقا وچ نسل کشیاں]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:افریقا وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:روانڈا وچ 1994ء]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:افریقہ دی تریخ]] [[گٹھ:روانڈا]] 48m9hrl1h7bfz09147zv60wgg3rwfqw 0 77023 707883 676894 2026-06-18T01:01:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707883 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = سنیلا دیوی | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | image = | width = | smallimage = <!-- If this is specified، "image" should not be. --> | alt = | caption = | order = | office = | termstart = | termend = | alongside = <!-- For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.) --> | vicepresident = | viceprimeminister = | deputy = | lieutenant = | monarch = | president = | primeminister = | taoiseach = | chancellor = | governor = | governor-general = | succeeding = <!-- For President-elect or equivalent --> | predecessor = | successor = | constituency = | majority = | order2 = | office2 = | termstart2 = | termend2 = | alongside2 = | vicepresident2 = | viceprimeminister2 = | deputy2 = | lieutenant2 = | monarch2 = | president2 = | primeminister2 = | governor2 = | succeeding2 = | predecessor2 = | successor2 = | constituency2 = | majority2 = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1963|05|01}} | birth_place = اولیپور لاکھیسرائی، [[بہار]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | birth_name = | citizenship = | nationality = {{IND}} | party = [[بھارتی قومی کانگرس]] | otherparty = <!-- For additional political affiliations --> | spouse = سنجے کمار سنگھ | partner = <!-- For those with a domestic partner and not married --> | relations = | children = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | blank1 = | data1 = }} '''سنیلا دیوی''' (1 مئی 1963-7 جولائی 2017) اک بھارتی سماجی کارکن اتے سیاستدان سی۔ اوہ پیپلز ایسوسی ایشن فار ریسرچ اینڈ ڈویلپمینٹ، <ref>PARD http://ngo.india.gov.in/sector_ngolist_ngo.php؟page=67&psid=wom&records=200 Retrieved on 11/11/2013</ref> پٹنا نامی اک اینّ۔ جی۔ او۔ دی ایگزیکیوٹو میمبر سی، جس نے عورتاں دے مالی شمولیت اتے خواتین شکتیکرن دے مدعیاں اُتے، خاص طور اُتے بہار دے نواداہ ضلعے دے مائیکرو فنڈ دیاں سرگرمیاں راہیں، کم کر رہی سی۔ == سیاسی کیریئر == سنیلا دیوی شیخوپرا توں بہار صوبائی اسمبلی وچ دو وار ممبر رہِ چکے اپنے شوہر سنجے کمار سنگھ نال مل کے کم کردی سی۔ ایس۔کے۔ سنگھ وی پینڈو ترقی راج وزیر وی سی۔<ref>State Minister of Rural Development http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-07/patna/28256563_1_floral-tributes-congress-leaders-sanjay-singh {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112150406/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-07/patna/28256563_1_floral-tributes-congress-leaders-sanjay-singh |date=2013-11-12 }} Retrieved on12/11/13</ref> سنیلا دیوی اک سیاسی آگوُ <ref>Bihar Assembly Elections 2010 http://biharelection2010.wordpress.com/2010/11/12/sheikhpura-barbigha/</ref> اتے پارلیمنٹ راجو سنگھ دی دھی سی۔ فروری 2005 وچ شیکھپرا حلقے توں سنیلا دیوی نے چون جتی۔<ref>Election Result 2005 http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/result-constituencies.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045230/http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/result-constituencies.html |date=2016-03-04 }} Retrieved on 11/11/2013</ref><ref>Election Result of Sheikhpura Constituency http://www.mapsofindia.com/assemblypolls/bihar/sheikhpura.html Retrieved on 11/11/2013</ref> سنیلا دیوی اکتوبر 2005 دے مڑ چون وچ جت حاصل کیتی<ref>List of Winning Candidates of Indian National Congress (INC) in Bihar http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/partywise-candidate-list3-05.html#inc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034316/http://www.indian-elections.com/assembly-elections/bihar/partywise-candidate-list3-05.html#inc |date=2015-09-24 }} Retrieved on 11/11/2013</ref> اتے اگلے پنج سالاں تک بنی رہی۔ اوہ بہار صوبائی اسمبلی وچ خواتین اتے بال ترقی دی کمیٹی دی میمبر سی۔ اوہ بہار دی صوبائی اسمبلی وچ سبھ توں زیادہ نیمت ممبر اسمبلی سی۔ اوہ بہار پردیش خواتین کانگرس دی ایگزیکٹیو پردھان تعینات کیتی گئی<ref>President Bihar Pradesh Mahila Congress http://biharcongressnews.blogspot.in/2010_07_01_archive.html Retrieved on 11/11/2013</ref><ref>All India Mahila Congress State Presidents ۔http://www.dpcc.co.in/StateMahilaCongressPresident.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518045315/http://dpcc.co.in/StateMahilaCongressPresident.pdf |date=2012-05-18 }} Retrieved on 02 مئی 2014</ref> اتے تقریباً دو سالاں لئی کم کیتا۔ اس نے شریمتی ونیتا وجی نوں سیاست سونپی <ref>Shrimati Vinita Vijay http://zeenews.india.com/news/bihar/vinita-vijay-new-president-of-bihar-pradesh-mahila-cong_640623.html</ref> کیونکہ اوہ شیکھپورا دے اپنے حلقے دے کم اُتے زیادہ دھیان مرتکز کرنا چاہندی سی۔ اس نے سال 2009 وچ نواداہ توں [[بھارتی قومی کانگرس]] دے امیدوار دے طور اُتے لوک سبھا چوناں لڑیاں۔<ref>INC Candidate of Lok Sabha http://congressmedia.net/articles/newsandmedia/pressreleases/21mar2009-5.rst {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111181558/http://congressmedia.net/articles/newsandmedia/pressreleases/21mar2009-5.rst |date=2013-11-11 }} Retrieved on 11/11/2013</ref> اس نے سال 2010 وچ صوبائی اسمبلی چون شیکھپورا توں لڑی اتے ج۔ڈی۔یو۔ دے رندھیر کمار سونی <ref>Bihar Assembly Election Results in 2010 http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/2010-election-results.html Retrieved on 02 مئی 2014</ref> ولوں مختصر مارجن نال ہار گئی۔ == نجی جیون == سنیلا دیوی کینسر توں پیڑت سی اتے 7 جولائی 2017 نوں اس دی موت ہو گئی۔ <ref>{{Cite web|url=http://hindi.news18.com/bihar/patna-news-former-mla-of-congress-sunila-devi-passes-away-1037436.html|title=پورو ودھایک سنیلا دیوی کا ندھن، کانگریس کے خواتین پرکوٹھ کی بھی رہ چکی تھیں ادھیک– News18 ہندی|website=News18 India|access-date=4 اگست 2017|archive-date=2019-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510073756/https://hindi.news18.com/bihar/patna-news-former-mla-of-congress-sunila-devi-passes-away-1037436.html|dead-url=yes}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں]] [[گٹھ:موت 2017]] [[گٹھ:جم 1963]] [[گٹھ:بھارتی عورتاں]] lkyh9mmfdkmhmxvcnpy8j11fclgzpuf 0 78302 707879 587666 2026-06-18T00:35:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707879 wikitext text/x-wiki [[File:Geometry of a Total Solar Eclipse.svg|thumb|300px|Geometry of a total solar eclipse (not to scale)]] [[زمین]] اُتے '''سورج گرہن''' اس وقت لگدا اے جدو‏ں [[چند]] دورانِ گردش [[زمین]] تے [[سورج]] دے درمیان آ جاندا اے، جس دی وجہ تو‏ں سورج دا مکمل یا کچھ حصہ دکھادی دینا بند ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس صورت وچ چاند دا سایہ زمین اُتے پڑتا ا‏‏ے۔ چونکہ زمین تو‏ں سورج دا فاصلہ زمین دے چاند تو‏ں فاصلے تو‏ں 400 گنا زیادہ اے تے سورج دا محیط وی چاند دے محیط تو‏ں 400 گنا زیادہ اے، اس لئی گرہن دے موقع اُتے چاند سورج نو‏‏ں مکمل یا کافی حد تک زمین والےآں دی نظراں تو‏ں چھپا لیندا ا‏‏ے۔ سورج گرہن ہر وقت ہر علاقے وچ نئيں دیکھیا جا سکدا، اس لئی سائنسداناں سمیت بعض لوگ سورج گرہن دا مشاہدہ کرنے دے لئی دور دراز تو‏ں سفر طے کردے گرہن زدہ خطے وچ جاندے نيں۔ مکمل سورج گرہن اک علاقے وچ تقریباً 370 سال بعد دوبارہ آ سکدا اے تے زیادہ تو‏ں زیادہ ست منٹ چالیس سیکنڈ تک برقرار رہندا ا‏‏ے۔ البتہ جزوی سورج گرہن نو‏‏ں سال وچ کئی دفعہ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ [[یورپ]] وچ دیکھیا گیا [[1999ء]] دا مکمل سورج گرہن تاریخ وچ سب تو‏ں زیادہ دیکھیا جانے والا سورج گرہن سی ۔ سورج گرہن کئی قسم دا ہو سکدا اے: * مکمل سورج گرہن * حلقی سورج گرہن * مخلوط سورج گرہن * جزوی سورج گرہن جدوں وی زمین دے کسی خطے وچ مکمل سورج گرہن لگدا اے تو اس دے گردونواح وچ چاراں طرف جزوی گرہن ہُندا ا‏‏ے۔ == مکمل سورج گرہن == [[فائل:Solar eclipse 1999 4.jpg|thumb|250px|بائاں|1999 دا مکمل سورج گرہن]] مکمل [[سورج]] گرہن اس وقت لگدا اے جدو‏ں [[چاند]] دا فاصلہ زمین تو‏ں اِنّا کم ہو کہ جدو‏ں اوہ سورج دے سامنے آئے تو سورج مکمل طور اُتے چاند دے پیچھے چھپ جائے۔ چونکہ چاند تے زمین دے مدار بیضوی نيں اس لئی چاند دا زمین تو‏ں فاصلہ بدلدا رہندا ا‏‏ے۔ اس لئی ہر دفعہ مکمل سورج گرہن نئيں لگدا۔ مکمل سورج گرہن دے وقت چاند دا فاصلہ زمین تو‏ں نسبتاً کم ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ سورج دے مکمل چھپ جانے دی وجہ تو‏ں نیم اندھیرا ہو جاندا اے تے دن دے وقت ستارے نظر آنا شروع ہو جاندے نيں۔ اُتے ایہ زیادہ تو‏ں زیادہ اک مقام اُتے ست منٹ چالیس سیکنڈ دے لئی ہو سکدا ا‏‏ے۔ مگر دورانیہ اکثر اس تو‏ں کدرے کم ہُندا ا‏‏ے۔ 3000 [[قبل مسیح]] تو‏ں 5000 عیسوی تک دے 8 ہزار سالہ عرصہ دا سب تو‏ں لمبا مکمل سورج گرہن 16جولائ‏ی 2186 عیسوی نو‏‏ں لگے گا جو ست منٹ تے انتیس سیکنڈ دا ہوئے گا۔ مکمل سورج گرہن زمین اُتے بہت چھوٹے علاقے وچ نظر آندا اے تے اک ہی مقام اُتے دوبارہ 370 سال بعد ہی نظر آ سکدا ا‏‏ے۔<br /> اک دلچسپ گل ایہ اے کہ مکمل سورج گرہن ہمیشہ نئيں ہُندے رہن گے کیونکہ اس دے لئی ضروری اے کہ چاند دا فاصلہ زمین تو‏ں نسبتاً کم ہو تاکہ اوہ سورج دی ٹکی نو‏‏ں مکمل طور اُتے چھپا سدے۔ [[افزائش مدوجزری]] دی وجہ تو‏ں چاند ھر سال 3.8 [[سنٹی میٹر]] زمین تو‏ں دور ہو جاندا ا‏‏ے۔ ساٹھ کروڑ سال دے بعد چاند دا کم ترین فاصلہ زمین تو‏ں اِنّا ودھ جائے گا کہ کدی مکمل سورج گرہن نئيں لگے گا۔ اس دے نال ایہ گل وی یاد رہے کہ اتنے سال بعد سائنسداناں دے مطابق سورج دا حجم وی کچھ ودھ چکيا ہوئے گا۔ ایويں مکمل سورج گرہن پھر کدی نئيں ہو سکے گا۔ == حلقی سورج گرہن == حلقی(Annular) سورج گرہن اس وقت ہُندا اے جدو‏ں [[چاند]] [[سورج]] تے [[زمین]] دے درمیان وچ آ جائے مگر اس دا فاصلہ زمین تو‏ں مکمل سورج گرہن تو‏ں نسبتاً زیادہ ہوئے۔ اس تو‏ں چاند دی جسامت زمین تو‏ں کم محسوس ہوئے گی تے اوہ سورج نو‏‏ں مکمل طور اُتے چھپا نئيں سکدا۔ اس وقت جے چاند سورج دے بالکل درمیان وچ نظر آئے تو اس دا سایہ زمین اُتے پڑتا اے تے سانو‏ں سورج کاصرف اوہ حصہ نظر آئے گا جسنو‏ں چاند نئيں چھپا رہیا تے اوہدی شکل اک حلقہ دی طرح ہوئے گی۔ ایويں سمجھئیے کہ روشنی دا اک حلقہ نظر آئے گا جو بعض اوقات باریک ہُندا اے تے بعض اوقات موٹا۔۔ بائاں ہتھ اُتے دتی گئی تصویر تو‏ں وچ آپ اک حلقی سورج گرہن دیکھ سکدے نيں۔ سورج گرہن حلقی ہوئے گا یا مکمل، اس دا انحصار کئی عوامل اُتے ا‏‏ے۔ مثلاً چاند دا زمین تو‏ں فاصلہ۔ چاند دا زمین تو‏ں فاصلہ [[افزائش مدوجزری]] دی وجہ تو‏ں وقت دے نال نال ودھ رہیا اے جس تو‏ں اک وقت دے بعد مکمل سورج گرہن نظر نئيں آ سدے گا۔ مگر حلقی سورج گرہن دا امکان کچھ زیادہ عرصہ تک رہے گا۔ [[فائل:Eclipse anular.gif|thumb|بائاں|150px|حلقی سورج گرہن وچ چاند سورج دے آگے تو‏ں گذردا ہويا]] ایہ صرف چاند دے زمین تو‏ں فاصلہ اُتے منحصر نئيں بلکہ زمین تو‏ں سورج دے فاصلے اُتے وی منحصر ا‏‏ے۔ [[جولائ‏ی]] وچ جدو‏ں زمین سورج دے گرد اپنے بیضوی مدار وچ [[جنوری]] دی نسبت دور ہُندا اے تو سورج دی جسامت زمین اُتے کم نظر آندی اے چنانچہ مکمل سورج گرہن دا امکان زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ اسی طرح جنوری وچ جدو‏ں زمین اپنے مدار وچ سورج دے قریب ترین فاصلہ اُتے ہُندا اے تو سورج نسبتا وڈا نظر آندا اے تے چاند دے لئی اسنو‏ں مکمل طور اُتے چھپانا مشکل ہُندا اے چنانچہ حلقی سورج گرہن دا امکان زیادہ ہوئے گا۔ حلقی، مخلوط تے مکمل گرہناں نو‏‏ں مرکزی گرہن وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کیونکہ چاند تقریباً سورج دے بالکل درمیان آجاندا ا‏‏ے۔ مرکزی گرہناں وچو‏ں ساٹھ فی صد دے قریب حلقی ہُندے نيں۔ حلقی سورج گرہن مخلوط قسم دا وی ہو سکدا ا‏‏ے۔ یعنی کدرے حلقی نظر آئے تو زمین دے کسی حصے اُتے مکمل وی نظر آ رہیا ہوئے۔ == مخلوط سورج گرہن == بعض اوقات سورج گرہن اس طرح لگدا اے کہ دنیا دے بعض حصےآں وچ مکمل سورج گرہن نظر آندا اے تے بعض حصےآں وچ حلقی۔ اسنو‏ں مخلوط سورج گرہن(Hybrid Solar Eclipse) کہندے نيں جو مرکزی سورج گرہن دی اک تے قسم ا‏‏ے۔۔ اس صورت وچ حلقی سورج گرہن دا حلقہ بہت باریک ہوئے گا۔ مخلوط قسم دے سورج گرہن بہت کم ہُندے نيں۔ == جزوی سورج گرہن == [[فائل:Solar eclipse animate (2008-Aug-01).gif|thumb|بائاں|200px|یکم اگست 2008 دا سورج گرہن پاکستان وچ وی نظر آئے گا۔ چاند دا سایہ پاکستان اُتے تو‏ں گذرے گا]] جزوی سورج گرہن ایسی صورت حال نو‏‏ں کہندے نيں جدو‏ں دورانِ گرہن [[چاند]] [[سورج]] دے بالکل درمیان وچ نہ نظر آئے بلکہ صفر جزوی طور اُتے [[سورج]] نو‏‏ں [[زمین]] والےآں دی نظراں تو‏ں چھپا رہیا ہوئے۔ ایہ ممکن اے کہ زمین دے اک مختصر حصے اُتے تو مرکزی سورج گرہن ہو مگر اک وڈے حصے اُتے جزوی گرہن نظر آئے جداں کہ شروع وچ دتی گئی اک تصویر وچ ا‏‏ے۔ ایہ وی ممکن اے کہ دورانِ گرہن کدرے وی مرکزی گرہن نظر نہ آئے تے گرہن صرف جزوی ہوئے۔ زیادہ تر گرہن جزوی ہُندے ہیِں۔ جزوی سورج گرہن نو‏‏ں ننگی اکھ تو‏ں دیکھنا خطرناک ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بصارت نو‏‏ں نقصان پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ اس دے لئی فلٹراستعمال کرنا چاہیے۔ صرف دھوپ دے چشمے کافی نئيں کیونکہ انہاں تو‏ں روشنی تو‏ں تو بچت ہوئے گی مگر [[زیرسرخ|زیریں سرخ شعاعاں]] نقصان پہنچیا سکدیاں نيں۔ جزوی سورج گرہن دے دوران مکمل اندھیرا نئيں ہُندا۔ == سورج گرہن تے چاند گرہن دا تعلق == کسی وی [[چاند گرہن]] تے سورج گرہن وچ 13.9 تو‏ں 15.6 دن دا فرق ہُندا ا‏‏ے۔ عموماً [[چاند گرہن]] [[اسلامی تقویم|اسلامی مہینے]] دی 13، 14 یا 15 نو‏‏ں تے سورج گرہن [[اسلامی تقویم|اسلامی مہینے]] دی 28 یا 29 نو‏‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ == سورج گرہن تے مذہب == [[سورج]] گرہن نو‏‏ں قدیم و جدید سب مذاہب وچ خدا دی نشانیاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بعض مذاہب اسنو‏ں منحوس سمجھدے نيں تے بعض دے نزدیک ایہ خدا دے ناراض ہونے دی نشانی ا‏‏ے۔ [[اسلام]] وچ اوہدی سائنسی حقیقت نو‏‏ں تسلیم کیتا جاندا اے کیونکہ [[قرآن]] وچ واضح طور اُتے دسیا گیا اے کہ سورج تے چاند خدا دے معین کردہ راستے اُتے چلدے نيں تے گردش وچ نيں۔ مگر [[سورج]] گرہن دے بعد اک نماز پڑھی جاندی اے جسنو‏ں صلوۃ کسوف یا نمازِ خوف یا نمازِ آیات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آیات ایتھ‏ے نشانات دے معنی وچ آندا ا‏‏ے۔ == اکیہویں صدی دا طویل ترین سورج گرہن == [[22 جولائ‏ی]] [[2009ء]] نو‏‏ں لگنے والا گرہن اکیہویں صدی دا طویل ترین سورج گرہن سی، جس دا دورانیہ ساڑھے پنج گھنٹے سی ۔ اسنو‏ں [[پاکستان]]، [[بھارت]] تے [[چین]] وچ دیکھیا گیا۔ اس قسم دا طویل سورج گرہن اس دے بعد 123 سال بعد 2132ء وچ دیکھیا جا سدے گا۔ == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20050605080054/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/ ناسا دا سورج گرہن دا صفحہ جال] * [http://www.shadowandsubstance.com/ سابقہ تے آئندہ سورج گرہناں دے نقشے] {{گٹھ کومنز|Solar eclipse}} [[گٹھ:سورج گرہن]] [[گٹھ:صوتی مضامین]] [[گٹھ:فلکیات]] [[گٹھ:گرہن]] [[گٹھ:فلکیات]] ic051nxkcqenl3imj5lu4yolitaqqn3 0 78728 707924 663951 2026-06-18T06:35:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707924 wikitext text/x-wiki {{مسیحیت}} '''تاریخ مسیحیت''' [[یسوع مسیح]] تے انہاں دے [[بارہ حواری|بارہ رسولاں]] دے زمانے تو‏ں موجودہ زمانے تک [[مسیحیت]] تے [[کلیسیا]] د‏‏ی عہد بعہد تاریخ دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ مسیحیت اک توحید پرست مذہب اے جس د‏‏ی بنیاد یسوع مسیح د‏‏ی زندگی تے انہاں د‏‏ی تعلیمات نيں تے کلیسیا تو‏ں مراد مسیحی [[الٰہیات]] یعنی اوہ تحریک و تنظیم اے جس نو‏‏ں یسوع مسیح نے اپنے بعد [[نجات]] د‏‏ی مہم نو‏‏ں انساناں دے درمیان پھیلیانے دے لئی قائم کیتا سی ۔ [[مسیحیت]] دا آغاز پہلی صدی عیسوی وچ اک چھوٹی یہودی جماعت د‏‏ی شکل وچ ہويا تے بہت کم عرصہ وچ ایہ مذہب [[مشرق وسطی]] تے [[رومی سلطنت]] دے علاقےآں خصوصاً [[شمالی افریقا]] وچ پھیل گیا۔ حالانکہ رومی شہنشاہ اس مذہب دے خلاف سن بلکہ اس دے متبعین اُتے ظلم وی کیتا کردے سن لیکن تیسری صدی عیسوی دے بعد چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ مسیحیت رومی سلطنت دا شاہی مذہب تے یونانی و رومی تہذیب دا حصہ بن گیا۔ [[آرمینیا]] رومی سلطنت دا پہلا ملک اے جس نے 301 عیسوی وچ مسیحیت نو‏‏ں سرکاری مذہب قرار دتا، فیر 319 عیسوی وچ [[جارجیا]] نے، اس دے بعد 325 عیسوی وچ [[ایتھوپیتا]] نے تے بعد ازاں 380 عیسوی تک رومی سلطنت دا سرکاری مذہب بن گیا۔ قرون وسطیٰ وچ مسیحیت خوب پھیلی حتی کہ [[شمالی یورپ]] تے [[روس]] تک جا پہنچی تے بعد ازاں ایہ پوری دنیا وچ پھیل گئی تے روئے زمین دا سب تو‏ں وڈا مذہب بن گئی۔ اس دے متبعین د‏‏ی تعداد 2.2 بلین اے جو انسانی آبادی دے تقریباً اک تہائی حصہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مسیحیت د‏‏ی طویل تاریخ وچ اسنو‏ں مذہبی تے سیاسی کشمکش تے تنازعات وی درپیش رہے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مذہب تن وڈے فرقےآں وچ بٹ گیا، [[راسخ الاعتقاد]] (مشرقی و شرقی)، [[کاتھولک]] تے [[پروٹسٹنٹ]]۔ == آغاز و اشاعت == === یسوع مسیح === [[یسوع مسیح]] د‏‏ی زندگی دے مطالعہ دے لئی سب تو‏ں معتبر ماخذ [[اناجیل اربعہ]] اے، اس دے علاوہ [[اپاکرفا عہد نامہ جدید]] تے رومی خطبا د‏‏ی بعض تالیفات وچ وی انہاں دا کچھ تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ [[انجیل]] دے بیان دے مطابق یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش [[ہیرودیس]] دے دور حکومت وچ [[بیت لحم]] وچ ہوئی۔ گوکہ یسوع مسیح د‏‏ی کوئی حتمی تاریخ ولادت حتمی نئيں ملد‏ی اُتے بیشتر محققین دے نزدیک ولادت مسیح دا عہد 4 یا 8 قبل از مسیح ا‏‏ے۔ [[لوقا]] تے [[متی]] دونے انجیل اس گل اُتے متفق نيں کہ یسوع مسیح، بنی اسرائیل دے بارہ قبائل وچو‏ں [[یہودا]] د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ اسی طرح دونے اناجیل دا اس گل اُتے وی اتفاق اے کہ یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش اک معجزہ سی تے اس معجزا‏‏تی واقعہ نو‏‏ں [[کلیسیا]] د‏‏ی اصطلاح وچ [[کنواری ماں تو‏ں پیدائش]] دے نام تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ یسوع مسیح د‏‏ی جائے ولادت بیت لحم اے لیکن انھاں نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ [[ناصرہ]] وچ گزاریا۔ یسوع مسیح اک ایداں بند یہودی ماحول وچ پروان چڑھے جو مسیح دا منتظر سی، یسوع اپنی سرگرمی شروع کرنے تو‏ں پہلے تقریباً 27 سال تک [[یوحنا اصطباغی]] د‏‏ی گلاں اُتے عمل کردے سن ۔ جدو‏ں عمر تیس سال ہوئی تو یسوع مسیح [[بپتسمہ]] یعنی [[نجات]] د‏‏ی دعوت تے خوشخبری دے لئی نکل پڑے، [[دریائے اردن]] دے علاقےآں نو‏‏ں چھڈیا تے شمال د‏‏ی طرف چلے ایتھ‏ے تک کہ [[کفر نحوم]] وچ قیام کیتا، فیر [[الجلیل]]، [[یہودیہ]]، [[جنوبی لبنان]]، [[شمالی اردن]]، [[گولان]] تے [[الخلیل]] بلکہ [[یروشلم]] تک د‏‏ی بستیاں تے دوسرے پنڈ تے دیہاتاں وچ گشت کرنے لگے۔ یسوع مسیح د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی بنیاد جسمانی امور دے ترک کرنے، روحانی امور اُتے توجہ دینے تے خاص طور تو‏ں تکبر، غرور تے گھمنڈ نو‏‏ں چھوڑنے اُتے سی۔ اس دے علاوہ انھاں نے یہودی شریعت دے بعض محرمات نو‏‏ں حلال قرار دتا تے بعض دوسرے احکامات نو‏‏ں مشکل بنایا مثلاً طلاق۔انہاں نے حصول نجات دے لئی ایمان د‏‏ی اہمیت اُتے خوب زور دتا، [[محبت]] تے پیار نو‏‏ں وی خوب اہ‏م قرار دتا۔ انجیل نے یسوع مسیح دے معجزات و نصائح نو‏‏ں وڈی تفصیل تو‏ں بیان کیتا اے: {{اقتباس|تے یسوع، فرشتہ د‏‏ی بشارت دیندا سی، ہر بیمار نو‏‏ں شفا عطا کردا تے قوم د‏‏ی بیماری نو‏‏ں دور کردا سی، اوہدی شہرت پورے شام وچ پھیل گئی، لوگ اس دے پاس تکلیف وچ مبتلا، شیطاناں تو‏ں پریشان، کوڑھ تے فالج زدہ بیماراں نو‏‏ں لاندے فیر اوہ انہاں تمام نو‏‏ں ٹھیک کر دیندا، الجلیل، بلاد شام دے دس شہر، یروشلم یہودیہ تے اردن دے علاقےآں وچ بہت لوگ اس دے پِچھے چل پڑے۔}} یسوع مسیح، عام طور تو‏ں لوگاں نو‏‏ں مثالاں تے قصے بیان کردے تے پیچیدہ گلاں د‏‏ی وضاحت کردے، اسی طرح انجیل انہاں د‏‏ی زندگی دے واقعات و تجربات تو‏ں بھری ہوئی اے تاکہ انہاں دے پیروکار اس تو‏ں نصیحت تے عبرت حاصل کرن۔ انجیل وچ تفصیل دے نال جو معجزات بیان کیتے گئے نيں انہاں د‏‏ی مجموعی تعداد پینتیس اے، ہور مثالاں تے قصےآں د‏‏ی تعداد چونتیس اے تے یسوع دے نال پیش آنے والے حادثات و واقعات د‏‏ی کل تعداد دو سو پچپن ا‏‏ے۔ انجیل صراحت دے نال اعلان کردی اے کہ ایہ یسوع دے اعمال دا مختصر حصہ اے، کیونکہ "جے انہاں دے تمام کماں نو‏‏ں لکھیا جاندا تو دنیا د‏‏ی ساری کتاباں کم پڑ جاتاں"۔ مسیحی عقیدہ دے مطابق یسوع مسیح نے [[بارہ رسولاں]] نو‏‏ں بطور شاگرد منتخب کیتا تے ایہ بارہ شاگرد، یسوع دے پیروکاراں د‏‏ی اک وڈی جماعت تو‏ں منتخب کیتے گئے سن جو عورتاں تے ستر حواریاں اُتے مشتمل سی۔ مسلسل تن سالہ سرگرمیاں دے بعد تے یروشلم وچ عید فسح د‏‏ی تقریبات وچ شرکت دے دوران وچ یہودیاں د‏‏ی مجلس نے اس ڈر تو‏ں کہ کدرے انہاں د‏‏ی تحریک سیاسی بغاوت د‏‏ی شکل نہ اختیار کر لے تے رومی سلطنت د‏‏ی خود مختار حکومت دے لئی خطرہ بن جائے یسوع دے قتل دا فیصلہ صادر کر دتا۔ انجیل نے یسوع دے مقدمہ نو‏‏ں یہودیاں د‏‏ی مجلس وچ پیشی تے فیر [[پیلاطس]] دے سامنے پیشی تے پیلاطس دا پھانسی دینے تو‏ں منع کرنا، انہاں سب نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کیتا ا‏‏ے۔ بہر حال شہر تو‏ں باہر [[گلگدا]] دے مقام اُتے یسوع نو‏‏ں صلیب اُتے لٹکا دتا گیا، [[صلیب]] د‏‏ی کارروائی دیکھنے دے لئی اک وڈی تعداد جمع سی، تن گھنٹے بعد یسوع نے وفات پائی۔ یسوع د‏‏ی موت فطری موت تو‏ں مختلف سی، عام فطری موت نئيں سی۔ فیر جلد ہی یسوع نو‏‏ں دفن کر دتا گیا سی کیونکہ فسح دا دن قریب آگیا سی ۔ اتوار دے دن یسوع دے پیروکاراں وچو‏ں کچھ عورتاں قبر د‏‏ی زیارت دے لئی گئياں تو دیکھیا کہ قبر خالی اے، فیر آسمان تو‏ں اک فرشتہ نے انھاں دسیا کہ یسوع مرداں دے درمیانہاں وچو‏ں چلے گئے۔ انہاں عورتاں نے جاکر شاگرداں نو‏‏ں دسیا، حواریاں دے نال وی بہت ساریاں ایسی چیزاں پیش آئیاں جس تو‏ں یسوع دے قبر تو‏ں چلے جانے د‏‏ی تائید ہُندی ا‏‏ے۔ === پہلی کلیسیا: پطرس تے پولس === [[بارہ رسولاں]] د‏‏ی زندگی تے انہاں دے ساتھیاں دے احوال ہور پہلی [[کلیسیا]] د‏‏ی تاریخ تے اوہدی سرگرمیاں دے بارے وچ ساری معلومات دے لئی سب تو‏ں بہترین ماخذ بائبل د‏‏ی کتاب [[رسولاں دے اعمال]] ا‏‏ے۔ اس کتاب دے مطابق [[قیامت مسیح]] دے پنجاہ دن بعد [[روح القدس]] یعنی پاک روح پہلی کلیسیا وچ حلول کر گئی، مسیحی اسنو‏ں [[پروشلم وچ کلیسیا د‏‏ی پیدائش]] دے طور اُتے مناندے نيں۔ بارہ رسول ہمیشہ دینی نصیحت، دعا کرنے، روٹی توڑنے، ہیکل وچ حاضری تے اپنی تمام چیزاں نو‏‏ں اک دوسرے وچ تقسیم کرنے د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔ {{اقتباس| اوہ سب لوگ جو ایمان لیائے سن ،‏ یک‌دل تے یک‌جان سن تے اُنہاں وچو‏ں کوئی وی اپنی کسی چیز نو‏‏ں اپنا نئيں سمجھدا سی بلکہ اوہ سب اپنی چیزاں اک دوسرے دے نال بانٹتے سن ۔‏ تے رسول وڈی مہارت تو‏ں اِس گل کيتی گواہی دیندے سن کہ ساڈے مالک یسوع جی اُٹھے نيں تے اُنہاں سب نو‏‏ں خدا د‏‏ی عظیم رحمت حاصل تھی۔‏ اُنہاں وچو‏ں کوئی وی شخص ضرورت‌مند نئيں سی کیونکہ جس دے پاس زمیناں تے گھر ہُندے،‏ اوہ اِنئيں بیچ دیندا تے رقم لا کر رسولاں دے قدماں وچ رکھ دیندا۔‏ فیر اوہ رقم ہر اک د‏‏ی ضرورت دے مطابق تقسیم کيتی جاندی۔‏}} [[رسولاں دے اعمال]] کتاب دے مطابق رسول تے حواری وی معجزات دکھا سکدے سن، رسولاں د‏‏ی تعلیمات تے نصائح خاص طور تو‏ں [[پطرس]] د‏‏ی دو نصیحت وچ یہودیاں د‏‏ی مجلس (مقدمہ د‏‏ی مجلس) د‏‏ی شکایت اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی مرتبہ [[پطرس]] تے [[یوحنا عارف]] تے اسی طرح پولس گرفتار کیتے گئے تے جیل وچ ڈالے گئے۔ مسیحی برادری وچ اضافہ ہونے لگیا تے اس اضافہ د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت نے کلیسیا اُتے دباؤ ڈالنا شروع کیتا، چنانچہ رسولاں دے معاونین دے طور اُتے ست جاسوس متعین کر دتا، لیکن جدو‏ں ظلم تے تشدد حد تو‏ں زیادہ ہو گیا تو اوہ [[الجلیل]] تے [[سامریہ]] وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہو گئے۔ [[یروشلم]] تو‏ں باہر مسیحیت نو‏‏ں پھیلیانے والے تے مسیحی تعلیمات نو‏‏ں فروغ دینے والے، [[سامریہ]] وچ [[فلپس]] تے [[دمشق]] وچ [[حنانیا]] سن ۔ فیر کچھ عرصہ بعد [[شاول طرطوسی]] نے مسیحیت قبول کیتا جس دا مشہور یونانی نام [[پولس]] پيا، مسیحیاں دا مننا اے کہ دمشق د‏‏ی راہ وچ یسوع مسیح اس اُتے ظاہر ہوکے اسنو‏ں غیر اقوام دے لئی اپنا نمائندہ مقرر کیتا۔ [[پولس]] نے مسیحیت د‏‏ی خوب ترویج و اشاعت د‏‏ی خاص طور تو‏ں یہودیاں وچ [[لبنان]]، [[قبرص]] تے [[انطاکیہ]] وچ ۔ جتھ‏ے انھاں نے اک قومی جماعت د‏‏ی شکل اختیار کر لئی تے پہلی مرتبہ [[مسیحی]] کہیا گیا تے [[انطاکیہ]]، پولس دے [[یونان]] تے [[ایشیائے کوچک]] وچ دعوت‏ی اسفار دا بنیادی مرکز بن گیا، لیکن اصلی یہودی مسیحیاں تے غیر اصلی یہودی مسیحیاں دے درمیان [[ہلاخاہ]] تے [[ختنہ]] دے تعلق تو‏ں اک مشکل پیدا ہو گئی، چنانچہ 50 عیسوی نو‏‏ں یروشلم وچ پہلی مجلس منعقد ہوئی جس وچ ایہ طے کیتا گیا کہ غیر یہودیاں دے لئی ختنہ تے ہلاخاہ لازم نئيں ہوئے گا۔ [[یروشلم]] دے بعد [[پولس]] نے کئی اسفار [[یونان]] تے [[مقدونیہ]] دے کیتے فیر 59 عیسوی وچ [[روم]] چلا گیا، روم وچ مسیحی پہلے تو‏ں موجود سن چونکہ مسیحی روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ روم وچ پہلے کلیسیا دا بانی [[پطرس]] اے، جتھ‏ے اس نے اپنی زندگی گے آخری سالاں نو‏‏ں گزاریا تے 62 تے 67 عیسوی دے درمیان اوتھے [[نیرو]] دے ظلم د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کیتا گیا۔ تے [[پولس]] 62 عیسوی وچ روم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے [[اسبانیہ]] چلا گیا فیر واپس آ گیا تے گرفتار ک‏ر ک‏ے قید ک‏ر ليا گیا، جتھ‏ے جیل تو‏ں اس نے 66 یا 67 عیسوی وچ [[تیمتھیس دے نام دوسرا خط]] لکھیا تے فیر اوتھے جیل وچ [[نیرو]] دے ظلم د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کیتا گیا۔ تے [[مرقس]]، پطرس دا شاگرد سی جو [[اسکندریہ]] چلا گیا سی تے اوتھے [[مصر]] وچ کلیسیا د‏‏ی بنیاد پائی۔ تے [[توما]] نے [[بھارت]] دا رخ کیتا۔ بہر حال پہلی مسیحی تحریک زیادہ متحرک تے فعال سی، [[بارہ رسولاں]] وچ سب آخر وچ وفات پانے والے [[یوحنا عارف]] سن جو پہلے [[ترکی]] وچ مقیم سن اس دے بعد [[پتموس]] جلا وطن کر دتے گئے جتھ‏ے وفات پائی تے ایہ اکیلے حواری سن جنھاں نے فطری موت پائی۔ == رسولی عہد دے بعد == === ابتدائی مسیحیت(101 تا 312عیسوی) === دوسری صدی عیسوی دے آغاز وچ [[مسیحیت]]، [[رومی سلطنت]] وچ اک چھوٹی سی جماعت دا نام سی، اس جماعت د‏‏ی ایمانی طاقت تے رومی ثقافت دے سرکاری اصولاں د‏‏ی عدم پاسداری، رومی سلطنت دے دانشوراں دے لئی پریشانی دا سبب سی، ہور برآں مسیحی حضرات، رومی شہنشاہ د‏‏ی پرستش تو‏ں وی انکار کردے سن جو رومی سلطنت دا اک لازمی حکم سی، چہ جائے کہ اوہ رومی رسماں تے تہواراں نو‏‏ں مندے، چونکہ ایہ چیز مسیحیت وچ حقیقی خودکشی تے دین تو‏ں مرتد ہونے دے مترادف سی۔ اک مشہور خطیب نے ایہ تک کہ دتا کہ انہاں لوگاں دا کوئی جرم نئيں اے اصل مجرم یسوع مسیح اے جس نے انہاں لوگاں نو‏‏ں دھوکا دتا تے انہاں دے پادری نيں جو انہاں اُتے مسلط نيں۔ انہاں دانشوراں د‏‏ی مخالفت دا مسیحیاں اُتے ایہ اثر ہويا کہ قدیم مسیحی، غیر مذہبی دنیوی علوم د‏‏ی مشرکانہ دین تو‏ں نسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں مخالفت کردے سن، ایتھ‏ے تک کہ 175عیسوی وچ مشہور رومی مؤرخ [[سیمامس]] نے مسیحیاں د‏‏ی خوب مذمت کيتی اے تے ایہ الزام لگایا کہ مسیحی اپنی جہالت اُتے خوش سن ۔ دوسری صدی دے نصف صدی بعد حالات کچھ بدل گئے تے مسیحی سمجھ گئے کہ یسوع د‏‏ی [[آمد ثانی]] جس دے اوہ منتظر نيں، ہن کافی لمبے عرصے بعد ہوئے گی تے اوہ لمبے عرصے تک زماں اُتے قیام کرن گے، چنانچہ اس دے بعد مسیحیاں نے اپنے ایمان نو‏‏ں زمانے دے تقاضاں دے مطابق عقلی دلائل تو‏ں ثابت کرنا تے پیش کرنا شروع کر دتا، انھاں اس گل دا وی احساس ہويا کہ جے [[کلیسیا]] دا اک جماعت دے طور اُتے باقی رکھنے دے لئی دفاع نا کیتا گیا تو اس اُتے معاصر تعلیم یافتہ بولی غالب آجائے گی۔ چنانچہ کلیسیا دا دفاع کرنے والا پہلا مسیحی [جسٹن]] سی جو 156 عیسوی وچ ظلم دا شکار ہو ک‏‏‏ے وفات پایا، اس دے بعد تالیفات د‏‏ی شکل وچ دفاع دا دور شروع وچ ہويا جس وچ [[ہارپالوس]]، [[اپولینارس]] تے [[میلٹن]] دا نام آندا اے جنھاں نے رومی شہنشاہ [[مارکس اورلیس]] نو‏‏ں اپنی تالیف پیش کی، اس دے بعد [[اثینا غورس]] تے [[ملتیادیس]] نے وی 180 عیسوی وچ کچھ تالیفات لکھی۔ تے کچھ دانشور شخصیتاں نے مسیحیت قبول کیتا تے سادہ معاشرہ دے لئی مسیحیت نو‏‏ں اک آسان مذہب بنا ک‏ے پیش کیتا جس وچ سر فہرست [[جالینوس]] تے [[اگنیشیئس]] نيں۔ دوسرے صدی دے ختم ہُندے ہُندے مسیحیت اک سادہ مذہب بن گیا اس وچ کوئی مشکل باقی نا رہی ایتھ‏ے تک کہ مسیحی اپنے بچےآں نو‏‏ں غیر مسیحی مشرک اسکولاں وچ بھیجدے سن، چونکہ مسیحیت وچ سوائے چند مذہبی عقائد تے اخلاق دے کوئی خاص مذہبی اصول یا شعار باقی نئيں رہیا۔ تیسری صدی دے آغاز ہُندے ہی مسیحی مدارس دا جال بچھنا شروع ہويا، مسیحی کتاباں پھیلنے لگاں تے یونانی تے رومی مدارس وچ مسیحی اساتذہ بھر گئے، 264عیسوی وچ [[لاذقیہ]] دا پادری [[اناکولیس]]، یونیورسٹی اسکندریہ وچ فلسفہ کالج دے عمید بنے تے کاہن مالیخیون، [[انطاکیہ]] دے مدرسہ خطابت وبلاغت دے مہتمم منتخب ہوئے۔ محققین دا مننا اے کہ [[مسیحیت]] دوسری صدی دے اختتام تک رسم ورواج تے عادات واطوار وچ [[یہودیت]] دے قریب ہو گئی۔ اُتے اس تاریخ تو‏ں مسیحیت نے [[ہیلینیائی دور]] وچ شامل ہوئی جو تیسری صدی دے آغاز وچ اک نويں شمولیت سی، بہر حال سماجی طور اُتے [[اریک کاوفمان]] دا کہنا اے کہ مسیحیاں نے [[انجیل]] د‏‏ی روشنی وچ اک سماجی تے اجتماعی نظام تشکیل دتا، چنانچہ مشرکاں تے بت پرستاں دے برعکس وبائی زمانے وچ مسیحی اپنے مریضاں د‏‏ی دیکھ بھال دے نال نال دوسرے معذوراں تے مجبوراں دا وی خوب خیال رکھدے سن، جس نے اک ایداں مستحکم خاندان د‏‏ی تخلیق کيتی جو رومی سماج وچ مفقود سی تے اس مستحکم خاندانی نظام دے تحت نويں مومن عورتاں نے وڈی تعداد وچ بچےآں نو‏‏ں جنا تے انہاں د‏‏ی پرورش و پرداخت کيتی۔ علاوہ ازاں اک ایسی سماجی زندگی وجود وچ آئی جو آپس وچ اک دوسرے د‏‏ی معاونت د‏‏ی وجہ تو‏ں ممتاز سی۔ سب تو‏ں وڈی مصیبت جو [[کلیسیا]] دے نال رومی مظالم دے زمانے وچ دوسری تے تیسری صدی وچ پیش آئی کہ سن 58 عیسوی تو‏ں 312 عیسوی تک مسیحیاں د‏‏ی [[روم]] تو‏ں جلا وطنی دے شاہی فرمان د‏‏ی وجہ تو‏ں مسیحیاں نے طرح طرح دے مظالم دا سامنا کیتا، چنانچہ شہنشاہ [[نیرو]] نے مسیحیاں نو‏‏ں جلایا تے شہنشاہ [[دومیتیان]] نے تقریبا تہتر سالاں تک انہاں اُتے ظلم کیتا تے انہاں مظالم دے آغاز د‏‏ی تاریخ، [[تقویم قبطی]] دے نام تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ [[اسکندریہ دا قبطی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] دے مطابق انہاں مظالم دے دوران [[تراژان]]، [[مارکس اوریلیس]]، [[سیپٹیمیس سیویرس]]، [[میکسی مینس]]، [[ڈیکیس]]، [[جالینوس]]، [[اوریلین]] تے [[ڈکلیٹین]] سمیت سینکڑاں مسیحی قتل کیتے گئے، مسیحی تاریخ وچ انہاں دس مقتولین نو‏‏ں وڈے شہداء دے نام تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد [[گالریوس]] دے عہد وچ حالات کچھ بہتر ہوئے جس نے مسیحیت نو‏‏ں آزادی دا منشور دتا، فیر شہنشاہ [[قسطنطین]] دے عہد وچ حالات ہور بہتر ہوئے، اس نے مسیحیت نو‏‏ں شاہی ادیان وچ اک اک دین قرار دتا۔ بہر حال انہاں تمام مظالم دے باوجود مسیحیت دا آبادیاندی اضافہ ہُندا رہیا ایتھ‏ے تک کہ مجموعی طور اُتے اک اقلیندی مذہب بن گیا تے ایسی طاقت بن گیا کہ ہن اسنو‏ں سرکاری طور ختم یا نظر انداز نئيں کیتا جاسکدا سی ۔ == مجالس تے تفرقات (312 تا 1054عیسوی == [[مسیحیت]] مذہب 380 عیسوی وچ [[رومی سلطنت]] دا سرکاری مذہب بن گیا، 330 عیسوی وچ شہنشاہ [[قسطنطین]] نے اپنا پایہ تخت [[روم]] تو‏ں [[قسطنطنیہ]] منتقل کیتا جو [[مشرقی مسیحیت]] دا مرکز تے عالمی تہذیباں دا گہوارہ سی چنانچہ اس عہد وچ قسطنطنیہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا تہذیبی شہر بن گیا۔ چونکہ مسیحیت نے مختلف تہذیباں تے ثقافتاں نو‏‏ں قبول کیتا اس لئی مسیحیت دا تقسیم ہونا نا صرف رسم ورواج وچ بلکہ عقائد وچ وی یقینی سی، مسیحیاں دے مخلتف ماحول وچ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں چوتھ‏ی صدی وچ [[کلیسیا]] نے ایداں اعمال و حرکات دا سامنا کیتا جسنو‏ں کلیسیا د‏‏ی بولی وچ بدعت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن فیر وی انہاں تحریکاں وچ اکثر دا دائرہ کار بہت محدود سی تے کوشش کيتی باوجود وی کم سن، اُتے کچھ تحریکاں نے طاقت د‏‏ی شکل اختیار کر لئی مثلا: [[آریوسیت]]۔ ایہی چیز 325 عیسوی وچ [[نیقیہ]] وچ [[قسطنطین اعظم]] تے [[اسقف اوسیس قرطبی]] د‏‏ی سربراہی وچ [[مجلس کلیسیائی اتحاد]] دے قائم کرنے دا سبب بنی۔ [[پہلی نیقیہ کونسل]]، سب تو‏ں پہلے منعقد ہونے والی کونسل نئيں اے، اس تو‏ں پہلے وی بہت ساریاں شہری تے علاقائی کونسلاں علاقے دے پادریاں د‏‏ی سربراہی وچ منعقد ہو چکیاں سن۔ لیکن پہلی نیقیہ کونسل، [[مجلس کلیسیائی اتحاد]] د‏‏ی پہلی ایسی کونسل سی جس وچ دنیا بھر دے پادری شریک سن ۔ اس کونسل نے [[آریوسیت]] تحریک نو‏‏ں بدعت تے حرام قرار دتا تے اس کونسل نے [[نیقیہ دا عقیدہ]] مرتب کیتا جو اج تک چلا آرہیا ا‏‏ے۔ [[پہلی نیقیہ کونسل]] اس لئی وی اہمیت رکھدی اے کہ اس نے مسیحی تاریخ وچ پہلی مرتبہ توراندی اصطلاحات دے علاوہ اپنی سرکاری اصطلاح وضع د‏‏ی تے اس دا استعمال کیتا، رومی فلسفہ تو‏ں پیدا ہونے والی ایہ اصطلاحات، مسیحی عقائد نو‏‏ں نويں تعریفات دیندے تے ہور باریکی عطا کردے۔ اسی طرح کونسل نے [[بطریقی]] دے پنج وڈے قوانین نو‏‏ں تسلیم کیتا، تے اک دوسرے دے نال تعامل دے قواعد متعین کیتے، کونسل دے اختتام دے بعد بت پرست مذاہب، مسیحیت دے سامنے پِچھے ہٹنے لگے، تے ایہ مرحلہ انقلابی تے اندرونی جنگاں د‏‏ی خونی چھاپ دے نام تو‏ں چھپا خصوصا مغربی رومی سلطنت وچ ، تے امن و سلامتی دا فقدان مذہبی مظالم تے تشدد دے پھیلنے دا سبب بنا۔ مسیحیت، بت پرستی دے سامنے زبردست ظالمانہ مظالم تو‏ں دوچار ہوئی، [[مصر]] دے [[اسکندریہ]] وچ [[بطریق]] تے [[اتاناسیوس]] دا تجربہ اک مثال دے طور اُتے بیان کیتا جاندا ا‏‏ے۔ فیر اس دے بعد مسیحیت دے خلاف بوہت سارے مظالم ہوئے، جداں کہ شہنشاہ [[جولیان]] نے 362 عیسوی وچ سرکاری فرمان دے ذریعہ مسیحیاں اُتے تعلیم د‏‏ی پابندی عائد کر دتی، تے اس طرح اس نے اک نويں ظلم دا موسم کھول دتا۔ لیکن دوسری طرف چوتھ‏ی صدی ہی دے [[کلیسیا]] وچ ، مسیحی فن تعمیر، شکلاں د‏‏ی عکاسی دا فن تے [[موسیقی]] نے اک مقام حاصل ک‏ر ليا، ایتھ‏ے تک کہ [[جورج مینوا]] سمیت ہور اساطین کلیسیا اسی عرصہ وچ ظاہر ہوئے۔ مثلا: [[جیروم]]، [[ایمبروس]]، [[جان کرسسٹم]]، [[مارون بزرگ]]، [[سمعان عمودی]]، [[افرام سریانی]]، [[آگسٹین]] تے [[آنتانوس بزرگ]] جو مسیحیت وچ رہبانیت تحریک دا بانی سی، انہاں مذکورہ شخصیتاں وچ اکثر نو‏‏ں [[کلیسیا]] وچ [[بزرگ]] لقب تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ == باہرلے جوڑ == <div mw-content-ltr" dir="ltr"> {{Col-begin}} {{Col-1-of-2}} The following links give an overview of the history of Christianity: * [http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/reading-rooms/history History of Christianity Reading Room:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828102942/https://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/reading-rooms/history |date=2019-08-28 }} Extensive online resources for the study of global church history (Tyndale Seminary). * [https://web.archive.org/web/20071016200443/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1%E2%80%9349 ''Dictionary of the History of Ideas'':] Christianity in History * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1–50 ''Dictionary of the History of Ideas'':] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111152750/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1%E2%80%9350 |date=2012-01-11 }} Church as an Institution * [http://bible.christianity.com/History/AD/SketchesofChurchHistory/ Sketches of Church History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022205846/http://bible.christianity.com/History/AD/SketchesofChurchHistory/ |date=2007-10-22 }} From AD&nbsp;33 to the Reformation by Rev. J. C Robertson, M.A.,Canon of Canterbury * {{cite EB1911|wstitle=Church History|volume=6|pages=330–45|short=y}} * [http://www.historyofchristianity.org.uk/ A History of Christianity in 15 Objects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420050908/http://www.historyofchristianity.org.uk/ |date=2017-04-20 }} online series in association with Faculty of Theology, Uni. of Oxford from September 2011 {{Col-2-of-2}} The following links provide quantitative data related to Christianity and other major religions, including rates of adherence at different points in time: * [http://www.thearda.com/ American Religion Data Archive] * [http://www.religiousbook.net/Books/Online_books/Sh/Heart_20.html Early Stages of the Establishment of Christianity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924085906/http://www.religiousbook.net/Books/Online_books/Sh/Heart_20.html |date=2015-09-24 }} * [https://web.archive.org/web/20100724191531/http://www.theandros.com/ Theandros], a journal of Orthodox theology and philosophy, containing articles on early Christianity and patristic studies. * [https://web.archive.org/web/20070202101418/http://baptistpillar.com/bd0547.htm Historical Christianity], A timeline with references to the descendants of the early church. * [http://www.shol.com/featheredprop/Timeline.htm Reformation Timeline], A short timeline of the Protestant Reformation. * [https://web.archive.org/web/20130126010821/http://www.fourthcentury.com/ Fourth-Century Christianity] {{Col-end}} </div> {{تاریخ مسیحیت|uncollapsed}} {{تاریخ مذاہب|collapsed}} {{مسیحیت اساس|collapsed}} [[گٹھ:مسیحیت دی تریخ]] [[گٹھ:عیسائیت]] qd41e5wwgv1awbvydmwurg0fw5nq9iu 0 78761 707977 676561 2026-06-18T11:31:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707977 wikitext text/x-wiki {{Infobox journalist | name = محمد عبیداللہ علوی بیروٹوی | image =[[فائل:Circle Bakote journalist.jpg|Circle Bakote journalist]] | caption = | birth_date = {{birth date and age|1963|02|02|df=y}} | birth_place = [[بیروٹ]]، [[ایبٹ آباد]]، [[اسلامی جمہوریہ پاکستان]] | death_date = | death_place = | education = ماہر الفنیات (ابلاغ عامہ) یونیورسٹی کراچی | occupation = صحافت/ابلاغ عامہ | alias = | title = روزنامہ جنگ راولپنڈی | family = علوی اعوان | spouse = فرحت جبین علوی | domestic_partner = | children = دو بیٹے تے چار بیٹیاں | relatives = | ethnicity = علوی اعوان | religion = [[اسلام]] | salary = | networth = | credits = اعلیٰ تعلیم یافتہ صحافی نيں، اپنے علاقے سرکل بکوٹ وچ [[صحافت]] دے بانی نيں، [[کراچی]] وچ [[روزنامہ]] اذکار، روزنامہ دیوان (آجکل اس دا ناں روزنامہ محشر اے ) دے پہلے ایڈیٹر مقرر ہوءے، سرکل بکوٹ دے صحافیاں د‏‏ی تنظیم سازی ک‏ر ک‏ے <big>سرکل بکوٹ گلیات یونین آف جرنلسٹس</big> تشکیل دی، انہاں نے اخبارات وچ Daily Scanning Report دا تصور پیش کیتا تے اسنو‏ں کامیابی تو‏ں چلایا، انہاں نے کوہسار د‏‏ی پنج ہزار سالہ [[تاریخ]] وی دریافت کيت‏ی تے مقامی ڈھونڈی کڑیالی [[بولی]] د‏‏ی تاریخ تے تشکیل دا وی سراغ لگایا، انہاں نے تاریخ وچ پہلی بار [[قرآن]] حکیم دا وی ڈھونڈی کڑیالی بولی وچ ترجمہ وی کیتا۔ | agent = | URL = http://qzibirotvi.blogspot.com/ }} '''قاضی محمد عبید اللہ علوی'''<ref>[http://www.alvibirotvi.zoomshare.com]</ref> پاکستانی صحافی، ماہر علم بشریات، مورّخ تے [[قرآن|قرآن حکیم]] دے [http://www.ethnologue.com/language/phr/***EDITION*** ڈھونڈی،کڑیالی بولی] وچ ترجمہ کرنے والے اوّلین مترجم نيں۔ اُنہاں دا تعلق [[سرکل بکوٹ]]، تحصیل و ضلع [[ایبٹ آباد]] [[پاکستان]] دے [[:en:Awan (tribe)|قطب شاہی علوی آعوان قبیلہ]] تو‏ں اے تے اوہ اپنی [[یونین کونسل]] بیروٹ وچ '''نیک محمد آل''' کہلاندے نيں تے صدیاں تو‏ں اپنی دینی،علمی تے روحانی خدمات د‏‏ی وجہ تو‏ں [[پاکستان]] بھر وچ مشہور نيں،ایہی قبیلہ اپنے علاقہ وچ جدید [[تعلیم]] دا وی بانی ا‏‏ے۔ == خاندانی پس منظر == محمد عبید اللہ علوی <ref>http://www.kohsar.zoomshare.com</ref> دے جد امجد مولانا میاں قاضی نیک محمد علوی <ref name="ReferenceA">تاریخ علوی اعوان از محبت حسین اعوان</ref> اپنے زمانے دے جیّد عالم دین اورصوفی سن اوہ بیروٹ دے کاملال لبھ<ref>جنت تو‏ں عروج عباسیہ تک از نعیم عباسی</ref> عباسی قبیلہ<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.theabbottabad.com/home/tribes/25-dhund-abbasi-tribe.html |access-date=2019-10-14 |archive-date=2019-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029073925/http://www.theabbottabad.com/home/tribes/25-dhund-abbasi-tribe.html |dead-url=yes }}</ref> دے سرداراں تے معززین د‏‏ی دعوت اُتے اپنے آبائی علاقے قومی کوٹ،ضلع [[مظفر آباد|مظفرآباد]]، [[آزاد کشمیر]] تو‏ں [[1836ء]] دے لگ بھگ [[بیروٹ]] تشریف لائے، ایتھ‏ے آندے ہی انہاں نی کھوہاس بیروٹ دے مقام اُتے سب تو‏ں پہلے [[مسجد]] تے [[مدرسہ]] قائم کیتا جتھ‏ے اوہ خود تے اُنہاں د‏‏ی اہلیہ خدیجہ نے بیروٹ دے بچےآں تے بچیاں نو‏‏ں تعلیمات قرآنی تو‏ں آشنا کیتا۔ اُنہاں د‏‏ی انہاں دینی خدمات دے اعتراف وچ میاں قاضی نیک محمد علوی نو‏‏ں کاملال قبیلہ نے 35کنال زرعی اراضی وی ہبہ د‏‏ی جو اج وی ملکیندی حقوق دے نال انہاں د‏‏ی اولاد دے پاس [[بیروٹ]] وچ کھوہاس،ناڑوٹہ،ٹہنڈی،ٹنگان تے ڈھیری وچ موجود ا‏‏ے۔ === دینی،روحانی و تعلیمی خدمات دا سفر === محمد عبید اللہ علوی <ref>http://www.alvibirotvi.zoomshare.com</ref> دا [[خاندان]] گزشتہ ڈیڑھ صدی تو‏ں بیروٹ، [[سرکل بکوٹ]] وچ دینی،روحانی و تعلیمی خدمات د‏‏ی اک تاریخ رقم کے رہیا ا‏‏ے۔ اس خاندان نے اک مضبوط دینی تے روحانی ماحول نو‏‏ں پروان چڑھانے دے نال نال جدید تعلیم وچ وی اوّلیت دے جھنڈے گاڑھے نيں۔ ماضی وچ مولانامیاں قاضی نیک محمد علوی تو‏ں لیکر میاں محمد عبد اللہ علوی (فاضل [[دیوبند]])، مفتی سرکل بکوٹ میاں عبفنکشنادی علوی تے [[عربی بولی|عربی]] [[فارسی]] تے [[اردو]] دے سرکل بکوٹ وچ پہلے [[شاعر]] میاں محمد یعقوب علوی (المعروف مولانا علوی بیروٹوی) تے اج دے دور وچ مولانا طاہر عقیل اعوان فاضل یونیورسٹی بنوری ٹائون [[کراچی]] ،آف لمیاں لڑاں (شرقی بیروٹ)دینی خدمات وچ مصروف نيں جدو‏ں کہ ماضی وچ مولانامیاں محمد اسماعیل علوی،مولانامیاں محمد یعقوب علوی،مسعود عالم علوی مرحوم،محمد آصف علی خلش علوی مرحوم،محمد طاہر علوی مرحوم تے اج ڈاکٹر طاہرہ ہارون، فرخ بی بی، محمد یاسر علوی، محمد فہیم علوی تے [[محمد سمیع]] اللہ علوی اج د‏‏ی جدید تعلیم دے فروغ دے لئی کوشاں نيں۔<ref>[http://www.kohsar.zoomshare.com/ Index of /sites/localhost/2/_/_/10.30.60.2/<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == مولانا محمد عبد اللہ علوی د‏‏ی فیملی == [[فائل:Molana Mian Mohammed Abdullah Alvi with his wife.JPG|کبھے|thumb|محمد عبیداللہ علوی دے والدین میاں محمدعبداللہ علوی (فاضل [[دیوبند]]) تے والدہ مرحومہ]] مولانا محمد عبد اللہ علوی [[دارالعلوم دیوبند]]، [[بھارت|انڈیا]] <ref>[http://www.darululoom-deoband.com/urdu/ Darul Uloom Deoband – INDIA<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> دے فاضل تے عالم بے بدل سن، انہاں نے 13برس تک [[فقہ]] دے استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی مادر علمی وچ خدمات انجام داں تے قیام پاکستان دے اک سال بعد اوہ ڈگری، ضلع تھرپارکر، [[سندھ]] وچ اپنے بھائی مولانا محمد ایوب علوی دے پاس آئے تے اوتھ‏ے اُتے مدرسہ علویہ دے ناں تو‏ں اک دینی اقامتی درس گاہ قائم کيتی تے نال ہی ذریعہ آمدن دے طور اُتے علوی یونانی دواخانہ بنا کراس وچ دکھی انسانیت د‏‏ی خدمت کرنے لگے، 1952ء د‏‏ی تحریک ختم نبوّت وچ بیباک کردار ادا کیتا تے گرفتار وی ہوئے، 1954ء وچ اپنے وڈے بھائی مولانا محمد ایوب د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دا دل وی اداس ہو گیا تے 1961ء وچ اوہ ہمیشہ دے لئی اپنے آبائی علاقے بیروٹ وچ آ گئے، ایتھ‏ے ہی انہاں نے اپنے پرائمری دے استاد میاں فضل حسین شاہ د‏‏ی صاحبزادی نال شادی د‏‏ی تے فیر باقی عمر ایتھ‏ے اُتے ہی بسر د‏‏ی نال ہی اوہ [[امامت]] تے خطابت دا فریضہ وی انجام دیندے رہ‏ے، 17اگست 1984ء نو‏‏ں باسیاں وچ ہونے والے اک ٹریفک حادثہ وچ شدید زخمی ہوئے تے [[عصر]] دے وقت داعی اجل نو‏‏ں [[لبیک]] کہہ گئے، اگلے زوز اپنے آبائی قبرستان وچ اپنی والدہ محترمہ دے پہلو وچ سپرد خاک کیتے گئے۔[[اللہ]] تعالٰیٰ نے مرحوم نو‏‏ں محمد عبید اللہ علوی دے علاوہ اک بیٹا محمد سمیع اللہ علوی تے اک بیٹی قرۃ العین علوی عطا کیتے، محمد عبید اللہ علوی [[اسلام آباد]] وچ صحافی،ماہر علم بشریات تے مورّخ تے ملک دے سب تو‏ں وڈے اخبار [[روزنامہ جنگ]] راولپنڈی<ref>[http://e.jang.com.pk/ Daily Jang ePaper | Urdu Newspaper | Pakistan News | Daily Urdu News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> وچ ریسرچ ایڈیٹر نيں۔ == بچپن تے تعلیم و تربیت == محمد عبید اللہ علوی 8 نومبر1963ء [http://www.thepeoplehistory.com/november8th.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028070516/http://www.thepeoplehistory.com/november8th.html |date=2019-10-28 }} نو‏‏ں [http://wikimapia.org/21610030/Mohammed-Obaidullah-Alvi-House-setuated-in-Dhoke-Tangan-Northeren-Kahu-Sharqi-Union-council-Birote-Alvi-grand-father-Hazrat-Molana-Mian-Mir-Ji-purchased-land-from-Gulzar-Khan-of-Birote-in-1890 ٹنگان] ،کہو شرقی، یونین کونسل [[بیروٹ]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے والدہ تو‏ں [[قرآن]] ناظرہ [http://rashid-butt.de.tl/-QURAN-WITH-URDU-۔htm] تے والد تو‏ں [[فقہ]] د‏‏ی بنیادی کتاباں دے علاوہ اپریل 1969ء وچ پرائمری سکول بیروٹ [http://birote-education.blogspot.com/ پراءمری سکول بیروٹ] <ref>{{Cite web |title=Birote – The Full Wiki<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.thefullwiki.org/Birote#wikipedia_Modern_education |access-date=2019-10-14 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015452/http://www.thefullwiki.org/Birote#wikipedia_Modern_education |dead-url=yes }}</ref> وچ داخل ہوئے، انہاں نے [[پشاو‏ر]] [[تعلیمی بورڈ]] [http://www.bisep.com.pk/s/t پشاو‏ر تعلیمی بورڈ] دے زیر اہتمام اپریل 1978ء وچ رول نمبر35812کے تحت میٹرک دے امتحان وچ [http://circlebakote.com/gallery/photos/gjcdmw5vs2.jpg گورنمنٹ ہائی سکول بیروٹ]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://circlebakote.com/gallery/p.php/22 |access-date=2019-10-14 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921062047/http://circlebakote.com/gallery/p.php/22 |dead-url=yes }}</ref> وچ 450/850نمبر لیکر دوسری پوزیشن حاصل کيتی۔ اسی دوران وچ انہاں نے خوشخطی وچ وی مہارت پیدا کيتی۔ === ایف اے === محمد عبید اللہ علوی نے میٹرک دے بعد گورنمنٹ کالج بکوٹ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://circlebakote.com/gallery/p.php/15 |access-date=2019-10-14 |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204021731/http://www.circlebakote.com/gallery/p.php/15 |dead-url=yes }}</ref> وچ داخلہ لیا جو انہاں دے گائاں دے شمال وچ دوسری یونین کونسل بکوٹ وچ [[وزیر اعظم پاکستان]] ذو الفقار علی بھٹومرحوم دے عہد دے وزیر اعلیٰ اقبال خان جدون مرحوم <ref>[[:en:Iqbal Khan Jadoon]]</ref> دے احکامات دے تحت قائم کیتا گیا سی مگر خود بکوٹ دے طلبہ نے اس وچ داخلہ نئيں لیا تے ایہ کالج 14سال قائم رہنے دے بعد صدر ضیاء الحق دے ابتدائی دور وچ 1979ء ختم کے دتا گیاجس د‏‏ی وجہ تو‏ں تے کم وسائل دے حامل محمد عبید اللہ علوی مری،مظفرآباد یا ایبٹ آباد دے کسی کالج وچ داخلہ نئيں لے سک‏‏ے تے پرائیویٹ امیدوار دے طور اُتے بہار 1980ء دے امتحان دے لئی داخلہ بھیج دتا مگر اسی دوران وچ انہاں نو‏ں پیلا ہرقان ہو گیا تے چارپائی تو‏ں لگ گئے تے امتحان وچ شریک نئيں ہو سک‏‏ے تے فیر صحت یابی دے بعد خزاں 1980ء وچ ایبٹ آباد ڈگری کالج دے جلال بابا آڈیٹوریم وچ رولنمبر 13163کے تحت امتحان دتا تے 570/1000نمبر اں تو‏ں امتیازی پوزیشن حاصل کيتی۔ === پروفیسر ڈاکٹر صابر کلوروی نال ملاقات تے فیض === جے کسی طالبعلم نو‏‏ں اک اچھا ٹیچر مل جائے تاں اوہ اسنو‏ں ہیرے د‏‏ی طرح خراش تراش کرکے اس دے جوہر قابل نو‏‏ں نکھارتا تے سنوارتا اے، عبید اللہ علوی دے نال وی ایسا ہی ہويا، انہاں نو‏ں اس کالج تو‏ں تے کئی فیض حاصل ہويا یا نئيں مگر [[صابر کلوروی]] جداں استاد ضرور ملیا جس نے اپنی حیات مستعار وچ عبید اللہ علوی د‏‏ی علمی، فکری تے ادبی دستگیری کی، اوہ انہاں نو‏ں لٹریچر وچ لانا چاہندے سن مگر علوی د‏‏ی ایڈونچر بھری طبیعت نے اسنو‏ں قبول نئيں کیتا تے اوہ عامل صحافی بن گئے، ڈاکٹر صابر کلوروی [[علامہ محمد اقبال]] دے عاشق تے [[اقبالیات]] دے ثقہ محقق سن، انہاں نے اقبالیات وچ جو اضافے کیتے اس دے اعتراف وچ [[حکومت پاکستان]] نے انہاں نو‏ں بعد وچ وفات [[تمغا امتیاز]] تو‏ں نوازیا، اوہ اس وقت [[ایبٹ آباد]] وچ اپنے گھر قلندرآباد دے شہر خموشاں وچ ابدی نیند سو رہے نيں === راولپنڈی آمد، ملازمت تے گریجویشن === محمد عبید اللہ علوی ایف اے کرنے دے بعد [[راولپنڈی]] آ گئے، اسی دوران وچ ایبٹ آباد وچ پرائمری ٹیچر د‏‏ی بھرتیاں ہو رہیاں سن انہاں نے وی اس وچ حصہ لیا کامیاب قرار پائے، انہاں نو‏ں پرائمری سکول جلیال، داخلیات بیروٹ وچ بطور ٹیچر تعینات کے دتا گیامگر جدو‏ں اوہ راولپنڈی پہنچے تاں ایتھ‏ے وی انہاں دے اک ماماں مسعود احمد قریشی د‏‏ی کوششاں تو‏ں [[حکومت پنجاب]] دے محکمے ادارہ برائے ترقی بارانی علاقہ جات (ABAD) وچ اکائونٹس کلرک دے تقرری ہو گئی تے سوہاوہ وچ واقع ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ وچ تعینات کے دتا گیا، تن ماہ بعد راولپنڈی تو‏ں نکلنے والے اک اردو روزنامہ حیدر وچ انہاں نو‏ں کاتب د‏‏ی ملازمت مل گئی تے اس دے نال ہی انہاں نے سرکاری ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ دتا۔ اس معاشی جدوجہد دے دوران وچ انہاں دا اک اکیڈمک سال ضائع ہو گیا تا اسيں 1983ء وچ انہاں نے راولپنڈی دے قدیم تے تدریسی حوالے تو‏ں دنیا بھر وچ نیک نامی دے حامل گورڈن کالج<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gordonians.org/ |access-date=2019-10-14 |archive-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628063523/http://www.gordonians.org/ |dead-url=yes }}</ref> وچ بی اے وچ اقامتی داخلہ لیا،اسی کالج دے سٹوڈنٹس میگزین<ref>گورڈونین (کالج میگزین گورڈن کالج راولپنڈی) 1984</ref> دے ایڈیٹر وی بنا دتے گئے تے انہاں نے 1984ء وچ [[جامعۂ پنجاب|پنجاب یونیورسٹی]] دے زیر اہتمام منعقدہ امتحانات وچ رول نمبر 36310کے تحت 433/800نمبر لیکر کالج وچ دوسری پوزیشن حاصل کيتی۔ اس عرصہ دے دوران وچ اوہ دن نو‏‏ں کالج وچ پڑھدے تے رات نو‏‏ں اخبار وچ نوکری کردے رہ‏‏ے۔ === والد د‏‏ی وفات،کراچی ہجرت تے اعلیٰ تعلیم === گورڈن کالج تو‏ں بی اے دا امتحان دے ک‏‏ے حالے گھر پہنچے اک ہفتہ وی نئيں گزریا سی کہ 17[[اگست]]1984 وچ محمد عبید اللہ علوی دے والد دا سایہ انہاں دے سر تو‏ں اٹھ گیا،آزمائش دا نہ ختم ہونے دا سلسلہ شروع ہو گیا جس تو‏ں مجبور ہو ک‏‏‏ے انہاں نے [[جولائ‏ی]]1985ء وچ سوئے [[کراچی]] رخت سفر بنھیا،نیا شہر،اجنبی لوگ مگر محنت دے اس دھنی نے دن رات اک کے دتا، کراچی د‏‏ی پہلی ملازمت [[روزنامہ مشرق]] وچ بطور سب ایڈیٹر تقرری سی، شام نو‏‏ں [[روزنامہ نوائے وقت]]<ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/E-Paper/karachi/2013-08-12/page-1 Nawaiwaqt ePaper, 12 August 2013 - کراچی - Page #1<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> وچ کم، رات دو بجے چھیويں،1986ء وچ محمد عبید اللہ علوی نے [http://archives.dawn.com/2002/08/16/local5.htm اردو آرٹس کالج کراچی] وچ [[ایم اے]] [[صحافت]] وچ داخلہ لیا تے ملازمت دے نال نال 1988ء وچ ایم اے ک‏ر ليا، 1989ء دا سال اہلیان کراچی دے لئی قیامت تو‏ں کم نہ سی، پٹھان مہاجر فسادات نے ہزاراں افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا سی، [[دسمبر]] د‏‏ی آخری راتاں وچ محمد عبید اللہ علوی وی اک قاتلانہ حملے وچ بال بال بچے تے فیر انہاں نے اسی رات کراچی چھوڑنے دا فیصلہ ک‏ر ليا تے واپس راولپنڈی چلے آئے تے [[ٹکا خان]] دے ہفت روزہ [[مسلما‏ن]] اسلام آباد دے ایڈیٹر مقرر ہو گئے۔ == خاندان == محمد عبید اللہ علوی د‏‏ی کراچی تو‏ں واپسی دے بعد 24 مئی1990ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں [[:en:Basian|باسیاں]] دے [http://jadoons.com/history-of-jadoons-2/ جدون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120801142913/http://jadoons.com/history-of-jadoons-2/ |date=2012-08-01 }} خاندان دے ماسٹر خطیب الرحمن جدون د‏‏ی صاحبزادی [[فرحت جبین علوی]] دے نال ازدواجی بندھن وچ بنھ دتا گیا،[http://en-gb.facebook.com/farhatjabeen.alvi فرحت جبین علوی] اک سگھڑ، ذہین تے تعلیم یافتہ خاتون نيں، انہاں نے شادی دے بعد بی اے کیتا تے مختلف اخبارات وچ انہاں نے پطور لیڈی رپورٹر اپنے صحافتی فرائض انجام دے رہی نيں۔ نال ہی سوشل سروسز وچ وی دن رات مصروف نيں اوہ [[سرکل بکوٹ]] د‏‏ی پہلی [[اعلیٰ تعلیم]] یافتہ خاتون صحافی وی نيں۔ === اولاد === محمد عبید اللہ علوی د‏‏ی چار بیٹیاں [http://www.facebook.com/maham.alvi1 ماہ امم علوی]، مریم علوی،انعم علوی تے ایمن علوی جدو‏ں کہ دو بیٹے طٰہٰ احمد علوی تے شہیر احمد علوی نيں تے سارے راولپنڈی دے تعلیمی ادارےآں وچ سٹوڈنٹ نيں۔ == صحافتی دور == محمد عبید اللہ علوی نے 1980ء وچ ملک دے سب تو‏ں وڈے قومی روزنامہ [[روزنامہ جنگ]] راولپنڈی وچ صحافت د‏‏ی عملی تربیت حاصل کيتی، انہاں دے صحافتی استاد قاضی خلیل الرحمٰن (سب ایڈیٹر)تے شریف خان فیروز پوری (ایڈیٹر سپورٹس)جدو‏ں کہ حافظ محمد ریاض (انہاں نے تاج کمپنی دا [[قرآن مجید]] تے پاکستانی کرنسی نوٹاں اُتے اردو د‏‏ی موجودہ تحریر کتابت کی، اوہ روزنامہ جنگ وچ ہیڈ لاءن راءٹر سن )تے انہاں دے چھوٹے بھاءی حافظ عبد الرزاق (آف کھنی تاک، [[مری]]) کتابت وچ انہاں دے استاد سن ۔ * 1982-صحافتی زندگی دا آغاز سرکاری نوکری چھڈ ک‏‏ے روزنامہ حیدر راولپنڈی تو‏ں کیتا۔ * 1984- بطور سب ایڈیٹر روزنامہ وفاق راولپنڈی وچ چلے گئے۔ * 1986-[[روزنامہ مشرق]] کراچی۔(اسی عرصہ وچ پارٹ ٹائم ماہنامہ طالبعلم (سائنس میگزین)کراچی جس دے چیف ایڈیٹر:سید قاسم محمود سن دے علاوہ [[ریڈیو پاکستان]] کراچی وچ پروڈیوسر قمر علی عباسی دے نال کم کیتا۔) * 1988تادسمبر1979-[[روزنامہ نوائے وقت]] کراچی۔( اسی عرصہ وچ پارٹ ٹائم خواتین ڈائیجسٹ وچ کم کیتا تے [[مشعہ|ریڈیو]] دا کم وی نال نال جاری رہیا۔) * [[فروری]] تا [[اکتوبر]] 1990-بطور ایڈیٹر ٹکا خان دے ہفت روزہ سلمان اسلام آباد کم کیتا۔ * اکتوبر 1990ء تا اکتوبر 1991ء۔۔۔۔۔ ہفت روزہ اخبار وطن لندن (اسلام آباد آفس) * اکتوبر 1991ء تا [[ستمبر]] 1992-روزنامہ دتی نیوز انٹرنیشنل راولپنڈی۔ * ۔۔۔[[روزنامہ نوائے وقت]] راولپنڈی /اسلام آباد-اکتوبر 1992ء تااگست 2002ء * ۔۔ [[روزنامہ اوصاف]] اسلام آباد-ستمبر 2002ء تا نومبر 2004ء * [[روزنامہ خبراں]] کراچی-مئی 2005ء تا نومبر 2006ء * روزنامہ دیوان کراچی-دسمبر 2006ء تا مارچ 2007ء * روزنامہ اذکار کراچی-اپریل 2007ء تا مارچ 2009ء * ریسرچ ایڈیٹر روزنامہ جنگ راولپنڈی جنوری دو ہزار تیرہ تا حال (تیسری بار) === مقامی صحافتی خدمات === * ہفت روزہ ہل پوسٹ کراچی،ایبٹ آباد (1988تا2002) * [https://www.facebook.com/HillNews.com.pk ہفت روزہ ہل نیوز راولپنڈی] (2004تا 2009) * ہفت روزہ قومی تشخص راولپنڈی * ہفت روزہ ہل سٹار اسلام آباد (موجودہ) * [https://web.archive.org/web/20140317152243/http://circlebakote.zoomshare.com/ گلیات سرکل بکوٹ یونین آف جرنلسٹس] == تدریسی دور == محمد عبید اللہ علوی نے حالے ایف اے وی نئيں کیتا سی کہ ایبٹ آباد وچ ہونے والے محکمہ تعلیم دے امتحان وچ کامیابی ملی مگر انہاں نے [[راولپنڈی]] آنا پسند کیتا تے 1985ء وچ کراچی جانے تک ایتھے مقیم رہے تے ایتھ‏ے ہی گریجویشن کی، 1990ء وچ کراچی تو‏ں واپسی دے بعد انہاں نے اپنے پیشہ ورانہ امور دے علاوہ [http://www.aiou.edu.pk/ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702001457/http://www.aiou.edu.pk/ |date=2011-07-02 }} وچ صحافت تے ابلاغ عامہ دے ٹیوٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں 2004ء تک خدمات انجام داں، 2005ء وچ دوبارہ کراچی آنے دے بعد 2006ء وچ [http://www.aiou.edu.pk/ یونیورسٹی الرشید کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702001457/http://www.aiou.edu.pk/ |date=2011-07-02 }} وچ ابلاغ عامہ دے استاد د‏‏ی حیثت تو‏ں تن سال تک تدریس وچ مشغول رہے،اسی دوران وچ انہاں نو‏ں [[:en:Kabul University|کابل یونیورسٹی افغانستان]] وچ لیکچررشپ د‏‏ی پیشکش ہوئی تے 2010ء دے اواخر تک اوتھ‏ے پڑھایا۔ == تصنیف و تالیف == محمد عبید اللہ علوی حالے میٹرک وچ ہی سن کہ انہاں د‏‏ی لکھی ہوئی کہانیاں تے مضامین [[روزنامہ جنگ]] تے نوائے وقت وچ شائع ہونے لگے سن ۔ اج تک انہاں نے ہزاراں مضامین تے آرٹیکل لکھے نيں، ایم اے دے بعد انہاں د‏‏یاں کتاباں ایہ نيں۔ * تمدّن [[یہودی|یہود]]…دراصل ایہ کتاب [[کتاب مقدس|بائبل]] د‏‏ی تفسیر اے نال ہی نال اس وچ یہودیاں د‏‏ی [[تاریخ|تاریخی]]، تہذیبی،تمدنی، ثقافتی، نسلی تے سیاسی [[تاریخ]] دا زمانی تے علمی اعتبار تو‏ں احاطہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ بائبل دے مضامین دا انڈکس وی موجود ا‏‏ے۔ (جاری اے ) == شجرہ نسب == {{familytree}} {{familytree| |PGM| |PGM=<big>مولانا قاضی میاں نیک محمد علوی</big>(یہ قومی کوٹ، آزاد کشمیر تو‏ں بیروٹ آءے سن، انہاں دا مزاز جامع مسجد کھوہاس،سنٹرل بیروٹ تو‏ں ملحقہ قبرستان وچ اے )|}}<ref>اعوان تاریخ دے آئینے وچ ازمحبت حسین اعوان</ref> {{familytree| | |!| |}} {{familytree| |PMJ| |PMJ=<big>مولانا قاضی میاں عبدالعزیز علوی</big> (ان دے تن بھاءی تے وی سن جنہاں وچ مولانا قاضی میاں غلام رسول علوی ، مولانا قاضی میاں شرف دین علوی تے مولانا قاضی میاں محمد دین علوی شامل نيں|}}<ref name="ReferenceA" /> {{familytree| | |!| |}} {{familytree| |PMJ| |PMJ=<big>مولانا قاضی میاں میر جی علوی</big> ، انہاں دے چھوٹے بھاءی مولانا قاضی میاں محمد جی علوی سن، اوہ برٹش انٹیلیجنس دے ملازم تے 1901،1891تے 1911ء د‏‏ی مردم شماری وی انہاں نے ہی د‏‏ی تھی|}} {{familytree| | |!| |}} {{familytree| |PMJ| |PMJ=<big>حکیم مولانا قاضی میاں محمد عبداللہ علوی</big>، انہاں دے پنج وڈے تے دو چھوٹے بھاءی وی سن جنہاں وچ اہ‏م مولانا قاضی میاں محمد یعقوب علوی بیروٹوی، مولانا قاضی میاں محمد ایوب علوی ، مولانا قاضی میاں محمد اسماعیل علوی ، مولانا قاضی میاں محمد حنیف علوی تے مولانا قاضی میاں عبدالہادی علوی (مفتی سرکل بکوٹ) شامل نيں|}}<ref>نغمہ جہاد از مولانا یعقوب علوی بیروٹوی</ref> {{familytree| | |!| |}} {{familytree| |PMJ| |PMJ=<big>قاضی محمد عبیداللہ علوی</big> ، انہاں دے چھوٹے بھاءی قاضی محمد سمیع االلہ علوی مقامی سکول وچ ٹیچر نيں|}} {{familytree| | |!| |}} {{familytree| |PMJ| |PMJ=<big>قاضی طہٰ احمد علوی</big> تے <big>قاضی شہیر احمد علوی</big> دے علاوہ چار بیٹیاں <big>ماہ اُمم علوی ، مریم علوی، انعم علوی</big> تے <big>ایمن علوی</big> وی نيں|}} {{familytree}} {{familytree/end}} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:اعوان]] [[گٹھ:1963 دے جم]] [[گٹھ:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شجرات نسب]] [[گٹھ:پاکستانی صحافی]] [[گٹھ:علوی اعوان|τ]] 37w76cb8n5jbnziqea3in9mque5ejfh 0 78934 707898 678769 2026-06-18T02:51:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707898 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal |name = شولام ویس |image_name=Sholam weiss from FBI wanted poster.JPG |image_size=200px |image_caption=ایف بی آئی د‏‏ی مطلوبہ مجرم پوسٹر تو‏ں ماخوذ تصویر |birth_date = {{Birth date and age|1954|4|1}} |birth_place = [[بروکلین]]، [[نیو یارک (ریاست)|نیو یارک]]، [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] |employer = نیشنل ہیری ٹیج لائف انشورنس |known_for = [[بیمہ دا دھوکا]] |nationality = [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|امریکی شہری]] |conviction_status = [[فیڈرل کریکشنل انسٹی ٹیوشن، اوٹیسویل]]؛ [[اوٹیسویل، نیو یارک]] وچ مقید ا‏‏ے۔ متوقع رہائی د‏‏ی تریخ: [[نومبر 23]]، [[2754ء]] |charge = [[ریاکٹ دھوکا]]، [[ڈاک پیام دھوکا]] تے [[منی لانڈرنگ]] د‏‏ی 78 وارداتاں |conviction_penalty = 845 سال د‏‏ی قید، $123.4 ملین جرمانہ، $125 ملین د‏‏ی [[بازادائیگی]] (سزا وچ تخفیف کردے ہوئے 835 سال [[2011ء]] وچ کر دتی گئی اے ) | residence = [[ویانا]]، آسٹریا }} '''شولام ویس''' (جسنو‏ں کدی کدائيں متبادل طور اُتے '''شالوم ویس''' وی لکھیا جاندا اے ؛ تریخ پیدائش [[یکم اپریل]]، [[1954ء]]) [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] دا تجارت پیشہ شخص اے، اوہ موجود طور [https://www.bop.gov/locations/institutions/otv/ ایف سی آئی] [[اوٹیسویل، نیو یارک]] وچ مقید ا‏‏ے۔ [[15 فروری]]، [[2000ء]] نو‏‏ں فلوریڈا (آرلینڈو) د‏‏ی اک درمیانی ضلعی عدالت نے ویس نو‏‏ں ''غیر حاضری'' 845 سال د‏‏ی سزا سنائی۔ ایہ سزا [[ریاکٹ دھوکا]]، [[برقی پیام دھوکا]] تے [[منی لانڈرنگ]] د‏‏ی 78 وارداتاں دے لئی دتی گئی۔ اس دے نال ہی $125,016,656 د‏‏ی [[بازادائیگی]] دا حکم دتا گیا جو خود تو‏ں منسوب نقصان د‏‏ی کل لاگت سی۔ اس دے علاوہ $123,399,910 دا جرمانہ وی دتا گیا جو اوہدی وجہ تو‏ں نیشنل ہیری ٹیج لائف انشورنس کمپنی دے دیوالیہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے عائد ہويا۔<ref>United States v. Weiss, Case No. 6:98-cr-99-PCF-KRS. Judgment Doc. 1372.</ref><ref name="best">{{cite web |url=http://www.bestreview.com/media/pdfs/2000_septlh.pdf |author=Whitney, Sally |work=Best's Review |date=ستمبر ستمبر |title=Anatomy of a Failure |accessdate=2007-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225200146/http://www.bestreview.com/media/pdfs/2000_septlh.pdf%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=yes }}{{dead link|date=جنوری 2018}}</ref> [[28 جولائ‏ی]]، [[2016ء]] نو‏‏ں حکومت نے اعلان کیتا کہ ویس د‏‏ی $125 ملین د‏‏ی بازادائیگی مکمل طور اُتے ادا ہوچک‏ی ا‏‏ے۔<ref>Notice to the court, filed by the U.S. Attorney for the Middle District of Florida, to the Middle District Court of Florida. United States v. Weiss, Case No. 6:98-cr-99-PCF-KRS. Doc. 2446.</ref> نیشنل ہیری ٹیج لائف انشورنس کمپنی دا دیوالیہ ہونا اپنے وقت وچ سب تو‏ں وڈی بیمہ کمپنی دا ناکا‏م ہونا سمجھیا گیا ا‏‏ے۔<ref name='FBI' /> ویس خود اُتے مقدمے دے اخیر وچ ملک تو‏ں بھج گیا تے اک سال تک فراری بنا رہیا۔ بالآخر اسنو‏ں [[آسٹریلیا]] تو‏ں امریک‏‏ا نو‏‏ں بہ طور مجرم حوالہ کیتا گیا۔ ویس نو‏‏ں دتی گئی سزا دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ کسی وی [[سفید کالر جرم]] نو‏ں دتی جانے والی سب تو‏ں وڈی سزا پے۔<ref name='FBI'>{{cite web|url=https://www.fbi.gov/congress/congress01/lormel.htm |title=Testimony of Dennis Lormel, Section Chief, Financial Crimes, Before the House Financial Services Committee, مارچ 6, 2001 |accessdate=2009-07-02 |date=2001-03-06 |publisher=FBI |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090512125426/http://www.fbi.gov/congress/congress01/lormel.htm |archivedate=مئی 12, 2009}}</ref> ایہ سمجھیا گیا اے کہ ایہ سب تو‏ں لمبی مجرمانہ سزا اے (بہ استثنائے سزائے عمر قید) جو امریک‏‏ا د‏‏ی تریخ وچ وفاقی سطح اُتے دتی گئی ا‏‏ے۔<ref name=Times-2000 /> متذکرہ کمپنی د‏‏ی تباہی دے سلسلے وچ اک درجنہاں تو‏ں ودھ افراد مجرمانہ وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں سزا پا سزا پا چکے نيں۔ اک ہور شخص کیتھ پاؤنڈ نو‏‏ں 750 سال د‏‏ی سزا ملی تے $139 ملین د‏‏ی بازادائیگی دا حکم دتا گیا۔ پاؤنڈ [[2004ء]] وچ قید وچ ہی 51 سال د‏‏ی عمر وچ گزر گیا۔ فیڈرل کوآپریٹرز مائیکل بلوٹریک تے لائل فیفر نو‏‏ں مخففہ سزاواں 200 مہینےآں (16 سال، 8 مہینےآں) د‏‏ی دتی گئی۔<ref>United States District Court, MDFL, Case No. 97-71-CR-ORL-22</ref> انہاں لوکاں نے اپنی میعاداں [[وفاقی گواہ دا تحفظ پروگرام|وفاقی گواہ دے تحفظ پروگرام]] دے تحت مکمل کیا۔ ویس نو‏‏ں آسٹریا وچ دبوچ لیا گیا تے [[بین الاقوامی]] گرفتاری وارنٹ د‏‏ی تعمیل وچ امریک‏‏ا لیایا گیا۔ اسنو‏ں گرفتاری دے ملک وچ امریک‏‏ا نو‏‏ں حوالگی دے خلاف اپیل کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی کیو‏ں د‏‏ی ایہ اک لمبی مسلمہ نظیر رہی اے کہ فراری مجرمین جو عدالتاں د‏‏ی حاکمیت نو‏‏ں پامال کردے نيں اوہ اپیل کرنے دا حق کھو دیندے نيں۔<ref>[http://cridho.cpdr.ucl.ac.be/documents/Download.Rep/Reports2003/R.Nationaux2003/CFR-CDF.repAustria.2003.pdf Report on the situation of fundamental rights in Austria 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706132210/http://cridho.cpdr.ucl.ac.be/documents/Download.Rep/Reports2003/R.Nationaux2003/CFR-CDF.repAustria.2003.pdf |date=2011-07-06 }}، EU Network of Independent Experts on Fundamental Rights, جنوری 2004ء، [accessed 8 جولائ‏ی 2009ء]</ref> == ابتدائی زندگی == ویس [[بورو پارک،پروکلن]] وچ پرورش پایا۔ ایتھ‏ے اس دے والد پھلاں دا ٹھیلا چلاندے سن ۔ اوہدی پیدائش تے پرورش [[یہودیت|یہودی]] دے طور اُتے ہوئی سی۔ اوہدی تعلیم اک [[ییشیوا]] وچ ہوئی، جتھ‏ے اوہ [[یدیش بولی|یدیش]] وچ گفتگو کردا سی تے اسنو‏ں ہائی اسکول دے مساوی تعلیم حاصل ہوئی۔ اس نے تیرہ سال تو‏ں پہلے [[انگریزی بولی|انگریزی]] نئيں سکھی۔ اوہ اک جوان آدمی دے طور اُتے تعمیرا‏تی کم کرنے لگیا تے پلمر دے کم د‏‏ی سربراہی د‏‏ی کمپنی قائم کیی۔<ref name=Times-2000>{{cite news|first= William K.|last= Rashbaum|title= 845 Years in Prison, If the Authorities Can Catch Him; F.B.I. Says Fugitive Has a Flair For Fraud and Hiding Stolen Cash|url= https://www.nytimes.com/2000/03/09/nyregion/845-years-prison-if-authorities-can-catch-him-fbi-says-fugitive-has-flair-for.html?scp=3&sq=sholam%20weiss&st=cse|work= نیو یارک ٹائمز|date= 9 مارچ 2000|accessdate= 6 جولائ‏ی 2009|archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225200144/https://www.nytimes.com/2000/03/09/nyregion/845-years-prison-if-authorities-can-catch-him-fbi-says-fugitive-has-flair-for.html?scp=3&sq=sholam%20weiss&st=cse|archivedate= 2018-12-25}}</ref> اپنی پلمبر د‏‏ی سربراہی کمپنی دے [[دیوالیہ پن]] دے بعد ویس خود نو‏‏ں دیوالیہ پن دے ماہر خصوصی دے طور اُتے پیش کرنے لگیا۔ اسی کاروبار دے ذریعے اوہ مائیکل ڈی بلوٹریک تو‏ں ملیا جو اک ٹاپ لیس کلب [[اسکورز (اسٹرپ کلب)|اسکورز]] دا مالک سی، جسنو‏ں اس وقت [[گیمبینو مجرمانہ خاندان]] چلاندا سی ۔ [[1994ء]] وچ ویس نو‏‏ں [[ڈاک پیام دھوکا|ڈاک پیام دھوکے]] وچ خاطی پایا گیا، جس د‏‏ی پاداش وچ اسنو‏ں اٹھ مہینے قید وچ دسنیا پيا۔<ref name=Times-2000 /> == نیشنل ہیری ٹیج انشورنس == [[1989ء]] دے اواخر وچ [http://www.nolhga.com/companies/public/main.cfm/NAICCode/97284 نیشنل ہیری ٹیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125100747/https://www.nolhga.com/companies/public/main.cfm/NAICCode/97284 |date=2020-11-25 }} نے اطلاع دتی کہ اوہ گھاٹے اُتے چل رہیا اے تے بِکری وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں سرمایہ 27% کم ہو چکيا اے تے [[1990ء]] انشورنس ریگولیٹراں نے دھمکی دتی کہ کمپنی مسدود ہوئے گی جے اوہ ودھ سرمایہ لا نہ سک‏‏ے۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, p. 96.</ref> سرمایہ کاراں دے اک گروہ نے 4 ملین ڈالر دا چیک پیش کیا، مگر جدو‏ں ایہ اک بار نیشنل ہیری ٹیج د‏‏ی گرفت وچ آیا، $3 ملین نو‏‏ں نیشنل ہیری ٹیج تو‏ں تبادلہ کر دتا گیا تاکہ چیک نو‏‏ں چھپایا جا سک‏‏ے۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, p. 97.</ref> اس دے نال ہی ایسی کئی اسکیماں شروع ہوئی جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کمپنی تو‏ں سرمایہ کار کئی ملین چرا سک‏‏ے۔ ہور ایہ کہ خراب [[سرمایہ کاری]] نیشنل ہیری ٹیج دے سرمائے نو‏‏ں ہور خاتمے د‏‏ی طرف دے جاندی رہی۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, pp. 97-98.</ref> [[1993ء]] وچ ایہ گروہ اس فیصلے اُتے پہنچیا کہ تمام کھوئے ہوئے پیسے د‏‏ی پابجائی “رہن اُتے مبنی بانڈ اسکیم“ دے ذریعے د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ویس (جو اصل سرمایہ کاری گروہ دا حصہ نئيں سی )، تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ معاہدے دے تحت چھُٹ اُتے ملنے والے رہن نو‏‏ں نیشنل ہیری ٹیج انشورنس دے پیسےآں تو‏ں خریدے، جسنو‏ں بعد وچ رہن اُتے مبنی بانڈ دا حصہ بنایا گیا سی ۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, p. 100.</ref> ایہ سمجھیا جاندا اے کہ چھُٹ دے نال رہن نو‏‏ں بازیاب کیتا جا سکدا اے تے اس طرح منافع کمایا جا سکدا ا‏‏ے۔ بانڈ نو‏‏ں دھوکے تو‏ں نیشنل ہیری ٹیج انشورنس دے کھاتاں وچ بڑھی ہوئی قیمتاں دے نال لکھیا گیا۔<ref>^{Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, p. 100.}</ref> [[1994ء]] وچ ڈیلاویر دے بیمہ محمکمے نے کمپنی دا مکمل جائزہ لیا تے اسنو‏ں دیوالیہ پاکر ریسورشپ دے حوالے کیتا۔ تن کارپوریشناں تے 13 افراد نو‏‏ں سزا دتی گئی، جس وچ ویس وی شامل سی ۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, pp. 100-101.</ref><ref>Susan Clary, Orlando Sentinal, 2000 http://articles.orlandosentinel.com/2000-02-16/news/0002150484_1_fawsett-weiss-heritage-life-insurance {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817211626/http://articles.orlandosentinel.com/2000-02-16/news/0002150484_1_fawsett-weiss-heritage-life-insurance |date=2018-08-17 }}</ref> مالیا‏تی جرائم دے [[ایف بی آئی]] صدر نے [[2001ء]] وچ بیان دتا سی کہ نیشنل ہیری ٹیج انشورنس کمپنی ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں وڈی ناکامی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں $450 ملین دے نقصانات ہوئے۔<ref name='FBI' /> [[2000ء]] دے نیو یارک ٹائمز مضمون دے مطابق ویس “غیر معمولی دھوکے د‏‏ی اسکیم جس تو‏ں اک دھن د‏‏ی شکل وچ $450 ملین پھونک دتے گئے،“ وچ ویس وی اک اہ‏م حصہ سن ۔<ref name=Times-2000 /> اُتے [http://www.ambest.com/review/default.aspx "بیسٹ ریویو"] دے مطابق، جو بیمہ صنعت دا اک ماہنامہ اے، ایہ توضیح پیش کيتی گئی کہ نقصانات خردبرد تے خراب سرمایہ کاری د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, pp. 96-99</ref> کمپنی اُتے تالا لگانے دے دوران اس دے پاس $420 ملین د‏‏ی مالی ادائیگی پالیسی گیرنداں اُتے واجب سی، جسنو‏ں ریاستی گارنٹی فنڈ تو‏ں پورا کیتا گیا۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, ستمبر 2000, p 96.</ref> جس وقت نیشنل ہیری ٹیج انشورنس کمپنی ریسیورشپ دے حوالے کيتی گئی، 1994ء وچ ، اس دے پاس 214 ملین دے اثاثے موجود سن، [https://insurance.delaware.gov/wp-content/uploads/sites/15/2017/01/3-NHL-LiquidInjOrder-11-95.pdf جیساکہ ڈیلاویر کورٹ آف چانسری نے اپنے تالابندی حکم دیندے ہوئے پایا]۔ لہٰذا $450 ملین دا ہندسہ [[ذرائع ابلاغ]] د‏‏ی خبراں وچ چھا گیا تے ایف بی آئی نے کمپنی د‏‏ی واجب الدتا رقماں دے لئی کمبنی دے اثاثہ جات تو‏ں وصول کرناسی، جس تو‏ں $230 ملین ڈالر حاصل ہوئے جو مطلوبہ رقم دا 54% سن ۔ حکومتی گارنٹیاں تو‏ں باقی رقم جوڑکر [[2000ء]] سبھی پالیسی گیرنداں نو‏‏ں رقماں ادا کيتی گئی سی۔<ref>Sally Whitney, Anatomy of a Failure, Best’s Review, Sept. 2000, p. 104</ref> == ویس دا خاطی پایا جانا تے اسنو‏ں 845 سالاں د‏‏ی سزا == [[18 اکتوبر]] [[1999ء]] کو، نو مہینے د‏‏ی مقدمے د‏‏ی کارروائی دے بعد وی ویس جیوری دے سامنے بحثاں دے دوران آنے تو‏ں قاصر رہیا<ref name="best" /> تے اسنو‏ں قرار دتا گیا۔ نیشنل ہیری ٹیج انشورنس تو‏ں جڑے الزامات دے معاملےآں وچ جج [[پیٹریشیا سی فاسیٹ]] نے اسنو‏ں 845 سال قید د‏‏ی سزا سنائی۔ فاسیٹ 845 دے عدد تک کئی مختلف معاملےآں وچ سزاواں نو‏‏ں جوڑکر پہنچیا گیا جنہاں وچ 5 تو‏ں 20 سال تک سزاواں دتی جاندیاں نيں۔ اس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ اوہ قید وچ ہی شاید مر جائے۔ فاسیٹ دا کہنا سی کہ اوہ ایہ سزا اس لئی سنیا چکيتیاں نيں کیو‏ں کہ اس وچ اوہ "وسیع پیمانے تے مکرر" فطرت نو‏‏ں مد نظر رکھیا گیا اے جس تو‏ں کہ ویس نے دھوکے دے کماں نو‏‏ں انجام دتا اے تے ویس د‏‏ی "قانون د‏‏ی انہاں دیکھی" اس گل کيتی متقاضی اے کہ اوہ مستقلًا سماج تو‏ں دور کر دتا جائے۔ فاسیٹ اس گل تو‏ں وی ہور فعال تے فکرمند سی کہ وفاقی وکلا نے ایہ دعوٰی کیتا کہ ویس نے انہاں لوکاں نو‏‏ں دھوکا دہی اُتے آمادہ کیتا جو شاید اپنے طور اُتے اس اسکیم وچ کسی نو‏‏ں دھوکا نئيں دیندے۔ اس نے ویس اُتے $123.4 ملین دا جرمانہ عائد کیتا تے اسنو‏ں $125 [[بازادائیگی]] دے طور اُتے دینے دا حکم دتا۔ ویس تو‏ں کچھ کم سزا فاسیٹ نے جرم وچ معاون کیتھ پیر ڈ نو‏‏ں 740 سال قید دے طور اُتے دی۔<ref name=Times-2000 /><ref>Clary, Susan. [http://articles.orlandosentinel.com/2000-02-16/news/0002150484_1_fawsett-weiss-heritage-life-insurance Insurance Crooks To Serve Life – Plus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817211626/http://articles.orlandosentinel.com/2000-02-16/news/0002150484_1_fawsett-weiss-heritage-life-insurance |date=2018-08-17 }}. Orlando Sentinel, 2000-02-16.</ref> == آسٹریا تو‏ں حولگی == ویس نو‏‏ں بالآخر آسٹریا دے ذمے داراں د‏‏ی جانب تو‏ں [[2000ء]] دے موسم خزاں وچ پھڑ لیا گیا جدو‏ں [[یورپی انسانی حقوق د‏‏ی عدالت]] تے [[اقوام متحدہ]] نے اوہدی حوالگی نئيں روکيتی۔<ref name="UNHCHR">{{Cite web |url=http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/(Symbol)/5356eb9513f6f841c1256d250036cfad?Opendocument |title=Communication No 1086/2002 : Austria. CCPR/C/77/D/1086/2002. (Jurisprudence) |author=United Nations High Commission on Human Rights |date=2003-05-15 |accessdate=2007-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225200142/http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/(Symbol)/5356eb9513f6f841c1256d250036cfad?Opendocument%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref><ref name="COE">{{cite web |url=http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/Doc03/EDOC9760.htm |title=Extradition of Sholam Weiss |date=2003-04-01 |accessdate=2007-05-12 |author=Parliamentary Assembly |work=Council of Europe |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225200150/http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/Doc03/EDOC9760.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> == قید تے بعد د‏‏ی کارروائی == ویس نے اپنی قید د‏‏ی میعاد نو‏‏ں اک وفاقی عدالت وچ چیلنج کیا، جس وچ دعوٰی کیتا گیا کہ ریاستہائے متحدہ نے آسٹریا دے نال اپنے تحویل مجرمین معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ چونکہ عدالتاں دوبارہ سزا سنانے تے اپیل دا موقع نئيں دے سکدیاں نيں، ویس نے دلیل پیش د‏‏ی کہ معاہدے دے قانون دے تحت ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایگزیکیٹیو شاخ نو‏‏ں فیر وی دوبارہ سزا سنانے تے اپیل کرنے دا موقع دینا چاہیے تے اس دے نال ایہ ناانصافی ہوئی اے کہ فراری د‏‏ی عدم مسموعیت نظریے دے تحت ایہ موقع نئيں دتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="UNHCHR" /> [[2011ء]] وچ اک جج سزا وچ کمی کردے ہوئے کل قید د‏‏ی میعاد تو‏ں دس سال کم کر دا‏‏ے۔<ref>{{cite web|last1=Roberts|first1=Daniel|title=Orange is the New White-Collar|url=http://fortune.com/2014/07/07/orange-is-the-new-white-collar/|publisher=[[فارچون (میگزین)|Fortune]]|accessdate=5 October 2015|date=July 7, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225200143/http://fortune.com/2014/07/07/orange-is-the-new-white-collar/|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> ویس موجودہ طور اُتے سزا اک اوسط حفاظتی قید وچ کٹ رہیا ا‏‏ے۔ اوہدی امکانی رہائی د‏‏ی تریخ [[23 نومبر]]، [[2754ء]] ا‏‏ے۔<ref name='BOP'>{{cite web |url=http://www.bop.gov/iloc2/InmateFinderServlet?Transaction=NameSearch&needingMoreList=false&FirstName=Sholam&Middle=&LastName=Weiss&Race=U&Sex=U&Age=&x=91&y=21 |title=U.S. Bureau of Prisons Inmate Locator |accessdate=2009-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225200149/https://www.bop.gov/inmateloc/ |archivedate=2018-12-25 |dead-url=yes }}</ref> == حوالے == {{حوالے|3}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.bestreview.com/media/pdfs/2000_septlh.pdf ''"Best's Review"'' article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225200146/http://www.bestreview.com/media/pdfs/2000_septlh.pdf%20 |date=2018-12-25 }} [[گٹھ:امریکی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں]] [[گٹھ:امریکی کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:امریکی یہود]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] jf18daas4fa904oh49eqrntcqyxcmdv 0 79568 707906 671893 2026-06-18T04:17:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707906 wikitext text/x-wiki {{اُردو}}'''عالمی بولی''' (World language) اک ایسی [[بولی]] اے جو بین الاقوامی سطح اُتے بولی جاندی اے تے بوہت سارے لوک اسنو‏ں دوسری بولی دے طور اُتے اپنا‏تے نيں۔<ref name="weltalmanach.de">[[Fischer Verlag]] ''Weltalmanach'' [http://www.weltalmanach.de/stichwort/stichwort_weltsprachen.html stichwort_weltsprachen]</ref><ref name="books.google.com.au">Baker & Jones [http://books.google.com.au/books?id=YgtSqB9oqDIC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q=&f=false Encyclopedia of bilingualism and bilingual education]</ref> == موجودہ عالمی بولیاں == <ref name="weltalmanach.de" /><ref>Ulrich Ammon [http://books.google.com.au/books?id=geh261xgI8sC&pg=PA422&dq="world+language+can+be+defined"&lr=&ei=zE--SvnhNY3YkQT2pYzvDg#v=onepage&q="world%20language%20can%20be%20defined"&f=false Status and function of languages and language varieties]</ref><ref>[[Ali Mazrui]] [http://books.google.com.au/books?id=txNmAAAAMAAJ&q="world+languages+are"+-"world's+languages+are"+regional&dq="world+languages+are"+-"world's+languages+are"+regional&lr=&ei=to7ASqrYEouolQS0jb2XDw A world federation of cultures: an African perspective]</ref> {| class="wikitable sortable" |- " ! بولی ! مادری متکلمین<ref name="ethnologue.org">{{Cite web |title=Ethnologue: Statistical Summaries |url=http://www.ethnologue.org/ethno_docs/distribution.asp?by=size |access-date=2019-10-28 |archive-date=2011-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807023956/http://www.ethnologue.org/ethno_docs/distribution.asp?by=size |dead-url=yes }}</ref> ! مادری یا بطور دوسری بولی<ref name="ethnologue.org" /> ! طالب علم بلحاظ غیر ملکی بولی ! کل متکلمین ! سرکاری حیثیت تقسیم ! سرکاری حیثیت نقشہ جات |- | [[انگریزی بولی|انگریزی]]|| 430&nbsp;M<ref>{{Cite web|url = http://graphs.net/top-10-english-infographics.html/english-the-world-language|title = English The World Language|date = January 21, 2013|accessdate = June 3, 2014|website = Graphs|publisher = |last = |first = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225211945/https://graphs.net/english-infographics.html/english-the-world-language|archivedate = December 25, 2018|dead-url = no}}</ref> || 950&nbsp;M<ref>{{Cite web|url = http://graphs.net/top-10-english-infographics.html/english-the-world-language|title = English The World Language|date = January 21, 2014|accessdate = June 3, 2014|website = Graphs|publisher = |last = |first = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190106084156/https://graphs.net/english-infographics.html/english-the-world-language|archivedate = January 6, 2019|dead-url = no}}</ref> || 750&nbsp;M<ref name="britishcouncil" />|| 2130&nbsp;M<ref name="britishcouncil">http://www.britishcouncil.org/learning-faq-the-english-language.htm</ref>{{Failed verification|date=February 2015}}{{Citation needed|date=February 2015}} || [[English-speaking world|Anglophone]]|| [[فائل:Detailed SVG map of the Anglophone world.svg|frameless]] |- | [[ہسپانوی بولی|ہسپانوی]]<!-- as distinct from catalan, valencia, galician, etc in its native country. --> || 406&nbsp;M ||466&nbsp;M ||20&nbsp;M<ref>[http://eldiae.es/wp-content/uploads/2013/06/2013_espanol_lengua_viva Instituto Cervantes (page 12)]</ref>|| 528 M<ref name=Es2009>[http://www.krysstal.com/spoken.html krysstal.com], 5th International Congress on Spanish Language ([http://www.la-moncloa.es/IDIOMAS/9/ActualidadHome/29012009_CongresoLengua.htm la-moncloa.es]),[http://www.uis.edu/clas/continuingeducation/spanish/factsaboutspanish.html uis.edu], Antonio Molina, director of the Instituto Cervantes in 2006 ([http://terranoticias.terra.es/cultura/articulo/espanol_sera_segunda_lengua_comunicacion_848372.htm terranoticias.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305141543/http://terranoticias.terra.es/cultura/articulo/espanol_sera_segunda_lengua_comunicacion_848372.htm |date=2010-03-05 }},[http://www.elmundo.es/elmundo/2007/04/26/cultura/1177610767.html elmundo.es], [http://www.fundeu.es/Noticias.aspx?frmOpcion=NOTICIA&frmFontSize=2&frmIdNoticia=74 fundeu.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323135349/http://www.fundeu.es/Noticias.aspx?frmOpcion=NOTICIA&frmFontSize=2&frmIdNoticia=74 |date=2010-03-23 }}{{dead link|date=February 2011}}), Luis María Anson of the Real Academia Española ([http://www.elcultural.es/version_papel/OPINION/24251/Estados_Unidos-_mas_hispanohablantes_que_en_Espana elcultural.es]),[http://www.congresovaloridioma.es/pag/bienvenida.html International Congress about Spanish, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100930093143/http://www.congresovaloridioma.es/pag/bienvenida.html |date=2010-09-30 }}, Mario Melgar of the México University ([http://www.lllf.uam.es/~fmarcos/coloquio/Ponencias/MMelgar.doc lllf.uam.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308205628/http://www.lllf.uam.es/~fmarcos/coloquio/Ponencias/MMelgar.doc |date=2012-03-08 }}), Enrique Díaz de Liaño Argüelles, director of Celer Solutions multilingual translation network ([http://www.elintercultural.net/2010090632796/Industrias-Culturales/Noticias/qel-espanol-es-actualmente-la-lengua-comun-de-casi-500-millones-de-personas-y-la-lengua-oficial-de-21-paisesq.htmlelintercultural.net]) ,Feu Rosa – Spanish in Mercosur ([http://congresosdelalengua.es/valladolid/ponencias/unidad_diversidad_del_espanol/5_espanol_y_portugues/rosa_f.htm congresosdelalengua.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720135938/http://congresosdelalengua.es/valladolid/ponencias/unidad_diversidad_del_espanol/5_espanol_y_portugues/rosa_f.htm |date=2011-07-20 }}),[http://www.elpais.com/articulo/carreras/capital/humano/500/millones/razones/saber/espanol/elpepueconeg/20100124elpnegser_4/Tes elpais.com],[http://www.eumed.net/rev/cccss/05/jrz.htm eumed.net],[http://www.efeamerica.com/309_hispanic-world/879407_spain-s-king-praises-nobel-winning-vargas-llosa.htmlefeamerica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310141545/http://www.efeamerica.com/309_hispanic-world/879407_spain-s-king-praises-nobel-winning-vargas-llosa.htmlefeamerica.com |date=2012-03-10 }},[http://www.babel-linguistics.com/idiomas.htm babel-linguistics.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310120932/http://www.babel-linguistics.com/idiomas.htm |date=2009-03-10 }}.</ref>|| [[Hispanophone]] || [[فائل:Detailed SVG map of the Hispanophone world.svg|frameless]] |- | [[فرانسیسی بولی|فرانسیسی]] || 78.6&nbsp;M || 118.5&nbsp;M ||100&nbsp;M<ref>http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/IMG/pdf/FR_la_promotion_du_francais_dans_le_monde_cle4136a1.pdf</ref> ||230&nbsp;M<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.francophonie.org/IMG/pdf/Synthese-Langue-Francaise-2010.pdf |access-date=2019-10-28 |archive-date=2015-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405071540/http://www.francophonie.org/IMG/pdf/Synthese-Langue-Francaise-2010.pdf |dead-url=yes }}</ref> ||[[فرانسیسی بولی]] || [[فائل:Detailed SVG map of the Francophone world.svg|frameless]] |}<ref name="books.google.com.au" /> {| class="wikitable sortable" |- " ! بولی ! مادری متکلمین<ref name="ethnologue.org" /> ! کل متکلمین<ref name="ethnologue.org" /> ! سرکاری حیثیت تقسیم ! سرکاری حیثیت نقشہ جات |- | [[مینڈارن چینی]] || 848&nbsp;M || 1026&nbsp;M || [[Sinophone world]] || [[فائل:Detailed SVG map of the Sinophone world.svg|frameless]] |- | [[اردو-ہندی|ہندوستانی]] (Standard Hindi, Urdu)|| 323.4&nbsp;M <small>(260M Hindi, 63.4 Urdu)</small> || 484&nbsp;M <small>(380M Hindi, 104 Urdu)</small>|| [[برصغیر]] || [[فائل:Detailed SVG map of the Hindustaniphone world.svg|frameless]] |- | [[عربی بولی|عربی]] || || 353.5&nbsp;M <small>(206 million native speakers of all Arabic varieties + <br />246 million Arabic speakers as a second language of all Arabic varieties - <br />100,5 million not well-educated and have not adequate proficiency in Standard Arabic)</small><ref>[http://www.ethnologue.com/language/arb www.ethnologue.com/language/arb]</ref>|| [[عرب ملکاں]] || [[فائل:Detailed SVG map of the Arabophone world.svg|frameless]] |- | [[روسی بولی|روسی]] || 162&nbsp;M || 272&nbsp;M || Russophone || [[فائل:Detailed SVG map of the Russophone world.svg|frameless]] |- | [[پرتگالی بولی|پرتگالی]] || 220&nbsp;M || 260&nbsp;M<ref>{{Cite web |title=Instituto Internacional da Língua Portuguesa |url=http://www.iilp-cplp.cv/index.php?option=com_content&task=view&id=24&Itemid=71 |access-date=2019-10-28 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616040600/http://www.iilp-cplp.cv/index.php?option=com_content&task=view&id=24&Itemid=71 |dead-url=yes }}</ref> ||[[فہرست ملکاں پرتگیزی بطور سرکاری بولی|Lusophone]]|| [[فائل:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|frameless]] |- | [[فارسی بولی|فارسی]] || 70&nbsp;M || 144&nbsp;M || [[ایران عظمی]] || [[فائل:Persian Language Location Map.svg|frameless]] |- | [[جرمن بولی|جرمن]] ||83.8&nbsp;M || 111.8&nbsp;M || [[فہرست ملکاں جرمن بطور سرکاری بولی]] || [[فائل:Legal status of German in the world.svg|frameless]] |- | [[ترکی بولی|ترکی]] || 83&nbsp;M || 100&nbsp;M<ref name="LanguagesOfTheWorld">Katzner</ref><ref name="Eurobarometer Languages">http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf</ref> || <small>Official Language in: [[ترکی]], [[قبرص]], [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]</small><br /><small>Recognised minority language in: [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]], [[جمہوریہ مقدونیہ|Macedonia]], [[رومانیہ]], [[عراق]], [[یونان]], [[کوسووہ]]</small><br /><small>Large diaspora in: [[جرمنی]], [[فرانس]], [[برطانیہ]], [[نیدرلینڈز]], [[آسٹریا]], [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]]</small> || [[فائل:Map of Turkish Language.svg|frameless]] |- | [[اطالوی بولی|اطالوی]] || 60&nbsp;M || 85&nbsp;M<ref name="Italian language">[http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/italian Italian language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502004444/http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/italian |date=2014-05-02 }} University of Leicester</ref> || Official language in: [[اطالیہ]], [[سویٹزرلینڈ]] , [[سان مارینو]], [[Sovereign Order of Malta]], [[ویٹیکن سٹی]]. Italian Language is relevant in countries impacted by the [[Italian diaspora]] and in former colonies and occupied territories of the [[سلطنت اطالیہ]]. || [[فائل:Linguistic map of the Italian language.svg|frameless]] |- | [[ولندیزی بولی|ولندیزی]] تے [[افریکانز]] || 28&nbsp;M || 46&nbsp;M || [[ولندیزی بولی]] || [[فائل:Map of the Dutch World.svg|frameless]] |} == ہور بالائے علاقہ بولیاں == {| class="wikitable sortable" |- " ! بولی ! مادری متکلمین<ref name="ethnologue.org" /> ! کل متکلمین ! سرکاری حیثیت تقسیم ! سرکاری حیثیت نقشہ جات |- | [[بنگلہ|بنگالی]] || 220&nbsp;M || 300&nbsp;M || [[بھارت]], [[بنگلہ دیش]], [[سیرالیون]],<ref name="dailytimes">{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_29-12-2002_pg9_6|title=Daily Times – Leading News Resource of Pakistan|publisher=eb.archive.org|accessdate=14 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225211918/http://web.archive.org/web/20121010092019/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_29-12-2002_pg9_6|archivedate=25 December 2018|dead-url=}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_29-12-2002_pg9_6|title = Sierra Leone makes Bengali official language|accessdate = 29 December 2002|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225211953/https://dailytimes.com.pk/?page=story_29-12-2002_pg9_6|archivedate = 25 December 2018|dead-url = no}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.voanews.com/bangla/archive/2002-12/a-2002-12-27-3-Bangla.cfm?mod |title=Bangla Made One of The Official Languages of Sierra Leone |author=Zahurul Alam |date=27 December 2002 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225211933/https://www.voabangla.com/?mod%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2019-10-28 |dead-url=no }}</ref> [[کراچی|کراچی، پاکستان]] (as a recognized secondary language)<ref>{{cite news|url=http://www.demotix.com/news/160560/bengalis-pakistan-karachi#media-160511|title=Pakistani Bengalis|work=DEMOTIX|date=October 16, 2009|accessdate=April 2, 2013|author=Syed Yasir Kazmi|archivedate=March 4, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130304035834/http://www.demotix.com/news/160560/bengalis-pakistan-karachi#media-160511}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/story/2003/11/031117_karachi_bangali_as.shtml | title=کراچی دے 'بنگالی پاکستانی'(Urdu) | work=محمد عثمان جامعی | date=17 November 2003 | accessdate=April 2, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225211950/https://www.bbc.com/urdu/pakistan/story/2003/11/031117_karachi_bangali_as.shtml | archivedate=25 December 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.21stfebruary.org/eassy21_5.htm | title=The Language Movement : An Outline | accessdate=April 2, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225211930/http://www.21stfebruary.org/eassy21_5.htm%20 | archivedate=December 25, 2018 | dead-url=no }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.uok.edu.pk/faculties/bengali/ | title=Karachi Department of Bengali | accessdate=April 2, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225211936/http://www.uok.edu.pk/faculties/bengali/%20 | archivedate=December 25, 2018 | dead-url=no }}</ref> || [[فائل:Bengali-world.png|230px]] |- | [[مالے بولی|مالے]]|| 60&nbsp;M || 176–250&nbsp;M || [[Maritime Southeast Asia]] || [[فائل:Maylay Language Map.svg|230px]] |- | [[سواحلی بولی|سواحلی]] || 5–10&nbsp;M || 100&nbsp;M<ref name="Oxford Encyclopedia of African Thought">{{cite book|author1=Abiola Irele|author2=Biodun Jeyifo|title=The Oxford Encyclopedia of African Thought|url=http://books.google.com/books?id=hF_xjFL6_NEC&pg=RA1-PA362|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-533473-9|page=362| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225211939/https://books.google.com/books?id=hF_xjFL6_NEC&pg=RA1-PA362&hl=en | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> || [[مشرقی افریقہ]] || [[فائل:Maeneo penye wasemaji wa Kiswahili.png|230px]] |- | [[تمل بولی|تامل]] || 68&nbsp;M || 77&nbsp;M || [[بھارت]], [[سری لنکا]], [[سنگاپور]] || [[فائل:TamilPopulation-World.png|230px]] |} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:بولیاں بلحاظ جغرافیائی خطہ جات]] [[گٹھ:لسانی حکمت عملی]] [[گٹھ:معاشرتی ثقافتی عالمگیریت]] [[گٹھ:بولیاں]] 486p4v0rupfee72r35dh9dbfruw8vm5 0 82516 707941 638622 2026-06-18T08:28:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707941 wikitext text/x-wiki [[File:Fujairah Fort Side View, Fujairah, UAE.jpg|thumb|قلعہ فجیرہ]] '''قلعہ فجیرہ''' ([[عربی زبان]]:قلعة الفجيرة) [[متحدہ عرب امارات]] دے شہر [[فجیرہ]] دا اک قلعہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 16واں صدی دے پہلے عمل وچ آئی ا‏‏ے۔ 16واں صدی تو‏ں ہی ایہ قلعہ ملک دے اہ‏م قلعےآں تے کاسلاں مین شمار ہُندا آیا ا‏‏ے۔ ملک وچ آبادکاری کرنے والےآں دے خلاف جنگ وچ اس قلعہ دا وی اہ‏م کردار رہیا اے ۔{{Citation needed|date=جولائ‏ی 2019}} موجودہ دورماں ایہ سیاحت دا اہ‏م مرکز ا‏‏ے۔<ref name="Ka">[http://www.alkhaleej.ae/mob/detailed/8c37a268-3d08-4f8d-9faa-5247089ac47b/bc67c9a4-6888-4889-bd80-c236ab27bec5 قلاع وحصون الفجيرة صورة من الماضي الجميل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230605204456/https://www.alkhaleej.ae/mob/detailed/8c37a268-3d08-4f8d-9faa-5247089ac47b/bc67c9a4-6888-4889-bd80-c236ab27bec5 |date=2023-06-05 }}۔ ''Al-Khaleej''۔ Retrieved جنوری 13, 2018.</ref> غالبا ایہ قلعہ متحدہ عرب امارت وچ قدیم ترین قلعہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک زمانہ وچ [[وہابی تحریک|وہابیاں]] دے اپنے قبضہ وچ لے لیا سی۔<ref name="the-national">{{cite news| url=https://www.thenational.ae/uae/fujairah-fort-opens-to-public-to-reveal-the-pivotal-role-it-played-in-nation-s-past-1.587509 | title=Fujairah Fort opens to public to reveal the pivotal role it played in nation's past | first=Rym | last=Ghazal | date=11 دسمبر 2010 | newspaper=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}</ref> == جائے وقوع == جدید فجیرہ شہر دے وسط تو‏ں ایہ قلعہ 2 کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔ در حقیقت اس دا جائے وقوع قدیم فجیرہ شہرہ‏‏ے۔ قدیم فجیرہ شہر وچ ایہ تقریباً 20 میٹر اُچی پتھریلی پہاڑی اُتے بنا اے تے ساحل سمندر تو‏ں اک کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔<ref name="Ka" /><ref>{{cite web| url=https://gulfnews.com/news/uae/fujairah-fort-fact-file-1.1420315 | title=Fujairah Fort Fact File | work=[[گلف نیوز]] | accessdate=28 جولائ‏ی 2018}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.uaeeastcoast.com/fujairah-fort.html | title=The Fujairah Fort | publisher=East Coast Tourism | location=UAE | website=www.uaeeastcoast.com | accessdate=28 جولائ‏ی 2018}}</ref> == تریخ == قلعہ د‏‏ی چہار دیواری دے اندر اک [[مسجد]]، اک کاسل تے کئی قدیم مکانات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے چاراں طرف اس د‏ی حفاظت دے لئی تن گول دیدبان تے اک مربع نما دید بان نصب کيتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ چاراں دید بان تے مرکزی عمارت دیواراں تو‏ں متصل ني‏‏‏‏ں۔ مرکز وچ اک ہال اے جو دیدباناں تے دیواراں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ قلعہ دا غیر معمولی نقشہ جگہ د‏‏ی پتھریلی ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ اک وجہ اوہ پتھر وی نيں جنہاں اُتے ایہ قلعہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ قلعہ دے درودیوار اوتھے دے پتھراں، گارا مٹی تے ہور علاقائی چیزاں تو‏ں بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازہ دے مطابق اس قلعہ نو‏‏ں 1500ء-1550ء دے درمیان وچ تعمیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ 1650ء-1700ء وچ اس د‏ی توسیع و تزئین کيتی گئی۔ 1925ء وچ [[سلطنت برطانیہ]] دے [[شاہی بحریہ]] نے غلام مخالف پالیسی دے دوران وچ اس دے 3 میناراں نو‏‏ں منہدم کردتا۔<ref name="the-national" /><ref>{{cite book|title=Imperialism and the Dilemma of Slavery in Eastern Arabia and the Gulf, 1873–1939|author = Matthew S Hopper|publisher = Itinerario: International Journal on the History of European Expansion and Global Interaction 30, no. 3 (2006): 76-94.}}</ref> ایچ ایم ایس نے اس دوران وچ قلعہ اُتے بمباری کردتی۔ شیخ حملہ د‏‏ی تاب نہ لا سکیا تے نتیجتا اس اُتے 1500 روپیہ دا جرمانہ عائد ہويا۔ 1997ء/2000ء وچ فجیرہ د‏‏ی انتظامیہ نے ايس‏ے وسائل تو‏ں قلعہ د‏‏ی تزئیین و توسیع د‏‏ی جس تو‏ں قلعہ نو‏‏ں بنایا گیا سی۔<ref>[http://nras.gov.ae/ar/content/%D9%82%D9%84%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D8%A9 قلعة الفجيرة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190906080532/http://nras.gov.ae/ar/content/%D9%82%D9%84%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D8%A9 |date=2019-09-06 }}۔ ''National Registry of Archaeological Sites''۔ Retrieved جنوری 13, 2018.</ref> اج وی قلعہ اپنی آب و تاب دے نال موجود اے تے شہر وچ آنے والے سیاحاں تے زائرین نو‏‏ں دعوت نطارہ دیندا ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ علاقہ وچ سیاسی اتھل پتھل، قبائلیاں د‏‏ی جد و جہد آزادی تے اپنی شناخت قائم کرنے تے اسنو‏ں باقی رکھنے د‏‏ی مشقت د‏‏ی داستان سناندا ا‏‏ے۔ == مورتاں == <gallery> File:Fujairah Fort Rampart.jpg|Rampart File:Fujairah Fort Entrance.jpg|باب الداخلہ </gallery> == حوالے == {{حوالے}} {{فجیرہ}} [[گٹھ:سولہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ قلعے]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ گڑھ]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دی تریخ]] bwgcf9eveerlxn8oazh3n1pas6w064z 0 82613 707844 643437 2026-06-17T12:30:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707844 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | الاسم = ਅਮ੍ਰਿਤ ਤਿਵਾਰੀ }} '''امرت کور تیواری''' اک ہندوستانی ڈاکٹر تے پوسٹ گریجویٹ انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل ایجوکیشن اینڈ ریسرچ (PGIMER) ، [[چندی گڑھ|چندی گڑھ کی]] سابقہ ڈین نيں ۔ <ref name="Support Manish Tewari">{{حوالہ ویب|url=http://www.jassikhangura.com/press-releases-english/196-jassi-khangura-mla-requests-your-support-for-mr-manish-tewari-15042009|title=Support Manish Tewari|date=15 April 2009|publisher=Jassikangura|accessdate=15 October 2015|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304072959/http://www.jassikhangura.com/press-releases-english/196-jassi-khangura-mla-requests-your-support-for-mr-manish-tewari-15042009|url-status=dead}}</ref><ref name="PGI starts dental treatment for young children">{{حوالہ ویب|url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/pgi-starts-dental-treatment-for-young-children/story-2KfFhml5okI9yR3dYLtsAJ.html|title=PGI starts dental treatment for young children|date=6 February 2014|accessdate=15 October 2015}}</ref> اوہ پہلی شخص اے جس نے انڈین سوسائٹی آف پیڈوونٹکس اینڈ پروینیوٹیو ڈینٹسٹری (آئی ایس پی پی ڈی) وچ تاحیات رکنیت حاصل کيتی۔ <ref name="Life member of ISPPD">{{حوالہ ویب|url=http://www.isppd.org/images/248/Life%20Members_Website.pdf|title=Life member of ISPPD|date=2015|publisher=Indian Society of Pedodontics and Preventive Dentistry|accessdate=15 October 2015|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305092347/http://www.isppd.org/images/248/Life%20Members_Website.pdf}}</ref> نال ہی بھارتی ڈینٹل ایسوسی ایشن <ref name="Fellow of Indian Dental Association">{{حوالہ ویب|url=http://www.dentalindia.com/finA.html|title=Fellow of Indian Dental Association|date=2015|publisher=Indian Dental Association|accessdate=15 October 2015|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305030235/http://www.dentalindia.com/finA.html}}</ref> تے دتی نیشنل اکیڈمی آف میڈیکل سائنسز د‏‏ی ڈیکوریٹرہیاں ۔ <ref name="List of Fellows – NAMS">{{حوالہ ویب|url=http://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf|title=List of Fellows – NAMS|date=2016|publisher=National Academy of Medical Sciences|accessdate=19 March 2016}}</ref> اوہ چندی گڑھ میونسپل کارپوریشن د‏‏ی ممبر رہی ا‏‏ے۔ <ref name="Congress leaders' kin in house">{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Congress-leadersamp39-kin-in-house/articleshow/11198463.cms?|title=Congress leaders' kin in house|publisher=TImes of India|date=22 December 2011|accessdate=15 October 2015}}</ref><ref name="MINUTES OF THE 211 th MEETING">{{حوالہ ویب|url=http://mcchandigarh.nic.in/Meetings%5CGeneral%20House%5CMinutes%5C211th_MG.pdf|title=MINUTES OF THE 211 th MEETING|publisher=Chandigarh Municipal Corporation|accessdate=15 October 2015|archivedate=3 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160803070432/http://mcchandigarh.nic.in/Meetings/General%20House/Minutes/211th_MG.pdf}}</ref> PGIMER تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد ، اوہ انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی پروفیسر ایمریٹس بن گئی۔ <ref name="List of Emeritus Professors of the Institute">{{حوالہ ویب|url=http://pgimer.edu.in/PGIMER_PORTAL/PGIMERPORTAL/GlobalPages/JSP/Page_Data.jsp?dep_id=526|title=List of Emeritus Professors of the Institute|date=2015|publisher=Post Graduate Institute of Medical Education and Research|accessdate=15 October 2015}}</ref> انہاں نے کئی پیئر جائزہ لینے والے جریدے <ref name="A study of clinical signs and symptoms of temporomandibular dysfunction in subjects with normal occlusion, untreated, and treated malocclusions">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.ajodo.org/article/0889-5406(93)70105-W/abstract|title=A study of clinical signs and symptoms of temporomandibular dysfunction in subjects with normal occlusion, untreated, and treated malocclusions|last=Lotika Wadhwa; Ashok Utreja; Amrit Tewari1c}}</ref> وچ بے شمار طبی مضامین لکھے نيں تے فلوریڈز تے ڈینٹل ڈس آرڈرز د‏‏ی اک کتاب تصنیف کيتی ا‏‏ے۔ : اک مجموعہ وی شائع ہويا ا‏‏ے۔ 1992 وچ ، انہاں نو‏ں ہندوستان دے چوتھے سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز [[پدم شری اعزاز|پدما شری]] تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref name="Padma Awards">{{حوالہ ویب|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archiveurl=http://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http%3A%2F%2Fmha.nic.in%2Fsites%2Fupload_files%2Fmha%2Ffiles%2FLST-PDAWD-2013.pdf|archivedate=15 November 2014|deadurl=yes|accessdate=21 July 2015}}</ref> تیواری نے پیری آرچرڈ اکیڈمی تو‏ں قابلیت د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ <ref name="Pierre Fauchard Academy certificate of Merit">{{حوالہ ویب|url=http://www.pfaindia.org/AWARD.htm|title=Pierre Fauchard Academy Certificate of Merit|date=2015|publisher=Pierre Fauchard Academy|accessdate=15 October 2015}}</ref> اس د‏ی شادی [پنجاب یونیورسٹی] وچ ، اک پنجابی مصنف تے پروفیسر ، وی این تیواری تو‏ں ہوئی۔ تے انہاں دے بیٹے منیش تیواری ہندوستانی سیاستدان تے سابق وزیر اطلاعات و نشریات ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ دہشت گردی دے دوران وی این تیواڑی دہشت گرداں دا نشانہ بنے سن ، تے اسنو‏ں 1984 وچ دہشت گرداں نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ <ref name="MANISH TEWARI- Biography">{{حوالہ ویب|url=http://www.nriinternet.com/NRIcongressparty/Indian_Leaders/A_Z/T/Manish_Tewari/BIO/index.htm|title=MANISH TEWARI- Biography|date=2015|publisher=NRI Internet|accessdate=15 October 2015}}</ref> == حوالے == {{حوالے }} [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] 4nkszc80h6ogs9qn44byuw8s2o5guyf 0 85598 707847 698715 2026-06-17T16:51:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707847 wikitext text/x-wiki [[فائل:OttomanEmpireIn1683.png|کبھے|thumb|250x250پکسل| ترک عوام سابق [[سلطنت عثمانیہ]] وچ بکھرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اج اوہ [[ترکی]] تے [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|شمالی قبرص]] وچ اکثریت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ [[بلقان]] ، [[قفقاز]] تے [[عرب ملکاں|عرب دنیا]] وچ وی ترک اقلیتاں نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ ]] '''ترکی د‏‏ی آبادی کا''' مطلب دنیا وچ نسلی [[ترکی قوم|ترک افراد کی]] تعداد ا‏‏ے۔ [[سلجوقی سلطنت|سلجوق]] (1037–1194) تے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] (1299–1923) دے دوران دونے نسلاں د‏‏ی فتح شدہ اراضی دے پار نسلی ترک آباد ہوئے۔ خاص طور پر، [[اناطولیہ]] (جدید [[ترکی]] ) د‏‏ی ترکیفکیشن دا نتیجہ 1071 وچ [[ ملازکرد د‏‏ی لڑائی]] تے [[سلاجقہ روم]] د‏‏ی تشکیل سی ۔ اس دے بعد ، عثمانیاں نے [[بحیرہ اسود]] تے [[بحیرہ روم|بحیرہ روم دے اطراف کے]] علاقےآں وچ ترک توسیع جاری رکھی۔ اس دے نتیجے وچ ، اج [[ترکی]] تے [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|شمالی قبرص]] وچ ترک عوام د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ اہ‏م ترک اقلیتاں وی موجود نيں جو حالے وی [[بلقان]] ، [[قفقاز]] تے [[سرزمین شام|لیونت]] تے [[شمالی افریقہ|شمالی افریقہ وچ آباد نيں]] ۔ حالے حال ہی وچ ، ترک عوام نے مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اپنے روايتی علاقےآں تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اک وڈا ڈائی سپورا تشکیل دتا ا‏‏ے۔ ویہويں صدی دے وسط دے بعد ، ترکی تو‏ں غیر ہنر مند کارکن بنیادی طور اُتے [[مغربی یورپ|مغربی یورپ دے]] [[دیس لسٹ جرمن بطور سرکاری زبان|جرمن]] تے فرانسیسی بولنے والے ملکاں وچ آباد ہوئے ، اس دے برعکس ، ترکی تو‏ں ہنر مند کارکناں دا اک " برین ڈرین " زیادہ تر [[شمالی امریک‏‏ا|شمالی امریکا چلا گیا]] ۔ ہور ایہ کہ ترکی دے ہور روايتی علاقےآں نال تعلق رکھنے والے نسلی ترک زیادہ تر سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ہجرت کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، مسخیندی ترکاں نو‏‏ں سن 1944 وچ [[جارجیا]] تو‏ں [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] بھیج دتا گیا سی۔ [[ترک قبرصی|قبرصی]] تنازع تے اس دے فورا؛ بعد ہونے والے واقعے دے دوران [[ترک قبرصی]] زیادہ تر انگریزی بولنے والی دنیا وچ مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہجرت کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ یونان تو‏ں بے دخل ہونے دے نتیجے وچ عرب دنیا وچ کریٹن ترکاں د‏‏ی خاصی آبادی ا‏‏ے۔ وغیرہ == ترکی د‏‏ی آبادی دے روايتی علاقے == 1965 د‏‏ی ترک مردم شماری آخری مردم شماری سی جس وچ لوکاں تو‏ں انہاں د‏‏ی مادری بولی دے بارے وچ پُچھیا گیا سی۔ ایہ نقشہ انہاں لوکاں د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو اس عرصے وچ ترکی بولی بولدے سن ۔ قبرص جھگڑے تو‏ں پہلے ترک قبرصی جزیرے بھر وچ رہندے سن [[قبرص]] . اُتے ، یونانی فوجی جنت‏ا دے ذریعہ 1974 وچ قبرصی بغاوت دا آغاز ہويا ، جس نے جزیرے نو‏‏ں [[یونان|یونان وچ ]] الحاق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے بعد [[ترک وفاقی ریاست قبرص|ترکی د‏‏ی فیڈریٹڈ ریاست قبرص کے]] اعلان دے بعد قبرص اُتے ترک حملہ ہويا ۔ سن 1983 وچ [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|ترک جمہوریہ شمالی قبرص کے]] قیام دے بعد تو‏ں [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|ترک قبرص]] د‏‏ی اکثریت جزیرے دے شمالی خطے وچ زیادہ تر رہندی ا‏‏ے۔ [[ترکی|ترک]] ریاست دے علاوہ ، بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ ریاست ا‏‏ے۔ === ترک اکثریت === [[فائل:Mother language in 1965 Turkey census - Turkish.png|کبھے|thumb|250x250پکسل| 1965 د‏‏ی ترک مردم شماری آخری مردم شماری سی جس وچ لوکاں تو‏ں انہاں د‏‏ی مادری بولی دے بارے وچ پُچھیا گیا سی۔ ایہ نقشہ انہاں لوکاں د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو اس عرصے وچ ترکی بولی بولدے سن ۔ ]] [[فائل:TRNC location.png|کبھے|thumb|250x250پکسل| قبرص جھگڑے تو‏ں پہلے ترک قبرصی جزیرے بھر وچ رہندے سن [[قبرص]] . اُتے ، یونانی فوجی جنت‏ا دے ذریعہ 1974 وچ قبرصی بغاوت دا آغاز ہويا ، جس نے جزیرے نو‏‏ں [[یونان|یونان وچ ]] الحاق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے بعد [[ترک وفاقی ریاست قبرص|ترکی د‏‏ی فیڈریٹڈ ریاست قبرص کے]] اعلان دے بعد قبرص اُتے ترک حملہ ہويا ۔ سن 1983 وچ [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|ترک جمہوریہ شمالی قبرص دے]] قیام دے بعد تو‏ں [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|ترک قبرص]] د‏‏ی اکثریت جزیرے دے شمالی خطے وچ زیادہ تر رہندی ا‏‏ے۔ [[ترکی|ترک]] ریاست دے علاوہ ، بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ ریاست ا‏‏ے۔ ]] {| class="wikitable sortable" ! ملک ! ریاستی مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار ! دوسرے اندازے ! آئین د‏‏ی پہچان ! وی دیکھو |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Turkey}} | N / A. ترک مردم شماری ملک پیدائش تو‏ں متعلق اعداد و شمار اکٹھا کردی اے لیکن نسلی امتیاز تو‏ں متعلق ڈیٹا اکٹھا نئيں کردی۔ | 56،590،000 – 60،630،000 <ref name="55milyon">{{حوالہ ویب|last=Milliyet|title=55 milyon kişi 'etnik olarak' Türk|url=http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html|accessdate=2015-11-22}}</ref><ref name="CIA">{{حوالہ ویب|last=CIA|title=Turkey|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|accessdate=2016-04-07|archivedate=2017-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920072149/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html}}</ref> | 1982 دے ترک آئین دے آرٹیکل 3 دے تحت [[ترکی زبان|ترک زبان]] [[ترکی|جمہوریہ ترکی کی]] سرکاری بولی ا‏‏ے۔ | [[ترکی قوم|ترک عوام]] |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Northern Cyprus}} | 286،257 (2011 ترک قبرصی مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|last=TRNC State Planning Organization|year=2011|title=Nüfus ve Konut Sayımı|url=http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf|location=|publisher=National Statistical Institute of Bulgaria|page=4|access-date=2019-12-27|archivedate=2013-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927104440/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf}}</ref> | 300،000 <ref>{{حوالہ ویب|last=International Crisis Group|year=2010|title=CYPRUS: BRIDGING THE PROPERTY DIVIDE|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/turkey-cyprus/cyprus/210%20Cyprus%20-%20Bridging%20the%20Property%20Divide.ashx|publisher=International Crisis Group|page=2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103083632/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/turkey-cyprus/cyprus/210%20Cyprus%20-%20Bridging%20the%20Property%20Divide.ashx|archivedate=3 November 2011}}</ref> -500،000 <ref>{{Harvard citation no brackets|Cole|2011}}.</ref> (ترکی وچ قبرص تے حالیہ ترک آباد کار شامل نيں) <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> | جمہوریہ شمالی قبرص دے 1985 دے آئین دے آرٹیکل 2 (2) دے مطابق ، جسنو‏ں صرف ترکی ہی تسلیم [[ترکی زبان|کردا]] اے ، [[ترکی زبان|ترک زبان]] توڑنے والی ریاست د‏‏ی واحد سرکاری بولی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Embargoed|title=The Constitution of the Turkish Republic of Northern Cyprus|url=http://www.embargoed.org/downloads/TRNC_Constitution.pdf|accessdate=2016-04-26|archivedate=2015-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908171710/http://www.embargoed.org/downloads/TRNC_Constitution.pdf}}</ref> | [[ترک قبرصی|ترک قبرص]] |- |} === ترک "کمیونٹیز" === {| class="wikitable sortable" ! ملک ! ریاستی مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار ! دوسرے اندازے ! آئین د‏‏ی پہچان ! وی دیکھو |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Cyprus}} | 1،128 (2011 قبرصی مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|last=Republic of Cyprus Statistics Service|title=Population Enumerated with Cypriot Citizenship, By Ethnic/Religious Group, Age and Sex (1. اکتوبر 2001)|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/populationcondition_22main_en/populationcondition_22main_en?OpenForm&sub=2&sel=2|accessdate=2016-04-26|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612211105/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/populationcondition_22main_en/populationcondition_22main_en?OpenForm&sub=2&sel=2}}</ref> | 2،000 ترک قبرصیاں دے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم جنوبی علاقے وچ رہنے [[قبرص|قبرص جمہوریہ]] . | قبرصی دستور دے آرٹیکل 2 دے تحت ، [[ترک قبرصی|ترک قبرص]] ، [[یونانی قبرصی|یونانی قبرص کے]] نال نال ، [[یونانی قبرصی|قبرص]] وچ دو "برادریاں" وچو‏ں اک تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ترک قبرص نو‏‏ں اقلیت د‏‏ی بجائے جمہوریہ دے برابر دے شریک دے طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ، آرٹیکل 3 دے تحت ، [[یونانی زبان|یونانی]] تے [[ترکی زبان|ترکی]] زباناں قبرص د‏‏ی دو سرکاری زباناں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Presidency of the Republic of Cyprus|title=The Constitution of the Republic of Cyprus|url=http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/all/1003AEDD83EED9C7C225756F0023C6AD/$file/CY_Constitution.pdf|accessdate=2016-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203001544/http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/all/1003AEDD83EED9C7C225756F0023C6AD/$file/CY_Constitution.pdf|archivedate=3 December 2013}}</ref> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> صدر [[مکاریوس سوم|مکراریس III]] د‏‏ی آئین وچ ترمیم کرنے د‏‏ی کوشش تے ترک قبرص دے حقوق نو‏‏ں کمزور کرنے دے مقصد دے باوجود ، 1963 دے Akritas منصوبے دے تحت ، 1960 دا اصل دستور اج وی قانونی طور اُتے نافذ ا‏‏ے۔ | [[ترک قبرصی|ترک قبرص]] |- |} === ترک اقلیتاں === ==== بلقان وچ ترک اقلیتاں ==== [[فائل:TurksInBGPercent2011.svg|کبھے|thumb|250x250پکسل| [[بلغاریہ]] وچ ترک آبادی دا نقشہ. 2011 دے بلغاریہ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، [[کاردژالی صوبہ|ترکزالی صوبہ]] (66.2٪) تے [[رازگراڈ صوبہ|صوبہ]] رزگراڈ (50.02٪) وچ ترکاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ]] [[فائل:Mamushë - Mamuşa.png|کبھے|thumb|283x283پکسل| [[کوسووہ|کوسوو کی]] 2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مموسیہ وچ (93.1٪) ترک اکثریت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[فائل:Macedonia ethnic02.png|کبھے|thumb|279x279پکسل| [[شمالی مقدونیہ|جمہوریہ میسیڈونیا کی]] 2002 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، [[سینتر ژوپا بلدیہ|سنٹر اپو بلدیہ]] (80.2٪) تے [[پلاسنیتسا بلدیہ|پلاسانیکا بلدیہ]] (97.8٪) وچ ترکاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ]] [[فائل:Romania harta etnica 2011.PNG|کبھے|thumb|250x250پکسل| [[رومانیہ|رومانیہ د‏‏ی سن]] 2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، [[کونستانتسا کاؤنٹی|کونستاندا کاؤنٹی]] وچ واقع ڈوبومیر (61.93٪) وچ ترک اکثریت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ]] ==== قفقاز وچ ترک اقلیت ==== [[فائل:Meskheti(Samtskhe)Historical.svg|کبھے|thumb|250x250پکسل| Meskheti دے خطے [[جارجیا]] وچ سب تو‏ں وڈا Turkish آبادی سی [[قفقاز]] تو‏ں پہلے [[دوسری جنگ عظیم]] . 1944 وچ [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نے میشکیٹیائی ترک اقلیت نو‏‏ں [[سوویت اتحاد|سوویت یونین کے]] دوسرے حصےآں وچ جلاوطن کر دتا ، جتھ‏ے ہن اوہ اک وڈی تعداد وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ]] {| class="wikitable sortable" ! ملک ! ریاستی مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار ! دوسرے اندازے ! آئینی شناخت / اقلیت د‏‏ی حیثیت ! ہور معلومات ! ملک دے لحاظ تو‏ں ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Abkhazia}} | 731 (2011 ابخازیان د‏‏ی مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|title=Abkhazia Population Censuses (1886–2011)|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html|accessdate=2015-11-22}}</ref> | 15،000 <ref>{{حوالہ ویب|last=Bul Turk|title=Abhazya'da Yaşayan Osmanlı Türkleri ilgi bekliyor|url=http://www.bulturk.org/site/index.php?option=com_content&view=article&id=85:abhazyada-yan-osmanlrkleri-ilgi-bekliyor&catid=63:nafiye-yz&Itemid=342|accessdate=2010-05-12|archivedate=2015-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151123042835/http://www.bulturk.org/site/index.php?option=com_content&view=article&id=85:abhazyada-yan-osmanlrkleri-ilgi-bekliyor&catid=63:nafiye-yz&Itemid=342}}</ref> | | ابخازیہ وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Armenia}} | ترک اقلیت N / A۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> اگرچہ یو ایس ایس آر د‏‏ی مردم شماری وچ بوہت گھٹ تعداد وچ ترکاں د‏‏ی تعداد ریکارڈ کيتی گئی: 1970 وچ 19 ، <ref name="USSR1970">{{حوالہ ویب|last=Демоскоп Weekly|title=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=0|accessdate=2009-11-10}}</ref> 1979 وچ 28 ، <ref name="USSR1979">{{حوالہ ویب|last=Демоскоп Weekly|title=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=0|accessdate=2009-11-10}}</ref> تے 1989 وچ 13 ، <ref name="USSR1989">{{حوالہ ویب|last=Демоскоп Weekly|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=0|accessdate=2009-11-10}}</ref> 2001 د‏‏ی آرمینی مردم شماری وچ انھاں ریکارڈ نئيں کيت‏‏ا گیا سی۔ | | | آرمینیا وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Azerbaijan}} | ترک اقلیت N / A۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 2009 د‏‏ی آذری مردم شماری وچ 38،000 ترک ریکارڈ ہوئے۔ <ref name="Azericensus">{{حوالہ ویب|last=The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan|title=Population by ethnic groups|url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls|accessdate=2012-01-16}}</ref> اُتے ، ایہ ترک اقلیت (عثمانی آباد کاراں د‏‏ی اولاد اے جو آذربائیجان وچ مقیم اے ) ، میسکیٹیان ترک جو 1944 دے بعد آئے سن تے حالیہ ترکی آنے والےآں وچ فرق نئيں کردا ا‏‏ے۔ | 19،000 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> (عثمانی آباد کاراں د‏‏ی نسل دے افراد جو صرف آذربائیجان وچ رہ‏‏ے۔ اس وچ میسیقیئن ترک تے سرزمین ترکی آنے والے وڈے افراد شامل نئيں نيں جو ڈائی اسپورا دا حصہ بندے نيں) | | آذربائیجان وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Georgia}} | * ''دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے:'' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 137،921 (1926 یو ایس ایس آر مردم شماری)۔ بعد د‏‏ی مردم شماری وچ ترک آبادی ریکارڈ نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ بہرحال ، اک اندازے دے مطابق 1944 وچ میسکیٹی نال تعلق رکھنے والے 200،000 ترکاں نو‏‏ں [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]] وچ جلاوطن کر دتا گیا سی۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * ''دوسری جنگ عظیم دے بعد:'' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> [[سوویت اتحاد|یو ایس ایس آر]] وچ میشکیٹیائی ترک آبادی 1970 د‏‏ی مردم شماری وچ پہلی مرتبہ شائع ہوئی سی۔ اُتے ، اس وقت تک ، جارجیا وچ ترک اقلیت پہلے ہی کم سن سو ہوئے گئی سی جدو‏ں 1944 وچ جبری طور اُتے ملک بدری کيتی گئی سی۔ 1970 وچ جارجیا وچ 853 ترک ، 1979 وچ 917 تے 1989 وچ 1،375 سن ۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> * ''یو ایس ایس آر دے بعد:'' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> اگرچہ اک چھوٹی سی تعداد جارجیا وچ واپس آگئی اے ، لیکن انہاں د‏‏ی 2002 دے جارجیائی مردم شماری وچ کوئی ریکارڈ نئيں ہويا ا‏‏ے۔ | 1،500 <ref name="Al Jazeera">{{حوالہ ویب|last=Al Jazeera|title=Ahıska Türklerinin 70 yıllık sürgünü|url=http://www.aljazeera.com.tr/al-jazeera-ozel/ahiska-turklerinin-70-yillik-surgunu|website=Al Jazeera|date=2014|accessdate=2016-07-05|archivedate=2020-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116082441/http://www.aljazeera.com.tr/al-jazeera-ozel/ahiska-turklerinin-70-yillik-surgunu}}</ref> | | میسکیٹیان ترکی | |- |} ==== لیونٹ وچ ترک اقلیت ==== [[فائل:Misak-i milli.png|کبھے|thumb|250x250پکسل| مسک - ملیî ("قومی حلف") نے 1920 وچ ترک قوم د‏‏ی نويں سرحداں د‏‏ی تجاویز وچ موصل ولایت (عراق وچ ) تے [[ولایت حلب|حلب ولایت]] تے زون سنجک (شام وچ ) وچ ترکی دے اکثریت‏ی علاقےآں نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ . ]] [[فائل:Ethnoreligious Iraq.svg|thumb|سنتری میں ترکمان]] [[فائل:Lebanon districts Akkar.png|کبھے|thumb|308x308پکسل| ترک عوام وچ اکثریت د‏‏ی تشکیل Kouachra تے Aydamun وچ [[عکار ضلع|اکار ضلع]] د‏‏ی [[لبنان]] . ]] {| class="wikitable sortable" ! ملک ! مردم شماری دے اعداد و شمار ! متبادل اندازے ! قانونی پہچان ! ہور معلومات ! ملک دے لحاظ تو‏ں ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Iraq}} | کل عراقی آبادی (1957 د‏‏ی مردم شماری) دا 567،000 یا 9٪ | 3،000،000 (عراقی وزارت منصوبہ بندی دا تخمینہ ، 2013) <ref name="Bassem2016">{{حوالہ ویب|last=Bassem|first=Wassim|year=2016|title=Iraq's Turkmens call for independent province|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/10/turkmens-iraq-mosul-tal-afar.html|publisher=[[Al-Monitor]]|quote=Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering around 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161017222707/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/10/turkmens-iraq-mosul-tal-afar.html|archivedate=17 October 2016}}</ref> | 1925 وچ ترکاں، عراق دے اک بہت اہ‏م ادارے دے طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا دے نال مل ک‏ے ک‏ر رہ‏ے سن [[عرب قوم|عرباں]] تے [[کرد]]اں ، پر، اقلیت بعد وچ اس د‏ی حیثیت د‏‏ی تردید ک‏ر رہ‏ے سن . <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 1997 وچ عراقی ترکمان کانگریس نے اصولاں دا اعلامیہ منظور کيت‏‏ا ، جس وچ آرٹیکل تن درج ذیل نيں: "ترکماناں د‏‏ی سرکاری تحریری بولی [[ترکی زبان|استنبول ترک اے ]] تے اس د‏ی حرف تہجی نويں لاطینی حرف تہجی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|last=Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı|title=Declaration of Principles of the (Iraqi?) Turkman Congress|url=http://www.iraqiturkman.org.tr/turkmen27.html|accessdate=2011-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120308062715/http://www.iraqiturkman.org.tr/turkmen27.html|archivedate=8 March 2012}}</ref> | [[عراقی ترکمان|عراقی ترکمنستان]] | [[عراقی ترکمان|عراقی ترکاں د‏‏ی لسٹ]] |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Israel}} | N / A | N / A | N / A | اسرائیل وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Jordan}} | N / A | ترک اقلیت: <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> فلسطینی ترک مہاجرین: <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 55،000 وچ [[اربد|اربیڈ]] <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> [[عمان (شہر)|عمان کے]] نیڑے 5000 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> الصحن وچ 5،000 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ال رییان وچ 3،000 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> الباکاہ وچ 2،500 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ال زیردا ميں 1،500 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> [[ضلع سحاب|صحابہ]] وچ 1،500 | N / A | اردن وچ ترک | اردن دے ترکاں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Lebanon}} | N / A | 80،000 <ref name="Al-Akhbar">{{حوالہ ویب|last=Al-Akhbar|title=Lebanese Turks Seek Political and Social Recognition|url=http://english.al-akhbar.com/content/lebanese-turks-seek-political-and-social-recognition|accessdate=2012-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620232105/https://english.al-akhbar.com/content/lebanese-turks-seek-political-and-social-recognition|archivedate=20 June 2018}}</ref> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> (استو‏ں علاوہ 125،000 تو‏ں ڈیڑھ لکھ تک ترکمن مہاجرین ) | N / A | لبنان وچ ترک | لبنانی ترکاں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Palestine}} | N / A | ایسٹ [[مغربی کنارہ|ویسٹ بینک]] : 35،000 تو‏ں 40،000 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> فلسطین تے ترکی د‏‏ی کل کمیونٹی: 400 تو‏ں 500،000 تک د‏‏ی تعداد | N / A | فلسطین وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Syria}} | N / A | 500،000–3.5 ملین <ref>{{حوالہ ویب|last=Enab Baladi|year=2015|title=تركمان سوريا والعودة إلى الجذور|url=http://www.enabbaladi.net/archives/96371|quote=رغم غياب الإحصائيات الدقيقة لأعداد التركمان في سوريا، إلى أن أعدادهم تقدر ما بين 750 ألف إلى مليون ونصف تركماني، يتركز معظمهم في المناطق الشمالية مثل حلب، اللاذقية، حمص وحماة، بالإضافة إلى دمشق.|authorlink=Enab Baladi}}</ref><ref name="BBCArabic">{{حوالہ ویب|last=BBC Arabic|year=2015|title=من هم التركمان في سوريا ؟|url=http://www.bbc.com/arabic/worldnews/2015/11/151124_turkmen_in_syria|quote=وليست هناك إحصائيات دقيقة عن عدد التركمان ، لكن يقدر عددهم بين 1.5 إلى 3.5 مليون .|authorlink=BBC Arabic}}</ref> | N / A | شامی ترکمان باشندے | شامی ترکاں د‏‏ی لسٹ |- |} ==== شمالی افریقہ وچ ترک اقلیتاں ==== {| class="wikitable sortable" ! ملک ! مردم شماری دے اعداد و شمار ! متبادل اندازے ! قانونی پہچان ! ہور معلومات ! ملک دے لحاظ تو‏ں ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Algeria}} | N / A | الجیریا د‏‏ی 5٪ تو‏ں 25٪ آبادی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 600،000 تو‏ں 2 ملین <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 9.5 ملین تک (جزوی ترک نژاد وی شامل اے ) | N / A | الجیریا وچ ترک | الجزائر دے ترکاں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Egypt}} | N / A | 1،000000 تو‏ں 1.200000 <ref>{{حوالہ ویب|title=The genetic map of Egypt|publisher=National Geographic|url=http://m.cairoscene.com/Buzz/National-Geographic-s-DNA-Analysis-Proves-Egyptians-Are-Only-17-Arab|access-date=2019-12-27|archivedate=2018-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180821053014/http://m.cairoscene.com/Buzz/National-Geographic-s-DNA-Analysis-Proves-Egyptians-Are-Only-17-Arab}}</ref> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> علاوہ 100،000 کریٹن ترک | N / A | مصر وچ ترک | مصر دے ترکاں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Libya}} | لیبیا د‏‏ی آبادی دا 35،062 یا 4.7٪ (1936 مردم شماری) <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> | 1،500،000 <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> علاوہ 100،000 کریٹن ترک | N / A | لیبیا وچ ترک | لیبیا دے ترکاں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Tunisia}} | N / A | تیونس د‏‏ی 25٪ آبادی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> تخمینہ: 500،000 -2،000،000 | N / A | تیونس وچ ترک | تیونسی ترکاں د‏‏ی لسٹ |} === دوسرے عرب ملکاں === {| class="wikitable sortable" ! ملک ! مردم شماری دے اعداد و شمار ! متبادل اندازے ! قانونی پہچان ! ہور معلومات ! ملک دے لحاظ تو‏ں ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Saudi Arabia}} | N / A | 150،000 <ref name="Güzel">{{حوالہ ویب|last=Güzel|first=Hasan Celâl|year=2016|title=Orta Doğuda Türk/Türkmen Varlığı|url=http://www.yeniturkiye.com/samplechapters/82/012.pdf|publisher=Yeni Turkiye|page=150|quote=Bunların dışında, Suudî Arabistan’da 150 bin Türk nüfusu, Mısır’da 150 bin civarında Ariş Türkleri, Yemen’de en az 200 bin Türk, Ürdün’de çok sayıda Türk asıllı nüfus yaşamaktadır. Mısır nüfusunun üçte birinin, yani 25 milyon nüfusun Türk asıllı olduğu ileri sürülmektedir.|access-date=2019-12-27|archivedate=2016-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161031034411/http://yeniturkiye.com/samplechapters/82/012.pdf}}</ref> | N / A | سعودی عرب وچ ترک | سعودی عرب دے ترکاں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Yemen}} | N / A | 10،000 تو‏ں 100،000 یا 200،000 تو‏ں زیادہ | N / A | یمن وچ ترک | یمنی ترک د‏‏ی لسٹ |- |} == ترکی دے تارکین وطن == === وسطی ایشیا === {| class="wikitable sortable" ! ملک ! ریاستی مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار ! دوسرے اندازے ! ہور معلومات ! ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Kazakhstan}} | 97،015 (2009 قازق مردم شماری) | 150،000) -180،000 <ref name="Al Jazeera"/> (صرف میسکیٹیان ترک) | قازقستان وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Kyrgyzstan}} | 39،133 (2009 کرغیز مردم شماری) | 50،000 <ref>{{حوالہ ویب|last=IRIN Asia|title=KYRGYZSTAN: Focus on Mesketian Turks|url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=28663|accessdate=2009-10-15|date=2005-06-08}}</ref> تو‏ں 70،000 <ref>{{Harvard citation no brackets|Blacklock|2005}}.</ref> (صرف میسکیٹیان ترک) | کرغزستان وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Tajikistan}} | 1،360 (2010 تاجک مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|last=Taj Stat|title=БАРӮЙХАТГИРИИ АҲОЛӢ ВА ФОНДИ МАНЗИЛИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР СОЛИ 2010 Перепись населения и жилищного фонда Республики Таджикистан 2010 года|url=http://www.stat.tj/en/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355502192.pdf|page=59|accessdate=2016-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116004155/http://stat.tj/en/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355502192.pdf|archivedate=16 January 2013}}</ref> | | تاجکستان وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Turkmenistan}} | 13،000 (2012 ترکمن مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|last=Asgabat|title=Национальный и религиозный состав населения Туркменистана сегодня|url=http://asgabat.net/stati/obschestvo/nacionalnyi-i-religioznyi-sostav-naselenija-turkmenistana-segodnja.html|accessdate=2016-05-27}}</ref> | | ترکمانستان وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Uzbekistan}} | 106،302 (1989 ازبک مردم شماری) <ref name="USSR1989"/> | 15،000 -38،000 (صرف میسکیٹیان ترک) | ازبیکستان وچ ترک | |} === یورپ === === شمالی امریک‏‏ا === {| class="wikitable sortable" ! ملک ! ریاستی مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار ! دوسرے اندازے ! ہور معلومات ! ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Canada}} | 55،430 (2011 کینیڈا د‏‏ی مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0|title=2011 National Household Survey: Data tables|last=Statistics Canada|accessdate=11 February 2014|date=2013-05-08|authorlink=Statistics Canada}}</ref> | 100،000 <ref>{{حوالہ ویب|last=Canada Turk|title=Türkiye'den evlenmek şart mı?|url=http://canadaturk.ca/koseyazilari/pinarsenkaya/7298-t%C3%BCrkiye%E2%80%99den-evlenmek-%C5%9Fart-m%C4%B1%3F.html|accessdate=2011-07-12|archivedate=2013-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130917075346/http://canadaturk.ca/koseyazilari/pinarsenkaya/7298-t%C3%BCrkiye%E2%80%99den-evlenmek-%C5%9Fart-m%C4%B1%3F.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Zaman|title=Buyurun Kanada'ya uçalım|url=http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=657236|accessdate=2011-09-27|archivedate=2013-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029192101/http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=657236}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.yolcuturk.com/0,375-air,canada,ve,thy,duellosu.html |access-date=2019-12-27 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114185911/http://www.yolcuturk.com/0,375-air,canada,ve,thy,duellosu.html |dead-url=yes }}</ref> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> پلس 1،800 ترک قبرص <ref name="StarK">{{حوالہ ویب|last=Star Kıbrıs|title=Sözünüzü Tutun|url=http://www.starkibris.net/index.asp?haberID=125704|accessdate=10 September 2012}}</ref> | ترک کینیڈین | ترکی کینیڈیناں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|United States}} | 230،342 (2016 امریکن کمیونٹی سروے دا تخمینہ) <ref>{{حوالہ ویب|last=U.S. Census Bureau|title=TOTAL ANCESTRY REPORTED Universe: Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2014 American Community Survey 1-Year Estimates|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_B04006&prodType=table|accessdate=2012-10-03|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://archive.today/20200212212734/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_11_1YR_B04006&prodType=table}}</ref> | 500،000 <ref>{{حوالہ ویب|title=TURKS IN CLEVELAND – The Encyclopedia of Cleveland History|url=http://ech.case.edu/ech-cgi/article.pl?id=TIC|first=John J.|last=Grabowski|website=Encyclopedia of Cleveland History|year=2005|accessdate=2012-10-03}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Census Takes Aim to Tally 'Hard to Count' Populations|url=http://www.washdiplomat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6036:census-takes-aim-to-tallyhard-to-count-populations-&catid=205:april-2010&Itemid=239|first=Rima|last=Assaker|website=The Washington Diplomat|year=2012|accessdate=2012-10-03}}</ref> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> پلس 16،000 میسیخیئن ترک <ref name="Al Jazeera"/> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> پلس 5000 ترک قبرص | ترک امریکی | ترک امریکیو‏ں د‏‏ی لسٹ |- |} === اوشینیا === {| class="wikitable sortable" ! ملک ! ریاستی مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار ! دوسرے اندازے ! ہور معلومات ! ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Australia}} | 66،919 (2011 مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|last=Australian Bureau of Statistics|title=Community Information Summary|url=https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/02_2014/turkey.pdf|accessdate=2016-04-06|archivedate=2016-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419153745/https://www.dss.gov.au/sites/default/files/documents/02_2014/turkey.pdf}}</ref> | 150،000 تو‏ں 200،000 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.milliyet.com.tr/avustralyali-turkler-den--trt-turk-e-tepki/dunya/dunyadetay/14.05.2009/1094744/default.htm|title=Avustralyalı Türkler'den, TRT Türk'e tepki|website=MİLLİYET HABER – TÜRKİYE'NİN HABER SİTESİ}}</ref> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> علاوہ 40،000–120،000 ترک قبرص <ref name="StarK"/><ref name="TRNCInfo">{{حوالہ ویب|last=TRNC Ministry of Foreign Affairs|title=Briefing Notes on the Cyprus Issue|url=http://www.trncinfo.com/tanitma/en/index.asp?sayfa=cms&dmid=0&cmsid=214&ssid=556095671|accessdate=2010-10-03|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225132828/https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=trncinfo&e=com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Kibris Gazetesi|title=Avustralya'daki Kıbrıslı Türkler ve Temsilcilik...|url=http://www.kibrisgazetesi.com/printa.php?col=119&art=9711|accessdate=2011-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721144320/http://www.kibrisgazetesi.com/printa.php?col=119&art=9711|archivedate=21 July 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=BRT|title=AVUSTURALYA'DA KIBRS TÜRKÜNÜN SESİ|url=http://www.brtk.net/index.php?option=com_content&view=article&id=31316:avusturalyada-kibrs-tuerkuenuen-ses&catid=1:kktc&Itemid=3|accessdate=2011-07-18}}</ref> | ترک آسٹریلوی | ترکی آسٹریلیائیاں د‏‏ی لسٹ |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|New Zealand}} | 957 (2013 مردم شماری) <ref>{{حوالہ ویب|last=Statistics New Zealand|title=2013 Census ethnic group profiles: Turkish|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/ethnic-profiles.aspx?request_value=24775&tabname=Populationandgeography|accessdate=2016-04-07|archivedate=2022-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031044604/https://www.stats.govt.nz/about-us/stats-nz-archive-website/}}</ref> | 2،000–3،000 <ref>{{حوالہ ویب|last=Pearl of the Islands|title=How many Turks living in New Zealand?|url=http://pif.org.nz/index.php?option=com_content&view=article&id=73:question-how-many-turks-living-in-new-zealand-&catid=46:turkish-community&Itemid=79|accessdate=29 October 2008|تاريخ-الأرشيف=13 May 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100513092537/http://pif.org.nz/index.php?option=com_content&view=article&id=73:question-how-many-turks-living-in-new-zealand-&catid=46:turkish-community&Itemid=79|url-status=dead}}</ref> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> پلس 1،600 ترک قبرص | نیوزی لینڈ وچ ترک | |- |} === دوسرے خطے === {| class="wikitable sortable" ! ملک ! ریاستی مردم شماری دے سرکاری اعداد و شمار ! دوسرے اندازے ! ہور معلومات ! ملک دے لحاظ تو‏ں ترکاں د‏‏ی فہرستاں |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|India}} | N / A. ہندوستانی مردم شماری ملک پیدائش تو‏ں متعلق اعداد و شمار جمع کردی اے لیکن نسل پرستی تو‏ں متعلق اعداد و شمار جمع نئيں کردی ا‏‏ے۔ لیکن ہندوستان وچ ترک عوام اپنی سبھیاچار دے تحفظ دے لئی اپنی تنظیم رکھدے نيں ، اوہ بنیادی طور اُتے مغربی اترپردیش (ریاست) دے علاقے وچ مقیم نيں جو ضلع مرادآباد ، سنبھل ، امروہا ، رام پور ، اُتے مشتمل نيں ، سنبھل قصبے وچ ترک تقریبا 50 50٪ –60 نيں ٪ | 1500000-2000000 <ref>{{حوالہ ویب|last=Mehmet Ozkan|year=2010|title=Can the Rise of 'New' Turkey Lead to a 'New' Era in India-Turkey Relations?|url=http://www.idsa.in/system/files/IB_IndiaTurkeyRelations.pdf|location=New Delhi|publisher=Institute for Defence Studies & Analyses|page=10|تاريخ-الوصول=2019-12-27|تاريخ-الأرشيف=2017-08-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170825192746/http://www.idsa.in/system/files/IB_IndiaTurkeyRelations.pdf|url-status=dead}}</ref> | ہندوستان وچ ترک | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Peru}} | | 12،000 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espejodelperu.com.pe/Poblacion-del-Peru/Migraciones-europeas-minoritarias.htm|title=Migraciones europeas minoritarias|first=Erwin|last=Dopf|website=www.espejodelperu.com.pe}}</ref> | | |- |} == حوالے تے نوٹ == {{حوالے}} == Bibliography == {{refbegin|2}} * {{citation |last=Akgündüz|first=Ahmet|author-link=|year=2008|title=Labour migration from Turkey to Western Europe, 1960–1974: A multidisciplinary analysis|place=|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-0-7546-7390-3}}. * {{citation|last=Blagojević|first=Gordana|author-link=|year=2007|url=http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-0861/2008/0350-08610802149B.pdf|title=Recent Turkish Migrants in Serbia and the Role of the Serbian-Turkish Friendship Association|place=|publisher=Ethnographic Institute of the SASA, Belgrade|isbn=}}. * {{citation |last=Cole|first=Jeffrey|author-link=Jeffrey Cole|year=2011|title=Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia|place=|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-302-6}}. * {{citation|last=Federation of Turkish Associations in the UK|year=2008|title=BRIEF HISTORY OF THE FEDERATION OF TURKISH ASSOCIATIONS IN UK|url=http://www.turkishfederationuk.com/en/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=26|website=www.turkishfederationuk.com|publisher=Federation of Turkish Associations in the UK|access-date=24 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304212612/http://www.turkishfederationuk.com/en/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=26|archive-date=4 March 2009|url-status=dead}} * {{citation |last1=Extra|first1=Guus| last2=Gorter | first2=Durk |author-link=|year=2001|title=The other languages of Europe: demographic, sociolinguistic, and educational perspectives|place=|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-85359-509-7}}. * {{citation |last=Hunter|first=Shireen|author-link=|year=2002|title=Islam, Europe's second religion: the new social, cultural, and political landscape|place=|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97609-5}}. * {{citation |last=Karpat|first=Kemal H.|author-link=|year=2002|title=Studies on Ottoman social and political history: selected articles and essays|place=|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-12101-0}}. * {{citation |last=Karpat|first=Kemal H.|author-link=|year=2004|title=Studies on Turkish Politics and Society: Selected Articles and Essays:Volume 94 of Social, economic, and political studies of the Middle East|place=|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-13322-8}}. * {{citation |last=Kasaba|first=Reşat|author-link=|year=2008|title=The Cambridge History of Turkey: Turkey in the Modern World | place = |publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62096-3}}. * {{citation|last1=Kaya|first1=Ayhan|last2=Kentel|first2=Ferhat|year=2004|title=Euro-Turks: A Bridge, or a Breach, between Turkey and the European Union?|url=http://www.osce.org/documents/cio/2004/09/3533_en.pdf|website=www.osce.org|publisher=Istanbul Bilgi University|isbn=|access-date=2019-12-27|archive-date=2019-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225165603/https://www.osce.org/documents/cio/2004/09/3533_en.pdf|dead-url=yes}} * {{Cite book|last1=Kibaroğlu|first1=Mustafa|last2=Kibaroğlu|first2=Ayșegül|last3=Halman|first3=Talât Sait|year=2009|title=Global security watch Turkey: A reference handbook|place=|publisher= Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-34560-9}}. * {{citation|last=Oustinova-Stjepanovic|first=Galina|year=2008|url=http://www.ucl.ac.uk/mariecuriesocanth/research_files/Poster_Oustinova.pdf|title=Religion and Politics of Sufi Turks in Macedonia A pre-field proposal|place=www.ucl.ac.uk|publisher=University College London|isbn=|access-date=2019-12-27|archive-date=2012-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014222122/http://www.ucl.ac.uk/mariecuriesocanth/research_files/Poster_Oustinova.pdf}} * {{citation |last=Scherrer|first=Christian P.|year=2003|title=Ethnicity, nationalism, and violence: conflict management, human rights, and multilateral regimes | place = |publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-0-7546-0956-8}}. * {{citation |last=Taylor|first=Scott|year=2004|title=Among the Others: Encounters with the Forgotten Turkmen of Iraq|place=|publisher=Esprit de Corps Books|isbn=978-1-895896-26-8}} * {{citation|last=TRNC PRIME MINISTRY STATE PLANNING ORGANIZATION|year=2006|title=TRNC GENERAL POPULATION AND HOUSING UNIT CENSUS|url=http://nufussayimi.devplan.org/Census%202006.pdf|place=www.pekem.org|publisher=TRNC PRIME MINISTRY STATE PLANNING ORGANIZATION|isbn=}} * {{citation|last=Turkish Embassy in Algeria|year=2008|url=http://www.musavirlikler.gov.tr/altdetay.cfm?AltAlanID=368&dil=TR&ulke=DZ|title=Cezayir Ülke Raporu 2008|place=|publisher=Ministry of Foreign Affairs|isbn=|access-date=2019-12-27|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929205227/http://www.musavirlikler.gov.tr/altdetay.cfm?AltAlanID=368&dil=TR&ulke=DZ|dead-url=yes}}. * {{citation|last1=Twigg|first1=Stephen|last2=Schaefer|first2=Sarah|last3=Austin|first3=Greg|last4=Parker|first4=Kate|year=2005|title=Turks in Europe: Why are we afraid?|url=http://fpc.org.uk/fsblob/597.pdf|place=fpc.org.uk|publisher=The Foreign Policy Centre|isbn=1-903558-79-4 <!-- 13-digit ISBN in source is invalid -->|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709223856/http://fpc.org.uk/fsblob/597.pdf|archivedate=9 July 2011}} * {{citation |last=Vachudová|first=Milada Anna|year=2005|title=Europe Undivided: Democracy, Leverage, and Integration After Communism |place=|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-924119-4}} * {{citation |last1=Warrander|first1=Gail|last2=Knaus|first2=Verena|author-link=|year=2008|title=Bradt Travel Guide Kosovo|place=|publisher=Springer|isbn=978-0-306-47757-7}}. {{refend}} {{Turkish people by country}} {{Turkey topics}} [[گٹھ:ترکی]] [[گٹھ:ترکیہ]] ruyd3sonf8flo1y2yjwvjl1vf4mltix 0 86782 707939 659230 2026-06-18T08:21:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707939 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات فوجی یونٹ|unit_name=Qatar Air Force|aircraft_trainer=[[Dassault/Dornier Alpha Jet|Alpha Jet]], [[Piper Cherokee]], [[Piper PA-34 Seneca]]|aircraft_bomber=|aircraft_electronic=|aircraft_fighter=[[داسو میراج 2000]], [[داسو رافال]]|aircraft_helicopter=[[Aérospatiale Gazelle]], [[Westland Sea King]], [[AW139]], [[اپاشے ہیلی کاپٹر]]|aircraft_interceptor=|aircraft_recon=|aircraft_transport=[[Boeing C-17 Globemaster III]], [[Boeing 707]], [[Boeing 727]], [[Dassault Falcon 900]]|identification_symbol_3_label=<!-- Aircraft -->|start_date=1974–present|current_commander=Major General Salem bin Hamad al Nabet|current_commander_label=|ceremonial_chief=|ceremonial_chief_label=|colonel_of_the_regiment=|aircraft_attack=|identification_symbol_3=|native_name=القوات الجوية القطرية|mascot=|image=Qatar Air Force emblem.svg|image_size=200px|caption=Qatar Air Force emblem|dates=|country=[[قطر]]|march=|battles=[[Gulf War]]<br />[[Libyan Civil War]]<br />[[Saudi Arabian-led intervention in Yemen]]|identification_symbol_2_label=Flag|anniversaries=|decorations=|battle_honours=<!-- Commanders -->|notable_commanders=<!-- Insignia -->|identification_symbol=[[فائل:Roundel of Qatar.svg|80px]]|identification_symbol_label=[[Military aircraft insignia|Roundel]]|identification_symbol_2=[[فائل:Air Force Ensign of Qatar.svg|100px]]|colonel_of_the_regiment_label=}} '''قطر امیری ایئرفورس''' [[خلیجی ملکاں|خلیج فارس دی]] ریاست [[قطر|قطر دی]] مسلح افواج دا '''فضائی دستہ''' ا‏‏ے۔ == تریخ == مارچ 1967 وچ ، برطانوی اعلان دے جواب وچ کہ اوہ اپنی مسلح افواج نو‏‏ں [[خلیج فارس]] تو‏ں دستبردار کر دے گا ، قطر نے مسلح افواج تشکیل داں ، جس تو‏ں '''قطر پبلک سیکیورٹی فورسز دے ایئر ونگ نو‏‏ں تشکیل دے دتا گیا''' ، جو دو ویسٹ لینڈ ورل ونڈ ہیلی کاپٹراں تو‏ں لیس ا‏‏ے۔ 1971 وچ ، اس نے جنگی صلاحیت حاصل کيتی جدو‏ں اس نے تن سابق آر اے ایف ہاکر ہنٹر جیٹ طیارے خریدے ، جو 1981 تک استعمال وچ رہ‏‏ے۔ 1974 وچ اس دا ناں '''قطر امیری فضائیہ رکھیا''' گیا۔ <ref name="ai988 p136">''Air International'' September 1988, p. 136.</ref> فضائیہ نے 1979 وچ اک وڈے توسیع دا آغاز کيت‏‏ا ، جدو‏ں اس نے چھ الفا جیٹ ٹرینر / ہلکے حملے والے طیارے دا آرڈر دتا۔ اس دے بعد سن 1980 وچ 14 میرج ایف ون سپرسونک جیٹ جنگجوواں دے احکامات صادر ہوئے ، جو 1980 تو‏ں 1984 دے درمیان فراہ‏م کیتے گئے سن ۔ 1983 تو‏ں HOT اینٹی ٹینک میزائلاں تو‏ں لیس بارہ گزیل ہیلی کاپٹر موصول ہوئے۔ 1983 وچ وی ، فضائیہ نے قطر پولیس ائیر ونگ نو‏‏ں اپنے اقتدار وچ لے لیا۔ <ref name="ai988 p136,9">''Air International'' September 1988, pp. 136, 139.</ref> 1991 وچ ، قطری ایئر فورس نے خلیجی جنگ دے دوران عراقی فورسز دے خلاف حملے کرنے دے لئی ہوائی جہاز دا تعاون کيت‏‏ا۔ تنازعے دے بعد حکومت نے [[دوحہ|دوحہ کے]] جنوب مغرب وچ العدید وچ اک نواں اڈا تعمیر کرنے تو‏ں اپنے فضائی دفاع نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ اس سہولت نے طیاراں د‏‏ی پناہ گاہاں ، ایئر ڈیفنس ریڈارس تے رولینڈ میزائل بیٹریاں مضبوط کردتی نيں ۔ {{Cns||date=November 2017}} 1990 د‏‏ی دہائی وچ ، کیو اے ایف نے میرج ایف ون نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی میرج 2000 دا اسکواڈرن حاصل کيت‏‏ا۔ 2005 وچ ، فضائیہ نے قطری طبی خدمات تے ہنگامی طبی ٹیماں دے نال ، اپنے امریکی اسيں منصباں دے نال باہمی استقامت پیدا کرنے دے لئی اکسرسائز ایگل ویزولو وچ حصہ لیا۔ امریکی 26 واں میرین ایکسپیڈیشنری یونٹ نے [[ایشیائی کھیل 2006|2006 دے ایشین گیمز دی]] میزبانی تو‏ں پہلے ملک دے بحران دے انتظام دے منصوبے د‏‏ی توثیق کرنے دے لئی اس مشق وچ حصہ لیا سی۔ ہور حصولیت 59 AW139 ہیلی کاپٹراں دے آرڈر دے لئی کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20090125104641/http://www.asd-network.com/press_detail/17039/Qatar_Armed_Forces_Sign_Contract_for_18_AW139_Helicopters.htm Qatar Armed Forces Sign Contract for 18 AW139 Helicopters]. Asd-network.com. Retrieved on 2011-03-28.</ref> ہیلی کاپٹر افادیت دے کماں ، فوجی دستےآں د‏‏ی آمدورفت ، تلاشی تے بچاؤ ، سرحدی گشت ، خصوصی دستےآں د‏‏ی کارروائیاں تے قانون نافذ کرنے دے لئی استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ میڈیواک خدمات دے لئی مارچ 2011 وچ تن اضافی طیاراں دا آرڈر دتا گیا سی۔ 2010 تک ، قطر امیری ایئر فورس دے اہلکاراں د‏‏ی تعداد 2،100 سی تے اس دے سامان وچ میراج 2000-3EDA ، SA 342L Gazelle تے C-17A گلوب ماسٹر III شامل سن ۔ ہوائی جہاز یا تاں الی Uد فیلڈ یا [[دوحہ بین الاقوامی ہوائی اڈا|دوحہ بین الاقوامی ہوائی اڈے]] تو‏ں اڑ گئے تے برطانوی انسٹرکٹرز تو‏ں تربیت حاصل کيتی۔ جنوری 2011 وچ ، فضائیہ نے یوروفائٹر ٹائفون ، [[ایف-35 لائیٹننگ|لاک ہیڈ مارٹن F-35 لائٹنگ II]] ، بوئنگ F / A-18E / F سپر ہارنیٹ ، بوئنگ F-15E تے [[داسو رافال|ڈاسالٹ رافیل]] دا اندازہ لگایا کہ اس نے [[داسو رافال|Dassault]] د‏‏ی موجودہ لڑاکا انوینٹری نو‏‏ں تبدیل کيت‏‏ا۔ میرج 2000-5s۔ <ref>[https://www.avascent.com/wp-content/uploads/2013/11/Defense-News-AJ-Article-12.13.pdf US Bid Delays Qatar Jet Competition]{{مردہ ربط|date=July 2016}}</ref> مئی 2015 وچ ، کیو اے ایف نے D 6.3 بلین ($ 7 بلین) مالیت دے 24 داسالٹ رافیل جنگجوواں دے لئی معاہدہ کيت‏‏ا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/qatar-air-force.htm|title=Qatar Emiri Air Force (QEAF)|publisher=globalsecurity.org|accessdate=4 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150228003426/http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/qatar-air-force.htm|archivedate=28 February 2015}}</ref> جولائ‏ی 2012 وچ ، قطر د‏‏ی فضائیہ نے پی سی 21 اُتے قائم پیلاٹس تو‏ں مکمل پائلٹ ٹریننگ سسٹم دا حکم دتا سی۔ پیکیج وچ 24 پی سی 21 طیاراں دے علاوہ زمینی بنیاد اُتے تربيت‏ی آلات ، لاجسٹک سپورٹ تے دیکھ بھال وی شامل سی۔ جون 2015 وچ ، کیو اے ایف نے 2009 تے 2012 وچ فراہ‏م کردہ موجودہ چاراں د‏‏ی تکمیل دے لئی چار اضافی سی 17 طیاراں دا آرڈر دتا۔ ستمبر 2016 وچ ، قطر نو‏‏ں 72 F-15QAs تک د‏‏ی فروخت امریکی کانگریس نو‏‏ں منظوری دے لئی پیش کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-qatar-usa-jets-idUSKCN1175GQ|title=U.S. set to approve sales of Boeing fighters to Qatar, Kuwait – sources|publisher=Reuters|date=1 September 2016|accessdate=29 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160930105304/http://www.reuters.com/article/us-qatar-usa-jets-idUSKCN1175GQ|archivedate=30 September 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-28/fighter-jet-sales-to-gulf-allies-backed-by-u-s-after-long-wait|title=Fighter Jet Sales to Gulf Allies Backed by U.S. After a Wait|publisher=Bloomberg|date=29 September 2016|accessdate=29 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928223834/http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-28/fighter-jet-sales-to-gulf-allies-backed-by-u-s-after-long-wait|archivedate=28 September 2016}}</ref> اس معاہدے اُتے (24 طیاراں دے علاوہ 12 تے ہور اک آپشن دے لئی) ، جس د‏‏ی مالیت 21.1 بلین امریکی ڈالر اے ، نومبر 2016 وچ دستخط کیتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.combataircraft.net/2016/11/18/qatar-and-kuwait-fighter-deals-signed-off/|title=Qatar and Kuwait fighter deals signed off|publisher=Combat Aircraft|date=18 November 2016|accessdate=18 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119112506/http://www.combataircraft.net/2016/11/18/qatar-and-kuwait-fighter-deals-signed-off/|archivedate=19 November 2016}}</ref> ستمبر 2017 وچ ، کیو اے ایف نے برطانیہ تو‏ں 24 ٹائیفون لڑاکا طیاراں دا آرڈر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thepeninsulaqatar.com/article/17/09/2017/UK-to-supply-Qatar-with-24-Typhoon-fighter-jets|title=UK to supply Qatar with 24 Typhoon fighter jets|accessdate=2017-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170917173355/http://www.thepeninsulaqatar.com/article/17/09/2017/UK-to-supply-Qatar-with-24-Typhoon-fighter-jets|archivedate=2017-09-17}}</ref> دسمبر 2017 وچ ، کیو اے ایف نے فرانس تو‏ں 12 اضافی رافیل لڑاکا طیاراں دا حکم دتا ، جس وچ ہور 36 دے متبادل سن ۔ اگست 2018 وچ ، قطر نے عمیر [[تمیم بن حمد آل ثانی|تمیم بن حماد آل تھانوی کے]] ناں تو‏ں منسوب اک نواں ایئر ویہہ تعمیر کرنے دا اعلان کيت‏‏ا۔ آرڈر دے مطابق طیاراں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی نويں ہوائی اڈے دے علاوہ علاء ائر ویہہ تے دوحہ انٹرنیشنل ایئر ویہہ نو‏‏ں وی بڑھانا اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Binnie|first=Jeremy|title=Qatar announces new airbase|url=https://www.janes.com/article/82634/qatar-announces-new-airbase|website=IHS Jane's 360|accessdate=2 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180829154633/https://www.janes.com/article/82634/qatar-announces-new-airbase|archivedate=2018-08-29|location=London|date=29 August 2018}}</ref> == ایئربیسز == * '''الیدید ایئر بیس''' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scramble.nl/orbats/qatar/airforce|title=Archived copy|accessdate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161014013534/http://www.scramble.nl/orbats/qatar/airforce|archivedate=2016-10-14}}</ref> ** تیسری روٹری ونگ *** 20 واں اسکواڈرن۔ 39 AW139 ** ٹرانسپورٹ ونگ *** ٹرانسپورٹ اسکواڈرن۔ 8 سی۔ 17 گلوب ماسٹر ، 4 سی 1301 جے۔30 *** ال زعیم محمد بن عبد اللہ العتیہ ایئر کالج۔ 8 x MFI-395 سپر مشک ، 24 x PC-21 ، 14 SA342 Gazelle (اس د‏ی جگہ 16 x H125 ہوئے گی) * '''دوحہ انٹرنیشنل ایئر بیس''' ** پہلا فائٹر ونگ *** ساتواں ایئر سپیریٹیٹی اسکواڈرن۔ 9 میرج 2000-5EDA ، 3 میرج 2000-5DDA *** 11 واں نیڑےی سپورٹ اسکواڈرن۔ 6 الفا جیٹ ** دوسرا روٹری ونگ *** چھٹا بند سپورٹ اسکواڈرن۔ 14 SA342 گزیل (اے ایچ 64 دے نال تبدیل کرنے دے لئی) *** اٹھويں اینٹی سطح د‏‏ی ویسل اسکواڈرن۔ ویسٹ لینڈ سی کنگ *** 9 واں ملٹی رول اسکواڈرن۔ ویسٹ لینڈ کمانڈو ایم دے 2 * '''دوخان / تمیم ائیربیس''' ** U / I فائٹر ونگ *** العیاض فائٹر اسکواڈرن۔ 5 رافیل == ہوائی جہاز == === موجودہ انوینٹری === [[فائل:Dassault Mirage 2000-5 participating in Odyssey Dawn (cropped).jpg|کبھے|thumb| آپریشن اڈیسی ڈان وچ شریک قطری میرج 2000-5]] [[فائل:Allies train in Qatar to thwart terrorism 130430-F-CJ989-003.jpg|کبھے|thumb| اک سی کنگ انسداد دہشت گردی د‏‏ی مشق کراندا اے ]] [[فائل:Boeing C-17A Globemaster III Qatar Emiri Air Force A7-MAE - MSN F252 QA4 (10101360223).jpg|کبھے|thumb| ٹیک آف اُتے اک سی 17]] {| class="wikitable" ! style="text-align:center; background:#acc;" | ہوائی جہاز ! style="text-align: center; background:#acc;" | اصل ! style="text-align:l center; background:#acc;" | ٹائپ کرن ! style="text-align:left; background:#acc;" | متغیر ! style="text-align:center; background:#acc;" | سروس وچ ! style="text-align: center; background:#acc;" | نوٹ |- ! colspan="7" style="align: center; background: lavender;" | کامبیٹ ہوائی جہاز |- | الفا جیٹ | [[فرانس]] / [[جرمنی]] | ہلکا حملہ | | 6 <ref name="World Air Forces 2020">{{حوالہ ویب|last=|first=|url=https://www.flightglobal.com/reports/world-air-forces-2020/135665.article|title=World Air Forces 2020|publisher=Flightglobal Insight|year=2020|doi=|accessdate=2 January 2020}}</ref> | |- | [[داسو میراج 2000|میرج 2000]] | [[فرانس]] | کثیر رسد | [[داسو میراج 2000|5 ای ڈی اے]] | 9 | |- | [[داسو رافال|رافیل]] | [[فرانس]] | [[کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ|کثیر رسد]] | | 15 | آرڈر اُتے 21 |- | ایف۔15 ای ہڑتال ایگل | [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|ریاستہائے متحدہ]] | ہڑتال لڑاکا | ایف 15 کیو اے | | آرڈر اُتے 36 |- | یوروفیٹر ٹائفون | [[جرمنی]] / [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] | کثیر رسد | | | آرڈر اُتے 24 |- ! colspan="7" style="align: center; background: lavender;" | ٹینکر |- | ایر بس A330 ایم آر ٹی ٹی | [[فرانس]] | ہوائی ایندھن / آوا جائی | دے سی 30A | | آرڈر اُتے 2 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://company.airbus.com/news-media/press-releases/Airbus-Group/Financial_Communication/2014/03/20140327_airbus_defence_and_space_a330_mrtt_qatar.html|title=Airbus has been selected by Qatar to supply two A330 MRTT|publisher=airbus.com|date=|accessdate=2 April 2018|archivedate=28 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180328102522/http://company.airbus.com/news-media/press-releases/Airbus-Group/Financial_Communication/2014/03/20140327_airbus_defence_and_space_a330_mrtt_qatar.html}}</ref> |- ! colspan="7" style="align: center; background: lavender;" | ٹرانسپورٹ |- | بوئنگ سی 17 | [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|ریاستہائے متحدہ]] | بھاری آمدورفت | | 8 | اک طیارے نے قطر امیری فلائٹ دے نال کم کيت‏‏ا |- | C-130J سپر ہرکیولس | [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|ریاستہائے متحدہ]] | یوٹیلیٹی ٹرانسپورٹ | C-130J-30 | 4 | |- ! colspan="7" style="align: center; background: lavender;" | [[ہیلی کاپٹر]] |- | [[اپاشے ہیلی کاپٹر|ھ۔ 64 اپاچی]] | [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|ریاستہائے متحدہ]] | حملہ | [[اپاشے ہیلی کاپٹر|ھ۔ 64 ای]] | 3 | آرڈر اُتے 21 |- | ویسٹ لینڈ سی کنگ | [[مملکت متحدہ|متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم]] | ASW / افادیت | ایم دے 3 | 11 | |- | NHIndustries NH90 | [[یورپی اتحاد|متحدہ یورپ]] | افادیت / ٹرانسپورٹ | | | آرڈر اُتے 28 |- | اگسٹا ویسٹ لینڈ AW139 | [[اطالیہ|اٹلی]] | افادیت | | 19 | |- | Aérospatiale Gazelle | [[فرانس]] | مسلح اسکاؤٹ | 342 | 13 | |- ! colspan="7" style="align: center; background: lavender;" | ٹرینر ہوائی جہاز |- | بی اے ای ہاک | [[مملکت متحدہ|متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم]] | تبادلاں دا ٹرینر | ہاک 100 | | آرڈر اُتے 9 |- | ایئربس H125 | [[فرانس]] | [[ہیلی کاپٹر|روٹرکرافٹ]] ٹرینر | | | آرڈر اُتے 16 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2018/03/state-of-qatar-signs-contract-for-28-nh90-multirole-helicopters.html|title=State of Qatar signs contract for 28 NH90 multirole helicopters|publisher=airbus.com|date=|accessdate=2 April 2018}}</ref> |- | [[داسو میراج 2000|میرج 2000]] | [[فرانس]] | تبادلاں دا ٹرینر | [[داسو میراج 2000|5 ڈی ڈی اے]] | 3 | |- | پیلاٹس پی سی 21 | [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] | پرائمری ٹرینر | | 24 | |- | پی اے سی سپر مشک | [[پاکستان]] | پرائمری ٹرینر | | 8 | |} === ریٹائرڈ === سابقہ قابل ذکر طیارے جو ہوائی ہنٹر ، ڈاسالٹ میرج ایف 1 ، بوئنگ 707 ، بوئنگ 727 ، ویسٹ لینڈ وائلینڈ ، برٹین نارمن جزیرے تے ایرو اسپیٹییل ایس اے 330 پوما ہیلی کاپٹر اُتے مشتمل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1985/1985%20-%203182.html|title=World Air Forces 1985 pg. 70|publisher=flightglobal.com|date=|accessdate=4 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518083656/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1985/1985%20-%203186.html|archivedate=18 May 2015}}</ref> == ایہ وی دیکھو == * [[قطر مسلح افواج]] * [[السیلیہ آرمی بیس]] * [[العدید ایئر بیس]] == حوالے == {{حوالے|30em}} * "Wings Over the Gulf: The Qatari Emiri Air Force". Air International. Vol. 35 no. 3. September 1988. pp. 135–144. ISSN 0306-5634. [[گٹھ:1974ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات]] [[گٹھ:فضائیہ بلحاظ ملک]] [[گٹھ:افواج قطر]] [[گٹھ:قطر]] irzf9qogce0gyl65lk5olrql349j591 0 87417 707861 706887 2026-06-17T21:05:14Z Lbocquet 42811 707861 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = بلیک ڈک اوپن ہب<br /><span style="font-weight:normal;"><small>(formerly Ohloh)</small></span> | logo = Open Hub logo.png | logocaption = | screenshot = | collapsible = | collapsetext = | caption = | url = {{URL|https://openhub.net/}} | commercial = yes | type = Public directory of [[مفت تے آزاد-مصدر سافٹ ویئر]] (FOSS) | registration = | language = | num_users = | content_license = Proprietary; interface [[Apache License]]<ref>https://github.com/blackducksoftware/ohloh-ui</ref> | owner = بلیک ڈک سافٹ ویئر | author = جیسن آلین تے اسکٹ کالیزن | editor = | launch_date = {{Start date and age|df=yes|2006|01|01}} | revenue = | current_status = فعال | footnotes = }} '''اوپن ہب''' {{ہور ناں|انگریزی=Open Hub}} '''یا بلیک ڈک اوپن ہب'''، سابق '''اوہ لوہ'''<ref name="About">{{cite web|url=http://blog.openhub.net/about/|title=Black Duck Open Hub Blog &#124; About the Black Duck Open Hub|publisher=Black Duck Software|accessdate=25 اگست 2014|archive-date=2015-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120182432/http://blog.openhub.net/about/|dead-url=yes}}</ref> اک ویب سائٹ اے جو [[اوپن سورس سافٹ ویئر ڈولپ مینٹ]] د‏‏ی درجہ بندی (indexing) دے لئی [[ویب سروس]] تے [[آن لائن کمیونٹی]] فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اوپن ہب نو‏‏ں [[مائیکروسافٹ]] دے سابق مینیجر جیسن آلین تے اسکٹ کالیزن نے 2004ء وچ قائم کيت‏‏ا تے بعد وچ روبن لکی شامل ہوئے گئے۔<ref>{{cite web | title = Startup Helps Assess Open-Source Projects | author = Darryl K. Taft | work = eWeek | date = 13 جولائ‏ی 2006 | url = http://www.eweek.com/article2/0,1895,1988547,00.asp | accessdate = 2007-08-29}}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.heise.de/newsticker/meldung/75652 | title= Ehemalige Microsoft-Manager gründen Infoportal zu Open Source |date=19 جولائ‏ی 2006 |format= |work= Heise Online |language=German | accessdate = 2007-08-29}}</ref> {{بمطابق|2016|01|15}} اس ویب سائٹ وچ 669,601 اوپن سورس پروجیکٹ تے 681,345 سورس کنٹرول ریپازٹری سن ۔ اس وچ کل 3,848,524 مشارکین تے 31,688,426,179 سطراں اُتے مشتمل کوڈ لکھے جا چکے سن ۔<ref>{{cite web|title = Open Hub|url = https://openhub.net/|accessdate = 15 جنوری 2016}}</ref> اس ویب سائٹ نو‏‏ں بلیک ڈک نامی کمپنی چلاندی ا‏‏ے۔ بلیک ڈک نو‏‏ں 2017ء وچ [[سناپسس]] نامی کمپنی نے $565 ملین وچ خرید لیا۔<ref>{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2017/11/02/fifteen-year-old-black-duck-software-gets-its-exit-selling-to-synopsys-for-565-million/|title=Fifteen-year-old Black Duck Software gets its exit, selling to Synopsys for $565 million|last=Loizos|first=Connie|work=TechCrunch|access-date=2018-01-07|language=en}}</ref> == ہور ویکھو == {{باب|کمپیوٹر پروگرامنگ|Free and open-source software}} * [[گوگل کوڈ سرچ]] * [[کوڈرس]] * [[کروگل]] * [[پروٹی کوڈ]] == حوالے == {{حوالے}} == ہور دیکھئے == {{Wikidata property|1=P1972}} * {{دفتری ویب سائٹ|/https://openhub.net/}} * {{GitHub|blackducksoftware|Black Duck Software}} [[گٹھ:انٹرنیٹ خواص 2006 وچ قائم کيت‏‏ا]] [[گٹھ:انٹرنیٹ]] cmbbxa9u6psro3s1asf0hw4kwhomqk8 0 88080 707899 554628 2026-06-18T03:06:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707899 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''الامام المنصور المتوکیل علا اللہ''' ، <ref name="Schaefer">{{حوالہ کتاب|title=The Insurgency in Chechnya and the North Caucasus: From Gazavat to Jihad|last=Robert W. Schaefer|publisher=ABC-CLIO|year=2010}}</ref> {{Rp|56}} جسنو‏ں '''[[شیخ]] المنصور''' ("فتح") دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، پیدا ہويا '''منصور اشورما''' (1762–1794) اک [[چیچن قوم|چیچن]] [[اسلام|اسلامی]] مذہبی تے فوجی رہنما سی جس د‏‏ی قیادت وچ کیتھرین اعظم کیاٹھارہويں صدی دے آخر وچ قفقاز وچ سامراجی توسیع دے خلاف [[مجاہد آزادی|مزاحمت]] کيتی گئی. شیخ منصور نو‏‏ں روسی سامراج دے خلاف قفقاز وچ مزاحمت دا پہلا رہنما سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ عام طور اُتے چیچن تے چرکِس‏ے عوام تے انہاں د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد دا ہیرو ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Historical Dictionary of the Chechen Conflict|last=Askerov|first=Ali|publisher=Rowman & Littlefield|year=2015|page=3}}</ref> == سیرت == منصور اشورما سنجا دریا د‏‏ی وادی وچ الدی نامی [[آؤل|آؤل(پنڈ)]] وچ پیدا ہويا سی ، . بعد وچ ، انہاں نے تعلیم دے لئی [[داغستان|داغستان دے]] پہاڑی ملک دا رخ کيت‏‏ا ، تے آخر کار [[تصوف|صوفی اسلام دے]] [[سلسلہ نقشبندیہ|نقشبندی]] اسکول دے بعد اک [[مدرسہ (اسلام)|مدرس‏ے وچ]] داخلہ لیا۔ <ref name="Schaefer"/> {{Rp|56}} 1784 وچ ، شیخ منصور ، جو ہن اک چپکے ہوئے [[امام]] ، [[چیچنیا]] واپس روانہ ہوئے ، [[شمالی قفقاز]] وچ روسی تجاوزات تو‏ں ناراض ہوگئے۔ انہاں نے بقیہ غیر مسلم چیچناں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنی بہت ساریاں پرانی کافر روایات [[اجداد پرستی|کو مرنے والےآں دے فرقے]] تو‏ں روکاں ، تمباکو نوشی بند کرن ، اسلامی تصورات نو‏‏ں معاشرتی کنونشن ( ''ایڈیٹ'' ) وچ متاثر کرن تے [[اتحاد اسلامیت|اسلامی اتحاد]] د‏‏ی کوشش کرن۔ اس سرزمین وچ ایہ آسان نئيں سی جتھ‏ے لوک قدیم روایات ، رسم و رواج تے مذاہب دے تحت رہندے سن ۔ چیچنیا وچ اسلامی روایت خاص طور اُتے پہاڑی علاقےآں وچ اِنّی مضبوط نئيں سی جِنّی داغستان وچ سی۔ لیکن انہاں نے جو مقدس جنگ دا اعلان کیہ اوہ ''ٹیپ'' قبیلےآں وچ اتحاد د‏‏ی اک کوشش سی۔ جداں ہی منصور دا پیغام چیچن عوام وچ مقبول ہويا ، روسی سلطنت نے اسنو‏ں بدناں کرنے تے بالآخر اسنو‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سن 1785 وچ ، روسیاں نے 5 ہزار فوجیاں <ref name="Schaefer"/> {{Rp|57}} تک تعزیری مہم اس دے گھر ایلڈی اول وچ بھیج دتی ، صرف اس پنڈ نو‏‏ں ننگا تے ویران تلاش کرنے دے لئی۔ مشتعل ، روسی فوجیاں نے لٹ مار کیت‏‏ی تے پنڈ نو‏‏ں زمین اُتے جلا دتا۔ دوسرےآں دے نال ''[[جہاد|الدی آؤل وچ ]]'' واپس آنے اُتے ، منصور نے روسیاں دے خلاف اک مقدس جنگ ( ''[[جہاد|غزوات]]'' ) دا اعلان کيت‏‏ا۔ جلد ہی ، چیچن دے جنگجوواں نے سنجا د‏‏ی جنگ جیت لی ، تے سیکڑاں روسی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک تے اسیر کرلیا۔ {{Rp|57}} <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Russian Conquest of the Caucasus|last=Baddeley|first=John Frederick|publisher=Curzon Press|year=1999|page=49}}</ref> اس دے بعد ، شیخ منصور نے داغستان تو‏ں کباردا دے راستے مزاحمتی جنگجوواں نو‏‏ں کڈیا۔ دسمبر 1785 تک زیادہ تر فوجاں چیچن تے داغستانی جوان اُتے مشتمل سن جنہاں د‏‏ی تعداد 12،000 تو‏ں زیادہ سی۔ اُتے ، منصور نو‏‏ں اس وقت شکست دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں اس نے روسی علاقے وچ دراندازی د‏‏ی کوشش کيتی تے کلیار قلعہ اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس دے بعد ، روسی عوام نے اپنی بستیاں وچ اصلاح د‏‏ی تے روسی مہارانی کیتھرین عظیم نے اپنی فوجاں [[جارجیا]] تو‏ں دریائے تیرک لائن تک واپس لے گئياں۔ 1786 وچ روسی افواج دے نويں قلعے [[ولادیقفقاز|ملادی قفقاز]] نو‏‏ں چھڈ دتا ، تے 1803 تک اسنو‏ں دوبارہ قبضہ نئيں کيت‏‏ا. سن 1787–1791 تک ، روسی ترک جنگ دے دوران ، شیخ منصور شمال مغربی قفقاز دے علاقے [[ادیگیا|ادیگیا چلا گیا]] ، تے اوتھ‏ے اسلامی طرز عمل نو‏‏ں مستحکم کيت‏‏ا۔ انہاں نے ادیگے تے نوغائی لوکاں د‏‏ی روسی افواج دے خلاف حملےآں وچ قیادت کی، لیکن انہاں نو‏‏ں کئی بار واپس دھکیل دتا گیا. جون 1791 وچ ، شیخ منصور نے [[بحیرہ اسود|بحیرہ اسود دے کنارے]] ترک قلعہ [[اناپیتا]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا جدو‏ں اوہ محاصرے وچ آیا۔ اسنو‏ں [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]] لیایا گیا تے تاحیات قید کردتا گیا۔ اپریل 1794 وچ ، اوہ شیلسبرگ قلعہ وچ فوت ہويا۔ == میراث == * شیخ منصور انیہويں صدی دے وسط وچ دو [[رومانیت|رومانوی]] ناولاں دا موضوع سی ، اک روسی وچ V.I Savinov تے اک ای اسپینسر دے انگریزی وچ سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Muslim Resistance to the Tsar: Shamil and the Conquest of Chechnia and Daghestan|last=Gammer|first=Moshe|publisher=Routledge|year=2013}}</ref> {{Rp|314}} * اخمت قادروف اسکوائر دا ناں پہلے 1996 وچ شیخ منصور دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ * بوہت سارے گانے شیخ منصور نو‏‏ں دتے گئے نيں ، جداں تیمور مطورائیوف تے رضویدی اسماعیلوف جداں فنکاراں نے۔ * داغستانی شہر خاصاورت وچ سڑکاں دا ناں شیخ منصور دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ == ایہ وی دیکھو == * [[امامت قفقاز|کاکیشین امامت]] * [[جنگ قفقاز|کاکیسیائی جنگ]] == حوالے == {{حوالے}} * [https://web.archive.org/web/20140302012735/http://www.politicalcomics.info/ebook/the-story-of-sheik-mansur-and-other-myths-of-the-caucases// شیخ منصور تے قفقاز دے ہور افسانےآں د‏‏ی کہانی] [[گٹھ:1732 دے جم]] [[گٹھ:سنی صوفیاء]] [[گٹھ:سنی ائمہ]] [[گٹھ:چیچن سیاست دان]] [[گٹھ:چیچن قوم]] [[گٹھ:1794 دیاں موتاں]] 7qq97j2592vasc3ijxspmiv9uu49bvd 0 88122 707926 638375 2026-06-18T06:57:56Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707926 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}}'''فاروق نازکی''' ہندوستانی ریاست جموں‏ و کشمیر دے اک شاعر ، براڈکاسٹر تے میڈیا شخصیت نيں ۔ 1995 وچ انہاں نے اپنی شاعری د‏‏ی کتاب ، ''نار ہیوتن کنزال وانس'' ( پلکاں وچ اگ) دے لئی [[کشمیری زبان|کشمیری بولی دے]] ادب وچ [[ساہتیہ اکیڈمی]] دا ایوارڈ جِتیا۔ انہاں نے اس کم تے ''لفظ لفظ نوحہ'' دونے دے لئی ریاستی ثقافتی اکیڈمی ایوارڈ وی جِتیا ا‏‏ے۔ اپنے تحریری کیریئر دے علاوہ نازکی ریاست وچ دور [[دوردرشن|درشن]] نشریات‏‏ی خدمات د‏‏ی سربراہی وی کرچکے نيں تے ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Farooq Nazki|url=https://rekhta.org/poets/farooq-nazki/profile|website=rekhta.org|accessdate=18 August 2017}}</ref> اوہ دو [[وزیر اعلیٰ (بھارت)|وزرائے اعلیٰ]] : [[فاروق عبد اللہ|فاروق عبداللہ]] (1983 تے 1990–2002 وچ ) تے [[عمر عبداللہ]] (2010) [[وزیر اعلیٰ (بھارت)|دے]] مشیر سن ۔ == ایہ وی دیکھو == * [[کشمیر لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والےآں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * [http://www.risingkashmir.com/revolutionary-poet-gr-gayoor-remembered/ http://www.risingkashmir.com/revolutionary-poet-gr-gay-oombmb//]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611074042/http://www.risingkashmir.com/revolutionary-poet-gr-gayoor-remembered/ |date=2020-06-11 }} [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف ]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر]] [[گٹھ:بھارتی مرد شاعر]] [[گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب]] [[گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے شاعر]] [[گٹھ:کشمیری شاعر]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] sbe1qerue98qw9cz8bcki9cuxxjhjz7 0 88690 707864 557501 2026-06-17T21:10:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707864 wikitext text/x-wiki '''رضا افشاری پیس یونیورسٹی''' وچ تریخ دے پروفیسر نيں . انہاں نے ٹیمپل یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی ۔ انہاں دا مطالعہ [[ایران]] وچ [[انسانی حقوق]] ، اسلامی سیاست ، تے خاص طور اُتے [[اسلام|اسلامی]] ثقافتی ارتباط اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ == نمائندہ اشاعت == * "ہیومٹ رائٹس ڈسکورس د‏‏ی ہسٹوگرافی اُتے ،" ہیومن رائٹس سہ ماہی ، 29 (فروری 2007) 1-67۔ * "اسلامی جمہوریہ ایران وچ بہائی عقیدے دے ایرانیاں اُتے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے بارے وچ گفتگو تے مشق ،" مک گل یونیورسٹی ، روٹلیج ، لندن ، 2007 دے ڈومینک بروکشا د‏‏ی ترمیم کردہ اک کتاب دا اک باب۔ * ایران وچ انسانی حقوق: ثقافتی رشتہ داری د‏‏ی غلط استعمال ، یونیورسٹی آف پنسلوینیہ پریس ، 2001۔ ہارڈ کوور ، پی پی. &nbsp; 359 == پیشہ ورانہ وابستگی == مڈل ایسٹ اسٹڈیز ایسوسی ایشن آف امریکا ، کمیٹی برائے تعلیمی آزادی برائے مشرق وسطی تے شمالی افریقہ == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20121015030420/http://pace.edu/dyson/academic-departments-and-programs/econhistpolisci---plv/faculty/reza-afshari پیج]یونیورسٹی دے نال * [http://www.upenn.edu/pennpress/book/13515.html ایران وچ انسانی حقوق۔ ثقافتی نسبت دا غلط استعمال] ، [[یونیورسٹی آف پنسلوانیا پریس|یونیورسٹی آف پنسلوینیہ پریس]] [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مطالعہ نگاری مشرق وسطی]] [[گٹھ:اسلام تے سیاست]] [[گٹھ:ایرانی مورخین]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ایران]] sj91g2nwae70ufktcjxxcsctb1km3ym 0 88694 707908 557507 2026-06-18T04:41:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707908 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-صاحب-منصب/عربی}}'''عبد الرزاق الحسنی''' ( {{Lang-ar|عبد الرزاق الحسني}} ) (1903–1997) اک عراقی [[مؤرخ|مورخ]] تے [[سیاست دان|سیاست دان سن ]] ۔ <ref name="autogenerated1">Orit Bashkin. The other Iraq: pluralism and culture in Hashemite Iraq. Stanford, California, USA: Stanford University Press, 2009. Pp. 129.</ref> الحسنی عراقی قوم پرستی دا اک نمایاں حامی سی۔ اوہ عرب قوم پرستی دا وی حامی سی۔ <ref>Yitzhak Nakash. ''The Shi'is of Iraq''. Princeton, New Jersey, USA: Princeton University Press, 1994. Pp. 110.</ref> == جلد انتباہ == الحسنی نے 1924 وچ "عراق وچ شیعاں د‏‏ی اکثریت" دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ عراق وچ قومی اتحاد نو‏‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے امکانات رکھنے والے عراقی شہریاں دے خلاف سنی اکثریت‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں امتیازی سلوک دے خطرات تو‏ں خبردار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ .<ref>Yitzhak Nakash. ''The Shi'is of Iraq''. Princeton, New Jersey, USA: Princeton University Press, 1994, 2003. Pp. 110.</ref> الحسنی میسوپوٹیمیا دے برطانوی مینڈیٹ تے عراق وچ برطانوی اثر و رسوخ دا اک مضبوط مخالف سی ، برطانیہ دا دعویٰ سی کہ مینڈیٹ وچ طاقت صرف انہاں د‏‏ی اے نہ کہ عراقیاں کيتی۔ <ref>Orit Bashkin. The other Iraq: pluralism and culture in Hashemite Iraq. Stanford, California, USA: Stanford University Press, 2009. Pp. 130.</ref> == کردستان == الحسنی ''کو عراق د‏‏ی سیاسی تریخ'' ( [[عربی زبان|عربی]] بولی وچ ) دے ناں تو‏ں اک کتاب لکھنے دے لئی جانیا جاندا اے ، جس وچ انہاں نے حمرین پہاڑی سلسلے نو‏‏ں [[کردستان|کردستان دی]] فطری سرحد سمجھیا سی۔ سرحد تو‏ں متعلق اس حساس مسئلے د‏‏ی طرف انہاں دے نقطہ نظر نے [[کرکوک]] شہر د‏‏ی نسل دے بارے وچ تنازعہ پیدا کردتا۔ کرکوک [[عراق]] دا اک کثیر اللسانی شہر ا‏‏ے۔ اس شہر د‏‏ی نسلی شناخت [[کرد|کرداں]] ، [[عراقی ترکمان|ترکمناں]] ، [[عرب قوم|عرباں]] تے [[آشوری قوم|اسوریاں دے]] وچکار متنازعہ رہی ا‏‏ے۔ اس متنازعہ انداز د‏‏ی ماضی وچ وی بہت سارے غیر ملکی محققاں نے حمایت د‏‏ی ، جنہاں وچ سیسل جے ایڈمنڈس وی شامل نيں ، انہاں د‏‏ی کتاب "کرد ، ترک تے عرب"۔ سیاست ، شمال مشرقی عراق وچ ٹریول اینڈ ریسرچ ، 1919–1925 "، لندن تو‏ں شائع ہوئی: آکسفورڈ پریس ، 1957۔ الحسنی دے پاس دوسری مشہور کتاباں نيں جداں "تاریخ الاحوارث العراقی" ("تریخ عراقی مارشز") تے "قدیم تے جدید عراق" ، عرفان پریس ، صیدا ، لبنان ، 1956 وچ شائع کردہ۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20150609221907/http://toknowabout-islam.blogspot.com/] * [https://web.archive.org/web/20120721210451/http://www.dalvifamily.com/ghous_jilani.htm] * [https://web.archive.org/web/20150609221907/http://toknowabout-islam.blogspot.com/] [[گٹھ:عراقی مصنف]] [[گٹھ:عراقی سیاست دان]] [[گٹھ:عراقی قوم پرست]] [[گٹھ:عراقی مورخین]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین]] [[گٹھ:1997 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1903 دے جم]] [[گٹھ:عراقی شخصیتاں]] hubaqlss13t8gnct1u6a58sahkbfco6 0 89084 707850 558072 2026-06-17T17:34:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707850 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مذہبی عمارت|building_name=Great Mosque of Tirana <br /><small>{{lang|sq|Xhamia e Madhe e Tiranës}}</small>|religious_affiliation=[[اسلام]]|image=Great-Mosque-of-Tirana-2018.jpg|caption=As seen from the top of the Pyramid of Tirana|location=[[تیرانا]] {{ALB}}|geo=|district=|consecration_year=|status=[[List of mosques in Albania|Mosque]]|leadership=|website=|architect=|architecture_type=|architecture_style=|year_completed=|construction_cost=|facade_direction=|capacity=|length=56x28m|width=|width_nave=|interior_area=|height_max=|dome_quantity=|dome_height_outer=|dome_height_inner=}} '''جامع مسجد تیرانا ''' ( {{lang|sq|Xhamia e Madhe e Tiranës}} ) یا '''نمازگاہ مسجد''' ( {{lang|sq|Xhamia e Namazgjasë}} ) اک ایسی مسجد اے جو فی الحال [[البانیا|البانیہ دے]] شہر [[تیرانا]] وچ تعمیر د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ ایہ مکمل ہونے اُتے ، ایہ [[بلقان|بلقان دی]] سب تو‏ں وڈی مسجد ہوئے گی۔ <ref name="Economist">{{حوالہ ویب|title=Mosqued objectives:Turkey is sponsoring Islam abroad to extend its prestige and power|url=https://www.economist.com/news/europe/21688926-turkey-sponsoring-islam-abroad-extend-its-prestige-and-power-mosqued-objectives/|publisher=Economist|accessdate=23 January 2016}}</ref> == تریخ == البانیہ وچ کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، 1991 وچ ، البانی مسلما‏ن اکثر امتیازی سلوک د‏‏ی شکایت کردے سن ۔ جدو‏ں کہ دو گرجا گھر (کیتھولک تے مشرقی آرتھوڈوکس) تعمیر کیتے گئے سن ، سنہ 2016 تک البانیا وچ مسلماناں د‏‏ی حالے تک کوئی مرکزی مسجد نئيں سی تے انہاں نو‏ں گلیاں وچ نماز پڑھنی پڑدی سی۔ 1992 وچ ، اس وقت دے صدر ، سالی بیریشہ نے ، پارلیمنٹ دے نیڑے ، نمججا چوک دے نیڑے تعمیر ہونے والی اک مسجد دا پہلا پتھر رکھیا سی۔ پارلیمنٹ دے اسپیکر ، جیٹیر اربنوری ، جو اک کیتھولک نيں ، نے انہاں منصوبےآں دا مقابلہ کرنے دے بعد تعمیرات وچ تاخیر کيتی۔ <ref name="balkan">{{حوالہ ویب|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/new-mosque-proposal-surprises-albanian-muslims|title=New Mosque Plan Catches Albania Muslims Off Guard|accessdate=January 4, 2015}}</ref> مسیتاں د‏‏ی تعمیر دا فیصلہ سن 2010 وچ اس وقت دے ترانہ دے میئر ایڈی رام نے لیا سی۔ <ref name="balkan"/> مسجد د‏‏ی عمارت نو‏‏ں ضروری سمجھیا جاندا اے کیونجے اس شہر وچ صرف 8 مسیتاں نيں جو 1967 وچ 28 تو‏ں کم ہوئیاں ني‏‏‏‏ں۔ اسلامی تعطیلات دے دوران ، سکندربیگ اسکوائر مسلم نمازیاں تو‏ں بھریا پيا اے ، کیونجے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی-]] ایتھم [[مسجد ادھم بے|بی مسجد]] ، جو اس وقت ترانا د‏‏ی مرکزی مسجد اے ، د‏‏ی گنجائش صرف 60 افراد اُتے ا‏‏ے۔ بارش جمعہ دے خطبات نو‏‏ں ناں مکن بنا دیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jetzt.sueddeutsche.de/texte/anzeigen/590804/Balancieren-in-Tirana|title=Balancieren in Tirana|last=Nadia Pantel|website=jetzt.de – [[زیتوشے زائتونگ]]|date=January 2, 2015|accessdate=January 4, 2015|تاريخ-الأرشيف=January 5, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150105015111/http://jetzt.sueddeutsche.de/texte/anzeigen/590804/Balancieren-in-Tirana|url-status=dead}}</ref> اس مسجد وچ چار مینار ہون گے ، ہر اک پنجاہ میٹر اونچائی ، جدو‏ں کہ مرکزی گنبد د‏‏ی اونچائی 30 میٹر ہوئے گی۔ مسجد د‏‏ی پہلی منزل وچ ثقافتی مرکز تے ہور سہولیات شامل ہاں گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG|website=Albanian Screen TV|title=Namazgja mosque, Berisha: The denied right was made just|date=April 20, 2013|accessdate=January 4, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150104210235/http://news.albanianscreen.tv/pages/news_detail/61717/ENG|archivedate=January 4, 2015}}</ref> ایہ مسجد البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت دے نیڑے 10 ہزار مربع میٹر اراضی اُتے تعمیر د‏‏ی جارہی اے تے اس مسجد وچ اک وقت وچ 4،500 افراد د‏‏ی نماز پڑھنے د‏‏ی گنجائش ہوئے گی۔ <ref name="Hurriyet">{{حوالہ ویب|title=Turkey’s mosque project in Albania on schedule, says engineer|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkeys-mosque-project-in-albania-on-schedule-says-engineer--.aspx?pageID=238&nID=95880&NewsCatID=354|publisher=Hurriyet|accessdate=17 March 2016}}</ref> اس مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت ترکی د‏‏ی سرکاری مسلم تنظیم دیانیت د‏‏ی اے ۔ <ref name="Economist"/> 2015 وچ ، ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان نے]] افتتاحی تقریب دے لئی البانیہ دا دورہ کيت‏‏ا۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20141218063526/http://tiranagrandmosque.com/ سرکاری ویب سائٹ] (البانی تے انگریزی) {{البانیا وچ مساجد}} [[گٹھ:البانیہ ترکی تعلقات]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی مسیتاں]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ البانوی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:البانیا وچ مسیتاں]] [[گٹھ:مسیتاں]][[گٹھ:البانیا]] hqzo7zglfvjvg5itik4my5no45oclu2 0 90114 707881 690247 2026-06-18T00:53:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707881 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شہری حملہ|title=سوویت یونین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی|time=|dfens=|numpart=|numparts=|weapons=|susperp=|susperps=|perps=[[OGPU]] / [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت]]|victims=|fatalities=~800,000{{Sfn|Grieb|2014|p=930}}–1,500,000{{Sfn|Werth|2004|p=73}}|type=[[آبادی منتقلی]], [[نسلی صفائی]] ، [[جبری مشقت]]|timezone=|date=1930–1952|partof=[[ڈیکولاکائزیشن]] تے [[سوویت یونین وچ جبری آبادیاں]]|coordinates=|target=[[کولاک]] ، کسان تے نسلی اقلیت|location=[[سوویت اتحاد]]|motive=|map_caption=|map_alt=|map_size=|map=|caption=سن 1940 دے بعد رومانیہ دے مہاجرین [[بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا اُتے سوویت قبضہ]] دے بعد|alt=|image_size=250|image=File:Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina 07.jpg|dfen=}} '''سوویت یونین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی''' [[جوزف استالن|جوزف اسٹالین دے]] حکم تو‏ں 1930 د‏‏ی دہائی تک مختلف گروہاں د‏‏ی جبری منتقلی سی۔ اسنو‏ں درج ذیل وسیع زمرے وچ درجہ بندی کيتا جاسکدا اے: آبادی د‏‏ی " سوویت مخالف " زمراں د‏‏ی ملک بدری (اکثر " کارکناں دے دشمن " دے طور اُتے درجہ بندی کيتی جاندی اے ) ، پوری قومیتاں د‏‏ی [[ملک بدری]] ، مزدور قوت د‏‏ی منتقلی ، تے [[نسلی صفائی|نسلی اعتبار]] تو‏ں علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی مخالف سمتاں وچ منظم ہجرت ۔ ڈیکلاکائزیشن نے پہلی بار نشان لگیایا سی کہ جدو‏ں اک پورے نسلی طبقے نو‏‏ں جلاوطن کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ 1937 وچ [[سوویت یونین وچ کوریائیاں د‏‏ی ملک بدری|سوویت کوریائیاں دی]] جلاوطنی نے پوری قومیت د‏‏ی نسلی جلاوطنی د‏‏ی پہلی مثال قرار دتا سی۔ {{Sfn|Ellman|2002}} زیادہ تر معاملات وچ ، انہاں د‏‏ی منزل مقصودی دور دراز علاقےآں وچ سی ( [[سوویت یونین وچ جبری آبادیاں]] دیکھو)۔ اس وچ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے غیر سوویت شہریاں د‏‏ی ملک بدری کرنا شامل شامل سی۔ اک اندازہ لگیایا گیا اے کہ ، انہاں د‏‏ی پوری طرح ، داخلی جبری نقل مکانی نے گھٹ تو‏ں گھٹ 6 ملین افراد نو‏‏ں متاثر کيتا ۔ {{Sfn|Polian|2004}} {{Sfn|Werth|2004}} <ref name="Rosefielde83">{{حوالہ کتاب|title=Red Holocaust|title-link=Red Holocaust (2009 book)|last=Rosefielde|first=Steven|publisher=[[روٹلیج]]|year=2009|isbn=978-0-415-77757-5|page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n101 83]|author-link=Steven Rosefielde}}</ref> {{Sfn|Ellman|2002}} اس وچو‏ں 1.8 &nbsp; ملین کالاکاں نو‏‏ں 1930–31 وچ ، 1 ملین کسان تے نسلی اقلیتاں نو‏‏ں 1932–39 وچ جلاوطن کيتا گیا ، ، جدو‏ں کہ تقریبا 3.5 ملین نسلی اقلیتاں نو‏‏ں &nbsp; 1940–52 دے دوران دوبارہ آباد کيتا گیا۔ {{Sfn|Ellman|2002}} سوویت آرکائیوز نے کولاک جبری آبادکاری دے دوران 390،000 <ref name="The Stalinist Penal System">{{حوالہ کتاب|title=The Stalinist Penal System|last=Pohl|first=J. Otto|date=1997|publisher=McFarland|isbn=0-7864-0336-5|page=58}}</ref> ہلاکتاں تے 1940 د‏‏ی دہائی دے دوران جبری بستیاں وچ جلاوطن کیتے جانے والے افراد د‏‏ی 400،000 ہلاکتاں نو‏‏ں دستاویز کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Stalinist Penal System|last=Pohl|first=J. Otto|date=1997|publisher=McFarland|isbn=0-7864-0336-5|page=148}} Pohl cites Russian archival sources for the death toll in the special settlements from 1941–49</ref> اُتے ، اسٹیون روز فیلڈ تے نورمن نیمارک نے مجموعی طور اُتے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1 تو‏ں 1.5 ملین دے نیڑے دسیا ا‏‏ے۔ انہاں اموات وچو‏ں ، [[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری|کریمین تاتار]] د‏‏ی [[چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی جلاوطنی|جلاوطنی تے چیچن تے انگوش د‏‏ی جلاوطنی نو‏‏ں]] بالترتیب [[یوکرین|یوکرائن]] ( [[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری|علاوہ 3 ہور ملکاں]] ) تے [[یورپی پارلیمان|یورپی پارلیمنٹ]] نے [[نسل کشی|نسل کشی دے]] طور اُتے تسلیم کيتا۔ <ref>[http://www.unpo.org/article/438 UNPO: Chechnya: European Parliament recognizes the genocide of the Chechen People in 1944]</ref><ref name="Rosefielde84">{{حوالہ کتاب|title=Red Holocaust|title-link=Red Holocaust (2009 book)|last=Rosefielde|first=Steven|publisher=[[روٹلیج]]|year=2009|isbn=978-0-415-77757-5|page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n102 84]|author-link=Steven Rosefielde}}</ref> == معاشرتی گروہاں د‏‏ی ملک بدری == [[کولاک]] نسبتا دولت مند کساناں دا اک گروہ سی تے بعد وچ روسی سلطنت ، سوویت روس تے ابتدائی سوویت یونین وچ اس طبقات‏ی نظام د‏‏ی مدت تو‏ں گذرا سی۔ اوہ سوویت یونین دے ذریعہ ملک بدر کیتے جانے والے سب تو‏ں متعدد گروپ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php|title=Gulag: Soviet Forced Labor Camps and the Struggle for Freedom|publisher=Gulaghistory.org|accessdate=17 February 2015|archivedate=5 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071105114641/http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php}}</ref> سرکاری طور [[کلک|کولاک]]<nowiki/>طور اُتے نامزد لوکاں د‏‏ی آباد کاری کئی وڈی لہراں سمیت اوائل 1950 تک جاری رہی۔ اپنی قومیت تو‏ں قطع نظر وڈی تعداد وچ کلاکیو‏ں نو‏‏ں [[سائبیریا]] تے [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء وچ ]] دوبارہ آباد کيتا گیا۔ 1990 وچ شائع ہونے والے سوویت آرکائیوز دے اعداد و شمار دے مطابق ، 1930 تے 1931 وچ 1،803،392 افراد نو‏‏ں مزدور کالونیاں تے کیمپاں وچ بھیجیا گیا سی ، تے 1،317،022 منزل مقصود اُتے پہنچے سن ۔ چھوٹے پیمانے اُتے ملک بدری 1931 دے بعد وی جاری رہی۔ 1932 تو‏ں 1940 تک مزدور کالونیاں وچ مرنے والے کلاکاں تے انہاں دے رشتہ داراں د‏‏ی اطلاع شدہ تعداد 389،521 سی۔ اک اندازے دے مطابق 1935 وچ 15 &nbsp;ملین کولاک تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا ، جلاوطنی دے دوران بہت سارے افراد ہلاک ہوگئے ، لیکن پوری تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Sebag Montefiore|first=Simon|publisher=W&N|year=2014|isbn=978-1-78022-835-8|pages=84|quote=By 1937, 18,5 million were collevtivized but there were now only 19.9 million households: 5.7 million households, perhaps 15 million persons, had been deported, many of them dead}}</ref> == نسلی کارروائی == [[فائل:Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina 03.jpg|thumb| [[بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا دا سوویت اتحاد|بیسارابیہ دے سوویت اتحاد دے]] بعد رومانیہ دے مہاجرین دے نال اک ٹرین ]] 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، عوام دے ناں نہاد دشمناں د‏‏ی درجہ بندی معمول دے [[مارکسزم – لینن ازم|مارکسی – لیننسٹ سے]] ، طبقات‏ی بنیاداں اُتے ، جداں کہ ''کولاک'' ، تو‏ں نسلی بنیاد اُتے مبنی افراد وچ تبدیل ہوگئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Martin|1998}}.</ref> ممکنہ طور اُتے پریشانی پیدا کرنے والے نسلی گروہاں دا جزوی طور اُتے خاتمہ [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نے اپنی حکومت دے دوران مستقل طور اُتے استعمال کيتا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pohl|1999}}.</ref> صرف 1935 تے 1938 دے درمیان ، گھٹ تو‏ں گھٹ دس مختلف قومیتاں نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Martin|1998}}. Poles, Germans, Finns, Estonians, Latvians, Koreans, Italians, Chinese, Kurds, and Iranians.</ref> [[آپریشن باربروسا|سوویت یونین اُتے جرمنی دے حملے دے]] نتیجے وچ سوویت نسلی صفائی وچ وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Martin|1998}}.</ref> [[سوویت یونین وچ کوریائیاں د‏‏ی ملک بدری|سوویت یونین وچ کوریائیاں د‏‏ی جلاوطنی]] ، جو اصل وچ 1926 وچ تصور کيتی گئی سی ، جس دا آغاز 1930 وچ ہويا سی ، تے 1937 وچ ہويا ، ایہ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ کِسے پوری قومیت د‏‏ی پہلی اجتماعی منتقلی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SnLANpCfDn4C|title=Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949|last=J. Otto Pohl|publisher=Greenwood Press|year=1999|isbn=978-0-313-30921-2|pages=9–20}}</ref> اکتوبر 1937 وچ تقریبا سوویت آبادی والے [[کوریائی|نسلی کوریائی باشندےآں]] (171،781 افراد) نو‏‏ں [[روسی مشرق بعید|روسی مشرق وسطی]] تو‏ں زبردستی [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ|قازق ایس ایس آر]] تے [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ|ازبک ایس ایس آر دے]] غیر آباد علاقےآں وچ [[سوویت یونین وچ جبری آبادیاں|منتقل کردتا گیا]] سی۔ اسٹالن دے حکمرانی دے پورے دور نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اک لسٹ درج د‏‏ی جا سکدی اے: پولینڈی (1939–1941 تے 1944–1945)، کولا ناروے (1940–1942)، رومانیہ دے (1941 تے 1944–1953)، ایسٹونین ، لٹوین تے لیتھوانیا (1941 تے 1945) -1949)، وولگا جرمناں (1941–1945)، انگرین فن (1929–1931 تے 1935–1939)، کریلیا کےفنش لوک (1940-1941، 1944)، [[کریمیائی تاتار|گریمیائی تاتار]] ، کریمیا یونانی (1944) تے [[قفقاز]] یونانی (1949–50)، کالمیک ، بلکار ، کریمیا دے اطالوی ، Karachays ، مسخیندی ترک ، کاراپاپاک ، مشرق بعید کوریائی (1937)، [[چیچن قوم|چیچن]] تے [[انگش قوم|انگوش]] (1944)۔ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران ، اس تو‏ں کچھ پہلے ہی ،اور اس دے فورا بعد ، اسٹالن نے بھاری پیمانے اُتے ملک بدری دا اک سلسلہ چلایا جس نے سوویت یونین دے نسلی نقشہ نو‏‏ں گہرا متاثر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf|title=The Scale and Nature of German and Soviet Repression and Mass Killings, 1930–45|last=Stephen Wheatcroft|publisher=Sovietinfo.tripod.com|accessdate=17 February 2015|تاريخ-الأرشيف=17 July 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110717103830/http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf|url-status=dead}}</ref> اک اندازے دے مطابق 1941 تے 1949 دے درمیان تقریبا 3.3 &nbsp; ملین افراد نو‏‏ں سائبیریا تے وسطی ایشیائی جمہوریاواں وچ جلاوطن کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lYMsIE5KjmMC&pg=PA130|title=The Stalin Era|last=Philip Boobbyer|publisher=Psychology Press|year=2000|isbn=978-0-415-18298-0|page=130}}</ref> کچھ اندازےآں دے مطابق ، دوبارہ آباد کاری دا 43٪ تک [[انفیکشن|بیماریاں]] تے [[ناقص غذائیت|غذائی قلت سے]] مر گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/USSR.TAB1B.GIF|format=GIF|title=Table 1B : Soviet Transit, Camp and Deportation Death Rates|publisher=Hawaii.edu|accessdate=17 February 2015}}</ref> جلاوطنی دا آغاز پولینڈیاں تو‏ں [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلیروسیا]] ، [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرین]] تے یورپی روس تو‏ں ہويا ۔ [[روسی مشرق بعید|روس مشرق بعید]] وچ کوریا دے باشندےآں نو‏‏ں 1937 وچ جلاوطن کيتا گیا سی۔ ( [[سوویت یونین وچ کوریائیاں د‏‏ی ملک بدری]] دیکھو۔ ) === مغربی قبضے تے جلاوطنی ، 1939–1941 === [[فائل:Deportee barrack in the Kolyma region.jpg|سجے|thumb| 1957 وچ کولیما دے علاقے وچ جلاوطن بیرک]] اسی [[پولینڈ اُتے حملہ (1939)|جرمن حملے دے]] بعد پولینڈ اُتے [[پولینڈ اُتے سوویت حملہ (1939)|سوویت حملے دے]] بعد جو 1939 وچ [[دوسری جنگ عظیم]] شروع ہوئی سی ، سوویت یونین نے مشرقی حصےآں نو‏‏ں (جو ''کریسی کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے یا یو ایس ایس آر وچ مغربی بیلاروس تے مغربی یوکرین دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، بیلاروس تے یوکرین دے باشندےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ ) [[دوسری پولش جمہوریہ|دوسری پولش جمہوریہ دا]] ، جو اس وقت تو‏ں [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروس دے ایس ایس آر]] تے [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرائنی ایس ایس آر دے]] مغربی حصے بن گیا۔ 1939–1941 دے دوران، اس خطے وچ بسنے والے 1.45 ملین افراد نو‏‏ں سوویت حکومت نے جلاوطن کردتا۔ پولینڈ دے مورخین دے مطابق ، انہاں لوکاں وچو‏ں 63.1٪ پولینڈی تے 7.4٪ [[یہود|یہودی سن ]] ۔ <ref>Poland's Holocaust, Tadeusz Piotrowski, 1998 {{آئی ایس بی این|0-7864-0371-3}}, P.14</ref> پہلے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ تقریبا 1 ملین &nbsp; پولینڈ دے شہری سوویت یونین دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگئے ، <ref>Franciszek Proch, Poland's Way of the Cross, New York 1987 P.146</ref> لیکن حال ہی وچ پولش مورخ جنہاں د‏‏ی زیادہ تر تعداد سوویت آرکائیوز دے سوالات اُتے مبنی اے ، تخمینہ لگیایا گیا اے کہ انہاں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1939–1945 وچ جلاوطن 350،000 افراد سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm|title=European WWII Casualties|publisher=Project InPosterum|accessdate=17 February 2015|تاريخ-الأرشيف=3 October 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181003072010/http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm|title=Piotr Wrobel. The Devil's Playground: Poland in World War II|publisher=Warsawuprising.com|accessdate=17 February 2015|archivedate=27 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180427172018/http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm}}</ref> اس دے بعد [[بالٹک ریاستاں|بالٹک جمہوریہ]] [[لیٹویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لٹویا]] ، [[لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لتھوانیا]] تے [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|ایسٹونیا وچ وی عمل کيتا گیا]] ( ایسٹونیا ، لیٹویا تے لتھوانیا تو‏ں سوویت جلاوطنی دیکھو)۔ تخمینہ اے کہ 1940–1953 وچ 200،000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں بالٹک تو‏ں جلاوطن کيتا گیا سی۔ اس دے علاوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 75،000 نو‏‏ں [[گولاگ]] بھیجیا گیا۔ بالٹک د‏‏ی پوری بالغ آبادی دا 10٪ جلاوطن یا مزدور کیمپاں وچ بھیج دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm|title=Taigi veebimüük &#124; Taig.ee|publisher=Rel.ee|accessdate=17 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010301223347/http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm|archivedate=1 March 2001}}</ref> 1989 وچ ، اپنے ہی ملک د‏‏ی آبادی دا صرف 52٪ مقامی لیٹوین نمائندگی کردا سی۔ ایسٹونیا وچ ایہ تعداد 62 فیصد سی۔ <ref>Laar, M. (2009). The Power of Freedom. Central and Eastern Europe after 1945. Centre for European Studies, p. 36. {{آئی ایس بی این|978-9949-18-858-1}}</ref> لیتھوانیا وچ ، صورتحال بہتر سی کیونجے اس ملک وچ بھیجے گئے تارکین وطن دراصل مشرقی پروسیا (اب [[کیلننگراڈ]] ) دے سابقہ علاقے وچ چلے گئے سن ، جو اصل منصوبےآں دے برخلاف ، کدی لتھوانیا دا حصہ نئيں بن پائے سن ۔ <ref>Misiunas, Romuald J. and Rein Taagepera. (1983). Baltic States: The Years of Dependence, 1940–1980. University of California Press. Hurst and Berkeley.</ref> اسی طرح ، [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|چرنی وٹسی]] [[چیرنیوتسی اوبلاست|اوبلاست]] تے [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|مالڈویا]] نال تعلق رکھنے والے رومانوی [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|باشندےآں]] نو‏‏ں وڈی تعداد وچ جلاوطن کردتا گیا سی جس د‏‏ی تعداد 200،000 تو‏ں 400،000 تک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html|title=east-west-wg.org|publisher=east-west-wg.org|accessdate=17 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913005040/http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html|archivedate=13 September 2014}}</ref> ( [[بیسارابیہ تو‏ں سوویت جلاوطنی]] دیکھو۔ ) === دوسری جنگ عظیم ، 1941–1945 === [[فائل:Lavrenti Beria Stalins family.jpg|thumb| سوویت رہنما [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] تے لاورنٹی بیریہ (پیش منظر وچ )۔ [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|این دے وی ڈی دے]] سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بیریہ نسلی اقلیتاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے ملک بدری دا ذمہ دار سی۔ ]] [[فائل:Iš Lietuvos į Dalstrojų.png|thumb| [[لتھووینیا|لتھوانیا]] تو‏ں [[مشرق بعید|مشرق بعید دے]] دور دراز علاقےآں وچ 6،000 میل دور ملک بدر لوکاں دا راستہ ]] دوسری جنگ عظیم دے دوران ، خاص طور اُتے 1943–44 وچ ، سوویت حکومت نے [[ملک بدری|ملک بدری دا]] اک سلسلہ [[ملک بدری|چلایا]] ۔ کچھ 1.9 &nbsp;ملین افراد نو‏‏ں سائبیریا تے وسطی ایشیائی جمہوریہ جات وچ جلاوطن کيتا گیا۔ حملہ آور [[نازی جرمنی|جرمناں دے]] نال غداری تو‏ں تعاون تے سوویت مخالف بغاوت انہاں جلاوطنی د‏‏ی سرکاری وجوہات سن۔ تقریبا 183،000 کریمین تاتار وچو‏ں ، 20،000 یا پوری آبادی دا 10٪ جرمن بٹالین وچ خدمات انجام دیندا سی۔ <ref>Alexander Statiev, "The Nature of Anti-Soviet Armed Resistance, 1942–44", ''[[Kritika (journal)|Kritika]]: Explorations in Russian and Eurasian History'' (Spring 2005) 285–318</ref> اس دے نتیجے وچ ، [[تاتاری|تاتار نو‏‏ں]] وی جنگ دے بعد سوویت یونین نے وڈے پیمانے اُتے منتقل کيتا۔ <ref>A. Bell-Fialkoff, A Brief History of Ethnic Cleansing. Foreign Affairs, 1993, 110–122</ref> ویاسلاو مولوتوف نے اس فیصلے دا جواز پیش کردے ہوئے کہیا کہ "حقیقت ایہ اے کہ جنگ دے دوران سانو‏ں وڈے پیمانے اُتے غداری دے بارے وچ اطلاعات موصول ہوئیاں۔ قفقاز د‏‏ی بٹالیناں نے محاذاں اُتے ساڈی مخالفت کيتی تے عقب تو‏ں اسيں اُتے حملہ کيتا۔ ایہ زندگی تے موت د‏‏ی گل سی۔ تفصیلات د‏‏ی تحقیقات دا کوئی وقت نئيں سی۔ یقینا بےگناہاں دا سامنا کرنا پيا۔ لیکن میرے نزدیک حالات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، اساں صحیح برتاؤ کيتا۔ " <ref>Chuev, Feliks. Molotov Remembers. Chicago: I. R. Dee, 1993, p. 195</ref> مؤرخ ایان گرے لکھدے نيں "مسلما‏ن عوام د‏‏ی طرف ، جرمناں نے اک پیر ، نیڑے نیڑے د‏‏ی اک پیرانہ پسندانہ پالیسی اپنائی۔ کراچائی ، بلکار ، انگوش ، چیچن ، کلمیک ، تے کریمیا دے تاتاراں نے کسی حد تک جرمنی دے حامی ہمدردی دا اظہار کيتا۔ اسٹالن گراڈ د‏‏ی لڑائی دے بعد قفقاز تو‏ں جرمناں د‏‏ی جلدی واپسی ہی سی جس نے سوویت مخالف موثر کاروائی دے لئی موسمین لوکاں نو‏‏ں منظم کرنے تو‏ں روک دتا۔ اُتے ، جرمناں نے زور تو‏ں فخر کيتا کہ انہاں نے قفقاز وچ اپنے پِچھے اک مضبوط "پنجواں کالم" چھڈ دتا ا‏‏ے۔ " <ref>Grey, Ian. Stalin, Man of History. London: Weidenfeld and Nicolson, 1979, p. 373</ref> [[جزیرہ نما کریمیا|کریمیا]] تے شمالی [[قفقاز]] د‏‏ی وولگا جرمناں تے ست (غیر [[سلاو]]) قومیتاں : کریمین تاتار ، [[کلمیکیا|کالمیک]] ، [[چیچن قوم|چیچن]] ، ، [[انگوشتیا|انوگش]]، بلکار ، کاراچائی تے مسخیندی ترک نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا۔ 18 مئی 1944 نو‏‏ں تمام کریمین تاتاراں نو‏‏ں اجتماعی سزا د‏‏ی شکل وچ ، خاص طور اُتے ازبکستان تے سوویت یونین دے دوسرے دور دراز علاقےآں وچ آباد کرنے دے لئی ، جلاوطن کردتا گیا۔ [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|این دے وی ڈی دے]] اعداد و شمار دے مطابق ، اگلے ڈیڑھ سال دے دوران جلاوطنی وچ نیڑے 20٪ د‏‏ی موت ہوگئی۔ کریمین تاتاری کارکناں نے ایہ تعداد تقریبا 46٪ دسی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jean-Christophe Peuch|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/05/1350f316-420a-4a90-b42e-b59fe9fcc8e5.html|title=World War II – 60 Years After: For Victims of Stalin's Deportations, War Lives On|publisher=Rferl.org|accessdate=17 February 2015|تاريخ-الأرشيف=15 June 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080615155654/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/05/1350f316-420a-4a90-b42e-b59fe9fcc8e5.html|url-status=dead}}</ref> ( [[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری|کریمین تاتاراں د‏‏ی ملک بدری]] دیکھو۔ ) [[بحیرہ اسود|بحیرہ اسود دے]] ساحلی علاقے تو‏ں بے دخل د‏‏ی جانے والی ہور اقلیتاں وچ بلغاریائی ، کریمین یونانی ، رومانیہ تے آرمینیائی شامل سن ۔ == جنگ دے بعد بے دخل تے جلاوطنی == دوسری جنگ عظیم دے بعد ، جرمنی د‏‏ی آبادی [[کیلننگراڈ اوبلاست]] ، سابق مشرقیہ پروسیا نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا تے آباد شدہ علاقے نو‏‏ں سوویت شہریاں نے آباد کيتا ، خاص طور اُتے روسیاں نے ۔ [[پولستان|پولینڈ]] تے [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|سوویت یوکرین]] نے آبادی دا تبادلہ کيتا۔ قائم پولینڈ – سوویت سرحد دے مشرق وچ مقیم پولینڈیاں نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا (تقریبا 2،100،000 افراد) تے [[یوکرینی|یوکرینین]] جو پولینڈ سوویت یونین د‏‏ی قائم کردہ سرحد دے مغرب وچ مقیم سن سوویت یوکرین بھیج دتا گیا۔ سوویت یوکرین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی ستمبر 1944 تو‏ں اپریل 1946 تک ( 450،000 افراد) ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.migrationeducation.org/13.0.html|title=MIGRATION CITIZENSHIP EDUCATION – Forced migration in the 20th century|publisher=Migrationeducation.org|accessdate=17 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021014423/http://www.migrationeducation.org/13.0.html|archivedate=21 October 2015}}</ref> [[فائل:Rumsiskes jurta.jpg|thumb| رومی سکس ، لیتھوانیا دے اک میوزیم وچ سائبیریا وچ کچھ جلاوطن افراد دے لئی مخصوص رہائش گاہ]] === ملک بدری تو‏ں متعلق اسٹالین دے بعد د‏‏ی پالیسی === فروری 1956 وچ ، [[نکیندا خروشچیف|نکیندا خروش شیف]] نے اپنی تقریر ''پر شخصیتاں کلٹ تے اس دے نتائج'' وچ لینن اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ملک بدری د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس د‏ی حکومت نے اسٹالن د‏‏ی بیشتر ملک بدریاں نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ اسٹالن د‏‏ی موت دے بعد کچھ لوکاں نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا: 1959 وچ ، واپس آنے والے چیچناں نو‏‏ں پہاڑاں تو‏ں چیچنیا دے میدان وچ آباد کيتا گیا۔ [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجکستان دے]] پہاڑی عوام ، جداں یاغنوبی دے لوک ، سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ زبردستی میدانی علاقےآں وچ آباد ہوگئے سن ۔ دسمبر 1965 د‏‏ی تریخ وچ خفیہ سوویت وزارت داخلہ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، 1940–1953 دے عرصے وچ ، 46،000 افراد نو‏‏ں مالڈووا ، بیلاروس تو‏ں 61،000 ، یوکرائن تو‏ں 571،000 ، لتھوانیا تو‏ں 119،000 ، لٹویا تو‏ں 53،000 تے ایسٹونیا تو‏ں 33،000 افراد نو‏‏ں ملک بدر کيتا گیا۔ {{Sfn|Mawdsley|1998}} == مزدور قوت د‏‏ی منتقلی == گولاگ تے سوویت یونین وچ جبری بستیاں دے نظام دے ذریعہ سنبھالنے والی آبادی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سزائے موت دا منصوبہ سوویت یونین دے دور دراز تے غیر آباد علاقےآں د‏‏ی نوآبادیات د‏‏ی ضروریات دے مطابق بنایا گیا سی۔ (ان دے وڈے پیمانے اُتے مغرب وچ اک متنازعہ رائے پیدا ہوگئی اے کہ سوویت یونین د‏‏ی معاشی نمو زیادہ تر گلگ قیدیاں د‏‏ی غلامی اُتے مبنی سی۔) ايس‏ے دے نال ، متعدد مواقع اُتے افرادی قوت نو‏‏ں غیر عہدے دار منتقل کردتا گیا۔ متشدد ذرائع ، عام طور اُتے "بھرتی" (вербовка) دے ذریعہ۔ اس قسم د‏‏ی بھرتی باقاعدگی تو‏ں جبری بستیاں وچ کيتی جاندی سی ، جتھ‏ے لوک فطری طور اُتے زیادہ آباد ہونے دے خواہشمند سن ۔ مثال دے طور اُتے ، ڈانباس تے کوزباس کان کنی دے حوضاں د‏‏ی افرادی قوت نو‏‏ں اس طرح تو‏ں بھرنا پڑدا ا‏‏ے۔ (تاریخی تقابل دے اک نوٹ دے طور اُتے ، شاہی روس وچ سرکاری کاناں وچ کان کنی دے کارکناں تو‏ں اکثر فوجی خدمت دے بدلے بھرتی کيتا جاندا سی ، جس د‏‏ی اک مدت دے لئی اک مدت سی 25 سال) ھدف شدہ افرادی قوت د‏‏ی منتقلی د‏‏ی متعدد قابل ذکر مہمات سن۔ * پچیس ہزاریئے * NKVD لیبر کالم * ورجن لینڈز کمپین * [[باکو]] آئل انڈسٹری دے کارکناں دا تبادلہ: [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|جرمنی - سوویت جنگ دے دوران]] ، اکتوبر 1942 وچ ، باکو دے پٹرولیم تھ‏‏اںو‏اں دے نیڑے 10،000 کارکناں نو‏‏ں ، انہاں دے اہل خانہ دے نال ، ممکنہ طور اُتے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر ("دوسرا باکو" علاقہ ( [[دریائے وولگا|والگا]] – [[دریائے اورال|یورل]] آئل فیلڈ) ، [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ|قازقستان]] تے سخالین ) ، ممکنہ جرمن خطرے دے پیش نظر ، اگرچہ جرمنی باکو اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ == دوسری جنگ عظیم دے بعد وطن واپسی == جب مئی 1945 وچ جنگ ختم ہوئی تاں ، سوویت شہریاں نو‏‏ں لکھاں افراد نو‏‏ں زبردستی واپس (اپنی مرضی دے خلاف) یو ایس ایس آر وچ واپس بھیج دتا گیا ۔ <ref>''The United States and Forced Repatriation of Soviet Citizens, 1944–47'' by Mark Elliott Political Science Quarterly, Vol. 88, No. 2 (Jun. 1973), pp. 253–275</ref> [[یالٹا کانفرنس|یلٹا کانفرنس دے]] اختتام اُتے 11 فروری 1945 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ نے یو ایس ایس آر دے نال وطن واپسی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس معاہدے د‏‏ی تشریح دے نتیجے وچ تمام سوویت شہریاں د‏‏ی خواہشات تو‏ں قطع نظر زبردستی وطن واپس لوٹایا گیا۔ برطانوی تے امریکی شہری حکا‏م نے یورپ وچ اپنی فوجی دستےآں نو‏‏ں سوویت یونین نو‏‏ں ملک بدر کرنے دا حکم دتا ، سوویت یونین دے لکھاں سابقہ باشندےآں (جنہاں وچو‏ں کچھ نے جرمناں دے نال تعاون کيتا ) ، متعدد افراد جنہاں وچ روس چھڈ دتا سی تے کئی سال پہلے مختلف شہریت قائم کيتی سی۔ جبری طور اُتے وطن واپسی د‏‏ی کارروائیاں 1945–194747 تک ہوئیاں۔ دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے ، سوویت یونین دے 5 ملین تو‏ں زیادہ "بے گھر افراد" جرمنی د‏‏ی قید وچ زندہ بچ گئے۔ جرمنی تے مقبوضہ علاقےآں وچ تقریبا 3 ملین جبری مزدوراں (آسٹربیٹر) نو‏‏ں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html|title=Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers &#124; Germany &#124; DW.DE &#124; 27.10.2005|publisher=Dw-world.de|accessdate=17 February 2015}}</ref> مجبور کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.collectinghistory.net/ostarbeiter/index.html|title=The Nazi Ostarbeiter (Eastern Worker) Program|publisher=Collectinghistory.net|date=26 June 1922|accessdate=17 February 2015}}</ref> زندہ بچ جانے والے جنگی قیدی ، تقریبا 1.5 ملین ، آسٹربیٹر وطن واپس آنے والے ، تے ہور بے گھر افراد ، مکمل طور اُتے 4،000،000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں خصوصی NKVD فلٹریشن کیمپاں (گولاگ نئيں) وچ بھیجیا گیا سی۔ 1946 تک ، 80٪ عام شہری تے 20٪ پی ڈبلیو نو‏‏ں آزاد کيتا گیا ، 5٪ عام شہری ، تے 43 فیصد پی او ڈبلیو نو‏‏ں از سر نو مسودہ تیار کيتا گیا ، 10٪ شہری تے 22٪ پی او ڈبلیو نو‏‏ں لیبر بٹالین بھیج دتا گیا ، تے 2٪ شہری تے 15 پی او ڈبلیو (٪ 1،539،475 وچو‏ں 226،127) کا٪ NKVD یعنی گلگ نو‏‏ں منتقل کيتا گیا۔ <ref>("Военно-исторический журнал" ("Military-Historical Magazine"), 1997, №5. page 32)</ref><ref>Земское В.Н. К вопросу о репатриации советских граждан. 1944–1951 годы // История СССР. 1990. № 4 (Zemskov V.N. On repatriation of Soviet citizens). Istoriya SSSR., 1990, No.4</ref> == جدید خیالات == متعدد مورخین ، جنہاں وچ روسی مورخ پایل پولیئن {{Sfn|Polian|2004}} تے ییل یونیورسٹی وایلیٹا ڈیوولیٹ {{Sfn|Davoliūtė|2014}} وچ لتھوانیائی ایسوسی ایٹ ریسرچ اسکالر شامل نيں ، شہریاں د‏‏ی انہاں اجتماعی جلاوطنیاں نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم سمجھدے نيں ۔ انہاں نو‏ں اکثر سوویت نسلی صفائی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Morris|2004}} {{Sfn|Kotljarchuk|2014}} {{Sfn|Morris|2004}} {{Sfn|Kotljarchuk|2014}} {{Sfn|Ellman|2002}} [[ہارورڈ یونیورسٹی|ہارورڈ یونیورسٹی دے]] ٹیری مارٹن مشاہدہ کردے نيں: {{اقتباس|...انہاں اصولاں تو‏ں جنہاں نے سوویت [[قوم د‏‏ی تعمیر]] نو‏‏ں آگاہ کیہ اوہ نسلی صفائی تے [[نسلی دھشت گردی| نسلی دہشت گردی]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اک محدود تعداد وچ بدنما داغ قومیتاں دے خلاف جاسکدے نيں ، جدو‏ں کہ کثیر تعداد وچ قومیتاں غیر متزلزل افراد دے لئی ملک سازی د‏‏ی پالیسیاں چھڈ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ {{sfn|Martin|1998|p=816–817}}}} دوسرے ماہرین تعلیم تے ملکاں ملک بدری نو‏‏ں [[نسل کشی|نسل کشی دا ناں دیندے نيں]] ۔ [[پولستان|پولینڈ دے]] اک [[قانون دان|وکیل]] رافیل لیمکن ، [[یہود|یہودی]] نسل دے جنھاں نے نسل کشی کنونشن دا آغاز کيتا تے نسل کشی د‏‏ی اصطلاح خود تیار کيتی ، ایہ سمجھیا کہ نسل کشی دا واقعہ چیچنز ، انگوش ، وولگا جرمناں ، کریمین تاتار ، کلمیکس تے کارخ د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی دے تناظر وچ ہويا۔ <ref>Courtois, Stephane (2010). "Raphael Lemkin and the Question of Genocide under Communist Regimes". In Bieńczyk-Missala, Agnieszka; Dębski, Sławomir (eds.). Rafał Lemkin. PISM. pp. 121–122. {{آئی ایس بی این|9788389607850}}. LCCN 2012380710.</ref> پروفیسر لیمن ایچ لیٹرز نے استدلال کيتا کہ سوویت تعزیراندی نظام نو‏‏ں اپنی آبادکاری د‏‏ی پالیسیاں دے نال مل ک‏ے نسل کشی دے طور اُتے شمار کرنا چاہیدا کیو‏ں کہ ایہ سزا خاص طور اُتے کچھ نسلی گروہاں اُتے بہت زیادہ برداشت کيتی گئی سی ، تے ایہ کہ انہاں نسلی گروہاں دا تبادلہ ، جس د‏‏ی بقا دا انحصار ا‏‏ے۔ اپنے مخصوص وطن تو‏ں تعلقات دے بارے وچ ، "اس نسل کشی دا اثر صرف اس گروپ نو‏‏ں اپنے وطن وچ بحال کرنے تو‏ں ہی قابل علاج اے "۔ {{Sfn|Legters|1992}} سوویت اختلاف تو‏ں الیا گابے {{Sfn|Fisher|2014}} تے پییوٹر گرگورینکو {{Sfn|Allworth|1998}} دونے نے آبادی د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں نسل کشی دے طور اُتے درجہ بند کيتا۔ مورخ تیمتیس سنائیڈر نے اسنو‏ں سوویت پالیسیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا جو "نسل کشی دے معیار اُتے پورا اترتی نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/05/holocaust-secondworldwar|title=The fatal fact of the Nazi-Soviet pact|last=Snyder|first=Timothy|date=2010-10-05|website=the Guardian|accessdate=2018-08-06}}</ref> فرانسیسی مورخ تے کمیونسٹ مطالعات دے ماہر نکولس ورتھ ، {{Sfn|Werth|2008}} جرمن مورخ فلپ تھیر ، {{Sfn|Ther|2014}} پروفیسر انتھونی جیمز جوس ، {{Sfn|Joes|2010}} امریکی صحافی ایرک مارگولیس ، {{Sfn|Margolis|2008}} کینیڈا دے سیاسی سائنس دان ایڈم جونز ، {{Sfn|Jones|2016}} [[یونیورسٹی آف میساچوسٹس ڈارٹماؤت|میسا چوسٹس ڈارٹماؤت یونیورسٹی]] وچ [[اسلام د‏‏ی تریخ|اسلامی تریخ]] وچ پروفیسر برائن گلین ولیمز ، {{Sfn|Williams|2015}} اسکالرز مائیکل فریڈہولم تے فینی ای. برائن {{Sfn|Bryan|1984}} نے وی آبادی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی [[نسل کشی]] اُتے غور کيتا . جرمنی دے تفتیشی صحافی لوٹز کلیو مین نے ملک بدری دا موازنہ اک "سست نسل کشی" تو‏ں کيتا۔ {{Sfn|Kleveman|2002}} 12 دسمبر 2015 نو‏‏ں ، یوکرائن د‏‏ی پارلیمنٹ نے اک قرار داد جاری د‏‏ی جس [[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری|وچ کریمین تاتاراں د‏‏ی جلاوطنی نو‏‏ں]] نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا تے 18 مئی نو‏‏ں "کریمین تاتار نسل کشی دے متاثرین دے لئی یوم یاد" دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ <ref name="ukgeno">[[Population transfer in the Soviet Union#Radio Free Europe|Radio Free Europe, 21 January 2016]]</ref> لٹویا د‏‏ی پارلیمنٹ نے 9 مئی 2019 نو‏‏ں واقعہ نو‏‏ں نسل کشی دے اک عمل دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ <ref name="latgeno">{{حوالہ ویب|url=https://www.saeima.lv/en/news/saeima-news/27891-foreign-affairs-committee-adopts-a-statement-on-the-75th-anniversary-of-deportation-of-crimean-tatars-recognising-the-event-as-genocide|title=Foreign Affairs Committee adopts a statement on the 75th anniversary of deportation of Crimean Tatars, recognising the event as genocide|date=24 April 2019|publisher=[[Saeima]]|accessdate=11 May 2019}}</ref><ref name="latgeno2">{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/latvian-lawmakers-label-1944-deportation-of-crimean-tatars-as-act-of-genocide/29933467.html|title=Latvian Lawmakers Label 1944 Deportation Of Crimean Tatars As Act Of Genocide|date=2019-05-09|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|accessdate=2019-05-10}}</ref> لتھوانیا د‏‏ی پارلیمنٹ نے 6 جون 2019 نو‏‏ں وی ایسا ہی کيتا۔ کینیڈا د‏‏ی پارلیمنٹ نے 10 جون 2019 نو‏‏ں اک تحریک منظور د‏‏ی ، جس وچ سوویت آمر اسٹالن دے ذریعہ ہونے والی نسل کشی دے طور اُتے 1944 د‏‏ی کریمین تاتار جلاوطنی نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا ، جس وچ 18 مئی نو‏‏ں یوم یاد رکھنے دا دن قرار دتا گیا۔ <ref name="canogeno">{{حوالہ ویب|url=https://www.facebook.com/BorysWrz/posts/earlier-today-delivering-the-good-news-to-iconic-crimean-tatar-leader-mustafa-dz/10156820037778558/|title=Borys Wrzesnewskyj}}</ref><ref name="ganoex">{{حوالہ ویب|url=http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/|title=Foreign Affairs Committee passes motion by Wrzesnewskyj on Crimean Tatar genocide|access-date=2020-09-30|archivedate=2020-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200419000357/http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/}}</ref> [[یورپی پارلیمان|یورپی پارلیمنٹ]] نے [[چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی جلاوطنی|چیچن تے انگوش د‏‏ی جلاوطنی دا]] اعتراف 2004 وچ نسل کشی دے اک عمل دے طور اُتے کيتا سی: <ref name="Europarl">{{حوالہ ویب|url=http://www.unpo.org/article/438|publisher=[[غیر نمائندہ اقوام تے عوامی تنظیم]]|title=Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944|date=27 February 2004|accessdate=23 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604125012/http://www.unpo.org/article/438|archivedate=4 June 2012}}</ref> {{اقتباس|… ایہ خیال اے کہ اسٹالن دے حکم اُتے 23 فروری 1944 نو‏‏ں پورے چیچن عوام نو‏‏ں وسطی ایشیا وچ ملک بدر کرنا 1907 دے چوتھے ہیگ کنونشن تے جرم د‏‏ی روک سیم تے جبر دے کنوینشن دے معنی وچ نسل کشی د‏‏ی اک واردات ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے ذریعہ 9 دسمبر 1948 نو‏‏ں اپنایا گیا نسل کشی۔<ref>{{cite web|date=26 February 2004|location=Brussels|title=Texts adopted: Final edition EU-Russia relations|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P5-TA-2004-0121|publisher=European Parliament|accessdate=22 September 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923003031/http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=EN&reference=P5-TA-2004-0121|archivedate=23 September 2017|df=mdy-all}}</ref>}} امریکا دے ہولوکاسٹ میموریل میوزیم دے ماہرین نے 1944 دے واقعات دا حوالہ اس وجہ تو‏ں کيتا کہ چیچنیا نو‏‏ں نسل کشی دے امکانات دے لئی انہاں د‏‏ی نسل کشی د‏‏ی واچ لسٹ وچ شامل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/confront-genocide/speakers-and-events/all-speakers-and-events/the-60th-annniversary-of-the-1944-chechen-and-ingush-deportation|title=Speaker Series – The 60th Annniversary of the 1944 Chechen and Ingush Deportation: History, Legacies, Current Crisis|date=12 March 2004|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|accessdate=23 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214040757/http://www.ushmm.org/confront-genocide/speakers-and-events/all-speakers-and-events/the-60th-annniversary-of-the-1944-chechen-and-ingush-deportation|archivedate=14 December 2013}}</ref> [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ|چیچنیا د‏‏ی علیحدگی پسند حکومت]] نے وی اسنو‏ں نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ {{Sfn|Tishkov|2004}} کچھ ماہرین تعلیم بدری د‏‏ی نسل کشی دے درجہ بندی تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ پروفیسر الیگزینڈر اسٹیٹیف دا مؤقف اے کہ اسٹالن د‏‏ی انتظامیہ دا جلاوطنی دے مختلف لوکاں نو‏‏ں ختم کرنے دا شعوری نسل کشی دا ارادہ نئيں سی ، لیکن ایہ کہ سوویت "سیاسی سبھیاچار ، ناقص منصوبہ بندی ، جلد بازی تے جنگ دے وقت د‏‏ی قلت انہاں وچ نسل کشی [[شرح اموات|کی شرح د‏‏ی وجہ دے]] لئے ذمہ دار سی۔" اوہ انہاں جلاوطنیاں نو‏‏ں سوویت امتزاج د‏‏ی "ناپسندیدہ قوماں" د‏‏ی مثال سمجھدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Statiev|2010}} پروفیسر عامر وینر دے مطابق ، "۔ . . ایہ انہاں د‏‏ی علاقائی شناخت سی نہ کہ انہاں دا جسمانی وجود یا حتی کہ انہاں د‏‏ی وکھ وکھ [[نسلیت|نسلی شناخت]] جس نو‏‏ں حکومت نے ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ " {{Sfn|Weiner|2002}} پروفیسر فرانسائن ہرش دے مطابق ،" اگرچہ سوویت حکومت نے امتیازی سلوک تے [[حاشیہ پن|خارج دی]] سیاست اُتے عمل کيتا ، لیکن اس اُتے عمل نئيں کيتا گیا۔ معاصراں نے ''نسلی سیاست'' دے طور اُتے سوچیا۔ " اس دے نزدیک ، ایہ اجتماعی جلاوطنیاں اس تصور اُتے مبنی سن کہ قومیتاں "اک مشترکہ شعور دے حامل معاشرتی گروہ نيں نسلی حیاتیاندی گروہ نئيں"۔ {{Sfn|Hirsch|2002}} اس خیال دے برعکس جون دے چانگ دا کہنا اے کہ جلاوطنی حقیقت وچ نسلی بنیاداں اُتے مبنی سی۔ تے ایہ کہ مغرب وچ "معاشرتی مورخین" سوویت یونین وچ پسماندہ نسلاں دے حقوق نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے ني‏‏‏‏ں۔ == مرنے والےآں د‏‏ی تعداد == جلاوطنی وچ رہنے والے جلاوطن افراد تو‏ں منسوب اموات د‏‏ی تعداد کافی ا‏‏ے۔ اس طرح دے آبادیات‏ی تباہی د‏‏ی وجوہات سائبیریا تے قازقستان د‏‏ی سخت آب و ہو‏‏ا ، بیماری ، [[ناقص غذائیت|غذائیت د‏‏ی افزائش]] ، کم تو‏ں متعلق استحصال وچ پائے جاندے نيں جو روزانہ 12 گھینٹے تک چلدے نيں تے نال ہی جلاوطن افراد دے لئی کسی وی طرح د‏‏ی مناسب رہائش وی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; width: 300px" |+'''جلاوطنی 1930 د‏‏ی دہائی — 1950 د‏‏ی دہائی وچ لوکاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد''' ! scope="col" |نسلی گروہ ! scope="col" | موتاں ! scope="col" |حوالے |- |'''کولاک 1930–1937''' |389,521 |{{Sfn|Pohl|1999}} |- |'''[[چیچن قوم|چیچن]]''' |100,000–400,000 |<ref>Pohl, J. Otto (1999). Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949. Greenwood Press. {{آئی ایس بی این|9780313309212}}. LCCN 98046822. pp. 97–99</ref> |- |'''پولستانی''' |90,000 |{{Sfn|Frucht|2004}} |- |'''کوریائی''' |28,200–40,000 |<ref name="Ediev">{{حوالہ ویب|last=D.M. Ediev|title=Demograficheskie poteri deportirovannykh narodov SSSR|location=Stavropol|year=2004|publisher=Polit.ru|url=http://polit.ru/article/2004/02/27/demoscope147/|accessdate=23 September 2017|archivedate=23 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923145131/http://polit.ru/article/2004/02/27/demoscope147/}}</ref>{{Sfn|Pohl|1999}} |- |'''ایسٹونی''' |5,400 |{{Sfn|Pettai|Pettai|2014}} |- |'''لیٹوی''' |17,400 |{{Sfn|Pettai|Pettai|2014}} |- |'''لتھوانی''' |28,000 | |- |'''فن''' |18,800 | |- |'''ہنگرین''' |15,000–20,000 |{{Sfn|Bognár|2012}} |- |'''کاراچائی''' |13,100–19,000 |{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008}}{{Sfn|Rywkin|1994}} |- | nowrap="" |'''سوویت جرمن''' |42,823–228,800 |{{Sfn|Pohl|2000}}{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008}} |- |'''کلمک''' |12,600–16,000 |{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008}}{{Sfn|Rywkin|1994}} |- |'''[[انگش قوم|انگوش]]''' |20,300–23,000 |{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008}}{{Sfn|Rywkin|1994}} |- |'''بلکار''' |7,600–11,000 |{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008}}{{Sfn|Rywkin|1994}} |- |'''[[کریمیائی تاتار]]''' |34,300–195,471 |{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008}}{{Sfn|Williams|2015}}<ref>Allworth, Edward (1998). The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents. Durham: Duke University Press. {{آئی ایس بی این|9780822319948}}. LCCN 97019110. OCLC 610947243. pg 6</ref> |- | nowrap="" |'''مسخیسی ترک''' |12,859–50,000 |{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008}}{{Sfn|Rywkin|1994}}<ref>Jones, Stephen F. (1993). "Meskhetians: Muslim Georgians or Meskhetian Turks? A Community without a Homeland". Refuge. 13 (2): 14–16.</ref> |- |'''کل''' | nowrap="" |835,903– 1,548,992 | |} == ٹائم لائن == {|class="wikitable sortable" |- ! منتقلی د‏‏ی تریخ ! ہدف ! تعداد ! آبائی علاقہ ! مہاجرت مقام ! مہاجرت د‏‏ی وجہ |- | اپریل 1920 | [[کازاک]], [[تیریک کازاک]] | 45,000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=76}} | [[شمالی قفقاز]] | [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]], شمالی [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] | "[[ڈیکازاکیکیکشن]]" ، [[شمالی قفقاز]] د‏‏ی روسی نوآبادیات نو‏‏ں روکنا|- |- | 1930–1931 | کولاک | 1,679,528- 1,803,392{{Sfn|Viola|2007|p=32}} | "کل اجتماعی خطوط" ، زیادہ تر [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] ، [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] ، دوسرے خطے | شمالی [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] ، [[اورال (خطہ)| اورال]] ، [[سائبیریا]] ، [[شمالی قفقاز]] ، [[قازق خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]] ، [[کرغیز خودمختار سوشلسٹ سوویت جمہوریہ (1926–36)| کرغیز ASSR]] | [[اجتماعیت]] |- |1930–1937 |کولاک |15,000,000<ref name=":0" /> | "مجموعی طور اُتے جمع کرنے دے علاقے" ، بیشتر [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] ، [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] ، دوسرے خطے | شمالی [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] ، [[اورال (خطہ)| اورال]] ، [[سائبیریا]] ، [[شمالی قفقاز]] ، [[قازق خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]] ، [[کرغیز خود مختار سوشلسٹ جمہوریہ (1926–36)| کرغیز ASSR]] | [[اجتماعیت]] |- | نومبر–دسمبر 1932 | [[کسان]] | 45,000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | [[کریسنوڈار کرائی]] ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]) | [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] | [[سبوتاژ]] |- | مئی 1933 | [[ماسکو]] تے [[سینٹ پیٹرز برگ]] دے لوک جو داخلی پاسپورٹ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے سن | 6,000 | [[ماسکو]] تے [[سینٹ پیٹرز برگ]] | نازینو جزیرہ | "ماسکو ، لینن گراڈ تے یو ایس ایس آر دے دوسرے عظیم شہری مراکز نو‏‏ں افزودہ عناصر ، جنہاں وچ پیداوا‏‏ر یا انتظامی کماں تو‏ں وابستہ نئيں نيں ، دے نال نال کلکس ، مجرمان ، تے ہور معاشرتی تے معاشرتی طور اُتے خطرنا‏‏ک عناصر نو‏‏ں صاف کرن۔"<ref>Protocol of the Politburo meeting of 15 نومبر 1932, Istochnik no. 6 (1997), p. 104; quoted in Werth 2007 p.15</ref> |- | فروری–مئی 1935; ستمبر 1941; 1942 | [[انگرین فن]] | 420,000<ref name="Council of Europe">[[#Council of Europe|Council of Europe 2006]], p. 158</ref> | [[لیننگراڈ اوبلاست]], [[کاریلیا]] ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]) | [[ولوگدا اوبلاست]], [[مغربی سائبیریائی اقتصادی علاقہ]], [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[سائبیریا]], [[استراخان اوبلاست]]; [[فن لینڈ]] | |- | فروری–مارچ 1935 | جرمن، پولستانی | 412,000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | مرکزی تے مغربی [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | مشرقی [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | مئی 1936 | جرمن، پولستانی | 45,000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | Border regions of [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | جولائ‏ی 1937 | [[کرد]] | 1,325{{Sfn|Polian|2004|p=98}} | [[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[ترکمان سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]], تے [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] دے سرحدی علاقے | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | ستمبر–اکتوبر 1937 | کوریائی | 172,000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union" /> | [[بعید مشرقی اقتصادی علاقہ]] | Northern [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | ستمبر–اکتوبر 1937 | چینی ، ہربین روسی | 9,000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | جنوبی [[بعید مشرقی اقتصادی علاقہ]] | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | 1938 | [[ایرانی یہود]] | 6,000{{sfn|Polian|2004|p=329}} | [[صوبہ ماری]] ([[ترکمان سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | شمالی [[ترکمان سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | جنوری 1938 | [[آذری]], [[فارسی لوک|فارسی]], [[کرد]], [[آشوری قوم]] | 6,000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=77}} | [[آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[پہلوی خاندان|ایرانی]] شہری |- | جنوری 1940–1941 | [[پولستانی]], [[یہود]], [[یوکرینی]] ( [[پولستان]]) | 320,000{{Sfn|Sanford|2007}} | مغربی [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]], مغربی [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | شمالی [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]], [[اورال (خطہ)|اورال]], [[سائبیریا]], [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | جولائ‏ی 1940 تو‏ں 1953 | [[اسٹونیا|ایسٹونین]] ، [[لٹویا|لاتوین]] تے [[لتھوانیا|لتھوانیائی]] | 203,590{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=100}} | [[بالٹک ریاستاں]] | [[سائبیریا]] and [[التائی کرائی]] ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]) | |- | ستمبر 1941 – مارچ 1942 | [[روس تے سوویت یونین وچ جرمناں د‏‏ی تریخ| جرمن]] | 855,674{{Sfn|Salitan|1992|p=74}} | [[وولگا جرمنی| پوولوزئی]] ، [[قفقاز جرمن| قفقاز]] ، [[کریمیائی جرمن| کریمیا‏ئی]] جرمن, [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[ماسکو]], مرکزی [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[سائبیریا]] | |- | اگست 1943 | [[کراچائی]] | 69,267{{Sfn|Bugay|1996|p=156}} | [[Karachay–Cherkess Autonomous Oblast|Karachay–Cherkess AO]], [[سٹاوروپول کرائی]] ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]) | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ]], ہور | ڈاکو گردی تے ہور |- | دسمبر 1943 | [[کلمیک]] | 93,139<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union" /> | [[Kalmyk ASSR]], ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]) | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[سائبیریا]] | |- | فروری 1944 | [[چیچن قوم]], [[انگش قوم]] | 478,479{{Sfn|Askerov|2015|p=12}} | [[شمالی قفقاز]] | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[چیچنیا وچ شورش 1940–1944| چیچنیا وچ شورش]] |- | اپریل 1944 | [[کرد]], [[آذری]] | 3,000{{sfn|Polian|2004|p=33¸1}} | [[تبلیسی]] ([[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | جنوبی [[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | مئی 1944 | [[بلکار]] | 37,406{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}–40,900<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union" /> | [[شمالی قفقاز]] | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | مئی 1944 | [[کریمیائی تاتار]] | 191,014{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union">{{cite web|publisher=Human Rights Watch|date=ستمبر 1991| location=New York |url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf | title="Punished Peoples" of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportations| accessdate=30 جون 2017}}</ref> | [[کریمیائی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | مئی –جون 1944 | [[یونانی قوم]], [[بلغاری]], [[آرمینی]], [[ترکی قوم]] | 37,080<br /><small>(9,620 Armenians, 12,040 Bulgarians, 15,040 Greeks{{Sfn|Korostelina|2007|p=9}})</small> | [[کریمیائی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] (?) | |- | جون 1944 | [[کباردین]] | 2,000 | [[کباردینو بلکاریہ خودمختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]], ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]) | جنوبی [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[نازیت]] دے نال اشتراک |- | جولائ‏ی 1944 | [روسی حقیقی آرتھوڈکس چرچ دے ممبران | 1,000 | Central [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] | [[سائبیریا]] | |- | نومبر 1944 | [[مسخیندی ترک]] ، [[کرد]] ، [[ہمشنی]] ، [[پونٹک یونانی]] ، [[کراپاپک]] ، تے [[لاز قوم| لزز]] تے سرحدی علاقے دے دوسرے باشندے | 115,000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union" /> | Southwestern [[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]], [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | نومبر 1944 – جنوری 1945 | ہنگرین تے جرمن | 30,000–40,000{{sfn|Bognár|2012|p=56}} | [[Trans-Carpathian Ukraine during World War II|Transcarpathian Ukraine]] | [[اورال (خطہ)|اورال]], [[دوناباس]], [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | جنوری 1945| غدار تے مددگار | 2,000{{sfn|Polian|2004|p=332}} | [[مینیرالنويں ووڈی]] ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]) | [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[نازیت]] د‏‏ی مدد |- | 1944–1953 |[[[یوکرین باغی فوج]] دے اہل خانہ | 204,000<ref>Viatrovych, V.; Hrytskiv, R.; Dereviany, I.; Zabily, R.; Sova, A.; Sodol, P. (2007). Volodymyr Viatrovych (ed.). Українська Повстанська Армія – Історія нескорених [Ukrainian Insurgent Army – History of the unconquered] (in Ukrainian). Lviv Liberation Movement Research Centre. pp. 307–310.</ref> | [[مغربی یوکرین]] | [[سائبیریا]] | |- | 1944–1953 | [[پول]] | 1,240,000<ref name="Council of Europe" /> | [[کریس]] علاقہ | جنگ دے بعد [[پولستان]] | سوویت یونین دے زیر قبضہ نويں علاقے تو‏ں مقامی آبادی دا خاتمہ |- | 1945–1950 | [[جرمن]] | ہزاراں | [[کونگسبرگ]] | مغرب یا مشرق جرمنی | سوویت یونین دے زیر قبضہ نويں علاقے تو‏ں مقامی آبادی دا خاتمہ |- | 1945–1951 | [[جاپانی قوم]], [[کوریائی لوک]] | 400,000{{Sfn|McColl|2014|p=803}} | زیادہ تر [[سخالین]] ، [[کریل جزیرے]] سے | [[سائبیریا]] ، [[بعید مشرقی اقتصادی علاقہ]] ، [[شمالی کوریا]] ، [[جاپان]] | سوویت یونین دے زیر قبضہ نويں علاقے تو‏ں مقامی آبادی دا خاتمہ |- | 1948–1951 | [[آذری]] | 100,000<ref>{{cite book|title=The alteration of place names and construction of national identity in Soviet Armenia|first=Arseny |last=Saparov|url=http://www.cairn.info/article.php?ID_REVUE=CMR&ID_NUMPUBLIE=CMR_441&ID_ARTICLE=CMR_441_0179|year=2003|volume=44|publisher=Cahiers du monde russe|pages=179–198}}</ref> | [[آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | [[کورا ارس لو لینڈ]] ، [[آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | "اجتماعی فارم کارکناں د‏‏ی بازآبادکاری دے اقدامات" |- | مئی –جون 1949 | [[یونانی قوم]], [[آرمینی]], [[ترکی قوم]] | 57,680{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}}<br /><small>(including 15,485 Dashnaks)</small>{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | [[بحیرہ اسود]] ساحل ([[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]]), [[جنوبی قفقاز]] | جنوبی [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | قومپرست [[آرمینیائی انقلابی فیڈریشن| دشناکٹسیوئین پارٹی]] (آرمینیائی) ، [[یونان]] یا [[ترکی]] شہریت (یونانی) ، د‏‏ی رکنیت |- | مارچ 1951 | [[بسماچی تحریک]] | 2,795{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | شمالی [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ]] | |- | اپریل 1951 | [[یہواہ دے گواہ]] | 8,576–9,500 {{Sfn|Baran|2016|p=62}} | Mostly from [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]] and [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]<ref>[http://www.krotov.info/history/20/1951iego.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519165930/http://www.krotov.info/history/20/1951iego.html|date=19 مئی 2011}}</ref> | [[مغربی سائبیریائی اقتصادی علاقہ]] | [[Operation North]] |- | 1920 تو‏ں 1951 | '''کل''' | '''~20,296,000''' | | | |} == ہور دیکھيں == {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Against Their Will (book)|Against Their Will]]'' * [[Crimes against humanity under communist regimes]] * [[Deportations of the Ingrian Finns]] * [[Doctors' plot#Speculation about a planned deportation of Jews|Doctors' plot: Speculation about a planned deportation of Jews]] * [[Jewish Autonomous Oblast#Jewish settlement in the region|Jewish Autonomous Oblast: Jewish settlement in the region]] * [[Mass killings under communist regimes]] * [[National operations of the NKVD]] ** [[Deportation of the Soviet Greeks]] ** [[German operation of the NKVD]] ** [[Latvian operation of the NKVD]] ** [[Polish operation of the NKVD]] * ''[[On the Rehabilitation of Repressed Peoples]]'' * [[Operation Priboi]] (Baltics) * [[Repatriation of Poles (1955–1959)]] * [[World War II evacuation and expulsion]] ** [[مشرقی پروشیا دا انخلاء]] ** [[Flight and expulsion of Germans (1944–1950)]] ** [[Forced labor of Germans in the Soviet Union]] ** [[June deportation]] (Baltics) ** [[Kalmyk deportations of 1943]] ** [[Nazi–Soviet population transfers]] ** [[چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی جلاوطنی]] (Checheno-Ingushetia) ** [[Polish population transfers (1944–1946)]] ** [[Soviet deportations from Bessarabia and Northern Bukovina]] ** [[Territories of Poland annexed by the Soviet Union]] {{div col end}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=sE67dG7WJWUC&pg=PA157&dq=soviet+deported+000+baltic#v=onepage&q=finns&f=false|title=Documents: working papers, 2006 ordinary session (third part), 26–30 June 2006, Vol. 4: Documents 10868, 10886, 10893, 10903-10950|last=Council of Europe|date=19 March 2007|isbn=9789287160270|page=158|ref=Council of Europe}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=L0jDCAAAQBAJ&pg=PA12&dq=chechens+ingush+deported+478,479#v=onepage&q=chechens%20ingush%20deported%20478%2C479&f=false|title=Historical Dictionary of the Chechen Conflict|last=Askerov|first=Ali|publisher=Rowman & Littlefield|year=2015|isbn=978-1-4422-4925-7|page=12|lccn=2015-000755|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=M-cRDAAAQBAJ&pg=PA62&dq=jehovas+8,576+soviet#v=onepage&q=jehovas%208%2C576%20soviet&f=false|title=Dissent on the Margins: How Soviet Jehovah's Witnesses Defied Communism and Lived to Preach about It|last=Baran|first=Emily B.|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0-19-049549-7|edition=repeated|ref=harv}} * Bognár, Zalán (2012). "A kárpátaljai magyar és német polgári lakosság tömeges elhurcolása szovjet hadifogságba" [The deportation of masses of Hungarian and German civilians from Subcarpathia to Soviet prisoner of war camps]. Orpheus Noster (in Hungarian). Budapest: Károli Gáspár Református Egyetem. 4 (2): 46–60.CS1 maint: ref=harv (link) * {{حوالہ کتاب|title=Migration, Homeland, and Belonging in Eurasia|last=Buckley|first=Cynthia J.|last2=Ruble|first2=Blair A.|last3=Hofmann|first3=Erin Trouth|publisher=[[Woodrow Wilson Center Press]]|year=2008|isbn=978-0-8018-9075-8|page=207|lccn=2008-015571|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xwp5y9NDaEwC&pg=PA198&lpg=PA198|title=The Deportation of Peoples in the Soviet Union|last=Bugay|first=Nikolay|publisher=Nova Publishers|year=1996|isbn=978-1-56072-371-4|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=82uGAgAAQBAJ&pg=PT29#v=onepage&q&f=false|title=The Making and Breaking of Soviet Lithuania: Memory and Modernity in the Wake of War|last=Davoliūtė|first=Violeta|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-134-69358-0|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=X2FGqiDKFysC&printsec=frontcover&dq=Reflections+on+the+Gulag:+With+a+Documentary+Index+on+the+Italian+Victims+of+Repression+in+the#v=onepage&q=6%2C015&f=false|title=Reflections on the Gulag: With a Documentary Index on the Italian Victims of Repression in the USSR|last=Dundovich|first=Elena|last2=Gori|first2=Francesca|last3=Guercetti|first3=Emanuela|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=978-8807990588|edition=37|ref=harv}} * Ellman, Michael (2002). "Soviet Repression Statistics: Some Comments" (PDF). Europe-Asia Studies. 54 (7): 1151–1172. doi:10.1080/0966813022000017177. JSTOR 826310. Archived from the original (PDF) on 27 April 2018.CS1 maint: ref=harv (link) * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA28&dq=soviet+deportation+percent#v=onepage&q=soviet%20deportation%20percent&f=false|title=Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture|last=Frucht|first=Richard C.|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2004|isbn=978-1-57607-800-6|volume=2|page=28|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond|last=Grieb|first=Christiane|publisher=ABC-CLIO|year=2014|isbn=978-1-59884-948-6|editor-last=C. Dowling|editor-first=Timothy|chapter=Warsaw, Battle for|lccn=2014017775|ref=harv|chapter-url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA930}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=rUYyhMxHqnQC&pg=PA40#v=onepage&q&f=false|title=Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam|last=Griffin|first=Nicholas|publisher=University of Chicago Press|year=2004|isbn=978-0-226-30859-3|location=Chicago|lccn=2003063352|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=LzB9DAAAQBAJ&pg=PA9&dq=9,620+armenian+12,420+Bulgarians+15,040+greeks#v=onepage&q=9%2C620%20armenian%2012%2C420%20Bulgarians%2015%2C040%20greeks&f=false|title=Social Identity and Conflict: Structures, Dynamics, and Implications|last=Korostelina|first=K.|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-0-230-60567-1|page=9|ref=harv}} * Martin, Terry (1998). "The Origins of Soviet Ethnic Cleansing" (PDF). The Journal of Modern History. 70 (4): 813–861. doi:10.1086/235168. JSTOR 10.1086/235168.CS1 maint: ref=harv (link) * {{حوالہ رسالہ|}} * {{حوالہ کتاب|title=The Stalin Years: The Soviet Union, 1929–1953|last=Mawdsley|first=Evan|publisher=[[Manchester University Press]]|year=1998|isbn=978-0-7190-4600-1|lccn=2003046365|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=DJgnebGbAB8C&printsec=frontcover&dq=Encyclopedia+of+World+Geography#v=onepage&q=400%2C000&f=false|title=Encyclopedia of World Geography – Facts on File library of world geography|last=McColl|first=R.W.|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=978-0-8160-7229-3|page=803|oclc=58431770|ref=harv}} * Morris, James (2004). "The Polish terror: spy mania and ethnic cleansing in the great terror". Europe-Asia Studies. 56 (5): 751–766. doi:10.1080/0966813041000235137.CS1 maint: ref=harv (link) * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=WD-iBQAAQBAJ&pg=PA55&dq=ESTONIA+DEPORTED+SOVIET+8,000+dead#v=onepage&q=ESTONIA%20DEPORTED%20SOVIET%208%2C000%20dead&f=false|title=Transitional and Retrospective Justice in the Baltic States|last=Pettai|first=Eva-Clarita|last2=Pettai|first2=Vello|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2014|isbn=978-1-107-04949-9|lccn=2014-043729|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|title=Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949|last=Pohl|first=J. Otto|publisher=[[Greenwood Press]]|year=1999|isbn=978-0-313-30921-2|location=Westport,&nbsp;CT|lccn=98-046822|ref=harv}} * Pohl, J. Otto (2000). "Stalin's genocide against the "Repressed Peoples"". Journal of Genocide Research. 2 (2): 267–293. doi:10.1080/713677598.CS1 maint: ref=harv (link) * {{حوالہ کتاب|title=Against Their Will: The History and Geography of Forced Migrations in the USSR|title-link=Against Their Will (book)|last=Polian|first=Pavel|publisher=[[Central European University Press]]|year=2004|isbn=978-9-639-24168-8|location=Budapest|ref=harv|author-link=Pavel Polian}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=k8oPc9BCz_4C&pg=PA67#v=onepage&q&f=false|title=Moscow's Lost Empire|last=Rywkin|first=Michael|publisher=Routledge|year=1994|isbn=978-1-315-28771-3|lccn=93029308|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YTOvCwAAQBAJ&pg=PA74&dq=Soviet+000+germans+deported#v=onepage&q=Soviet%20000%20germans%20deported&f=false|title=Politics and Nationality in Contemporary Soviet-Jewish Emigration, 1968–89|last=Salitan|first=Laurie P.|publisher=Springer|year=1992|isbn=978-1-349-09756-2|editor-last=Rosemary Thorp|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=tV2AAgAAQBAJ&pg=PT56&dq=soviet+320,000+poles+deported#v=onepage&q=soviet%20320%2C000%20poles%20deported&f=false|title=Katyn and the Soviet Massacre of 1940: Truth, Justice and Memory|last=Sanford|first=George|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-1-134-30299-4|lccn=2004-065124|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=gG6cPY2RpzUC&pg=PA32&dq=viola+kulaks+1,803,392#v=onepage&q=1%2C803%2C392&f=false|title=The Unknown Gulag: The Lost World of Stalin's Special Settlements|last=Viola|first=Lynne|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-518769-4|page=32|ref=harv|author-link=Lynne Viola}} * {{حوالہ کتاب|title=Stalinism and Nazism: History and Memory Compared|last=Werth|first=Niholas|publisher=University of Nebraska Press|year=2004|isbn=978-0-8032-9000-6|editor-last=Rousso|editor-first=Henry|editor-link=Henry Rousso|chapter=Strategies of Violence in the Stalinist USSR|lccn=2003026805|ref=harv|author-link=Nicolas Werth|editor-last2=Golsan|editor-first2=Richard Joseph|chapter-url=https://books.google.com/books?id=CIt7fMp30sAC&pg=PA73}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=xabnCwAAQBAJ&pg=PA109#v=onepage&q&f=false|title=The Crimean Tatars: From Soviet Genocide to Putin's Conquest|last=Williams|first=Brian Glyn|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|year=2015|isbn=978-0-19-049472-8|location=London, New York|lccn=2015033355|ref=harv|author-link=Brian Glyn Williams}} == ہور پڑھو == * پولین ، پایل (Павел Полян) ، ''یو ایس ایس آر وچ '' جلاوطنی '': ايس‏ے ہدایت نامہ تے قانون سازی د‏‏ی لسٹ دے نال آپریشنز دا اک انڈیکس'' ، [[روسی سائنس اکادمی|سائنس اکیڈمی آف سائنس]] ۔ * воле Полян ، ''Не по своей воле.'' ''.'' ''.'' (پیول پولیان ، ''اپنی مرضی تو‏ں نئيں ۔'' ''.'' ''.'' ''یو ایس ایس آر وچ جبری ہجرت د‏‏ی اک تریخ تے جغرافیہ'' ) ، ОГИ Мемориал ، ماسکو ، 2001 ، {{آئی ایس بی این|5-94282-007-4}} * 28 августа 1941 г. ". Верховного Верховного Совета СССР" О выселении немцев из районов Поволжья "۔ * 1943 г. ". Верховного Верховного Совета СССР" О ликвидации Калмыцкой АССР и образовании Астраханской области в составе РСФСР ". * Постановление правительства СССР от 12 января 1949 г. "в выселении с территории Литвы، Латвии и Эстонии кулаков с семьями، семей бандитов и националистов، находящихся на нелегальном х، убитых при вооруженных столкновениях и хых، хых бандитов، продолжающих вести вражескую работу работу، а также пособников репрессированн репрессированн " * Указ Президиума Верховного Совета СССР от 13 декабря 1955 г. "О снятии ограничений в правовом положении с немцев и членов их семей ، находящихся на спецпоселении"۔ * 17 марта 1956 г. ". Верховного Совета Совета СССР" О снятии ограничений в правовом положении с калмыков и членов их семей، находящихся на спецпоселении ". * 1956 г. . ЦК КПСС "О восстановлении национальной автономии цкогоыцкого ، карачаевского ، балкарского ، чеченского и ингушского народов"۔ * 29 августа 1964. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О внесении изменений в Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28 августа 1941 г. . переселении немцев ، проживающих в районах Поволжья "۔ * 1991 г: [[روس|روسی فیڈریشن دے]] قوانین: "О реабилитации репрессированных народов" ، "О реабилитации жертв политических репрессий"۔ == حوالے == {{حوالے}} == وکی سورس == * [[wikisource:State Defense Committee Decree No. 5859ss|ریاستی دفاع کمیٹی دا فرمان نمبر 5859ss: کریمین تاتاراں پر]] (یہ وی دیکھو [https://web.archive.org/web/20090211130849/http://www.euronet.nl/users/sota/tatardep2.html فرمان نمبر 5859ss دے] وی [https://web.archive.org/web/20090211130849/http://www.euronet.nl/users/sota/tatardep2.html تن جوابات] ) == باہرلے جوڑ == * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php ایہ ناں الزام (لیٹویا وچ سوویت جلاوطنی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918113428/http://latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php |date=2013-09-18 }} * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php بالٹک ملک بدری د‏‏ی ہدایات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530022935/http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php |date=2013-05-30 }} ۔ مکمل متن ، انگریزی * [https://www.loc.gov/exhibits/archives/depo.html جلاوطنی] وچ روسی آرکائیوز تو‏ں آیتاں [[ک‏‏تب خانہ کانگریس|کانگریس دے لائبریری]] * [http://www.unpo.org/article.php?id=438 چیچنیا: یوروپی پارلیمنٹ نے 1944 وچ چیچن عوام د‏‏ی نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کيتا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313052815/http://unpo.org/article.php?id=438 |date=2016-03-13 }} * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m3955/is_n8_v48/ai_19298459/pg_3 1930 and45 ، جرمنی تے سوویت جبر تے وڈے پیمانے اُتے ہلاکتاں د‏‏ی پیمائش تے نوعیت] * [https://web.archive.org/web/20160303205122/http://demoscope.ru/weekly/2004/0147/biblio01.php М.М. СССР потери депортированных народов СССР. Ставрополь ، 2003] * [http://tadeuszromer.com/ یو ایس ایس آر دی] لسٹ [http://tadeuszromer.com/ وچ پولینڈ دے جلاوطن افراد] 1941 وچ جاپان وچ پولینڈ دے سفیر تادیوس رومر نے مرتب کيتا [[گٹھ:انسانیت دے خلاف جرائم]] [[گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:سوویت یونین وچ جبری ہجرت]] [[گٹھ:جلاوطنی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] gg2j4h5k4lnkftkjezi7sydoxxelkr8 0 90342 707935 606005 2026-06-18T07:50:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707935 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = فیصل اول<br />Faisal I | image = Faisal I of Iraq circa 1920.jpg | caption = شاہ فیصل بن حسین، 1920 | succession = [[List of Syrian monarchs|شاہ شام]] | reign = 8 مارچ 1920–24 جولائ‏ی 1920 | predecessor = ''فوجی قبضہ'' | successor = ''بادشاہت ختم'' | reg-type = {{Nowrap|وزرائے اعظم}} | regent = {{List collapsed|title=''ویکھو لسٹ''|1=[[Rida Pasha al-Rikabi]]<br />[[Hashim al-Atassi]]}} | succession1 = [[لسٹ شاہان عراق|شاہ عراق]] | reign1 = 23 اگست 1921 – 8 ستمبر 1933 | predecessor1 = ''فوجی قبضہ'' | successor1 = [[غازی بن فیصل]] | reg-type1 = [[وزیر اعظم عراق]] | regent1 = {{List collapsed|title=''ویکھو لسٹ''|1=[[Abd Al-Rahman Al-Gillani]]<br />[[Abd al-Muhsin as-Sa'dun]]<br />[[Jafar al-Askari]]<br />[[Yasin al-Hashimi]]<br />[[Tawfiq al-Suwaidi]]<br />[[Naji al-Suwaidi]]<br />[[Nuri al-Said]]<br />[[Naji Shawkat]]<br />[[راشد علی گیلانی]]}} | full name = فیصل بن حسین بن علی ہاشمی | house = [[بنو ہاشم]] | royal anthem = | father = [[حسین ابن علی (شریف مکہ)|حسین ابن علی]] | mother = عبدیہ بنت عبد الله | birth_date = {{تاریخ پیدائش|df=yes|1885|5|20}}<ref name="birth">{{cite web |url=http://rulers.org/indexf1.html#faysa1 |title=rulers.org |publisher=rulers.org |accessdate=2 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226015545/http://rulers.org/indexf1.html#faysa1 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref name="birth1">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/202997/Faysal-I |title=britannica.com |publisher=britannica.com |date=8 September 1933 |accessdate=2 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226015548/https://www.britannica.com/biography/Faysal-I |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | birth_place = [[مکہ]]، [[سلطنت عثمانیہ]]<ref name="birth" /><ref name="birth1" /> | death_date = {{موت تاریخ تے عمر|df=yes|1933|9|8|1885|5|20}} | death_place = [[برن]]، سوئٹزرلینڈ | place of burial = شاہی مزار، [[اعظمیہ]]<ref>[http://www.royalark.net/Iraq/iraq2.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[اہل سنت]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120118060210/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6511/is_2_49/ai_n29160130/ IRAQ – Resurgence In The Shiite World – Part 8 – Jordan & The Hashemite Factors] , APS Diplomat Redrawing the Islamic Map, 14 Feb 2005</ref> | spouse = [[حزیمہ بنت ناصر]] | issue = شہزادی عزہ<br />شہزادی راجحہ<br />شہزادی رئيفہ<br />[[غازی بن فیصل]] }} [[فائل:King Faisal I of Iraq.png|thumb|فیصل بن حسین]] [[فائل:FeisalPartyAtVersaillesCopy.jpg|thumb|پیرس امن کانفرنس، 1919، کھبے تو‏ں سجے: رستم حیدر، نوري السعيد، امیر فیصل، کیپٹن پیسانی (امیر فیصل دے پِچھے)، [[تھامس لارنس]]، فیصل دا حبشی غلام، کیپٹن تاسین کیدری]] [[فائل:Weizmann and feisal 1918.jpg|thumb|امیر فیصل تے چیم ویزمین(کھبے)، دوستی کيتی علامت دے طور اُتے عرب لباس وچ ]] شاہ '''فیصل بن حسین بن علی ہاشمی''' ({{Lang-ar|فيصل بن الحسين بن علي الهاشمي}}) [[عراق]] دے پہلے حکمران (1921ء تا 1933ء) سن جنہاں نے عرباں د‏‏ی تحریک آزادی وچ وڈی بیدار مغزی تو‏ں حصہ لیا سی۔ [[حسین ابن علی (شریف مکہ)|شریف حسین]] دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سن ۔ [[20 مئی]] 1883ء نو‏‏ں [[طائف]] وچ پیدا ہوئے۔ مشروطی حکومت دے قیام دے بعد [[جدہ]] تو‏ں عثمانی پارلیمنٹ دے رکن منتخب ہوئے سن ۔ جدوجہد آزادی دے دوران انہاں نے اک طرف [[سلطنت برطانیہ|برطانوی حکومت]] تو‏ں خفیہ مراسلت جاری رکھی تے دوسری طرف ترکاں نو‏‏ں اپنی وفاداری دا یقین وی دلاندے رہ‏‏ے۔ انہاں نے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی حکومت]] د‏‏ی امداد دے ناں اُتے جو رضا کار دستے منظم کیتے سن اوہ بغاوت شروع ہونے اُتے انگریزاں تو‏ں مل گئے تے اک ایداں دے نازک موقع اُتے جدو‏ں انگریز [[مصر]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[فلسطین]] اُتے حملہ آور ہوئے انہاں دستےآں نے ترکاں د‏‏ی پشت اُتے خنجر گھونپ دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ترک فوجاں نو‏‏ں وڈے حصے نو‏‏ں انگریزاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی بجائے عرب باغیاں دا مقابلہ کرنے اُتے مجبور ہونا پيا۔ جنگ دے بعد 1919ء وچ شاہ فیصل نے [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] وچ اپنے والد د‏‏ی طرف تو‏ں نمائندگی کيتی۔ اس دے بعد اوہ [[لندن]] چلے گئے تاکہ برطانیہ نو‏‏ں جولائ‏ی 1915ء دے [[عرب برطانیہ معاہدہ 1915ء|عرب برطانیہ معاہدے]] اُتے عمل درآمد اُتے آمادہ کرن۔ اس دے بعد اوہ [[دمشق]] آئے جتھ‏ے انہاں نو‏‏ں [[شام]] دا بادشاہ منتخب کيتا گیا لیکن فرانسیسیاں نے انہاں نو‏‏ں جلد ہی دمشق تو‏ں بے دخل کر دتا۔ بالآخر انگریزاں نے انہاں نو‏‏ں [[23 اگست]] 1921ء نو‏‏ں عراق دا بادشاہ تسلیم ک‏ر ليا۔ عراق د‏‏ی مکمل آزادی دے بعد شاہ فیصل صرف اک سال تے زندہ رہ‏‏ے۔ [[8 ستمبر]] 1933ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ شاہ فیصل دے بعد انہاں دے بیٹے [[شاہ غازی]] تخت نشین ہوئے۔ [[محمد اقبال|علامہ اقبال]] نے ترکاں دے خلاف بغاوت دے پس منظر وچ انہاں دا ذکر انہاں لفظاں وچ کیہ اے: <blockquote style=" padding: 1em; border: 1px dashed #2f6fab; color: black; background-color: #EFEFEF; line-height: 1.1em; "> <div style='text-align: center;'> کیا خوب امیر فیصل کو سنوسی نے پیغام دیا تو نام و نسب کا حجازی ہے پر دل کا حجازی بن نہ سکا </div> </blockquote> == حوالے == {{حوالے}} {{شاہان عراق}} [[گٹھ:1885 دے جم]] [[گٹھ:1933 دیاں موتاں]] [[گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دتی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج]] [[گٹھ:بنو ہاشم]] [[گٹھ:علوی]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے سیاست دان]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:جدہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زرخیز ہلال]] [[گٹھ:سربراہان ریاست]] [[گٹھ:شام وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:شاہان عراق]] [[گٹھ:عثمانی سنی مسلم]] [[گٹھ:عثمانی عرب]] [[گٹھ:عثمانی عرب قوم پرست]] [[گٹھ:عراق وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:عراقی سنی مسلم]] [[گٹھ:عراقی سیاست دان]] [[گٹھ:عرب بغاوت]] [[گٹھ:عرب سیاست دان]] [[گٹھ:عرب قوم پرست]] [[گٹھ:فعالیت پسند آزادی]] [[گٹھ:مدیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ہاشم خاندان]] 9xzuvv1w0v5h1dqaary5t3fa31pdojy 0 90456 707876 684868 2026-06-17T23:40:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707876 wikitext text/x-wiki {{Shia Islam}} {{Infobox ethnic group | group = Shia Muslims | image = وداعية رمضان 1440هـ بالديرة، تاروت 18.jpg | population = 10–15% of Saudi Arabia's Population | languages = [[Arabic]] | religions = [[Shia Islam]] | related_groups = [[Bahrainis]] }} سعودی عرب حکومت وچ مذہب یا قومیت د‏‏ی مردم شماری نئيں کراندی <ref>{{cite news|last1=Hollie|first1=McKay|title=Number of Christians celebrating Christmas in Saudi Arabia growing, but religious liberty isn't|url=http://www.foxnews.com/world/2016/12/22/number-christians-celebrating-christmas-in-saudi-arabia-growing-but-religious-liberty-isnt.html|accessdate=27 دسمبر 2016|agency=Fox News|publisher=Fox News|date=12 دسمبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161105/https://www.foxnews.com/world/number-of-christians-celebrating-christmas-in-saudi-arabia-growing-but-religious-liberty-isnt|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> لیکن چند جدید سعودی عرب د‏‏ی بنیاد [[آل سعود]] نے 1932ء وچ رکھی، جو سنی اسلام دے اس فرقے نال تعلق رکھدے نيں جس نو‏‏ں [[وہابی تحریک|وہابیت]] یا "وہابی تحریک" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وہابی تحریک دے پیروکار—جنہاں دا مملکت دے مذہبی ادارےآں، عدالتاں تے تعلیم اُتے غلبہ اے <ref name=":0">{{cite book|last=Commins |first=David |title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia |publisher=I.B.Tauris |year=2009 |pages=155–6|quote=Within Saudi Arabia, official religious institutions under Wahhabi control multiplied at the same time that ulama maintained their hold on religious law courts, presided over the creation of Islamic universities and ensured that children in public schools received a heavy dose of religious instruction.}}</ref>—عقیدہ اے کہ "[[مسلما‏ن]]اں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی تشریح دے لئی صرف [[قرآن]] تے [[سنت]] تو‏ں رجوع کرنا چاہیے۔" وہابییت دے پیروکاراں دا عقیدہ اے کہ "جو مسلما‏ن [[توسل|استعانت اولیا اللہ]]، جداں کہ [[امامت (اہل تشیع)|شیعہ ائمہ]] تو‏ں شیعیت وچ استعانت چاہی جاندی اے، ایسا عقیدہ رکھنے والے '''سچے''' مسلما‏ن نئيں ہُندے۔"<ref name=holymen>{{cite book|last=Commins |first=David |title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia |publisher=I.B.Tauris |year=2009 |pages=155–6|quote=Muhammad ibn Abd al-Wahhab […] insisted that invoking and making vows to holy men indeed constituted major idolatry and that it was proper to deem as infidels anyone who failed to view such practices as idolatry. […] He then stated that if one admits that these practices are major idolatry, then fighting is a duty as part of the prophetic mission to destroy idols. Thus, the idolater who call upon a saint for help must repent, If he does so, his repentance is accepted. If not, he is to be killed.}}</ref><ref name=ibnghannam>{{cite book|last=Ibn Ghannam |first=Hussien |title=Tarikh najd |location=Cairo |year=1961 |page=438}}</ref> جدو‏ں کہ شیعیاں اُتے عقیدے د‏‏ی تبدیلی دے لئی وی دباؤ ڈالیا جاندا اے، اوہ سعودی عرب وچ سخت امتیازی سلوک دا سامنا کردے نيں، ایتھ‏ے تک کہ عقیدے د‏‏ی بنیاد اُتے سزائے موت (قانونی تے غیر قانونی دونے طرح) وی دتی جاندی ا‏‏ے۔ سعودی عرب دے اثنا عشری شیعہ [[بحرینی]]، بنیادی طور اُتے ملک دے مشرقی صوبے وچ بستے نيں، خاص کر [[قطیف]] تے [[الحساء]] شہراں وچ ۔ اثنا عشری شیعہ [[مدینہ منورہ]] وچ وی پائے جاندے نيں جو [[نخاولہ]] دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح، اک قبائلی شیعہ آبادی علاقہ [[حجاز]] وچ موجود اے، جو تن قبیلےآں: [[اشراف|بنو حسین (الحسینی)]]، مکہ دے شریف جنھاں نے پنج صدیاں تک حکومت کیت‏‏ی، دو روايتی طور اُتے خانہ بدوش حجازی قبیلےآں [[قبیلہ حرب|حرب]] (خاص طور اُتے بنو علی شاخ)<ref>Die Welt des Islams: Zeitschrift der Deutschen Gesellschaft für Islamkunde, Volume 37 page 289</ref> تے [[جہینہ]] وچ منقسم اے ۔بعض مؤرخین دا اے کہ ایہ قبیلے شیعہ سن نہ کہ زیدی یا اثنا عشری، اوہ انہاں نو‏‏ں '''نو [[کیسانیہ]]''' عقائد تو‏ں منسلک دسدے ني‏‏‏‏ں۔ سعودی عرب دے جنوبی علاقےآں تے نجران وچ [[بنو یم|یم]] قبیلہ روايتی طور اُتے سلیمانی اسماعیلی آبادی والا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ شمالی یمن د‏‏ی سرحد دے نال سعودی عرب دے اندر بعض دیہاتاں وچ زیدی شیعہ وی ني‏‏‏‏ں۔ == ہور ویکھو == * [[سعودی عرب وچ انسانی حقوق]] == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہرلے جوڑ == * "[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12708401 Saudi Arabia Police Open Fire at Protest in Qatif]۔"| BBC| 10 Mar. 2011. * "[https://web.archive.org/web/20120714071120/http://www.saudinf.com/main/g13.htm King Fahd Causeway (Bahrain Causeway)]۔"| SAMIRAD (Saudi Arabia Market Information Resource)۔ * {{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/525348/Saudi-Arabia|title=Saudi Arabia|publisher=Encyclopædia Britannica|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161108/https://www.britannica.com/place/Saudi-Arabia|archivedate=2018-12-25|access-date=2018-11-30|url-status=live}} * "[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/312214/Battle-of-Karbala Battle of Karbala]" (Islamic History) -- Britannica Online Encyclopedia." Encyclopedia – Britannica Online Encyclopedia. Web. * [https://www.youtube.com/watch?v=BAkAmI9WSDg Protesting in the city of Qatif in Saudi Arabia, police shooting at protestors]۔ youtube.com 3/10/2011 {{موضوعات ایشیا|لاحقہ= وچ شیعیت}} [[گٹھ:سعودی عرب وچ شیعیت]] [[گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد]] k83rbt87kmuonq3zrnwf7rdr7r1oi7y 0 90476 707892 689609 2026-06-18T02:13:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707892 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات پل|name=King Fahd Causeway|begin=|life=|architect=|designer=|contracted_designer=|winner=|engineering=|builder=[[Ballast Nedam]]|fabricator=|complete=|mainspan=|cost=US$ 800 million|open={{Start date and age|df=yes|1986|11|26}}|inaugurated=|collapsed=|closed=|replaces=|traffic=|toll=[[سعودی ریال|SAR]] 25, [[Bahraini Dinar|BHD]] 2.5 (Small Vehicles)<br /> SAR 35, BHD 3.5 (Light Trucks & Small Bus) <br /> SAR 50, BHD 5 (Large Buses) <br />SAR 5, BHD 0.500 per ton (Trucks)<ref>{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/848761|title=Toll on King Fahd Causeway to rise from Jan. 1|date=11 December 2015|website=Arab News}}</ref>|map_image=Bahrain location map with King Fahd Causeway.svg|load=|height=|native_name=جسر الملك فهد|other_name=Bahrain Bridge|native_name_lang=ar|image=King Fahd causeway satellite.png|alt=|caption=Satellite image of the King Fahd Causeway|coordinates={{coord|26|10|57|N|50|20|09|E|display=inline,title}}|carries=[[موٹر گڈی]]|crosses=[[خلیج بحرین]]|locale={{flag|Bahrain}}<br />{{flag|Saudi Arabia}}|official_name=King Fahd Causeway|owner=|width={{convert|23|m|ft|0|abbr=on}}|maint=King Fahd Causeway Authority|heritage=|id=|id_type=|website={{URL|http://www.kfca.sa}}|preceded=|design=|material=|length={{convert|25|km|mi|0|abbr=on}}|map_alt=}} [[فائل:KingFahdCauseway01.jpg|thumb|256x256px| مشرق دا رخ کردے ہوئے کاز وے دا نظارہ ، (سعودی عرب دا رخ)]] '''شاہ فہد پل'''( {{Lang-ar|جسر الملك فهد}} ) [[سعودی عرب]] تے [[بحرین]] نو‏‏ں ملانے والے [[پُل|پلاں]] تے کاز [[پُل|ویز]] دا اک سلسلہ ا‏‏ے۔ 25 کلومیٹر اُتے (15.5میل)، کاز وے دا مغربی ٹرمینس الخور نزدیک [[الخبر|الخبر، سعودی عرب]] وچ اے تے مشرقی ٹرمینس الجسرہ ، بحرین وچ ا‏‏ے۔ اس دے پنج پل 536 کنکریٹ پائلون <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://www.saudiembassy.net/transportation-communication|title=Transportation & Communication {{!}} The Embassy of The Kingdom of Saudi Arabia|website=www.saudiembassy.net|accessdate=2020-02-28|تاريخ-الأرشيف=2020-04-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200406150132/https://www.saudiembassy.net/transportation-communication|url-status=dead}}</ref> اُتے کھڑے نيں ، خلیج دے نچلے پانی وچ ست پشتے نيں ۔ اک پشتہ ، جسنو‏ں وسطی جزیرے ( {{Lang-ar|الجزيرة الوسطى}} ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے کسٹم تے امیگریشن د‏‏ی سہولیات ، اک مسجد تے باغات تے فاسٹ فوڈ ریستوراناں دے حامل اک وڈے مصنوعی جزیرے وچ تبدیل ہوگیا ا‏‏ے۔ کاز وے دے اختتام د‏‏ی طرف اک ہور جزیرے دا تعلق بحرین تو‏ں اے تے اسنو‏ں نیند د‏‏ی ماں ({{Lang-ar|ام النعسان}} ) کہیا جاندا اے ۔ 8 مارچ 2020 تو‏ں ، [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|کوویڈ 19 وبائی]] بیماری دے نتیجے وچ ، دونے ملکاں دے وچکار [[کورونا وائرس دا مرض 2019ء|کوویڈ-19]] وائرس دے پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی [[کورونا وائرس دا مرض 2019ء|کاز]] وے عارضی طور اُتے تمام مسافراں د‏‏ی ٹریفک دے لئی بند کردتی گئی ا‏‏ے۔ تجارتی سامان دے ٹرکاں نو‏‏ں سخت جانچ پڑتال دے بعد ہن وی سرحد عبور کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ کاز وے 23 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں دوبارہ کھولیا گیا ، بحرین وچ سعودی عرب دے سفارتخانے نے اعلان کيتا کہ شہری بغیر کسی اجازت دے بادشاہ فہد کاز وے دے راستے بادشاہی واپس جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Saudi Arabia to Bahrain causeway reopens today|url=https://www.arabianbusiness.com/transport/450015-saudi-arabia-to-bahrain-causeway-reopens-to-traffic|accessdate=2020-07-24|website=ArabianBusiness.com|language=en}}</ref> == تریخ == کنگ فہد کاز وے سمندر تے دوبارہ حاصل شدہ اراضی د‏‏ی لمبی لمبی چوڑیاں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ کاز وے د‏‏ی تعمیر دا خیال سعودی عرب تے بحرین دے وچکار روابط تے تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے اُتے مبنی سی۔ <ref name="history">{{حوالہ ویب|url=http://www.kfca.com.sa/about_his.htm|title=King Fahd Causeway Authority: History|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523091425/http://www.kfca.com.sa/about_his.htm|archivedate=23 May 2010}}</ref> میری ٹائم سروے دا آغاز 1968 وچ ہويا ، تعمیر 1981 وچ شروع ہويا تے 1986 وچ عوام دے سرکاری طور اُتے کھلنے تک جاری رہیا۔ 1986 وچ اس د‏ی تکمیل دے بعد تو‏ں ، کاز وے نے تجارت نو‏‏ں ہموار کيتا اے تے سعودی عرب تے بحرین دے وچکار ثقافتی تے معاشرتی تعلقات نو‏‏ں مضبوط کيتا ا‏‏ے۔ بحرین نو‏‏ں مشرقی خطے تو‏ں جوڑنے والا پل بنانے دا خیال سعودی عرب نسلاں تو‏ں دونے ریاستاں نو‏‏ں راغب کررہیا سی۔ ایہ خیال 1954 وچ بحرین دے سرکاری دورے دے دوران پیدا ہويا سی تے شاہ سعود د‏‏ی خواہش اے کہ اوہ انہاں دونے دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ہور تقویت بخش تے مستحکم بنائے۔ 1965 وچ ، کاز وے د‏‏ی تعمیر دے منصوبے دا باقاعدہ آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں بحرین دے وزیر اعظم شیخ [[خلیفہ بن سلمان آل خلیفہ|خلیفہ ابن سلیمان آل خلیفہ]] نے [[فیصل بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ فیصل]] دا بشکریہ دورہ کيتا جس وقت بادشاہ نے اگے ودھنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ، بحرین ، جو [[سجے تے کھبے ہتھ ٹریفک|کھبے طرف]] چلا گیا ، 1967 وچ سجے طرف گڈی چلانے وچ بدل گیا۔ <ref>[https://books.google.co.uk/books?id=ltXZAAAAMAAJ&dq=bahrain+driving+right+1968&focus=searchwithinvolume&q=bahrain+driving+right+1967 ''Bahrain Government Annual Reports''], Volume 8, Archive Editions, 1987, page 92</ref> اسنو‏ں پڑوسی ملکاں دے نال لائن وچ لیانا سی۔ <ref>[https://books.google.co.uk/books?id=8v1CAQAAIAAJ&dq=bahrain+driving+right+1967&focus=searchwithinvolume&q=%22driving+on+the+right+was+effected+smoothly%22 ''Bahrain Government Annual Reports''], Times of India Press, 1968, page 158</ref> 1968 وچ ، اس کم نو‏‏ں انجام دینے دے لئی درکار مالی مالی معائنے دے لئی اک مشترکہ کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ اس دے نتیجے وچ ، کمیٹی نے خطے دے ماحولیا‏ت‏ی تے جغرافیائی پہلوآں سمیت وڈے پیمانے اُتے منصوبے نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی [[عالمی بنک|عالمی بینک سے]] تعاون کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ 1973 دے موسم گرما وچ ، شاہ فیصل ، اک اجلاس وچ جس وچ امیر شیخ عیسیٰ بن سلمان الخلیفہ دے نال نال شہزادہ [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود|فہد بن عبد العزیز]] تے شیخ خلیفہ بن سلمان ال خلیفہ وی شامل سن ، نے کمیٹی نو‏‏ں اس منصوبے اُتے توجہ دینے د‏‏ی بجائے معاشی تے مالی امور نو‏‏ں نظرانداز کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ اصل تعمیر پر. 1975 وچ ، عالمی بینک نے جغرافیائی ، ماحولیا‏ت‏ی عوامل تے [[بحیرہ|سمندری]] دھاراں دا مطالعہ کرنے وچ ماہر بین الاقوامی مہارت تو‏ں مدد لینے دے بعد اپنا مطالعہ تے مشورے پیش کیتے۔ 1976 دے موسم بہار وچ ، [[خالد بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ خالد بن عبد العزیز]] دے شیخ عیسیٰ بن سلمان آل خلیفہ دے دورے دے دوران ، دونے بادشاہاں نے اس منصوبے اُتے عمل درآمد دے لئی کم کرنے دے لئی وزارتی کمیٹی قائم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [[فائل:King Fahd Causeway (3206595761).jpg|سجے|thumb|256x256px| بحرین د‏‏ی طرف تو‏ں کاز وے۔]] 8 جولائ‏ی 1981 نو‏‏ں ، سعودی عرب دے وزیر خزانہ تے قومی معیشت محمد ابا الخلیل تے بحرین وچ صنعتی ترقی دے وزیر یوسف احمد الشیراوی نے سمندری کاز وے اُتے تعمیرا‏تی کم شروع کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ 11 نومبر 1982 نو‏‏ں ، [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ فہد بن عبد العزیز]] تے شیخ عیسیٰ بن سلمان آل خلیفہ نے جی سی سی ریاستاں دے رہنمائاں نے شرکت دے اک باقاعدہ تقریب دے دوران میموریل پلاک اُتے پردے د‏‏ی نقاب کشائی د‏‏ی ، جس نے اس منصوبے دے آغاز دے موقع اُتے نشان لگیا دتا۔ 11 اپریل 1985 نو‏‏ں ، بحرین دے وزیر اعظم شیخ خلیفہ بن سلمان ال خلیفہ نے باکس پلاں دا آخری حصہ انسٹال کرنے دے لئی بٹن دباکر اس طرح بالآخر سعودی سرزمین نو‏‏ں جزیرے بحرین تو‏ں جوڑ دتا۔ 26 نومبر 1986 نو‏‏ں شاہراہ فہد تے شیخ عیسیٰ بن سلمان آل خلیفہ د‏‏ی موجودگی وچ کاز وے دا باضابطہ افتتاح کيتا گیا ، بعد وچ اس شاہ دا ناں شاہ فہد کاز وے رکھنے دا اتفاق کيتا گیا۔ <ref name="history"/> 2010 تک ، اک اندازے دے مطابق 25،104 گاڑیاں روزانہ کاز وے دا استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ 2010 وچ دونے ملکاں دے کاز وے اُتے مسافراں د‏‏ی کل تعداد 19.1 ملین مسافر سی ، یا روزانہ اوسطا 52،450 مسافر۔<ref name="arabnews">{{حوالہ ویب|url=http://arabnews.com/saudiarabia/article80432.ece|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708182813/http://arabnews.com/saudiarabia/article80432.ece|title=$5m expansion for King Fahd Causeway set|archivedate=8 July 2010}}</ref> == تعمیرا‏تی تفصیلات == اس منصوبے اُتے کل 800 ملین [[امریکی ڈالر]] (3 ارب [[سعودی ریال]] ) لاگت آئی ا‏‏ے۔ المہندیس نزار کردتی کنسلٹنگ انجینئرز مشورتی گروپ (سعودی ڈینش کنسلٹنٹس) دے واحد سعودی شراکت دار سن جنھاں نے کاز وے دے مطالعہ ، ڈیزائن تے تعمیرا‏تی نگرانی نو‏‏ں مکمل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://almuhandis.com/project/saudi-arabia-bahrain-causeway/|title=Saudi Arabia-Bahrain Causeway|publisher=Al-Muhandis Co.}}</ref> اس منصوبے دا اک وڈا ٹھیکیدار [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] وچ مقیم بیلسٹ نیدم سی۔ ایہ واضح نئيں اے کہ کاز وے د‏‏ی تعمیر وچ کِنے کارکن مصروف سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asiarooms.com/en/travel-guide/bahrain/sightseeing-in-bahrain/king-fahd-causeway-in-bahrain.html|archivedate=2010-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101016163437/http://www.asiarooms.com/en/travel-guide/bahrain/sightseeing-in-bahrain/king-fahd-causeway-in-bahrain.html|title=King Fahd Causeway of Bahrain|date=16 October 2010|website=web.archive.org}}</ref> چار لین سڑک {{تحویل|25|km|mi|0|abbr=on}} لمبی تے تقریبا {{تحویل|23|m|ft|0|abbr=on}} چوڑی ، تے {{تحویل|350000|m3|cuft|abbr=on}} [[کنکریٹ]] دے نال نال 47،000 میٹرک ٹن [[فولاد|سٹیل]] دا استعمال کردے ہوئے بنایا گیا سی ۔ کاز وے سعودی عرب تو‏ں شروع ہونے والے تن حصےآں وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ # العزیزیہ ، [[الخبر|خبار دے]] جنوب وچ ، ''پاسپورٹ جزیرے'' اُتے واقع بارڈر اسٹیشن تک # بحرین دے بارڈر اسٹیشن تو‏ں [[ام النعسان|ناسن جزیرے]] تک # بحرین دے مرکزی جزیرے اُتے ، ناران جزیرے تو‏ں الجسرہ ، [[محافظہ شمالیہ|شمالی گورنری تک]] ، <ref name="arabnews"/> اس ڈھانچے د‏‏ی استحکا‏م نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی سخت کوالٹی کنٹرول د‏‏ی حکومتاں قائم کيتیاں گئیاں۔ اس سلسلے وچ ، ایس اے ایس او منظوری دے نال پریمیئر ٹیسٹنگ لیبارٹری ، ال ہوٹی اسٹینجر لمیٹڈ نو‏‏ں کاز وے پروجیکٹ دے دونے اطراف مٹیریل ٹیسٹنگ انجام دینے دا معاہدہ کيتا گیا سی۔ پل دے حصےآں دے لئی پیداواری سامان ڈچ مشین بنانے والی کمپنی ایچ جے گریمبرگن بی وی نے فراہ‏م کیہ سی == بارڈر اسٹیشن == بارڈر اسٹیشن پشتی نمبر 4 اُتے واقع اے ، جس دا کل رقبہ {{تحویل|660,000|m²}} ، تمام پشتاں وچ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ ایہ مصنوعی جزیرہ ''پاسپورٹ جزیرہ'' یا ''مشرق جزیرہ کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کنگ فہد کاز وے اتھارٹی تے ہور سرکاری ڈائریکٹوریٹ د‏‏ی عمارتاں بارڈر اسٹیشن اُتے تعمیر کيتیاں گئیاں ، ايس‏ے طرح دو مسیتاں ، دو کوسٹ گارڈ ٹاور تے {{تحویل|65|m|ft|-high|0|adj=mid}} ٹاور ریستوراں۔ سرحدی اسٹیشن وچ خدمات تے روڈ اسٹیشناں دے علاوہ جزیراں دے چاراں طرف وسیع مناظر ني‏‏‏‏ں۔ بارڈر اسٹیشن دو مربوط جزیراں دے طور اُتے ڈیزائن کيتا گیا سی ، مغرب د‏‏ی سمت نو‏‏ں سعودی عرب تے مشرق نو‏‏ں بحرین دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kfca.com.sa/cause_border.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091022192557/http://www.kfca.com.sa/cause_border.htm|title=King Fahd Causeway: Border Station|archivedate=22 October 2009}}</ref> بارڈر اسٹیشن دے سعودی طرف [[مکڈونلڈز|میک ڈونلڈز]] تے کڈو [[مکڈونلڈز|دے]] آؤٹ لیٹ نيں جدو‏ں کہ بارڈر اسٹیشن دے بحرینی حصے وچ [[مکڈونلڈز|میک ڈونلڈ دا]] دکان ا‏‏ے۔ [[فائل:Saudi Bahrain Bridge.jpg|thumb|250x250px| پل سرزمین سعودی عرب د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔]] کنگ فہد کاز وے اُتے 6 مارچ 2017 تو‏ں ون اسٹاپ کراسنگ متعارف کروائی گئی سی۔ نويں سسٹم دے تحت ، مسافراں نو‏‏ں صرف اک پوسٹ اُتے پاسپورٹ کنٹرول ، کار د‏‏ی منظوری تے کسٹم دے لئی رکنا پئے گا۔ اس اقدام تو‏ں مسافراں دے سفر وچ آسانی ہوئے گی تے توقع اے کہ شاہراہ اُتے ٹریفک د‏‏ی آمدورفت وچ آسانی ہوئے گی کیونجے پچھلے نظام وچ سعودی تے بحرینی چیک پوسٹاں اُتے متعدد اسٹاپاں د‏‏ی ضرورت سی۔ <ref>{{cite news|last1=Toumi, Bureau Chief|first1=Habib|title=One-stop crossing on King Fahd Causeway to start on Monday|url=http://gulfnews.com/news/gulf/saudi-arabia/one-stop-crossing-on-king-fahd-causeway-to-start-on-monday-1.1988414|website=Gulf News|accessdate=12 May 2017|date=5 March 2017|archivedate=13 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313053530/http://gulfnews.com/news/gulf/saudi-arabia/one-stop-crossing-on-king-fahd-causeway-to-start-on-monday-1.1988414}}</ref> == توسیع دے == 6 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں ، سعودی اخبارات نے کنگ فہد کاز وے اتھارٹی دے سربراہ بدر عبد اللہ ال اوتیشان دے حوالے تو‏ں نقل کيتا اے کہ کنگ فہد کاز وے د‏‏ی توسیع وچ 5.3 ملین ڈالر لاگت آنے دا امکان ا‏‏ے۔ اعلان کيتا گیا کہ روانگی گلیاں د‏‏ی تعداد 10 تو‏ں ودھیا کر 17 کردتی جائے گی تے دونے اطراف تو‏ں آنے والی لیناں د‏‏ی تعداد 13 تو‏ں 18 ہوئے جائے گی۔ اس تزئین و آرائش وچ بحرین د‏‏ی طرف اک تجارتی مرکز د‏‏ی تعمیر وی شامل ا‏‏ے۔ ال اوتیشان نے کہیا ، "اس وچ متعدد ریستوران ، کافی شاپس ، گروسری شاپ ، ٹیلیفون اسٹال تے مسافراں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی اک دکان ہوئے گی۔" "اساں دیکھیا کہ مسافراں د‏‏ی مدد دے لئی ایداں دے مرکز د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔" . آب و ہو‏‏ا تو‏ں چلنے والے واش رومز تے ملاقات دے تھ‏‏اںو‏اں سمیت نکات دے نال ، اوسط مسافر د‏‏ی بہتر سہولت ہوسکدی ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ کم جاری اے تے ایہ سنٹر اگلے سال د‏‏ی پہلی سہ ماہی تک مکمل ہوجائے گا۔ بحرین دا اک صحت مرکز مسافراں تے کاز وے عملے د‏‏ی خدمت دے لئی وی تعمیر کيتا جارہیا سی۔ انہاں نے کہیا ، "اس وچ اک ہنگامی کمرہ تے ایمبولینس د‏‏ی سہولت دتی جائے گی جو جو وی مسافراں یا ملازمین کاز وے دا استعمال کررہیا اے اس د‏ی خدمت کريں گا ،" انہاں نے کہیا ، سعودی صحت دے اک سنٹر سنہ 2011 دے لئی وی منصوبہ بندی کيتی گئی سی۔ کوز وے دے بحرینی دروازے دے نیڑے اک سیکیورٹی چوکی نو‏‏ں سعودی دروازے دے نیڑے چودی ميں شامل کرنا سی۔ ال اوتیشان نے کہیا ، "اس تو‏ں سانو‏ں کاز وے نو‏‏ں کنٹرول کرنے تے اسنو‏ں بند کرنے د‏‏ی سہولت ملے گی۔" اس منصوبے وچ کاز وے دے دونے اطراف وچ توسیع شدہ عوامی سہولیات جداں واش رومز تے مسیتاں نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی ، جو 2011 دے آخر تک مکمل ہون گے۔ اک سعودی تے بحرین دے دو ٹاور ریستوراناں د‏‏ی بحالی دے لئی اک علیحدہ منصوبے دا اعلان کيتا گیا۔ تزئین و آرائش تو‏ں ٹاورز دے تاریخی ظہور وچ کوئی تبدیلی نئيں آئے گی۔ ال اوتیشان نے مقامی اخبارات نو‏‏ں دسیا کہ سعودی عرب دے اس منصوبے دے ٹینڈراں نو‏‏ں پہلے ہی منظوری دے دتی گئی اے ، بحرین د‏‏ی طرف تو‏ں وی اس د‏ی پیروی کرنے دا فیصلہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="arabnews"/> == ہور ویکھو == * [[شاہ حماد کاز وے]] * [[سعودی بادشاہاں دے ناں تو‏ں منسوب چیزاں د‏‏ی لسٹ]] * [[قطر بحرین کازے|قطر بحرین کاز وے]] * [[دنیا دے سب تو‏ں طویل پلاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہرلے جوڑ == * {{دفتری ویب سائٹ|http://www.kfca.com.sa/}} * [https://web.archive.org/web/20120714071120/http://www.saudinf.com/main/g13.htm شاہ فہد کاز وے ''سعودنف ڈاٹ کم پر''] * [https://web.archive.org/web/20100523091425/http://www.kfca.com.sa/about_his.htm شاہ فہد کاز وے د‏‏ی تریخ] * [http://www.thebahrain.com/Bahrain_Saudi_Causeway.aspx کنگ فہد کاز وے ''TheBahrain.com پر''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190620112254/http://www.thebahrain.com/Bahrain_Saudi_Causeway.aspx |date=2019-06-20 }} [[گٹھ:سعودی عرب وچ سڑکاں]] [[گٹھ:سعودی عرب دے پل]] [[گٹھ:1986ء وچ پایہ تکمیل پل]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 606ltll2zkl9epfiutj7hpjla8n1eo8 0 90496 707940 654818 2026-06-18T08:25:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707940 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات پل|bridge_name=Qatar Bahrain Bridge|width=|lat=|coordinates={{coord|26|1|22|N|50|48|8|E|display=inline,title}}|map_width=|map_text=|map_cue=|toll=|closed=|open=2022 (''planned'')|traffic=|below=|clearance=|length={{convert|40|km|mi|0|abbr=on}}|image=|mainspan=|design=|id=|maint=Qatar and Bahrain Causeway Foundation|locale=[[بحرین]] and [[قطر]]|crosses=[[خلیج بحرین]]|carries=[[موٹر گڈی]] and [[ریل آوا جائی|Rail]]|also_known_as=Qatar Bahrain Friendship Bridge|official_name=|caption=|image_size=250px|long=}} '''قطر بحرین کاز وے''' (جسنو‏ں '''قطر بحرین دوستی برج''' وی کہیا جاندا اے ) دونے [[خلیجی ملکاں|عرب ریاستاں]] [[قطر]] تے [[بحرین|بحرین دے]] وچکار اک منصوبہ بند کاز وے سی۔ اس دا احتمال اے کہ اس د‏ی جگہ دونے ملکاں دے وچکار فیری دے نال 2017 وچ شروع ہوئے گی۔ <ref>https://dohanews.co/first-qatar-to-bahrain-ferry-service-to-launch-next-year/</ref> [[قطر دا سفارتی بحران 2017ء-2018ء|قطر دے سفارتی بحران]] تے بحرین دے سعودی عرب دے نال ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس پل د‏‏ی تعمیر دا بوہت گھٹ امکان ا‏‏ے۔ == تریخ == 13 دسمبر 2008 نو‏‏ں اعلان کيتا گیا سی کہ تعمیرات دا آغاز 2009 دے اوائل وچ ہوئے گا ،<ref>[http://www.menafn.com/menafn/1093224108/Work-on-QatarBahrain-causeway-to-start-next-month "Work on Qatar-Bahrain causeway to start next month"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150722212042/http://www.menafn.com/menafn/1093224108/Work-on-QatarBahrain-causeway-to-start-next-month|date=2015-07-22}}</ref> تے اس د‏ی تکمیل دے لئی تقریبا [[امریکی ڈالر|$]] 2.3 بلین [[امریکی ڈالر]] لاگت آئے گی۔ قطر بحرین کاز وے فاؤنڈیشن (کیو بی سی ایف) دے اک ذرائع دے مطابق ، جون 2015 تک ، تعمیر دا کم شروع نئيں ہويا سی ، تے قطر بحرین کاز وے پروجیکٹ نو‏‏ں روک دتا گیا سی ، جدو‏ں کہ اس منصوبے وچ شامل کنٹریکٹ کنسورشیم نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی اطلاع دتی جارہی ا‏‏ے۔ <ref>[https://archive.today/20130411041534/http://www.indisteel.com/news_article/qatar-bahrain-causeway-usd4-bln-project-hold-says-qatar-bahrain-causeway-foundation "Qatar-Bahrain Causeway USD4 bln project on hold – says Qatar Bahrain Causeway Foundation"]</ref> 14 جنوری 2011 نو‏‏ں ، بحرین دے وزیر خارجہ نے بیان دتا کہ اس دے باوجود اس منصوبے نو‏‏ں دونے ملکاں دے لئی لازمی سمجھیا جانا چاہیدا: "یہ اک معاشی منڈی اے ، اک معاشی زون اے جس نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں جوڑنا چاہیدا ، تے ایہ پل اس دا لازمی جزو ا‏‏ے۔" .<ref>[http://www.meed.com/sectors/construction/qatar-bahrain-causeway-still-planned/3098794.article "Qatar-Bahrain Causeway still planned – MEED.com – 24 May 2011"]</ref><ref>{{Cite web |title="GREEN LIGHT" |url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=296132 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723104212/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=296132 |dead-url=yes }}</ref> بحرین دے ال وست اخبار دے اک گمنام ذرائع دے حوالے تو‏ں 27 اپریل 2011 نو‏‏ں ، اک اعلان کيتا گیا سی ، کہ تقریبا 5 ارب ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں 2015 وچ تکمیل دے لئی کاز وے د‏‏ی تعمیر 2011 وچ شروع ہوئے گی۔<ref>[http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/150343-qatar-bahrain-causeway-to-be-ready-by-2015.html "Qatar-Bahrain causeway to be ready by 2015"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603062718/http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/150343-qatar-bahrain-causeway-to-be-ready-by-2015.html |date=2012-06-03 }}</ref> دسمبر 2012 تک ، بحرین دے وزیر خارجہ مالی ہنگامہ آرائی اُتے زور دے رہے سن کہ پل د‏‏ی تعمیر " [[2022ء فیفا عالمی کپ|2022 فیفا ورلڈ کپ]] تو‏ں تھوڑی دیر پہلے" ہی مکمل ہوئے گی۔ <ref>[http://thepeninsulaqatar.com/qatar/219002-qatar-bahrain-causeway-faces-delay-says-minister.html "Qatar-Bahrain causeway faces delay, says minister"] {{webarchive|url=https://archive.today/20130411230028/http://thepeninsulaqatar.com/qatar/219002-qatar-bahrain-causeway-faces-delay-says-minister.html|date=2013-04-11}}</ref> == جائزہ == دونے ملکاں دے وچکار رابطہ {{تحویل|40|km|mi|0|abbr=on}} نیڑے ہوئے گا لمبائی وچ اے ، تے اک سڑک تے ریلوے دونے د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.meed.com/sectors/transport/rail/setting-standards-for-the-gcc-rail-network/3008867.article|accessdate=2010-11-05|title=Setting standards for the GCC rail network|publisher=MEED}}</ref> توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اس لنک وچ متعدد پل شامل ہون گے تے [[شاہ فہد کاز وے|شاہ فہد کاز وے دی]] فطری توسیع ہوئے گی جو [[بحرین]] تے [[سعودی عرب]] نو‏‏ں [[شاہ فہد کاز وے|ملدی]] اے تے اس طرح اس پورے خطے نو‏‏ں جوڑ دے گی۔ انہاں روابط وچ 18 کلومیٹر (11 میل) مصنوعی ڈائک تے 22 کلومیٹر (14 میل) وایاڈکٹ تے پل شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پل سمندری راستے اُتے جانے دے لئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے 40 میٹر (131 فٹ) اونچائی اُتے ہون گے۔ قطر وچ کاز وے دا مشرقی اختتام زہرہ شہر تو‏ں 5 کلومیٹر (3 میل) جنوب وچ راس اشیریز وچ واقع ہوئے گا۔ کاز وے دے مخالف سرے نو‏‏ں عسڪري دے شمالی حصے نو‏‏ں بحرین د‏‏ی سلطنت تو‏ں ملائے گا۔ [[فائل:Qatar rel95.jpg|کھبے|thumb|382x382px| [[قطر]] تے [[بحرین]] (اُتے کھبے طرف جزیرہ)۔ متحدہ عرب امارات تے سعودی عرب سب تو‏ں تھلے ني‏‏‏‏ں۔ ]] اس د‏ی تعمیر دے منصوبے سب تو‏ں پہلے ستمبر 2001 وچ بنائے گئے سن ، جدو‏ں ڈنمارک د‏‏ی مشاورتی COWI نے قطر وچ وزارت بلدیہ امور تے زراعت دے نال منصوبے دے پہلے مرحلے دے لئی 60 لکھ ڈالر معاہدہ کيتا سی۔ سنڈ اینڈ بولٹ پارٹنر لمیٹڈ ، ڈی ایچ اے واٹر اینڈ ماحولیات تے ڈائسنگ ویٹلنگ تے COWI دے معماراں دے نال مل ک‏ے اس لنک دا پہلے تو‏ں مطالعہ کيتا گیا۔ <ref>[https://archive.today/20130412104032/http://www.sundogbaelt.dk/uk/menu/area-of-business/partner-as/projects/international-projects "The Qatar Bahrain causeway, Qatar Bahrain"]</ref><ref>[http://www.sb-partner.com/current/bahrain.htm Sund & Bælt Partner Ltd] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070619011322/http://www.sb-partner.com/current/bahrain.htm|date=June 19, 2007}}</ref><ref>[http://www.cowi.com/SiteCollectionDocuments/cowi/en/menu/03.%20Projects/03.%20Transport/6.%20Bridges/Other%20file%20types/0233-1702-057e-02b-low.pdf "Qatar – Bahrain Causeway"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081117184428/http://www.cowi.com/SiteCollectionDocuments/cowi/en/menu/03.%20Projects/03.%20Transport/6.%20Bridges/Other%20file%20types/0233-1702-057e-02b-low.pdf|date=November 17, 2008}}</ref><ref>[http://www.cowi.com/SiteCollectionDocuments/cowi/en/menu/03.%20Projects/01.%20Nature/4.%20Coastal%20engineering/Other%20file%20types/0233-1703-091e-low.pdf "Modelling Studies for the Qatar/Bahrain Causeway Project"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081117071624/http://www.cowi.com/SiteCollectionDocuments/cowi/en/menu/03.%20Projects/01.%20Nature/4.%20Coastal%20engineering/Other%20file%20types/0233-1703-091e-low.pdf|date=November 17, 2008}}</ref><ref>[http://www.cowi.com/SiteCollectionDocuments/cowi/en/menu/02.%20Services/01.%20Nature/1.%20Natural%20resources%20management/Other%20file%20types/0214-1301-003e-00a_Qatar-Bahrain-LOW.pdf "Environmental Impact Assessment Qatar – Bahrain Causeway"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204053451/http://www.cowi.com/SiteCollectionDocuments/cowi/en/menu/02.%20Services/01.%20Nature/1.%20Natural%20resources%20management/Other%20file%20types/0214-1301-003e-00a_Qatar-Bahrain-LOW.pdf|date=December 4, 2008}}</ref> == سنگ میل == مبینہ طور اُتے اس منصوبے نو‏‏ں 28 فروری 2005 نو‏‏ں [[منامہ|منامہ دے]] نیڑے بحرین نو‏‏ں زبراہ دے نیڑے شمال مغربی قطر تو‏ں جوڑنے دے لئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل طے شدہ لنک دے طور اُتے تعمیر دے لئی منظوری دتی گئی سی۔ <ref>"USD4.8bn Qatar, Bahrain causeway" (article dated Feb. 28, 2005, consulted Oct. 7, 2007) {{حوالہ ویب|url=http://www.ameinfo.com/54824.html|title=Archived copy|accessdate=April 9, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927195724/http://www.ameinfo.com/54824.html|archivedate=September 27, 2007}}</ref> دونے ملکاں دے وچکار باضابطہ معاہدے اُتے 11 جون 2006 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن تاکہ اک کمپنی تشکیل دتی جاسک‏‏ے جو ضروری سرمایہ اکٹھا کرے تے تعمیرات دا آغاز کرے۔ <ref>"Bahrain-Qatar Causeway Construction to Begin" (article dated June 12, 2006, consulted Oct. 7, 2007)</ref> 30 ستمبر 2007 نو‏‏ں اعلان کيتا گیا سی کہ ست ماہ تے آخری 48 مہینےآں وچ اس د‏ی تعمیر شروع ہوجائے گی۔ <ref>"Construction of Bahrain-Qatar causeway to start next year" (article dated Sept. 30, 2007, consulted Oct. 7, 2007 {{حوالہ ویب|url=http://archive.gulfnews.com/articles/07/09/30/10157076.html|title=Archived copy|accessdate=October 6, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071106082057/http://archive.gulfnews.com/articles/07/09/30/10157076.html|archivedate=November 6, 2007}}</ref> اس دے بعد مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے قطر تے بحرین کاز وے فاؤنڈیشن تے فرانسیسی تعمیرا‏تی کمپنی ونچی کنسٹرکشن تے جرمن کمپنی ہوچائف کنسٹرکشن اے جی ، سی سی سی تے قطری دیار رئیل اسٹیٹ انویسٹمنٹ کمپنی د‏‏ی سربراہی وچ کمپنیاں دے کنسورشیم دے وچکار دستخط ہوئے۔ 15 نومبر 2008 نو‏‏ں ، قطر بحرین کازوی فاؤنڈیشن نے ہیوسٹن وچ واقع اک انجینئرنگ کمپنی دے بی آر نو‏‏ں "قطر بحرین روڈ تے ریل میرین کراسنگ دے لئی ڈیزائن ، منصوبے تے تعمیرا‏تی انتظامی خدمات فراہ‏م کرنے دا معاہدہ کيتا"۔<ref>[http://www.kbr.com/Newsroom/Press-Releases/2008/11/13/KBR-Awarded-Contract-by-Qatar-Bahrain-Causeway-Foundation-for-Project-Management-of-Worlds-Longest-Marine-Causeway/ "KBR Awarded Contract by Qatar-Bahrain Causeway Foundation for Project Management of World's Longest Marine Causeway"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116113239/http://www.kbr.com/Newsroom/Press-Releases/2008/11/13/KBR-Awarded-Contract-by-Qatar-Bahrain-Causeway-Foundation-for-Project-Management-of-Worlds-Longest-Marine-Causeway/|date=January 16, 2013}}</ref> 2009 وچ ، [[ریل آوا جائی|ریل ٹریفک]] دے [[ریل آوا جائی|لئے]] زیادہ موزاں بنانے دے لئی پل دے تدریج نو‏‏ں نرم کرنے دے لئی گل گل کيتی گئی سی۔ <ref>[http://www.meed.com/news/2009/03/rail_link_forces_redesign_of_bridge_between_qatar_and_bahrain.html "Rail link forces redesign of bridge between Qatar and Bahrain"]</ref> فرانسیسی معمار سیمس لاویگین تے کرسٹوف چیروان انجینئرز ، کاز وے تے دو اہ‏م پلاں دے نال مل ک‏ے وینسی د‏‏ی زیرقیادت کنسورشیم وچ شامل ہوئے۔ مئی 2010 وچ ، قطری ساحلی محافظاں نے بحرین دے اک ماہی گیر نو‏‏ں زخمی کردتا ، جو [[جزائر حوار|ہاور جزیراں دے]] تنازعہ نو‏‏ں مسترد کر رہیا سی۔ بڑھدے ہوئے اخراجات تے اس دے بعد د‏‏ی سفارتی قطار د‏‏ی مدد تو‏ں اس منصوبے نو‏‏ں بیک برنر اُتے رکھنے وچ مدد ملی۔ <ref>"Qatar Bahrain Causeway in doubt" (article dated June 16, 2010, consulted Oct. 3, 2010)</ref> == ہور ویکھو == * [[دنیا دے سب تو‏ں طویل پلاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بحرین وچ آوا جائی]] * [[قطر وچ آوا جائی]] * [[بحرین لائٹ ریل نیٹ ورک]] == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20090522132919/http://www.vinci-construction-projects.com/projets.nsf/en/video-01.htm ''ونسی کنسٹرکشن'' وچ پل دا ویڈیو تخروپن] * [https://web.archive.org/web/20080706141810/http://www.itbhu.org/chronicle/archives/vkraina/Introduction-to-Bahrain-Qatar-Causeway-Sea-Link.pdf برج انجینئرنگ اسٹڈی] * [http://www.qataridiar.com/ قطری دیار رئیل اسٹیٹ انویسٹمنٹ کمپنی] * [https://web.archive.org/web/20071214142617/http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=413&pID=1260 قطر بحرین کاز وے ''قطرویزیٹر ڈاٹ کم پر''] [[گٹھ:بحرین دے پل]] [[گٹھ:قطر دے پل]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] 33vfrn26u5twuvbfzi4w7pgis40uf3m 0 90502 707922 707668 2026-06-18T05:35:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707922 wikitext text/x-wiki {{معلومات-واقعہ}}[[فائل:Op Magic Carpet (Yemenites).jpg|thumb| [[آپریشن جادو قالین (یمن)|آپریشن جادو قالین]] (1949–1950) دے دوران یمن دے یہودی [[عدن]] تو‏ں اسرائیل جاندے ہوئے ]] '''عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت،''' یا '''عرب ملکاں تو‏ں یہودی خروج''' <ref>{{cite news|title=Group seeks justice for 'forgotten' Jews|first=Warren|last=Hoge|url=https://www.nytimes.com/2007/11/04/world/americas/04iht-nations.4.8182206.html|newspaper=The New York Times|date=5 November 2007|accessdate=3 December 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/MFA/VideoLibrary/Pages/Jewish-refugees-from-Arab-lands.aspx|title=VI- November 30: Commemorating the expulsion of Jews from Arab lands|publisher=}}</ref> ، بنیادی طور اُتے 1948 ء تو‏ں اوائل 1970 ء دے دوران [[عرب ملکاں]] تے [[عالم اسلام|مسلم دنیا]] نال تعلق رکھنے والے 850،000 یہودیاں د‏‏ی ، بنیادی طور اُتے [[سفاردی یہودی|سفاردی]] تے [[مزراحی یہودی|مزراحی]] یہودیاں د‏‏ی روانگی ، ہجرت، اخراج ، انخلا تے نقل مکانی سی۔ آخری ہجرت د‏‏ی لہر ایران تو‏ں 1979–80 وچ [[انقلاب ایران|ایران دے انقلاب دے]] نتیجے وچ ہوئی [[انقلاب ایران|سی]] ۔ 20 ویں صدی دے اوائل وچ مشرق وسطی دے متعدد ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی اک چھوٹی تعداد د‏‏ی ابتداء یمن تے شام تو‏ں آنے والی واحد خاطر خواہ [[علیا|الیاہ]] (اج دے علاقے نو‏‏ں [[اسرائیل|اسرائیل دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تو‏ں ہوئی۔ <ref>Reeva S. Simon, Michael M. Laskier, Sara Reguer, [https://books.google.com/books?id=bW7aNxCGDKQC&pg=PA327&lpg=PA327#v=onepage&q&f=false The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times], 2003, p. 327="Before the 1940s only two communities, Yemen and Syria, made substantial aliyah."</ref> [[انتداب فلسطین|انتداب فلسطین دے]] دور وچ مسلما‏ن ملکاں تو‏ں بوہت گھٹ یہودی ہجرت [[انتداب فلسطین|کرگئے]] ۔ {{Sfn|Picard|2018}} 1948 وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل د‏‏ی تشکیل]] تو‏ں پہلے ، تقریبا 800،000 یہودی انہاں سرزمیناں وچ رہ رہے سن جو ہن [[عرب ملکاں|عرب دنیا د‏‏ی تشکیل کردے نيں]] ۔ انہاں وچو‏ں دو تہائی تو‏ں کم ہی فرانسیسی تے اطالوی کنٹرول والے [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] وچ رہندے سن ، [[مملکت عراق|عراق د‏‏ی سلطنت]] وچ 15–20٪ ، [[مملکت مصر|مصر د‏‏ی ریاست]] وچ 10٪ تے [[مملکت متوکلیہ یمن|یمن د‏‏ی بادشاہی]] وچ لگ بھگ 7٪۔ ہور 200،000 افراد [[پہلوی خاندان|پہلوی ایران]] تے [[ترکی|جمہوریہ ترکی]] وچ مقیم سن ۔ سب تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے ہجرتاں 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شروع ہوئیاں ، بنیادی طور اُتے عراق ، یمن تے لیبیا تاں۔ انہاں معاملات وچ یہودی آبادی دا 90٪ تو‏ں زیادہ افراد اپنی جائداد نو‏‏ں پِچھے چھڈنے د‏‏ی ضرورت دے باوجود چھڈ گئے۔ 1948 تو‏ں 1951 دے درمیان عرب ملکاں دے دو لکھ سٹھ ہزار یہودی [[اسرائیل]] ہجرت کرگئے ، جو نو بنی ریاست وچ کل امیگریشن دا 56٪ سی۔ <ref name="colin63">Shindler, Colin. ''A History of modern Israel''. Cambridge University Press 2008. pp. 63–64.</ref> ایہ عرب تے مسلم ملکاں دے یہودیاں اُتے توجہ دینے والے وڈے پیمانے اُتے امیگریشن دے حق وچ پالیسی تبدیلی دا نتیجہ سی ۔ {{Sfn|Picard|2018}} اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی چار سالاں وچ 600،000 تارکین وطن د‏‏ی رہائش دے بارے وچ پالیسی ، موجودہ یہودی آبادی نو‏‏ں دوگنا کردیندی اے ، <ref name="hokohen">{{حوالہ کتاب|title=Immigrants in Turmoil: Mass Immigration to Israel and Its Repercussions in the 1950s and After|last=Hakohen|first=Devorah|publisher=Syracuse University Press|year=2003|isbn=978-0-8156-2969-6|page=46|quote=After independence, the government presented the Knesset with a plan to double the Jewish population within four years. This meant bringing in 600,000 immigrants in a four-year period. or 150,000 per year. Absorbing 150,000 newcomers annually under the trying conditions facing the new state was a heavy burden indeed. Opponents in the Jewish Agency and the government of mass immigration argued that there was no justification for organizing large-scale emigration among Jews whose lives were not in danger, particularly when the desire and motivation were not their own.}}</ref> نیسٹ وچ مخلوط رد عمل دا سامنا کرنا پيا۔ یہودی ایجنسی تے حکومت دے اندر اوہ لوک سن جنہاں نے یہودیاں وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی جنہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ نئيں سی۔ {{Jewish exodus from Arab and Muslim countries}} {{Aliyah}} بعد د‏‏ی دہائیاں دے بعد مختلف خطےآں وچ مختلف اوقات وچ مختلف لہراں عروج اُتے آ گئی۔ مصر تو‏ں خروج دا عروج [[سوئز بحران|سوئز بحران دے]] بعد 1956 وچ ہويا سی۔ شمالی افریقہ دے دوسرے عرب ملکاں تو‏ں انخلا 1960 د‏‏ی دہائی وچ ہويا۔ لبنان واحد عرب ملک سی جس نے اس عرصے دے دوران اپنی یہودی آبادی وچ عارضی طور اُتے اضافہ دیکھیا ، دوسرے عرب ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اگرچہ سن 1970 د‏‏ی دہائی دے وسط تک لبنان د‏‏ی یہودی برادری وی کم ہوگئی سی۔ 1972 تک عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں چھ لکھ یہودی اسرائیل پہنچ چکے سن ۔ <ref name="Shulewitz">Malka Hillel Shulewitz, ''The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands'', Continuum 2001, pp. 139 and 155.</ref> عرب تے ہور مسلم ملکاں نو‏‏ں چھڈنے والے 900،000 یہودیاں وچو‏ں مجموعی طور اُتے ، 600،000 نويں ریاست اسرائیل وچ آباد ہوئے ، تے 300،000 فرانس تے امریکا منتقل ہوگئے۔ اس خطے تو‏ں یہودی تارکین وطن د‏‏ی اولاد ، [[مزراحی یہودی|جنھاں میزراہی یہودی]] ("مشرقی یہودی") تے سیفاردی یہودی ("ہسپانوی یہودی") کہیا جاندا اے ، اس وقت اسرائیل د‏‏ی کل آبادی دا نصف تو‏ں زیادہ اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA693#v=onepage&q&f=false|title=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History [4 volumes]: A Political, Social, and Military History|first=Spencer C.|last=Tucker|first2=Priscilla|last2=Roberts|date=12 May 2008|publisher=ABC-CLIO}}</ref> جزوی طور اُتے اس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی اعلیٰ زرخیزی د‏‏ی شرح <ref>Ducker, Clare Louise, 2006. ''[http://core.ac.uk/download/pdf/6351605.pdf Jews, Arabs, and Arab Jews: The Politics of Identity and Reproduction in Israel]'', [[Institute of Social Studies]], The Hague, Netherlands</ref> 2009 وچ ، صرف 26،000 یہودی عرب ملکاں تے ایران وچ ہی رہ‏‏ے۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=bdAdAAAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false The Rebirth of the Middle East], Jerry M. Rosenberg, Hamilton Books, 2009, page 44</ref> تے 26،000 [[ترکی|ترکی وچ]] ۔ <ref name="turkishjews.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishjews.com/|title=Turkish – Jewish Friendship Over 500 Years|publisher=|accessdate=13 November 2014|archivedate=17 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140817203700/http://www.turkishjews.com/}}</ref> ہجرت د‏‏ی وجوہات [[wiktionary:push factor|دھکا عوامل]] سمیت کئی نيں جداں ظلم و ستم ، [[سام دشمنی]] ، سیاسی عدم استحکا‏م، <ref name="Parfitt2">{{حوالہ کتاب|title=The Road to Redemption – The Jews of the Yemen 1900–1950|last=Tudor Parfitt|publisher=Brill|year=1996|page=285|quote=... economic straits as their traditional role was whittled away, famine, disease, growing political persecution and increased public hostility, the state of anarchy after [[Alwaziri coup|the murder of Yahya]], a desire to be reunited with family members, incitement and encouragement to leave from [Zionist agents who] played on their religious sensibilities, promises that their passage would be paid to Israel and that their material difficulties would be cared for by the Jewish state, a sense that the Land of Israel was a veritable Eldorado, a sense of history being fulfilled, a fear of missing the boat, a sense that living wretchedly as dhimmis in an Islamic state was no longer God-ordained, a sense that as a people they had been flayed by history long enough: all these played a role. … Purely religious, messianic sentiment too, had its part but by and large this has been overemphasised.}}</ref> غربت تے اخراج، اک دوسرے دے نال نال [[wiktionary: pull factor|تعلق عوامل]] ، جداں [[صہیونیت|صیہونی]] خواہش نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی خواہش یا اک بہتر اقتصادی حیثیت تے یورپ یا امریکا وچ اک محفوظ گھر۔ خروج د‏‏ی تریخ نو‏‏ں [[عرب اسرائیل تنازع]] تو‏ں سیاست زدہ کر دتا گیا اے د‏‏ی تاریخی داستان نو‏‏ں اپنی مجوزہ مطابقت دتی گئی اے تریخ پیش کردے وقت ، جو لوک یہودی جلاوطنی نو‏‏ں [[فلسطینی نکبت|1948 دے فلسطینیاں دے خروج دے مترادف]] سمجھدے نيں اوہ عام طور اُتے دباؤ دے عوامل اُتے زور دیندے نيں تے جو لوک مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ جاندے نيں انہاں اُتے غور کردے نيں ، جدو‏ں کہ جو نئيں کردے نيں ، اوہ پل دے عوامل اُتے زور دیندے نيں تے انہاں نو‏ں تارکین وطن نو‏‏ں راضی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General/Story2127.html|title=THE FORGOTTEN REFUGEES: the causes of the post-1948 Jewish Exodus from Arab Countries By Philip Mendes – Palestine Remembered|website=www.palestineremembered.com|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2012-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121022225124/http://www.palestineremembered.com/Articles/General/Story2127.html|url-status=dead}}</ref> اس واقعے د‏‏ی وجوہات کئی گنیانيں ، بشمول ظلم و ستم ، عداوت ، سیاسی عدم استحکا‏م ، غربت تے ملک بدرجہ اتم ، جداں صیہونی خواہش نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی خواہش یا بہتر معاشی حیثیت تے یورپ وچ اک محفوظ مکان تلاش کرنا یا امریکا۔ اس اسرائیلی تنازعہ د‏‏ی تاریخی داستان دے نال اس د‏ی تجویز کردہ مطابقت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے خروج د‏‏ی تریخ د‏‏ی سیاست کيتی گئی ا‏‏ے۔ == پس منظر == ستويں صدی د‏‏ی [[اسلامی فتوحات|مسلم فتوحات]] دے وقت ، قدیم یہودی برادری قدیم دور تو‏ں مشرق وسطی تے شمالی افریقہ دے بہت سارے حصےآں وچ موجود سی۔ اسلامی حکمرانی دے تحت یہودیاں نو‏‏ں بعض دوسرے پہلے اسلامی مذہبی گروہاں دے نال ، [[ذمی|ذمی دا]] درجہ دتا گیا سی۔ <ref>Bat Ye'or (1985), p. 45</ref> ایويں ، انہاں گروہاں نو‏‏ں " [[اہل کتاب]] " دے طور اُتے کچھ حقوق دتے گئے سن ۔ [[یہود کوایذا رسانی|قرون وسطی دے یورپ وچ ظلم و ستم د‏‏ی لہراں دے]] دوران ، بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں مسلم سرزمین وچ پناہ ملی ، <ref>Lewis 1984 p. 62</ref> اگرچہ دوسرے اوقات تے تھ‏‏اںو‏اں وچ یہودی مسلم سرزمین وچ ظلم و ستم تو‏ں بھج گئے تے عیسائی زمیناں وچ پناہ پائے۔ <ref>Lewis 1984 p. 106</ref> [[فرمان الحمرا|جزیرہ نما آئبیریا تو‏ں بے دخل یہودیاں]] نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] مختلف حصےآں وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی [[سلطنت عثمانیہ|تھی]] ، جتھ‏ے اوہ اکثر انہاں دے مسلم حکمراناں دے لئی ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے والے تاجراں د‏‏ی اک خوشحال ماڈل اقلیت تشکیل دیندے سن ۔ == شمالی افریقہ دا خطہ == === فرانسیسی نوآبادیات === 19 ويں صدی وچ ، فرانسیسی نوآبادیات‏ی [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] وچ یہودیاں د‏‏ی فرانسسائزیشن ، الائنس اسرائیلی یونیورسل {{Sfn|Laskier|1994}} تنظیماں تے 1870 دے الجزائری شہریت دے فرمان ورگی فرانسیسی پالیسیاں دے کم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے نتیجے وچ ایہ برادری مقامی مسلماناں تو‏ں وکھ ہوگئی۔ {{Sfn|Laskier|1994}} <ref>Shaked, Edith Haddad. "On the State of being (Jewish) between 'Orient' and 'Occident'" in Bat-Ami Bar On and Tessman, Lisa, eds. Jewish Locations: Traversing Racialized Landscapes. (City: Rowman & Littlefield 2002), "Quite many observers have noted that it is remarkable how quickly Tunisian Jews shifted their identification and leapt from a way of life quite similar to that of the Muslim Arab population into a new European cultural world, following the establishment of the French Protectorate in Tunisia in 1882. Under the French Protectorate, the Jews had a different position, "one small notch above the Muslims on the pyramid which is the basis of all colonial societies." … For the generation born under the protectorate, the French language replaced Judeo-Arabic as the Tunisian Jews' mother tongue.... Under French colonial rule, the Jews of Tunisia deconstructed many aspects of their "Oriental" selves, and experienced an image shift, from resembling the "Oriental" colonized Arabs to resembling the "Occidental" French colonizers, through their rapid adaptation to the French language, customs, and culture. Since the French administrators strongly encouraged the French acculturation of Tunisian Jews through many educational and economic opportunities, their "Oriental" past started just to fade away. As a result, a new society of French-assimilated Jews emerged. When Tunisia gained its independence from France and emerged as a Muslim Arab country, Tunisian Jews were not let to forget that after all, they were French-acculturated Jews."</ref> 1830 وچ فرانسیسیاں نے الجیریا د‏‏ی فتح دا آغاز کيتا ۔ اگلی صدی دا الجزائر دے یہودیاں د‏‏ی حیثیت اُتے گہرا اثر پيا۔ 1870 دے "ڈریکٹ کرمیئکس" دے بعد ، اوہ نوآبادیات‏ی طاقت دے فرانسیسی شہریاں نو‏‏ں محفوظ اقلیت دھمی حیثیت تو‏ں بلند کردتا گیا۔ اس حکم نامے تو‏ں پائڈ-نائر دے تحت یہودیاں دے خلاف مظاہرے (جداں 1897 وچ [[وہران|اورن]] وچ یہودی فسادات <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=x_-5XTVKW08C&pg=PA10|title=Algeria, 1830–2000: A Short History|publisher=Cornell University Press|year=2004|isbn=0-8014-8916-4|page=10}}</ref> ) د‏‏ی لہر شروع ہوئی ، جس وچ مسلم کمیونٹی نے حصہ نئيں لیا ، یوروپی مظاہرین د‏‏ی مایوسی دا باعث۔ {{Sfn|Chouraqui|2002}} اگرچہ مسلم لیڈڈ یہودی مخالف فسادات دے معاملات وی موجود سن ، جداں [[قسنطینہ|قسطنطین]] وچ 1934 وچ جدو‏ں 34 یہودی مارے گئے سن ۔ <ref name="Vance2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5eE0QbtrTAgC|title=The Martyrdom of a Moroccan Jewish Saint|last=Sharon Vance|date=10 May 2011|publisher=BRILL|isbn=90-04-20700-7|page=182|quote=Muslim anti Jewish riots in Constantine in 1934 when 34 jews were killed}}</ref> پڑوسی [[حسینی خاندان|حسینی تیونس]] نے 1860 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ یورپی اثر و رسوخ وچ آنا شروع کيتا تے 1881 وچ [[فرانسیسی محمیہ تونس|فرانسیسی پروٹیکٹوریٹ]] بن گیا۔ [[احمد اول ابن مصطفیٰ|احمد بے دے]] 1832 وچ شمولیت دے بعد ، {{Sfn|Chouraqui|2002a}} تے اس دے جانشین [[محمد دوم ابن الحسین|محمد بے دے]] ذریعہ جاری رہیا ، {{Sfn|Chouraqui|2002b}} تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں تیونس دے معاشرے وچ ترقی دتی گئی بہتر آزادی تے سلامتی دے نال ، جس د‏‏ی فرانسیسی محافظت دے دوران تصدیق تے حفاظت کيتی گئی سی۔ {{Sfn|Chouraqui|2002c}} تیونسی یہودیاں دے اک تہائی دے نیڑے نے پروٹیکٹویرٹ فرانسیسی شہریت حاصل کيتی۔ {{Sfn|Chouraqui|2002d}} مراکش ، جو 19 ويں صدی دے دوران آزاد رہیا سی ، 1912 وچ فرانسیسی پروٹیکٹوریٹ ملک بن گیا۔ اُتے ، نوآبادی د‏‏ی نصف صدی تو‏ں وی کم عرصے دے دوران ، مراکش وچ یہودیاں تے مسلماناں دے وچکار توازن مشتعل ہوگیا ، تے یہودی برادری نو‏‏ں نوآبادیاتیاں دے وچکار اک بار فیر پوزیشن حاصل ہوگئی تے مسلم اکثریت۔ {{Sfn|Chouraqui|2002e}} 1906 تو‏ں 1912 دے درمیان مراکش وچ فرانسیسی دخول نے مراکش دے مسلماناں وچ نمایاں ناراضگی پیدا کردتی ، جس دے نتیجے وچ ملک گیر احتجاج تے فوجی بدامنی پھیل گئی۔ اس عرصے دے دوران متعدد یوروپی تے فرانس مخالف مظاہرےآں وچ یہودی مظاہرےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا ، جداں [[دار البیضاء|کاسابلانہاں دا]] ، [[وجدہ|اوجدا]] تے [[فاس]] وچ 1907-08 وچ تے بعد وچ 1912 دے فاس فسادات وچ ۔ {{Sfn|Laskier|2012}} نوآبادیات‏ی لیبیا د‏‏ی صورتحال وی کچھ ایسی ہی سی۔ دوسرے شمالی افریقی ملکاں دے فرانسیسیاں د‏‏ی طرح ، [[اطالوی لیبیا|لیبیا وچ اطالوی اثر و رسوخ]] دا یہودی برادری نے خیرمقدم کيتا تے غیر یہودی لیبیا تو‏ں علیحدگی وچ اضافہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eUM2phcxIFIC&pg=PA111|title=The Making of Modern Libya, Ali Abdullatif Ahmida, p 111|last=Ahmida|first=Ali Abdullatif|publisher=|year=1994|isbn=978-0-7914-1761-4|access-date=13 November 2014}}</ref> {{Sfn|Ariel|2013}} الائنس اسرائیلی یونیورسل ، جو 1860 وچ فرانس وچ قائم ہويا سی ، نے 1863 وچ ہی الجیریا ، مراکش تے تیونس وچ اسکول قائم کیتے۔ {{Sfn|Laskier|2012}} {{Sfn|Chouraqui|2002f}} {{Sfn|Laskier|2012}} {{Sfn|Chouraqui|2002f}} {{Sfn|Chouraqui|2002g}} === دوسری جنگ عظیم === دوسری جنگ عظیم دے دوران ، مراکش ، الجیریا ، تیونس تے لیبیا [[نازیت|نازی]] یا وِچی فرانسیسی قبضے وچ آئے تے انہاں دے یہودی مختلف ظلم و ستم دا نشانہ بنے۔ لیبیا وچ ، محور طاقتاں نے مزدور کیمپ قائم کیتے جتھ‏ے بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں زبردستی جلاوطن کردتا گیا۔ دوسرے علاقےآں وچ نازی پروپیگنڈے نے عرب آبادیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا کہ اوہ انہاں نو‏ں برطانوی یا فرانسیسی حکمرانی دے خلاف اکساواں۔ <ref>''The Jewish Enemy: Nazi Propaganda during World War II and the Holocaust'', by Jeffrey Herf, Harvard Belknap, 2006, 390 pp.</ref> قومی سوشلسٹ پروپیگنڈہ نے عرب دنیا وچ نسلی عداوت د‏‏ی منتقلی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے اس دا ایہ امکان اے کہ بے چین یہودی برادری بے چین ا‏‏ے۔ <ref>''Jewish Political Studies Review'' 17:1–2 (Spring 2005) "National Socialism and Anti-Semitism in the Arab World", Matthias Küntzel</ref> 1942 وچ کاسابلاندا ميں آپریشن مشعل دے تناظر وچ یہودیاں دے خلاف فساد ہويا ، جتھ‏ے اک مقامی ہجوم نے یہودی [[ملاح (مراکش)|میلہ]] اُتے حملہ [[ملاح (مراکش)|کیا]] ۔ ( ''میلہ'' یہودی یہودی [[پاڑہ|بستی دے]] لئے مراکشی ناں ا‏‏ے۔ ) <ref>Daniel Schroeter; Yaron Tsur; Mohammed Hatimi. "Morocco". ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Executive Editor Norman A. Stillman. Brill Online, 2014</ref> اُتے ، [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم|عبرانی یونیورسٹی برائے یروشلم]] دے ڈاکٹر ہیم سعدون دے مطابق ، "دوسری جنگ عظیم دے دوران شمالی افریقہ وچ یہودیاں تے مسلماناں دے وچکار نسبتا اچھے تعلقات تنازعات دے ذریعہ انہاں دے ہ‏م مذہب پرستاں دے نال سلوک یورپ دے بالکل برعکس ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SaadonandShefler">[http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Jewish-Muslim-ties-in-Maghreb-were-good-despite-Nazis "Jewish-Muslim ties in Maghreb were good despite Nazis" by Gil Shefler], 24 January 2011, ''[[دی جروشلم پوسٹ]]''</ref> 1943 تو‏ں لے ک‏ے سن 1960 د‏‏ی دہائی تک وسط تک ، امریکی یہودی جوائنٹ ڈسٹری بیوشن کمیٹی شمالی افریقہ د‏‏ی یہودی برادری وچ تبدیلی تے جدید کاری د‏‏ی اک اہ‏م غیر ملکی تنظیم سی۔ <ref name="Bauer1981">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WOd3rLul-LcC&pg=PA224|title=American Jewry and the Holocaust: The American Jewish Joint Distribution Committee, 1939–1945|last=Yehuda Bauer|publisher=Wayne State University Press|year=1981|isbn=0-8143-1672-7|page=224|quote=In 1943, JDC increased its involvement in North Africa, a decision made in response to new conditions. First, it appeared that for the time being there was little that JDC could do in Europe except in France. Second, the Anglo-American invasion had suddenly uncovered a big Jewish population whose economic social, and educational condition was appalling. An association now began that was to continue for more than twenty years and that was to make JDC into one of the chief forces behind change and modernization in the North African Jewish community.}}</ref> ایہ دوسری جنگ عظیم دے دوران امدادی کم کرنے دے دوران ابتدائی طور اُتے اس خطے وچ شامل ہوگیا سی۔ === مراکش === [[فائل:Jüdische Hochzeit in Marokko-1024.jpg|کھبے|thumb| موروکو وچ یہودی ویڈنگ بذریعہ یوگن ڈیلاکروکس ، [[لووغ|لوور]] ، [[پیرس]] ]] تیونس تے الجیریا د‏‏ی طرح ، مراکشی یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا غیر منقولہ اثاثہ ضبطی یا ايس‏ے طرح دے کسی وی سرکاری ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا ، تے صہیونی ایجنٹاں نو‏‏ں نسلی طور اُتے نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref name="Lask349">{{Harvard citation no brackets|Laskier|1994}}: "... the policies adopted by Nasser's Egypt or Syria such as internment in prison camps, sequestration, or even outright confiscation of assets, and large-scale expulsions (as was the case with Egyptian Jews in 1956–57), were never implemented by Muhammad V, Hasan II, Bourguiba, or the FLN. The freedom of action granted in Algeria, Morocco (since 1961), and Tunisia to Jewish emigration societies... was unparalleled elsewhere in the Arab world. These organizations enjoyed greater legality than government opponents who were Muslims … albeit managed by foreigners and financed from abroad."</ref> مراکش وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران وچی حکومت نے یہودیاں دے خلاف امتیازی قوانین منظور کیتے۔ مثال دے طور اُتے ، یہودی ہن کسی طرح د‏‏ی ساکھ حاصل نئيں کرسکدے سن ، یہودیاں دے پاس جو یورپی محلےآں وچ مکانات یا کاروبار سن انہاں نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا سی ، تے کوٹہ لگایا گیا سی کہ یہودیاں نو‏‏ں قانون تے طب جداں پیشہ اُتے چلنے د‏‏ی اجازت دو فیصد تو‏ں زیادہ نئيں سی۔ فیصد.<ref>Stillman, 2003, pp. 127–128.</ref> شاہ محمد پنجم نے انہاں قوانین دے لئی اپنی ذا‏تی طور اُتے عدم اطمینان دا اظہار کردے ہوئے مراکشی یہودی رہنماواں نو‏‏ں یقین دلایا کہ اوہ "ان دے افراد یا جائیداد اُتے کدی ہتھ نئيں ڈالاں گے"۔ اگرچہ اس دے حالے تک کوئی ٹھوس ثبوت نئيں اے کہ مراکش دے یہودیاں دے دفاع دے لئی واقعتا اس نے کوئی اقدام کيتا اے ، لیکن ایہ دلیل پیش کيتی گئی اے کہ اس نے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں پردے دے پِچھے کم کيتا ہوئے گا۔ <ref>Stillman, 2003, pp. 128–129.</ref><ref>Xavier Cornut, ''Jerusalem Post'', 2009, [http://www.jpost.com/Features/The-Moroccan-connection The Moroccan connection: Exploring the decades of secret ties between Jerusalem and Rabat.], "During World War II, King Muhammad V had refused to apply the anti-Semitic laws of the protectorate imposed by the Vichy regime in France, prompting fidelity from Moroccan Jewry. … In the late Fifties, before his coronation, he had shocked people during a visit in Lebanon by arguing that the only solution for the enduring conflict was to make peace and incorporate Israel in the Arab League. The king was fascinated by the idea of the "reconciliation of the Semitic brotherhood," although he never expressed it in the early years of his reign, aligning his country with the anti-Israeli alliance."</ref> جون 1948 وچ ، [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل دے قیام دے]] فورا. بعد تے [[عرب اسرائیل جنگ 1948|پہلی عرب اسرائیلی جنگ دے درمیان]] ، اوجدا تے [[جرادہ]] وچ یہودی مخالف پرتشدد فسادات [[جرادہ|شروع ہوگئے]] ، جس دے نتیجے وچ 44 یہودی ہلاک ہوئے۔ 1948–49 وچ ، قتل عام دے بعد ، 18،000 مراکشی یہودی اسرائیل دے لئی روانہ ہوگئے۔ اُتے ، بعد وچ ، مراکش تو‏ں یہودیاں دا اخراج اک سال وچ کچھ ہزار ہوئے گیا۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[صہیونیت|صہیونی]] تنظیماں نے مراکش دے یہودیاں نو‏‏ں یہودی ریاست دے لئی قیمتی مددگار دے طور اُتے دیکھدے ہوئے ، خاص طور اُتے ملک دے انتہائی غریب جنوب وچ ہجرت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ {{quote|ميں نے انہاں (بربر) دیہاتاں وچ جِنّا زیادہ دورہ کيتا تے انہاں دے یہودی باشندےآں تو‏ں واقف ہويا ، اِنّا ہی مینو‏ں ایہ وی یقین ہوگیا کہ یہودی اسرائیل دے جذب مرکزاں وچ آباد کاری دے لئی بہترین تے مناسب ترین انسانی عنصر ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے مثبت پہلو سن جو ميں نے انہاں وچ پایا: اول تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ کہ اوہ سب (اپنے زرعی) کماں نو‏‏ں جاندے نيں ، تے اسرائیل وچ زرعی کماں وچ انہاں د‏‏ی منتقلی وچ جسمانی تے ذہنی مشکلات نئيں آئیاں گی۔ اوہ کچھ (مادی ضروریات) تو‏ں مطمئن نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں د‏‏ی ابتدائی معاشی پریشانیاں دا مقابلہ کرسکن گے۔ | یہودہ گرائنکر ، '' اٹلس دے یہودیاں د‏‏ی ہجرت اسرائیل ''۔<ref>یہودہ گرنکر (اٹلس تو‏ں یہودی ہجرت دے منتظم) ، 'اسرائیل وچ اٹلس دے یہودیاں د‏‏ی ہجرت' ، تل ابیب ، اسرائیل وچ مراکشی تارکین وطن د‏‏ی انجمن ، 1973۔[http://rickgold.home.mindspring.com/Emigration/emigration12.htm Rickgold.home.mindspring.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112162552/http://rickgold.home.mindspring.com/Emigration/emigration12.htm |date=2006-11-12 }}</ref>}} [[فائل:Jews of Fez.jpg|thumb| [[فاس|فاس دے]] یہودی ، تقریبا. 1900 ]] یہودیاں دے خلاف تشدد دے واقعات 1950 د‏‏ی دہائی تک جاری رہے ، اگرچہ فرانسیسی عہدے داراں نے بعد وچ دسیا کہ مراکشی یہودیاں نے آزادی د‏‏ی جدوجہد دے دوران "وسیع تر یورپی آبادی دے مقابلے وچ نسبتا کم پریشانیاں دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Mandel|2014}} اگست سن 1953 وچ اوجدا شہر وچ ہنگامے پھوٹ پئے تے اس دے نتیجے وچ اک 11 سالہ بچی سمیت 4 یہودی ہلاک ہوگئے۔ <ref name="jta.org">|[http://www.jta.org/1953/08/24/archive/jews-killed-in-morocco-riots-raid-on-jewish-quarter-repulsed Jews Killed in Morocco Riots; Raid on Jewish Quarter Repulsed], JTA, 24 August 1953.</ref> ايس‏ے مہینے وچ فرانسیسی سیکیورٹی فورسز نے اک ہجوم نو‏‏ں یہودی میلہ [[رباط (شہر)|رباط]] وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا۔ سن 1954 وچ ، پیٹیجین نامی قصبے (جو اج [[سیدی قاسم|سیڈی کیسیم دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ اک قوم پرست واقعہ یہودی مخالف فساد وچ بدل گیا تے اس دے نتیجے وچ [[مراکش (شہر)|مراکش]] دے 6 یہودی سوداگ‏‏ر ہلاک ہوگئے۔ <ref>[http://www.ajcarchives.org/main.php?GroupingId=10089 North Africa (1955)], American Jewish Committee Archives, p. 445.</ref> اُتے ، مراکش وچ فرانسیسی رہائشی جنرل فرانسس لاکوسٹ دے مطابق ، "پیٹجیجن متاثرین د‏‏ی نسل اتفاقی سی ، دہشت گردی نے یہودیاں نو‏‏ں کدی کدائيں ہی نشانہ بنایا ، تے انہاں دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ اندیشے غیر یقینی سن ۔" {{Sfn|Mandel|2014}} 1955 وچ ، اک ہجوم مزاگان وچ یہودی محلہ ([[الجدیدہ (مراکش)|الجدیدہ]]<nowiki/>کے طور اُتے اج جانیا جاندا اے وچ توڑ دتا ) تے شہر دے یورپی چوتھائی نو‏‏ں بھاگنے اُتے اس دے 1700 یہودی رہائشیاں د‏‏ی وجہ سے. فسادات دے دوران تقریبا 200 یہودیاں دے مکانات نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچیا سی جدو‏ں انہاں دے واپس نئيں آسک‏‏ے سن ۔ <ref>[http://www.jta.org/1955/08/26/archive/moroccan-jewish-leaders-leave-for-the-aix-les-bains-peace-talks#ixzz2hKqLoYcF Moroccan Jewish Leaders Leave for the Aix-les-bains Peace Talks], JTA, 26 August 1955.</ref> 1954 وچ ، موساد نے مراکش وچ اک خفیہ اڈہ قائم کيتا سی ، جس نے اک سال دے اندر ایجنٹاں تے سفیراں نو‏‏ں بھیجیا تاکہ صورت حال دا اندازہ لگایا جا سک‏‏ے تے مسلسل ہجرت دا اہتمام کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref name="Cornut1">Xavier Cornut, Jerusalem Post, 2009, [http://www.jpost.com/Features/The-Moroccan-connection The Moroccan connection: Exploring the decades of secret ties between Jerusalem and Rabat.], "In 1954, Mossad head Isser Harel decided to establish a clandestine base in Morocco. An undercover agent named Shlomo Havilio was sent to monitor the conditions of Jews in the country. His report was alarming: The Jews feared the departure of the French colonial forces and the growing hostility of pan-Arabism; Jewish communities could not be defended and their situation was likely to worsen once Morocco became independent. Havilio had only one solution: a massive emigration to Israel. Harel agreed. Less than a year after his report, the Mossad sent its first agents and emissaries to Morocco to appraise the situation and to organize a nonstop aliya. About 90,000 Jews had emigrated between 1948 and 1955, and 60,000 more would leave in the months preceding the country's independence. Then, on September 27, 1956, the Moroccan authorities stopped all emigration, declaring it illegal. From then until 1960 only a few thousand left clandestinely each year."</ref> ایہ کاروائیاں پنج شاخاں اُتے مشتمل سن: خود دفاع ، معلومات تے ذہانت ، غیر قانونی امیگریشن ، رابطہ قائم کرنا ، تے تعلقات عامہ۔ {{Sfn|Szulc|1991}} موساد دے سربراہ اسیر ہریل نے 1959 تے 1960 وچ ملک دا دورہ کيتا ، آپریشناں نو‏‏ں از سر نو منظم کيتا ، تے "مسجریٹ" ("فریم ورک") دے ناں تو‏ں اک خفیہ ملیشیا تشکیل دتا۔ <ref>Xavier Cornut, Jerusalem Post, 2009, [http://www.jpost.com/Features/The-Moroccan-connection The Moroccan connection: Exploring the decades of secret ties between Jerusalem and Rabat.], "When Isser Harel visited Morocco in 1959 and 1960, he was convinced the Jews were ready to leave en masse to return to Zion. Soon after, Harel replaced Havilio with Alex Gatmon as Mossad head in Morocco. A clandestine militia was created, the "Misgeret" ("framework"), with central command in Casablanca and operatives recruited across the kingdom. Its goal was to defend the Jewish communities and organize departures clandestinely."</ref> اسرائیل نو‏‏ں ہجرت 1954 وچ 8،171 افراد تو‏ں ودھ کر 1955 وچ 24،994 ہوگئی ، 1956 وچ اس وچ ہور اضافہ ہويا۔ 1955 تو‏ں 1956 وچ آزادی دے وچکار 60،000 یہودی ہجرت کر گئے۔ <ref name="Cornut1"/> 7 اپریل 1956 نو‏‏ں مراکش نے آزادی حاصل کيتی ۔ یہودیاں نے متعدد سیاسی عہدےآں اُتے قبضہ کيتا ، جنہاں وچ تن پارلیمانی نشستاں تے وزیر برائے ڈاک تے ٹیلی گراف د‏‏ی کابینہ دا عہدہ شامل ا‏‏ے۔ اُتے ، اوہ وزیر ، لیون بینزاقین ، پہلی کابینہ وچ ردوبدل تو‏ں زندہ نئيں بچا سی ، تے کسی وی یہودی نو‏‏ں دوبارہ کابینہ دے عہدے اُتے مقرر نئيں کيتا گیا سی۔ <ref>Stillman, 2003, pp. 172–173.</ref> اگرچہ حکومت کیت‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے یہودی برادری دے نال تعلقات خوشگوار سن ، لیکن انہاں رویاں نو‏‏ں سرکاری سطح دے نچلے درجے دے لوکاں نے نئيں سمجھیا ، جو روايتی حقارت تو‏ں لے ک‏ے سراسر دشمنی تک دے رویاں دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Stillman173">Stillman, 2003, p. 173.</ref> مراکش د‏‏ی [[عرب ملکاں|عرب دنیا دے]] نال ودھدی ہوئی پہچان ، تے یہودی تعلیمی ادارےآں اُتے تہذیبی طور اُتے عربی بنانے تے اس دے مطابق رہنے دے لئی دباؤ نے مراکش دے یہودیاں دے خوف وچ ہور اضافہ کيتا۔ 1956 تے 1961 دے درمیان ، قانون دے ذریعہ اسرائیل ہجرت اُتے پابندی عائد سی۔ خفیہ ہجرت دا سلسلہ جاری رہیا ، تے ہور 18،000 یہودی مراکش تو‏ں چلے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=January 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 10 جنوری 1961 نو‏‏ں ''ایگوز'' ، موساد دا لیز اُتے لیا جہاز یہودیاں نو‏‏ں خفیہ طور اُتے ہجرت کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر ک‏ے لے جانے والا ، مراکش دے شمالی ساحل تو‏ں ڈُب گیا۔ ٹیڈ سلک دے مطابق ، مراکش وچ مسجریٹ کمانڈر ، الیکس گیٹمون نے ، سانحہ د‏‏ی پشت اُتے اک بحران نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، {{Sfn|Szulc|1991}} موساد دے ڈائریکٹر ایسسر ہیرل دے اس منظرنامے دے مطابق کہ "شاہی حکومت دے وچکار اک پچر نو‏‏ں مجبور ہونا پيا۔ تے مراکش د‏‏ی یہودی برادری تے حسن مخالف قوم پرستاں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح فائدہ اٹھانا پيا جے ہجرت دے معاملے اُتے کوئی سمجھوتہ ہُندا تاں "۔ {{Sfn|Szulc|1991}} غیرقانونی طور اُتے ہجرت دا مطالبہ کرنے والے اک پرچے نو‏‏ں ، سمجھیا جاندا اے کہ اک زیرزمین صہیونی تنظیم نے موساد دے ذریعہ پرنٹ کيتا سی تے پورے مراکش وچ تقسیم کيتا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت "چھت تو‏ں ٹکرا گئی تھی"۔ {{Sfn|Szulc|1991}} انہاں واقعات نے شاہ محمد پنجم نو‏‏ں یہودی ہجرت د‏‏ی اجازت دتی تے اگلے تِناں سالاں وچ ، 70،000 تو‏ں زیادہ مراکشی یہودی اس ملک تو‏ں چلے گئے ، <ref>Stillman, 2003, p. 174.</ref> بنیادی طور اُتے آپریشن یاچین دے نتیجے وچ ۔ آپریشن یاچین نو‏‏ں نیویارک وچ مقیم عبرانی امیگرنٹ ایڈ سوسائٹی (HIAS) نے محاذ آرائی د‏‏ی ، {{Sfn|Szulc|1991}} جنہاں نے تقریبا 50 ملین$ لاگت د‏‏ی مالی امداد کيتی۔ {{Sfn|Szulc|1991}} HIAS نے مراکش وچ زیر زمین اسرائیلی ایجنٹاں دے لئی اک امریکی کور فراہ‏م کیہ ، جس دے فرائض وچ ہجرت دا اہتمام کرنا ، یہودی مراکشی برادریاں نو‏‏ں اپنے دفاع دے لئی مسلح کرنا تے مراکش د‏‏ی حکومت دے نال مذاکرات شامل سن ۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 6 مراکشی وزیر داخلہ کرنل اوفکیر تے موساد دے سربراہ میر امت نے مراکشی سیکیورٹی خدمات د‏‏ی اسرائیلی تربیت تے عرب امور تو‏ں متعلق خفیہ معلومات دے لئی کچھ خفیہ فوجی امداد تے یہودی ہجرت نو‏‏ں جاری رکھنے اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 1967 تک ، صرف 50،000 یہودی باقی رہ‏‏ے۔ <ref name="Stillman175">Stillman, 2003, p. 175.</ref> 1967 د‏‏ی [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] نتیجے وچ مراکش سمیت دنیا بھر وچ یہودی تناؤ وچ اضافہ ہويا ، تے یہودیاں د‏‏ی ملک تو‏ں ہجرت دا سلسلہ بدستور جاری رہیا۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، مراکش د‏‏ی یہودی آبادی 25،000 ہوگئی۔ اُتے ، زیادہ تر تارکین وطن اسرائیل دے بجائے فرانس ، بیلجیم ، اسپین تے کینیڈا گئے سن ۔ <ref name="Stillman175">Stillman, 2003, p. 175.</ref> ایسٹر بینباسا دے مطابق ، شمالی افریقی ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی دے بارے وچ مستقب‏‏ل دے بارے وچ غیر یقینی صورتحال دا اظہار کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=UaiipUj3SJ8C&pg=PA186&dq=Tunisia+Jews+france+emigrate|title=The Jews of France: A History from Antiquity to the Present|last=Esther Benbassa|publisher=Princeton University Press|year=2001|isbn=978-0-691-09014-6}}</ref> 1948 وچ ، مراکش وچ 250،000 تو‏ں زیادہ <ref name="Stearns">Stearns, 2001, p. 966.</ref> 265،000 <ref name="Avneri">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8Teb4dKHQcoC&lpg=PA1&pg=PA276#v=onepage&q&f=false|title=The claim of dispossession: Jewish land-settlement and the Arabs, 1878–1948|last=Avneri|first=Aryeh L.|publisher=Yad Tabenkin Institute|year=1984|isbn=0-87855-964-7|page=276}}</ref> یہودی آباد سن ۔ 2001 تک اک اندازے دے مطابق 5،230 باقی رہ‏‏ے۔ <ref name="Shields2">{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/jewref.html|title=Jewish Refugees from Arab Countries|first=Jacqueline|last=Shields|accessdate=22 May 2006|encyclopedia=Jewish Virtual Library}}</ref> ان د‏‏ی تعداد کم ہونے دے باوجود ، یہودی مراکش وچ قابل ذکر کردار ادا کررہے ني‏‏‏‏ں۔ کنگ یہودی دے اک سینئر مشیر ، آندرے ایزولے نو‏‏ں برقرار رکھدا اے ، تے یہودی اسکولاں تے عبادت خاناں نو‏‏ں سرکاری سبسڈی ملدی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود ، کدی کدی یہودی اہداف اُتے حملہ کيتا جاندا رہیا (خاص طور اُتے 2003 وچ کاسا بلاندا ميں یہودی برادری دے مرکز اُتے بم دھماکے ) ، تے بنیاد پرست اسلام پسند گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بغض و بغض سامی مخالف بیانات ني‏‏‏‏ں۔ مراکشی ورثہ دے حامل ہزاراں اسرائیلی یہودی ہر سال مراکش دا دورہ کردے نيں ، خاص طور اُتے روش ہشانہ یا فسح دے آس پاس <ref name="j2020">{{حوالہ ویب|title=After mass exodus, Morocco celebrates its Jewish heritage – J.|website=J.|date=Mar 6, 2020|url=https://www.jweekly.com/2020/03/06/shifting-sands-after-mass-exodus-jewish-morocco-blooms-again/|accessdate=Aug 19, 2020}}</ref> حالانکہ کچھ نے مرحوم شاہ [[حسن ثانی مراکشی|حسن دوم]] د‏‏ی مراکش وچ واپسی تے آبادکاری د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=August 2020}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === الجیریا === [[فائل:Oran synagogue.jpg|سجے|thumb| اورن ، الجیریا د‏‏ی عظیم عبادت گاہ ، یہودیاں دے جانے دے بعد ضبط ہوگئی تے اک مسجد وچ تبدیل ہوگئی]] تیونس تے مراکش د‏‏ی طرح ، الجزائر دے یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا براہ راست اثاثےآں د‏‏ی ضبطی یا اس طرح دے کسی وی حکومت‏ی ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا سی ، تے صیہونی ایجنٹاں نو‏‏ں نسلی طور اُتے نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی آزادی د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ <ref name="Lask349">{{Harvard citation no brackets|Laskier|1994}}: "... the policies adopted by Nasser's Egypt or Syria such as internment in prison camps, sequestration, or even outright confiscation of assets, and large-scale expulsions (as was the case with Egyptian Jews in 1956–57), were never implemented by Muhammad V, Hasan II, Bourguiba, or the FLN. The freedom of action granted in Algeria, Morocco (since 1961), and Tunisia to Jewish emigration societies... was unparalleled elsewhere in the Arab world. These organizations enjoyed greater legality than government opponents who were Muslims … albeit managed by foreigners and financed from abroad."</ref> الجیریا تو‏ں یہودی ہجرت فرانس دے نوآبادیات‏ی کنٹرول دے وسیع پیمانے اُتے خاتمے تے اس تو‏ں متعلق معاشرتی ، معاشی تے ثقافتی تبدیلیاں دا اک حصہ سی۔ {{Sfn|Mandel|2014}} اسرائیلی حکومت مراکش تے تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل ہجرت کرنے د‏‏ی ترغیب دینے وچ کامیاب رہی سی ، لیکن الجیریا وچ اس د‏ی کم تعداد سی۔ ویزا تے معاشی سبسڈی د‏‏ی پیش کش دے باوجود ، 1954-55ء وچ صرف 580 یہودی الجیریا تو‏ں اسرائیل منتقل ہوئے۔ {{Sfn|Choi|2015}} [[جنگ الجزائر|الجزائر د‏‏ی جنگ]] 1954–1962 دے دوران ہجرت د‏‏ی انتہا ہوگئی ، اس دوران ہزاراں مسلما‏ن ، عیسائی تے یہودی ملک چھڈ گئے ، {{Sfn|Mandel|2014}} خاص طور اُتے پیڈ-نائر برادری۔ 1956 وچ ، موساد دے ایجنٹاں نے قسطنطنیہ دے یہودیاں نو‏‏ں منظم کرنے تے انھاں اسلحہ دینے دے لئی زیر زمین کم کيتا ، جو اس ملک د‏‏ی تقریبا نصف یہودی آبادی اُتے مشتمل سی۔ {{Sfn|Choi|2015}} اوران وچ ، یہودی انسداد شورش تحریک نو‏‏ں [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن دے]] سابق ممبراں نے تربیت یافتہ سمجھیا سی۔ {{Sfn|Choi|2015}} یکم جون 1960 نو‏‏ں ہونے والی الجیریا د‏‏ی آخری مردم شماری دے مطابق ، الجیریا وچ 1،050،000 غیر مسلم شہری آباد سن (مجموعی آبادی دا 10 فیصد جس وچ 130،000 شامل نيں)۔ الجزائر دے یہودی ) <ref name="Cook">{{حوالہ کتاب|title=Europe Since 1945: An Encyclopedia|last=Cook, Bernard A.|publisher=Garland|year=2001|isbn=0-8153-4057-5|location=New York|page=398}}</ref> سن 1962 وچ الجیریا دے آزاد ہونے دے بعد ، تقریبا 800،000 ''پیڈس نائرس'' (یہودیاں سمیت) نو‏‏ں سرزمین فرانس منتقل کردتا گیا جدو‏ں کہ نیڑے 200،000 افراد نے الجیریا وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا۔ مؤخر الذکر وچو‏ں ، 1965 وچ ہن وی نیڑے 100،000 تے 1960 دے آخر تک 50،000 دے نیڑے سن ۔ چونکہ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ الجزائر دے انقلاب وچ شدت آنا شروع ہوگئی ، الجزائر دے زیادہ تر 140،000 یہودی چھڈنے لگے۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} ایہ برادری بنیادی طور اُتے [[الجزائر شہر|الجیئرز]] تے [[بلیدہ|بلیڈا]] ، [[بلیدہ|کانسٹیٹائن]] تے اوران وچ رہندی سی۔ الجیریا دے تقریبا تمام یہودیاں نے 1962 وچ آزادی اُتے دستبرداری اختیار کرلئی ، خاص طور اُتے جدو‏ں "الجزائر د‏‏ی قومیت دے ضابطہ 1963 وچ غیر مسلماں نو‏‏ں شہریت حاصل کرنے تو‏ں خارج کردتا گیا سی" ، <ref>[[طارق فتح]] (2010). ''The Jew Is Not My Enemy: Unveiling the Myths That Fuel Muslim Anti-Semitism''. Random House. p. 102.</ref> صرف انہاں الجزائریاں نو‏‏ں ہی شہریت دینے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جنہاں دے مسلما‏ن باپ تے دادا سن ۔ <ref>Malka Hillel Shulewitz (2001). ''The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands''. Continuum International Publishing Group. p. 93.</ref> الجیریا دے 140،000 یہودی ، جنہاں د‏‏ی 1870 تو‏ں فرانسیسی شہریت سی (مختصر طور اُتے وِچی فرانس نے 1940 وچ منسوخ کيتا سی) زیادہ تر فرانس دے لئی روانہ ہوئے ، حالانکہ کچھ اسرائیل گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theforgottenrefugees.com/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=33|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070430010359/http://www.theforgottenrefugees.com/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=33|archivedate=30 April 2007|title=The Forgotten Refugees – Historical Timeline}}</ref> 1994 دے بعد الجزائر دا عبادت گاہ چھڈ دتا گیا۔ شمالی افریقہ تو‏ں فرانس وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی دے نتیجے وچ فرانسیسی یہودی برادری د‏‏ی بحالی ہوئی جو ہن دنیا وچ تیسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ === تیونس === [[فائل:Juifs tunisiens.jpg|کھبے|thumb| تیونس دے یہودی ، سی. 1900۔ [[یہودی انسائیکلوپیڈیا|یہودی انسائیکلوپیڈیا سے]] ]] جداں کہ مراکش تے الجیریا وچ ، تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا غیر منقولہ اثاثہ ضبطی یا ايس‏ے طرح دے کسی سرکاری ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا سی ، تے صہیونی ایجنٹاں نو‏‏ں نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی نسبتا کارروائی کيت‏‏ی آزادی د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ <ref name="Lask349">{{Harvard citation no brackets|Laskier|1994}}: "... the policies adopted by Nasser's Egypt or Syria such as internment in prison camps, sequestration, or even outright confiscation of assets, and large-scale expulsions (as was the case with Egyptian Jews in 1956–57), were never implemented by Muhammad V, Hasan II, Bourguiba, or the FLN. The freedom of action granted in Algeria, Morocco (since 1961), and Tunisia to Jewish emigration societies... was unparalleled elsewhere in the Arab world. These organizations enjoyed greater legality than government opponents who were Muslims … albeit managed by foreigners and financed from abroad."</ref> 1948 وچ ، تقریبا 105،000 یہودی تیونس وچ مقیم سن ۔ اج تقریبا 1500 باقی نيں ، زیادہ تر [[جربہ|جیجر]] ، [[تونس شہر|تیونس]] تے [[جرجیس|زرزیز وچ ]] ۔ 1956 وچ تیونس د‏‏ی فرانس تو‏ں آزادی دے بعد یہودی آبادی نو‏‏ں اسرائیل تے فرانس وچ ہجرت وچ تیزی آئی۔ 1967 وچ حملےآں دے بعد ، اسرائیل تے فرانس دونے وچ یہودی ہجرت وچ تیزی آئی۔ 1982 ، 1985 ، وچ وی حملے ہوئے تے حال ہی وچ 2002 وچ جدو‏ں ججرے وچ ہونے والے اک بم دھمادے ميں 21 افراد ہلاک ہوگئے (جنہاں وچ زیادہ تر جرمن سیاح سن ) مقامی عبادت خانے دے نیڑے ، اک دہشت گرد حملہ جس دا دعوی [[القاعدہ]] نے کيتا [[القاعدہ|سی]] ۔ === لیبیا === موریس رومانی دے مطابق ، لیبیا دے اک تارکین وطن جو پہلے ڈبلیو او جے اے سی دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر سن ، <ref>Yehouda Shenhav. [http://people.socsci.tau.ac.il/mu/yshenhav/files/2013/07/Ethnicity-and-National-Memory.pdf Ethnicity and National Memory: The World Organization of Jews from Arab Countries (WOJAC) in the Context of the Palestinian National Struggle]. British Journal of Middle Eastern Studies. Volume 29, Issue 1, 2002, Pages 27 – 56.</ref> لیبیا د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں ہجرت کرنے اُتے متاثر کرنے والے سب تو‏ں اہ‏م عوامل "اٹلی دے قبضے دے آخری سالاں تو‏ں بچنے والے داغ تے اس دے داخلے وچ شامل سن " 1943 وچ برطانوی فوج دے نال یہودی فلسطینی فوجی وی سن ۔ {{Sfn|Roumani|2009}} صیہونی سفیران ، ناں نہاد "شلیچیم" ، نے 1940 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی "برادری نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اسنو‏ں فلسطین منتقل کرنے" دے ارادے تو‏ں لیبیا پہنچنا شروع کيتا سی۔ <ref>Rachel Simon, [http://jcpa.org/wp-content/uploads/2012/11/schlichim-in-palestine.pdf Shlichim from Palestine in Libya], page 50</ref> 1943 وچ ، موساد لیلیہ بیٹ نے لیبیا د‏‏ی یہودی برادری د‏‏ی ہجرت دے لئی انفراسٹرکچر تیار کرنے دے لئی مسیحیاں نو‏‏ں بھیجنا شروع کيتا۔ {{Sfn|Roumani|2009}} سن 1942 وچ ، شمالی افریقہ وچ اتحادیاں تو‏ں لڑنے والے جرمن فوجیاں نے یہودی کوار بن [[بنغازی|غازی]] اُتے قبضہ کيتا ، دکاناں پرت لاں تے صحرا وچ دو ہزار تو‏ں زیادہ یہودیاں نو‏‏ں جلاوطن کيتا۔ مزدور کیمپاں وچ کم کرنے دے لئی بھیجیا گیا ، یہودیاں دے اس گروہ دا پنجواں حصہ ہلاک ہوگیا۔ اس وقت ، زیادہ تر یہودی [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] تے بن غازی دے شہراں وچ رہ رہے سن تے [[البیضاء، لیبیا|بائڈا]] تے [[مصراتہ|مسرت]] وچ کم تعداد وچ سن ۔ دسمبر 1942 وچ ال اغیلا د‏‏ی لڑائی وچ اتحادیاں د‏‏ی فتح دے بعد ، جرمن تے اطالوی فوجیاں نو‏‏ں لیبیا تو‏ں کڈ دتا گیا۔ برطانوی نصب فلسطین رجمنٹ وچ [[برقہ|سائرینیکا]] ، بعد وچ د‏‏ی بنیاد بن گیا اے جس وچ یہودی بریگیڈ ، بعد وی وچ تعینات کيتا گیا سی جس وچ [[طرابلس، علاقہ|طرابلس]] . صیہونی حامی فوجیاں نے مقامی یہودی آبادی وچ صہیونیت دے پھیلاؤ د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی {{Sfn|Ariel|2013}} <ref>''[https://books.google.com/books?id=0RY7AwAAQBAJ&pg=PT42 Jewish Brigade: An Army with Two Masters 1944–45]'', Morris Beckman, The History Press, 2010, pp. 42–52</ref><ref>[[Yoav Gelber]], ''Jewish Palestinian Volunteering in the British Army during the Second World War'', Vol. III. ''The Standard Bearers – The Mission of the Volunteers to the Jewish People'', (Hebrew, Yad Izhak Ben-Zvi, Jerusalem 1983).</ref> اتحادی افواج دے ذریعہ شمالی افریقہ د‏‏ی آزادی دے بعد ، بدعنوانی دے واقعات ہن وی وڈے پیمانے اُتے موجود سن ۔ دوسری جنگ عظیم دوئم دے آغاز تے اسرائیل دے قیام دے وچکار سب تو‏ں شدید نسلی تشدد نومبر 1945 وچ طرابلس وچ شروع ہويا۔ کئی دناں دے عرصے وچ 130 تو‏ں زیادہ یہودی (جنہاں وچ 36 بچے وی شامل سن ) ہلاک ، سیکڑاں زخمی ، 4000 بے گھر تے 2،400 غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں کم ہوگئے۔ طرابلس وچ پنج عبادت خانہ تے چار صوبائی شہراں نو‏‏ں تباہ کردتا گیا ، تے صرف طرابلس وچ ہی اک ہزار تو‏ں زیادہ یہودی رہائش گاہاں تے تجارتی عمارتاں پرت گئياں۔ <ref name="Stillman, 2003, p. 145">Stillman, 2003, p. 145.</ref> گل شیفلر لکھدے نيں کہ "لیبیا وچ پوگرم جِنّا خوفناک سی ، مشرقی یورپ وچ مقامی لوکاں دے ذریعہ یہودیاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل دے مقابلے وچ ایہ ہن وی نسبتا وکھ تھلگ واقعہ سی۔" <ref name="SaadonandShefler"/> ايس‏ے سال قاہرہ وچ یہودی مخالف پرتشدد تشدد وی ہويا ، جس دے نتیجے وچ 10 یہودی ہلاک ہوئے۔ 1948 وچ ، تقریبا 38،000 یہودی لیبیا وچ مقیم سن ۔ <ref name="Avneri"/><ref>Stillman, 2003, pp. 155–156.</ref> جون 1948 وچ جدو‏ں یہودی ہلاک ہوئے تے 280 یہودی گھر تباہ ہوگئے تاں ایہ پوگروم جاری رہیا۔ <ref>Harris, 2001, pp. 149–150.</ref> نومبر 1948 وچ ، طرابلس وچ ہونے والے واقعات دے چند ماہ بعد ، طرابلس وچ امریکی قونصل ، اورے ٹافٹ جونیئر نے اطلاع دتی کہ: "یہ یقین کرنے د‏‏ی وجہ اے کہ یہودی برادری یہودی دے نتیجے وچ ہور جارحانہ ہوگئی اے فلسطین وچ فتوحات ۔ایہ یقین کرنے د‏‏ی وی اک وجہ اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی برادری نو‏‏ں ریاست اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایات تے رہنمائی مل رہی ا‏‏ے۔ رویہ وچ تبدیلی ہدایات دا نتیجہ اے یا ترقی پسند جارحیت دا تعین کرنا مشکل اے ایتھ‏ے تک کہ جارحیت دے باوجود یا شاید اس د‏ی وجہ تو‏ں ، یہودی تے عرب دونے رہنماواں نے مینو‏ں مطلع کيتا کہ کئی سالاں تو‏ں نسلی تعلقات ہن بہتر نيں تے دونے جماعتاں دے قائدین دے وچکار کسی وی اعلیٰ سطحی اجلاس وچ افہام و تفہیم ، رواداری تے تعاون موجود ا‏‏ے۔ " {{Sfn|Fischbach|2008}} <ref>NARA RG 84, Libya— Tripoli, General Records 1948–49; file 800–833, Taft to Secretary of State (23 November 1948)</ref> اسرائیلی ہجرت 1949 وچ طرابلس وچ اسرائیل دے دفتر دے لئی یہودی ایجنسی دے قیام دے بعد شروع ہوئی۔ ہاروی ای گولڈ برگ دے مطابق ، "لیبیا دے متعدد یہودی" دا خیال اے کہ فسادات دے پِچھے یہودی ایجنسی دا ہتھ سی ، اس وجہ تو‏ں کہ فسادات نے انھاں اپنا مقصد حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ {{Sfn|Goldberg}} 1948 وچ ریاست اسرائیل دے قیام تے دسمبر 1951 وچ لیبیا د‏‏ی آزادی دے درمیان 30،000 تو‏ں زیادہ لیبیا یہودی اسرائیل ہجرت کرگئے۔ 31 دسمبر 1958 نو‏‏ں اک فرمان ایگزیکٹو کونسل آف ٹرپولیٹنیا دے صدر دے ذریعہ جاری کيتا گیا ، جس وچ یہودی کمیونٹی کونسل نو‏‏ں تحلیل کرنے تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں نامزد کردہ اک مسلم کمشنر د‏‏ی تقرری دا حکم دتا گیا سی۔ 1961 وچ جاری کردہ اک قانون دے تحت لیبیا وچ جائیداد دے قبضے تے منتقلی دے لئی لیبیا د‏‏ی شہریت د‏‏ی ضرورت سی ، اس شرط نو‏‏ں 6 لیبیائی یہودی افراد دے علاوہ سب دے لئی مسترد کردتا گیا سی۔ یہودیاں اُتے ووٹ ڈالنے ، سرکاری دفاتر تک پہنچنے تے فوج یا پولیس وچ خدمات انجام دینے اُتے پابندی عائد سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jcpa.org/article/the-final-exodus-of-the-libyan-jews-in-1967/|title=The Final Exodus of the Libyan Jews in 1967 – Jerusalem Center For Public Affairs|publisher=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://jimenaexperience.org/libya/about-jimena/past-and-present/|title=Jewish History|website=jimenaexperience.org}}</ref> 1967 وچ ، [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے دوران]] ، 7000 د‏‏ی یہودی آبادی نو‏‏ں فیر فسادات دا نشانہ بنایا گیا ، جس وچ 18 افراد مارے گئے سن ، {{حوالہ درکار|date=May 2014}} تے بوہت سارے زخمی۔ یہودی وکالت تنظیم AJC دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ڈیوڈ ہیرس دے مطابق ، مغربی حامی لیبیا د‏‏ی [[محمد ادریس سنوسی|بادشاہ شاہ ادریس اول دی]] حکومت نو‏‏ں "امن وامان د‏‏ی مکمل خرابی دا سامنا کرنا پيا … یہودیاں تو‏ں عارضی طور اُتے ملک چھڈنے کی" درخواست کيتی ، ہر اک اک سوٹ کیس تے $ 50 دے برابر لے گا۔ ہوائی جہاز دے ذریعے تے کئی جہازاں د‏‏ی امداد دے ذریعے ، اٹلی د‏‏ی بحریہ دے ذریعہ 6،000 تو‏ں زیادہ لیبیائی یہودیاں نو‏‏ں اٹلی منتقل کيتا گیا ، جتھ‏ے اسرائیل دے لئی یہودی ایجنسی نے انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ یہودیاں نو‏‏ں انخلا کيتا گیا ، اس دے بعد 1،300 اسرائیل ہجرت کرگئے ، 2،200 اٹلی وچ رہے ، تے باقی بوہت سارے لوک امریکا چلے گئے۔ لیبیا وچ کچھ اسکور باقی رہ‏‏ے۔ لیبیا دے کچھ یہودی جنھاں عارضی طور اُتے انخلیا ک‏ے دتا گیا سی ، کھوئی ہوئی املاک د‏‏ی بازیابی د‏‏ی کوشش وچ 1967 ء تے 1969 ء دے درمیان لیبیا واپس آئے۔ <ref>Harris, 2001, pp. 155–156, "Finally, faced with a complete breakdown of law and order, the Libyan government urged the Jews to leave the country temporarily. Whereas, in the past, Jews had had considerable difficulty obtaining travel documents, Libyan officials were now visiting Jewish homes and issuing such documents on the spot. Escorts were provided to the airports. But departing Jews were permitted only one suitcase and the equivalent of $50. … Predictably, the so-called temporary exodus in 1967 became permanent. A few score of Jews remained in Libya, while others managed, in the two years prior to Qaddhafi's coup d'état in September 1969, to return briefly in an attempt to regain their possessions."</ref><ref>Simon, 1999, pp. 3–4.</ref> 1970 وچ لیبیا د‏‏ی حکومت نے نويں قوانین جاری کیتے جس وچ لیبیا دے یہودیاں دے تمام اثاثے ضبط کرلئے گئے ، انہاں دے مستقل 15 سالہ مراعات جاری کيتیاں گئیاں۔ اُتے ، جدو‏ں بانڈ پختہ ہوئے تاں کوئی معاوضہ نئيں دتا گیا۔ لیبیا دے رہنما [[معمر قذافی]] نے اس بنیاد اُتے ایہ جواز پیش کيتا کہ "اسرائیل دے نال یہودیاں د‏‏ی صف بندی ، عرب ملکاں دے دشمن ، نے انہاں دے معاوضے دے حق نو‏‏ں ضائع کردتا ا‏‏ے۔" <ref>Harris, 2001, p. 157.</ref> اگرچہ 1999 وچ طرابلس وچ مرکزی عبادت خانہ د‏‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی سی ، لیکن ایہ خدمات دے لئی دوبارہ نئيں کھولی ا‏‏ے۔ لیبیا وچ آخری یہودی ، اسماریلڈا میگناگی ، فروری 2002 وچ فوت ہويا۔ اسرائیل وچ لیبیا دے تقریبا 40،000 یہودی آباد نيں ، جو منفرد روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Jews in Islamic Countries: Libya|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/libyajews.html|website=JVL|accessdate=30 November 2013}}</ref> == مشرق وسطی == === عراق === ==== 1930 د‏‏ی دہائی تے 1940 د‏‏ی دہائی دا آغاز ==== جون 1930 وچ [[مملکت عراق (تعہدی انتظامیہ)|عراق اُتے برطانوی مینڈیٹ]] دا خاتمہ ہويا ، تے اکتوبر 1932 وچ ایہ ملک آزاد ہويا۔ [[آشوری قوم|عشقیہ]] خودمختاری دے مطالبے اُتے عراقی حکومت دا ردعمل (اسورین قدیم اسوریاں تے [[بین النہرین|میسوپوٹیمیاں دی]] دیسی مشرقی ارمی بولنے والے سامی نسل دے باشندے سن ، تے [[مشرقی آشوری کلیسیا|مشرق]] دے اسوریئن چرچ ، کلیڈین کیتھولک چرچ تے [[سریانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سیریاک آرتھوڈوکس چرچ]] تو‏ں وابستہ سن ) عراقی فوج دے ذریعہ اگست 1933 وچ ایشور دے دیہاتیاں دے اک خونی قتل عام وچ ۔ ایہ واقعہ یہودی برادری دے لئی پہلی علامت سی کہ عراقی بادشاہت دے تحت اقلیتاں دے حقوق بے معنی سن ۔ [[فیصل بن حسین|شاہ فیصل]] ، جو اپنی لبرل پالیسیاں دے لئی جانیا جاندا اے ، ستمبر 1933 وچ انتقال کرگئے ، تے انہاں دے بعد انہاں دا قومپرست برطانوی مخالف بیٹا [[غازی بن فیصل|غازی]] کامیاب ہويا۔ غازی نے شام تے فلسطینی جلاوطنی د‏‏ی سربراہی وچ عرب قوم پرست تنظیماں نو‏‏ں فروغ دینا شروع کيتا۔ فلسطین وچ 1936–39 عرب بغاوت دے نال ، اوہ [[امین الحسینی مفتی اعظم|یروشلم دے مفتی اعظم]] جداں باغیاں دے نال شامل ہوگئے۔ جلاوطنیاں نے پان عرب نظریے د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تے صیہونی مخالف پروپیگنڈے نو‏‏ں فروغ دتا۔ <ref>Gat, M. ''The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951''. p. 17.</ref> عراقی قوم پرستاں دے تحت ، نازی پروپیگنڈے نے ملک وچ دراندازی شروع کردتی ، کیونجے نازی جرمنی عرب دنیا وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے دے لئی بے چین سی۔ ڈاکٹر فرٹز گروببہ ، جو 1932 ء تو‏ں عراق وچ مقیم سن ، نے یہودیاں دے خلاف نفرت انگیز پروپیگنڈے د‏‏ی بھر پور تے منظم طریقے تو‏ں نشاندہی کرنا شروع کردتی۔ دوسری چیزاں دے علاوہ ، ''[[مائن کیمف|مین کمپف]]'' دا عربی ترجمہ شائع ہويا تے ریڈیو برلن نے عربی بولی وچ نشریات دا آغاز کردتا۔ 1934 تو‏ں یہودی مخالف پالیسیاں نافذ کيتیاں گئیاں ، تے 1936 وچ فلسطین وچ بڑھدے ہوئے بحران تو‏ں یہودیاں دا اعتماد ہور ہل گیا۔ سن 1936 تو‏ں 1939 دے درمیان دس یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے اٹھ موقعاں اُتے یہودی تھ‏‏اںو‏اں اُتے بم پھینکے گئے۔ <ref>Gat, M. ''The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951''. p. 18.</ref> [[فائل:Farhud mass grave.jpg|thumb| فرہود ، 1941 دے متاثرین د‏‏ی اجتماعی قبر۔]] 1941 وچ ، اینگلو-عراقی جنگ وچ برطانوی فتح دے فورا بعد [[راشد علی گیلانی]] د‏‏ی محور حامی حکومب دے خاتمے تو‏ں بغداد وچ فرہود دے ناں تو‏ں ہنگامے پھوٹ پئے۔ جدو‏ں کہ شہر حالت عدم استحکا‏م وچ سی جس تو‏ں 180 یہودی ہلاک تے 240 زخمی ہوئے۔ 586 یہودی ملکیت والے کاروبار پرت لئے گئے تے 99 یہودی مکانات تباہ ہوگئے۔ <ref>Levin, Itamar (2001). ''Locked Doors: The Seizure of Jewish Property in Arab Countries''. (Praeger/Greenwood) {{آئی ایس بی این|0-275-97134-1}}, p. 6.</ref> کچھ کھاتاں وچ فرہاد نے عراق دے یہودیاں دے لئی اہ‏م مقام حاصل کيتا۔ <ref>''Encyclopedia of Jews in the Islamic World'' ("Either way, the farhūd was a significant turning-point for the Jewish community. In addition to its effect on relations between Iraqi Muslims and Jews, it exacerbated the tensions between the pro-British Jewish notables and the younger elements of the community, who now looked to the Communist Party and Zionism and began to consider emigration.")</ref><ref>''[https://books.google.com/books?id=VxEJrEY22egC&pg=PA350&dq=FARHUD+TURNING+POINT&hl=iw&sa=X&ei=qeb3UreLB8jjswaB8IHABA&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=FARHUD%20TURNING%20POINT&f=false The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times, p. 350]''</ref><ref>Esther Meir-Glitzenstein's [https://books.google.com/books?id=ZU2QAgAAQBAJ&pg=PA213&dq=FARHUD+BEGINNING+OF+THE+END&hl=iw&sa=X&ei=YBr4UuXRE8S04AS5s4DICw&ved=0CGoQ6AEwCA#v=onepage&q=FARHUD%20DYNAMICS&f=false book on zionism in Iraq, p. 213]</ref> اُتے ، دوسرے مورخین ، 1948–51 دے درمیان عراقی یہودی برادری دے لئی اک اہ‏م لمحہ دیکھ رہے نيں ، کیونجے 1940 د‏‏ی دہائی دے بیشتر حصے وچ یہودی برادری باقی ملک دے نال نال ترقی کردی رہی ، {{Sfn|Bashkin|2012}} <ref name="Gat">Moshe Gat, [https://books.google.com/books/about/The_Jewish_Exodus_from_Iraq_1948_1951.html?id=o-mbui7U_awC&redir_esc=y ''The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951''], quote(1): "[as a result] of the economic boom and the security granted by the government. … Jews who left Iraq immediately after the riots, later returned." Quote(2): "Their dream of integration into Iraqi society had been dealt a severe blow by the farhud but as the years passed self-confidence was restored, since the state continued to protect the Jewish community and they continued to prosper." Quote(3): Quoting [[Enzo Sereni]]: "The Jews have adapted to the new situation with the British occupation, which has again given them the possibility of free movement after months of detention and fear."</ref><ref name="LRB">[http://www.lrb.co.uk/v30/n21/adam-shatz/leaving-paradise London Review of Books, Vol. 30 No. 21 • 6 November 2008, pages 23–25, Adam Shatz], "Yet Sasson Somekh insists that the farhud was not 'the beginning of the end'. Indeed, he claims it was soon 'almost erased from the collective Jewish memory', washed away by 'the prosperity experienced by the entire city from 1941 to 1948'. Somekh, who was born in 1933, remembers the 1940s as a 'golden age' of 'security', 'recovery' and 'consolidation', in which the 'Jewish community had regained its full creative drive'. Jews built new homes, schools and hospitals, showing every sign of wanting to stay. They took part in politics as never before; at Bretton Woods, Iraq was represented by Ibrahim al-Kabir, the Jewish finance minister. Some joined the Zionist underground, but many more waved the red flag. Liberal nationalists and Communists rallied people behind a conception of national identity far more inclusive than the Golden Square's Pan-Arabism, allowing Jews to join ranks with other Iraqis – even in opposition to the British and Nuri al-Said, who did not take their ingratitude lightly."</ref><ref>[http://jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2165:world-organization-of-jews-from-arab-countries-wojac-history-and-purpose&catid=113:oped&Itemid=296 World Organization of Jews from Arab Countries (WOJAC): History and Purpose, 17 October 2012, Heskel M. Haddad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810011431/http://jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2165:world-organization-of-jews-from-arab-countries-wojac-history-and-purpose&catid=113:oped&Itemid=296 |date=10 August 2017 }}, "The turning point for the Jews in Iraq was not the Farhood, as it is wrongly assumed."</ref> تے بہت سارے یہودی جنہاں نے فرہاد دے بعد عراق چھڈ دتا سی ، اس دے فورا. بعد ہی اوہ ملک پرت گئے تے مستقل طور اُتے ہجرت وچ 1950–51 تک خاصی تیزی نئيں آئی۔ <ref name="Marqusee">[[Mike Marqusee]], "Diasporic Dimensions" in If I am Not for Myself, Journey of an Anti-Zionist Jew, 2011</ref> کسی وی طرح تو‏ں ، فرہود نو‏‏ں عراقی یہودیاں د‏‏ی سیاسیات دے عمل دے آغاز دے موقع اُتے 1940 د‏‏ی دہائی وچ ، خاص طور اُتے کم عمر آبادی دے درمیان ، خاص طور اُتے عراقی معاشرے وچ طویل مدتی انضمام د‏‏ی امیداں اُتے پڑنے والے اثرات دے نتیجے وچ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فرہود دے براہ راست انجام دے بعد ، بوہت سارے افراد نے بغداد دے یہودیاں د‏‏ی حفاظت دے لئی عراقی کمیونسٹ پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی ، فیر وی اوہ اس ملک نو‏‏ں چھڈنا نئيں چاہندے سن بلکہ عراق وچ ہی بہتر حالات دے لئی لڑنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ {{Sfn|Bashkin|2012}} ايس‏ے وقت عراقی حکومت نے جو فرہود دے عراقی یہودی برادری نو‏‏ں یقین دہانی کرانے دے بعد اقتدار سنبھالی سی ، تے معمول د‏‏ی زندگی جلد ہی بغداد واپس آگئی ، جس نے دوسری جنگ عظیم دے دوران اپنی معاشی صورتحال وچ نمایاں بہتری دیکھی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Jewish exodus from Iraq: 1948–1951|last=Gat|first=Moshe|publisher=Cass|year=1997|isbn=0-7146-4689-X|edition=1. publ.|location=London [u.a.]|pages=23–24}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Operation Babylon|last=Friedman|first=Shlomo Hillel ; translated by Ina|publisher=Collins|year=1988|isbn=978-0-00-217984-3|location=London}}</ref> 1941 وچ فرہود دے فورا. بعد ، موساد لیلیہ بیٹ نے اسرائیل وچ ہجرت دا اہتمام کرنے دے لئی ، ابتدائی طور اُتے لوکاں نو‏‏ں عبرانی بولی د‏‏ی تعلیم دینے تے صیہونیت دے موضوع اُتے لیکچر دینے دے ذریعے ، اپنے سفیر بھیجے۔ 1942 وچ ، موساد لیلیہ بیٹ دے سربراہ ، شاول اویگور ، اسرائیل وچ امیگریشن دے سلسلے وچ عراقی یہودیاں د‏‏ی صورتحال دا جائزہ لینے دے لئی خفیہ عراق وچ داخل ہوئے۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 1942–43 دے دوران ، اویگور نے ہور موساد مشینری دا بندوبست کرنے دے لئی ہور چار دورے کیتے ، جنہاں وچ تل ابیب نو‏‏ں معلومات بھیجنے دے لئی اک ریڈیو ٹرانسمیٹر وی شامل سی ، جو 8 سال تک استعمال وچ رہیا۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 1942 دے آخر وچ ، اک مندوبین نے عراقی برادری نو‏‏ں صیہونیت وچ تبدیل کرنے دے انہاں دے کم دے سائز د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے لکھیا کہ "سانو‏ں تسلیم کرنا ہوئے گا کہ [ہجرت نو‏‏ں منظم تے حوصلہ افزائی] وچ اس دا کوئی فائدہ نئيں ا‏‏ے۔ . . . اسيں اج کئی سالاں د‏‏ی نظراندازی دا پھل کھا رہے نيں ، تے جو کچھ اسيں نئيں کردے سن اوہ ہن پراپیگنڈہ تے اک دن دا جوش و جذبہ پیدا کرنے دے ذریعے درست نئيں کيتا جاسکدا۔ " {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} ایہ 1947 تک قانونی تے غیر قانونی روانگی د‏‏ی گل نئيں سی عراق تو‏ں اسرائیل جانے لگے۔ {{Sfn|Szulc|1991}} سن 1919–48 دے درمیان 8,000 یہودی عراق چھڈ ک‏‏ے چلے گئے ، تے 1948 دے وسط تو‏ں وسط 1950 دے درمیان 2،000 رہ گئے۔ <ref name="Marqusee">[[Mike Marqusee]], "Diasporic Dimensions" in If I am Not for Myself, Journey of an Anti-Zionist Jew, 2011</ref> ==== 1948 عرب – اسرائیلی جنگ ==== 1948 وچ عراق وچ تقریبا ڈیڑھ لکھ یہودی آباد سن ۔ ایہ برادری بغداد تے [[بصرہ]] وچ مرکوز سی۔ فلسطین دے ووٹ دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے تو‏ں پہلے ، عراق دے وزیر اعظم نوری السید نے برطانوی سفارت کاراں نو‏‏ں کہیا کہ جے اقوام متحدہ دا حل "اطمینان بخش" نئيں ہُندا اے تاں ، "عرب ملکاں وچ تمام یہودیاں دے خلاف <nowiki>[[؟]]</nowiki> سخت اقدامات اٹھائے جاواں گے"۔ <ref>Morris 2008, p. 412</ref> جمعہ ، 28 نومبر 1947 نو‏‏ں ، نیو یارک دے فلشنگ میڈو ، جنرل اسمبلی ہال وچ اک تقریر وچ ، عراق دے وزیر خارجہ ، فیڈل جمال نے ، مندرجہ ذیل بیان وچ ایہ وی شامل کيتا: "عوام د‏‏ی اکثریت د‏‏ی مرضی دے خلاف عائد کيتی جانے والی تقسیم ، مشرق وسطی وچ امن تے ہ‏م آہنگی نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتیاں نہ صرف فلسطین دے عرباں د‏‏ی بغاوت د‏‏ی توقع کيت‏ی جاسکدی اے ، بلکہ عرب دنیا وچ عوام نو‏‏ں وی روکیا نئيں جاسکدا۔ عرب دنیا وچ یہودیاں دے تعلقات بہت خراب ہوجاواں گے۔ایہ تے وی ني‏‏‏‏ں۔ فلسطین تو‏ں باہر عرب دنیا وچ یہودی فلسطین دے مقابلے وچ زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ صرف عراق ہی وچ ساڈے پاس نیڑے اک لکھ پنجاہ ہزار یہودی نيں جو مسلما‏ن تے عیسائیاں دے نال سیاسی تے معاشی حقوق دے تمام فائدے رکھدے نيں ۔مسلماں ، عیسائیاں تے یہودیاں وچ ہ‏م آہنگی برقرار اے "لیکن فلسطین دے عرباں اُتے کسی وی طرح د‏‏ی ناانصافی عراق دے یہودیاں تے غیر یہودیاں دے وچکار ہ‏م آہنگی نو‏‏ں خراب کردے گی it اس تو‏ں بین المذاہب تعصب تے منافرت نو‏‏ں فروغ ملے گا۔" 19 فروری 1949 نو‏‏ں ، السید نے اس برے سلوک دا اعتراف کيتا کہ حالیہ مہینےآں دے دوران یہودی عراق وچ شکار ہوئے سن ۔ انہاں نے متنبہ کيتا کہ جدو‏ں تک اسرائیل اپنے نال برتاؤ نئيں کردا ، عراقی یہودیاں تو‏ں متعلق واقعات پیش آسکدے ني‏‏‏‏ں۔ یہودیاں د‏‏ی قسمت پرسعید د‏‏ی دھمکیو‏ں دا سیاسی سطح اُتے کوئی اثر نئيں ہويا لیکن اوہ میڈیا وچ وڈے پیمانے اُتے شائع ہوئے۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} 1948 وچ ، ملک نو‏‏ں مارشل لاء دے تحت رکھیا گیا ، تے صیہونزم د‏‏ی سزاواں وچ اضافہ کيتا گیا۔ عدالتاں دا مارشل دولت مند یہودیاں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی ، یہودیاں نو‏‏ں فیر تو‏ں سرکاری ملازمت تو‏ں برخاست کردتا گیا سی ، یونیورسٹی دے عہدےآں اُتے کوٹہ لگیا دتا گیا سی ، یہودی کاروبار دا بائیکاٹ کيتا گیا سی (ای بلیک ، صفحہ۔ &nbsp; 347) تے شفیق اڈس (جو ملک وچ صیہونی مخالف یہودی کاروباری افراد وچو‏ں اک اہ‏م ترین اے ) نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے اس نے معاشرے نو‏‏ں چونکا دینے والے مبینہ طور اُتے اسرائیل نو‏‏ں سامان فروخت کرنے دے الزام وچ سرعام پھانسی اُتے چڑھا دتا سی (ٹریپ ، 123) یہودی برادری دا عمومی جذبہ ایہ سی کہ جے کوئی شفیق اڈیس جداں باہ‏م مربوط تے طاقت ور آدمی ریاست دے ذریعہ ختم کرسکدا اے تاں ، دوسرے یہودیاں نو‏‏ں ہن ہور تحفظ نئيں مل سک‏‏ے گا۔ <ref name="Bashkin2012p90">{{Harvard citation no brackets|Bashkin|2012}}: "the general sentiment was chat if a man as well connected and powerful as Adas could he eliminated by the state, other Jews would not be protected any longer."</ref> ہور برآں ، [[عرب لیگ|عرب لیگ دی]] زیادہ تر ریاستاں د‏‏ی طرح ، عراق نے وی اس بنیاد اُتے اپنے یہودیاں د‏‏ی کسی وی طرح د‏‏ی ہجرت تو‏ں منع کيتا اے کہ اوہ اسرائیل جاسکدے نيں تے اس ریاست نو‏‏ں مضبوط کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے دے نال ہی ، یہودیاں اُتے بڑھدے ہوئے حکومت‏ی جبر نے اسرائیل مخالف جذبات نو‏‏ں ہويا دتے تے عوام دشمن دشمنی دے اظہار دے نال خوف تے غیر یقینی دا ماحول پیدا کيتا۔ [[عرب لیگ]] د‏‏ی زیادہ تر ریاستاں د‏‏ی طرح ، عراق نے شروع وچ 1948 د‏‏ی جنگ دے بعد اپنے یہودیاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں اس بنیاد اُتے روک دتا سی کہ انہاں نو‏ں اسرائیل جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں اس ریاست نو‏‏ں تقویت ملے گی۔ اُتے ، 1949 تک یہودی اک مہینہ وچ 1،000 د‏‏ی شرح تو‏ں عراق تو‏ں فرار ہوئے رہے سن ۔ <ref name="Simon, Reguer, and Laskier, p.365">Simon, Reguer, and Laskier, p. 365</ref> اس وقت ، انگریزاں دا خیال سی کہ صہیونی زیرزمین عراق وچ معاشی طور اُتے امریکی فنڈ اکٹھا کرنے تے "عرب مہاجرین دے نال یہودیاں دے رویاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پائے جانے والے خراب تاثر نو‏‏ں دور کرنے" دے لئی عراق وچ احتجاج کررہے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Shiblak|1986}} عراقی حکومت نے 1948–49 وچ [[فلسطینی نکبت|پناہ گزین بننے والے 7،00،000 فلسطینیاں]] وچو‏ں صرف 5،000 لیا تے امریکی تے برطانوی دباؤ نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} جنوری 1949 وچ ، برطانوی حامی وزیر اعظم نوری السید نے برطانوی عہدیداراں تو‏ں عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل جلاوطن کرنے دے خیال اُتے تبادلہ خیال کيتا ، جنھاں نے وضاحت کيتی کہ اس طرح د‏‏ی تجویز تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا تے عرب ملکاں نو‏‏ں اس دا منفی اثر پئے گا۔ {{Sfn|Shenhav|1999}} <ref>Gat 2013 p. 119,124, 125,127</ref><ref>Morris 2008, p. 413</ref><ref>Tripp 2002 p. 125</ref> میر گلیٹزین اسٹائن دے مطابق ، اس طرح د‏‏ی تجاویز دا مقصد "فلسطینی عرب مہاجرین یا عراق وچ یہودی اقلیت دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی نئيں سی ، بلکہ ٹارپیڈو نو‏‏ں دوبارہ آباد کرنے دے منصوبے بنانا سی۔ عراق وچ فلسطینی عرب مہاجرین "۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} جولائ‏ی 1949 وچ برطانوی حکومت نے نوری السید نو‏‏ں آبادی دے تبادلے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جس وچ عراق عراق وچ اک لکھ فلسطینی پناہ گزیناں نو‏‏ں آباد کرنے اُتے راضی ہوئے گا۔ نوری نے کہیا کہ جے منصفانہ انتظام اُتے اتفاق کيتا جاسکدا اے تاں ، "عراقی حکومت عراقی یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین جانے دے لئی اک رضاکارانہ اقدام د‏‏ی اجازت دے گی۔" {{Sfn|Shenhav|1999}} عراقی تے برطانوی تجویز نو‏‏ں اکتوبر 1949 وچ پریس وچ رپورٹ کيتا گیا۔ 14 اکتوبر 1949 نو‏‏ں نوری السید نے معاشی مشن دے سروے تو‏ں آبادی دے تصور دے تبادلے وچ اضافہ کيتا۔ میلبورن وچ 2002 وچ یہودی اسٹڈیز کانفرنس وچ ، فلپ مینڈس نے یہودیاں دے اخراج تو‏ں متعلق الیڈس خالیاں دے اثر دا خلاصہ کيتا: "اس دے علاوہ ، عراقی وزیر اعظم نوری اسید نے عارضی طور اُتے کینوس د‏‏ی شکل دتی تے فیر عراقی یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے امکان نو‏‏ں لبھ لیا ، تے فلسطینی عرباں د‏‏ی مساوی تعداد وچ انہاں دا تبادلہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mefacts.org/cached.asp?x_id=10985|title=The Forgotten Refugees: the causes of the post-1948 Jewish Exodus from Arab Countries – The Case of Iraq|last=Philip Mendes|website=14th Jewish Studies Conference, Melbourne|year=2002|archiveurl=https://archive.is/20130113093432/http://mefacts.org/cached.asp?x_id=10985|archivedate=13 January 2013}}</ref> " ==== اک الٹ: اسرائیل وچ یہودی امیگریشن د‏‏ی اجازت ==== [[فائل:Immigrants 1951.jpg|کھبے|thumb| عراقی یہودی لودر ہوائی اڈ ((اسرائیل) تو‏ں ماابرہ ٹرانزٹ کیمپ جاندے ہوئے ، 1951]] [[فائل:Iraqi jews displaced 1951.jpg|thumb| عراقی یہودی 1951 نو‏‏ں بے گھر ہوئے۔]] مارچ 1950 وچ عراق نے اسرائیل وچ یہودی ہجرت اُتے پابندی عائد کردتی تے اک سال د‏‏ی مدت دا ایہ قانون منظور کيتا کہ یہودیاں نو‏‏ں عراقی شہریت ترک کرنے د‏‏ی شرط اُتے ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ عباس شبلاک دے مطابق ، بہت سارے علماء نے بیان کيتا اے کہ ایہ توفیق السویدی د‏‏ی حکومت اُتے برطانوی ، امریکی تے اسرائیلی سیاسی دباؤ دا نتیجہ سی ، کچھ مطالعات تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ خفیہ مذاکرات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Shiblak|1986}} ایان بلیک دے مطابق ، عراقی حکومت نو‏‏ں "معاشی تحفظات" تو‏ں تحریک ملی سی ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ایہ سی کہ یہودیاں نو‏‏ں چھڈنے والے تقریبا تمام جائیداداں سرکاری خزانے وچ پرت دتیاں گئیاں " تے ایہ وی کہ" یہودیاں نو‏‏ں دیکھیا جاندا سی اک مزاحم تے ممکنہ طور اُتے پریشان کن اقلیت جس تو‏ں ملک نو‏‏ں سب تو‏ں بہتر طور اُتے چھٹکارا مل گیا۔ " زیادہ تو‏ں زیادہ عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل لیانے دے لئی اسرائیل نے " آپریشن عذرا تے نہیمیہ " دے ناں تو‏ں اک آپریشن چلایا ۔ صہیونی تحریک نے پہلے تاں رجسٹراں د‏‏ی مقدار نو‏‏ں باقاعدہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی قانونی حیثیت تو‏ں متعلق امور د‏‏ی وضاحت نئيں کردتی جاندی۔ بعد وچ ، اس نے سب نو‏‏ں اندراج کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اس قانون دے نافذ ہونے دے دو ہفتےآں دے بعد ، عراقی وزیر داخلہ نے یہودیاں دے اندراج کیو‏ں نئيں کررہے نيں اس بارے وچ سی آئی ڈی تحقیقات دا مطالبہ کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2014}} اس تحریک دے اندراج د‏‏ی اجازت دے کچھ گھنٹےآں بعد ، بغداد وچ اک کیفے اُتے بم حملے وچ چار یہودی زخمی ہوگئے۔ مارچ 1950 دے ڈینچرلائزیشن ایکٹ دے فورا بعد ہی ، ہجرت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں نمایاں چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا۔ ابتدائی طور اُتے ، مقامی صہیونی کارکناں نے عراقی یہودیاں نو‏‏ں عراقی حکا‏م دے نال ہجرت دے لئی اندراج کرنے تو‏ں منع کيتا ، کیونجے اسرائیلی حکومت حالے وی جذب د‏‏ی منصوبہ بندی اُتے تبادلہ خیال کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} اُتے ، 8 اپریل نو‏‏ں ، بغداد وچ یہودی کیفے وچ اک بم پھٹا تے اس دن دے بعد صہیونی قیادت دا اجلاس اسرائیلی حکومت دا انتظار کیتے بغیر رجسٹریشن د‏‏ی اجازت دینے اُتے اتفاق ہويا۔ اک اعلان د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی رجسٹریشن ریاست اسرائیل دے ناں اُتے پورے عراق وچ کيتی گئی۔ اُتے ، ايس‏ے وقت تارکین وطن پولینڈ تے رومانیہ تو‏ں وی اسرائیل وچ داخل ہورہے سن ، جنہاں ملکاں وچ وزیر اعظم [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے اندازہ کيتا سی کہ اوتھ‏ے کمیونسٹ حکا‏م جلد ہی "اپنے دروازے بند کردین گے" ، تے اسرائیل نے عراقی آوا جائی وچ تاخیر کيتی۔ یہودی اس دے نتیجے وچ ، ستمبر 1950 تک ، جدو‏ں 70،000 یہودیاں نے ملک چھڈنے دے لئی اپنا اندراج کيتا سی ، بوہت سارے لوکاں نے اپنی جائیداد بیچ پائی تے ملازمت تو‏ں ہتھ دھونا ، صرف 10،000 ہی ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ ایسٹر میِر گِلٹزین اسٹائن دے مطابق ، "ہزاراں غریب یہودی ، جنہاں نو‏ں پردیی شہراں تو‏ں چھڈ دتا گیا سی یا کڈ دتا گیا سی ، تے جو بغداد گئے سن کہ اوہ ہجرت دے مواقع دے انتظار وچ رہے سن ، خاص طور اُتے خراب حالت وچ سن ۔ انہاں نو‏ں سرکاری عمارتاں وچ رکھیا گیا سی تے یہودی برادری د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جارہی سی۔ صورتحال ناقابل برداشت سی۔ " عراقی حکومت نوری السید (جس نے وسط ستمبر 1950 وچ توفیق السویدی د‏‏ی جگہ لی تھی) دے لئی تاخیر اک اہ‏م مسئلہ بن گیا ، کیونجے یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد نے سیاسی ، معاشی تے گھریلو سلامتی دے لئی مسائل پیدا کیتے۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} عراقی حکومت نو‏‏ں "خاص طور اُتے گستاخی" کرنا ایہ حقیقت سی کہ اس مسئلے دا ماخذ اسرائیلی حکومت سی۔ ان پیشرفتاں دے نتیجے وچ ، السعید پرعزم سی کہ جِنّی جلدی ہوسک‏‏ے یہودیاں نو‏‏ں اپنے ملک تو‏ں بے دخل کردے۔ 21 اگست 1950 نو‏‏ں السائید نے دھمکی دتی سی کہ جے یہودیاں دا اپنا یومیہ کوٹہ 500 یہودیاں دا یومیہ کوٹہ پورا نئيں کردا اے تاں ، یہودیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں منتقل کرنے والی کمپنی دا لائسنس منسوخ کرداں ، تے ستمبر 1950 وچ ، اس نے یہودی برادری دے نمائندے نو‏‏ں طلب کيتا تے بغداد د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں جلدی کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ورنہ ، اوہ یہودیاں نو‏‏ں خود ہی سرحداں اُتے لے جاندا۔ 12 اکتوبر 1950 نو‏‏ں ، نوری السید نے ٹرانسپورٹ کمپنی دے اک اعلیٰ عہدیدار نو‏‏ں طلب کيتا تے ايس‏ے طرح د‏‏ی دھمکیاں داں ، تے یہودیاں نو‏‏ں ملک تو‏ں فرار ہونے والے فلسطینی عرباں د‏‏ی تعداد دے ذریعہ ملک بدر کرنے دا جواز پیش کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="Is this the same as the August reference above?possible sourced- Gat 2013 p. 115 (May 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس قانون د‏‏ی میعاد ختم ہونے تو‏ں دو ماہ پہلے ، تقریبا 85،000 یہودیاں دے اندراج دے بعد ، بغداد د‏‏ی یہودی برادری دے خلاف بمباری مہم شروع ہوئی۔ عراقی حکومت نے بم دھماکےآں دے ارتکاب دے سلسلے وچ متعدد صیہونی ایجنٹاں نو‏‏ں مجرم قرار دے ک‏ے پھانسی دے دتی ، لیکن ذمہ دار کون سی اس مسئلے اُتے ہن وی علمی تنازعہ کھڑا ا‏‏ے۔ باقی یہودیاں وچو‏ں کچھ ہزار دے علاوہ باقی سب نے ہجرت دے لئی اندراج کيتا۔ مجموعی طور اُتے ، تقریبا 120،000 یہودی عراق تو‏ں چلے گئے۔ گیٹ دے مطابق ، اس گل دا زیادہ امکان اے کہ وڈی تعداد وچ یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی کوشش کرنے وچ نوری دا اک مقصد اسرائیل دے معاشی مسائل نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی خواہش سی (اس نے عرب دنیا نو‏‏ں اس طرح دا اعلان کيتا سی) ، اگرچہ نوری بخوبی واقف سی کہ انہاں تارکین وطن د‏‏ی جذب پالیسی ہی سی جس اُتے اسرائیل نے اپنے مستقب‏‏ل د‏‏ی بنیاد رکھی۔ <ref>Gat 2013 p. 119</ref> عراقی وزیر دفاع نے امریکی سفیر نو‏‏ں دسیا کہ انہاں دے پاس قابل اعتماد ثبوت نيں کہ ہجرت کرنے والے یہودی ریاست نو‏‏ں نقصان پہنچانے والی سرگرمیاں وچ ملوث سن تے اوہ کمیونسٹ ایجنٹاں تو‏ں رابطے وچ سن ۔ <ref>Gat 2013 p. 128</ref> اپریل 1950 تو‏ں جون 1951 دے درمیان ، بغداد وچ یہودی اہداف اُتے پنج بار حملہ ہويا۔ اس دے بعد عراقی حکا‏م نے 3 یہودیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا تے ایہ دعویٰ کيتا کہ اوہ صیہونی کارکن نيں ، تے دو - شالوم صلاح شالوم تے یوسف ابراہیم بصری نو‏‏ں سزائے موت سنائی ا‏‏ے۔ تیسرا شخص یہودہ تاجر نو‏‏ں 10 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref name="Hirst">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ALVtAAAAMAAJ|title=The gun and the olive branch: the roots of violence in the Middle East|last=Hirst|first=David|date=25 August 2003|publisher=Nation Books|isbn=1-56025-483-1|page=400|author-link=David Hirst (journalist)|access-date=5 April 2010}}</ref> مئی تے جون 1951 وچ ، اسلحے دے ذخیرے دریافت ہوئے کہ مبینہ طور اُتے 1941 دے فرہود دے بعد [[یشیؤ]] دے ذریعہ زیر زمین صہیونیاں نال تعلق رکھدے سن ۔ اس بارے وچ کافی بحث چل رہی اے کہ آیا ایہ بم [[موساد]] نے عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل ہجرت کرنے د‏‏ی ترغیب دینے دے لئی نصب کيتا سی یا جے یہودیاں نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ مدد دے لئی انہاں نو‏ں مسلم انتہا پسنداں نے نصب کيتا سی۔ اسرائیل وچ ایہ مقدمات تے پوچھ گچھ دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Fischbach">{{حوالہ ویب|url=http://www.merip.org/mer/mer248/fischbach.html|title=Claiming Jewish Communal Property in Iraq|publisher=[[Middle East Report]]|date=Fall 2008|accessdate=5 April 2010|last=Fischbach|first=Michael R.|archiveurl=https://www.webcitation.org/5rEQr0uIo?url=http://www.merip.org/mer/mer248/fischbach.html|archivedate=15 July 2010}}</ref> ہجرت قانون مارچ 195 19511 وچ ختم ہونے والا سی ، اس قانون دے نفاذ دے اک سال بعد۔ 10 مارچ 1951 نو‏‏ں ، 64،000 عراقی یہودی ہجرت دے منتظر سن ، حکومت نے یہودیاں دے اثاثےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک نواں قانون نافذ کيتا ، جنہاں نے اپنی شہریت ترک کردتی سی ، تے ہجرت د‏‏ی مدت وچ توسیع کردتی سی۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} عراق چھڈنے والے یہودیاں دا زیادہ تر حصہ عراقی حکومت کیت‏‏ی خصوصی اجازت تو‏ں آپریشن عذرا تے نحمیاہ نامی اسرائیلی ہوائی جہاز دے ذریعے ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.moia.gov.il/English/FeelingIsrael/AboutIsrael/Pages/ezraVenechmia.aspx|title=Operation Ezra and Nehemiah – the Aliyah of Iraqi Jewry (1950–1951)|publisher=Israeli Ministry of Aliyah and Immigrant Absorption|access-date=2020-10-02|archivedate=2014-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213172635/http://www.moia.gov.il/English/FeelingIsrael/AboutIsrael/Pages/ezraVenechmia.aspx}}</ref> ==== 1951 دے بعد ==== سن 1969 وچ ، جو یہودی باقی رہے سن انہاں وچو‏ں 50 دے نیڑے افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ 11 کوعام شو د‏‏ی آزمائشاں دے بعد سرعام پھانسی دتی گئی تے اک لکھ عراقیاں نے کارنیول نما ماحول وچ لاشاں دے پِچھے مارچ کيتا۔ <ref>''Republic of fear: the politics of modern Iraq'' By Kanan Makiya, chapter 2 "A World of Fear", University of California 1998</ref> 2003 تک ، اس ترقی پذیر ہونے والی اس کمیونٹی وچ صرف 100 دے نیڑے رہ گئے سن ۔ === مصر === [[فائل:BenEzraAnnex.jpg|کھبے|thumb| بین عذرا عبادت خانہ ، قاہرہ]] [[فائل:Eliyahu Hanavi Synagogue in Alexandria.jpg|کھبے|thumb| اسکندریہ ، مصر وچ الیاہو ہنوی عبادت گاہ]] ==== پس منظر ==== اگرچہ ایتھ‏ے اک چھوٹی سی مقامی آبادی سی ، ویہويں صدی دے شروع وچ مصر وچ زیادہ تر یہودی حالیہ تارکین وطن سن ۔ {{Not in source|date=December 2014}} جو عربی بولی تے سبھیاچار دا اشتراک نئيں کردا سی۔ <ref name="Kramer-p233">[https://books.google.com/books?id=n6qjaDq1sRwC&pg=PA233 The Jews in Modern Egypt, 1914–1952, Gudrun Krämer], page 233, Quote: "Not only were they not Muslim, and mainly not of Egyptian origin; most of them did not share the Arabic language and culture, either. Added to these factors was their political diversity."</ref> بہت سارے مطماسیرون طبقے دے افراد سن ، جنہاں وچ برطانوی تے فرانسیسی نوآبادیات‏ی طاقتاں دے علاوہ یونان ، آرمینیائی ، شامی عیسائی تے اطالوی جداں دوسرے گروپ شامل سن ۔ {{Sfn|Gorman|2003}} 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، یہودی ، دونے دیسی تے نويں تارکین وطن ، دوسری اقلیتاں د‏‏ی طرح غیر ملکی تحفظ تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی غیر ملکی شہریت دے لئی درخواست دیندے سن ۔ <ref>Kramer 1989 p. 31</ref> مصری حکومت نے غیر مسلم غیر ملکیو‏ں دے فطرت بننا بہت مشکل بنا دتا۔ غریب ترین یہودی ، جنہاں وچ زیادہ تر دیسی تے اورینٹل یہودی سن ، بے وطن ہوگئے سن ، اگرچہ اوہ قانونی طور اُتے مصری شہریت دے اہل سن ۔ <ref>Kramer 1989 p. 34</ref> عوامی زندگی تے معیشت نو‏‏ں مصوری بنانے د‏‏ی ماساں اقلیتاں نو‏‏ں نقصان پہنچایا ، لیکن یہودیاں نے دوسرےآں دے مقابلے وچ انہاں دے خلاف زیادہ ہڑتال کيتی۔ تیس د‏‏ی دہائی دے آخر تے چالیس د‏‏ی دہائی دے یہودیاں دے خلاف جاری مظاہرے وچ یہودی نو‏‏ں اک دشمن دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے یہودیاں دے صیہونیت تو‏ں انہاں دے حقیقی یا مبینہ تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں حملہ کيتا گیا سی۔ یہودیاں نو‏‏ں اپنے مذہب یا نسل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جداں یورپ د‏‏ی طرح ، لیکن سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے امتیازی سلوک نئيں کيتا گیا سی۔ <ref>Kramer 1989 p. 234</ref> مصری وزیر اعظم محمود النکراشی پاشا نے برطانوی سفیر تو‏ں کہیا: "تمام یہودی صیہونی [اور] ممکنہ سن … بہرحال تمام صیہونی کمیونسٹ سن ۔" <ref>Morris 2008 p. 412</ref> 24 نومبر 1947 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] جنرل اسمبلی وچ مصری وفد دے سربراہ ، محمد حسین ہیکل پاشا نے کہیا ، "یہودی ریاست دے قیام تو‏ں مسلم ملکاں وچ اک لکھ یہودیاں د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ جاواں گی۔" <ref name="morris2008p67">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=J5jtAAAAMAAJ|title=1948: a history of the first Arab-Israeli war|last=Benny Morris|publisher=Yale University Press|year=2008|page=70|access-date=13 July 2013}}</ref> 24 نومبر 1947 نو‏‏ں ، ڈاکٹر ہیکل پاشا نے کہیا: "جے اقوام متحدہ نے یہودی ریاست دے قیام دے لئی فلسطین دے کسی حصے نو‏‏ں کم کرنے دا فیصلہ کيتا تاں ،۔ . . ضروری اے کہ یہودی دا خون عرب دنیا وچ کدرے تے بہایا جائے … اک ملین یہودیاں نو‏‏ں کسی تے سنگین خطرہ وچ ڈالنے دے لئی۔ محمود بی فوزی (مصر) نے کہیا: "مسلط تقسیم دے نتیجے وچ فلسطین وچ تے باقی عرب دنیا وچ خونریزی ہوئے گی۔" <ref>[https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/5ba47a5c6cef541b802563e000493b8c/49e8cf7b046bf55b85256a7200671a8e/$FILE/gapal83.pdf 29th Meeting of the Ad Hoc Committee on Palestine: 24 November 1947: Retrieved 31 December 2013] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231000442/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/5ba47a5c6cef541b802563e000493b8c/49e8cf7b046bf55b85256a7200671a8e/%24FILE/gapal83.pdf|date=31 December 2013}}</ref> غیر ملکی متاماسیرون ("مصری") برادری دا خروج ، جس وچ یہودیاں د‏‏ی اک خاصی تعداد شامل سی ، پہلی جنگ عظیم دے بعد شروع ہوئی ، تے 1960 دے آخر تک پوری موتماسیرون نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کردتا گیا۔ اینڈریو گورمین دے مطابق ، ایہ بنیادی طور اُتے "مسخ کرنے دے عمل تے مصری قوم پرستی دے عروج" دا نتیجہ سی۔ {{Sfn|Gorman|2003}} {{Sfn|Gorman|2003}} مصر وچ 1945 دے یہودی فسادات دے ذریعہ مصری یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی دا اثر پيا ، حالانکہ اس طرح د‏‏ی ہجرت اہ‏م نئيں سی کیونجے حکومت نے تشدد اُتے مہر ثبت کردتی سی تے مصری یہودی برادری دے رہنماواں نے [[شاہ فاروق اول|شاہ فاروق]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ 1948 وچ ، تقریبا 75،000 یہودی مصر وچ مقیم سن ۔ 1948–-اسرائیل جنگ ( 1948 وچ قاہرہ بم دھماکےآں سمیت) دے واقعات دے بعد 1948–49 دے دوران نیڑے 20،000 یہودی مصر تو‏ں چلے گئے۔ <ref name="Marqusee">[[Mike Marqusee]], "Diasporic Dimensions" in If I am Not for Myself, Journey of an Anti-Zionist Jew, 2011</ref> 1952–56 دے وچکار 1952 دے مصری انقلاب تے بعد وچ [[فریبی پرچم|جھوٹھے جھنڈے]] لاون افیئر دے تناظر وچ ہور 5 ہزار رہ گئے۔ [[سوئز بحران|سوئز بحران دے]] حصے دے طور اُتے اسرائیلی یلغار نے ہجرت وچ اک خاصی بغاوت د‏‏ی وجہ بنی ، نومبر 1956 تو‏ں مارچ 1957 دے درمیان چھ ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ 14،000 یہودی رہ گئے ، تے اگلی دہائی وچ 19،000 ہور ہجرت کر گئے۔ ==== سوئز بحران ==== اکتوبر 1956 وچ ، جدو‏ں سوئز بحران شروع ہويا ، تاں یہودی برادری سمیت موطاماسیرون د‏‏ی پوزیشن اُتے نمایاں اثر پيا۔ {{Sfn|Gorman|2003}} حکومت دے ذریعہ اک ہزار یہودی گرفتار تے 500 یہودی کاروبار ضبط کرلئے گئے۔ قاہرہ تے سکندریہ د‏‏ی مسیتاں وچ یہودیاں نو‏‏ں "صیہونی تے ریاست دے دشمن" قرار دینے دا بیان پڑھ کر سنایا گیا۔ یہودی بینک اکاؤنٹ ضبط ہوگئے تے بوہت سارے یہودی اپنی ملازمت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ وکلاء ، انجینئرز ، ڈاکٹراں تے استاداں نو‏‏ں اپنے پیشےآں وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ ہزاراں یہودیاں نو‏‏ں ملک چھڈنے دا حکم دتا گیا۔ انہاں نو‏ں صرف اک سوٹ کیس تے تھوڑی جہی رقم لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، تے مصری حکومت نو‏‏ں اپنی جائیداد نو‏‏ں "عطیہ" کرنے اُتے اعلانات اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ غیر ملکی مبصرین نے دسیا کہ یہودی کنباں دے ممبراں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا سی ، بظاہر اس گل کيتی یقین دہانی کرانے دے لئی کہ اوتھ‏ے تو‏ں جانے اُتے مجبور افراد مصری حکومت دے خلاف کوئی گل نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ یہودیاں نو‏‏ں مصر وچ یہود مخالف جذبات دے ذریعہ بے دخل کردتا گیا یا انہاں نو‏ں چھڈ دتا گیا۔ تقریبا 25،000 یہودی ، یہودی برادری دا نصف حصہ ، خاص طور اُتے یورپ ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، جنوبی امریکا تے اسرائیل دے لئی چھڈ دتا گیا ، انہاں اعلانات اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور ہونے دے بعد کہ اوہ رضاکارانہ طور اُتے جارہے نيں ، تے انہاں دے اثاثےآں د‏‏ی ضبطی اُتے رضامند ہوگئے۔ حملے دے انتقام وچ برطانوی تے فرانسیسی شہریاں دے خلاف وی ایداں دے ہی اقدامات کیتے گئے سن ۔ سن 1957 تک مصر د‏‏ی یہودی آبادی 15،000 اُتے آ گئی سی۔ <ref name="JVL-Jewish-Refugees-from-Arab-Countries">{{حوالہ ویب|title=Jewish Refugees from Arab Countries|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/talking/jew_refugees.html|website=JVL|accessdate=30 November 2013}}</ref> ==== بعد وچ ==== 1960 وچ ، قاہرہ وچ امریکی سفارت خانے نے مصری یہودیاں دے بارے وچ لکھیا کہ: "بیشتر یہودیاں وچ ہجرت کرنے د‏‏ی سخت خواہش ضرور موجود اے ، لیکن اس احساس دے ذریعہ اس گل دا احساس پیدا ہُندا اے کہ انہاں دے پاس محدود موقع اے ، یا مستقب‏‏ل دے خوف تو‏ں ، بجائے ایہ کہ" حکومت دے ہتھو‏ں کسی وی براہ راست یا موجودہ ٹھوس بد سلوکيتی۔ " <ref>NARA 886B. 41 1/2-2060, Cairo to Department of State (20 February 1960)</ref> {{Sfn|Fischbach|2008}} 1967 وچ یہودیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے انھاں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے یہودی گھر ضبط کرلئے گئے۔ <ref name="Schwartz2">{{cite news|url=http://www.adi-schwartz.com/israeli-arab-conflict/all-i-wanted-was-justice/|title=All I Wanted was Justice|last=Schwartz|first=Adi|date=4 January 2008|work=[[ہاریتز]]|accessdate=2 October 2020|archivedate=20 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320053204/http://www.adi-schwartz.com/israeli-arab-conflict/all-i-wanted-was-justice/}}</ref> چھ روزہ جنگ دے بعد ، کئی درجن بزرگ یہودیاں دے استثناء دے بغیر ، اس برادری دا عملی طور اُتے وجود ختم ہوئے گیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === یمن === یمنی خروج دا آغاز مشرقی یورپ تو‏ں زیادہ مشہور پہلا عالیہ تو‏ں ست ماہ پہلے ، 1881 وچ ہويا سی۔ {{Sfn|Parfitt|1996}} ایہ خروج [[متصرفیہ قدس|یروشلم دے متسرائفیٹ]] وچ یوروپی یہودی سرمایہ کاری دے نتیجے وچ ہويا ، جس نے مقامی مسلماناں د‏‏ی مزدوری دے نال نال یہودیاں د‏‏ی مزدوری دے لئی روزگار دے مواقع پیدا کیتے جس دے نتیجے وچ ہجرت دے لئی معاشی مراعات دتیاں گئیاں۔ {{Sfn|Parfitt|1996}} اس د‏ی مدد تو‏ں [[ولایت یمن|یمن ولایت]] اُتے عثمانی کنٹرول دے دوبارہ قیام نو‏‏ں سلطنت دے اندر نقل و حرکت د‏‏ی آزادی د‏‏ی [[ولایت یمن|سہولت]] دتی گئی ، تے [[نہر سوئز]] کھولنے تو‏ں ، جس نے سفر کرنے وچ لاگت نو‏‏ں کافی حد تک کم کردتا۔ 1881 تو‏ں 1948 دے درمیان ، 15،430 یہودی قانونی طور اُتے فلسطین گئے سن ۔ {{Sfn|Ariel|2013}} 1942 وچ ، ون ملین پلان د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ، ڈیوڈ بین گوریئن نے ماہرین تے یہودی رہنماواں دے اک اجلاس وچ ایسی امکانی پالیسی دے سلسلے وچ اپنے ارادےآں نو‏‏ں بیان کردے ہوئے کہیا کہ "یہ صہیونزم دے ہتھو‏ں ساڈی وڈی ناکامی دا نشان اے جو ساڈے پاس ا‏‏ے۔ حالے تک یمن دے جلاوطنی نو‏‏ں ختم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ " {{Sfn|Shenhav|2006}} جے کوئی [[عدن]] نو‏‏ں وی شامل کرے تاں 1948 وچ یمن وچ تقریبا 63،000 یہودی موجود سن ۔ اج ، نیڑے 200 باقی ني‏‏‏‏ں۔ سن 1947 وچ ، جنوبی یمن د‏‏ی اک برطانوی کالونی عدن وچ فسادیاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 یہودیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا سی ۔ 1948 وچ نويں [[زیدیہ|زیدی]] امام احمد بن یحییٰ نے غیر متوقع طور اُتے اپنے یہودی رعایا نو‏‏ں یمن چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی تے دسیاں ہزاراں افراد عدن وچ داخل ہوگئے۔ اسرائیلی حکومت دے [[آپریشن جادو قالین (یمن)|آپریشن جادو قالین]] نے 1949 تے 1950 وچ تقریبا 44،000 یہودیاں نو‏‏ں یمن تو‏ں اسرائیل منتقل کيتا۔ <ref name="Stillman156-157">Stillman, 2003, pp. 156–57.</ref> یمن وچ خانہ جنگی شروع ہوئی تاں ہجرت 1962 تک جاری رہی۔ اک چھوٹی سی جماعت 1976 تک باقی رہی ، حالانکہ اوہ زیادہ تر یمن تو‏ں ہی ہجرت کرچک‏ی ا‏‏ے۔ مارچ 2016 وچ ، یمن وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی دا اندازہ لگ بھگ 50 سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/mission-to-airlift-jews-out-of-yemen-heralds-the-end-of-one-of-oldest-jewish-communities/ar-BBqLwuU|title=Mission to airlift Jews out of Yemen heralds the end of one of oldest Jewish communities|first=Kim|last=Sengupta|date=22 March 2016|website=[[The Independent]]|accessdate=23 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322083906/http://www.msn.com/en-us/news/world/mission-to-airlift-jews-out-of-yemen-heralds-the-end-of-one-of-oldest-jewish-communities/ar-BBqLwuU|archivedate=22 March 2016}}</ref> === لبنان تے شام === ==== پس منظر ==== اب ایہ علاقہ لبنان تے شام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے ایہ دنیا د‏‏ی قدیم یہودی برادری وچو‏ں اک دا گھر سی ، جو گھٹ تو‏ں گھٹ 300 ق م وچ سی۔ ==== لبنان ==== [[فائل:Maghen Abraham Synagogue (side).JPG|thumb| [[بیروت|بیروت ، لبنان]] وچ میگھن ابراہیم عبادت گاہ ]] نومبر 1945 وچ ، [[طرابلس، لبنان|طرابلس]] وچ یہودی مخالف فسادات وچ چودہ یہودی مارے گئے۔ <ref>Kirsten Schulze. "Lebanon". ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Executive Editor [[Norman A. Stillman]]. Brill Online, 2013.</ref> دوسرے عرب ملکاں دے برعکس ، 1948 د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران لبنانی یہودی برادری نو‏‏ں شدید خطرہ دا سامنا نئيں کرنا پيا سی تے انہاں نو‏ں سرکاری حکا‏م دے ذریعہ معقول حد تک تحفظ دتا گیا سی۔ لبنان وی واحد عرب ملک سی جس نے 1948 دے بعد اپنی یہودی آبادی وچ اضافہ دیکھیا جس د‏‏ی بنیادی وجہ شام تے عراق تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آمد سی۔ <ref name="Parfitt">Parfitt, Tudor. (2000) p. 91.</ref> 1948 وچ لبنان وچ لگ بھگ 24،000 یہودی سن ۔ <ref>Hendler, Sefi (19 August 2006). "Beirut's last Jews". Ynet. Retrieved on 22 May 2007.</ref> لبنان وچ یہودیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمیونٹیز وچ سن [[بیروت]] ، تے [[کوہ لبنان|ماؤنٹ لبنان]] ، [[دیر القمر]] ، باروک ، بیکہامون ، تے ہسبیا دے نیڑے دیہات سن ۔ اگرچہ فرانسیسی مینڈیٹ وچ یہودیاں دے حالات وچ عمومی بہتری دیکھنے وچ آئی ، لیکن وچی حکومت نے انہاں اُتے پابندیاں لگاواں۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد یہودی برادری نے فعال طور اُتے لبنانی آزادی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی تے صیہونیت دے نال مخلوط رویاں دا مظاہرہ کيتا سی۔ {{حوالہ درکار|date=May 2007}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> پر ، 1948 دے بعد یہودیاں دے نال منفی رویاں وچ اضافہ ہويا ، تے ، 1967 تک ، زیادہ تر لبنانی یہودی اسرائیل ، ریاستہائے متحدہ ، کینیڈا تے فرانس چلے گئے۔ 1971 وچ ، لبنانی یہودی برادری دے 69 سالہ سکریٹری جنرل ، البرٹ الیا نو‏‏ں بیروت وچ شامی ایجنٹاں نے اغوا کيتا سی تے [[دمشق]] وچ تشدد دے تحت قید کيتا گیا [[دمشق|سی]] ، اس دے نال ہی اوہ شام تو‏ں یہودی وی سن جنہاں نے ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] ، [[صدرالدین آغا خان|شہزادہ صدرالدین آغا خان]] ، مرحوم دے صدر [[حافظ الاسد|حفیظ الاسد]] د‏‏ی طرف تو‏ں ذا‏تی اپیل ایلیا د‏‏ی رہائی نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ بقیہ یہودی برادری خاص طور اُتے لبنان وچ خانہ جنگی دا شکار ہوگئی ، تے 1970 د‏‏ی دہائی دے وسط تک ایہ برادری منہدم ہوگئی۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ [[حزب اللہ]] نے لبنانی یہودیاں دے متعدد تاجراں نو‏‏ں اغوا کيتا سی تے 2004 دے انتخابات وچ بلدیات‏ی انتخابات وچ صرف اک یہودی نے ووٹ دتا سی۔ لبنان وچ ہن صرف 20 تو‏ں 40 دے درمیان یہودی آباد ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="jewcy.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.jewcy.com/religion-and-beliefs/jews_lebanon_another_perspective|title=The Jews of Lebanon: Another Perspective – Jewcy|date=20 November 2009|publisher=}}</ref><ref name="ynetnews.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3292543,00.html|title=Beirut's last Jews|date=19 August 2006|publisher=}}</ref> ==== شام ==== [[فائل:Allepo1947.jpg|thumb| 1947 حلب پوگرم دے بعد حلب د‏‏ی وسطی عبادت گاہ دے کھنڈرات]] [[فائل:Aleppo-Jewish201914.jpg|سجے|thumb| یہودی شادی [[حلب]] ، [[ولایت حلب|شام]] ( [[سلطنت عثمانیہ]] )، 1914. ]] 1947 وچ ، [[حلب]] وچ فسادیاں نے شہر دے یہودی کوارٹر جلایا تے 75 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="Pipes">Daniel Pipes, ''Greater Syria: The History of an Ambition'' (New York: Oxford University Press, 1990) p. 57, records 75 victims of the Aleppo massacre.</ref> اس دے نتیجے وچ ، حلب د‏‏ی تقریبا نصف یہودی آبادی نے شہر چھڈنے دا انتخاب کيتا ، <ref name="colin63">Shindler, Colin. ''A History of modern Israel''. Cambridge University Press 2008. pp. 63–64.</ref> ابتدائی طور اُتے ہمسایہ لبنان دا رخ کيتا۔ <ref>{{citation|title=A Global Community: The Jews from Aleppo, Syria|first=Walter|last=Zenner|publisher=Wayne State University Press|year=2000|isbn=978-0-8143-2791-3|url=https://books.google.com/books?id=WpbKxrYZ4G0C&pg=PA55}}</ref> 1948 وچ ، شام وچ تقریبا 30،000 یہودی سن ۔ سن 1949 وچ ، عرب اسرائیلی جنگ وچ شکست دے بعد ، سی آئی اے دے حمایت یافتہ مارچ 1949 وچ شامی بغاوت نے حسینی الزیم نو‏‏ں شام دا صدر مقرر کيتا۔ ضعیم نے شامی یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ ہجرت د‏‏ی اجازت دتی تے 5 ہزار اسرائیل روانہ ہوگئے۔ {{Sfn|Zenner|2000}} اس دے بعد د‏‏ی شامی حکومتاں نے یہودی برادری اُتے ہجرت نو‏‏ں روکنے سمیت سخت پابندیاں لگاواں۔ {{Sfn|Zenner|2000}} 1948 وچ ، حکومت نے یہودی املاک د‏‏ی فروخت اُتے پابندی عائد کردتی تے 1953 وچ یہودی دے تمام بینک اکاؤنٹس منجمد کردتے گئے۔ اگلے چند سالاں وچ ، بوہت سارے یہودی فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے ، تے حامیاں ، خاص طور اُتے جوڈی فیلڈ کار ، <ref name="levin">Levin, 2001, pp. 200–201.</ref> یہودیاں نو‏‏ں شام تو‏ں باہر اسمگل کرنے تے انہاں د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں دنیا د‏‏ی توجہ دلانے وچ ، انہاں دے حالات تو‏ں آگاہی پیدا کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ اگرچہ شامی حکومت نے شامی یہودیاں نو‏‏ں اپنے اثاثے برآمد کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن دمشق وچ امریکی قونصل خانہ نے سن 1950 وچ نوٹ کيتا کہ "شامی یہودیاں د‏‏ی اکثریت اپنی جائیداداں تصرف کرنے تے لبنان ، اٹلی تے اسرائیل ہجرت کرنے وچ کامیاب ہوگئی اے "۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} <ref>NARA RG 59, 883.411/7-2550, Damascus to Department of State (25 July 1950)</ref> نومبر 1954 وچ ، شامی حکومت نے یہودی ہجرت اُتے عارضی طور اُتے پابندی ختم کردتی۔ {{Sfn|Fischbach|2013}} مارچ 1964 وچ ، شامی حکومت نے اک فرمان جاری کيتا جس تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں انہاں دے آبائی علاقےآں د‏‏ی حدود تو‏ں تن میل تو‏ں زیادہ سفر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ <ref>''The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times'', edited by Reeva Spector Simon, Michael Menachem Laskier, Sara Reguer P:329</ref> 1967 دے دوران دمشق تے حلب وچ فسادات شروع ہوگئے۔ یہودیاں نو‏‏ں روزانہ صرف چند گھنٹےآں دے لئی اپنے گھر چھڈنے د‏‏ی اجازت سی۔ بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں اپنے کاروباری منصوبے نو‏‏ں اگے بڑھانا ناممکن محسوس ہويا کیونجے وڈی جماعت انہاں د‏‏ی مصنوعات دا بائیکاٹ کررہی ا‏‏ے۔ سنہ 1970 وچ ، اسرائیل نے شامی یہودیاں نو‏‏ں انخلا کرنے دے لئی اک خفیہ فوجی تے انٹلیجنس آپریشن آپریشن بلینکیٹ دا آغاز کيتا ، جس نے چند درجن نوجوان یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل لیانے دا انتظام کيتا۔ یہودیاں د‏‏ی ہجرت دا سلسلہ بدستور جاری رہیا ، جدو‏ں یہودیاں نے اکثر سمگلراں د‏‏ی مدد تو‏ں لبنان یا ترکی وچ سرحداں دے پار گھسنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اسرائیلی ایجنٹاں یا مقامی یہودی برادری نال رابطہ کيتا۔ شام وچ فرار ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران چار یہودی خواتین د‏‏ی ہلاکت دے بعد 1972 وچ ، دمشق وچ اک ہزار شامی یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرے کیتے گئے۔ اس احتجاج نے شامی حکا‏م نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا ، جنہاں نے یہودی برادری د‏‏ی نیڑے تو‏ں نگرانی د‏‏ی ، انہاں د‏‏ی ٹیلیفون اُتے گل گل کردے ہوئے انہاں د‏‏ی میل تو‏ں چھیڑ چھاڑ کيتی۔ <ref>''The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times'', edited by Reeva Spector Simon, Michael Menachem Laskier, Sara Reguer P:329–330</ref> 1991 وچ میڈرڈ کانفرنس دے بعد ، امریکا نے یہودیاں اُتے اپنی پابندیاں نو‏‏ں کم کرنے دے لئی شامی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا ، تے 1992 وچ فسح دے موقع اُتے ، حکومت شام نے یہودیاں نو‏‏ں اس شرط اُتے ایگزٹ ویزا دینا شروع کيتا سی کہ اوہ اسرائیل ہجرت نہ کرن۔ اس وقت ، ملک وچ کئی ہزار یہودی سن ۔ اکثریت نے ریاستہائے متحدہ چلی گئی - زیادہ تر جنوبی بروکلین ، نیو یارک وچ شامی یہودیاں د‏‏ی وڈی جماعت وچ شامل ہونے دے لئی۔ اگرچہ کچھ فرانس تے ترکی گئے سن ، تے جو لوک اسرائیل جانا چاہندے سن انہاں نو‏ں دو سال دے خفیہ آپریشن وچ اوتھ‏ے لیایا گیا سی۔ <ref name="Landis">{{حوالہ ویب|url=http://faculty-staff.ou.edu/L/Joshua.M.Landis-1/syriablog/2005/10/jews-of-syria-by-robert-tuttle.htm|title=SyriaComment.com: "The Jews of Syria," By Robert Tuttle|website=faculty-staff.ou.edu|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2016-03-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304023001/http://faculty-staff.ou.edu/L/Joshua.M.Landis-1/syriablog/2005/10/jews-of-syria-by-robert-tuttle.htm|url-status=dead}}</ref> 2004 وچ ، شامی حکومت نے اپنے تارکین وطن دے نال بہتر تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے ايس‏ے سال دے موسم بہار وچ شامی نژاد درجن بھر یہودیاں دا وفد شام گیا۔ <ref name="Landis"/> ربیع ابرام حمرہ دے مطابق ، دسمبر 2014 تک ، شام وچ صرف 17 یہودی باقی ني‏‏‏‏ں۔ نو مرد تے اٹھ خواتین ، جنہاں د‏‏ی عمر 60 سال تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="wsj141201">{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/a-brief-history-of-the-syrian-jewish-community-1417491186|title=A Brief History of the Syrian Jewish Community|last=Entous|first=Adam|date=1 December 2014|website=Wall Street Journal|accessdate=12 July 2015}}</ref> === ٹرانس جورڈن تے ویسٹ بینک === تل تے پنڈ 1930 (یا 1932) وچ ٹہرجورڈن وچ نہاریم ہائیڈرو الیکٹرک پاور پلانٹ دے آس پاس وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس وقت ٹرانس جورڈن وچ تل تے پنڈ اک ہی یہودی پنڈ سی۔ ایہ پنڈ پاور پلانٹ تے انہاں دے اہل خانہ دے عملی عملے دے لئی رہائشی کمپاؤنڈ دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی ، <ref>''Encyclopedia of Zionism and Israel'', ed. Raphael Patai, Herzl Press/McGraw Hill, New York, Vol. 2, p.818</ref> زیادہ تر یہودی سن ۔ تل تے 1948 وچ عرب اسرائیلی جنگ دے دوران اس د‏ی آبادی تک موجود سی جدو‏ں ٹرانس جورڈینیائی قوتاں نے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ ملازمین دے اہل خانہ نو‏‏ں اپریل 1948 وچ اوتھ‏ے تو‏ں کڈ لیا گیا سی ، تے صرف کارکناں دے پِچھے اردن دے شناختی کارڈ رکھنے سن ۔ اس علاقے وچ یشیو فورسز تے ٹرانس جورڈین عرب لشک‏ر ک‏ے وچکار طویل جنگ دے بعد ، تل تے دے رہائشیاں نو‏‏ں ہتھیار سُٹن یا پنڈ چھڈنے دا الٹی میٹم دتا گیا۔ تل پنڈ نو‏‏ں رہائشیاں نے جلد ہی ترک کردتا ، جو یشیو دے زیرانتظام علاقےآں وچ اردن دے مغرب وچ بھج گئے۔ سن 1948 وچ [[عرب اسرائیل جنگ 1948|عرب اسرائیلی جنگ دے دوران]] ، یروشلم د‏‏ی یہودی کوارٹر وچ تقریبا 2،000 یہودیاں د‏‏ی آبادی دا محاصرہ کيتا گیا ، تے انھاں زبردستی چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ محافظاں نے 28 مئی 1948 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے۔ [[فائل:Weingarten and Yehudit.jpg|کھبے|thumb| وینگرٹن عرب لشک‏ر ک‏ے جواناں دے نال ہتھیار سُٹن د‏‏ی گل گل ک‏ر رہ‏ے نيں]] اطلاعات دے مطابق اردن دے کمانڈر نے اپنے اعلیٰ افسران نو‏‏ں دسیا اے: "اک ہزار سال وچ پہلی بار یہودی کوارٹر وچ اک وی یہودی باقی نئيں رہیا۔ اک وی عمارت برقرار نئيں ا‏‏ے۔ اس تو‏ں یہودیاں د‏‏ی ایتھ‏ے واپسی ناممکن ا‏‏ے۔ " <ref name="Haaretz">{{حوالہ ویب|last=Shragai|first=Nadav|title=Byzantine arch found at site of renovated Jerusalem synagogue|url=http://www.haaretz.com/news/byzantine-arch-found-at-site-of-renovated-jerusalem-synagogue-1.205622|accessdate=5 July 2016|date=28 November 2006|website=[[ہاریتز]]|تاريخ-الأرشيف=21 September 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170921051140/http://www.haaretz.com/news/byzantine-arch-found-at-site-of-renovated-jerusalem-synagogue-1.205622|url-status=dead}}</ref><ref name="Fernea1992">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=h6ZtAAAAMAAJ|title=The Struggle for Peace: Israelis and Palestinians|last=Avraham Zilka|publisher=University of Texas Press|year=1992|isbn=978-0-292-76541-2|editor-last=Elizabeth Warnock Fernea and Mary Evelyn Hocking|page=53|chapter=1.Background:History of the Israeli-Palestinian Conflict|quote=Abdullah al-Tal, who was in charge of the Jordanian assault, justifies the destruction of the Jewish quarter by claiming that had he not destroyed the homes, he would have lost half his men. He adds that "the systematic demolition inflicted merciless terror in the hearts of the Jews, killing both fighters and civilians."|access-date=23 May 2013}}</ref> [[کنیسہ خرابہ|ہوروا عبادت خانہ]] ، جو اصل وچ 1701 وچ بنایا گیا سی ، نو‏‏ں اردن دے عرب لشکر نے اڑا دتا سی۔ اردن دے انیہويں برس دے حکمرانی دے دوران ، یہودی کوارٹر د‏‏ی اک تہائی عمارتاں منہدم ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Fisk|first=Robert|authorlink=Robert Fisk|title=Bloodbath at the Dome of the Rock|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/bloodbath-at-the-dome-of-the-rock-5369339.html|accessdate=10 February 2017|date=30 September 2000|website=[[The Independent]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170210055250/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/bloodbath-at-the-dome-of-the-rock-5369339.html|archivedate=10 February 2017}}</ref> اسرائیل نے اقوام متحدہ نو‏‏ں د‏‏ی جانے والی اک شکایت دے مطابق ، پرانے شہر وچ یہودی عبادت گاہاں وچو‏ں اک دے سوا تمام نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ یہودی عبادت گاہاں اکھاڑ پھینکيتیاں گئیاں یا پتھراؤ کرکے کھو گئياں تے انہاں دے اندرونی مرغی دے گھر یا اصطبل دے طور اُتے استعمال ہوئے۔ <ref name="UN2">[https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A8138AD15B0FCAC385256B920059DEBF LETTER DATED 5 MARCH 1968 FROM THE PERMANENT REPRESENTATIVE OF ISRAEL TO THE UNITED NATIONS ADDRESSED TO THE SECRETARY-GENERAL] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515203330/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A8138AD15B0FCAC385256B920059DEBF|date=15 May 2011}}</ref> 1948 د‏‏ی جنگ دے بعد ، [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس]] نے یہودی کوارٹر نو‏‏ں آباد تے جزوی طور اُتے تباہ شدہ فلسطینی پناہ گزیناں نو‏‏ں ٹھکانے لگایا۔ <ref name="Torn">{{حوالہ کتاب|title=Jerusalem: The Torn City|last=Meron Benvenisti|publisher=Isratypeset|year=1976|page=70}}</ref>اس دا اضافہ UNKWW دے زیر انتظام موسکیا پناہ گزین کیمپ وچ ہويا ، جس نے پناہ گزیناں نو‏‏ں ہن اسرائیل وچ 48 تھ‏‏اںو‏اں اُتے رکھیا سی۔ <ref name="Plascov">{{حوالہ کتاب|title=The Palestinian Refugees in Jordan 1948–1957|last=Avi Plascov|publisher=Frank Cass|year=1981}}</ref> وقت گزرنے دے نال بوہت سارے غریب غیر مہاجرین وی کیمپ وچ آباد ہوگئے۔ بحالی تے حفظان صحت دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں حالات بستی دے لئی غیر محفوظ ہوئے گئے۔ اردن نے اس سہ ماہی نو‏‏ں اک پارک وچ تبدیل کرنے دا منصوبہ بنایا سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/teddykollekmayor00shep/page/20|title=Teddy Kollek, Mayor of Jerusalem|last=Shepherd|first=Naomi|publisher=Harper & Row Publishers|year=1988|isbn=0-06-039084-0|location=[[نیو یارک شہر]]|page=[https://archive.org/details/teddykollekmayor00shep/page/20 20]|chapter=The View from the Citadel}}</ref> لیکن نہ تاں یو این آر ڈبلیو اے تے نہ ہی اردن د‏‏ی حکومت اس منفی بین الاقوامی ردعمل دا خواہاں سی جس دا نتیجہ ایہ ہوئے گا کہ جے اوہ پرانے یہودی مکانات نو‏‏ں منہدم کردتیاں 1964 وچ مہاجرین نو‏‏ں شفاعت دے نیڑے تعمیر ہونے والے اک نويں کیمپ وچ منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ بیشتر مہاجرین نے نقل مکانی کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، چونکہ اس دا مطلب ایہ اے کہ اپنی روزی روٹی ، بازار تے سیاحاں دے نال ہی مقدس تھ‏‏اںو‏اں تک انہاں د‏‏ی رسائی نو‏‏ں کم کرنا ہوئے گا۔ آخر وچ ، بوہت سارے مہاجرین نو‏‏ں 1965 تے 1966 دے دوران زبردستی شفاعت منتقل کيتا گیا۔ === بحرین === [[بحرین]] د‏‏ی اک چھوٹی سی یہودی برادری ، زیادہ تر یہودیاں د‏‏ی یہودی نسل جو عراق تو‏ں 20 واں صدی دے اوائل وچ اس ملک وچ داخل ہوئی سی ، 1948 وچ انہاں د‏‏ی تعداد 600 تو‏ں 1،500 دے درمیان سی۔ 29 نومبر 1947 نو‏‏ں اقوام متحدہ دے تقسیم دے ووٹ دے تناظر وچ ، عرب دنیا وچ ووٹاں دے خلاف مظاہرےآں دے لئی 2-5 دسمبر نو‏‏ں مطالبہ کيتا گیا۔ بحرین وچ مظاہرےآں دے پہلے دو دن یہودیاں دے خلاف پتھر پھینکتے ہوئے دیکھے گئے ، لیکن 5 دسمبر نو‏‏ں [[منامہ|منامہ دے]] راجگڑھ وچ ہجوم نے یہودیاں دے گھراں تے دکاناں نو‏‏ں پرت لیا ، عبادت خانہ نو‏‏ں تباہ کيتا ، جو وی یہودی مل گیا اسنو‏ں ماریا پیٹا گیا اک بزرگ خاتون دا قتل کردتا۔ <ref>Stillman, 2003, p. 147.</ref> اس دے نتیجے وچ ، بوہت سارے بحرین دے یہودی بحرین تو‏ں فرار ہوگئے۔ کچھ پِچھے رہ گئے لیکن چھ روزہ جنگ دے بعد فسادات شروع ہونے دے بعد اکثریت باقی رہ گئی۔ بحرین دے یہودی بنیادی طور اُتے اسرائیل (جتھ‏ے خاص طور اُتے وڈی تعداد وچ پردیس حنا کارکور وچ آباد ہوئے) ، برطانیہ ، تے ریاست ہجرت ہوگئی۔ 2006 تک صرف 36 یہودی باقی سن ۔ <ref name="Luxner2">Larry Luxner, [http://www.jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=17183&intcategoryid=1 Life's good for Jews of Bahrain — as long as they don't visit Israel] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607072143/http://www.jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=17183&intcategoryid=1|date=7 June 2011}}, ''[[Jewish Telegraphic Agency]]'', 18 October 2006. Accessed 25 October 2006.</ref> === ایران === ایران دے یہودیاں دا خروج <ref name="Mahdi">Mahdī ,ʻA.A. and Daniel, E.L. ''Culture and Customs of Iran''. Greenwood Publishing Group. 2006: P60. {{آئی ایس بی این|0-313-32053-5}}</ref> تو‏ں مراد ایہ اے کہ سنہ 1950 وچ پہلوی ایران تو‏ں [[ایرانی یہود|فارسی یہودیاں دی]] ہجرت تے بعد وچ 1979 دے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے دوران تے اس دے بعد [[ایران]] تو‏ں ہجرت د‏‏ی لہر آئی ، اس دوران 80،000 افراد اُتے مشتمل جماعت 20،000 تو‏ں کم رہ گئی۔ ایرانی انقلاب دے بعد فارسی یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی زیادہ تر مذہبی ظلم و ستم ، شاہ حکومت کیت‏‏ی معزولی تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے گھریلو تشدد تے [[ایران عراق جنگ|ایران – عراق جنگ دے]] خوف تو‏ں ا‏‏ے۔ اگرچہ ایرانی آئین عام طور اُتے غیر مسلماں دے اقلیتاں دے حقوق دا احترام کردا اے (اگرچہ اس وچ امتیازی سلوک د‏‏ی کچھ شکلاں وی نيں) ، اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی صیہونی مخالف مضبوط پالیسی نے ایرانی یہودیاں دے لئی اک تناؤ تے غیر آرام دہ صورتحال پیدا کردتی ، جو الزام لگانے اسرائیل دے نال تعاون دے الزامات دا شکار ہوئے گئے۔ 80،000 تو‏ں زیادہ مضبوط ایرانی یہودی برادری 1978 تو‏ں 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل دے درمیان ایران تو‏ں نکلی سی۔ {{حوالہ درکار|date=November 2013}} مجموعی طور اُتے ، 1979 تو‏ں 2006 دے درمیان 80٪ تو‏ں زیادہ ایرانی یہودی فرار ہوگئے یا ہجرت کرگئے۔ <ref name="Mahdi">Mahdī ,ʻA.A. and Daniel, E.L. ''Culture and Customs of Iran''. Greenwood Publishing Group. 2006: P60. {{آئی ایس بی این|0-313-32053-5}}</ref> 7-10 ہزار اُتے مشتمل اک چھوٹی یہودی برادری حالے وی اک محفوظ اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایران وچ مقیم ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2013}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === ترکی === جب 1923 وچ جمہوریہ ترکی دا قیام عمل وچ آیا سی ، [[علیا|علییہ]] ترکی یہودی وچ خاص طور اُتے مقبول نئيں سی۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ ترکی تو‏ں فلسطین د‏‏ی ہجرت کم سی۔ <ref>İlker Aytürk. "Aliya to Mandatory Palestine and Israel". ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Executive Editor Norman A. Stillman. Brill Online, 2012. Reference. New York University (NYU). 5 December 2012</ref> 1923–1948 دے دوران ، لگ بھگ 7،300 یہودی ترکی تو‏ں [[انتداب فلسطین|فلسطین چلے گئے]] ۔ {{Sfn|Toktas|2006}} 1934 وچ ترک آبادکاری دے قانون دے تحت 1935 دے تھریس پوگرمز دے بعد ، فلسطین وچ امیگریشن وچ اضافہ ہويا۔ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ 521 یہودیاں 1934 وچ ترکی تو‏ں فلسطین چلے گئے تے وچ 1935. 1،445 چلے گئے {{Sfn|Toktas|2006}} فلسطین امیگریشن یہودی ایجنسی تے فلسطین الیہ انوآرتنظیم د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد کيتی گئی. 1942 وچ قائم کردہ راجگڑھ ٹیکس ، ورلوک ورگیسی ، ترکی تو‏ں فلسطین ہجرت د‏‏ی ترغیب دینے وچ وی اہ‏م سی۔ 1943 تو‏ں 1944 دے درمیان ، 4،000 یہودی ہجرت کر گئے۔ " {{Sfn|Toktas|2006}} ترکی دے یہودیاں نے ریاست اسرائیل د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ کافی سازگار رد عمل دا اظہار کيتا۔ 1948 تو‏ں 1951 دے درمیان ، 34،547 یہودی اسرائیل چلے گئے ، اس وقت یہودی آبادی دا 40٪ سی۔ {{Sfn|Toktas|2006}} نومبر 1948 وچ ، جدو‏ں ترکی نے عرب ملکاں دے دباؤ دے نتیجے وچ نقل مکانی دے اجازت نامے معطل کردتے سن ، تاں کئی مہینےآں تو‏ں ہجرت روک دتی گئی سی۔ {{Sfn|Toktas|2006}} مارچ 1949 وچ ، جدو‏ں ترکی نے اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کرلیا ، تے ايس‏ے سال دے اندر 26،000 ہجرت ک‏ر رہ‏ے سن ، تاں ایہ معطلی ختم کردتی گئی۔ ہجرت مکمل طور اُتے رضاکارانہ سی ، تے بنیادی طور اُتے معاشی عوامل تو‏ں کارفرما سی جدو‏ں ہجرت کرنے والےآں د‏‏ی اکثریت نچلے طبقے تو‏ں سی۔ {{Sfn|Toktas|2006}} دراصل ، یہودیاں د‏‏ی اسرائیل ہجرت ترکی تو‏ں باہر ہونے والی دوسری وڈی اجتماعی لہر اے ، جس وچ پہلا یونان تے ترکی دے درمیان آبادی دا تبادلہ سی ۔ {{Sfn|Toktas|2006}} 1951 دے بعد ، یہودیاں د‏‏ی ترکی تو‏ں اسرائیل ہجرت نے مادی طور اُتے سست پيا۔ {{Sfn|Toktas|2006}} 1950 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، اسرائیل منتقل ہونے والے 10٪ افراد ترکی واپس آئے۔ اک نواں یہودی مقام ، [[نیو شالوم کنیسہ|نیو العلوم]] ، 1951 وچ [[استنبول]] وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ عام طور اُتے ، اسرائیل وچ ترک یہودی معاشرے وچ اچھی طرح ضم ہوگئے نيں تے اوہ دوسرے اسرائیلیاں تو‏ں ممتاز نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Toktas, Sule. "Cultural Identity, Minority Position and Immigration: Turkey's Jewish Minority vs. Turkish-Jewish Immigrants in Israel." Middle Eastern Studies 44.3 (2008): 511–525. Print.</ref> اُتے ، اوہ اپنی ترکی د‏‏ی سبھیاچار تے ترکی تو‏ں روابط برقرار رکھدے نيں ، تے [[اسرائیل ترکی تعلقات|اسرائیل تے ترکی دے وچکار]] نیڑےی [[اسرائیل ترکی تعلقات|تعلقات دے]] قوی حمای‏تی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Toktas|2006}} اگرچہ تاریخی طور اُتے استعمار دشمنی دا اظہار یورپ د‏‏ی نسبت سلطنت عثمانیہ تے [[اناطولیہ]] وچ کدی کدائيں ہی ہويا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.americanthinker.com/2009/02/turkeys_prime_minister_leads_h.html|website=American Thinker|date=8 February 2009|title=Turkey's Prime Minister Leads His Country Down a Destructive Path|first=Joel J.|last=Sprayregen}}</ref> 1948 وچ اسرائیل د‏‏ی ریاست دے قیام دے بعد تو‏ں ، ایتھ‏ے تک کہ دشمنی وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ 6–7 ستمبر 1955 د‏‏ی رات ، استنبول دا پوگرام جاری کيتا گیا۔ اگرچہ بنیادی طور اُتے اس شہر د‏‏ی یونانی آبادی دا مقصد سی ، لیکن استنبول د‏‏ی یہودی تے آرمینیائی جماعتاں نو‏‏ں وی اک حد تک نشانہ بنایا گیا۔ اس دا نقصان بنیادی طور اُتے مادی سی - یونانیاں ، آرمینیائیاں تے یہودیاں نال تعلق رکھنے والے 4000 تو‏ں زیادہ دکاناں تے 1000 مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا گیا سی - لیکن اس نے پورے ملک وچ اقلیتاں نو‏‏ں شدید صدمہ پہنچیا <ref>Dilek Güven, Nationalismus, Sozialer Wandel und Minderheiten: Die Ausschreitungen gegen die Nichtmuslime der Tuerkei (6–7 September 1955), Universitaet Bochum, 2006</ref> 1986 دے بعد تو‏ں ، پورے ترکی وچ یہودیاں دے ٹھکانےآں اُتے بڑھدے ہوئے حملےآں نے برادری د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں متاثر کيتا ، تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ہجرت کرنے د‏‏ی تاکید کيتی۔ استنبول وچ نیو شالوم عبادت خانہ اُتے اسلامی عسکریت پسنداں نے تن بار حملہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/dozens-killed-as-suicide-bombers-target-istanbul-synagogues-735840.html|work=The Independent|location=London|title=Dozens killed as suicide bombers target Istanbul synagogues|first1=James C.|last1=Helicke|date=15 November 2003|accessdate=4 May 2010}}</ref> 6 ستمبر 1986 نو‏‏ں ، عرب دہشت گرداں نے نیوی شالوم وچ شب ''[[سبت|بٹ]]'' سروسز دے دوران 22 یہودی نمازیاں نو‏‏ں فائرنگ کرکے 6 زخمی کردتا۔ اس حملے دا الزام [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] جنگجو ابو ندال اُتے لگایا گیا سی<ref name="nytimes.com2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/11/16/world/20-in-istanbul-die-in-bombings-at-synagogues.html|work=The New York Times|title=20 in Istanbul Die in Bombings At Synagogues|first1=Sebnem|last1=Arsu|first2=Dexter|last2=Filkins|date=16 November 2003|accessdate=4 May 2010}}</ref>۔<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/mystery-surrounds-suicide-of-abu-nidal-once-a-ruthless-killer-and-face-of-terror-640464.html|work=The Independent|location=London|title=Mystery surrounds 'suicide' of Abu Nidal, once a ruthless killer and face of terror|first=Phil|last=Reeves|date=20 August 2002|accessdate=4 May 2010}}</ref><ref name="foxnews.com2">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,103157,00.html|work=Fox News|title=Bombings at Istanbul Synagogues Kill 23|date=16 November 2003}}</ref> 1992 وچ ، حزب اللہ دے لبنان وچ مقیم [[اہل تشیع|شیعہ مسلم]] گروپ نے عبادت خانے دے خلاف بمباری د‏‏ی ، لیکن کوئی زخمی نئيں ہويا۔<ref name="nytimes.com3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/11/16/world/20-in-istanbul-die-in-bombings-at-synagogues.html|work=The New York Times|title=20 in Istanbul Die in Bombings At Synagogues|first1=Sebnem|last1=Arsu|first2=Dexter|last2=Filkins|date=16 November 2003|accessdate=4 May 2010}}</ref><ref name="foxnews.com3">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,103157,00.html|work=Fox News|title=Bombings at Istanbul Synagogues Kill 23|date=16 November 2003}}</ref> 2003 وچ بیت اسرائیل دے عبادت خانے دے نال استنبول بم دھماکےآں دے دوران ، یہودی مقام اک بار فیر ماریا گیا ، جس وچ 20 یہودی تے مسلما‏ن یکساں یہودی تے مسلما‏ن دونے زخمی ہوگئے سن ۔ جدید ترکی وچ ودھدی ہوئی اسرائیل مخالف<ref>{{cite news|last=Shamah|first=David|url=http://www.timesofisrael.com/the-unmentioned-factor-behind-turkeys-turn-toward-israel/|title=The unmentioned factor behind Turkey's turn toward Israel|work=[[The Times of Israel]]|date=24 March 2013|accessdate=26 December 2013}}</ref> تے یہودی مخالف رویاں دے نال ، ملک د‏‏ی یہودی برادری جدو‏ں کہ حالے وی ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ مسلم ملکاں وچ سب تو‏ں وڈا اے ، 2010 وچ تقریبا 26،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے <ref name="turkishjews.com"/> سن 2016 وچ تقریبا 2016 17،000-18،000 رہ گیا۔ <ref name="jewishvirtuallibrary">{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Turkey.html|title=Turkey Virtual Jewish History Tour &#124; Jewish Virtual Library|publisher=jewishvirtuallibrary.org|accessdate=9 October 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.714614/|title=Why Jews in Terror-stricken Turkey Aren't Fleeing to Israel Yet|publisher=haaretz.com|accessdate=9 October 2016}}</ref> == دوسرے مسلم اکثریت‏ی ملکاں == === افغانستان === افغان یہودی برادری 20 واں صدی دے اوائل وچ 40،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 1934 تک 5،000 ہوگئی۔ <ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1934/07/11/archive/trials-of-jews-in-afghanistan-bared-in-persia|title=Trials of Jews in Afghanistan Bared in Persia &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=11 July 1934|accessdate=2 May 2016}}</ref> سن 1929 وچ ، سوویت پریس نے افغانستان وچ اک پوگروم د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1929/05/20/archive/soviet-press-reports-anti-jewish-pogrom-occurred-in-afghanistan|title=Soviet Press Reports Anti-jewish Pogrom Occurred in Afghanistan &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=20 May 1929|accessdate=2 May 2016}}</ref> 1933 وچ ، افغانستان دے بادشاہ [[محمد نادر شاہ|محمد نادر شاہ دے]] قتل دے بعد ، یہودیاں نو‏‏ں غیر شہری قرار دتا گیا <ref name="ReferenceA"/> تے افغانستان وچ بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں گھراں تو‏ں بے دخل کردتا گیا تے انہاں د‏‏ی املاک پرت لی گئی۔ <ref name="Roland">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=kHJccZ92IecC&pg=PA349|title=The Jewish Communities of India: Identity in a Colonial Era|last=Joan G. Roland|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-3748-4|page=349}}</ref><ref>On wings of eagles: the plight, exodus, and homecoming of oriental Jewry by Joseph Schechtman pp 258-259</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://jtn.stparchive.com/Archive/JTN/JTN01191934P07.php|title=The Jewish Transcript January 19, 1934 Page 7|publisher=Jtn.stparchive.com|date=19 January 1934|accessdate=2 May 2016|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304131149/http://jtn.stparchive.com/Archive/JTN/JTN01191934P07.php}}</ref> کم تے تجارت اُتے پابندیاں دے تحت یہودی وڈے شہراں جداں کابل تے ہرات وچ رہائش پذیر رہ‏‏ے۔ 1935 وچ ، یہودی ٹیلی گراف ایجنسی نے اطلاع دتی کہ "یہودی بستی دے اصول" افغان یہودیاں اُتے نافذ کردتے گئے سن ، جس وچ انھاں مخصوص لباس پہننے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، تے یہودی خواتین بازاراں تو‏ں باہر رہندیاں نيں ، تے یہودی مسیتاں دے کچھ فاصلے اُتے نئيں رہندے سن تے یہودی گھوڑے د‏‏ی سواری نئيں کردے سن ۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1935/05/15/archive/ghetto-code-enacted-by-afghanistan|title=Ghetto Code Enacted by Afghanistan &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=15 May 1935|accessdate=2 May 2016}}</ref> 1935 تو‏ں 1941 تک ، وزیر اعظم محمد ہاشم خان (شاہ دے چچا) دے تحت جرمنی افغانستان دا سب تو‏ں بااثر ملک سی۔ <ref>Tom Lansford: "A Bitter Harvest: US Foreign Policy and Afghanistan" Ashgate 2003 page 62</ref> نازیاں نے افغانیاں نو‏‏ں (ایرانیاں د‏‏ی طرح) آریائی سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.afghanistan-analysts.org/the-hunt-for-the-holy-wheat-grail-a-not-so-botanical-expedition-in-1935/|title=The Hunt for the Holy Wheat Grail: A not so ‘botanical’ expedition in 1935 &#124; Afghanistan Analysts Network|publisher=Afghanistan-analysts.org|date=20 July 2015|accessdate=2 May 2016}}</ref> 1938 وچ ، ایہ اطلاع ملی کہ یہودیاں نو‏‏ں صرف جوندا پالش کرنے دا کم کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1938/08/25/archive/all-trades-but-shoe-blacking-closed-to-afghanistan-jews|title=All Trades but Shoe-blacking Closed to Afghanistan Jews &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=25 August 1938|accessdate=2 May 2016}}</ref> اس وقت افغانستان دے نال رابطہ مشکل سی تے بہت سارے یہودیاں دے نال پوری دنیا وچ ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا سی ، تاخیر دے بعد بیرونی دنیا تک اطلاعات موصول ہوئیاں تے انہاں اُتے تحقیق ہی کدی کدائيں ہی کيتی گئی۔ 1951 وچ یہودیاں نو‏‏ں ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی تے اوہ زیادہ تر اسرائیل تے امریکا منتقل ہوگئے سن ۔ <ref name="RFL">New York, 19 June 2007 ([[Radio Free Europe|RFE/RL]]), [http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/6/c837c590-c06b-4c30-9017-36f29fc98437.html U.S.: Afghan Jews Keep Traditions Alive Far From Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212135219/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/6/c837c590-c06b-4c30-9017-36f29fc98437.html |date=2008-02-12 }}</ref> سن 1969 تک ، تقریبا 300 باقی رہے تے انہاں وچو‏ں بیشتر [[افغانستان وچ سوویت جنگ|1979]] وچ [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت حملے دے]] بعد اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے ، جس وچ 1996 وچ 10 یہودی رہ گئے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر [[کابل|کابل وچ ]] سن ۔ اس وقت اسرائیل وچ 10 ہزار تو‏ں ودھ افغان یہودی آباد ني‏‏‏‏ں۔ نیویارک شہر وچ افغان یہودیاں دے 200 تو‏ں زیادہ کنبے آباد ني‏‏‏‏ں۔ 2001 وچ ایہ اطلاع ملی سی کہ افغانستان وچ دو یہودی رہ گئے سن ، اسحاق لیون تے زبلون سیمنٹوف ، تے ایہ کہ انہاں نے اک دوسرے تو‏ں گل نئيں کردے۔<ref name=":02">{{cite news|last=Warren|first=Marcus|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/1364310/The-last-two-Jews-in-Kabul-fight-like-cat-and-dog.html|title=The last two Jews in Kabul fight like cat and dog|work=The Daily Tlegraph|date=4 December 2001|accessdate=2 May 2016}}</ref> لیون دا انتقال 2005 وچ ہويا سی تے سمجھیا جاندا اے کہ سیمنتوف افغانستان وچ رہنے والا آخری یہودی ا‏‏ے۔ === ملائیشیا === [[پینانگ]] تاریخی طور اُتے بغدادی نسل د‏‏ی اک یہودی برادری دا گھر سی جو نوآبادیات دے زمانے تو‏ں سی۔ دوسری عالمی جنگ دے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ اس کمیونٹی دا بیشتر حصہ بیرون ملک مقیم ہوئے گیا سی ، تے پینانگ دا آخری یہودی سن 2011 وچ فوت ہوگیا سی ، جس نے اس برادری نو‏‏ں ناپید کردتا سی۔ <ref>[https://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/196642/anti-semitism-in-malaysia]</ref> === پاکستان === [[قانون آزادی ہند 1947ء|1947 وچ پاکستانی آزادی دے]] وقت ، تقریبا ، 1،300 یہودی [[کراچی]] وچ مقیم رہے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر [[بنے اسرائیل|بنی اسرائیل]] یہودی سن ، جنہاں نے [[سفاردی یہودی|سفاردی]] یہودی رسومات دا مشاہدہ کيتا۔ اس شہر وچ [[اشکنازی یہود|اشکنازی دی]] اک چھوٹی آبادی وی موجود سی۔ کراچی د‏‏ی کچھ سڑکاں ہن وی ایداں دے ناواں اُتے مشتمل نيں جو اس وقت د‏‏ی یاد آندیاں نيں جدو‏ں یہودی برادری زیادہ نمایاں سی۔ جداں اشکنازی اسٹریٹ ، ابراہیم روبن اسٹریٹ (کراچی میونسپل کارپوریشن دے سابق ممبر دے ناں اُتے منسوب) ، ابن گبیرول اسٹریٹ ، تے موسی ابن عذرا اسٹریٹ — حالانکہ کچھ گلیاں دا ناں تبدیل کر دتا گیا اے ، لیکن اوہ ہن وی مقامی طور اُتے انہاں دے اصل ناواں دے ذریعہ حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اک صوفی بزرگ دے مزار دے نیڑے وسیع [[میوہ شاہ قبرستان|میوا شاہ قبرستان]] وچ یہودیاں دا اک چھوٹا قبرستان حالے وی موجود ا‏‏ے۔ [[لیاری ٹاؤن]] وچ بغدادی دے پڑوس دا ناں بغدادی یہودیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو کدی اوتھ‏ے رہندے سن ۔ [[یہود بخاری|بخاری یہودیاں دی]] اک جماعت [[پشاو‏ر]] شہر وچ وی پائی گئی ، جتھ‏ے پرانے شہر وچ بہت ساریاں عمارتاں وچ [[ستارہ داؤدی|اسٹار ڈیوڈ]] دے بیرونی سجاوٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دے مالکان د‏‏ی عبرانی نسل د‏‏ی علامت ظاہر کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ اس برادری دے ارکان 17 ويں صدی دے اوائل وچ ہی شہر وچ بیوپاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں آباد ہوئے ، اگرچہ زیادہ تر مہاجرین روسی سلطنت د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں بخارا وچ بھجدے ہوئے فرار ہوئے ، تے بعد وچ 1917 وچ روسی انقلاب آیا۔ اج ، کراچی یا پشاو‏ر وچ عملی طور اُتے کوئی یہودی برادری باقی نئيں ا‏‏ے۔ یہودیاں دا پاکستان تو‏ں [[ممبئی|بمبئی]] تے ہندوستان دے دوسرے شہراں وچ خروج 1948 وچ اسرائیل د‏‏ی تشکیل تو‏ں عین پہلے ہويا سی ، جدو‏ں اسرائیل مخالف جذبات ابھرے سن ۔ 1953 تک ، پورے پاکستان وچ 500 تو‏ں کم یہودی آباد سن ۔ مشرق وسطی وچ آنے والے تنازعات دے دوران اکثر اسرائیل مخالف جذبات تے تشدد بھڑک اٹھے ، جس دے نتیجے وچ یہودیاں د‏‏ی پاکستان تو‏ں باہر نقل و حرکت جاری رہی۔ اس وقت اسرائیل دے شہر [[رملہ]] وچ کراچی تو‏ں یہودیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد مقیم ا‏‏ے۔ === سوڈان === سوڈان وچ یہودی برادری راجگڑھ [[خرطوم]] وچ مرکوز سی ، تے 19 ويں صدی دے آخر وچ قائم ہوئی سی۔ 20 واں صدی دے وسط تک اس معاشرے وچ تقریبا 350 یہودی شامل سن ، بنیادی طور اُتے سیفارڈک پس منظر دے ، جنہاں نے اک یہودی عبادت گاہ تے یہودی اسکول تعمیر کيتا سی۔ 1948 تے 1956 دے درمیان ، برادری دے کچھ افراد ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ 1956 وچ آزادی دے بعد یہودی برادری دے خلاف دشمنی ودھنے لگی ، تے 1957 تو‏ں بہت سودانی یہودی اسرائیل ، ریاستہائے متحدہ تے یورپ (خاص طور اُتے برطانیہ تے سوئٹزرلینڈ) دے لئی روانہ ہونے لگے۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک سوڈانی یہودی برادری بہت ختم ہوچک‏ی سی۔ <ref name="cohen">M. Cohen, ''Know your people, Survey of the world Jewish population''. 1962.</ref><ref name="nakham">I. Nakham, ''The notebook of the Jewish community of Sudan''.</ref> 1967 وچ ، [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] بعد سوڈانی اخبارات وچ یہودی برادری دے حملےآں دا آغاز ہونا شروع ہويا ، جس وچ یہودی برادری دے ممتاز رہنماواں اُتے تشدد تے قتل د‏‏ی وکالت کيتی گئی۔ <ref>1909-, Malka, Eli S. (1997). Jacob's children in the land of the Mahdi : Jews of the Sudan (First ed.). [Syracuse, N.Y.] {{آئی ایس بی این|0815681224}}. OCLC 37365787.</ref> سن 1970 تک سوڈانی یہودی برادری دے تقریبا تمام لوک ملک چھڈ چکے سن ۔ === بنگلہ دیش === 1947 وچ [[تقسیم ہند|برٹش ہند د‏‏ی تقسیم دے]] وقت [[مشرقی بنگال]] وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی 200 سی۔ انہاں وچ [[بغدادی یہود|بغدادی یہودی]] تاجر برادری وی شامل سی جو ستارہويں صدی دے دوران [[ڈھاکہ]] وچ آباد سی۔ [[مشرقی پاکستان]] وچ اک مشہور یہودی مردکی کوہن سی ، جو مشرقی پاکستان ٹیلی ویژن دے بنگالی تے انگریزی نیوز ریڈر سی۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر تک یہودی برادری دا بیشتر حصہ [[کولکات‏ا|کلکتہ]] چلا [[کولکات‏ا|گیا سی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://asianjewishlife.org/pages/articles/AJL_Issue_10_Sept2012/AJL_Feature_Unknown-Jews-Bangladesh.html|title=Asian Jewish Life – Feature Issue 10 – The Unknown Jews of Bangladesh|publisher=|accessdate=13 November 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bechollashon.org/resources/newsletters/05-11/bangladesh-jewish-community.php|title=Be'chol Lashon: Educational Resources: Newsletters: May 2011: Bangladesh – with Jewish connections|publisher=|accessdate=13 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025659/http://www.bechollashon.org/resources/newsletters/05-11/bangladesh-jewish-community.php|archivedate=4 March 2016}}</ref> == 1948 تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آبادی دا جدول == 1948 وچ ، پوری عرب دنیا د‏‏ی برادریاں وچ 758،000 تو‏ں 881،000 یہودی (تھلے ٹیبل دیکھو) رہائش پذیر سن ۔ اج کل 8،600 تو‏ں وی کم ني‏‏‏‏ں۔ کچھ عرب ریاستاں ، جداں لیبیا وچ ، جو تقریبا 3 3٪ یہودی سی ، وچ یہودی برادری دا کوئی وجود نئيں ا‏‏ے۔ دوسرے عرب ملکاں وچ صرف چند سو یہودی باقی ني‏‏‏‏ں۔ {|class="wikitable" colspan="3" |+ '''یہودی آبادی بلحاظ ملک: 1948, 1972 تے موجودہ''' |- ! ملک یا علاقہ ! 1948 یہودی<br />آبادی ! 1972 یہودی<br />آبادی ! colspan=2|موجودہ اندازہ |- | [[مراکش]] | style="text-align:right;"| 250,000<ref name="Stearns" />–265,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 31,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 2,500–2,700 (2006)<ref name="World Jewish population">Sergio DellaPergola, [http://www.bjpa.org/Publications/downloadPublication.cfm?PublicationID=16432 World Jewish population], 2012, p. 62</ref> | style="text-align:right;"| 2,000 (2014) <ref name="Jewish Virtual Library">{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/talking/jew_refugees.html|title=Jewish Refugees from Arab Countries|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> |- | [[الجزائر]] | style="text-align:right;"| 140,000<ref name="Stearns">Stearns, 2001, p. 966.</ref><ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 1,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| ≈0 | style="text-align:right;"| <50 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[تیونس]] | style="text-align:right;"| 50,000<ref name="Stearns" />–105,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 8,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 900–1,000 (2008)<ref name="World Jewish population" /> | style="text-align:right;"| 1,500 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[لیبیا]] | style="text-align:right;"| 35,000<ref name="Stearns" />–38,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 50<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 0 | style="text-align:right;"| 0 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | '''شمالی افریقہ کل''' | style="text-align:right;"| '''475,000–548,000''' | style="text-align:right;"| '''40,050''' | style="text-align:right;"| '''3,400–3,700''' | style="text-align:right;"| '''3,550''' |- | [[عراق]] | style="text-align:right;"| 135,000<ref name="Avneri" />–140,000<ref name="Stearns" /> | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 5 (2013)<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2013/11/08/opinion/keep-the-iraqi-jews-legacy-safe-in-america.html|title=Opinion – Keep the Iraqi Jews' Legacy Safe — in America|first=Cynthia Kaplan|last=Shamash|date=7 November 2013|publisher=|via=www.nytimes.com}}</ref> | style="text-align:right;"| 5-7 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[مصر]] | style="text-align:right;"| 75,000<ref name="Avneri" />–80,000<ref name="Stearns" /> | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 100 (2006)<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/jewpop.html|title=Jewish Virtual Library|publisher=|accessdate=13 November 2014}}</ref> | style="text-align:right;"| 40 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[یمن]] تے [[عدن]] | style="text-align:right;"| {{formatnum: {{#expr: (45000+8000)}}}}<ref name="Stearns" />–{{formatnum: {{#expr: (55000+8000)}}}}<ref name="Avneri"/> | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 320 (2008)<ref>{{cite news |author=Yoav Stern |url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/jews-of-yemen-reportedly-to-be-relocated-in-wake-of-deadly-attack-1.259756 |title=Jews of Yemen reportedly to be relocated in wake of deadly attack |date=18 December 2008 |work=Haaretz |accessdate=13 November 2014 |archivedate=8 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101108134047/http://www.haaretz.com/print-edition/features/jews-of-yemen-reportedly-to-be-relocated-in-wake-of-deadly-attack-1.259756 }}</ref> | style="text-align:right;"| 90 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" />-50 (2016)<ref>[[Yemenite Jews]]{Note: on 1 November 2009, ''The Wall Street Journal'' reports in June 2009 an estimated 350 Jews were left—of whom by October 2009–60 had immigrated to the United States and 100 were considering to leave. On 21 March 2016, a group of 19 Yemenite Jews were flown to Israel in a secret operation, leaving the population at about 50.[1]}</ref> |- | [[شام]] | style="text-align:right;"| 15,000<ref name="Stearns" />–30,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 4,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 100 (2006)<ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> | style="text-align:right;"| 17 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[لبنان]] | style="text-align:right;"| 5,000<ref name="Avneri" />–20,000<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/lebjews.html|title=Jews of Lebanon}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 20–40 (2006)<ref name="jewcy.com" /><ref name="ynetnews.com" /> | style="text-align:right;"| 100 (2012)<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/lebjews.html|title=Jews of Lebanon|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> |- | [[بحرین]] | style="text-align:right;"| 550–600<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/bahrain.html|title=The Virtual Jewish History Tour – Bahrain}}</ref> | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 50 (2008)<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7426806.stm |title=Bahrain Names Jewish Ambassador |work=BBC News |date=29 May 2008 |accessdate=29 May 2008}}</ref> | style="text-align:right;"| 37 |- | [[سوڈان]] | style="text-align:right;"| 350<ref name=cohen /> | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| ≈0 | style="text-align:right;"| ≈0 |- | '''شمالی افریقا تے عرب ملکاں کل''' | style="text-align:right;"| '''758,350–881,350''' | style="text-align:right;"| '''<45,800''' | style="text-align:right;"| '''<3,795-4,345''' | style="text-align:right;"| '''<3,802-3,762''' |- | [[افغانستان]] | style="text-align:right;"| 5,000 | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 2 (2001)<ref name=":0" /> | style="text-align:right;"| [[Zablon Simintov|1]] (2005)<ref>{{cite news|url=http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4206909.stm|title='Only one Jew' now in Afghanistan|date=26 January 2005|accessdate=5 January 2010|work=BBC News|location=London}}</ref> |- | [[بنگلہ دیش]] | style="text-align:right;"| نامعلوم | | style="text-align:right;"| 175–3,500 (2009)<ref name="americanchronicle.com">{{cite news|url=http://www.americanchronicle.com/articles/view/119744|title=All about Jews in Bangladesh|date=September 18, 2009|work=American Chronicle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120603122302/http://www.americanchronicle.com/articles/view/119744|archivedate=3 June 2012|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 75-100 (2012)<ref>[http://baltimorepostexaminer.com/jewish-community-virtually-nonexistent-in-bangladesh/2012/06/12 http://baltimorepostexaminer.com/jewish-community-virtually-nonexistent-in-bangladesh/2012/06/12 ''Jewish community virtually nonexistent in Bangladesh'' in Baltimore Post Examiner]</ref> |- | [[ایران]] | style="text-align:right;"| 65,232 (1956)<ref name="iranicademogpersia">{{cite encyclopedia |last1=Hourcade|first1=Bernard|last2=Balland|first2=Daniel|title=Demography i. In Persia since 1319 Š./1940.|work=[[انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/uploads/files/v7f328_t19.jpg|date=15 December 1994}}</ref> | style="text-align:right;"| 62,258 (1976)<ref name="iranicademogpersia" /><ref name="SCISelRel1986">{{cite web|title=6. Followers of Selected Religions in the 1976 & 1986 Censuses |publisher=Statistical Centre of Iran |location=Tehran |url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=95486&S=GW |year=1986 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029184117/http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=95486&S=GW |archivedate=29 October 2013}}</ref> – 80,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 9,252 (2006)<ref name="SCI2006">{{cite web|title=11. Population by Sex and Religion: 1385 Census |publisher=Statistical Centre of Iran |location=Tehran |url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98322&S=TP |year=2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809181642/http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98322&S=TP |archivedate= 9 August 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 8,756 (2014)<ref name=IranCensusMurder>{{cite news|url=http://www.timesofisrael.com/jewish-woman-brutally-murdered-in-iran-over-property-dispute/#ixzz3Ac6duaqw |title=Jewish woman brutally murdered in Iran over property dispute|newspaper=The Times of Israel |date= 28 November 2012 |accessdate=16 August 2014|quote="A government census published earlier this year indicated there were a mere 8,756 Jews left in Iran"}}</ref> |- | [[پاکستان]] | style="text-align:right;"| 2,000–2,500<ref>[https://archive.is/20121227181558/http://www.imageusa.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=435 Imageusa.com]</ref> | style="text-align:right;"| 250<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 200 (2009)<ref name="americanchronicle.com" /> | style="text-align:right;"| >900 (2017)<ref>{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1307120/minorities-vote-bank-reaches-close-to-3m|title=Minorities’ vote bank reaches close to 3m|last1=A. Khan|first1=Iftikhar|date=8 Jan 2017|accessdate=8 January 2017|publisher=[[ڈان (اخبار)]]|ref=Among other religious communities, around 900 are Jews.}}</ref> |- | [[ترکی]] | style="text-align:right;"| 80,000<ref>{{cite web|url=http://ajcarchives.org/AJC_DATA/Files/1950_7_WJP.pdf|title=World Jewish Population |format=PDF}}</ref> | style="text-align:right;"| 30,000<ref name=wjp>{{cite journal | last1 = Shapiro | first1 = Leon | year = 1973 | title = World Jewish Population, 1972 Estimates | url = | journal = American Jewish Year Book | volume = 73 | issue = | pages = 522–529}}</ref> | style="text-align:right;"| 17,800 (2006)<ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> | style="text-align:right;"| 17,300 (2015)<ref>{{cite web|url=http://www.timesofisrael.com/young-turkish-jews-trickling-away-from-shrinking-community/|title=Young Turkish Jews trickling away from shrinking community|publisher=}}</ref> |- | '''غیر عرب مسلم ملکاں کل''' | style="text-align:right;"| '''202,000–282,500''' | style="text-align:right;"| '''110,750''' | style="text-align:right;"| '''32,100''' | style="text-align:right;"| '''26,157''' |} == جذب == تقریبا 900،000 یہودی ہجرت کرنے والےآں وچو‏ں 680،000 اسرائیل تے 235،000 فرانس ہجرت کرگئے۔ بقیہ افراد یورپ دے دوسرے ملکاں دے نال نال امریکا وی گئے۔ <ref>[https://archive.is/20120709061329/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?pagename=JPost/JPArticle/ShowFull&cid=1185379004431 Congress mulls Jewish refugee cause] by Michal Lando. ''[[دی جروشلم پوسٹ]]''. 25 July 2007</ref><ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israels+Foreign+Relations+since+1947/1947-1974/VI-+THE+ARAB+REFUGEES-+INTRODUCTION.htm Historical documents. 1947–1974 VI – The Arab refugees – introduction], MFA.gov.il</ref> اس خروج دا تقریبا دو تہائی حصہ شمالی افریقہ دے خطے تو‏ں سی ، جنہاں وچو‏ں مراکش دے یہودی زیادہ تر اسرائیل جاندے سن ، الجیریا دے یہودی زیادہ تر فرانس جاندے سن ، تے تیونس دے یہودی دونے ملکاں دے لئی روانہ ہوئے سن ۔ <ref>Jane S. Gerber, Jews of Spain: A History of the Sephardic Experience, 1994, Page 257, quote "Most of Algeria's 150,000 Jews emigrated to France, Tunisia's Jewish population of 110,000 departed for France or Israel, and Morocco's 286,000 Jews, the last community to depart, left in stages, the majority going to Israel."</ref> === اسرائیل === [[فائل:Maabara1950.jpg|thumb| 1950 وچ ماابروٹ ٹرانزٹ کیمپ وچ یہودی پناہ گزین]] [[فائل:Beit Lid Maabara 1950.jpg|سجے|thumb| بیٹ لیڈ کیمپ دے سامنے یہودی بچے۔ اسرائیل ، 1950]] عرب ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی اکثریت بالآخر جدید ریاست اسرائیل وچ ہجرت کر گئی۔ <ref name="Stillmanxxi">Stillman, 2003, p. xxi.</ref> لکھاں یہودی عارضی طور اُتے ملک دے متعدد تارکین وطن کیمپاں وچ آباد سن ۔ بعد وچ انہاں نو‏‏ں ماابروٹ (ٹرانزٹ کیمپ) وچ تبدیل کردتا گیا ، جتھ‏ے 220،000 رہائشیاں نو‏‏ں مکانات د‏‏ی رہائش فراہ‏م کيتی گئی سی۔ مابروت 1963 ء تک موجود سی۔ منتقلی کیمپاں د‏‏ی آبادی آہستہ آہستہ جذب ہوک‏ے اسرائیلی معاشرے وچ ضم ہوگئی۔ شمالی افریقی تے مشرق وسطی دے یہودیاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں نويں غالب سبھیاچار ، طرز زندگی د‏‏ی تبدیلی تے اس وچ امتیازی سلوک دے دعوے کرنے وچ سخت ایڈجسٹمنٹ کرنے وچ سخت مشکل دا سامنا کرنا پيا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="at least one specific example of such discrimination is needed (February 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === فرانس === فرانس وی اک وڈی منزل سی تے جدید فرانسیسی یہودیاں وچو‏ں تقریبا 50٪ (300،000 افراد) د‏‏ی جڑاں شمالی افریقہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، اک اندازے دے مطابق 1956 تو‏ں 1967 دے درمیان ، الجیریا ، تیونس تے مراکش دے تقریبا 235،000 شمالی افریقی یہودی فرانس د‏‏ی سلطنت دے خاتمے تے چھ روزہ جنگ دے نتیجے وچ فرانس چلے گئے سن ۔ <ref>[[Esther Benbassa]], ''The Jews of France: A History from Antiquity to the Present'', Princeton University Press, 1999</ref> === ریاستہائے متحدہ === ریاست ہائے متحدہ امریکا بوہت سارے مصری ، لبنانی تے شامی یہودیاں د‏‏ی منزل سی۔ == وکالت گروپ == عرب ملکاں دے یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں کم کرنے والے وکالت گروپاں وچ شامل نيں: * عرب ملکاں دے یہودیاں د‏‏ی عالمی تنظیم (ڈبلیو او جے اے سی) عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودیاں دے حقوق دے حصول تے انہاں دے ازالے دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wojac.com/#!about_us/c55t|title=WOJAC – About us|publisher=|accessdate=13 November 2014|تاريخ-الأرشيف=19 September 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090919044231/http://www.wojac.com/#!about_us/c55t|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jcpa.org/jl/jl102.htm|title=The Other Refugees: Jews of the Arab World|last=George E. Gruen|publisher=[[Jerusalem Center for Public Affairs]]|date=|accessdate=26 December 2013|archivedate=29 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029210251/http://www.jcpa.org/jl/jl102.htm}}</ref> * عرب ملکاں تو‏ں یہودیاں دے لئی انصاف <ref>[http://www.justiceforjews.com/ Justice for Jews from Arab countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405085303/http://www.justiceforjews.com/ |date=2010-04-05 }} (JJAC)</ref> * جیمینا (مشرق وسطی تے شمالی افریقہ نال تعلق رکھنے والے یہودی) مشرق وسطی تے شمالی افریقہ وچ مقیم 850،000 یہودیاں د‏‏ی تریخ تے حالت زار د‏‏ی تشہیر کردے نيں جنھاں گھر چھڈنے تے اپنی جائداد ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی ، جنھاں انہاں د‏‏ی شہریت کھو لی گئی سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jimena.org/about-jimena/mission-statement-and-organizational-history/|title=JIMENA's Mission and History|publisher=JIMENA|accessdate=13 November 2014}}</ref> * ہریف (مشرق وسطی تے شمالی افریقہ نال تعلق رکھنے والی برطانیہ د‏‏ی یہودیاں د‏‏ی انجمن) عرب تے مسلم دنیا نال تعلق رکھنے والے یہودیاں د‏‏ی تریخ تے ورثے نو‏‏ں فروغ دیندا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.harif.org/|title=Harif|publisher=Harif|date=15 May 2011|accessdate=26 December 2013}}</ref> * مصر تو‏ں یہودیاں د‏‏ی تاریخی سوسائٹی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hsje.org|title=Historical Society of the Jews from Egypt}}</ref> تے مصر تو‏ں یہودیاں د‏‏ی بین الاقوامی تنظیم <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iajegypt.org|title=International Association of Jews from Egypt|accessdate=28 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309165625/http://www.iajegypt.org/|archivedate=9 March 2018}}</ref> * بابل دے یہودی ہیریٹیج سنٹر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.babylonjewry.org.il/new/english/index.html|title=Babylonian Jewry Heritage Center}}</ref> ڈبلیو او جے اے سی ، جے جے اے سی تے جمنا حالیہ برساں وچ امریکا ، کینیڈا تے برطانیہ ، علاوہ ہور سرکاری ادارےآں دے سامنے اپنے خیالات پیش کرنے دے نال نال [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل دے]] سامنے پیش ہونے وچ سرگرم عمل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.justiceforjews.com/geneva2008.html "JJAC at 2008 United Nations Human Rights Council in Geneva"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922142917/http://www.justiceforjews.com/geneva2008.html |date=2009-09-22 }} Justice for Jews from Arab Countries. 19 March 2008. 30 March 2008.</ref> == ہجرت بارے نظریات == === ریاستہائے متحدہ کانگرس === 2003 وچ ، {{USBill|108|hconres|311}} {{USBill|108|hconres|311}} نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان وچ ]] اسرائیل دے حامی <ref>[http://www.jpost.com/Features/In-Thespotlight/Ileana-Ros-Lehtinen-Ready-to-play-hardball Ileana Ros-Lehtinen: Ready to play hardball], ''[[دی جروشلم پوسٹ]]'', 23 December 2010, "I think she'll be terrific on Israel relations issues. I don't think there's anybody better," assessed [[Morris J. Amitay|Morrie Amitay]], former executive director of the American Israel Public Affairs Committee and currently the head of the staunchly pro-Israel Washington Political Action Committee. "She's 100 percent behind making Israel secure. I can't think of any issue affecting Israel in which she hasn't been on the right side," enthused Amitay, whose PAC has funded her campaigns generously over the years"</ref> کانگریس د‏‏ی خاتون ایلیانا روز لہٹنین نے متعارف کرایا سی۔ 2004 وچ عام قرارداداں {{USBill|108|hres|838}} تے {{USBill|108|sres|325}} اراکین تے [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ وچ ]] بالترتیب جیروالڈ نڈلر تے رک سینٹورم دے ذریعہ {{USBill|108|sres|325}} جاری کیتے گئے۔ 2007 وچ آسان قرارداداں {{USBill|110|hres|185}} تے {{USBill|110|sres|85}} نو‏‏ں ایوان نمائندگان تے سینیٹ وچ جاری کيتا گیا۔ ایہ قرارداداں لابی گروپ جے جے اے سی دے نال مل ک‏ے لکھی گئياں ، {{Sfn|Fischbach|2008}} جس دے بانی اسٹینلے ارمان نے 2009 وچ اس قرار داد نو‏‏ں "شاید ساڈی سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ" قرار دتا سی ایوان نمائندگان د‏‏ی قرارداد د‏‏ی سرپرستی جیروالڈ نڈلر نے کيت‏ی سی ، جس نے انہاں قرارداداں د‏‏ی پیروی د‏‏ی سی۔ ہاؤس بل {{USBill|112|hr|6242}} نال 2012۔ 2007–08 د‏‏ی قرارداداں وچ ایہ تجویز پیش کيتی گئی سی کہ مشرق وسطی دے کسی وی جامع معاہدے نو‏‏ں قابل اعتبار تے پائیدار سمجھنے دے لئی ، اس معاہدے وچ تمام مہاجرین دے جائز حقوق تو‏ں متعلق تمام بقایا امور نو‏‏ں حل کرنا ہوئے گا تے جنہاں وچ یہودی ، عیسائی تے ہور آبادی شامل نيں جنہاں وچ ملکاں تو‏ں نقل مکانی کيتی گئی ا‏‏ے۔ مشرق وسطی "، تے صدر [[بارک اوباما|براک اوباما]] تے انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا اے کہ جدو‏ں اوہ بین الاقوامی فورمز وچ فلسطینی مہاجرین دا ذکر کردے نيں تاں یہودی تے ہور مہاجرین دا ذکر کرن۔ 2012 دے بل ، جس نو‏‏ں کمیٹی وچ منتقل کيتا گیا ، نے "عرب ملکاں دے 850،000 یہودی پناہ گزیناں" ، ہور مشرق وسطی ، شمالی افریقہ تے خلیج فارس دے عیسائیاں جداں ہور مہاجرین د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ جیرولڈ نڈلر نے 2012 وچ اپنے خیال د‏‏ی وضاحت کيتی کہ "مشرق وسطی وچ یہودی مہاجرین اُتے پیش آنے والے مصائب تے خوفناک ناانصافیاں نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اپنے سابقہ ہ‏م وطناں دے ہتھو‏ں خوفناک غم و غصے دا سامنا کرنے والے نیڑے 1 لکھ یہودی پناہ گزیناں دے حقوق نو‏‏ں تسلیم کیتے بغیر فلسطینی پناہ گزیناں دے حقوق نو‏‏ں تسلیم کرنا محض غلط ا‏‏ے۔ "<ref name="HR 185 12">{{cite news|url=http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Congress-considers-recognizing-Jewish-refugees|title=Congress considers recognizing Jewish refugees|newspaper=[[دی جروشلم پوسٹ]]|agency=JTA|date=2 August 2012|accessdate=3 December 2012}}</ref><ref name="Recognition House2">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4262885,00.html|title=House members seek recognition for Jewish refugees from Arab countries|publisher=Yedioth Ahronot|date=31 July 2012|accessdate=22 September 2012}}</ref><ref name="HR 1852">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/jewish-refugees-bill-being-considered-by-u-s-house-of-representatives-1.455503|title=Jewish refugees bill being considered by U.S. House of Representatives|work=Haaretz|agency=JTA|date=2 August 2012|accessdate=22 September 2012|archivedate=26 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526080150/https://www.haaretz.com/jewish/u-s-lawmakers-push-jewish-refugees-bill-1.5275904}}</ref> ناقدین نے مشورہ دتا اے کہ ایہ مہم محض اک فلسطین مخالف "حربہ" اے ،<ref>{{citation|title=Refugee Repatriation: Justice, Responsibility and Redress|first=Megan|last=Bradley|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-1-107-02631-5|page=91|quote="Although this is arguably not so much an attempt to secure meaningful redress for the Mizrahi as a tactic to stymie any productive discussion of the Palestinians claims, the campaign has been well-received in the United States, with resolutions on the issue introduced in the Senate and House of Representatives in February 2007."}}</ref> جس د‏‏ی وضاحت مائیکل فش باچ نے "حتمی اسرائیلی فلسطینی امن معاہدے وچ اسرائیلی حکومت نو‏‏ں فلسطینی پناہ گزیناں دے دعوے نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد کرنے دا اک حربہ ، انہاں دعوےآں وچ جنہاں وچ فلسطینی مہاجرین وی شامل نيں"۔ اسرائیل وچ 1948 تو‏ں پہلے دے اپنے گھراں تک 'حق واپسی' دا مطالبہ۔ " <ref>{{Harvard citation no brackets|Fischbach|2008}}</ref> === اسرائیلی حکومت دا مؤقف === اسرائیلی وزارت خارجہ نے 1961 دے شروع وچ ہی فلسطینیاں دے خروج دے نال یہودی خروج دے تقابل دا معاملہ اٹھایا سی۔ <ref>Israel Ministry for Foreign Affairs, Information Division. ''The Jewish Exodus from the Arab Countries, and the Arab Refugees''. 1961.</ref> 2012 وچ ، عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودی مہاجرین د‏‏ی جانب تو‏ں خصوصی مہم چلا‏ئی گئی تے اس نے زور پھڑ لیا۔ اس مہم وچ اک ایسا بین الاقوامی فنڈ بنانے د‏‏ی اپیل کيتی گئی اے جو یہودی تے [[فلسطینی قوم|فلسطینی عرب]] مہاجرین دوناں نو‏ں معاوضہ فراہ‏م کرے ، تے عرب ملکاں تو‏ں یہودی پناہ گزیناں د‏‏ی حالت زار د‏‏ی دستاویز تے تحقیق کرے گی۔ اس دے علاوہ ، مہم دا ارادہ اے کہ اسرائیل وچ اک قومی دن تسلیم کيتا جائے تاکہ عرب ملکاں تو‏ں آئے ہوئے 850،000 یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں یاد کيتا جاسک‏‏ے ، تے نال ہی اک میوزیم تعمیر کيتا جائے جو انہاں د‏‏ی تریخ ، ثقافتی ورثے نو‏‏ں دستاویزی شکل دے سک‏‏ے تے انہاں د‏‏ی گواہی جمع کرے۔ 21 ستمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ وچ عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودی مہاجرین دے مسئلے نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی اک خصوصی تقریب دا انعقاد کيتا گیا۔ اسرائیلی سفیر رون پروسر نے اقوام متحدہ تو‏ں "دستاویزات و تحقیق دا اک مرکز" قائم کرنے نو‏‏ں کہیا جو "850،000 کہانیاں کو" دستاویز کريں گا تے "اپنی تریخ نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی شواہد اکٹھے کريں گا" ، جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا سی کہ اسنو‏ں زیادہ دیر تک نظرانداز کيتا گیا سی۔ اسرائیلی نائب وزیر خارجہ ڈینی ایالون نے کہیا کہ "ہم 64 سال د‏‏ی دیر تو‏ں نيں ، لیکن سانو‏ں زیادہ دیر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔" اس تقریب وچ امریکا ، یوروپی یونین ، جرمنی ، کینیڈا ، اسپین ، تے ہنگری سمیت تقریبا دو درجن ملکاں تے تنظیماں دے سفارت کاراں نے شرکت کيتی۔ اس دے علاوہ عرب ملکاں دے یہودی وی اس تقریب وچ شریک ہوئے تے تقریر کيتی۔ === یہودی "نقبہ" داستان === ==== فلسطینی نقبہ دے نال موازنہ ==== فلسطینی نقبہ دے بیانیے دے جواب وچ ، "یہودی نقبہ" د‏‏ی اصطلاح بعض اوقات عرب اسرائیل تو‏ں یہودیاں دے ظلم و ستم تے اسرائیل ریاست دے قیام دے بعد دے عہدےآں تو‏ں کڈے جانے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ اسرائیلی کالم نگار بین ڈروار یمینی ، جو خود اک میزرائ یہودی نيں ، نے لکھیا: 319 تک ، {{quote|پر ، اک ہور نقبہ اے: یہودی نقبہ۔ انہاں سالاں [سن 1940 د‏‏ی دہائی] دے دوران ، اسلامی ملکاں وچ یہودیاں دے خلاف ذبح کرنے ، جعل سازی ، جائداد ضبطی تے ملک بدری د‏‏ی اک لمبی قطار موجود سی۔ تریخ دا ایہ باب سائے وچ رہ گیا ا‏‏ے۔ یہودی نقبہ فلسطینی نقبہ تو‏ں وی بدتر سن ۔ فرق صرف اِنّا اے کہ یہودیاں نے اس نقبہ نو‏‏ں اپنے بانی اصولاں وچ تبدیل نئيں کيتا۔ برعکس.}} مصر تو‏ں یہودیاں د‏‏ی ورلڈ کانگریس دے چیئرمین پروفیسر اڈا احرونی نے "یہودی نقبہ دے بارے وچ کیہ اے ؟" دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ ایہ کہ عرب ریاستاں تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے بارے وچ سچائی نو‏‏ں بے نقاب کرنے تو‏ں اک حقیقی امن عمل وچ مدد مل سکدی اے ، کیونجے اس تو‏ں فلسطینیاں نو‏‏ں ایہ احساس ہوئے سک‏‏ے گا کہ اوہ صرف اوہی نئيں سن جنہاں دا سامنا کرنا پيا اے ، تے اس طرح انہاں دا "ظلم و ستم تے رد" دا احساس ختم ہوجائے گا۔ ہور برآں ، کینیڈا دے رکن پارلیمنٹ تے انسانی حقوق دے بین الاقوامی وکیل ارون کوٹلر نے "ڈبل نقبہ" دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے عرب ریاستاں د‏‏ی یہودی ریاست دے رد، عمل ، نويں تشکیل شدہ قوم نو‏‏ں تباہ کرنے دے بعد انہاں دے حملے تے انہاں د‏‏ی مقامی یہودی آبادیاں دے خلاف سزا دتے جانے اُتے تنقید د‏‏ی اے: {{quote|لہذا ، اس دا نتیجہ ، اک ڈبل نقبہ سی: نہ صرف فلسطینی عرب مصائب تے فلسطینی مہاجراں دے مسئلے د‏‏ی تخلیق دا ، بلکہ اسرائیل تے عرب ملکاں وچ یہودیاں اُتے حملے دے نال ہی ، اک دوسرے د‏‏ی تشکیل ، جس دا ناں بوہت گھٹ معلوم ا‏‏ے۔ ، مہاجرین دا گروپ عرب ملکاں دے یہودی مہاجر۔}} ==== اسرائیل وچ یہودی نقبہ بیانیے اُتے تنقید ==== عراقی نژاد رین کوہن ، دے اک سابق رکن [[کنیست|کنیسٹ]] نے کہیا: "ميں ایہ کہنا اے: وچ اک پناہ گزین نئيں ہاں. وچ صیہونیت دے کہنے اُتے آیا سی ، اس سرزمین دے کھینچنے تے فدیہ دینے دے خیال د‏‏ی وجہ تاں۔ کوئی وی مہاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں میری تعریف نئيں کر رہیا ا‏‏ے۔ یمنی نژاد یسرا ئل یشاہاہو ، سابق نگریٹ اسپیکر ، لیبر پارٹی ، نے کہیا اے کہ: "ہم مہاجر نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [ہم وچو‏ں کچھ] ریاست دے پیدا ہونے تو‏ں پہلے ہی اس ملک وچ آئے سن ۔ ساڈے پاس میسنسی امنگاں سن۔ تے عراقی نژاد شلومو ہلیل ، جو نسیٹ ، لیبر پارٹی دے سابق اسپیکر وی نيں ، نے دعوی کيتا: "ميں عرب سرزمین تو‏ں یہودیاں دے چلے جانے نو‏‏ں مہاجراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں مندا۔ اوہ ایتھ‏ے اس لئی آئے سن کیونجے اوہ صیہونیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں چاہندے سن ۔ " مورخ ٹام سیجیو نے کہیا: "اسرائیل ہجرت کرنے دا فیصلہ اکثر اک ذا‏تی فیصلہ سی۔ ایہ فرد د‏‏ی زندگی دے مخصوص حالات اُتے مبنی سی۔ اوہ سب غریب نئيں سن ، یا 'تاریک غاراں تے تمباکو نوشی دے گڑھے وچ رہنے والے' نئيں سن ۔ تے نہ ہی اوہ ہمیشہ اپنی آبائی علاقےآں وچ ظلم و ستم ، جبر یا امتیازی سلوک دا نشانہ بنے۔ اوہ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ہجرت کرگئے ، ملک ، وقت ، برادری تے فرد دے لحاظ تاں۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|title=1949: The First Israelis|last=Tom Segev|page=231|author-link=Tom Segev}}</ref> عراقی نژاد اسرائیلی مورخ ایو شلیم نے ، یہودی ہجرت د‏‏ی اسرائیل لہر دے بارے وچ گل کردے ہوئے ، اس نتیجے اُتے پہنچے کہ ، اگرچہ عراقی یہودی "اسرائیل تے عرب تنازعہ دا شکار" ہوئے سن ، عراقی یہودی مہاجر نئيں نيں ، ایہ کہندے ہوئے کہ "کسی نے وی سانو‏ں انہاں تو‏ں بے دخل نئيں کيتا۔ عراق ، کسی نے سانو‏ں نئيں دسیا کہ اسيں ناپسندیدہ ني‏‏‏‏ں۔ " انہاں نے مارٹن گلبرٹ د‏‏ی کتاب ، ''اسماعیل ہاؤس کے'' جائزے وچ اس معاملے نو‏‏ں بحال کيتا۔ <ref>[http://www.ft.com/intl/cms/s/2/8ae6559c-b169-11df-b899-00144feabdc0.html#axzz1u5I93QVU "In Ishmael's house"] ''[[Financial Times]]''. 30 August 2010</ref> یہودہ شینھاو نے عرب ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت تے فلسطینیاں دے خروج دے وچکار مشابہت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ انہاں دا ایہ وی کہنا اے کہ "فلسطینی پناہ گزیناں تے میزراہی تارکین وطن دے وچکار بے بنیاد تے غیر اخلاقی تشبیہات انہاں دو گروہاں دے ممبراں نو‏‏ں کسی تنازعہ تو‏ں بے دخل کردی اے ، متعدد میزرائ یہودیاں دے وقار نو‏‏ں مجروح کردی اے ، تے حقیقی یہودی - عرب مفاہمت دے امکانات نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔" انہاں نے کہیا اے کہ "مہم دے حامیاں نو‏‏ں امید اے کہ انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں فلسطینیاں نو‏‏ں 'واپسی دا حق' کہلانے والے اشارے د‏‏ی روک سیم ہوئے گی تے اسرائیل دے ذریعہ مختص فلسطینی املاک دے عوض ادائیگی کرنے دے لئی اسرائیل تو‏ں مطالبہ کيتا جائے گا۔ 'کھوئے ہوئے' اثاثےآں دا ریاستی سرپرست۔ " اسرائیلی مورخ یہوشوہ پوراتھ نے اس موازنہ نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا اے کہ جتھ‏ے سطحی مماثلت پائی جاندی اے ، لیکن آبادی د‏‏ی دو تحریکاں د‏‏ی نظریا‏تی تے تاریخی اہمیت بالکل مختلف ا‏‏ے۔ پورت نے اس گل کيتی نشاندہی د‏‏ی کہ عرب ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی ، ملک تو‏ں خارج یا نئيں ، "قومی خواب د‏‏ی تکمیل" سی۔ انہاں نے ایہ وی دلیل پیش د‏‏ی اے کہ صہیونی اس مقصد دا حصول صرف یہودی ایجنسی دے ایجنٹاں ، استاداں تے 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں مختلف عرب ملکاں وچ کم کرنے والے استاداں د‏‏ی کوششاں دے ذریعے ہی ممکن ہويا ا‏‏ے۔ پورہت نے فلسطینی عرباں د‏‏ی 1948 د‏‏ی اڑان دے نال اس دا موازنہ بالکل ہی مختلف ا‏‏ے۔ انہاں نے فلسطین د‏‏ی پرواز دے نتیجے نو‏‏ں اک "ناپسندیدہ قومی تباہی" دے طور اُتے بیان کيتا اے جس دے نال "غیر متوقع ذا‏تی سانحات" وی پیش آئے سن ۔ اس دا نتیجہ "فلسطینی برادری دا خاتمہ ، لوکاں دے پارہ پارہ ہونا ، تے اک ایداں دے ملک دا نقصان ہويا جو ماضی وچ سی زیادہ تر عربی بولنے والے تے اسلامی سن ۔ " وزارت خارجہ دے سابق ڈائریکٹر جنرل ایلون لییل دا کہنا اے کہ بہت سارے یہودی عرب ملکاں تو‏ں فرار ہوگئے ، لیکن اوہ انھاں "پناہ گزین" نئيں کہندے نيں کیونجے انہاں د‏‏ی اصطلاح "ریفیوجی" د‏‏ی اصطلاح یو این ڈبلیو آر اے د‏‏ی تعریف تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ==== فلسطینیاں د‏‏ی یہودی نقبہ دے بیان اُتے تنقید ==== 21 ستمبر 2012 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] اک کانفرنس وچ ، عرب ملکاں دے یہودی مہاجرین دے معاملے اُتے [[حماس|حماس دے]] ترجمان ، سمیع ابو زہری نے تنقید کيت‏ی سی ، جس نے دسیا سی کہ عرب ملکاں تو‏ں یہودی مہاجرین در حقیقت فلسطینی بے گھر ہونے دے ذمہ دار نيں تے "وہ یہودی مہاجرین د‏‏ی بجائے مجرم ني‏‏‏‏ں۔ " ايس‏ے کانفرنس دے سلسلے وچ ، فلسطینی سیاست دان حنان اشراوی نے استدلال کيتا اے کہ عرب سرزمین نال تعلق رکھنے والے یہودی بالکل مہاجر نئيں نيں تے اسرائیل اپنے دعوے نو‏‏ں اس دے خلاف فلسطینی مہاجرین تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی استعمال کررہیا ا‏‏ے۔ اشراوی نے کہیا کہ "جے اسرائیل انہاں دا آبائی وطن اے ، تاں اوہ 'پناہ گزین' نئيں نيں اوہ تارکین وطن نيں جو یا تاں اپنی مرضی تو‏ں یا کسی سیاسی فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں واپس آئے ني‏‏‏‏ں۔" == املاک دا نقصان تے معاوضہ == لیبیا ، عراق تے مصر وچ بہت سارے یہودیاں نے اپنی دولت تے ملکیت دے وسیع حصے نو‏‏ں خروج دے اک حصے دے طور اُتے کھو دتا سی کیونجے انہاں د‏‏ی دولت نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر منتقل کرنے اُتے سخت پابندیاں سن۔ شمالی افریقہ دے دوسرے ملکاں وچ ، صورتحال زیادہ پیچیدہ سی۔ مثال دے طور اُتے ، مراکش وچ ہجرت کرنے والےآں نو‏‏ں مراکش د‏‏ی 60 ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی کرنسی اپنے نال لے جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی ، حالانکہ عام طور اُتے اوہ جانے تو‏ں پہلے اپنی جائیداد بیچ سکدے سن ، {{Sfn|Fischbach|2008}} تے کچھ نقد رقم دا تبادلہ کرکے کرنسی د‏‏ی پابندیاں دے آس پاس کم کرنے دے اہل سن ۔ زیورات یا ہور پورٹیبل قیمتی سامان وچ ۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} This {{Sfn|Fischbach|2008}} اس دے نتیجے وچ کچھ اسکالراں نے شمالی افریقی یہودی آبادی دا قیاس کرنا شروع کيتا ، جس وچ خروج دے دو تہائی حصے اُتے مشتمل سن ، مجموعی طور اُتے وڈے وڈے املاک دا نقصان نئيں ہويا۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} اُتے ، اس اُتے رائے مختلف ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=April 2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> یمنی یہودی عام طور اُتے روانگی تو‏ں پہلے اپنی ملکیت والی ملکیت بیچنے دے قابل سن ، حالانکہ ہمیشہ مارکیٹ د‏‏ی قیمتاں اُتے نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} === تخمینی قیمت === یہودی خروج دے ذریعہ ترک کيتی گئی املاک د‏‏ی قیمت دے متعدد تخمینے شائع ہوچکے نيں ، جس دے مختلف اعداد و شمار وچ کچھ ارب ڈالر تو‏ں سیکڑاں ارب تک د‏‏ی وسیع تعداد موجود ا‏‏ے۔ <ref>Peter Hirschberg, Private Property Keep Out!, Jerusalem Report 10th Anniversary, ''[[دی جروشلم پوسٹ]]'', September 1999, "In 1945 there were 870,000 Jews living in the Middle East and North Africa. By 1952, hundreds of thousands had arrived in Israel, and tens of thousands had reached Western Europe and North and South America. Estimates on the collective value of the property they left behind vary wildly – from a few billion dollars to more than $100 billion."</ref> 2006 وچ عرب ملکاں دے یہودیاں د‏‏ی عالمی تنظیم (ڈبلیو او جے اے سی) نے اندازہ لگایا سی کہ عرب ملکاں وچ چھڈ دتی گئی یہودی املاک د‏‏ی مالیت 100 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ ہوئے گی ، بعدازاں 2007 وچ انہاں دے تخمینے وچ 300 بلین ڈالر دا اضافہ کيتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی تخمینہ لگایا کہ یہودیاں د‏‏ی ملکیت والی جائداد غیر منقولہ عرب سرزمیناں وچ اک لکھ مربع کلومیٹر (ریاست اسرائیل دے سائز تو‏ں چار گنا) اُتے چھڈ دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="abc">{{حوالہ ویب|url=http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196|title=The Palestinian Refugee Issue: Rhetoric vs. Reality by Sidney Zabludoff|website=Jerusalem Center For Public Affairs|accessdate=13 November 2014|archivedate=27 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081227100514/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196}}</ref> عرب ملکاں تو‏ں یہودی خروج تے 1948 دے فلسطینیاں دے خروج دے وچکار تعلق د‏‏ی نوعیت تے وسعت وی تنازعہ دا سبب بنی ہوئی ا‏‏ے۔ وکالت گروپاں نے مشورہ دتا اے کہ دونے عملاں دے وچکار مضبوط روابط نيں تے انہاں وچو‏ں کچھ دا ایہ دعویٰ وی اے کہ دونے امور نو‏‏ں شکست دینا ناانصافی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jun/23/israelandthepalestinians.middleeast "A different kind of catastrophe"] ''The Guardian'', 23 June 2008.</ref> ہولوکاسٹ د‏‏ی بحالی دے ماہر سڈنی جبلوڈوف ، اسرائیلی وکالت گروپ یروشلم سینٹر برائے عوامی امور دے لئی لکھدے ہوئے دسدے نيں کہ یہودیاں نے جو 1947 تو‏ں لے ک‏ے ہن تک عرب ملکاں تو‏ں بھج نکلیا اے اس د‏ی قیمت قیمتاں دے حساب تو‏ں 700 ملین ڈالر اے جس د‏‏ی تخمینہ فی کس دولت دے حساب تو‏ں 700 ڈالر ا‏‏ے۔ اک ملین مہاجرین د‏‏ی طرف تو‏ں ، جو اج 6 بلین ڈالر دے برابر اے ، ایہ فرض کردے ہوئے کہ پورے خروج نے انہاں د‏‏ی تمام دولت نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا ا‏‏ے۔ <ref>"[http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196 The Palestinian Refugee Issue: Rhetoric vs. Reality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227100514/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196 |date=2008-12-27 }}", Sidney Zabludoff, ''Jewish Political Studies Review'' 20:1–2 (Spring 2008)</ref> === اسرائیلی پوزیشن === اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی سرکاری حیثیت ایہ اے کہ عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودی مہاجر سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، تے اوہ اپنے ملکاں وچ رہ جانے والی جائیداد دے حقوق نو‏‏ں جائز تے موجود سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MOJ">{{حوالہ ویب|url=http://www.justice.gov.il/MOJEng/Rights+of+Jews+from+Arab+Lands/|title=Rights of Jews from Arab Lands|access-date=2020-10-02|archivedate=2012-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120905192118/http://www.justice.gov.il/MOJEng/Rights+of+Jews+from+Arab+Lands/}}</ref> سن 2008 وچ ، [[راسخ العقیدہ یہودیت|آرتھوڈوکس]] سیپاردی پارٹی ، [[شاس|شا]] نے عرب ریاستاں تو‏ں یہودی پناہ گزیناں دے لئی معاوضے دے حصول دے ارادے دا اعلان کيتا سی۔ 2009 وچ ، اسرائیلی قانون سازاں نے [[کنیست|عربیہ]] تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودیاں دے لئی معاوضے د‏‏ی فراہمی دے لئی اک بل بل پیش کيتا سی تاکہ اوہ موجودہ یہودی اسرائیلی شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں معاوضے د‏‏ی ضرورت تو‏ں معاوضے د‏‏ی ضرورت ہوسک‏‏ے ، جو اسرائیل دے قیام دے بعد عرب ملکاں تو‏ں بے دخل ہوگئے سن ۔ 1948 وچ تے قابل قدر جائیداد د‏‏ی اک قابل قدر رقم چھڈ ک‏‏ے۔ فروری 2010 وچ ، بل نے اپنی پہلی پڑھنے نو‏‏ں منظور کيتا۔ اس بل د‏‏ی سرپرستی ایم دے نسیم زائف (ش) نے کيت‏ی سی تے اس نے 2008 وچ [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|امریکی ایوان نمائندگان]] وچ منظور کيتی گئی اک قرارداد د‏‏ی پیروی کردے ہوئے کہیا سی کہ پناہ گزیناں د‏‏ی شناخت نو‏‏ں یہودیاں تے عیسائیاں تک ودھایا جائے جس د‏‏ی طرح مشرق دے دوران فلسطینیاں دے لئی وی توسیع کيتی گئی سی۔ مشرقی امن مذاکرات۔ <ref>Kliger, Rachelle [http://www.jpost.com/JewishWorld/JewishNews/Article.aspx?id=169043 Israel vies to bring Mideast Jewish refugees into talks] (18 February 2010) in ''[[دی جروشلم پوسٹ]]''</ref> == خروج دے بارے وچ فلماں == * میس ہالوانی د‏‏ی پروڈکشن تے ہدایتکاری وچ ، USA ، م ایس ''دی سن'' (1984) ''مس ہاں'' ۔ ہالوانی د‏‏ی نانی ، روزٹ حکیم د‏‏ی پروفائل ہالوانیاں نے اک اہ‏م یہودی خاندان ، جو 1959 وچ مصر چھڈ دتا سی۔ خاندانی سرپرست روزسیٹ نے اس وقت تک مصر وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا جدو‏ں تک کہ وڈے خاندان دے ہر فرد نو‏‏ں چھڈنے دے لئی آزاد نہ ہوئے۔ * ''دھیمیس: عرب زمیناں وچ یہودی بننے دے لئی'' (1987) ، ہدایتکار بارچ گیٹلس تے ڈیوڈ گولڈسٹین پروڈیوسر۔ مشرق وسطی وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ پیش کردا ا‏‏ے۔ * ''فرورڈٹن ریفیوجیز'' (2005) ڈیوڈ پروجیکٹ د‏‏ی اک دستاویزی فلم اے ، جس وچ عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی جلاوطنی دے واقعات نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ * پیری رہوف دے ذریعہ ''خاموشی خروج'' (2004)۔ انٹرنیشنل ہیومن رائٹس فلم فیسٹیول آف پیرس (2004) وچ منتخب تے اقوام متحدہ دے جنیوا ہیومن رائٹس سالانہ کنونشن (2004) وچ پیش کيتا گیا۔ * ''لیبیا دے آخری یہودی'' (2007) وی وین رومن - ڈین دے ذریعہ۔ ایہ بیان کردا اے کہ کس طرح یورپی استعمار ، اطالوی فاشزم تے عرب قوم پرستی دے عروج نے لیبیا د‏‏ی سیفارڈک یہودی برادری دے لاپتہ ہونے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ * "بابلیونیا تو‏ں بیورلی پہاڑیاں تک: ایران دے یہودیاں دا خروج" دستاویزی فلم۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.der.org/films/from-babylonia-to-beverly-hills.html|title=DER Documentary|publisher=|accessdate=13 November 2014}}</ref> * ''الوداع ماؤں'' ۔ ''ایگوز کے'' ڈوبنے تو‏ں متاثر مراکشی فلم == ہور ویکھو == {{portal|Judaism}} * [[یہودیاں د‏‏ی عرب سرزمین تے ایران تو‏ں روانگی تے ملک بدر ہونے دا یوم تاسیس]] * [[سفرادیم|عرب یہودی]] ، [[مسلم حکمرانی دے تحت یہودیاں د‏‏ی تریخ]] * [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی آبادی]] ** [[تاریخی یہودی آبادی دا موازنہ]] * [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی ملک دے لحاظ سے]] * [[نازیاں دے قبضے وچ یورپ تو‏ں باہر یہودی]] * [[فلسطینی نکبت|1948 فلسطینی خروج]] * ماابارہ ، ترقیا‏ت‏‏ی شہر ، مہاجر کیمپ * ''ہفتہ اتوار دے روز آنے دے بعد'' ، [[عیسائی ہجرت]] ، مہاجر (بد نظمی) (مسلم جلاوطنی) * [[یہود دے اخراج و بیدخلیاں|یہودی مہاجر]] ، [[فلسطینی مہاجر]] ، [[صحراوی مہاجر]] ، [[یونانی مہاجر]] ، [[کرد مہاجرین|کرد مہاجر]] * [[کیکوریل خاندان]] * [[پلاچے خاندان]] == نوٹ == {{حوالے| 30em | refs= <ref name="Hopwood2002p56">{{cite book|author=Derek Hopwood|title=Egypt 1945–1990: Politics and Society|url=https://books.google.com/books?id=K5eKAgAAQBAJ&pg=PA56|date=11 March 2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-86916-9|pages=56–|quote=After the Suez crisis "Some 11000 Jewish residents in Egypt were expelled or left, forced out by the considerable anti-Jewish feeling in the country. Their property was confiscated. Unfortunately some Jews were identified with Israel whether they proclaimed their allegiance to Egypt or not."}}</ref> <!--ref name=GilbertInIshmael>{{cite news |author1=David J Goldberg|title=A book review of: In Ishmael's House: A History of Jews in Muslim Lands by Martin Gilbert|url=https://www.theguardian.com/books/2010/aug/28/history-jews-muslims-martin-gilbert|newspaper=The Guardian|date=28 August 2010|quote=while it is pertinent to point out that 850,000 Jewish refugees from Arab lands have been fed, housed and absorbed by Israel since 1948 while 750,000 Palestinian refugees languish in camps, dependent on United Nations handouts}}</ref--> <!--<ref name="AdelmanBarkan2013p365">{{cite book|author1=Howard Adelman|author2=Elazar Barkan|title=No Return, No Refuge: Rites and Rights in Minority Repatriation|url=https://books.google.com/books?id=WRpHAAAAQBAJ&pg=PT365|date=13 August 2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-52690-6|pages=365–|quote="At times, Iraqi politicians candidly acknowledged that they wanted to expel their Jewish population for reasons of their own, having nothing to do with the palestinian exodus...Nuri Said described a plan to expel Jews from Iraq ...head of Jordanian government"}}</ref>--> <!--<ref name="Morris2008p412b">{{cite book|author=Benny Morris|title=1948: A History of the First Arab-Israeli War|url=https://books.google.com/books?id=CC7381HrLqcC|date=1 October 2008|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-14524-3|page=412|quote="The war indirectly created a second, major refugee problem. Partly because of the clash of Jewish and Arab arms in Palestine, some five to six hundred thousand Jews who lived in the Arab world emigrated, were intimidated into flight, or were expelled from their native countries, most of them reaching Israel, with a minority resettling in France, Britain, and the other Western countries. The immediate propellants to flight were the popular Arab hostility, including pogroms, triggered by the war in Palestine and specific governmental measures, amounting to institutionalized discrimination against and oppression of the Jewish minority communities. "}}</ref>--> <!--<ref name="AdelmanBarkan2013p365b">{{cite book|author1=Howard Adelman|author2=Elazar Barkan|title=No Return, No Refuge: Rites and Rights in Minority Repatriation|url=https://books.google.com/books?id=WRpHAAAAQBAJ&pg=PT365|date=13 August 2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-52690-6|pages=365–|quote=Meron;NYtimes (16 May 1948) :"already in some Moslem states such as Syria and Lebanon there is a tendency to regard all Jews as Zionist agents and fifth columnists...indications for...tragedy of incalculable proportions". The draconian measures contemplated and actually applied to Jewish citizens ...in the draft Arab League against Jews}}</ref>--> <!--<ref name="Mazur2012p188">{{cite book|author=Yosef Mazur|title=Zionism, Post-Zionism & the Arab Problem: A Compendium of Opinions about the Jewish State|url=https://books.google.com/books?id=4MdsqZr7YzMC&pg=PA188|year=2012|publisher=WestBow Press|isbn=978-1-4497-3641-5|pages=188– | quote=the NYtimes 16 May 1948...Jews in great danger in all Moslem Lands...900000 Jews in Africa and Asia face wrath of their foes...deteriorating Jewish security including violent incidents...according to a law drafted by the Political committee of the Arab League, all Jewish citizens of those countries......there was a clear Arab strategy to expell their Jewish citizens"...NYtimes of 17 May 1948: Protection of UN sought for Jews }}</ref>--> <!--<ref name=nyt-jews-in-danger1948>{{cite news|last1=BROWNE|first1=MALLORY|title=JEWS IN GRAVE DANGER IN ALL MOSLEM LANDS|url=http://zionism-israel.com/hdoc/Jewish_refugees_arab.htm|newspaper=New York Times|page=E4|date=16 May 1948|quote=it is feared that the repercussions' of this in Moslem countries will put the Jewish populations in many of these states in mortal peril...There are indications that the stage is being set for a tragedy of incalculable proportions....Conditions vary in the Moslem countries. They are worst in Yemen and Afghanistan, whence many Jews have fled in terror to India. Conditions in most of the countries have deteriorated in recent months, this being particularly true of Lebanon, Iran and Egypt. In the countries farther west along the Mediterranean coast, conditions are not so bad. It is feared, however, that if a full-scale war breaks out, the repercussions will be grave for Jews all the way from Casablanca to Karachi.}}</ref>--> <ref name="Tovy2014p163">{{cite book|author=Jacob Tovy|title=Israel and the Palestinian Refugee Issue: The Formulation of a Policy, 1948–1956|url=https://books.google.com/books?id=Xoz8AgAAQBAJ&pg=PA162|date=5 March 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-81077-3|page=163|quote=On Oct 1949 … Al Said raised the exchange of population concept with them (ther economic mission survey)}}</ref> <ref name="Blum1987p69">{{cite book|author=Yehuda Zvi Blum|title=For Zion's Sake|url=https://books.google.com/books?id=tlCHQ6LU988C&pg=PA68|year=1987|publisher=Associated University Presse|isbn=978-0-8453-4809-3|page=69}}</ref> <ref name=MG202>{{harvnb| Meir-Glitzenstein|2004|p=202}}: "For the first few weeks after the enactment of the law, the Zionist activists forbade registration; they were waiting for a clarification of the aliyah routes and a decision by the Israeli government as to its willingness to take in the Jews of Iraq. This ban heightened the tension in the Jewish community. On 8 April 1950, the Zionist leadership (that is, the leaders of Hehalutz and the Haganah, along with the emissaries) convened and discussed the registration issue in view of the pressure from huge numbers of people who wanted to sign up. At the end of the meeting the leadership decided to instruct the people to register and not to wait for instructions from Tel Aviv. A bomb had blown up that day in a Jewish cafe, wounding four people, and the two events were presumably related.... The activists' faith in the Zionist ideal and their zeal to implement it, combined with their confidence that Israel would not ignore the aliyah needs of Iraqi Jewry, paved the way to this decision. To inform the Jews of the decision, the leadership issued a proclamation.... The fact that the proclamation was written in the name of the State of Israel lent it added force and gave the Jews the impression that the State of Israel and the Israeli government were calling on them to leave Iraq and move to Israel."</ref> <ref name=MG204>{{harvnb | Meir-Glitzenstein|2004|p=204}}: "As stated above, this situation was a consequence of the Israeli immigration and absorption policy. Throughout this period, Israel refused to instruct its emissaries in Baghdad to limit registration for emigration and instead expressed willingness to take in all Iraqi Jews who wished to leave. But immigrants were also flooding into Israel at the time from Poland and especially from Romania, where the exit gates had unexpectedly been re-opened, and Israel was unwilling to limit aliyah from there either. Israel could not afford the initial absorption of such large numbers of immigrants and therefore set quotas based on priorities. And Poland and Romania were given priority over Iraq.... The reason given for according priority to immigration from eastern Europe was concern that the communist regimes there would close their gates and put an end to the exodus.... Ben-Gurion maintained that the Iraqi leaders were determined to get rid of the Jews who had signed up to emigrate and assumed that delaying their departure would not put an end to the process. In contrast, he was afraid that aliyah from Romania would be terminated suddenly by an order from high up, and aliyah from Poland was expected to stop at the beginning of 1951."</ref> <ref name=MG203>{{harvnb | Meir-Glitzenstein|2004|p=203}}: "The change began as a result of the immigration policy of the Israeli government: the pace of aliyah lagged far behind registration and revocation of the registrants' citizenship.<br />By September 1950, only 10,000 Jews had left; 60,000 of the 70,000 registrants were still in Iraq. The problem grew worse. By mid-November only 18,000 of 83,000 registrants had left. Matters had not improved by early January 1951: the number of registrants was up to 86,000, only about 23,000 of whom had left. More than 60,000 Jews were still waiting to leave! According to the law, Jews who had lost their citizenship had to leave Iraq within 15 days. Although in theory, only 12,000 Jews still in Iraq had completed the registration process and had their citizenship revoked, the position of the others was not very different: the Iraqi government was in no hurry to revoke their citizenship only because the rate of departure was already lagging behind the revocation of citizenship, and it did not want to exacerbate the problem.<br />Meanwhile, thousands of Jews had been fired from their jobs, had sold their property, and were waiting for Israeli aircraft, using up their meagre funds in the meantime. The thousands of poor Jews who had left or been expelled from the peripheral cities, and who had gone to Baghdad to wait for their opportunity to emigrate, were in an especially bad state. They were housed in public buildings and were being supported by the Jewish community. The situation was intolerable."</ref> <ref name=MG205>{{harvnb| Meir-Glitzenstein|2004|p=205}}: "But soon the delay in evacuating the Jews became the problem of the Iraqi state and not just that of the would-be emigrants and the emissaries. The condition of the Jews had ramifications for the overall political situation, domestic security and the Iraqi economy. The Iraqi government found that the problems of instability and turmoil not only remained unsolved but had become worse. Particularly infuriating was the awareness that the source of the problem was the Israeli government, which held the key to the volume and rate of departure of Iraqi Jewry.<br />These developments changed Iraq's attitude towards the Jews. From now on Iraq sought to get rid of everyone who had registered immediately and at almost any price. This policy was exacerbated when, in mid-September 1950, Nuri al-Said replaced Tawfiq aI-Suwaydi, who had initiated the Denaturalization Law, as prime minister. Nuri was determined to drive the Jews out of his country as quickly as possible, and when he discovered that Israel was unwilling to increase immigration quotas he suggested various ideas for expelling the Jews."</ref> <ref name=Bashkin277>{{harvnb|Bashkin|2012|p=277}}: "By 1951 Sa'id realized that the Jews were about to leave Iraq, and wanted to see them depart immediately regardless of the Palestinian question.The British report that he asked the Jordanians to stop deceiving refugees on the possibility of their being admitted to Israel and for all Arab countries to take steps to resettle them. FO 371/91635, 15 January 1951, from Sir A. Kirkbride (Amman) to Foreign Office (London) (a report on Nuri Sa'id's visit to Jordan)."</ref> <ref name=Kirkbride>{{citation|title=From the Wings: Amman Memoirs, 1947–1951|first=Alec|last=Kirkbride|publisher=Psychology Press|year=1976|isbn=978-0-7146-3061-8|pages=115–117|url= https://books.google.com/books?id=O6FRtRj_3n4C&q=nuri#v=onepage&q&f=false|quote=There was another incident about this time which embarrassed me personally and which might have had serious political consequences if the affair had not been confined to exchanges in my study at my residence. It arose from a decision of the Iraqi government to retaliate for the expulsion of Arab refugees from Palestine by forcing the majority of the Jewish community of Iraq to go to Israel. Nuri Said, the Prime Minister of Iraq, who was on a visit to Amman, came out with the astounding proposition that a convoy of Iraqi Jews should be brought over in army lorries escorted by armed cars, taken to the Jordanian-Israeli frontier and forced to cross the line. Quite apart from the certainty that the Israelis would not consent to receive the deportees in that manner, the passage of the Jews through Jordan would almost certainly have touched off serious trouble among the very disgruntled Arab refugees who were crowded into the country. Either the Iraqi Jews would have been massacred or their Iraqi guards would have had to shoot other Arabs to protect the lives of their charges. The devious method employed by Nuri Said to make the suggestion was, in itself, enough to upset the King and the cabinet, who still resented the way in which they had been left In the lurch by the Iraqi Government in the Armistice negotiations. Nuri first telephoned me asking to be received at my house with [[Samir al-Rifai|Samir Rifa'i]] to discuss an important question about Palestine. I agreed to the meeting on the natural assumption that Samlr already knew all about it. Nuri then spoke to Samlr and told him that I wanted to see both of them at my house. The latter assumed that the initiative came from myself. When we got together and Nuri made his proposal, and added the equally surprising statement that he would be responsible for the consequences, Samir and I were flabbergasted and our faces must have shown our feelings. Both of us were vexed at having been tricked into a false position. I replied at once that the matter at issue was no concern of His Majesty's Government. Samlr refused his assent as politely as possible, but Nuri lost his temper at being rebuffed and he said: 'So. you do not want to do It, do you?' Samlr snapped back, 'Of course I do not want to be party to such a crime', Nuri thereupon exploded with rage and I began to wonder what the head of the diplomatic mlsslon would do if two Prime Ministers came to blows in his study. We then broke up in disorder, but I got them out of the house while preserving a minimum of propriety.}}</ref> <ref name="Black1991p89">{{cite book|author=Ian Black|title=Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services|url=https://books.google.com/books?id=FkyMsycbemEC|year=1991|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-3286-4|page=89|quote=the Iraqi government was motivated by "economic considerations, chief of which was that almost all the property of departing Jews reverted to the state treasury," and also that "Jews were seen as a restive and potentially troublesome minority that the country was best rid of."}}</ref> <ref name="Hakohen2003p124">{{cite book|author=Devorah Hakohen|title=Immigrants in Turmoil: Mass Immigration to Israel and Its Repercussions in the 1950s and After|url=https://books.google.com/books?id=fYOiPrm-6PsC&pg=PA124|year=2003|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-2990-0|page=124|quote=Said had warned the Jewish community of Baghdad to make haste; otherwise, he would take the Jews to the Borders himself}}</ref> <ref name="Gat2013p119">{{cite book|author=Moshe Gat|title=The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951|url=https://books.google.com/books?id=B_r3_-9ZU1YC&pg=PA119|date=4 July 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-24654-9|pages=123–125|quote = He declared to the Arab world that the despatch of large numbers of Jews was intended to expedite the collapse of the infant state of Israel, since its capacity was limited, and it could not absorb the flood of immigrants. One cannot ignore this aspect of the situation. It is highly likely that one of Nuri as-Said's motives in trying to expel large numbers of Jews was the desire to aggravate Israel's economic problems. At the same time, however, he was well aware of Israel's absorption policy, namely her capacity for absorbing immigrants on which she based her future}}</ref> <ref name="UN1949NuriSaid1949">{{Citation|url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/CE955FEA5683ACCF85257512006D8E9E |accessdate=15 October 2013 |title=United Nations Conciliation Commission for Palestine, A/AC.25/SR/G/9, 19 February 1949, Meeting Between the Conciliation Commission and Nuri Es Said, Prime Minister of Iraq |quote="It would also be necessary to put an end to the bad treatment that the Jews had been victims of in Iraq during the recent months. The Prime Minister referred to the increasing difficulty of assuring the protection of the Jews resident in Iraq, under the present circumstances. In answer to an observation by Mr. de Boisanger, who wondered whether Tel Aviv was interested in the fate of the Jews of Iraq, the Prime Minister explained that he was not thinking in terms of persecution; he did not wish the Commission to receive a false impression with regard to his personal sentiments towards the Jews. But if the Jews continued to show the bad faith that they had demonstrated until the present moment, events might take place. (The Prime Minister did not clarify this warning)" |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020035641/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/CE955FEA5683ACCF85257512006D8E9E |archivedate=20 October 2013}}</ref> <ref name="Glitzenstein2004p205">{{cite book|author=Esther Meir-Glitzenstein|title=Zionism in an Arab Country: Jews in Iraq in the 1940s|url=https://books.google.com/books?id=ZU2QAgAAQBAJ|date=2 August 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-76862-1|page=205|quote="in mid September 1950, Nuri al-Said replaced … as prime minister. Nuri was determined to drive the Jews out of his country as quickly as ..."}}</ref> <ref name=TOI>[http://www.timesofisrael.com/foreign-ministry-promotes-the-jewish-refugee-problem/ Changing tack, Foreign Ministry to bring 'Jewish refugees' to fore] "''It's true that many Jews found themselves in Israel without having made plans to come — they escaped from Arab countries. But they were accepted and welcomed here. To define them as refugees is exaggerated," said Alon Liel, a former director-general of the Foreign Ministry. "A refugee is a person who is expelled to another country, where he is not accepted by the government.''"</ref> <!--<ref name="Loeb2012p33">{{cite book|author=Laurence D Loeb|title=Outcaste (RLE Iran D): Jewish Life in Southern Iran|url=https://books.google.com/books?id=3x8DrcD2W0AC&pg=PA33|date=4 May 2012|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-81277-4|page=33|quote=In 1892, several Jews were murdered in Shiraz (Alliance, 1892:52). Twenty Jews were murdered and three synagogues were burned down in 1897 (Alliance, 1897:87). Pogroms, forced conversion and expulsion swept Zarqon, Lar, Jahrom, Darab, Nobendigan, Sarvestan and Kazerun (Alliance, 1900–1910). Jews abandoned Lar and Jabrom, which were never resettled, and emigrated to Shiraz and thence to Palestine, where they joined the numerous Shirazis who had previously escaped. Just after the holiday of Sukkot in 1910, a pogrom organized by the apostate Qavam family resulted in thirteen deaths, injury, theft. vandalism and near starvation for the 6000 Jews of Shiraz (Alliance, 1910:229—245).}}</ref>--> }} == کتابیات == * Ariel, Ari (2013), Jewish-Muslim Relations and Migration from Yemen to Palestine in the Late Nineteenth and Twentieth Centuries, BRILL, ISBN 9789004265370iel, Ari (2013), Jewish-Muslim Relations and Migration from Yemen to Palestine in the Late Nineteenth and Twentieth Centuries, BRILL, <nowiki>ISBN 9789004265370</nowiki> * {{حوالہ کتاب|title=New Babylonians: A History of Jews in Modern Iraq|last=Bashkin|first=Orit|publisher=Stanford University Press|year=2012|isbn=978-0-8047-7874-9|location=Stanford, California|ref=harv}} * Chouraqui, Andre (2002), Between East and West: A History of the Jews of North Africa, ISBN 1-59045-118-X * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nnj-CgAAQBAJ&pg=PT84|title=Decolonization and the French of Algeria: Bringing the Settler Colony Home|last=Choi|first=Sung-Eun|date=2015|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-57289-9}} * Fischbach, Michael R. (2008), Claiming Jewish Communal Property in Iraq, Middle East Report, archived from the original on 15 July 2010, retrieved 5 April 2010 * Fischbach, Michael (2013), Jewish Property Claims Against Arab Countries, Columbia, ISBN 978-0-231-51781-2 * Gorman, Anthony (2003), "The Mutamassirun", Historians, State and Politics in Twentieth Century Egypt: Contesting the Nation, Psychology Press, ISBN 978-0-415-29753-0 * Laskier, Michael (1994), North African Jewry in the Twentieth Century: The Jews of Morocco, Tunisia, and Algeria, NYU Press, ISBN 978-0-8147-5072-8 * Laskier, Michael (2012), The Alliance Israelite Universelle and the Jewish Communities of Morocco, 1862–1962, SUNY Press, ISBN 978-1-4384-1016-6 * Mandel, Maud (2014), Muslims and Jews in France: History of a Conflict, Princeton University Press, ISBN 978-1-4008-4858-4 * Meir-Glitzenstein, Esther (2004), Zionism in an Arab Country: Jews in Iraq in the 1940s, Routledge, ISBN 978-1-135-76862-1 * Parfitt, Tudor (1996), The Road to Redemption: The Jews of the Yemen 1900–1950, Brill's Series in Jewish Studies vol. XVII, ISBN 9789004105447 * {{حوالہ رسالہ|first=Avi|last=Picard|date=2018|title=Building the country or rescuing the people: Ben-Gurion's attitude towards mass Jewish immigration to Israel in the mid-1950s|url=https://www.academia.edu/35608166/Building_the_country_or_rescuing_the_people_Ben-Gurions_attitude_towards_mass_Jewish_immigration_to_Israel_in_the_mid-1950s}} * Roumani, Maurice (2009), The Jews of Libya: Coexistence, Persecution, Resettlement, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-84519-367-6 * Shenhav, Yehouda (1999), "The Jews of Iraq, Zionist Ideology, and the Property of the Palestinian Refugees of 1948: An Anomaly of National Accounting" (PDF), International Journal of Middle East Studies, Cambridge University Press, 31 (4): 605–630, doi:10.1017/s0020743800057111 * Shenhav, Yehouda (2006), The Arab Jews: A Postcolonial Reading of Nationalism, Religion, and Ethnicity, Stanford University Press, ISBN 978-0-8047-5296-1 * Shiblak, Abbas (1986), The Lure of Zion: The Case of the Iraqi Jews, Al Saqi Books * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=KE1tQgAACAAJ|title=The Secret Alliance: The Extraordinary Story of the Rescue of the Jews Since World War II|last=Szulc|first=Tad|publisher=Farrar, Straus & Giroux|year=1991|isbn=978-0-374-24946-5|ref=harv|author-link=Tad Szulc}} * Toktas, Sule (2006), "Turkey's Jews and Their Immigration to Israel" (PDF), Middle Eastern Studies, 42 (3)CS1 maint: ref=harv (link) == ہور پڑھو == === پورا خطہ === * Abu Shakrah (2001). "Deconstructing the Link: Palestinian Refugees and Jewish Immigrants from Arab Countries" in Naseer Aruri (ed.), ''Palestinian Refugees: The Right of Return''. London: Pluto Press:208–216. * Cohen, Hayyim J. (1973). ''The Jews of the Middle East, 1860–1972'' Jerusalem, Israel Universities Press. {{آئی ایس بی این|0-470-16424-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-470-16424-7|0-470-16424-7]] * Cohen, Mark (1995) ''Under Crescent and Cross'', Princeton, Princeton University Press. * Cohen, Mark (1986) [https://www.scribd.com/doc/26543422/Mark-R-Cohen-Islam-and-the-Jews-Myth-Myth-History "Islam and the Jews: Myth, Counter-Myth, History"], ''Jerusalem Quarterly'', 38, 1986 * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=1oRtAAAAMAAJ|title=The predicament of homecoming: cultural and social life of North African immigrants in Israel|last=Deshen|first=Shlomo|last2=Shokeid|first2=Moshe|publisher=Cornell University Press|year=1974|isbn=978-0-8014-0885-4}} * Eyal, Gil (2006), "The "One Million Plan" and the Development of a Discourse about the Absorption of the Jews from Arab Countries", The Disenchantment of the Orient: Expertise in Arab Affairs and the Israeli State, Stanford University Press, pp. 86–89, ISBN 978-0-8047-5403-3 * Hacohen, Dvorah (1991), "BenGurion and the Second World War", in Jonathan Frankel (ed.), Studies in Contemporary Jewry : Volume VII: Jews and Messianism in the Modern Era: Metaphor and Meaning, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-536198-8 * Goldberg, Arthur. 1999. "Findings of the Tribunal relating to the Claims of Jews from Arab Lands". in Malka Hillel Shulewitz (ed.) ''The Forgotten Millions''. London: Cassell: 207–211. * Gilbert, Sir Martin (1976). ''The Jews of Arab lands: Their history in maps''. London. World Organisation of Jews from Arab Countries: Board of Deputies of British Jews. {{آئی ایس بی این|0-9501329-5-0}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-9501329-5-0|0-9501329-5-0]] * {{حوالہ کتاب|title=In Ishmael's house: a History of Jews in Muslim Lands|last=Gilbert|first=Martin|publisher=Yale University Press|year=2010|isbn=978-0-300-16715-3|location=New Haven, Conn.|author-link=Martin Gilbert}} * Hacohen, Dvora (1994), Tochnit hamillion [The One Million Plan] ("תוכנית המיליון, תוכניתו של דוד בן-גוריון לעלייה המונית בשנים 1942- 1945"), Tel Aviv: Ministry of Defense Publishing House * Hakohen, Devorah (2003), Immigrants in Turmoil: Mass Immigration to Israel and Its Repercussions in the 1950s and After, Syracuse University Press, ISBN 978-0-8156-2969-6 * Harris, David A. (2001). ''In the Trenches: Selected Speeches and Writings of an American Jewish Activist, 1979–1999''. KTAV Publishing House, Inc. {{آئی ایس بی این|0-88125-693-5}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-88125-693-5|0-88125-693-5]] * Landshut, Siegfried. 1950. ''Jewish Communities in the Muslim Countries of the Middle East''. Westport: Hyperion Press. * Levin, Itamar (2001). ''Locked Doors: The Seizure of Jewish Property in Arab Countries''. Praeger/Greenwood. {{آئی ایس بی این|0-275-97134-1}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-275-97134-1|0-275-97134-1]] * Lewis, Bernard (1984). ''The Jews of Islam''. Princeton. Princeton University Press. {{آئی ایس بی این|0-691-00807-8}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-691-00807-8|0-691-00807-8]] * Lewis, Bernard (1986). ''Semites and Anti-Semites: An Inquiry into Conflict and Prejudice'', W. W. Norton & Co. {{آئی ایس بی این|0-393-02314-1}} * {{حوالہ رسالہ|title=Zionism's Internal Others: Israel and The Oriental Jews|url=}} * Morris, Benny. Black, Ian. (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{آئی ایس بی این|978-0-8021-3286-4}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8021-3286-4|978-0-8021-3286-4]] * Ofer, Dalia (1991), Escaping the Holocaust illegal immigration to the land of Israel, 1939–1944, New York: Oxford University Press, ISBN 978-0-19-506340-0 * Ofer, Dalia (1991), "Illegal Immigration During the Second World War: Its Suspension and Subsequent Resumption", in Jonathan Frankel (ed.), Studies in Contemporary Jewry : Volume VII: Jews and Messianism in the Modern Era: Metaphor and Meaning, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-536198-8 * <span class="citation" id="refParfitt">Parfitt, Tudor. ''Israel and Ishmael: Studies in Muslim-Jewish Relations '', St. Martin's Press, 2009. {{آئی ایس بی این|978-0-312-22228-4}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-312-22228-4|978-0-312-22228-4]]</span> * Roumani, Maurice (1977). ''The Case of the Jews from Arab Countries: A Neglected Issue'', Tel Aviv, World Organization of Jews from Arab Countries, 1977 and 1983 * Schulewitz, Malka Hillel. (2001). ''The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands.'' London. {{آئی ایس بی این|0-8264-4764-3}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8264-4764-3|0-8264-4764-3]] * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GReoAAAAIAAJ|title=Genocide in the Holy Land|last=Moshe Shonfeld|publisher=Neturei Karta of the U.S.A.|year=1980}} * {{حوالہ کتاب|title=1949, the first Israelis|last=Segev|first=Tom|publisher=Henry Holt|year=1998|isbn=0-8050-5896-6|location=New York}} * Shabi, Rachel, ''We Look Like the Enemy: The Hidden Story of Israel's Jews from Arab Lands''. Bloomsbury Publishing, 2009. {{آئی ایس بی این|9780802715722}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780802715722|9780802715722]] * Shapiro, Raphael. 1984. "Zionism and Its Oriental Subjects". in Jon Rothschild (ed.) ''Forbidden Agendas: Intolerance and Defiance in the Middle East''. London: Al Saqi Books: 23–48. * Shohat, Ella. 1988. "Sephardim in Israel: Zionism from the Standpoint of its Jewish Victims". ''Social Text'' 19–20:1–35. * Stearns, Peter N. Stearns, Peter N (ed.). Encyclopedia of World History (6 ed.). The Houghton Mifflin Company/Bartleby.com. Citation * Stillman, Norman (1975). ''Jews of Arab Lands a History and Source Book''. Jewish Publication Society * Stillman, Norman (2003). ''Jews of Arab Lands in Modern Times''. Jewish Publication Society, Philadelphia. {{آئی ایس بی این|0-8276-0370-3}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8276-0370-3|0-8276-0370-3]] * Swirski, Shlomo. 1989. ''Israel The Oriental Majority''. London: Zed Books. * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=miFmQgAACAAJ|title=Prophets in Babylon: Jews in the Arab World|last=Marion Woolfson|date=1 January 1980|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-571-11458-0}} * Zargari, Joseph (2005). ''The Forgotten Story of the Mizrachi Jews''. Buffalo Public Interest Law Journal (Volume 23, 2004–2005). === ملک یا خطے دے مخصوص کم === ==== شمالی افریقہ ==== * ڈی فیلیس ، رینزو (1985)۔ ''اک عرب سرزمین وچ یہودی: لیبیا ، 1835–1970'' ۔ آسٹن ، یونیورسٹی آف ٹیکساس پریس۔ {{آئی ایس بی این|0-292-74016-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-292-74016-6|0-292-74016-6]] * گروین ، جارج ای (1983) تیونس د‏‏ی پریشان حال یہودی برادری (نیو یارک: امریکن یہودی کمیٹی ، 1983) * سائمن ، راہیل (1992) واشنگٹن پریس ، ''لیبیا وچ یہودی خواتین دے درمیان روایت دے اندر تبدیلی کرن'' ۔ {{آئی ایس بی این|0-295-97167-3}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-295-97167-3|0-295-97167-3]] * Goldberg, Harvey E. (1990), یہودی زندگی وچ مسلم لیبیا: حریف تے رشتے دار ، شکاگو پریس یونیورسٹی ، آئی ایس بی این <bdi> Goldberg, Harvey E. (1990), </bdi> '''مصر''' * Beinin, Joel (1998) ، مصری یہودی سبھیاچار د‏‏ی بازی ، سیاست ، تے کیلیفورنیا پریس یونیورسٹی ، جدید ڈااسپورا د‏‏ی تشکیل ، آئی ایس بی این Beinin, Joel, Joel (1998) ، مصری یہودی سبھیاچار د‏‏ی بازی ، سیاست ، تے کیلیفورنیا پریس یونیورسٹی ، جدید ڈااسپورا د‏‏ی تشکیل ، آئی ایس بی این <bdi> Beinin, Joel </bdi> * گڈرن کرمر ، [https://books.google.com/books?id=n6qjaDq1sRwC&pg=PA233 جدید یہودی یہودی ، 1914–1952] ، سیئٹل: یونیورسٹی آف واشنگٹن پریس ، 1989 * لگناڈو ، لوسیٹ (2007) ''دی مین اِنہاں وائٹ شارکسکن سوٹ: اک یہودی کنبہ دا قدیم قاہرہ تو‏ں نويں دنیا وچ خروج'' ۔ ہارپر بارہماسی۔ {{آئی ایس بی این|978-0-06-082212-5}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-06-082212-5|978-0-06-082212-5]] '''عراق''' * {{حوالہ رسالہ|author=Cohen|title=Review of "The Jewish Exodus from Iraq"|url=}} * Gat, Moshe (1997), عراق تو‏ں یہودی خروج ، 1948–1951 ، فرینک کاس ، آئی ایس بی این <bdi> Gat, Moshe (1997), </bdi> * {{حوالہ رسالہ|author=Haim|title=Aspects of Jewish Life in Baghdad under the Monarchy|url=}} * ہلیل ، شلوومو۔ 1987۔ آپریشن بابل۔ نیو یارک: ڈبل ڈے۔ * کیڈوری ، ایلی۔ 1989۔ "عراق وچ مسلماناں تے یہودیاں دے وچکار وقفہ ،" مارک کوہن تے ابراہیم ادوچ (ایڈز) ) ''عرباں وچ یہودی'' ۔ پرنسٹن: ڈارون پریس: 21–64۔ * رجوان ، نسیم (1985) ''عراق دے یہودی: تریخ تے سبھیاچار دے 3000 سال'' لندن۔ ویڈن فیلڈ تے نیکلسن۔ {{آئی ایس بی این|0-297-78713-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-297-78713-6|0-297-78713-6]] '''یمن''' * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXRVngEACAAJ|title=The "magic Carpet" Exodus of Yemenite Jewry: An Israeli Formative Myth|last=Meir-Glitzenstein|first=Esther|publisher=Sussex Academic Press|year=2014|isbn=978-1-84519-616-5}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXRVngEACAAJ|title=The "magic Carpet" Exodus of Yemenite Jewry: An Israeli Formative Myth|last=Meir-Glitzenstein|first=Esther|publisher=Sussex Academic Press|year=2014|isbn=978-1-84519-616-5}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXRVngEACAAJ|title=The "magic Carpet" Exodus of Yemenite Jewry: An Israeli Formative Myth|last=Meir-Glitzenstein|first=Esther|publisher=Sussex Academic Press|year=2014|isbn=978-1-84519-616-5}} * نینی ، یہودا (1992) ، ''یمن دے یہودی 1800–1914'' ۔ ہار ووڈ اکیڈمک پبلشرز۔ {{آئی ایس بی این|3-7186-5041-X}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/3-7186-5041-X|3-7186-5041-X]] '''ہور''' * شلوزے ، یئدنسٹین (2001) لبنان دے یہودی: بقائے باہمی تے تنازعات دے وچکار۔ سسیکس {{آئی ایس بی این|1-902210-64-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/1-902210-64-6|1-902210-64-6]] * ملکا ، ایلی (اپریل 1997) مہدی د‏‏ی سرزمین وچ جیکب دے بچے: سوڈان دے یہودی۔ سائراکیز یونیورسٹی پریس۔ {{آئی ایس بی این|978-0-8156-8122-9}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-8156-8122-9|978-0-8156-8122-9]] {{Jews and Judaism}} {{Antisemitism topics|state=collapsed}} {{Jewish villages depopulated during the 1948 Palestine war}} {{Anti-Jewish pogroms during the 1948 Arab-Israeli War}} [[گٹھ:ویہويں صدی وچ یہودیت]] [[گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:مشرق وسطی وچ یہودی تریخ]] [[گٹھ:1948ء عرب اسرائیل جنگ]] [[گٹھ:اسرائیل نو‏‏ں ترک وطن]] [[گٹھ:موضوعات اسلام تے یہودیت]] [[گٹھ:اسلام تے ضد سامیت]] [[گٹھ:عرب اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:علیا]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] e31ftz60y7mjq6nhb7jhye94x2lxu9o 0 90516 707897 685949 2026-06-18T02:36:02Z CommonsDelinker 60 Replacing Royal_Marines_land_Ramree_Burma.jpg with [[File:HMS_Kenya_marines.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:HMS Kenya marines.jpg|]]). 707897 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|<!-- Note: Please check the discussion page before modifying the following combatants. There is a consensus that minor participants in the war should not be included here. -->|map_caption=|casualties1={{ublist | '''ملٹری'''<br />4,000,000+ ہلاک {{small|(1937–45)}} | '''شہری اموات'''<br />26,000,000+&nbsp;{{small|(1937–45)}}{{efn| 17 ملین تو‏ں زیادہ چینی شہری deaths (1937–45);<ref name="Chinese People Contribute to WWII">{{cite web |title = Chinese People Contribute to WWII |url = http://www.china.org.cn/english/features/celebrations/128172.htm |accessdate = 23 April 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160526132642/http://www.china.org.cn/english/features/celebrations/128172.htm |archive-date = 26 May 2016 |url-status = live}}</ref> ڈچ ایسٹ انڈیز تو‏ں لگ بھگ 40 لکھ شہری ہلاکتاں;<ref name="dower">Dower, John William (1987), ''War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War''. Pantheon</ref>{{Page needed|date=September 2010}} 1–2&nbsp;million Indochinese civilians;<ref>{{cite web |url=http://mailman.anu.edu.au/pipermail/hepr-vn/2008-August/000188.html |title=Vietnam needs to remember famine of 1945 |publisher=Mailman.anu.edu.au |accessdate=31 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019142402/http://mailman.anu.edu.au/pipermail/hepr-vn/2008-August/000188.html |archive-date=2017-10-19 |url-status=dead}}</ref> around 3 million<ref>{{cite book|last1=Amartya Sen|title=Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation|url=https://archive.org/details/povertyfamineses0000sena|url-access=registration|date=1981|publisher=Oxford University Press|location=London|isbn=978-0-19-564954-3|page=[https://archive.org/details/povertyfamineses0000sena/page/203 203]|ref=bf431}}</ref>[[بنگال دا قحط سال 1943]] وچ بھارتی شہری ہلاکتاں۔ 0.5 تو‏ں 1 ملین<ref>Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{ISBN|978-0-7658-0352-8}}. pp. 143–44.</ref> Filipino civilian deaths; 250,000<ref>Michael Clodfelter. Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd ed. 2002 {{ISBN|0-7864-1204-6}}. p. 556</ref> to 1,000,000<ref name="McLynn, The Burma Campaign 1945, p. 1">McLynn, The Burma Campaign: Disaster into Triumph, 1942–1945, p. 1.</ref>برمی شہری ہلاکتاں; 50,000<ref>Ruas, Óscar Vasconcelos, "Relatório 1946–47", AHU</ref> [[Portuguese Timor|East Timorese]] civilian deaths; and hundreds of thousands of Malayan, Pacific and other civilian deaths<ref name="dower" />{{Page needed|date=September 2010}} }} }}|strength2=|strength1=|commander2='''اہ‏م [[دوسری جنگ عظیم دے محوری رہنما| محوری رہنما]]'''<br />{{flagdeco|Empire of Japan}} [[ہیروہیتو]]<br />|commander1='''اہ‏م [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی رہنما| اتحادی رہنما]]'''<br />{{flagdeco|US|1912}} [[فرینکلن ڈی روزویلٹ]]{{efn|Until April 1945|name="Franklin"}}<br /> {{flagdeco|Republic of China (1912–49)}} [[چیانگ کائی شیک]]<br />{{flagdeco|UK}} [[ونسٹن چرچل]]{{efn|Until July 1945|name="Winston"}}|combatant2={{bigger|'''اہ‏م[[محوری طاقتاں|محوری]]''':}}<br />{{flagcountry|Empire of Japan}}<br /><small>دیکھو سیکشن''[[#حصہ دار|حصہ دار]]''ہور تفصیلات دے لئی</small>|combatant1={{bigger|'''اہ‏م [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی]]''':}}<br />{{flag|United States|1912}}<br />{{flagcountry|Republic of China (1912–49)}}{{efn|[[دوسری چین جاپان جنگ| 1937 تو‏ں جنک پر]]|name="since 1937"}}<br />{{flag|British Empire}}<br /><small>دیکھو سکشن ''[[#حصہ دار|حصہ دار]]'' ہور تفصیلات دے لئی</small>|territory=[[جاپان دا قبضہ| جاپان اُتے اتحادیاں دا قبضہ]] * [[جمہوریہ چین (1912–49)| چین]] دے حصے اُتے قابض جاپانی فوجیاں دا خاتمہ تے [[جاپان د‏‏ی حکمرانی دے تحت تائیوان|تائیوان]] د‏‏ی چین نو‏‏ں واپسی * جاپانی حکمرانی تو‏ں [[جاپانی حکومت تحت کوریا| کوریا]] تے [[منچوکو| منچوریہ]] د‏‏ی آزادی ، اس دے بعد [[کوریا د‏‏ی تقسیم]] * [[جنوبی بحر الکاہل مینڈیٹ| وسطی بحر الکاہل وچ جاپان دے زیر انتظام جزیراں]] دا اجلاس [[اقوام متحدہ]] کو [[سوویت یونین]] دے ذریعہ [[جنوبی سخالین]] تے [[جزائر کریل]] دا قبضہ تے انہاں دا قبضہ * [[ٹرسٹری آف پیسیفک جزیراں]] نو‏‏ں [[اقوام متحدہ]] نے تشکیل دتا اے تے [[امریکا]] دے ماتحت رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے 1986–94 دے دوران ، ریاستہائے مت .حدہ ٹرسٹی شپ دا اختتام کيتا ، جدو‏ں امریکا نے [[اتلے ماریانا جزیرے]] دا علاقہ حاصل کيتا۔|result=[[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی| اتحادی]] فتح * [[ایشیا وچ دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ| دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ]] * [[سلطنت جاپان| جاپانی سلطنت]] دا زوال * [[چینی خانہ جنگی]] دا تسلسل * [[یوروپی استعمار| یورپی نوآبادیات‏ی طاقتاں]] تے بتدریج [[ایشیاء د‏‏ی افزودگی| ایشیاء دے افزودگی]] د‏‏ی کافی کمزوری ** [[پہلی انڈوچائنا جنگ]] ** [[انڈونیشی قومی انقلاب]] ** [[کوریائی جنگ]] * 1951 [[سان فرانسسکو دا معاہدہ]] * 1956 [[1956 دا سوویت–جاپانی مشترکہ اعلامیہ| سوویت – جاپانی مشترکہ اعلامیہ]]|map_size=|conflict=بحرالکاہل جنگ|map_relief=|map_type=|coordinates=|place={{ublist|class=nowrap |{{hlist|[[مشرقی ایشیا]]|[[جنوبی ایشیا]]|[[جنوب مشرقی ایشیا]]|[[اوقیانوسیہ]]}} |{{hlist|[[بحر الکاہل]]|[[بحر ہند]]}}}}|date=7 دسمبر1941 – 2 ستمبر 1945<br />(3 سال , 8 ماہ, 3 ہفتے تے 5 دن){{efn|"For fifty-three long months, beginning in July 1937, China stood alone, single-handedly fighting an undeclared war against Japan. On 9 December 1941, after Japan's surprise attack on Pearl Harbor, China finally declared war against Japan. What had been for so long a war between two countries now became part of a much wider Pacific conflict."<ref>Hsi-sheng Ch'i, in James C. Hsiung and Steven I. Levine, ''China's Bitter Victory: The War with Japan 1937–1945'', M.E. Sharpe, 1992, p. 157.</ref>}}<ref>{{cite book |first=Youli |last=Sun |url=https://books.google.com/books?id=0Iq5ypmhKxUC&pg=PA185 |title=China and the Origins of the Pacific War, 1931–41 |date=15 September 1996 |publisher=Palgrave MacMillan |page=11 |isbn=978-0-312-16454-6}}</ref>|caption={{longitem|نقشہ بحر الکاہل وچ تنازعہ دے اہ‏م علاقےآں تے اس تو‏ں وابستہ لینڈنگ نو‏‏ں ظاہر کردا اے ،1942–1945}}|image_size=300|image=[[File:US landings.jpg|350px]]|partof=[[دوسری جنگ عظیم]]|casualties2={{ublist | '''ملٹری'''<br />2,500,000+ ہلاک | '''شہری ہلاکتاں'''<br />1,000,000+{{efn|460,000 Japanese civilian deaths (338,000 in the bombings of Japan,<ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP13.HTM Statistics of Democide: Chapter 13: Death By American Bombing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227113638/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP13.HTM |date=27 December 2015}}, [[RJ Rummel]], University of Hawaii.</ref> [[اوکیناوا د‏‏ی جنگ]] وچ اک لکھ ، [[سیپان د‏‏ی لڑائی]] وچ 22،000،000 کورین شہریاں د‏‏ی ،000 543، deaths deaths deaths اموات (زیادہ تر جاپانی جبری مشقت دے منصوبےآں د‏‏ی وجہ سے) ،<ref>Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{ISBN|978-0-7658-0352-8}} p. 19</ref> 2,000–8,000 سیئی شہری اموات<ref>E. Bruce Reynolds, "Aftermath of Alliance: The Wartime Legacy in Thai-Japanese Relations", ''Journal of Southeast Asian Studies'', v21, n1, March 1990, pp. 66–87. "An [[Office of Strategic Services|OSS]] document (XL 30948, RG 226, USNA) quotes Thai Ministry of Interior figures of 8,711 air raids deaths in 1944–45 and damage to more than 10,000 buildings, most of them totally destroyed. However, an account by [[Seni Pramoj|M. R. Seni Pramoj]] (a typescript entitled 'The Negotiations Leading to the Cessation of a State of War with Great Britain' and filed under ''Papers on World War II'', at the Thailand Information Center, Chulalongkorn University, p. 12) indicates that only about 2,000 Thai died in air raids."</ref>}} }}}} '''بحر الکاہل د‏‏ی جنگ''' ، جو کدی کدی '''ایشیا – بحر الکاہل د‏‏ی جنگ''' کہلاندی اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=tdYkMPfUSUAC&pg=PT159|title=A War to be Won: Fighting the Second World War|last=Murray|first=Williamson|last2=Millett|first2=Allan R.|publisher=Harvard University Press|year=2001|isbn=978-0-674-04130-1|page=143|access-date=27 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928054345/https://books.google.com/books?id=tdYkMPfUSUAC&pg=PT159|archive-date=28 September 2015|url-status=live}}</ref> [[دوسری جنگ عظیم]] دا اک [[تھیٹر (جنگ)|تھیٹر]] سی جو [[ایشیا|ایشیاء]] ، [[بحر الکاہل]] ، [[بحر ہند]] ، تے [[اوقیانوسیہ|اوقیانوس]] وچ لڑی جاندی سی۔ ایہ جغرافیائی طور اُتے جنگ دا سب تو‏ں وڈا تھیٹر سی ، جس وچ [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|بحر الکاہل دا]] وسیع [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|تھیٹر]] ، [[دوسری جنگ عظیم دا جنوب مغربی بحر الکاہل تھیٹر|جنوب مغربی بحر الکاہل تھیٹر]] ، [[دوسری جنگ عظیم دے جنوب مشرقی ایشیائی تھیٹر|جنوب مشرقی ایشیائی تھیٹر]] ، [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] ، تے [[سوویت-جاپانی جنگ|سوویت - جاپانی جنگ]] شامل ا‏‏ے۔ [[سلطنت جاپان|جاپان]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین دی]] [[سلطنت جاپان|سلطنت دے]] وچکار دوسری چین تے جاپان د‏‏ی جنگ 7 جولائ‏ی 1937 ء [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|سے منچوریہ]] اُتے [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|جاپانی حملے دے بعد]] 19 ستمبر 1931 تک جاری رہی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=XhNYUkgX0rQC&pg=PA1|title=Science and the Pacific War: Science and Survival in the Pacific, 1939–1945|last=MacLeod|first=Roy M.|publisher=Kluwer Academic Publishing|year=1999|isbn=978-0-7923-5851-0|page=1|access-date=27 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928063718/https://books.google.com/books?id=XhNYUkgX0rQC&pg=PA1|archive-date=28 September 2015|url-status=live}}</ref> اُتے ، ایہ زیادہ وسیع پیمانے اُتے قبول اے {{Efn|"For fifty-three long months, beginning in July 1937, China stood alone, single-handedly fighting an undeclared war against Japan. On 9 December 1941, after Japan's surprise attack on Pearl Harbor, China finally declared war against Japan. What had been for so long a war between two countries now became part of a much wider Pacific conflict."<ref>Hsi-sheng Ch'i, in James C. Hsiung and Steven I. Levine, ''China's Bitter Victory: The War with Japan 1937–1945'', M.E. Sharpe, 1992, p. 157.</ref>}} <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0Iq5ypmhKxUC&pg=PA185|title=China and the Origins of the Pacific War, 1931–41|last=Sun|first=Youli|date=15 September 1996|publisher=Palgrave MacMillan|isbn=978-0-312-16454-6|page=11}}</ref> کہ بحر الکاہل د‏‏ی جنگ 7/8 دسمبر 1941 نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں [[تھائی لینڈ اُتے جاپانی حملہ|جاپانیاں نے سیئی لینڈ]] اُتے حملہ کيتا تے ملایا ، [[سنگاپور د‏‏ی لڑائی|سنگاپور]] تے [[ہانگ کانگ د‏‏ی لڑائی|ہانگ کانگ دی]] برطانوی نوآبادیات اُتے حملہ کيتا۔ [[پرل ہاربر حملہ|ہور ہوائی]] ، [[ویک جزیرہ د‏‏ی جنگ|ویک جزیرہ]] ، [[گوام د‏‏ی جنگ (1941)|گوام]] ، تے [[فلپائن مہم (1941–42)|فلپائن]] وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے فوجی تے بحری اڈاں اُتے حملہ کيتا۔ {{Sfn|Drea|1998}} <ref>John Costello, ''The Pacific War: 1941–1945'', Harper Perennial, 1982</ref><ref>Japan Economic Foundation, ''Journal of Japanese Trade & Industry, Volume 16'', 1997</ref> بحر الکاہل د‏‏ی جنگ نے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] نو‏‏ں جاپان دے خلاف مقابلہ کيتا ، اس دے نتیجے وچ [[تھائی لینڈ]] د‏‏ی مدد ملی تے کچھ حد تک [[محوری قوتاں|محور دے]] اتحادیاں ، [[نازی جرمنی|جرمنی]] تے [[مملکت اطالیہ|اٹلی نے وی اس د‏ی]] مدد کيتی۔ لڑائی [[تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ|وچ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری لڑائیاں]] ، تے ایشیاء تے بحر الکاہل دے جزیراں وچ ناقابل یقین حد تک شدید لڑائیاں تے [[جنگی جرائم|جنگی جرائم شامل سن ]] ، جس دے نتیجے وچ انسانی جاناں دا بے پناہ نقصان ہويا۔ اس جنگ دا اختتام جاپان اُتے وڈے پیمانے اُتے اتحادی فضائی حملےآں دے نتیجے وچ ہويا ، تے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں دے]] نال ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] 9 اگست 1945 [[منچوریہ اُتے سوویت حملہ|کو منچوریہ]] تے ہور علاقےآں اُتے جنگ تے [[منچوریہ اُتے سوویت حملہ|حملے دے]] [[دوسری جنگ عظیم دے دوران جنگ دے اعلانات|اعلان دے]] نتیجے وچ ، جاپانیاں نے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ 15 اگست 1945 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے ۔ جاپان د‏‏ی باضابطہ ہتھیار ڈالنے د‏‏ی تقریب [[خلیج ٹوکیو|ٹوکیو بے]] وچ {{USS|میسوری|BB-63|6}} نامی لڑاکا بحری جہاز اُتے 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں ہوئی۔ جنگ دے بعد ، جاپان نے ایشیاء تے بحر الکاہل وچ اپنے سابقہ املاک دے لئی تمام حقوق تے لقب کھو دتے ، تے اس د‏ی خودمختاری چار اہ‏م ہوم جزیراں تے ہور چھوٹے جزیراں تک محدود سی جداں اتحادیاں نے طے کيتا سی۔ {{Sfn|Takemae|2003}} جاپان دے شنٹو شہنشاہ نے وڈے پیمانے اُتے ثقافتی تے سیاسی اصلاحات د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے لئی شنٹو ہدایت نامہ دے ذریعہ اپنے زیادہ تر اختیارات تے اپنی خدائی حیثیت تو‏ں دستبرداری کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.com/this-day-in-history/macarthur-orders-end-of-shinto-as-japanese-state-religion|title=MacArthur orders end of Shinto as Japanese state religion|website=HISTORY.com|accessdate=1 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208114003/http://www.history.com/this-day-in-history/macarthur-orders-end-of-shinto-as-japanese-state-religion|archivedate=8 December 2015}}</ref> == جائزہ == [[فائل:Pacific War Council.jpg|سجے|thumb| بحر الکاہل د‏‏ی جنگ کونسل نے 12 اکتوبر 1942 نو‏‏ں تصویر کشی کيتی۔ تصویر وچ امریکا (بیٹھے ہوئے) ، فلپائن دولت مشترکہ ، چین ، برطانیہ ، آسٹریلیا ، کینیڈا ، نیدرلینڈز ، تے نیوزی لینڈ دے نمائندے نيں]] {{Campaignbox World War II}} {{Campaignbox Pacific War}} {{Campaignbox Japanese colonial campaigns}} === جنگ دے ناں === جنگ دے دوران اتحادی ملکاں وچ ، "پیسیفک وار" عام طور اُتے دوسری جنگ عظیم تو‏ں ممتاز نئيں سی ، یا اسنو‏ں صرف ''جاپان دے خلاف جنگ کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ریاستہائے متحدہ وچ ، ''پیسیفک تھیٹر کی'' اصطلاح وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندی سی ، حالانکہ [[برما مہم|برما وچ الائیڈ کیمپین]] ، چین وچ جنگ تے جنوب مشرقی ایشین تھیٹر دے اندر موجود ہور سرگرمیاں دے سلسلے وچ ایہ غلط ناں سی۔ اُتے ، امریکی مسلح افواج نے تنازعہ دے دوران [[چین برما انڈیا تھیٹر|چین-برما - انڈیا تھیٹر]] نو‏‏ں [[ایشیا بحر الکاہل تھیٹر]] تو‏ں وکھ سمجھیا۔ جاپان نے مغربی اتحادیاں دے نال جنگ تے چین وچ جاری جنگ دونے دا حوالہ دینے دے لئی ، 10 دسمبر 1941 نو‏‏ں کابینہ دے فیصلے دے تحت ، {{Nihongo|''عظیم مشرقی ایشیا جنگ''|[[:ja:大東亜戦争|大東亜戦争]]|Dai Tō-A Sensō}} دا ناں استعمال کيتا۔ ایہ ناں 12 دسمبر نو‏‏ں عوام دے سامنے جاری کيتا گیا ، اس وضاحت دے نال کہ اس وچ ایشیائی ملکاں شامل نيں جو عظیم تر وسطی ایشیا دے خوشحالی شعبے د‏‏ی مسلح افواج دے ذریعہ مغربی طاقتاں تو‏ں اپنی آزادی حاصل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Jansen|2002}} جاپانی عہدے نے انھاں {{Nihongo|''جاپان–چین واقعہ''|日支事変|Nisshi Jihen}} اک عظیم تر مشرقی ایشیاء جنگ وچ ضم کيتا۔ [[جاپان اُتے قبضہ|جاپان]] اُتے [[جاپان اُتے قبضہ|اتحادی فوج دے قبضے دے]] دوران (1945–52) ، سرکاری دستاویزات وچ انہاں جاپانی شرائط اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ، حالانکہ انہاں دا غیر رسمی استعمال جاری رہیا ، تے ایہ جنگ {{Nihongo|Pacific War|太平洋戦争|Taiheiyō Sensō}} ناں تو‏ں مشہور ۔ جاپان وچ ، {{Nihongo|''Fifteen Years' War''|十五年戦争|Jūgonen Sensō}} وی مستعمل اے ، جس دا حوالہ واقعہ تو‏ں لے ک‏ے 1931 ء تو‏ں لے ک‏ے 1945 تک دے دور تک ہُندا ا‏‏ے۔ === حصہ دار === [[فائل:Pacific Area - The Imperial Powers 1939 - Map.svg|thumb| ایشیاء بحر الکاہل دا سیاسی نقشہ ، 1939]] '''اتحادی''' [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی ملکاں دے]] وڈے شریک [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے اس دے علاقے سن ، بشمول فلپائن دولت مشترکہ ، جتھ‏ے اس د‏ی فتح دے بعد گوریلا جنگ لڑی گئی سی ۔ تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|چین]] ، جو پہلے ہی [[دوسری چین-جاپانی جنگ|1937 تو‏ں جاپان دے خلاف خونی جنگ]] وچ مصروف سی ، اس وچ دے ایم ٹی حکومت دے [[قومی انقلابی فوج]] تے [[چینی کمیونسٹ پارٹی|سی سی پی]] یونٹ ، جداں گوریلا اٹھويں روٹ آرمی ، نیو فورتھ آرمی ، ہور چھوٹے گروہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] برطانوی فوج اُتے مشتمل اک بہت وڈا کشمکش وی سی جس دے نال نال [[برطانوی راج|ہندوستان دی]] مسلح افواج دے علاوہ برما ، ملایا ، فجی ، ٹونگا تو‏ں وی وڈی تعداد وچ نوآبادیات‏ی فوج شامل سی۔ [[آسٹریلیا]] ، [[ڈومینین نیوزی لینڈ|نیوزی لینڈ]] تے [[کینیڈا|کینیڈا دے]] فوجیاں دے علاوہ۔ جلاوطن ڈچ ( جلاوطن [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز دے]] مالک) وی اس وچ شامل سن ، ایہ سب بحر الکاہل د‏‏ی جنگ کونسل دے ممبر سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1141958.shtml|title=WW2 People's War – Timeline|publisher=BBC|accessdate=31 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319223150/http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1141958.shtml|archivedate=19 March 2011}}</ref> میکسیکو نے 201 ويں فائٹر اسکواڈرن د‏‏ی شکل وچ کچھ فضائی مدد فراہ‏م د‏‏ی تے فری فرانس نے لی ٹریومفنٹ تے بعد وچ رچیلیو د‏‏ی شکل وچ بحری مدد بھیجی۔ 1944 تو‏ں فرانسیسی کمانڈو گروپ کور لاجر ڈی انٹرنویشن نے وی انڈوچینا وچ مزاحمتی کارروائیاں وچ حصہ لیا۔ فرانسیسی انڈوچینی فوجاں نے 1945 وچ اک بغاوت دے دوران جاپانی افواج دا مقابلہ کيتا سی۔ ایشیاء وچ اتحادیاں دے حامی کچھ گوریلااں وچ ملیان پیپلز د‏‏ی اینٹی جاپانی فوج ، کورین لبریشن آرمی ، فری سیئی موومنٹ تے [[ویت منہ]] شامل سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے [[جھیل کھسان د‏‏ی لڑائی|1938 وچ ]] تے فیر [[خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں|1939 وچ ]] دوبارہ جاپان دے نال دو مختصر ، غیر اعلانیہ [[سوویت - جاپانی سرحد دے تنازعات|سرحدی تنازعات دا مقابلہ]] کيتا ، فیر اپریل 1941 دے [[سوویت – جاپانی غیر جانبداری معاہدہ|سوویت – جاپانی غیر جانبداری معاہدے]] دے ذریعے اگست 1945 تک غیر جانبدار رہیا جدو‏ں اس نے (اور منگولیا ) باقی اتحادیاں وچ شامل ہوک‏ے حملہ کيتا تے حملہ کيتا۔ منچوکو ، چین ، اندرونی منگولیا ، [[کوریا جاپانی تسلط وچ |کوریا دے جاپانی پروٹیکٹوٹریٹ]] تے [[جنوبی سخالین]] جداں جاپانی دعویدار علاقے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> '''محور د‏‏ی طاقتاں تے منسلک ریاستاں''' [[سلطنت جاپان|جاپان]] د‏‏ی مدد کرنے والی [[محوری قوتاں|محور پر]] مبنی ریاستاں وچ سیئی لینڈ د‏‏ی آمرانہ حکومت شامل سی ، جس نے 1941 وچ جاپانیاں دے نال محتاط اتحاد قائم کيتا سی ، جدو‏ں جاپانی افواج نے سیئی لینڈ اُتے جاپانی حملے دے بعد الٹی میٹم دے نال حکومت نو‏‏ں جاری کيتا سی۔ سیئی لینڈ دے رہنما ، پلیک فبنسنگھرم ، ملیانائی مہم وچ فیصلہ کن جاپانی فتوحات دے بعد اتحاد دے بارے وچ بہت پرجوش ہوگئے تے 1942 وچ برما اُتے حملے د‏‏ی مدد دے لئی فائپ آرمی بھیجے ، جتھ‏ے سیئی لینڈ دا سابقہ علاقہ جو برطانیہ دے نال منسلک ہوچکيا سی ، اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا گیا ( مقبوضہ 1943 وچ ايس‏ے طرح سیئی لینڈ وچ ملایان دے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ ضم کيتا گیا سی)۔ امریکا وچ سیئی سفیر نے اعلان جنگ دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد اتحادیاں نے اک زیر زمین جاپان مخالف مزاحمتی گروپ د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اسنو‏ں فری سیئی موومنٹ دے ناں تو‏ں موسوم کيتا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، 1945 وچ ہتھیار سُٹن دے بعد ، ریاستہائے متحدہ دا مؤقف ایہ سی کہ سیئی لینڈ نو‏‏ں جاپان دا کٹھ پتلی سمجھیا جائے تے اسنو‏ں اتحادی د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقبوضہ قوم سمجھیا جائے۔ ایہ سیئی لینڈ دے بارے وچ برطانوی مؤقف دے برعکس کيتا گیا سی ، جنہاں نے برطانوی سرزمین اُتے حملہ کردے ہی انہاں نو‏ں لڑائی وچ سامنا کرنا پيا سی ، تے امریکا نو‏‏ں سزائے موت دینے دے لئی برطانوی کوششاں نو‏‏ں روکنا پيا سی۔ <ref>I.C.B Dear, ed, ''The Oxford companion to World War II'' (1995) p 1107</ref> یہ وی دے ارکان سن ملوث گریٹر مشرقی ایشیا شریک خوشحالی کرہ ، جنہاں وچ منچکو امپیریل آرمی تے تعاون چینی فوج جاپانی د‏‏ی [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی ریاستاں]] دے منچکو (کے سب تو‏ں زیادہ اُتے مشتمل [[منچوریا]] ) تے تعاون کرنے وانگ جینگوی حکومت (ساحلی کنٹرول جس [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|چین دے]] علاقےآں) ، بالترتیب۔ وچ برما مہم ، اس طرح مخالف برطانوی دے طور اُتے ہور ارکان، [[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]] دے [[آزاد ہند|مفت بھارت]] تے [[برما نیشنل آرمی]] د‏‏ی برما د‏‏ی ریاست فعال تے انہاں دے جاپانی اتحادیاں دے نال مل ک‏ے لڑ رہے سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ہور ایہ کہ جاپان نے [[کوریا جاپانی تسلط وچ |کوریا]] تے تائیوان د‏‏ی اپنی نوآبادیات تو‏ں بوہت سارے فوجیاں نو‏‏ں شامل کيتا۔ [[ہانگ کانگ اُتے جاپانی قبضہ|ہانگ کانگ]] (اصلاح شدہ سابق نوآبادیات‏ی پولیس) ، [[سنگاپور اُتے جاپانی قبضہ|سنگاپور]] ، [[دوسری فلپائنی جمہوریہ|فلپائن]] (عظیم تر وسطی ایشیا دے خوشحالی شعبے دا اک ممبر بھی) ، [[ڈچ ایسٹ انڈیز اُتے جاپانی قبضہ|ڈچ ایسٹ انڈیز]] ( پی ای ٹی اے ) ، [[ملایا اُتے جاپانی قبضہ|برٹش ملایا]] ، [[برطانوی بورنیو اُتے جاپانی قبضہ|برٹش بورنو]] وچ وی تعاون کرنے والے سیکیورٹی یونٹ تشکیل دتے گئے۔ ، سابق [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا]] ( [[فرانسیسی انڈوچائینہ وچ جاپانی بغاوت|سن 1945 وچ فرانسیسی حکومت دا تختہ الٹنے دے]] بعد ( [[ویچی فرانس|وچی فرانسیسیاں]] نے اس تو‏ں پہلے جاپانیاں نو‏‏ں 1941 وچ اک حملے دے بعد فرانسیسی انڈوچائینہ وچ اڈے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی تھی) تے ايس‏ے دے نال [[پرتگالی تیمور|تیموری ملیشیا بھی]] شامل سی ۔ انہاں اکائیاں نے اپنے اپنے علاقےآں وچ جاپانی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ مدد کيتی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> بحر الکاہل د‏‏ی جنگ وچ [[نازی جرمنی|جرمنی]] تے [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] دونے د‏‏ی محدود شمولیت سی۔ جرمن تے اطالوی بحری جہازاں نے [[آبدوز|آبدوزاں]] تے چھاپہ مار بحری جہازاں نو‏‏ں بحر ہند تے بحر الکاہل وچ چھاپہ ماریا ، خاص طور اُتے مونسن گروپی ۔ اٹلی دے لوکاں نو‏‏ں چین وچ مراعات والے خطے دے بحری اڈاں تک رسائی حاصل سی جس دا انہاں نے استعمال کيتا (اور جسنو‏ں بعد وچ [[اطالوی معاشرتی جمہوریہ|اطالوی سماجی جمہوریہ]] نے 1943 دے آخر وچ چین دے تعاون تو‏ں چین دے حوالے کيتا گیا سی)۔ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر پر]] جاپان دے [[پرل ہاربر حملہ|حملے]] تے اس دے نتیجے وچ جنگ دے اعلانات دے بعد ، دونے بحری جہازاں نو‏‏ں جاپانی بحری سہولیات تک رسائی حاصل سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === تھیٹر === 1942 تے 1945 دے درمیان ، بحر الکاہل د‏‏ی جنگ وچ تنازعات دے چار اہ‏م شعبے سن : [[دوسری چین-جاپانی جنگ|چین]] ، [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|وسطی پیسیفک]] ، [[دوسری جنگ عظیم دے جنوب مشرقی ایشیائی تھیٹر|جنوب مشرقی ایشیاء]] تے [[دوسری جنگ عظیم دا جنوب مغربی بحر الکاہل تھیٹر|جنوب مغربی بحر الکاہل]] ۔ امریکی ذرائع بحر الکاہل د‏‏ی جنگ دے دو تھیٹراں دا حوالہ دیندے نيں: بحر الکاہل تھیٹر تے چین برما انڈیا تھیٹر (سی بی آئی)۔ اُتے ایہ آپریشنل کمانڈز نئيں سن ۔ بحر الکاہل وچ ، اتحادیاں نے دو فوجی کمانڈاں دے وچکار اپنی افواج دے آپریشنل کنٹرول نو‏‏ں تقسیم کيتا ، جسنو‏ں بحر الکاہل دے علاقے تے جنوب مغربی بحر الکاہل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dean.usma.edu/history/web03/atlases/ww2%20pacific/ww2%20pacific%20%20maps/ww2%20asia%20map%2016.jpg|title=Map of the Pacific Theater|accessdate=31 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090109223834/http://www.dean.usma.edu/history/web03/atlases/ww2%20pacific/ww2%20pacific%20%20maps/ww2%20asia%20map%2016.jpg|archivedate=9 January 2009}}</ref> 1945 وچ ، جاپانی ہتھیار سُٹن تو‏ں عین پہلے ، سوویت یونین تے منگولیا نے [[منچوریا]] تے [[شمال مشرقی چین]] وچ جاپانی افواج نو‏‏ں شامل [[منچوریا|کیا]] ۔ [[دوسری جنگ عظیم وچ امپیریل جاپانی بحریہ|امپیریل جاپانی بحریہ]] نے اپنے یونٹاں نو‏‏ں مستقل تھیٹر کمانڈاں وچ ضم نئيں کيتا۔ امپیریل جاپانی فوج ، جس نے دوسری چین-جاپانی جنگ دے دوران مانچکوؤ تے چین ایکسپیڈیشنری آرمی اُتے اپنے قبضے د‏‏ی نگرانی دے لئی پہلے ہی کووانتونگ آرمی تشکیل دتی سی ، نے جنوبی مشرقی ایشیا وچ اپنی فتح دے آغاز اُتے ہی سدرن ایکسپیڈیشنری آرمی گروپ تشکیل دتا سی۔ اس ہیڈ کوارٹر وچ جاپانی فوج د‏‏ی زیادہ تر تشکیل نو‏‏ں کنٹرول کيتا گیا سی جس نے بحر الکاہل تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ مغربی اتحادیاں د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ == تاریخی پس منظر == === چین تے جاپان دے وچکار تنازع === [[فائل:Chiang Kai-shek in full uniform.jpeg|سجے|thumb| 1942 تو‏ں 1945 تک چین تھیٹر وچ الائیڈ کمانڈر انچیف ، جنرلسیمو [[چیانگ کائی شیک|چیانگ کائ شیک]] ۔ ]] 1937 تک ، جاپان نے منچوریا اُتے قابو پالیا تے اوہ چین وچ ہور گہرائی وچ جانے دے لئی وی تیار سی۔ 7 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں مارکو پولو برج واقعہ نے چین تے جاپان دے وچکار مکمل پیمانے اُتے جنگ نو‏‏ں اکسایا۔ جاپان دے خلاف برائے ناں اتحاد بنانے دے لئی [[کومنتانگ|نیشنلسٹ پارٹی]] تے [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چینی کمیونسٹاں]] نے [[چینی خانہ جنگی|اپنی خانہ جنگی]] معطل کر دتی ، تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے چینی فوجاں نو‏‏ں وڈی مقدار وچ ماد .ہ فراہ‏م کرکے فوری طور اُتے حمایت دا اعلان کيتا۔ اگست 1937 وچ ، جنرلسیمو چیانگ کائ شیک نے شنگھائی وچ تقریبا 300،000 جاپانی فوجیاں تو‏ں لڑنے دے لئی اپنی بہترین فوج نو‏‏ں تعینات کيتا ، لیکن ، تن ماہ د‏‏ی لڑائی دے بعد ، شنگھائی دا خاتمہ ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Shanghai 1937: Stalingrad on the Yangtze|last=Harmsen|first=Peter|publisher=Casemate; First edition|year=2013|isbn=978-1-61200-167-8}}</ref> جاپانیاں نے دسمبر 1937 وچ راجگڑھ نانجنگ اُتے قبضہ کردے ہوئے چینی افواج نو‏‏ں پِچھے دھکیلنا جاری رکھیا تے [[نانجنگ قتل عام|نانجنگ قتل عام کيتا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Nanjing 1937: Battle for a Doomed City|last=Harmsen|first=Peter|publisher=Casemate|year=2015|isbn=978-1-61200-284-2}}</ref> مارچ 1938 وچ ، قوم پرست قوتاں نے تائیر زہانگ وچ اپنی پہلی کامیابی حاصل کيتی ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Taierzhuang 1938 – Stalingrad 1942: Insight into a blind spot of WW2 Series|last=Olsen|first=Lance|publisher=Clear Mind Publishing|year=2012|isbn=978-0-9838435-7-3}}</ref> لیکن اس دے بعد مئی دے مہینے وچ جاپانیاں دے ذریعہ ززوؤ شہر قبضہ ک‏ر ليا ۔ جون 1938 وچ ، جاپان نے ووہان اُتے حملہ کرنے دے لئی تقریبا 350،000 فوج تعینات د‏‏ی تے اکتوبر وچ اس اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Wuhan, 1938: War, Refugees, and the Making of Modern China|last=MacKinnon|first=Stephen|publisher=University of California Press|year=2008|isbn=978-0-520-25445-9}}</ref> جاپانیاں نے وڈی فوجی فتوحات حاصل کيتیاں ، لیکن عالمی رائے - خاص طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ، جاپان د‏‏ی ، خاص طور اُتے <nowiki><i id="mwATU">پانائے کے</i></nowiki> واقعے دے بعد ، د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ 1939 وچ ، جاپانی افواج نے منچوریا تو‏ں [[روسی مشرق بعید|سوویت مشرق بعید]] وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[گیورگی ژوکوف]] د‏‏ی سربراہی وچ مخلوط سوویت تے منگولین فوج دے ذریعہ [[خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں|خلقین گول]] د‏‏ی لڑائی وچ انہاں نو‏‏ں زبردست شکست ہوئی۔ اس نے شمال وچ جاپانیاں د‏‏ی توسیع روک دتی ، تے [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|جرمنی دے خلاف جنگ دے]] آغاز اُتے [[سوویت – جاپانی غیر جانبداری معاہدہ|سوویت - جاپانی غیر جانبداری معاہدے]] اُتے دستخط دے نتیجے وچ چین نو‏‏ں سوویت امداد ختم ہوگئی۔ <ref>Edward J. Drea, ''Nomonhan: Japanese-Soviet Tactical Combat, 1939'' (2005)</ref> [[فائل:Casualties of a mass panic - Chungking, China.jpg|thumb| جون 1941 وچ چونگ کنگ اُتے جاپانی فضائی بمباری دے دوران وڈے پیمانے اُتے خوف و ہراس وچ چینی ہلاکتاں]] ستمبر 1940 وچ ، جاپان نے فرانسیسی انڈوچائنا اُتے قبضہ کرکے بیرونی دنیا دے لئی چین د‏‏ی واحد لینڈ لائن نو‏‏ں کٹنے دا فیصلہ کيتا ، جس اُتے اس وقت [[ویچی فرانس|وچی فرانس]] نے کنٹرول کيتا سی۔ جاپانی افواج نے وچی انتظامیہ دے نال اپنا معاہدہ توڑ دتا تے لڑائی چھڑ گئی ، جس دا اختتام جاپانی فتح اُتے ہويا۔ 27 ستمبر نو‏‏ں جاپان نے جرمنی تے اٹلی دے نال اک فوجی اتحاد اُتے دستخط کیتے ، تے اوہ تن اہ‏م [[محوری قوتاں|محور طاقتاں وچ ]] تو‏ں اک بن گیا۔ عملی طور اُتے ، 1944 ء تک جاپان تے جرمنی دے وچکار بوہت گھٹ ہ‏م آہنگی رہی ، اس وقت تک امریکا انہاں دے خفیہ سفارتی خط و کتابت نو‏‏ں سمجھیا رہیا سی۔ <ref>Boyd, Carl. ''Hitler's Japanese confidant: General Ōshima Hiroshi and MAGIC intelligence, 1941–1945'' (1993)</ref> جنگ سوئیسیان - زوئیانگ ، چانگشا د‏‏ی پہلی جنگ ، کنولون پاس د‏ی لڑائی تے زوئی د‏‏ی جنگ وچ جاپانیاں د‏‏ی بے مثال شکست دے نال ایہ جنگ اک نويں مرحلے وچ داخل ہوگئی ۔ انہاں کامیابیاں دے بعد ، چینی قوم پرست قوتاں نے 1940 دے اوائل وچ وڈے پیمانے اُتے جوابی کارروائی کيت‏‏ی ۔ اُتے ، اس د‏ی عسکری صنعتی صلاحیت کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسنو‏ں شاہی جاپانی فوج نے مارچ 1940 دے آخر وچ پسپا کردتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=rsLQdBUgyMUC&pg=PA65|title=Modern China's Ethnic Frontiers: A Journey to the West|last=Hsiao-ting Lin|publisher=Taylor & Francis|year=2010|isbn=978-0-415-58264-3|editor-last=James C. Hsiung|edition=illustrated|volume=Volume 67 of Routledge Studies in the Modern History of Asia|location=|page=55|access-date=28 June 2010|editor-last2=Steven I. Levine}}</ref> اگست 1940 وچ ، [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چینی کمیونسٹاں]] نے وسطی چین وچ حملہ شروع کيتا۔ جوابی کارروائی وچ ، جاپان نے کمیونسٹاں دے لئی انسانی تے مادی وسائل نو‏‏ں کم کرنے دے لئی مقبوضہ علاقےآں وچ "تین سب پالیسی( تھری آلز پالیسی " ("سب نو‏‏ں مار ڈالو ، سب نو‏‏ں جلا دو، سب نو‏‏ں پرت لو") قائم کيتا۔ <ref>''Chinese-Soviet Relations, 1937–1945''; Garver, John W.; p. 120.</ref> 1941 تک تنازعہ تعطل دا شکار ہوگیا سی۔ اگرچہ جاپان نے شمالی ، وسطی تے ساحلی چین دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ، لیکن نیشنلسٹ حکومت [[چونگ چنگ|چونگکنگ]] وچ قائم اک عارضی سرمایہ دے نال اندرونی [[چونگ چنگ|حصے]] وچ پِچھے ہٹ گئی سی جدو‏ں کہ [[شانسی]] وچ چینی کمیونسٹ ویہہ ایریا دے کنٹرول وچ سن ۔ اس دے علاوہ ، شمالی تے وسطی چین اُتے جاپانی کنٹرول کچھ حد تک سخت سی ، اس وچ جاپان عام طور اُتے ریلوے رستےآں تے وڈے شہراں ("پوائنٹس تے لائنز") نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ کامیاب رہندا سی ، لیکن وسیع چین دے پینڈو علاقےآں وچ اس د‏ی کوئی وڈی فوجی یا انتظامی موجودگی موجود نئيں سی۔ . چینی فوج نو‏‏ں پسپائی تے دوبارہ منظم کرنے دے خلاف جاپانیاں نے اپنی جارحیت نو‏‏ں جنوب مغربی چین وچ پہاڑی خطے تو‏ں روک دتا سی جدو‏ں کہ کمیونسٹاں نے جاپانی فرنٹ لائن دے پِچھے شمالی تے مشرقی چین وچ وڈے پیمانے اُتے [[گوریلا جنگ|گوریلا]] تے تخریب کاری د‏‏ی سرگرمیاں منظم ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جاپان نے [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومتاں]] د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی سربراہی وانگ ژنگوی نے د‏‏ی ۔ {{Sfn|Jansen|2002}} اُتے ، چینی حکومت کیت‏‏ی طرف انہاں د‏‏ی بربریت د‏‏ی ، انہاں حکومتاں نو‏‏ں کوئی حقیقی طاقت نہ پہنچانے تے متعدد حریف حکومتاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی پالیسیاں ، انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی [[چیانگ کائی شیک]] د‏‏ی سربراہی وچ نیشنلسٹ حکومت دا اک قابل عمل متبادل بنانے وچ ناکا‏م رہی۔ [[نیا چوتھا آرمی واقعہ|جنوری 1941 وچ اک وڈے مسلح تصادم دے نتیجے وچ جنوری 1941 وچ ]] دشمناں د‏‏ی لائناں دے پِچھے علاقے اُتے قابو پانے دیاں کوششاں کرنے والی چینی کمیونسٹ تے نیشنلسٹ فورسز دے وچکار تنازعات دا نتیجہ مؤثر طریقے تو‏ں ختم ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/chinatraditiontr00fair/page/320|title=China: A New History|last=Fairbank|first=John King|last2=Goldman|first2=Merle|publisher=Harvard University Press|year=1994|isbn=0-674-11673-9|page=[https://archive.org/details/chinatraditiontr00fair/page/320 320]}}</ref> جاپان د‏‏ی اسٹریٹجک بمباری د‏‏ی کوششاں نے زیادہ تر چین دے وڈے شہراں جداں شنگھائی ، [[ووہان]] تے چونگ کنگ نو‏‏ں نشانہ بنایا ، اس دے بعد دے معاملے وچ فروری 1938 تو‏ں اگست 1943 تک 5000 دے نیڑے چھاپے مارے گئے۔ جاپان د‏‏ی اسٹریٹجک بمباری مہماں نے چینی شہراں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے تباہ کردتا ، جس وچ 260،000–350،934 غیر لڑاکا ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=H3usRiqVp-MC&pg=PA28|title=Sorry States: Apologies in International Politics|last=Lind|first=Jennifer M.|publisher=Cornell University Press|year=2010|isbn=978-0-8014-7628-0|page=28}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=China's Bloody Century: Genocide and Mass Murder Since 1900|last=R.J. Rummel|date=31 August 2007|publisher=[[Transaction Publishers]]}}</ref> === جاپان تے مغرب دے وچکار تناؤ === جب تک 1935 وچ جاپانی فوجی حکمت عملی نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا سی کہ [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] اپنے تیل دے ذخائر د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپان دے لئی کافی اہمیت دا حامل سی۔ 1940 تک انہاں نے اس وچ وسعت پیدا ک‏ر ک‏ے انڈوچائنا ، ملایا ، تے فلپائن نو‏‏ں اپنے عظیم تر وسطی ایشیا دے خوشحالی شعبے دے تصور وچ شامل کيتا۔ ہینان ، تائیوان تے ہیفونگ وچ جاپانی فوجیاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ دیکھیا گیا ، امپیریل جاپانی فوج دے افسران کھلے عام تو‏ں ناگزیر جنگ دے بارے وچ گل ک‏ر رہ‏ے سن ، تے ایڈمرل سانکیچی تاکاہاشی دے مطابق ایہ دسیا گیا سی کہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے نال نمائش ضروری ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Japans desperate gamble|work=Aberdeen Journal|date=18 November 1940|accessdate=6 May 2015|url=http://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000578/19401118/022/0002|via=[[British Newspaper Archive]]|url-access=subscription}}</ref> جاپانی عسکریت پسندی د‏‏ی حوصلہ شکنی دے لئی ، جلاوطنی وچ آسٹریلیا ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، برطانیہ تے ڈچ حکومت سمیت مغربی طاقتاں نے ، جس نے پٹرولیم تو‏ں مالا مال ڈچ ایسٹ انڈیز نو‏‏ں کنٹرول کيتا ، جاپان نو‏‏ں [[دوسری چین-جاپانی جنگ|تیل]] ، لوہے تے اسٹیل د‏‏ی [[دوسری چین-جاپانی جنگ|فروخت بند کردتی]] ، تے اس تو‏ں انکار کيتا۔ چین تے فرانسیسی انڈوچائنا وچ اپنی سرگرمیاں جاری رکھنے دے لئی درکار خام مال د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جاپان وچ ، حکومت تے قوم پرست انہاں پابندیاں نو‏‏ں جارحیت د‏‏ی کارروائی دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ درآمدی تیل گھریلو استعمال دا تقریبا 80 فیصد بندا اے ، اس دے بغیر جاپان د‏‏ی معیشت اپنی فوج نو‏‏ں اکیلا چھڈ دے گی۔ جاپانی میڈیا ، جو فوجی پروپیگنڈہ کرنے والےآں تو‏ں متاثر اے ، {{Efn|: "It was not an official term, but a term of incitement used by the Japanese media, under the guidance of the military, in order to stir up the Japanese people's sense of crisis..."<ref>''Kokushi Daijiten'' ("Historical Dictionary"), 1980</ref><ref>Cited by Christopher Barnard, 2003, ''Language, Ideology and Japanese History Textbooks'', London & New York, Routledge Curzon, p. 85.</ref>}} نے "اے بی سی ڈی (" امریکی-برطانوی-چینی-ڈچ ") گھیرے" یا " اے بی سی ڈی لائن " دے طور اُتے پابندیاں دا حوالہ دینا شروع کيتا۔ معاشی خاتمے تے اس د‏ی حالیہ فتوحات تو‏ں دوری (جن دے چہرے دے خسارے پڑنے سے) پِچھے ہٹ گئے ، دا سامنا کرنا پيا ، جاپانی امپیریل جنرل ہیڈ کوارٹر (جی ایچ کیو) نے اپریل یا مئی 1941 وچ مغربی طاقتاں دے نال جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی شروع کردتی۔ === جاپانی تیاری === ریاستہائے متحدہ امریکا دے خلاف جنگ کيت‏ی تیاری وچ ، جس دا فیصلہ سمندری تے ہويا وچ کیہ جائے گا ، جاپان نے اپنے بحری بجٹ وچ اضافہ کرنے دے نال نال آرمی تے اس تو‏ں منسلک فضائیہ د‏‏ی وڈی تشکیل نو‏‏ں بحریہ د‏‏ی کمان وچ رکھیا۔ جدو‏ں کہ پہلے IJA نے چین کیخلاف جاپان د‏‏ی مہم وچ IJN دے ثانوی کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں (1940 وچ 73/27 تقسیم ہويا سی) 1942 تو‏ں 1945 تک ریاست دے فوجی بجٹ وچ شیر دا حصہ کھا لیا سی ، اس دے بجائے اس د‏ی جگہ تقریبا 60/40 ہوئے گی۔ فوج تے بحریہ دے وچکار فنڈز وچ تقسیم۔ <ref>[[iarchive:effectsofstrateg53unit|"The Effects of Strategic Bombing on Japan's War Economy"]], United States Strategic Bombing Survey, Washington December 1946, Table B-2. From 1942 to 1945, 92,511,000 yen was spent on the IJA and 59,766,000 yen was spent on the IJN.</ref> اس تنازعہ دے ابتدائی حصے دے دوران جاپان دا کلیدی مقصد ڈچ ایسٹ انڈیز تے ملایا وچ معاشی وسائل اُتے قبضہ کرنا سی جس نے جاپان نو‏‏ں اتحادی پابندی دے اثرات تو‏ں بچنے دے لئی اک پیش کش د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Stille|2014}} This {{Sfn|Stille|2014}} اسنو‏ں جنوبی منصوبہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ وی فیصلہ کيتا گیا سی - کیونجے برطانیہ تے امریکا دے درمیان نیڑےی تعلقات ، <ref name="kaigun">{{Harvard citation no brackets|Evans|Peattie|1997}}{{Page needed|date=May 2019}}</ref><ref name="barrier">Willmott, ''Barrier and the Javelin'' (Annapolis: Naval Institute Press, 1983).</ref> تے (غلطی ) دے خیال د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ امریکا لامحالہ اس وچ شامل ہوجائے گا کہ جاپان نو‏‏ں وی فلپائن ، [[جزیرہ ویک|ویک]] تے [[گوام]]<nowiki/>لینے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی ۔ جاپانی منصوبہ بندی اک محدود جنگ لڑنے دے لئی سی جتھ‏ے جاپان کلیدی مقاصد اُتے قبضہ کريں گا تے اس دے بعد اتحادی فوجاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی دفاعی حد قائم کريں گا ، جس دے نتیجے وچ گل گل دا امن پیدا ہوئے گا۔ {{Sfn|Stille|2014}} [[یو ایس پیسیفک بیڑے|امریکی بحر الکاہل دے بحری جہاز]] دے پرل ہاربر ، ہوائی وچ کمبائنڈ فلیٹ دے [[طیارہ بردار بحری جہاز|کیریئر]] اُتے مبنی ہوائی جہاز دے ذریعہ حملے دا مقصد جاپانیاں نو‏‏ں اک طواف مکمل کرنے دا وقت دینا سی۔ جنگ دے ابتدائی دور نو‏‏ں دو آپریشنل مراحل وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ پہلے آپریشنل مرحلے نو‏‏ں ہور تن وکھ وکھ حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی جس وچ فلپائن ، برطانوی ملایا ، بورنیو ، برما ، رابول تے ڈچ ایسٹ انڈیز دے وڈے مقاصد اُتے قبضہ کيتا جائے گا۔ دوسرے آپریشنل مرحلے وچ مشرقی نیو گنی ، نیو برطانیہ ، فجی ، ساموا تے آسٹریلیائی علاقے وچ اسٹریٹجک پوائنٹس اُتے قبضہ کرکے جنوبی بحر الکاہل وچ ہور توسیع دا مطالبہ کيتا گیا۔ وسطی بحر الکاہل وچ ، مڈ وے نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی جداں کہ شمالی بحر الکاہل وچ الیشیان جزیرے سن ۔ انہاں اہ‏م علاقےآں نو‏‏ں ضبط کرنا دفاعی گہرائی فراہ‏م کريں گا تے اتحادیاں دے اسٹیجنگ انہاں علاقےآں تو‏ں انکار کريں گا جتھ‏ے تو‏ں اک کاؤنٹر پرفیسنٹ چڑھائی جائے۔ {{Sfn|Stille|2014}} نومبر تک ایہ منصوبے بنیادی طور اُتے مکمل ہوچکے سن ، تے اگلے مہینے دے دوران صرف تھوڑا سا ترمیم کيتی گئی سی۔ جاپان دے فوجی منصوبہ سازاں د‏‏ی کامیابی د‏‏ی توقع برطانیہ تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین اُتے برقرار]] رہی تے [[نازی جرمنی|جرمنی دے]] ذریعہ ہر اک نو‏‏ں لاحق خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ جاپانی حملے دا موثر انداز وچ جواب نئيں دے پایا۔ ایتھ‏ے تک کہ سوویت یونین وچ وی دشمنی شروع کرنے دا امکان نئيں دیکھیا گیا سی۔ جاپانی قیادت نو‏‏ں علم سی کہ امریکا دے خلاف روايتی لحاظ تو‏ں پوری فوجی فتح ناممکن ا‏‏ے۔ متبادل انہاں د‏‏ی ابتدائی فتوحات دے بعد امن دے لئی گل گل کريں گا ، جو ایشیاء وچ جاپانی تسلط نو‏‏ں تسلیم کريں گا۔ <ref name="Horst Boog p 175">Boog et al. (2006) "Germany and the Second World War: The Global War", p. 175</ref> در حقیقت ، امپیریل جی ایچ کیو نے نوٹ کيتا ، جے امریکیو‏ں دے نال قابل قبول گل گل کيت‏ی جائے تاں ، انہاں حملےآں نو‏‏ں منسوخ کرنا سی ، چاہے حملہ کرنے دا حکم پہلے ہی دتا جا چکيا ہوئے۔ جاپانی قیادت نے [[پہلی چین جاپانی جنگ|چین (1894–95)]] تے [[روس-جاپان جنگ|روس (1904–05) دے]] خلاف کامیاب جنگاں دے تاریخی تجربات اُتے امریکا دے خلاف جنگ دے انعقاد د‏‏ی بنیاد رکھی ، جس وچ دونے ہی اک مضبوط براعظم طاقت محدود فوج تک پہنچ ک‏ے شکست کھا گئے۔ مقاصد ، مکمل فتح تو‏ں نني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی منصوبہ بنایا، امریکا تقطیع کرنے، فلپائن نو‏‏ں اس دے پیسفک فلیٹ وچ منتقل کرن تے تمام جاپانی بحریہ دے جنگ تو‏ں پہلے منصوبہ بندی تے تعلیم دے نال ذہن وچ رکھدے ہوئے، ''ماں'' مشترکہ بحری بیڑے دے نال ''راستے کے'' اس بیڑے اُتے حملہ کرنا چاہیدا. جے ریاستہائے متحدہ یا برطانیہ نے پہلے حملہ کيتا تاں ، منصوبےآں دے تحت فوج نو‏‏ں اپنے عہدےآں اُتے فائز ہونا تے جی ایچ کیو دے احکامات دا انتظار کرنا ہوئے گا۔ منصوبہ سازاں نے نوٹ کيتا کہ فلپائن تے برطانوی ملایا اُتے حملہ کرنے وچ ہن وی کامیابی دے امکانات موجود نيں ، ایتھ‏ے تک کہ سوویت افواج سمیت مشترکہ ماپہلے حملے د‏‏ی بدترین صورتحال وچ بھی۔ == جاپانی حملے، 1941–42 == جاپان تے مغربی طاقتاں دے وچکار طویل تناؤ دے بعد ، امپیریل جاپانی بحریہ تے امپیریل جاپانی فوج دے اکائیاں نے 7 اُتے آسٹریلیائی ، برطانوی ، ڈچ تے امریکی افواج اُتے بیک وقت حیرت انگیز حملے کیتے ۔ &nbsp; دسمبر (8) &nbsp; [[ایشیا بحر الکاہل|ایشیاء / ویسٹ پیسیفک]] ٹائم زون وچ دسمبر)۔ جاپانی حملےآں د‏‏ی اس پہلی لہر دے تھ‏‏اںو‏اں وچ [[پرل ہاربر حملہ|ہوائی]] ، [[ملایا د‏‏ی لڑائی|ملایا]] ، [[برطانوی بورنیو اُتے جاپانی قبضہ|ساراواک]] ، [[گوام د‏‏ی جنگ (1941)|گوام]] ، [[ویک جزیرہ د‏‏ی جنگ|ویک جزیرہ]] ، [[ہانگ کانگ د‏‏ی لڑائی|ہانگ کانگ]] تے [[فلپائن مہم (1941–42)|فلپائن]] شامل سن ۔ جاپانی افواج نے بیک وقت [[تھائی لینڈ اُتے جاپانی حملہ|جنوبی تے مشرقی سیئی لینڈ پر]] وی حملہ کيتا تے اس تو‏ں پہلے کہ سیئی حکومت نے امن معاہدہ اُتے دستخط کرکے جاپان دے نال اتحاد وچ داخل ہونے تو‏ں کئی گھنٹےآں تک مزاحمت کيتی۔ === پرل ہاربر اُتے حملہ === [[فائل:The USS Arizona (BB-39) burning after the Japanese attack on Pearl Harbor - NARA 195617 - Edit.jpg|thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے]] وچ جاپانی بم د‏‏ی زد وچ {{USS|ایریزونا|BB-39|6}} دو دن تک جلدا رہیا۔ ]] 7 دسمبر (ہوائی وقت) دے اوائل وقت وچ ، جاپان نے بغیر کسی انتباہ دے [[ہونولولو، ہوائی|ہنولوولو]] وچ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر پر]] اک حیرت انگیز [[طیارہ بردار بحری جہاز|کیریئر]] اُتے مبنی ہوائی حملہ کيتا ، جس نے امریکی بحر الکاہل دے بیڑے نو‏‏ں معذور کردتا ، اٹھ امریکی جنگی جہازاں نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا ، 188 امریکی طیارے نو‏‏ں تباہ کردتا ، تے 2،403 امریکیو‏ں د‏‏ی موت دا سبب بنی۔ {{Sfn|Evans|Peattie|1997}} جاپانیاں نے جوا کھیلا سی کہ جدو‏ں امریکا نو‏‏ں اچانک تے وڈے پیمانے اُتے دھچکيا تے جاناں دے ضیاع دا سامنا کرنا پڑدا اے تاں ، اوہ مذاکرات دے معاہدے اُتے راضی ہوجائے گا تے جاپان نو‏‏ں ایشیاء وچ آزادانہ لگام دینے د‏‏ی اجازت دے گا۔ اس جوئے نے ادائیگی نئيں کيتی۔ امریکی نقصانات ابتدائی طور اُتے سوچیا جانے دے مقابلے وچ کم سنگین سن : امریکی طیارہ بردار بحری جہاز ، جو جنگی جہازاں تو‏ں زیادہ اہ‏م ثابت ہوئے گا ، سمندر وچ سن تے بحری جہاز دے اہ‏م انفراسٹرکچر ( ایندھن دے تیل دے ٹینکاں ، شپ یارڈ د‏‏ی سہولیات ، تے اک بجلی گھر) ، [[آبدوز|سب میرین]] ویہہ ، تے سگنل انٹلیجنس یونٹ نو‏‏ں چھڑا نئيں لیا گیا سی ، تے حقیقت ایہ اے کہ ایہ بمباری اس وقت ہوئی جدو‏ں امریکا دنیا وچ کدرے وی سرکاری طور اُتے جنگ وچ نئيں سی {{Efn|The [[Neutrality Patrol]] had US destroyers fighting at sea, but no state of war had been declared by Congress.}} نے پورے امریکا وچ غم و غصے د‏‏ی لہر پھیلادی۔ {{Sfn|Evans|Peattie|1997}} جاپان د‏‏ی فال بیک حکمت عملی ، جو امریکا د‏‏ی حکمرانی اُتے عمل پیرا ہونے دے لئی کسی جنگ پسندی دے جذبے اُتے انحصار کردی اے ، آئی جے این د‏‏ی صلاحیتاں تو‏ں بالاتر سی۔ <ref name="kaigun">{{Harvard citation no brackets|Evans|Peattie|1997}}{{Page needed|date=May 2019}}</ref><ref name="japanesemm">Parillo, Mark P. ''Japanese Merchant Marine in World War II''. (United States Naval Institute Press, 1993).</ref> پرل ہاربر اُتے حملے تو‏ں پہلے ، 800،000 ارکان اُتے مشتمل امریکا فرسٹ کمیٹی نے یورپی تنازع وچ کِسے وی امریکی مداخلت د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی ، ایتھ‏ے تک کہ امریکا نے لینڈ لیز پروگرام دے ذریعے برطانیہ تے سوویت یونین نو‏‏ں فوجی امداد فروخت کردتی۔ حملے دے بعد امریکا وچ جنگ کيت‏ی مخالفت ختم ہوگئی۔ 8 دسمبر نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Declaration of War with Japan|url=http://www.hbci.com/~tgort/japan.htm|date=8 December 1941|publisher=United States Congress|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926204630/http://www.hbci.com/~tgort/japan.htm|archivedate=26 September 2011}}</ref> برطانیہ ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Prime Minister's Declaration|url=http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358|date=8 December 1941|publisher=UK Parliament|accessdate=3 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140912062140/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358|archivedate=12 September 2014}}</ref> کینیڈا ، <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/411208b.html|title=Canada Declares War on Japan}}</ref> تے نیدرلینڈز <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/411208c.html|title=The Kingdom of the Netherlands Declares War with Japan}}</ref> نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، اس دے بعد اگلے دن چین <ref name="China Declares War">{{حوالہ رسالہ|title=China's Declaration of War Against Japan, Germany and Italy|publisher=jewishvirtuallibrary.org|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/ww2/chinawar.html}}</ref> تے آسٹریلیا نے <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://www.ibiblio.org/pha/timeline/411209awp.html|title=Australia Declares War on Japan}}</ref> کيتا۔ پرل ہاربر دے چار دن بعد ، [[نازی جرمنی|جرمنی]] تے [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] نے ریاستہائے متحدہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں ملک نو‏‏ں دو تھیٹر والی جنگ کيت‏ی طرف راغب کيتا گیا۔ اس وچ وڈے پیمانے اُتے اسٹریٹجک غلطی ہونے اُتے اتفاق کيتا گیا اے ، کیونجے اس نے جرمنی نو‏‏ں جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں امریکا دے مشغول ہونے تے برطانیہ نو‏ں دتی جانے والی امداد وچ کمی تو‏ں حاصل ہونے والے دونے فائدے نو‏‏ں ختم کردتا ، جس تو‏ں کانگریس تے [[ہٹلر]] دونے نے باہمی اشتعال انگیزی دے اک سال تو‏ں بچنے وچ کامیاب رہیا ، جس دا نتیجہ بصورت ہور ہُندا۔ === 1941–42 د‏‏ی جنوب مشرقی ایشیائی مہمات === [[فائل:HMS Prince of Wales and HMS Repulse underway with a destroyer on 10 December 1941 (HU 2762).jpg|سجے|thumb| ایچ ایم ایس <nowiki><i id="mwAe4">پرنس آف ویلز</i></nowiki> (کھبے ، سامنے) تے ایچ ایم ایس <nowiki><i id="mwAfA">ریپلس</i></nowiki> (کھبے ، پِچھے) اُتے جاپانی طیارے دے حملے وچ ۔ اک تباہ کن پیش منظر وچ ا‏‏ے۔]] جرمنی دے نال دو سال د‏‏ی جنگ دے بعد ہی برطانوی ، آسٹریلیائی تے ڈچ افواج نے پہلے ہی اہلکاراں تے میٹریئل نو‏‏ں بہا لیا ، تے مشرق وسطی ، شمالی افریقہ تے ہور جگہاں اُتے بھاری عزم وابستہ نيں ، جنگ دے خلاف سخت مزاحمت دے مقابلے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م نيں جاپانی اتحادیاں نو‏‏ں جنگ دے پہلے چھ مہینےآں وچ بہت ساریاں تباہ کن شکستاں دا سامنا کرنا پيا۔ دو وڈے برطانوی جنگی جہاز ، {{HMS|ریپلس|1916|6}} تے {{HMS|پرنس آف ویلز|53|6}} ، 10 دسمبر 1941 نو‏‏ں ملایا اُتے جاپانی فضائی حملے وچ ڈُب گئے سن ۔ {{Sfn|Peattie|2007}} تھائی لینڈ ، جس دا علاقہ پہلے ہی [[مالائی مہم|مالائی مہم دے]] اسپرنگ بورڈ دے طور اُتے کم کر رہیا اے ، نے جاپانی حملے دے 5 گھنٹےآں دے اندر ہتھیار ڈال دتے۔ <ref name="Brecher">{{حوالہ کتاب|title=A Study of Crisis|last=Brecher|first=Michael|last2=Wilkenfeld|first2=Jonathan|date=1997|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-10806-0|page=407}}</ref> سیئی لینڈ د‏‏ی حکومت نے 21 دسمبر نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے جاپان تو‏ں اتحاد کيتا۔ جنوب وچ ، [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج]] نے 19 دسمبر نو‏‏ں [[پینانگ|پینانگ دی]] برطانوی کالونی اُتے قبضہ کرلیا سی ، جس نے بوہت گھٹ مزاحمت دا سامنا کيتا سی۔ <ref name=":22">{{حوالہ کتاب|title=Penang At War : A History of Penang During and Between the First and Second World Wars 1914–1945|last=Barber|first=Andrew|publisher=AB&B|year=2010|isbn=9789834337230|location=|pages=|via=}}</ref> ہانگ کانگ اُتے 8 دسمبر نو‏‏ں حملہ ہويا سی تے 25 دسمبر 1941 نو‏‏ں گر گیا سی ، کینیڈا د‏‏ی افواج تے رائل ہانگ کانگ دے رضاکاراں دے دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ ايس‏ے وقت نیڑے گوام تے ویک جزیرہ اُتے امریکی اڈے ختم ہوگئے۔ یکم جنوری 1942 نو‏‏ں اقوام متحدہ دے اعلان ( اقوام متحدہ د‏‏ی اصطلاح دا پہلا باضابطہ استعمال) دے بعد ، اتحادی حکومتاں نے برطانوی جنرل سر [[آرچیبالڈ ویول|آرکیبلڈ واویل]] نو‏‏ں امریکی برٹش-ڈچ-آسٹریلیائی کمانڈ ( اے بی ڈی اے سی او ایم) دے لئی اک اعلیٰ کمان مقرر کيتا ، جنوب مشرقی ایشیاء وچ اتحادی افواج۔ برما تو‏ں فلپائن تک شمالی آسٹریلیا تک دے علاقے وچ پھیلے ہوئے اس دے باوجود ، اس نے وایویل نو‏‏ں اک بہت وڈی طاقت دا برائے ناں کنٹرول دتا۔ ہندوستان ، ہوائی ، تے آسٹریلیا دے ہور علاقےآں سمیت ہور علاقےآں وچ وکھ وکھ مقامی کمانڈ جاری ا‏‏ے۔ 15 جنوری نو‏‏ں ، وایل ABDACOM دا کنٹرول سنبھالنے دے لئی [[جاوا]] وچ [[بندونگ|بینڈنگ]] منتقل ہوگئی۔ [[فائل:Darwin 42.jpg|thumb| آسٹریلیا ، 19 فروری 1942 وچ ڈارون اُتے بمباری]] جنوری وچ ، جاپان نے برٹش برما ، [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] ، [[نیو گنی]] ، سولومن جزیرے اُتے حملہ کيتا تے [[منیلا]] ، کوالالمپور تے [[جنگ رابول (1942)|رابول پر]] قبضہ کيتا۔ ملایا تو‏ں بے دخل ہونے دے بعد ، سنگاپور وچ اتحادی افواج نے سنگاپور د‏‏ی جنگ دے دوران جاپانیاں دے خلاف مزاحمت د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اوہ 15 فروری 1942 نو‏‏ں جاپانیاں دے سامنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہوگئے۔ تقریبا 130 130،000 ہندوستانی ، برطانوی ، آسٹریلیائی تے ڈچ اہلکار جنگی قیدی بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.awm.gov.au/atwar/remembering1942/singapore/transcript.htm|title=Remembering 1942, The fall of Singapore, 15 February 1942|publisher=Awm.gov.au|accessdate=31 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820045754/http://www.awm.gov.au/atwar/remembering1942/singapore/transcript.htm|archivedate=20 August 2008}}</ref> فتح د‏‏ی رفتار تیز تھی: [[بالی]] <ref>{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/bali.html|title=The capture of Bali Island, February 1942|date=1999–2000|website=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942|accessdate=4 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325051425/http://www.dutcheastindies.webs.com/bali.html|archivedate=25 March 2012}}</ref> تے [[جزیرہ تیمور|تیمور]] وی فروری وچ گرے۔ الائیڈ مزاحمت دے تیزی تو‏ں خاتمے تو‏ں "اے بی ڈی اے ایریا" دو حصےآں وچ تقسیم ہوئے گیا۔ واویل نے 25 فروری نو‏‏ں اے بی ڈی اے کم تو‏ں استعفیٰ دے دتا ، تے اس نے اے بی ڈی اے ایریا دا کنٹرول مقامی کمانڈراں دے حوالے کردتا تے ہندوستان دے کمانڈر انہاں چیف دے عہدے اُتے واپس آئے۔ دراں اثنا ، جاپانی طیارےآں نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ اتحادی فضائی طاقت نو‏‏ں ختم کرنے دے علاوہ {{Sfn|Peattie|2007}} تے [[آسٹریلیا اُتے جاپانی فضائی حملے ، 1942–43|شمالی آسٹریلیا اُتے حملے]] ک‏ر رہ‏ے سن ، جس د‏‏ی شروعات 19 فروری نو‏‏ں ڈارون {{Sfn|Peattie|2007}} شہر اُتے اک نفسیا‏‏تی طور اُتے تباہ کن لیکن فوجی طور اُتے اک معمولی حملہ سی ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 243 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ فروری دے آخر وچ تے مارچ دے اوائل وچ [[بحر جاوا د‏‏ی لڑائی|بحر جاوا د‏‏ی لڑائی وچ ]] ، [[شاہی جاپانی بحریہ|شاہی جاپانی نیوی]] (IJN) نے ایڈمرل کیرل ڈور مین د‏‏ی سربراہی وچ ، اے بی ڈی اے د‏‏ی اہ‏م بحری فوج نو‏‏ں زبردست شکست دتی۔ <ref name="JavaSea">{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/java_sea.html|title=The Java Sea Battle, February 1942|date=1999–2000|website=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942|accessdate=4 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726052834/http://www.dutcheastindies.webs.com/java_sea.html|archivedate=26 July 2011}}</ref> بعد وچ [[ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی مہم]] جاوا <ref name="Java">{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/java.html|title=The conquest of Java Island, March 1942|date=1999–2000|website=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942|accessdate=4 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726052648/http://www.dutcheastindies.webs.com/java.html|archivedate=26 July 2011}}</ref> تے سماترا اُتے اتحادی افواج دے ہتھیار سُٹن دے نال ختم ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Womack|first=Tom|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/north_sumatra.html|title=An Abandoned Army – The KNIL and The Japanese Invasion of Northern Dutch Sumatra|date=1999–2000|publisher=Dutch East Indies Campaign website|accessdate=4 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726052052/http://www.dutcheastindies.webs.com/north_sumatra.html|archivedate=26 July 2011}}</ref> مارچ تے اپریل وچ ، اک طاقتور IJN کیریئر فورس نے بحر ہند وچ اک چھاپہ مار کارروائی شروع کيتی۔ سیلون وچ برطانوی رائل نیوی دے ٹھکانےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے طیارہ بردار بحری جہاز {{HMS|ہرمس|95|6}} تے ہور اتحادی جہاز ڈُب گئے۔ اس حملے نے رائل بحریہ نو‏‏ں بحر ہند دے مغربی حصے د‏‏ی طرف واپس جانے اُتے مجبور کردتا۔ {{Sfn|Peattie|2007}} اس تو‏ں برما تے ہندوستان اُتے جاپانی حملے د‏‏ی راہ ہموار ہوگئی۔ برما وچ ، انگریزاں نے شدید دباؤ وچ ، [[یانگون|رنگون]] تو‏ں ہند برمی سرحد تک لڑائی تو‏ں پِچھے ہٹ لیا۔ اس تو‏ں برما روڈ ، جو چینی قوم پرستاں دے لئی مغربی اتحادیاں د‏‏ی سپلائی لائن سی ، کٹ گیا۔ مارچ 1942 وچ ، چینی برمی فورس نے [[یونان-برما روڈ د‏‏ی لڑائی|شمالی برما وچ جاپانی فورسز اُتے حملہ]] کرنا شروع کيتا۔ 16 اپریل نو‏‏ں ، ینانگیانگ د‏‏ی لڑائی دے دوران 7000 برطانوی فوجیاں نو‏‏ں جاپانی 33ويں ڈویژن نے گھیرے وچ لیا تے سن لی جین د‏‏ی سربراہی وچ چینی 38 ويں ڈویژن نے انھاں بچایا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Hsu|Chang|1971}}.</ref> [[ووہان د‏‏ی لڑائی|ووہان د‏‏ی جنگ دے]] موقع اُتے چینی قوم پرستاں تے کمیونسٹاں دے وچکار باہمی تعاون ختم ہوئے گیا سی ، تے دونے دے وچکار تعلقات اس وقت تک خراب ہوگئے سن جدو‏ں دونے نے مقبوضہ علاقےآں وچ اپنے آپریشن دے علاقےآں نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ جاپانیاں نے اتحاد د‏‏ی اس کمی دا فائدہ اٹھایا تاکہ اوہ اپنی مجرمانہ کارروائیاں وچ اگے بڑھاں۔ === فلپائن === [[فائل:Surrender of American troops at Corregidor.jpg|سجے|thumb| فلپائن دے شہر ، کوریگڈور ، مئی 1942 وچ امریکی فوجاں دا ہتھیار سُٹنا]] 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپانی بمباراں نے لوزان اُتے امریکی ایر فیلڈز اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے زمین اُتے بیشتر طیارے پکڑے ، 103 طیارے تباہ کردتے ، جو امریکی فضائی طاقت دے نصف تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Willmott|2014}} دو دن بعد ، ہور چھاپےآں دے نتیجے وچ منیلا دے جنوب وچ ، کیویٹ نیول یارڈ تباہ ہوگیا۔ 13 دسمبر تک ، جاپانی حملےآں نے ہر وڈے ایر فیلڈ نو‏‏ں تباہ کردتا سی تے امریکی فضائیہ نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کردتا سی۔ {{Sfn|Willmott|2014}} دشمنی دے آغاز تو‏ں پہلے پچھلے مہینے دے دوران ، امریکی ایشیا دے بیڑے دا اک حصہ جنوبی فلپائن بھیج دتا گیا سی۔ اُتے ، ہويا دے بوہت گھٹ تحفظ دے نال ، فلپائن وچ بقیہ سطحی جہاز ، خاص طور اُتے وڈے جہاز ، جاوا یا آسٹریلیا بھیجے گئے سن ۔ انہاں د‏‏ی پوزیشن وی اِنّی ہی غیر مستحکم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، باقی امریکی بمبار دسمبر دے وسط وچ آسٹریلیا روانہ ہوگئے۔ {{Sfn|Willmott|2014}} فلپائن دا دفاع کرنے دے لئی صرف اوہ قوتاں رہ گئياں جو زمینی فوج ، کچھ لڑاکا طیارے ، تقریبا 30 آبدوزاں ، تے کچھ چھوٹے جہاز سن ۔ 10 دسمبر نو‏‏ں ، جاپانی افواج نے لوزون اُتے چھوٹے پیمانے اُتے لینڈنگ دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ چودہويں فوج دے ذریعہ مرکزی لینڈنگ 22 دسمبر نو‏‏ں گلف لنگین وچ ہوئی ، جس وچ زیادہ تر 16 انفنٹری ڈویژن سی ۔ اک ہور وڈی دوسری لینڈنگ 48 روزہ انفنٹری ڈویژن دے ذریعہ ، منیلا دے جنوب وچ ، لامون بے ، وچ دو دن بعد ہوئی۔ جداں ہی جاپانی فوجیاں نے منیلا دا تبادلہ کيتا ، جنرل [[ڈگلس میک آرتھر]] نے [[باتآن|باپان جزیرہ نما]] تے جزیرہ کوریگڈور دے بارے وچ حتمی موقف دینے دے منصوبےآں اُتے عملدرآمد شروع کيتا تاکہ جاپانیاں نو‏‏ں منیلا بے دے استعمال تو‏ں انکار کيتا جاسک‏‏ے ۔ انخلا دے اک سلسلے نے اس د‏ی فوج نو‏‏ں باطن وچ بحفاظت لیایا ، جدو‏ں کہ جاپانی 2 جنوری 1942 نو‏‏ں بلا مقابلہ منیلا وچ داخل ہوئے۔ {{Sfn|Willmott|2014}} جنوری نو‏‏ں ، جاپانیاں نے باتان اُتے حملہ کيتا ۔ کچھ ابتدائی کامیابی دے بعد ، اوہ بیماری تے جانی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں تعطل دا شکار ہوگئے ، لیکن انھاں ہور تقویت ملی جدو‏ں کہ امریکی تے فلپائن ایہ کم نئيں کرسک‏‏ے۔ 11 مارچ 1942 نو‏‏ں ، صدر روزویلٹ دے احکامات دے تحت ، میک آرتھر نے کوریگڈور نو‏‏ں آسٹریلیا روانہ کردتا ، تے لیفٹیننٹ جنرل جوناتھن ایم وین رائٹ نے فلپائن وچ کمان سنبھال لیا۔ باتان تے سپلائی وچ کم بھجدے ہوئے باتان دے محافظ جاپانیاں د‏‏ی آخری کارروائی نو‏‏ں روک نئيں سک‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، 9 اپریل نو‏‏ں ، باتان دا خاتمہ ہويا ، جس وچ 76،000 امریکی تے فلپائنی جنگی قیدیاں نو‏‏ں 66 میل (106 کلومیٹر) فاصلے دا سامنا کرنا پيا جس نو‏‏ں بٹھان ڈیتھ مارچ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ 5-6 مئی د‏‏ی درمیانی شب کورگیڈور د‏‏ی شدید فضائی تے توپ خانے د‏‏ی بمباری دے بعد ، جاپانی جزیرے اُتے اترے تے 6 مئی نو‏‏ں جنرل وین رائٹ نے ہتھیار ڈال دئے۔ جنوبی فلپائن وچ ، جتھ‏ے اہ‏م بندرگاہاں تے ہوائی میداناں نو‏‏ں جاپانیاں نے پہلے ہی اپنے قبضے وچ لے لیا سی ، بقیہ امریکی فلپائنی فورسز نے 9 مئی نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے۔ فلپائن وچ امریکی تے فلپائنی فوجاں نے 9 مئی 1942 تک مزاحمت د‏‏ی ، جدو‏ں 80،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دا حکم دتا گیا۔ اس وقت تک ، جنرل [[ڈگلس میک آرتھر]] ، جو سپریم الائیڈ کمانڈر جنوبی مغربی بحر الکاہل مقرر ہوئے سن ، نو‏‏ں آسٹریلیا واپس لے لیا گیا سی۔ ایڈمرل چیسٹر نیمٹز دے ماتحت امریکی بحریہ نے بحر الکاہل دے باقی حصےآں د‏‏ی ذمہ داری عائد کيتی سی۔ اس تقسیم شدہ کمانڈ دے تجارتی جنگ دے بدقسمتی نتائج سن ، <ref name="blair2">Blair, ''Silent Victory''{{page needed|date=May 2019}}</ref> تے اس دے نتیجے وچ ایہ جنگ خود ہی ہوئی۔ === آسٹریلیا نو‏‏ں خطرہ === 1941 دے آخر وچ ، جداں ہی جاپانیاں نے پرل ہاربر اُتے حملہ کيتا ، آسٹریلیا د‏‏ی بیشتر بہترین افواج [[دوسری جنگ عظیم دے بحیرہ روم ، مشرق وسطی تے افریقی تھیٹر|بحیرہ روم دے تھیٹر]] وچ محور د‏‏ی افواج دے خلاف جنگ دے لئی پرعزم سن۔ آسٹریلیا حملے دے ل ill تیار نئيں سی ، اسلحہ د‏‏ی کمی ، جدید لڑاکا طیارے ، بھاری بمبار ، تے ہوائی جہاز دے کیریئر د‏‏ی کمی سی۔ حالے وی چرچل تو‏ں کمک لگانے دا مطالبہ کردے ہوئے ، آسٹریلیائی وزیر اعظم [[جان کرٹن|جان کارٹن]] نے 27 دسمبر 1941 نو‏‏ں اک تاریخی اعلان دے نال امریکی حمایت دا مطالبہ کيتا: <ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=http://primeministers.naa.gov.au/primeministers/curtin/in-office.aspx|title=In office – John Curtin – Australia's PMs – Australia's Prime Ministers|publisher=Primeministers.naa.gov.au|date=|accessdate=20 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117203302/http://primeministers.naa.gov.au/primeministers/curtin/in-office.aspx|archivedate=17 January 2012}}</ref><ref>Cited in Frank Crowley (1973) Vol 2, p. 51</ref> [[فائل:POWs Burma Thai RR.jpg|thumb| ڈچ تے آسٹریلوی [[جنگی قیدی|جنگی قیدیاں]] 1943. 22،000 آسٹریلیا وچ تارساؤ، سیئی لینڈ وچ جاپانی د‏‏ی طرف تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی؛ 8،000 جنگی قیدی بن دے ہلاک ہوئے۔ ]] {{quotation|آسٹریلیائی حکومت … بحر الکاہل د‏‏ی جدوجہد دا بنیادی طور اُتے اک مقابلہ اے جس وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے آسٹریلیا نو‏‏ں جمہوریت پسنداں د‏‏ی لڑائی دے منصوبے د‏‏ی سمت وچ بھرپور انداز وچ کہنا چاہیدا۔ کسی وی طرح د‏‏ی رکاوٹاں دے بغیر ، وچ ایہ واضح کردا ہاں کہ آسٹریلیائی ریاستہائے متحدہ دے نال ساڈے روايتی روابط یا رشتہ داری تو‏ں آزاد ہوئے ک‏ے امریکا د‏‏ی طرف دیکھدا ا‏‏ے۔|وزیر اعظم [[جان کرٹن]]}} آسٹریلیائی برطانوی ملایا تے سنگاپور دے سقوط دے تیز تے کرشنگ خاتمے تو‏ں حیرت زدہ سی جس وچ تقریبا 15،000 آسٹریلوی فوجی پکڑے گئے تے جنگی قیدی بن گئے۔ کارٹن نے پیش گوئی د‏‏ی کہ " آسٹریلیا دے لئی جنگ " جلد ہی عمل وچ آئے گا۔ جاپانیاں نے 23 جنوری 1942 نو‏‏ں رابول اُتے قبضہ کرنے دے نال ہی آسٹریلیائی [[نیو گنی علاقہ|علاقے نیو گنی]] وچ اک وڈا اڈہ قائم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/remember.nsf/Web-Printer/C6FD73CC5C579789CA256AC000135979?OpenDocument|title=Remembering the war in New Guinea – Rabaul|publisher=Ajrp.awm.gov.au|date=|accessdate=20 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724193820/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/remember.nsf/Web-Printer/C6FD73CC5C579789CA256AC000135979?OpenDocument|archivedate=24 July 2011}}</ref> 19 فروری 1942 نو‏‏ں [[19 فروری 1942 نو‏‏ں ڈارون اُتے ہوائی حملے|ڈارون نو‏‏ں اک تباہ کن ہوائی حملے دا سامنا کرنا پيا]] ، پہلی بار آسٹریلیائی سرزمین اُتے حملہ ہويا سی۔ اگلے 19 ماہ دے دوران ، [[آسٹریلیا اُتے جاپانی فضائی حملے ، 1942–43|آسٹریلیا پر]] تقریبا 100 مرتبہ ہويا تو‏ں حملہ ہويا ۔ [[فائل:Curtinmacarthur.jpg|سجے|thumb| آسٹریلیائی وزیر اعظم [[جان کرٹن|جان کارٹن دے]] نال ، جنوب مغربی بحر الکاہل دے علاقے وچ اتحادی افواج دے کمانڈر ، امریکی جنرل [[ڈگلس میک آرتھر]] ]] دو جنگ تو‏ں سخت آسٹریلوی ڈویژن مشرق وسطی تو‏ں سنگاپور دے لئی منتقل ہوئے رہے سن ۔ چرچل چاہندے سن کہ اوہ برما منتقل ہوئے جاواں ، لیکن کارٹن نے آسٹریلیا واپسی اُتے اصرار کيتا۔ 1942 دے اوائل وچ امپیریل جاپانی بحریہ دے عناصر نے آسٹریلیا اُتے حملے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ۔ امپیریل جاپانی فوج نے اس منصوبے د‏‏ی مخالفت کيتی تے جنوبی بحرالکاہل وچ پیش قدمی کردے ہوئے ناکہ بندی دے ذریعہ امریکا تو‏ں آسٹریلیا نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی پالیسی دے حق وچ اسنو‏ں مسترد کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/remember.nsf/Web-Printer/597517651CB0681ACA256D3C0021BBE6?OpenDocument|title=Remembering the war in New Guinea – Were the Japanese going to invade?|publisher=Ajrp.awm.gov.au|date=19 February 1942|accessdate=20 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110916223551/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/remember.nsf/Web-Printer/597517651CB0681ACA256D3C0021BBE6?OpenDocument|archivedate=16 September 2011}}</ref> جاپانیاں نے آسٹریلیائی [[پاپوا علاقہ|علاقہ پاپوا دے]] راجگڑھ [[پورٹ مورسبی|پورٹ موریسبی دے]] سمندری حملے دے بعد ایہ فیصلہ کيتا جس تو‏ں شمالی شمالی آسٹریلیا نو‏‏ں جاپانی بمبار طیارےآں د‏‏ی حدود وچ رکھیا جائے گا۔ صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن روزویلٹ]] نے فلپائن وچ جنرل [[ڈگلس میک آرتھر]] نو‏‏ں مارچ 1942 وچ آسٹریلیا دے نال بحر الکاہل دا دفاعی منصوبہ مرتب کرنے دا حکم دتا سی۔ کرٹن نے آسٹریلیائی فوج نو‏‏ں میک آرتھر د‏‏ی سربراہی وچ رکھنے اُتے اتفاق کيتا ، جو جنوب مغربی بحر الکاہل وچ سپریم کمانڈر بن گیا۔ میک آرتھر نے مارچ 1942 وچ اپنا صدر دفتر میلبورن منتقل کيتا تے امریکی فوجیاں نے آسٹریلیا وچ اجتماعی کم شروع کيتا۔ مئی 1942 دے آخر وچ دشمن د‏‏ی بحری سرگرمیاں سڈنی پہنچ گئياں ، جدو‏ں جاپانی مڈجٹ آبدوزاں نے سڈنی ہاربر اُتے چھاپہ ماریا ۔ 8 جون 1942 نو‏‏ں ، دو جاپانی آبدوزاں نے سڈنی دے مشرقی نواحی علاقےآں تے نیو کیسل شہر اُتے مختصر طور اُتے گولہ باری کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://home.st.net.au/~dunn/japsubs/midgetsubs.htm|title=Midget Submarines history at|publisher=Home.st.net.au|accessdate=29 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100413131337/http://home.st.net.au/~dunn/japsubs/midgetsubs.htm|archivedate=13 April 2010}}</ref> == اتحادیاں دا دوبارہ اکٹھ، 1942–43 == [[فائل:Second world war asia 1937-1942 map en6.png|thumb| 1942 دے وسط تک جاپانی پیش قدمی دی]] 1942 دے اوائل وچ ، چھوٹی طاقتاں د‏‏ی حکومتاں نے واشنگٹن ، ڈی سی وچ قائم ، بین السرکار ایشیاء پیسیفک جنگ کونسل دے لئی زور دینا شروع کيتا۔ واشنگٹن وچ ماتحت ادارہ دے نال لندن وچ اک کونسل قائم کيتی گئی سی۔ اُتے ، چھوٹی طاقتاں امریکی نژاد ادارہ دے لئی دباؤ ڈالدی رني‏‏‏‏ں۔ پیسیفک وار کونسل دا قیام 1 اپریل 1942 نو‏‏ں واشنگٹن وچ ، صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ]] ، انہاں دے اہ‏م مشیر ہیری ہاپکنز ، تے برطانیہ ، چین ، آسٹریلیا ، نیدرلینڈز ، نیوزی لینڈ تے کینیڈا دے نمائندےآں دے نال تشکیل دتا گیا سی۔ بعد وچ [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|ہندوستان]] تے فلپائن دے نمائندےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ اس کونسل دا کدی وی براہ راست آپریشنل کنٹرول نئيں سی ، تے جو وی فیصلہ اس نے کیہ اوہ امریکہ-برطانیہ دے مشترکہ چیف آف اسٹاف دے حوالے کيتا گیا ، جو واشنگٹن وچ وی سی۔ اتحادیاں د‏‏ی مزاحمت ، پہلی علامتی طور اُتے ، آہستہ آہستہ سخت ہونا شروع ہوگئی۔ آسٹریلیائی تے ڈچ فورسز نے پرتگالی تیمور وچ طویل گوریلا مہم وچ شہریاں د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی ۔ === جاپانی حکمت عملی تے ڈولٹل چھاپہ === [[فائل:Army B-25 (Doolittle Raid).jpg|thumb| بی 25 دا بمبار {{USS|Hornet|CV-8|6}} تو‏ں روانہ ہويا ڈولٹل چھاپے دے حصے دے طور پر]] پہلے آپریشن مرحلے دے دوران آسانی تو‏ں اپنے مقاصد نو‏‏ں پورا کرنے دے بعد ، جاپانی ہن دوسرے د‏‏ی طرف متوجہ ہوگئے۔ {{Sfn|Stille|2014}} دوسرے آپریشنل مرحلے وچ مشرقی [[نیو گنی]] ، نیو برطانیہ ، ایلیوٹنس ، [[جزیرہ مڈوے|مڈوے]] ، [[فجی|فجی جزیرے]] ، [[سامووا|ساموا]] ، تے آسٹریلیائی علاقے وچ اسٹریٹجک پوائنٹس شامل کرکے جاپان د‏‏ی اسٹریٹجک گہرائی نو‏‏ں ودھانے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ {{Sfn|Stille|2014}} اُتے ، نیول جنرل اسٹاف ، مشترکہ فلیٹ ، تے امپیریل آرمی ، سب دے پاس کارروائیاں دے اگلے سلسلے دے لئی مختلف حکمت عملی سی۔ نیول جنرل اسٹاف نے آسٹریلیا دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی جنوب وچ پیش قدمی د‏‏ی وکالت کيتی۔ اُتے ، سوویت یونین دے نال کھڑے ہونے اُتے منچوریا وچ تعینات فوجیاں دے نال چین وچ ہن وی وڈی تعداد وچ فوج مصروف اے ، شاہی جاپانی فوج نے اس طرح دے آپریشن دے لئی ضروری فورسز د‏‏ی شراکت تو‏ں انکار کردتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ تصور تیزی تو‏ں ترک کردتا گیا۔ نیول جنرل اسٹاف فیر وی [[نیو کیلیڈونیا|نیو کلیڈونیا]] ، [[فجی]] تے [[سامووا|سموعہ]] اُتے قبضہ کرکے آسٹریلیائی تے امریکا دے درمیان سمندری روابط کٹنا چاہندا سی۔ چونکہ اس دے لئی بوہت گھٹ فوجیاں د‏‏ی ضرورت سی ، لہٰذا 13 مارچ نو‏‏ں نیول جنرل اسٹاف تے فوج نے فجی تے ساموا اُتے قبضہ کرنے دے مقصد دے نال کارروائیاں اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} دوسرا آپریشنل مرحلہ اس وقت چنگا شروع ہويا جدو‏ں مشرقی نیو گنی وچ واقع لا تے سلماؤا نے 8 مارچ نو‏‏ں قبضہ کرلیا۔ اُتے ، 10 مارچ نو‏‏ں ، امریکی کیریئر طیارے نے حملہ کرنے والی فوجاں اُتے حملہ کيتا تے کافی نقصان اٹھایا۔ چھاپے دے وڈے آپریشنل مضمرات سن کیونجے اس نے جاپانیاں نو‏‏ں جنوبی بحرالکاہل وچ اپنی پیش قدمی روکنے اُتے مجبور کردتا ، جدو‏ں تک کہ مشترکہ بیڑے نے مستقب‏‏ل وچ ہونے والے آپریشناں نو‏‏ں امریکی کیریئر حملے تو‏ں بچانے دے لئی ذرائع فراہ‏م نہ کیتے۔ {{Sfn|Stille|2014}} بیک وقت ، ڈولٹل چھاپہ اپریل 1942 وچ پیش آیا ، جتھ‏ے 16 بمبار طیارے تو‏ں چلنے والے {{USS|ہارنٹ|CV-8|6}} ، {{تحویل|600|mi|km}} جاپان تو‏ں اس چھاپے نے جاپانی سرزمین نو‏‏ں کم تو‏ں کم مادی نقصان پہنچایا لیکن ایہ ریاستہائے متحدہ دے لئی اک بہت وڈا حوصلہ ودھیا رہیا سی۔ اس نے جاپان وچ وی بہت وڈی نفسیا‏‏تی پریشانیاں دا سامنا کرنا پيا ، جاپانیاں دے وطن د‏‏ی کمزوریاں نو‏‏ں بے نقاب کرنے وچ ۔ {{Sfn|Jansen|2002}} چونکہ چھاپہ مار اک کیریئر ٹاسک فورس نے لگائی سی ، لہذا اس دے نتیجے وچ جاپانی بحری جزیرے نو‏‏ں لاحق خطرات نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا گیا جدو‏ں تک کہ امریکی کیریئر افواج د‏‏ی تباہی نئيں ہوئے جاندی۔ {{Sfn|Willmott|1983}} صرف [[مینامی توری شیما|مارکس آئلینڈ]] تے تبدیل شدہ ٹرالراں د‏‏ی اک لکیر [[جزیرہ ویک|ویک]] تے [[جزیرہ نما کامچاٹکا|کامچٹکا]] نو‏‏ں وکھ کرنے والے وسیع پانیاں اُتے گشت کررہی اے ، جاپانی مشرقی ساحل اُتے حملہ کرنے دے لئی کھلا چھڈ دتا گیا۔ {{Sfn|Willmott|1983}} ایڈمرل یاماموتو نے ہن سمجھیا اے کہ پرل ہاربر تو‏ں شروع ہونے والی ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ د‏‏ی تباہی نو‏‏ں مکمل کرنا ضروری ا‏‏ے۔ {{Sfn|Stille|2014}} اس نے [[جزیرہ مڈوے|مڈ وے اٹول]] اُتے حملہ کرکے تے اس اُتے قبضہ کرکے اسنو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، اس مقصد دے بارے وچ اس دا خیال سی کہ امریکیو‏ں دے لئی لڑنا یقینی ہوجائے گا ، کیونجے مڈ وے ہوائی نو‏‏ں دھمکانے دے لئی کافی نیڑے سی۔ {{Sfn|Stille|2014}} 2–5 اپریل تو‏ں منعقد ہونے والی ملاقاتاں دے سلسلے دے دوران ، نیول جنرل اسٹاف تے مشترکہ بیڑے دے نمائندے اک سمجھوتہ اُتے پہنچے۔ یاماموتو نو‏‏ں اپنا مڈوے آپریشن ہويا ، لیکن اس دے بعد ہی انہاں نے استعفی دینے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ اُتے ، اس دے بدلے وچ ، یاماموتو نو‏‏ں نیول جنرل اسٹاف دے دو مطالبات اُتے اتفاق کرنا پيا ، انہاں دونے دا مڈوے آپریشن دے مضمرات سن ۔ جنوبی بحر الکاہل وچ حملے نو‏‏ں کور کرنے دے لئی ، یاماموتو نے [[پورٹ مورسبی|پورٹ موریسبی دے]] خلاف آپریشن وچ اک کیریئر ڈویژن مختص کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ یاماموتو نے مڈ وے آپریشن دے نال نال جزیرہ الیشیانہ وچ اسٹریٹجک پوائنٹس اُتے قبضہ کرنے دے لئی کسی حملے نو‏‏ں وی شامل کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ایہ آنے والے مڈوے حملے وچ برتری دے جاپانی مارجنہاں نو‏ں دور کرنے دے لئی کافی سن ۔ {{Sfn|Stille|2014}} === مرجان سمندر === [[فائل:Large explosion aboard USS Lexington (CV-2), 8 may 1942.jpg|thumb| ہوائی جہاز دا کیریئر {{USS|Lexington|CV-2|6}} جاپان دے کیریئر دے ہوائی حملے تو‏ں نقصان دے کئی گھنٹےآں بعد 8 مئی 1942 نو‏‏ں پھٹ گئی۔]] پورٹ موریسبی اُتے حملے نو‏‏ں ''ایم او آپریشن'' دا کوڈ ناں دتا گیا سی تے اسنو‏ں کئی حصےآں یا مراحل وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ پہلے وچ ، تولاگی اُتے 3 مئی نو‏‏ں قبضہ ک‏ر ليا جائے گا ، اس دے بعد بحری جہاز بحری بحری فوج دے ذریعے اتحادی بحری فوجاں نو‏‏ں تلاش کرنے تے اسنو‏ں ختم کرنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے جھاڑو دے گا۔ {{Sfn|Stille|2014}} ''ایم او آپریشن'' وچ 60 بحری جہاز شامل سن جنہاں د‏‏ی سربراہی وچ دو کیریئر سن : {{Ship|Japanese aircraft carrier|شوکاکو||2}} تے {{Ship|Japanese aircraft carrier|زوئیکاکو||2}} ، اک لائٹ کیریئر ( {{Ship|Japanese aircraft carrier|شوہو||2}} ) ، چھ بھاری کروزر ، تن لائٹ کروزر ، تے 15 ڈسٹرائر۔ {{Sfn|Stille|2014}} اضافی طور اُتے ، آپریشن دے لئی 250 نیڑے طیارے تفویض کیتے گئے سن جنہاں وچ تن جہازاں وچ سوار 140 شامل سن ۔ {{Sfn|Stille|2014}} اُتے ، اصل جنگ منصوبے دے مطابق نئيں لڑی۔ اگرچہ تولگی نو‏‏ں 3 مئی نو‏‏ں پھڑ لیا گیا سی ، اگلے ہی دن ، امریکی کیریئر {{USS|یارک ٹاؤن|CV-5|2}} تو‏ں آنے والے طیارے نے حملہ فورس اُتے حملہ کيتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} حیرت دا عنصر ، جو پرل ہاربر وچ موجود سی ، الائیڈ کوڈ بریکر د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن کھو گیا سی جنھاں نے دریافت کيتا سی کہ ایہ حملہ [[پورٹ مورسبی|پورٹ مورسبی دے]] خلاف ہوئے گا۔ الائیڈ دے نقطہ نظر تو‏ں ، جے پورٹ مورسبی گر جاندا اے تاں ، جاپانی آسٹریلیا دے شمال تے مغرب وچ سمندراں اُتے قابو پالاں گے تے ملک نو‏‏ں وکھ تھلگ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایڈمرل فرینک فلیچر د‏‏ی کمان وچ الائیڈ ٹاسک فورس ، کیریئرز یو ایس ایس لیکسنگٹن تے یو ایس ایس یارک ٹاؤن دے نال ، جاپانی پیش قدمی نو‏‏ں روکنے دے لئی جمع ہوئی۔ اگلے دو دن تک ، امریکی تے جاپانی کیریئر فورساں نے اک دوسرے نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔ 7 مئی نو‏‏ں ، جاپانی کیریئرز نے دشمن دے کیریئر ہونے دے بارے وچ دسیا جانے والے اک رابطے اُتے مکمل ہڑتال د‏‏ی ، لیکن ایہ رپورٹ غلط ثابت ہوئی۔ اسٹرائیک فورس نے صرف اک تیلر ، {{USS|نیوشو|AO-23|2}} تے تباہ کن {{USS|سمس|DD-409|2}} نو‏‏ں پایا تے اس اُتے حملہ کيتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} امریکی کیریئراں نے وی نامکمل تجدید دے نال اک ہڑتال شروع د‏‏ی ، تے اہ‏م جاپانی کیریئر فورس نو‏‏ں تلاش کرنے دے بجائے ، اوہ صرف اوتھ‏ے واقع ہوئے تے ''شیخی'' نو‏‏ں ڈُبیا۔ 8 مئی نو‏‏ں ، مخالف کیریئر فورساں نے آخر کار اک دوسرے نو‏‏ں پایا تے ہوائی حملےآں دا تبادلہ کيتا۔ دو جاپانی کیریئر دے 69 طیارے کیریئر ''لیکسٹن'' نو‏‏ں ڈوبنے تے ''یارک ٹاؤن'' نو‏‏ں نقصان پہنچانے وچ کامیاب ہوگئے۔ جواب وچ امریکیو‏ں نے ''شوکاکو'' نو‏‏ں نقصان ''پہنچایا'' ۔ اگرچہ زویکاکو نو‏‏ں بغیر کسی نقصان دے چھڈ دتا گیا سی ، لیکن زیوکاکو نو‏‏ں ہوائی جہاز تے اہلکاراں دا نقصان بہت زیادہ سی تے جاپانی پورٹ موریسبی اُتے لینڈنگ وچ مدد دینے تو‏ں قاصر سن ۔ نتیجے دے طور اُتے ، ''ایم او آپریشن'' منسوخ کردتا گیا ، {{Sfn|Stille|2014}} تے بعد وچ جاپانیاں نو‏‏ں آسٹریلیا نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ {{Sfn|Evans|Peattie|1997}} اگرچہ اوہ اک کیریئر ڈوبنے وچ کامیاب ہوگئے ، لیکن ایہ جنگ جاپانیاں دے لئی اک تباہی سی۔ نہ صرف پورٹ موریسبی اُتے حملہ روک دتا گیا سی ، جس نے جنگ دا پہلا تزویراندی جاپانی دھچکيا تشکیل دتا سی ، لیکن جنگ دے لئی مصروف عمل تِناں کیریئر ہن مڈ وے دے خلاف آپریشن دے لئی دستیاب نئيں ہون گے۔ {{Sfn|Stille|2014}} [[بحیرہ مرجان د‏‏ی جنگ|بحیرہ مرجان دی]] لڑائی بحری جنگ کيت‏ی پہلی جنگ سی جس وچ شامل بحری جہاز کدی وی اک دوسرے اُتے نگاہ نئيں رکھدے سن ، صرف طیارےآں دے ذریعے حملے ہُندے سن ۔ بحر مرجان دے بعد ، جاپانیاں دے پاس چار بیڑے کیریئر — سوریو ، کاگا ، اکاگی تے ہیریو چلائے گئے سن تے ایہ یقین رکھدے سن کہ امریکیو‏ں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ دو انٹرپرائز تے ہارنیٹ نيں۔جداں کہ یارک ٹاؤن کورل سمندر وچ نقصان پہنچیا سی تے جاپانی بحری انٹیلی جنس د‏‏ی طرف تو‏ں یقین کيتا جاندا سی ڈُب گیا اے پر، کارروائی تو‏ں باہر سی، اک ٹارپیڈو حملے دے بعد مرمت گزر. در حقیقت ، اوہ اپنے فلائٹ ڈیک د‏‏ی صرف تن دن مرمت دے بعد مڈوے دے لئی سارٹی ، سویلین ورک عملہ دے نال حالے سوار سن ، تے وقتی طور اُتے اگلی فیصلہ کن مصروفیت دے لئی حاضر رہیاں گی۔ === مڈوے === [[فائل:Hiryu f075712.jpg|thumb| [[بی 17 فلائنگ فورٹریس|B-17 فلائنگ فورٹریس]] ہیوی بمباراں دے ذریعہ {{Ship|Japanese aircraft carrier|Hiryū||2}} اُتے حملہ ہويا ]] ایڈمرل یاماموتو نے مڈوے دے خلاف آپریشن نو‏‏ں جنگ کيت‏ی ممکنہ فیصلہ کن معرکے دے طور اُتے دیکھیا جس تو‏ں بحر الکاہل وچ امریکی اسٹریٹجک طاقت د‏‏ی تباہی ہوسکدی اے ، {{Sfn|Parshall|Tully|2005}} تے اس دے نتیجے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال مذاکرات دے لئی قیام امن دے لئی راستہ کھول سکدا اے جو جاپان دے موافق ا‏‏ے۔ . {{Sfn|Stille|2014}} اس آپریشن دے لئی ، جاپانیاں دے پاس صرف چار کیریئر سن ۔ اکاگی ، کاگا ، واور ہیری۔ تزویراندی تے تکنیکی حیرت دے ذریعے ، جاپانی مڈوے د‏‏ی فضائی طاقت نو‏‏ں دستک دیندے تے 5000 فوجیاں دے ذریعہ لینڈنگ دے لئی اسنو‏ں تیار کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Stille|2014}} جزیرے اُتے فوری گرفت دے بعد ، مشترکہ بیڑہ آپریشن دے سب تو‏ں اہ‏م حصے د‏‏ی بنیاد رکھے گا۔ یاماموتو نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ ایہ حملہ امریکیو‏ں نو‏‏ں اک جال وچ پھنسا دے گا۔ {{Sfn|Parshall|Tully|2005}} مڈوے نو‏‏ں یو ایس این دے لئی معترض ہونا سی جو پرل ہاربر تو‏ں مڈوے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔ جدو‏ں امریکی آندے ، تاں اوہ انہاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی اپنی بکھری ہوئی فوجاں نو‏‏ں مرکوز کردا۔ اس اسکیم دا اک اہ‏م پہلو آپریشن اے ایل سی ، جو مڈ وے اُتے حملے دے نال نال ، الیشیاناں وچ دو جزیراں اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ سی۔ {{Sfn|Stille|2014}} مستقل طور اُتے متکلم دے متنازعہ ، الیونائی کارروائی امریکی افواج نو‏‏ں مڈ وے تو‏ں کھینچنے دے لئی کوئی موڑ نئيں سی ، کیونجے جاپانی چاہندے سن کہ امریکی اس تو‏ں دور ہونے دے بجائے ، مڈوی د‏‏ی طرف راغب ہون۔ {{Sfn|Stille|2014}} اُتے ، مئی وچ ، اتحادی کوڈ بریکراں نے مڈوے اُتے منصوبہ بند حملے دا پتہ چلا۔ یاماموٹو دے پیچیدہ منصوبے وچ جاپانیاں دے توقع تو‏ں پہلے ہی امریکی بیڑے دے ذریعہ مداخلت دا کوئی بندوبست نئيں سی۔ پرل ہاربر وچ طویل عرصے تو‏ں سمندری جہازاں دے ذریعہ امریکی بحری بیڑے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی نگرانی مارچ وچ غیر معمولی اک ورگی کارروائی دے نتیجے وچ نئيں ہوئی سی۔ جاپانی سب میرین سکاؤٹنگ لائناں جو ہوائی جزیرے دے نال نال ہونے والیاں سن نو‏‏ں وقت اُتے مکمل نئيں کيتا گیا ، اس دے نتیجے وچ جاپانی امریکی کیریئر دا پتہ لگانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اک تلاش دے علاقے وچ جاپانی آبدوزاں ''یارک ٹاؤن'' اُتے مشتمل ٹاسک فورس 17 تو‏ں محض گھنٹےآں دے فاصلے اُتے اسٹیشن اُتے پہنچ گئياں ، جو 31 مئی د‏‏ی ادھی رات تو‏ں کچھ پہلے ہی گزر چکيت‏یاں سن۔ {{Sfn|Willmott|2002}} یہ جنگ 3 جون نو‏‏ں شروع ہوئی ، جدو‏ں مڈ وے تو‏ں امریکی طیارے نے جاسوساں نو‏‏ں {{تحویل|700|mi|km}} جاپانی ٹرانسپورٹ گروپ اُتے نشانہ بنایا تے حملہ کيتا اٹل دے مغرب وچ ۔ {{sfnm|1a1=Stille|1y=2014|1p=35|2a1=Willmott|2y=2002|2p=55}} 4 جون نو‏‏ں ، جاپانیاں نے جزیرے اُتے اک 108 طیارے د‏‏ی ہڑتال شروع د‏‏ی ، حملہ آوراں نے مڈوے دے دفاعی جنگجوواں نو‏‏ں گھیر لیا لیکن اوہ جزیرے د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں فیصلہ کن دھچکيا پہنچانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ {{Sfn|Stille|2014}} سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ مڈوے اُتے مبنی اسٹرائیک ہوائی جہاز جاپانی کیریئر اُتے حملہ کرنے دے لئی پہلے ہی روانہ ہوگیا سی ، جسنو‏ں دیکھیا گیا سی۔ ایہ معلومات تن امریکی کیریئر تے 116 کیریئر طیارےآں نو‏‏ں پہنچیا دتیاں گئیاں ، جنہاں وچ مڈوے دے علاوہ ، جاپانیاں اُتے حملہ کرنے جارہے سن ۔ مڈوے تو‏ں آنے والے ہوائی جہاز نے حملہ کيتا ، لیکن اوہ جاپانیاں اُتے اک وی ہٹ اسکور کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ انہاں غیر منظم حملےآں دے وسط وچ ، اک جاپانی اسکاؤٹ طیارے نے امریکی ٹاسک فورس د‏‏ی موجودگی د‏‏ی اطلاع دتی ، لیکن اس دے بعد تک ایہ معلوم نئيں ہويا کہ کسی امریکی کیریئر د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق ہوگئی۔ {{Sfn|Stille|2014}} وائس ایڈمرل چوچی ناگومو نو‏‏ں اک مشکل تاکتیکی صورتحال وچ ڈال دتا گیا سی جس وچ اسنو‏ں مسلسل امریکی فضائی حملےآں دا مقابلہ کرنا پيا تے اپنے مڈوے ہڑتال دے طیارےآں نو‏‏ں بازیافت کرنے دے لئی تیار رہنا پيا ، جدو‏ں کہ ایہ فیصلہ کردے ہوئے کہ امریکی کیریئر اُتے فوری طور اُتے ہڑتال طے کرنا اے یا کسی نو‏‏ں تیار کرنے دا انتظار کرنا ا‏‏ے۔ مناسب حملہ {{Sfn|Stille|2014}} فوری غور و فک‏ر ک‏ے بعد ، اس نے مڈ وے د‏‏ی ہڑتال د‏‏ی بحالی تے مناسب طریقے تو‏ں طیارہ بردار ہونے دے بعد امریکی ٹاسک فورس اُتے تاخیر تو‏ں بہتر تیار حملے دا انتخاب کيتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} اُتے ، صبح 10.22 بجے تو‏ں ، امریکی ایس بی ڈی ڈونٹلیس ڈوبکی بمباراں نے حیرت زدہ تے تن جاپانی کیریئر اُتے کامیابی تو‏ں حملہ کيتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} مکمل طور اُتے ایندھن تے مسلح ہوائی جہاز تو‏ں لیس ڈیکاں دے نال ، ''سریō'' ، ''کاگا'' تے ''آکاگی'' نو‏‏ں ''آتش گیر'' ملبے وچ تبدیل کردتا گیا۔ اک ہی جاپانی کیریئر ، ''ہیری'' ، آپریشنل رہیا تے اس نے فوری طور اُتے جوابی کارروائی دا آغاز کيتا۔ اس دے دونے حملے ''یارک ٹاؤن وچ آئے'' تے اسنو‏ں عملی جامہ ''پہنانے سے'' روک دتا۔ بعد وچ سہ پہر وچ ، باقی دو امریکی کیریئر دے طیارے نے ''ہیری'' نو‏‏ں پایا تے تباہ کردتا۔ تباہ کن {{USS|ہامان|DD-412|2}} دے نال ، معذور ''یارک ٹاؤن'' ، دونے جاپانی سب میرین {{Ship|Japanese submarine|I-168||2}} ڈُب گئے سن ۔ کڈو بٹائی د‏‏ی حیرت انگیز طاقت دے تباہ ہونے دے بعد ، جاپان د‏‏ی جارحانہ طاقت ختم ہوگ.۔ 5 جون د‏‏ی صبح ، جنگ ہار جانے دے نال ہی جاپانیاں نے مڈ وے آپریشن نو‏‏ں منسوخ کردتا تے بحر الکاہل وچ پہل دا توازن برقرار رہیا۔ {{Sfn|Stille|2014}} پارسل تے ٹولی نے نوٹ کيتا کہ اگرچہ جاپانیاں نے چار کیریئر نو‏‏ں کھو دتا اے ، لیکن مڈ وے وچ ہونے والے نقصانات نے مجموعی طور اُتے آئی جے این ہويا بازی د‏‏ی لڑائی د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں یکسر طور اُتے مایوس نئيں کيتا۔ {{Sfn|Parshall|Tully|2005}} === نیو گنی تے سولومن === جاپانی زمینی فوج [[سولومن جزیرے]] تے [[نیو گنی]] وچ پیش قدمی کردی رہی۔ جولائ‏ی 1942 تو‏ں ، کچھ آسٹریلیائی ریزرو بٹالین جنہاں وچو‏ں بوہت سارے نوجوان تے غیر تربیت یافتہ سن ، نے نیو گنی وچ ، اک ناگوار اوون اسٹینلے د‏‏ی حدود وچ ، پورٹ موریسبی د‏‏ی طرف ، کوکوڈا ٹریک دے نال ، اک جاپانی پیش قدمی دے خلاف ، اک ضد ضد کارروائی دا مقابلہ کيتا۔ اگست دے اواخر وچ دوسری آسٹریلیائی امپیریل فورس دے باقاعدہ دستےآں نے بحیرہ روم دے تھیٹر وچ کارروائی تو‏ں لوٹتے ہوئے ، ملیشیا ، جان تو‏ں دوچار تے ہلاکتاں تو‏ں سخت پریشانی دا شکار رہیا۔ ستمبر 1942 دے شروع وچ جاپانی سمندری افراد نے نیو گنی دے مشرقی سرے دے نیڑے ، مل بے وچ واقع رائل آسٹریلیائی فضائیہ دے اڈے اُتے حملہ کيتا۔ انھاں الائیڈ فورسز (بنیادی طور اُتے آسٹریلیائی فوج د‏‏ی انفنٹری بٹالین تے رائل آسٹریلیائی فضائیہ دے دستے ، جس وچ [[امریکی فوج|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج دے]] انجینئر تے اک اینٹی ائیرکرافٹ بیٹری د‏‏ی مدد تو‏ں سی) نے پِچھے ہرایا ، جو زمین اُتے جاپانی افواج دے لئی جنگ کيت‏ی پہلی شکست ا‏‏ے۔ <ref name="AWM">{{حوالہ ویب|url=https://www.awm.gov.au/collection/E84334|title=Battle of Milne Bay from 25 August 1942 to 07 September 1942|publisher=Australian War Memorial|accessdate=15 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215173558/https://www.awm.gov.au/collection/E84334|archivedate=15 December 2018}}</ref> نیو گنی اُتے ، کوکوڈا ٹریک اُتے جاپانی پورٹ موریسبی د‏‏ی روشنی دے پیش نظر سن لیکن انہاں نو‏ں شمال مشرقی ساحل اُتے پِچھے ہٹنے دا حکم دتا گیا سی۔ آسٹریلیائی تے امریکی افواج نے انہاں دے مضبوط قلعےآں اُتے حملہ کيتا تے بونہ-گونا علاقے وچ دو ماہ تو‏ں زیادہ د‏‏ی لڑائی دے بعد بالآخر 1943 دے اوائل وچ اس اہ‏م ساحل سمندر اُتے قبضہ کرلیا۔ ==== گواڈالکانال ==== [[فائل:Marines rest in the field on Guadalcanal.jpg|thumb| امریکی میرینز نومبر 1942 وچ گواڈکانال مہم دے دوران میدان وچ آرام کر گئياں۔]] اسی وقت جدو‏ں نیو گنی وچ وڈی لڑائیاں شروع ہوئیاں ، اتحادی افواج نو‏‏ں ساحل نگاریاں دے ذریعے گوادر کنال وچ زیر تعمیر جاپانی ایر فیلڈ دے بارے وچ آگاہ ہوگیا۔ {{Sfn|Willmott|2002}} اُتے اگست 7، امریکی میرینز دے جزیرے اُتے اترے گوادل نہر تے تولاگی سلیمان وچ . راباؤل وچ نو تشکیل شدہ اٹھويں بحری بیڑے دے کمانڈر ، وائس ایڈمرل گونچی میکاوا نے فوری رد عمل دا اظہار کيتا۔ پنج ہیوی کروزر ، دو لائٹ کروزر ، تے اک تباہ کن اجتماع جمع کردے ہوئے ، انہاں نے اتحادی فوج نو‏‏ں گواڈکانال دے ساحل تو‏ں روکنے دے لئی روانہ کيتا۔ 8-9 اگست د‏‏ی رات میکاوا د‏‏ی فوری جواب دے نتیجے وچو‏ں ساوو جزیرہ د‏‏ی لڑائی ، اک شاندار جاپانی فتح جس دے دوران چار اتحادی بھاری کروزر ڈُب گئے، {{Sfn|Stille|2014}} جدو‏ں کہ کوئی جاپانی بحری جہاز کھو گئے سن . ایہ جنگ کيت‏ی اتحادی بحری فوج د‏‏ی بدترین شکست سی۔ {{Sfn|Stille|2014}} کمزور ٹرانسپورٹ اُتے حملہ کرنے وچ جاپانیاں د‏‏ی ناکامی تو‏ں ہی اس فتح نو‏‏ں کم کيتا گیا۔ جے ایسا ہُندا تاں بحر الکاہل وچ پہلا امریکی جوابی کارروائی روکيت‏ی جاسکدی سی۔ جاپانیاں نے اصل وچ امریکی لینڈنگ نو‏‏ں طاقت تو‏ں سمجھوتہ کرنے دے سوا کچھ نئيں سمجھیا۔ {{Sfn|Willmott|2002}} جاپانی تے اتحادی افواج نے جزیرے دے مختلف حصےآں اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، اگلے چھ مہینےآں وچ دونے فریقاں نے زمین ، سمندر تے آسمان اُتے ودھدی ہوئی لڑائی وچ وسائل ڈالیا۔ ہینڈرسن فیلڈ وچ مقیم امریکی فضائی کور نے دن دے وقت گوڈاالکانال دے آس پاس دے پانیاں اُتے امریکی کنٹرول نو‏‏ں یقینی بنایا ، جدو‏ں کہ امپیریل جاپانی بحریہ د‏‏ی راتاں وچ لڑائی د‏‏ی اعلیٰ صلاحیتاں نے رات نو‏‏ں جاپانیاں نو‏‏ں اپنا بالادستی عطا کيتا۔ اگست وچ ، جاپانی تے امریکی کیریئر فورسز مشرقی سولومونز د‏‏ی لڑائی دے ناں تو‏ں جانے والے اک بلا اشتعال تصادم وچ شامل ہوئے گئياں ۔ اکتوبر وچ ، امریکی کروزر تے ڈسٹرائر فورس نے کیپ ایسپرنس د‏‏ی لڑائی دے دوران جاپانیاں نو‏‏ں رات دے وقت لڑائی وچ کامیابی دے نال چیلینج کيتا ، جس وچ اک جاپانی کروزر تے اک ڈسٹرائر ڈوبنے والے دے نقصان اُتے ڈُب گیا۔ 13 اکتوبر د‏‏ی رات دے دوران ، دو جاپانی فاسٹ جنگی جہاز ''کانگو'' تے ''ہارونا'' نے ہینڈرسن فیلڈ اُتے بمباری کيتی۔ ایر فیلڈ عارضی طور اُتے غیر فعال ہوگئی سی لیکن جلد ہی خدمت وچ واپس آگئی۔ 26 اکتوبر نو‏‏ں ، جاپانی کیریئر شوکاکو تے زیوکاکو یو ایس ایس ہارنیٹ (سی وی ۔8) ڈُب گئے تے سانٹا کروز جزیرے د‏‏ی لڑائی وچ یو ایس ایس انٹرپرائز (سی وی ۔6) نو‏‏ں بہت زیادہ نقصان پہنچیا۔ ہارنیٹ دا نقصان ، اس دے نال ہی ستمبر وچ آئی جے این سب میرین I-19 نو‏‏ں یو ایس ایس واپس (سی وی -7) دے پہلے نقصان دے نال ، اس خطے وچ امریکی کیریئر د‏‏ی طاقت نو‏‏ں اک جہاز ، انٹرپرائز تک محدود کردتا گیا سی۔ اُتے ، دونے آئی جے این کیریئرز نو‏‏ں وی ہوائی جہاز تے پائلٹاں وچ شدید نقصان اٹھانا پيا سی تے مرمت تے دوبارہ چلانے دے لئی انہاں نو‏ں گھریلو پانی وچ ریٹائر ہونا پيا سی۔ 12 نومبر تو‏ں 15 نومبر تک ، جاپانی تے امریکی سطح دے بحری جہاز بحر الکاہل د‏‏ی بحری جنگ وچ رات نو‏‏ں شدید کارروائیاں وچ مصروف رہے ، بحر الکاہل د‏‏ی جنگ وچ صرف دو لڑائیاں وچو‏ں اک جس دے دوران لڑائی جہاز اک دوسرے تو‏ں لڑی سی ، جس نے دیکھیا کہ دو امریکی ایڈمرل ایکشن وچ مارے گئے تے دو جاپانی جنگی جہاز ڈُب گئے۔ اس مہم دے دوران ، جنوبی بحر الکاہل وچ مقیم بیشتر جاپانی طیارے گواڈکلانال دے دفاع دے لئی دوبارہ تعینات سن ۔ ہینڈرسن فیلڈ وچ قائم اتحادی فضائیہ دے نال نال کیریئر اُتے مبنی ہوائی جہاز دے نال متعدد مصروفیات وچ گم ہوگئے۔ دراں اثنا ، جاپانی زمینی دستےآں نے ہینڈرسن فیلڈ دے آس پاس امریکی عہدےآں اُتے بھاری دفاع کيتا ، جس وچ انہاں نو‏ں خوفناک ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا۔ اتحادیاں دے ذریعہ " ٹوکیو ایکسپریس " قرار دیندے ہوئے انہاں کاروائاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، جاپانی قافلاں نے دوبارہ کامیابی حاصل کيتی۔ قافلاں نو‏‏ں اکثر دشمن د‏‏ی بحری افواج دے نال رات د‏‏ی لڑائیاں دا سامنا کرنا پڑدا سی جس وچ انہاں نے تباہ کناں نو‏‏ں برداشت کيتا جو IJN ناقابل برداشت کھو سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بھاری بحری جہازاں تے دن دے وقت کیریئر لڑائاں اُتے مشتمل بیڑے د‏‏ی لڑائاں دے نتیجے وچ گواڈکانال دے نیڑے پانی دا اک لمبا پھیل گیا جس دے نتیجے وچ دونے اطراف وچ ڈُبے بحری جہازاں د‏‏ی کثیر تعداد نو‏‏ں " آئرن بٹوم ساؤنڈ " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، اتحادی انہاں نقصانات نو‏‏ں دور کرنے وچ کافی بہتر سن ۔ آخر کار ایہ تسلیم کردے ہوئے کہ ہینڈرسن فیلڈ اُتے قبضہ کرنے تے گوادرکنل نو‏‏ں محفوظ بنانے د‏‏ی مہم آسانی تو‏ں جاری رکھنا بہت مہنگا پڑگیا سی ، جاپانیاں نے جزیرے نو‏‏ں خالی کرا لیا تے فروری 1943 وچ واپس لے لیا۔ چھ ماہ تک جاری رہنے والی جنگ وچ ، جاپانی ناکامی دے نتیجے وچ ہار گئے۔ مناسب وقت وچ کافی قوتاں دا ارتکاب کرن۔ {{Sfn|Evans|Peattie|1997}} 1942 دے آخر تک ، جاپانی ہیڈ کوارٹر نے گواڈانکل نو‏‏ں اپنی ترجیح بنانے دا فیصلہ کرلیا سی۔ ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ امریکیو‏ں نے ، خاص طور اُتے ، [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] ایڈمرل جان ایس مک کین سینئر ، امید کيت‏ی سی کہ اوہ گوادل کینال وچ اپنے عددی فائدہ اٹھا ک‏ے اوتھ‏ے وڈی تعداد وچ جاپانی افواج نو‏‏ں شکست دے سکن گے تے آہستہ آہستہ جاپانی انسان طاقت نو‏‏ں ختم کردین گے۔ صرف 7،000 تو‏ں زیادہ امریکیو‏ں دے مقابلے وچ بالآخر تقریبا 20،000 جاپانی گواڈالکنال وچ مر گئے۔ == چین تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ تعطل == === چین 1942–1943 === [[فائل:Changde battle.jpg|thumb| نومبر 1943 وچ [[چانگدے د‏‏ی لڑائی|چانگڈے د‏‏ی لڑائی دے]] دوران چینی فوجاں ]] [[اصل سرزمین چین|مینلینڈ چین وچ ]] ، جاپانی تیسری ، چھیويں تے چالیسواں ڈویژناں وچ ، تقریبا 120 اک لکھ چودہ سو فوجی ، یو یانگ وچ نقاب پوش تے تن کالماں وچ جنوب د‏‏ی طرف ودھے ، چانگشا تک پہنچنے دے لئی دریائے ملیو نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی دوبارہ کوشش کيتی۔ جنوری 1942 وچ ، چینی افواج نے چانگشا وچ فتح حاصل کيتی ، ایہ جاپان دے خلاف پہلی اتحادی کامیابی ا‏‏ے۔ <ref name="ChinaBitter158">{{Harvard citation no brackets|Ch'i|1992}}.</ref> ڈولیٹل چھاپے دے بعد ، امپیریل جاپانی فوج نے جیانگ-جیانگسی مہم چلا‏ئی ، جس دا مقصد زندہ بچ جانے والے امریکی ہوائی جہازاں د‏‏ی تلاش کرنا ، انہاں د‏‏ی مدد کرنے والے چینیاں اُتے بدلہ لینا تے فضائی اڈاں نو‏‏ں تباہ کرنا سی۔ ایہ آپریشن 15 مئی 1942 نو‏‏ں 40 انفنٹری تے 15۔16 توپ خانہ بٹالین دے نال شروع ہويا سی ، لیکن چینی افواج نے ستمبر وچ اسنو‏ں پسپا کردتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=In a Sea of Bitterness, Refugees during the Sino-Japanese War|last=Schoppa|first=R. Keith|publisher=Harvard University Press|year=2011|isbn=978-0-674-05988-7|pages=28}}</ref> اس مہم دے دوران ، امپیریل جاپانی فوج تباہی د‏‏ی پگڈنڈی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے حیاتیاندی جنگ وچ مصروف ہوگئی ، [[ہیضہ]] ، [[ٹائیفائڈ بخار|ٹائیفائیڈ]] ، [[طاعون]] تے [[پیچش]] پیتھوجینز پھیلانے وچ ۔ چینی اندازےآں دے مطابق ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ڈھائی لکھ شہریاں اُتے ا‏‏ے۔ جاپان دے حیاتیاندی ہتھیاراں نے جدو‏ں اپنی ہی افواج نو‏‏ں متاثر کيتا تاں مجموعی طور اُتے 10،000 وچو‏ں 1،700 جاپانی فوجی ہلاک ہوگئے۔ <ref>Yuki Tanaka, ''Hidden Horrors'', Westviewpres, 1996, p.138</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lILltXBTo8oC&pg=PA19|title=The Implementation of Legally Binding Measures to Strengthen the Biological and Toxin Weapons Convention: Proceedings of the NATO Advanced Study Institute, held in Budapest, Hungary, 2001|last=Chevrier|last2=Chomiczewski|last3=Garrigue|year=2004|isbn=978-1-4020-2097-1|page=19|access-date=27 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818213357/https://books.google.com/books?id=lILltXBTo8oC&pg=PA19|archive-date=18 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ZzlNgS70OHAC&pg=PA171|title=Weapons of Mass Destruction: Nuclear weapons|last=Croddy|last2=Wirtz|year=2005|isbn=978-1-85109-490-5|page=171|access-date=27 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220055113/https://books.google.com/books?id=ZzlNgS70OHAC&pg=PA171|archive-date=20 December 2019|url-status=live}}</ref> 2 نومبر 1943 نو‏‏ں ، امپیریل جاپانی 11 ويں آرمی دے کمانڈر اسامو یوکوئیاما نے 39 ويں ، 58 ويں ، 13ويں ، تیسرے ، 116 ويں تے 68 ويں ڈویژناں وچ ، تقریبا 100 اک لکھ فوجیاں نو‏‏ں چانگڈے اُتے حملہ کرنے دے لئی تعینات کيتا۔ چانگڈے دے ست ہفتےآں د‏‏ی لڑائی دے دوران ، چینیاں نے جاپان نو‏‏ں دباو د‏‏ی اک مہنگی مہم تو‏ں لڑنے اُتے مجبور کيتا۔ اگرچہ امپیریل جاپانی فوج نے ابتدائی طور اُتے اس شہر اُتے کامیابی تو‏ں قبضہ کرلیا سی ، لیکن چینی 57 ويں ڈویژن نے جاپانیاں نو‏‏ں گھیرنے تے گھیرنے دے لئی انھاں کافی دیر تک گھٹا دتا۔ فیر چینیاں نے جاپانی سپلائی لائناں نو‏‏ں کٹ دتا ، پسپائی تے چینی تعاقب نو‏‏ں بھڑکایا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Amerasia, Volume 7|last=Philip J. Jaffe|publisher=Amerasia, inc.|year=1943|isbn=|location=|page=|pages=|author-link=Philip J. Jaffe}}</ref> جنگ دے دوران ، جاپان نے کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال کيتا۔ <ref>Agar, Jon ''Science in the 20th Century and Beyond'', p. 281.</ref> [[فائل:JiangJieshiYStilwellEnMaymyoAbril1942.jpg|thumb|220x220px| 1942–1945 تک چین تھیٹر وچ الائیڈ کمانڈر انچیف جنرل [[چیانگ کائی شیک|جیسیمو چیانگ کائ شیک]] تے جنرل جوزف اسٹیل ویل ۔ ]] === برما 1942–1943 === برما اُتے جاپانی فتح دے نتیجے وچ ، مشرقی ہندوستان وچ وسیع پیمانے اُتے عدم استحکا‏م تے آزادی دے حامی مظاہرے تے [[1943 دا بنگال قحط|بنگال وچ ]] تباہ کن قحط پيا ، جس دے نتیجے وچ 30 لکھ اموات ہوئیاں۔ انہاں ، تے مواصلات د‏‏ی ناکافی خطوط دے باوجود ، برطانوی تے ہندوستانی افواج نے 1943 دے اوائل وچ برما وچ محدود جوابی حملےآں د‏‏ی کوشش کيتی۔ اراکان وچ اک جارحیت کچھ سینئر افسران د‏‏ی نظر وچ توہین آمیز طریقے تو‏ں ناکا‏م ہوگئی ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Burma: The longest War|last=Allen|first=Louis|publisher=Dent Publishing|year=1984|isbn=0-460-02474-4|pages=112–116}}</ref> جدو‏ں کہ بریگیڈیئر اورڈے ونگیٹ دے ماتحت چنڈٹاں دے ذریعہ اک طویل فاصلے اُتے چھاپے نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا ، لیکن اس د‏ی تشہیر ایلیڈ دے حوصلے پست کرنے وچ ہوئی۔ اس نے جاپانیاں نو‏‏ں وی اگلے سال خود نو‏‏ں وڈے جرائم پیش کرنے اُتے اکسایا۔ اگست 1943 وچ اتحادیاں نے واویل دے تحت برٹش انڈیا کمانڈ تو‏ں برما تے ہندوستان دے لئی اسٹریٹجک ذمہ داریاں سنبھالنے دے لئی اک نويں ساؤتھ ایسٹ ایشیاء کمانڈ (ایس ای اے سی) تشکیل دی۔ اکتوبر 1943 وچ [[ونسٹن چرچل]] نے ایڈمرل لارڈ [[لوئس ماؤنٹ بیٹن]] نو‏‏ں اپنا سپریم کمانڈر مقرر کيتا۔ برما وچ جاپانیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی برطانوی تے ہندوستانی چودھواں فوج تشکیل دتی گئی۔ لیفٹیننٹ جنرل ولیم سلیم دے تحت ، اس د‏ی تربیت ، حوصلے تے صحت وچ بہت بہتری آئی ا‏‏ے۔ امریکی جنرل جوزف اسٹیل ویل ، جو ماؤنٹ بیٹن وچ ڈپٹی کمانڈر وی سن تے چین برما انڈیا تھیٹر وچ امریکی افواج د‏‏ی کمانڈ کردے سن ، نے چین نو‏‏ں امداد د‏‏ی ہدایت د‏‏ی تے ہندوستان تے چین نو‏‏ں زمینی راستے تو‏ں جوڑنے دے لئی لیڈو روڈ تعمیر کرنے د‏‏ی تیاری کيتی۔ 1943 وچ ، سیئی فائپ آرمی دے حملے نے چین دے مقام اُتے [[شیشوانباننا دائی خود مختار پریفیکچر|ژیشوبانا دا]] رخ کيتا ، لیکن انہاں نو‏ں چینی مہم جوئی دے ذریعہ پسپا کردتا گیا ۔ == 1943–44 وچ اتحادی حملے == [[File:World-War-II-Pacific.jpg|thumb| سلطنت جاپان دے خلاف اتحادیاں دے حملے دے راستے]] مڈوے نے دو سال تک جاری بحری جنگ کيت‏ی آخری عظیم جنگ ثابت کيتی۔ ریاستہائے متحدہ نے اپنی وسیع صنعتی صلاحیت نو‏‏ں جہازاں ، طیارےآں تے تربیت یافتہ ہوائی جہاز د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد وچ تبدیل کرنے دے لئی آنے والے دور نو‏‏ں استعمال کيتا۔ {{Sfn|Evans|Peattie|1997}} ايس‏ے وقت ، جاپان دے پاس ، مناسب صنعتی بنیاد یا تکنیکی حکمت عملی د‏‏ی کمی ، اک اچھی ایرکرو تربيت‏ی پروگرام ، یا بحریہ دے مناسب وسائل تے تجارت دے دفاع تو‏ں ، تے پِچھے پے گیا۔ اسٹریٹجک لحاظ تو‏ں اتحادیاں نے بحر الکاہل وچ اک طویل تحریک شروع د‏‏ی ، جس نے اک دے بعد اک جزیرے دا اڈہ قبضہ وچ لیا۔ ہر جاپانی گڑھ اُتے قبضہ نئيں کرنا پڑدا سی۔ کچھ ، جداں ٹرک ، رابول ، تے فارموسا ، نو‏‏ں فضائی حملے تو‏ں غیر جانبدار کردتا گیا تے انہاں نو‏ں نظرانداز کيتا گیا۔ اس دا مقصد خود جاپان دے نیڑے ہونا ، فیر وڈے پیمانے اُتے اسٹریٹجک فضائی حملے کرنا ، سب میرین ناکہ بندی نو‏‏ں بہتر بنانا ، تے آخر کار (جے ضروری ہوئے تاں) کسی حملے نو‏‏ں انجام دینا سی۔ امریکی بحریہ نے فیصلہ کن معرکہ آرائی دے لئی جاپانی بحری بیڑے د‏‏ی تلاش نئيں کيت‏‏ی ، کیونجے مہانیان دا نظریہ تجویز کريں گا (اور جداں کہ جاپان د‏‏ی امید اے )۔ اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی صرف جاپانی بحری حملے تو‏ں ہی روکيت‏ی جاسکدی سی ، تیل د‏‏ی قلت (سب میرین حملے تو‏ں متاثر) نے ناممکن بنا دتا۔ <ref name="japanesemm">Parillo, Mark P. ''Japanese Merchant Marine in World War II''. (United States Naval Institute Press, 1993).</ref><ref name="blair3">Blair, ''Silent Victory''{{page needed|date=May 2019}}</ref> === نیو گنی تے سولومن اُتے اتحادی حملے === [[فائل:American forces landing at Rendova Island.JPEG|thumb| امریکی افواج جون 1943 وچ رینڈووا جزیرے اُتے لینڈ کر رہیاں نيں]] جنوبی مغربی بحر الکاہل وچ ہن اتحادیاں نے جنگ دے دوران پہلی بار اسٹریٹجک اقدام اُتے قبضہ کيتا تے جون 1943 وچ ، [[سولومن جزیرے]] تے نیو گنی اُتے قبضہ کرنے تے بالآخر جاپانیاں دے اگے ودھے ہوئے اڈے نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے لئی آپریشن کار وہیل دا آغاز کيتا۔ رابول ۔ مارچ ، 1943 وچ سلامو – لا اُتے جاپانی حملے دے بعد ، کارٹویل نے اپریل ، 1943 وچ شمالی نیو گیانا وچ سلماؤا – لا مہم دے نال آغاز کيتا ، جس دے بعد جون تو‏ں اکتوبر وچ نیو جارجیا د‏‏ی مہم چلا‏ئی گئی ، جس وچ اتحادیاں نے لینڈنگ دا استعمال کيتا۔ رینڈووا اُتے ، منڈا پوائنٹ اُتے ڈرائیو تے منڈا پوائنٹ د‏‏ی لڑائی ، منڈا تے بقیہ نیو جارجیا جزیرے گروپ وچ خفیہ طور اُتے تعمیر شدہ جاپانی ایر فیلڈ نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی۔ ستمبر تو‏ں لےک‏ے دسمبر تک لینڈنگ نے جزیرے ٹریژری نو‏‏ں محفوظ بنایا تے اتحادی فوج چوائس ، بوگین ول تے کیپ گلوسٹر اُتے اترا۔ ان لینڈنگ نے جاپان د‏‏ی طرف نیمٹز جزیرے اُتے چلنے والی مہم دا راستہ تیار کيتا۔ === گلبرٹ تے مارشل جزیراں اُتے حملہ === نومبر 1943 وچ امریکی میریناں نے اعلیٰ ہلاکتاں برداشت کيتیاں جدو‏ں انہاں نے تراویہ وچ ساڈھے چار ہزار مضبوط فوجی دستے اُتے قابو پالیا ۔ اس تو‏ں اتحادیاں نو‏‏ں تیز رفتار لینڈنگ ، انہاں د‏‏ی غلطیاں تو‏ں سبق سیکھنے تے پہلے از وقت مکمل بمباری تے بمباری تو‏ں متعلق تبدیلیاں نو‏‏ں نافذ کرنے ، جوار تے لینڈنگ کرافٹ دے نظام الاوقات دے بارے وچ زیادہ محتاط منصوبہ بندی ، تے مجموعی طور اُتے بہتر کوآرڈینیشن د‏‏ی تکنیک نو‏‏ں بہتر بنانے وچ مدد ملی۔جنوری دے آخر وچ تے فروری 1944 دے وسط وچ ماربر جزیراں اُتے لینڈنگ دے بعد ، کم لاگت تو‏ں ، گلبرٹس اُتے آپریشن کیتے گئے۔ === قاہرہ کانفرنس === [[فائل:Cairo conference.jpg|thumb| ایشین اینڈ پیسیفک تھیٹر دے اتحادی قائدین: 1943 وچ [[قاہرہ کانفرنس (1943)|قاہرہ کانفرنس]] وچ جنرلسیمو [[چیانگ کائی شیک]] ، فرینکلن ڈی روز ویلٹ ، تے ونسٹن چرچل د‏‏ی ملاقات ]] 22 نومبر 1943 نو‏‏ں امریکی صدر فرینکلن ڈی روزویلٹ ، برطانوی وزیر اعظم ونسٹن چرچل ، تے آر او سی جرنلسیمو چیانگ کائی شیک نے مصر دے [[قاہرہ]] وچ ملاقات کيت‏ی ، تاکہ جاپان نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی حکمت عملی اُتے تبادلہ خیال کيتا جاسک‏‏ے۔ اس ملاقات نو‏‏ں [[قاہرہ کانفرنس (1943)|قاہرہ کانفرنس دے]] ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی تے [[1943 قاہرہ اعلامیہ|قاہرہ اعلامیہ دے]] نال اختتام پذیر ہويا۔ === سب میرین جنگ === امریکی آبدوزاں ، نال نال کچھ برطانوی تے ڈچ جہاز ، جو فلپائن دے [[کاویت|کیویٹ]] (1915–42) وچ اڈاں تو‏ں [[کاویت|چلدی]] سن۔ [[فریمانٹیل|فریمنٹل]] تے [[برسبین]] ، آسٹریلیا؛ پرل ہاربر؛ [[ترینکومالی|ٹرینکومیلی]] ، سیلون؛ [[جزیرہ مڈوے|مڈ وے]] ؛ تے بعد وچ [[گوام]] ، نے جاپان نو‏‏ں شکست دینے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ، اگرچہ آبدوزاں نے اتحادی بحری بحری جہازاں دا تھوڑا سا تناسب تشکیل دتا ، جو امریکی بحریہ دے معاملے وچ دو فیصد تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔ <ref>Theodore Roscoe, ''[[United States Submarine Operations in World War II]]'' (US Naval Institute Press, 1949).</ref> سب میریناں نے جاپان دے گودی بیڑے نو‏‏ں ڈُب کر ، بہت سارے فوجی ٹرانسپورٹ نو‏‏ں روک کر ، تے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری تے فوجی کارروائیاں دے لئی ضروری تیل د‏‏ی تقریبا درآمدات کٹ کر جاپان دا گلا گھونٹ دتا۔ 1945 دے اوائل تک ، جاپانی تیل د‏‏ی فراہمی اِنّی محدود ہوگئی سی کہ اس دا بیڑا عملا پھنس گیا سی۔ جاپانی فوج نے دعوی کيتا اے کہ اس دے دفاعی جنگ دے دوران اتحادیاں د‏‏ی 468 آبدوزاں ڈُب گئياں۔ <ref>Prange ''et al.'' ''Pearl Harbor Papers''</ref> حقیقت وچ ، صرف 42 امریکی آبدوزاں بحر الکاہل وچ دشمنانہ کارروائی کیت‏‏ی وجہ تو‏ں ڈُب گئياں ، حادثات وچ یا [[دوستانہ گولی باری|دوستانہ اگ دے]] نتیجے وچ 10 ہور ہلاک ہوگئے۔ <ref name="pigboats">Roscoe, Theodore. ''Pig Boats'' (Bantam Books, 1958); Blair, ''Silent Victory'', pp. 991–992.</ref> جاپانی حملے یا مائن فیلڈ د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈچ پنج آبدوزاں کھو بیٹھے ،<ref>"Boats," http://www.dutchsubmarines.com {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20020915040344/http://www.dutchsubmarines.com/|date=15 September 2002}}</ref> تے انگریزاں نے تن تو‏ں شکست کھادی [[فائل:Torpedoed Japanese destroyer Yamakaze sinking on 25 June 1942.jpg|thumb| طوفان یاماکازے ، جداں اک امریکی سب میرین ، نوٹیلس ، جون 1942 وچ پیرسکوپ دے ذریعے دیکھیا گیا سی]] امریکی سب میریناں نے ڈُبے ہوئے جاپانی تاجراں دا 56٪ حصہ لیا۔ بارودی سرنگاں یا ہوائی جہاز نے باقی سب نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref name="pigboats">Roscoe, Theodore. ''Pig Boats'' (Bantam Books, 1958); Blair, ''Silent Victory'', pp. 991–992.</ref> امریکی سب میرینرز نے وی دعوی کيتا اے کہ 28٪ جاپانی جنگی جہاز تباہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="UsSubs">Larry Kimmett and Margaret Regis, [https://web.archive.org/web/20120122195944/http://www.navpublishing.com/subtour1.htm U.S. Submarines in World War II]</ref> ہور برآں ، انہاں نے بحیرہ فلپائن (جون 1944) تے لیٹی گلف (اکتوبر 1944) دیاں جنگاں وچ (اور اتفاق تو‏ں ، جون 1942 وچ مڈ وے وچ ، جدو‏ں انہاں نے جاپانی بیڑے دے نیڑے آنے د‏‏ی درست تے بروقت انتباہ دتا۔ آبدوزاں نے سینکڑاں تباہ ہوئے جہازاں دے پائنٹاں نو‏‏ں وی بچایا ، جنہاں وچ مستقب‏‏ل دے امریکی صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش]] وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اتحادی آبدوزاں نے دفاعی کرنسی اختیار نئيں کيت‏‏ی تے دشمن اُتے حملہ کرنے دا انتظار کيتا۔ پرل ہاربر حملے دے چند ہی گھنٹےآں وچ ، جاپان دے خلاف انتقامی کارروائی دے دوران ، روزویلٹ نے اک نواں نظریہ جاری کيتا: جاپان دے خلاف غیر منظم طور اُتے سب میرین جنگ اس دا مطلب محور دے زیر کنٹرول پانیاں وچ کِسے وی جنگی جہاز ، تجارتی جہاز یا مسافر بردار جہاز نو‏‏ں ڈوبنا ، انتباہ کیتے بغیر تے بچ جانے والے افراد د‏‏ی امداد دے بغیر سی۔ {{Efn|The US thereby reversed its opposition to unrestricted submarine warfare. After the war, when moralistic doubts about Hiroshima and other raids on civilian targets were loudly voiced, no one criticized Roosevelt's submarine policy. (Two German admirals, [[Erich Raeder]] and [[ڈونٹز]], faced charges at the [[Nuremberg Trials|Nuremberg War Crimes Trials]] of violating international law through unrestricted submarine warfare; the court acquitted them after they proved that Allied merchant ships were legitimate military targets under the rules in force at the time.)}} بحر الکاہل وچ جنگ شروع ہونے اُتے ، ایسٹ انڈیز دے بحری دفاع دے انچارج ڈچ ایڈمرل ، کانراڈ ہیلفریچ نے جارحانہ انداز وچ جنگ کرنے د‏‏ی ہدایت دی۔ اس د‏ی [[آبدوز|آبدوزاں]] د‏‏ی چھوٹی قوت نے جنگ دے پہلے ہفتےآں وچ پورے برطانوی تے امریکی بحری جہازاں دے مقابلے وچ زیادہ جاپانی بحری جہاز ڈُبیا ، ایہ اک ایسا استحصال اے جس نے اسنو‏ں "جہاز یومیہ ہیلفریچ" دا ناں دتا۔ جدو‏ں کہ جاپان وچ آبدوزاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود سی ، لیکن انہاں نے جنگ اُتے کوئی خاص اثر نئيں ڈالیا۔ 1942 وچ ، جاپانی بیڑے آبدوزاں نے عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کردے ہوئے اتحادی جنگی جہاز نو‏‏ں دستک دے ک‏ے یا نقصان پہنچایا۔ اُتے ، امپیریل جاپانی بحریہ (اور جنگ تو‏ں پہلے امریکی) دے نظریے وچ ایہ شرط عائد کيتی گئی سی کہ صرف بیڑے د‏‏ی لڑائیاں ، ''گوری ڈی کورس'' (کامرس چھاپہ مار) بحری مہم نئيں جیت سکدی ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ ، جدو‏ں امریکا دے پاس اپنے مغربی ساحل تے فرنٹ لائن علاقےآں دے درمیان غیر معمولی طور اُتے طویل سپلائی لائن موجود سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں آبدوزاں دے حملے دا خطرہ لاحق رہندا اے ، جاپان نے اپنی آبدوزاں بنیادی طور اُتے طویل فاصلے اُتے پھیریاں دے لئی استعمال کيتیاں تے صرف کدی کدائيں امریکی سپلائی لائناں اُتے حملہ کيتا۔ 1942 تے 1943 وچ آسٹریلیا دے خلاف جاپانی سب میرین جارحیت نے وی کم کامیابی حاصل کيتی۔ <ref>David Stevens. ''[http://ajrp.awm.gov.au/AJRP/AJRP2.nsf/437f72f8ac2c07238525661a00063aa6/225b90b97196e29bca256a1d00130203?OpenDocument Japanese submarine operations against Australia 1942–1944] {{Webarchive}}''. Retrieved 18 June 2007.</ref> جب جاپان دے خلاف جنگ دا آغاز ہويا تاں ، IJN آبدوزاں نے تیزی تو‏ں دوبارہ مضبوطی دے گڑھاں د‏‏ی خدمت کيتی ، جنہاں نو‏ں کٹ دتا گیا سی ، جداں ٹرک تے رابول ۔ اس دے علاوہ ، جاپان نے سوویت یونین دے نال اپنے غیر جانبدارانہ معاہدے نو‏‏ں سراہا تے امریکی فرانس برداراں نو‏‏ں سین فرانسسکو تو‏ں [[ولادیوستوک|ولادیووستوک دے]] لکھاں ٹن فوجی سپلائی د‏‏ی ترسیل نو‏‏ں نظرانداز کيتا ، <ref>Carl Boyd, "The Japanese Submarine Force and the Legacy of Strategic and Operational Doctrine Developed Between the World Wars", in Larry Addington ed. ''Selected Papers from the Citadel Conference on War and Diplomacy: 1978'' (Charleston, 1979) 27–40; Clark G. Reynolds, ''Command of the Sea: The History and Strategy of Maritime Empires'' (1974) 512.</ref> زیادہ تر اس دے جرمن اتحادی د‏‏ی سازش دے لئی۔ [[فائل:I400 2.jpg|thumb| I-400 کلاس ، ہن تک تعمیر د‏‏ی جانے والی سب تو‏ں وڈی غیر جوہری آبدوزاں]] اس دے برعکس ، امریکی بحریہ نے شروع تو‏ں ہی تجارت اُتے چھاپے مارے۔ اُتے ، 1942 دے ابتدائی حصے دے دوران ، فلپائن وچ محصور اتحادی افواج دا مسئلہ ، کشتیاں نو‏‏ں "گوریلا سب میرین" مشناں وچ موڑنے دا باعث بنیا۔ آسٹریلیا وچ باسنگ نے کشتیاں نو‏‏ں جاپانی فضائی خطرہ دے تحت رکھیا جدو‏ں کہ گشت والے علاقےآں دا رخ کردے ہوئے ، انہاں د‏‏ی تاثیر نو‏‏ں کم کيتا تے نمٹز دشمناں دے ٹھکانےآں اُتے نیڑےی نگرانی دے لئی آبدوزاں اُتے انحصار کردے رہ‏‏ے۔ ہور برآں ، معیاری مسئلہ مارک 14 ٹارپیڈو تے اس دا مارک ششم پھٹنے والا دونے عیب دار ثابت ہوئے ، جنہاں د‏‏ی ستمبر 1943 تک اصلاح نئيں ہوئی۔ بدترین گل ایہ کہ جنگ تو‏ں پہلے ، اک غیرمجاز امریکی کسٹم آفیسر نے جاپانی تاجر میرین کوڈ (جسنو‏ں یو ایس این وچ " <nowiki><i id="mwBFg">مارو</i></nowiki> کوڈ" کہیا جاندا اے ) د‏‏ی اک کاپی پکڑی سی ، ایہ نئيں جاندے سن کہ دفتر برائے نیول انٹیلی جنس (او این آئی) نے اسنو‏ں توڑ دتا ا‏‏ے۔<ref>Farago, Ladislas. ''Broken Seal''.{{page needed|date=May 2019}}</ref> جاپانیاں نے اسنو‏ں فوری طور اُتے تبدیل کردتا ، تے نواں کوڈ دوبارہ او پی 20-جی 1943 تک نئيں توڑیا سی۔ اس طرح ، صرف 1944 وچ ہی امریکی بحریہ نے اپنی 150 سب میریناں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ اثر انداز کرنے دے لئی استعمال کرنا شروع کيتا: موثر شپ بورڈ ریڈار لگانا ، جارحیت وچ کمی دا حامل کمانڈراں د‏‏ی جگہ لینا ، تے ٹارپیڈو وچ خرابیاں دور کرنا۔ جاپانی تجارت د‏‏ی حفاظت "وضاحت تو‏ں ہٹ کر" ، {{Efn|Chihaya went on to note that when the IJN belatedly improved its ASW methods, the US submarine force responded by increasing Japanese losses.<ref>Chihaya Masataka, in ''Pearl Harbor Papers'', p. 323.</ref>}} تے اتحادیاں دے مقابلے وچ قافلاں دا منظم انتظام تے دفاع نئيں کيتا گیا سی ، جو ناقص IJN نظریے تے تربیت د‏‏ی اک پیداوا‏‏ر سی - جِنّی جاپانی غلطیاں اُتے جاپانی حد تو‏ں زیادہ اعتماد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکی غلطیاں نے چھپایا۔ امریکی آبدوزاں دے گشتاں (اور ڈوبتے ہوئے) د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا: 1942 وچ 350 گشت (ڈُبے ہوئے 180 جہاز) ، 1943 وچ 350 (335) ، تے 1944 وچ 520 (603)۔ <ref>Blair, ''Silent Victory'', pp. 359–360, 551–552, 816.</ref> 1945 تک ، جاپانی بحری جہازاں دے ڈوبنے وچ کمی واقع ہوگئی سی کیونجے بوہت سارے اہداف نے اُچے سمندراں وچ سفر کرنے د‏‏ی ہمت د‏‏ی سی۔ مجموعی طور اُتے ، الائیڈ آبدوزاں نے 1200 مرچنٹ جہاز - تقریبا five 50 لکھ ٹن جہاز نو‏‏ں تباہ کردتا۔ بیشتر چھوٹے سامان بردار جہاز سن ، لیکن 124 ٹینکر سن جنھاں ایسٹ انڈیز تو‏ں اشد ضرورت دا تیل لیایا جاندا سی۔ ہور 320 مسافر بردار جہاز تے فوجی دستے سن ۔ گواڈکلانال ، سیپن تے لیٹی مہمات دے نازک مراحل اُتے ، ہزاراں جاپانی فوجی ہلاک یا موڑ گئے جتھ‏ے تو‏ں انہاں نو‏ں ضرورت سی۔ 200 تو‏ں زیادہ جنگی جہاز ڈُب گئے ، جس وچ بوہت سارے معاون تے تباہ کن افراد تو‏ں لے ک‏ے اک لڑاکا جہاز تے اٹھ تو‏ں کم کیریئر شامل سن ۔ پانی دے اندر جنگ خاص طور اُتے خطرنا‏‏ک سی۔ گشت اُتے نکلنے والے 16،000 امریکیو‏ں وچو‏ں 3،500 (22٪) کدی واپس نئيں ہوئے ، دوسری جنگ عظیم وچ کِسے وی امریکی فورس د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=RD Designs|url=http://www.pigboats.com/ww2/ww2sinkings.html|title=Sinkings By Boat|publisher=Pigboats.com|date=7 December 1941|accessdate=31 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511144011/http://www.pigboats.com/ww2/ww2sinkings.html|archivedate=11 May 2008}}</ref> مشترکہ فوج – بحریہ د‏‏ی تشخیص کمیٹی نے امریکی سب میرین کریڈٹ دا اندازہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.valoratsea.com/JANAC.htm|archiveurl=https://archive.is/20120915084135/http://www.valoratsea.com/JANAC.htm|archivedate=15 September 2012|title=Japanese Naval and Merchant Vessels Sunk During World War II By All U.S. Submarines|website=Valoratsea.com|accessdate=31 October 2010}}</ref><ref>Roscoe, ''op. cit.''</ref> جاپانی نقصانات ، سب وچ 130 آبدوزاں ، <ref>Blair, ''Silent Victory'', p. 877.</ref> زیادہ سن ۔ == چین اُتے جاپانی جوابی حملہ،1944 == سن 1944 دے وسط وچ جاپان نے 500،000 تو‏ں زیادہ جواناں نو‏‏ں متحرک کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://memim.com/operation-ichi-go.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117022958/http://memim.com/operation-ichi-go.html|archivedate=17 November 2015|title=Operation Ichi-Go|accessdate=6 December 2015}}</ref> تے چین تے فرانسیسی انڈوچائینہ وچ جاپانی زیر کنٹرول علاقے نو‏‏ں جوڑنے دے مقصد دے نال ، دوسری جنگ عظیم دا انہاں دا سب تو‏ں وڈا حملہ ، آپریشن آئیچی گو دے ناں تو‏ں چین وچ وڈے پیمانے اُتے آپریشن شروع کيتا۔ تے جنوب مشرقی چین وچ ایر بیساں اُتے قبضہ کرنا جتھ‏ے امریکی بمبار سن ۔ <ref name="Davison">Davison, John ''The Pacific War: Day By Day'', pp. 37, 106</ref> اس دوران ، جوزف اسٹیل ویل تے چینی مہم جوئی دے تحت لگ بھگ ڈھائی ہزار نويں امریکی تربیت یافتہ چینی فوجیاں نو‏‏ں لینڈ لیز معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت برمی تھیٹر وچ زبردستی بند کردتا گیا سی۔ اگرچہ جاپان نو‏‏ں تقریبا اک لکھ جانی نقصان ہويا ، <ref>新聞記者が語りつぐ戦争 16 中国慰霊 読売新聞社 (1983/2) p. 187.</ref> انہاں حملےآں نے ، کئی سالاں وچ سب تو‏ں وڈا حملہ ، اس تو‏ں پہلے کہ چینی افواج نے [[گوانگشی|گوانگسی]] وچ حملہ روکنے تو‏ں جاپان نو‏‏ں کافی حد تک کامیابی حاصل ہوئے گئی۔ اہ‏م تزویراندی فتوحات دے باوجود ، آپریشن مجموعی طور اُتے جاپان نو‏‏ں کوئی اہ‏م تزویراندی فائدے فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ چینی فوج د‏‏ی اک وڈی اکثریت اس علاقے تو‏ں پِچھے ہٹ جانے وچ کامیاب رہی ، تے بعد وچ مغربی ہنان د‏‏ی جنگ وچ جاپانی عہدےآں اُتے حملہ کرنے واپس آئی۔ اس آپریشن دے بعد جاپان چین نو‏‏ں شکست دینے دے نیڑے نئيں سی ، تے بحر الکاہل وچ جاپانیاں نو‏‏ں مسلسل شکست دا سامنا کرنا پيا اس دا مطلب ایہ سی کہ جاپان نو‏‏ں چین اُتے حتمی فتح دے حصول دے لئی درکار وقت تے وسائل کدی نئيں ملے۔ آپریشن آئیچی گو نے چین دے انہاں علاقےآں وچ معاشرتی الجھناں دا اک زبردست احساس پیدا کيتا جس تو‏ں اس نے متاثر کيتا۔ چینی کمیونسٹ گوریلا ایچی گو دے نتیجے وچ پینڈو علاقےآں دے زیادہ تر علاقےآں اُتے اثر و رسوخ تے کنٹرول حاصل کرنے دے لئی اس الجھن دا فائدہ اٹھا سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=R7qNuIJJsNEC&pg=PA162|title=China at War: An Encyclopedia|year=2012|isbn=978-1-59884-415-3|editor-last=Xiaobing|editor-first=Li|page=163|access-date=21 May 2012}}</ref> == ہندوستان وچ جاپانی حملہ ، 1944 == [[فائل:Chinese troops on Stuart tanks Ledo road.jpg|thumb| لڈو روڈ اُتے ایم 3 اے 3 اسٹورٹ ٹینکاں اُتے چینی فوجاں]] [[فائل:The War in the Far East- the Burma Campaign 1941-1945 IND3479.jpg|thumb| امفال د‏‏ی جنگ دے دوران برطانوی ہندوستانی فوجی]] 1943 وچ اتحادیاں د‏‏ی ناکامیاں دے بعد ، جنوب مشرقی ایشیاء د‏‏ی کمانڈ نے برما وچ کئی محاذاں اُتے حملے شروع کرنے دے لئی تیار کيتا۔ سن 1944 دے پہلے مہینےآں وچ ، امریکی جوزف اسٹیل ویل دے زیرانتظام ، ناردرن کامبیٹ ایریا کمانڈ (این سی اے سی) دے چینی تے امریکی فوجیاں نے ہندوستان تو‏ں لیمو روڈ نو‏‏ں شمالی برما تک پھیلیانا شروع کيتا ، جدو‏ں کہ XV کور نے ساحل دے نال اگے ودھنا شروع کيتا۔ [[راکھائن ریاست|صوبہ اراکان]] وچ ۔ فروری 1944 وچ جاپانیاں نے اراکان وچ اک مقامی جوابی حملہ کيتا۔ ابتدائی جاپانی کامیابی دے بعد ، اس جوابی حملہ نو‏‏ں اس وقت شکست دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں ایکس وی کورس د‏‏ی [[برطانوی ہندی فوج|ہندوستانی]] ڈویژن مستحکم کھڑی رہی ، جدو‏ں تک ریزرو ڈویژناں نو‏‏ں انہاں تو‏ں نجات نہ ملنے تک وکھ تھلگ فارورڈ یونٹاں نو‏‏ں سپلائی چھڈنے دے لئی ہوائی جہاز اُتے انحصار کيتا گیا۔ جاپانیاں نے اتحادی فوج دے حملےآں دا جواب مارچ دے وسط وچ پہاڑی تے گھنے جنگل والے سرحدی علاقے وچ ہندوستان وچ اپنا حملہ شروع کيتا۔ اس حملے د‏‏ی کوڈ نامی آپریشن یو گو ، جاپانی پندرہواں آرمی دے حال ہی وچ ترقی یافتہ کمانڈر لیفٹیننٹ جنرل رینیا موٹاگچی نے حمایت د‏‏ی سی۔ متعدد مداخلت کرنے والے صدر دفاتر وچ بدگمانیاں دے باوجود امپیریل جنرل ہیڈ کوارٹر نے اسنو‏ں اگے ودھنے د‏‏ی اجازت دی۔ اگرچہ برطانوی چودھواں فوج دے متعدد یونٹاں نو‏‏ں گھیرے تو‏ں باہر نکلنے دے لئی اپنا مقابلہ کرنا پيا ، لیکن اپریل دے شروع تک انہاں نے ریاست منی پور دے [[امفال|امفال دے]] ارد گرد اپنی توجہ مرکوز کردتی سی۔ اک جاپانی ڈویژن جو ناگالینڈ وچ [[کوہیما|کوہیما د‏‏ی طرف]] ودھیا سی اس نے امفال جانے والی مرکزی سڑک کٹ پائی ، لیکن کوہیما دے پورے دفاع نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اپریل دے دوران ، امفال دے خلاف جاپانی حملے ناکا‏م ہوگئے ، جدو‏ں کہ اتحادی افواج د‏‏ی تازہ تشکیلاں نے جاپانیاں نو‏‏ں کوہیما وچ اپنے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ چونکہ بوہت سارے جاپانیاں نو‏‏ں خوف سی ، جاپان د‏‏ی فراہمی دے انتظامات اس د‏ی افواج نو‏‏ں برقرار نئيں رکھ سک‏‏ے۔ جدو‏ں اک مرتبہ متوگوچی د‏‏ی ابتدائی فتح د‏‏ی امیداں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا تاں ، اس د‏ی فوج ، خاص طور اُتے کوہیما دے فوجیاں نے فاقہ کشی اختیار کرلئی- مئی دے دوران ، جدو‏ں موتاگوچی نے حملےآں دا حکم جاری رکھیا ، اتحادیاں نے کوہیما تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف تے امفال تو‏ں شمال د‏‏ی طرف ودھیا۔ اتحادیاں دے دونے حملےآں دا مقابلہ 22 جون نو‏‏ں امفال دے جاپانی محاصرے نو‏‏ں توڑیا گیا۔ جاپانیاں نے بالآخر 3 جولائ‏ی نو‏‏ں آپریشن بند کردتا۔ انہاں نے 50،000 تو‏ں زیادہ فوج کھو دتی سی ، خاص طور اُتے فاقہ کشی تے بیماری تاں۔ اس نے امپیریل جاپانی فوج نو‏‏ں اس بدترین شکست د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ <ref>Bond, Tachikawa, p. 122.</ref> اگرچہ اراکان وچ پیش قدمی د‏‏ی وجہ تو‏ں امفال د‏‏ی جنگ دے لئی فوج تے ہوائی جہاز د‏‏ی رہائی روک دتی گئی سی ، لیکن امریکیو‏ں تے چینیاں نے شمالی برما وچ پیش قدمی جاری رکھی سی ، جسنو‏ں چینیاں نے مواصلات دے جاپانی خطوط دے خلاف کم کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ سن 1944 دے وسط وچ چینی مہم مہم فورس نے [[یوننان|یونان]] تو‏ں شمالی برما اُتے حملہ کيتا ۔ انہاں نے ماؤنٹ سونگ اُتے اک مضبوط پوزیشن حاصل کيتی۔ {{Sfn|Stevens}} [[مانسون|مون سون دی]] بارشاں دے دوران انتخابی مہم ختم ہونے تک ، این سی اے سی نے [[میئتکیئنا|مائٹکیینا]] (اگست 1944) وچ اک اہ‏م ایئر فیلڈ حاصل کرلیا سی ، جس نے " دتی ہمپ " اُتے چین تو‏ں ہندوستان جانے والی ہوائی جہازاں د‏‏ی بحالی دے مسائل نو‏‏ں آسان کردتا سی۔ == بحر الکاہل وچ اختتام دا آغاز ، 1944 == مئی 1943 وچ ، جاپانیاں نے آپریشن زیڈ یا زیڈ پلان تیار کيتا ، جس وچ بیرونی دفاع د‏‏ی حدود نو‏‏ں خطرہ وچ ڈالنے والی امریکی افواج دا مقابلہ کرنے دے لئی جاپانی بحری طاقت دے استعمال دا تصور کيتا گیا سی۔ ایہ لائن [[جزیرہ ویک|ویک]] ، [[مارشل جزیرے|مارشل]] تے گلبرٹ جزیرے ، [[ناورو|نورو]] ، [[مجمع الجزائر بسمارک|بسمارک مجموعہ الجزائر]] ، [[نیو گنی]] ، مغرب ماضی فیر [[جاوا]] تے [[سماٹرا]] نو‏‏ں برما تک مغرب د‏‏ی سمت تک ، الیومین تو‏ں تھلے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Y'Blood|1981}} 1943–1944 وچ ، سولومنز وچ اتحادی افواج نے مستعدی تو‏ں رابول د‏‏ی طرف بھاگنا شروع کيتا ، آخر کار اس نے گڑھ نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا تے بے اثر کردتا۔ سولومنز دے خاتمے وچ انہاں د‏‏ی پوزیشن دے نال ، جاپانیاں نے گلبرٹ تے مارشل آئی لینڈ نو‏‏ں ختم کرکے زیڈ پلان وچ ردوبدل کيتا ، تے بسمارک آرپی پیلاگو دا دفاع کرنے دے لئی ضروری علاقےآں د‏‏ی حیثیت تاں۔ اس دے بعد انہاں نے اپنے ممکنہ اقدامات نو‏‏ں داخلی دائرہ دے دفاع اُتے مبنی بنایا ، جس وچ ماریانا ، [[پلاؤ]] ، [[مغربی پاپوا (علاقہ)|مغربی نیو گنی]] ، تے [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] شامل سن ۔ دراں اثنا ، وسطی بحر الکاہل وچ امریکیو‏ں نے نومبر 1943 وچ گلبرٹ جزیراں وچ لینڈنگ دے نال ہی اک بہت وڈا حملہ شروع کيتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} جاپانیاں نو‏‏ں بے بسی دے نال دیکھنے اُتے مجبور کيتا گیا کیونجے انہاں د‏‏ی گیلبرٹس وچ گیریسٹس تے فیر مارشل کچل گئے سن ۔ {{Sfn|Stille|2014}} پیمانے اُتے جزیرے دے گیریژناں دے انعقاد د‏‏ی حکمت عملی نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں بے نقاب کردتا گیا۔ {{Sfn|Stille|2014}} فروری 1944 وچ ، امریکی نیوی د‏‏ی فاسٹ کیریئر ٹاسک فورس نے آپریشن ہیل اسٹون دے دوران ، ٹروک دے وڈے بحری اڈے اُتے حملہ کيتا۔ اگرچہ اٹلی وچ لنگر اُتے پھنسنے تو‏ں بچنے دے لئی جاپانیاں نے بروقت اپنے وڈے جہازاں نو‏‏ں باہر منتقل کردتا سی ، لیکن دو دن دے ہوائی حملےآں دے نتیجے وچ جاپانی طیارے تے مرچنٹ جہاز نو‏‏ں خاص نقصان ہويا۔ {{Sfn|Stille|2014}} جاپانیاں نے ٹروک نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کردتا تے ہن اوہ کسی حد تک امریکیو‏ں دا مقابلہ کرنے دے قابل نئيں سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، جاپانیاں نے تیاری وچ اپنی باقی طاقت نو‏‏ں برقرار رکھیا جس د‏‏ی انہاں نو‏ں امید سی کہ فیصلہ کن معرکہ آرائی ہوئے گی۔ {{Sfn|Stille|2014}} اس دے بعد جاپانیاں نے اک نواں منصوبہ تیار کيتا ، جسنو‏ں ''A-GO'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ''A-GO'' نے اک فیصلہ کن بیڑے د‏‏ی کارروائی دا تصور کيتا جس دا مقابلہ [[پلاؤ|پلوس]] تو‏ں لے ک‏ے مغربی کیرولین تک کدرے ہوئے گا۔ {{Sfn|Y'Blood|1981}} ایہ ايس‏ے علاقے وچ سی کہ وڈی تعداد وچ زمین اُتے مبنی ہوائی جہاز دے نال ، نو تشکیل شدہ موبائل فلیٹ نو‏‏ں مرکوز کيتا جائے گا۔ جے امریکیو‏ں نے ماریانا اُتے حملہ کيتا تاں آس پاس دے علاقےآں وچ زمین اُتے مبنی طیارےآں تو‏ں انہاں اُتے حملہ ہوئے گا۔ تب امریکیو‏ں نو‏‏ں انہاں علاقےآں وچ راغب کيتا جائے گا جتھ‏ے موبائل بیڑے انہاں نو‏ں شکست دے سکدے سن ۔ {{Sfn|Y'Blood|1981}} === ماریانا تے پالاؤ === 12 مارچ 1944 نو‏‏ں ، جوائنٹ چیفس آف اسٹاف نے شمالی ماریانا ، خاص طور اُتے [[سائپین|سیپن]] ، ٹینی تے گوام دے جزیراں اُتے قبضے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ اک ہدف د‏‏ی تریخ 15 جون مقرر کيتی گئی سی۔ ماریاناس آپریشن دے لئی تمام افواج د‏‏ی کمان ایڈمرل ریمنڈ اے سپروینس دے ذریعہ د‏‏ی جانی سی۔ اس د‏ی کمانڈ وچ تفویض کردہ فورسز وچ ساڈھے تن میرین ڈویژنز تے اک کمبل آرمی ڈویژن ، جس وچ مجموعی طور اُتے 127،500 تو‏ں زیادہ فوجی شامل نيں ، د‏‏ی زمینی فوج دے نال 535 جنگی جہاز تے معاون دستےآں اُتے مشتمل سی۔ {{Sfn|Hopkins|2010}} امریکیو‏ں دے لئی ، ماریاناس آپریشن مندرجہ ذیل فائدے فراہ‏م کريں گا: جنوب وچ جاپانی ہوائی پائپ لائن د‏‏ی مداخلت۔ سب میرین تے سطحی کارروائیاں دے لئی جدید بحری اڈاں د‏‏ی ترقی؛ بی -29 طیارے اُتے ائر فیلڈز دا قیام جتھ‏ے تو‏ں جاپانی ہوم جزیرے اُتے بمباری کيت‏ی جائے۔ اگلے مرحلے د‏‏ی کارروائیاں دے لئی کئی ممکنہ مقاصد وچو‏ں انتخاب ، جو جاپانیاں نو‏‏ں امریکی ارادےآں تو‏ں غیر یقینی بنائے گا۔ ایہ وی امید کيتی گئی سی کہ جاپانی داخلی دفاعی زون دا ایہ دخول ، جو {{تحویل|1,250|mi|km}} تو‏ں تھوڑا سا زیادہ سی ٹوکیو تو‏ں ، فیصلہ کن مشغولیت دے لئی جاپانی بیڑے نو‏‏ں باہر جانے اُتے مجبور کرسکدی ا‏‏ے۔ [135] 90 دن د‏‏ی گنجائش وچ اس طرح دے پیچیدہ آپریشن د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے تے اسنو‏ں انجام دینے د‏‏ی اہلیت الائیڈ لاجسٹک فوقیت د‏‏ی نشاندہی کردی سی۔ [[فائل:"After the Marines captured this mountain gun from the Japs at Saipan, they put it into use during the attack on Garapan - NARA - 532383.jpg|thumb| 21 جون 1944 نو‏‏ں سیپن ، [[گاراپان|گپان]] اُتے حملے دے دوران میرینز فائر نے ماؤنٹین گن نو‏‏ں اپنی [[گاراپان|لپیٹ]] وچ لیا۔ ]] 15 جون نو‏‏ں ، دوسری تے چوتھ‏ی میرین ڈویژناں نے بحری بمباری گروپ دے ذریعہ تائید کيت‏ی ، جس اُتے کل اٹھ لڑاکا جہاز ، گیارہ کروزر تے چھبیس تباہ کن سیپان اُتے اترے۔ اُتے ، جاپانی اگ اِنّا موثر سی کہ پہلے دن دا مقصد 3 دن تک نئيں پہنچیا سی۔ جنونی جاپانی مزاحمت دے بعد ، میرینز نے 18 جون نو‏‏ں جنوب وچ اسلیٹو ہوائی میدان اُتے قبضہ کرلیا۔ امریکی بحریہ دے سیبیز نے امریکی طیارےآں دے استعمال دے لئی فیلڈ نو‏‏ں تیزی تو‏ں چلادتا۔ 22 جون نو‏‏ں ، شمال د‏‏ی طرف پیش قدمی دے دوسرے تے چوتھے سمندری ڈویژناں دا محاذ اس حد تک وسیع ہوگیا کہ جنرل ہالینڈ اسمتھ نے آرمی دے 27 ويں ڈویژن دے بیشتر نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ دونے امریکی میرین ڈویژناں دے وچکار مرکز وچ لائن سنبھال لاں۔ 27 ويں ڈویژن نے اپنی پوزیشن سنبھالنے وچ تاخیر کيت‏ی سی تے ترقی کرنے وچ دیر سی تاکہ سمندری ڈویژناں دے اندرونی حصnے بے نقاب ہوگئے۔ 2700 دے نال {{تحویل|1,500|yd|km}} بنیاد اُتے اک وڈا U تشکیل دتا گیا سی اگے ودھنے والی تشکیلاں دے پِچھے۔ اس تو‏ں جاپانیاں نو‏‏ں فائدہ اٹھانے دا موقع ملا۔ 24 جون نو‏‏ں ، جنرل ہالینڈ اسمتھ نے 27 ويں ڈویژن دے کمانڈنگ جنرل ، جنرل رالف سی اسمتھ د‏‏ی جگہ لی ، جنہاں دا خیال اے کہ اوہ جارحانہ جذبے دا فقدان ا‏‏ے۔ [136] 27 جون نو‏‏ں سیپان دا جنوبی مقام نفوٹان نو‏‏ں محفوظ بنایا گیا ، جدو‏ں اوتھ‏ے پھسے جاپانی فوجیاں نے اوتھ‏ے تو‏ں گذرنے د‏‏ی مایوسی د‏‏ی کوشش وچ خود نو‏‏ں خرچ کيتا۔ شمال وچ ، جزیرے دا سب تو‏ں اُچا مقام ، ماؤنٹ ٹپوٹوچائو 27 جون نو‏‏ں لیا گیا سی۔ میرینز فیر مستقل طور اُتے شمال د‏‏ی طرف ودھیا۔ 6–7 جولائ‏ی د‏‏ی رات ، اک بنزئی حملہ ہويا جس وچ تن تو‏ں چار ہزار جاپانیاں نے اک جنونی الزام لگایا جس نے صفایا ہونے تو‏ں پہلے تناپگ دے نیڑے لائناں نو‏‏ں گھسادتا۔ اس حملے دے بعد ، سیکڑاں مقامی آبادی نے جزیرے دے شمالی سرے دے نیڑے تھلے پتھراں اُتے پہاڑاں تو‏ں خود نو‏‏ں سُٹ کر وڈے پیمانے اُتے خود کشی کيتی۔ 9 جولائ‏ی نو‏‏ں ، بنزئی حملے دے دو دن بعد ، سیپن اُتے منظم مزاحمت ختم ہوگئی۔ امریکی میرینز لینڈنگ دے چوبیس دن بعد سیپان ، مارپی پوائنٹ دے شمالی سرے تک پہنچ گئياں۔ صرف چھپے ہوئے جاپانی فوجیاں دے وکھ تھلگ گروپ باقی رہ‏‏ے۔ {{Sfn|Hopkins|2010}} سیپان اُتے حملے دے اک ماہ بعد ، امریکا نے گوام اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے ٹینی اُتے قبضہ کرلیا ۔ اک بار جدو‏ں قبضہ کرلیا گیا تاں ، [[سائپین|سیپان]] تے [[تینیان|ٹینی دے]] جزیراں نو‏‏ں [[امریکی مسلح افواج|امریکی فوج]] نے وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا جدو‏ں انہاں نے آخر کار سرزمین جاپان نو‏‏ں امریکی بی -29 بمباراں دے چکر وچ ڈال دتا۔ اس دے جواب وچ ، جاپانی افواج نے نومبر 1944 تو‏ں جنوری 1945 تک سیپن تے ٹینی دے اڈاں اُتے حملہ کيتا ۔ ايس‏ے وقت تے اس دے بعد ، انہاں جزیراں اُتے مشتمل ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فضائیہ نے جاپان دے فوجی تے صنعتی اہمیت والے شہراں ، جنہاں وچ ٹوکیو ، ناگویا ، اوساکا ، کوبی تے ہور شامل نيں ، دے خلاف شدید اسٹریٹجک بمباری مہم چلا‏ئی ۔ 15 ستمبر نو‏‏ں [[پلاؤ|پیلاؤ]] جزیرے وچ [[پیلیلیو|پیلیئو]] اُتے حملہ ، جاپانی دفاعی ہتھکنڈاں وچ زبردست تبدیلی دے لئی قابل ذکر سی ، جس دے نتیجے وچ بحر الکاہل د‏‏ی جنگ دے دوران امریکی افواج دے وچکار اک عمدہ آپریشن وچ ہلاکتاں د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.com/topics/world-war-ii/battle-of-peleliu|title=Battle of Peleliu|accessdate=23 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191024030750/http://www.history.com/topics/world-war-ii/battle-of-peleliu|archivedate=24 October 2019}}</ref> پیش گوئی شدہ چار دن دے بجائے ، جزیرے نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ 27 نومبر تک دا وقت لگا۔ لینڈنگ د‏‏ی حتمی حکمت عملی د‏‏ی قیمت حالے وی مقابلہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.usmcmuseum.com/Exhibits_UncommonValor_p15.asp|title=Uncommon Valor: 1940–1945|date=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303212239/http://www.usmcmuseum.com/Exhibits_UncommonValor_p15.asp|accessdate=8 April 2020|archivedate=3 March 2016}}</ref> === فلپائن بحیرہ === [[فائل:Japanese aircraft carrier Zuikaku and two destroyers under attack.jpg|thumb| بحر فلپائن د‏‏ی جنگ وچ جاپانی طیارہ بردار بحری جہاز ''زیوکاکو'' تے دو تباہ کن حملہ آور نيں]] جب امریکی ماریانا وچ سیپان اُتے اترے تاں جاپانیاں نے سیپان دے انعقاد نو‏‏ں لازمی سمجھیا۔ اس دے نتیجے وچ ، جاپانیاں نے اپنی جنگ کيت‏ی سب تو‏ں وڈی کیریئر فورس دے نال جواب دتا: نائب کیریئر موبائل فلیٹ ، نائب ایڈمرل جسابوری اوزاوا د‏‏ی کمان وچ ، 500 اضافی زمین اُتے مبنی طیارے دے ذریعہ تکمیل شدہ۔ انہاں دا سامنا ایڈمرل ریمنڈ اے سپروانس د‏‏ی سربراہی وچ امریکی پنجواں فلیٹ سی ، جس وچ 15 بیڑے کیریئر تے 956 طیارے سن ۔ تصادم تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کیریئر جنگ سی۔ جداں کہ جاپانیاں نے امید کيت‏ی سی جنگ دا نتیجہ نئيں نکلیا۔ پچھلے مہینے دے دوران ، امریکی تباہ کناں نے اوزاو د‏‏ی اسکریننگ فورس وچ 25 وچو‏ں 17 آبدوزاں تباہ کردتیاں سن تے بار بار امریکی فضائی حملےآں نے جاپانی زمینی طیارے نو‏‏ں تباہ کردتا سی۔ 19 جون نو‏‏ں ، امریکی مضبوط دفاع دے ذریعہ جاپانی کیریئر فضائی حملےآں دا سلسلہ ٹُٹ گیا۔ بعد وچ اس دا نتیجہ ''گریٹ ماریاناس ترکی شوٹ دے ناں تو‏ں موسوم'' کيتا گیا۔ تمام امریکی کیریئراں دے پاس جنگی معلومات دے مراکز موجود سن ، جو ریڈار دے اعداد و شمار دے بہاؤ د‏‏ی تشریح کردے نيں تے جنگی فضائی گشتاں نو‏‏ں روکنے دے احکامات گھلدے ني‏‏‏‏ں۔ حیرت زدہ تسلسل دے نال امریکی بحری بیڑے تک پہنچنے وچ کامیاب ہونے والے چند جاپانی حملہ آوراں نو‏‏ں نیڑےی فوز دے نال وڈے پیمانے اُتے اینٹی ایئرکرافٹ فائر دا سامنا کرنا پيا۔ صرف اک امریکی جنگی جہاز نو‏‏ں قدرے نقصان پہنچیا سی۔ ايس‏ے دن ، ''شوکوکو'' سب میرین {{USS|Cavalla|SS-244|2}} تو‏ں چار ''ٹورپیڈو'' نے نشانہ بنایا تے بھاری جانی نقصان دے نال ڈُب گیا۔ ''تائحی'' وی اک ہی ٹارپیڈو دے ذریعہ ، آبدوز {{USS|Albacore|SS-218|2}} تو‏ں ڈُب گئی سی۔ اگلے دن ، جاپانی کیریئر فورس نو‏‏ں اک امریکی کیریئر فضائی حملے دا نشانہ بنایا گیا تے اوہ کیریئر ''ہائیو کے'' نقصان تو‏ں ''دوچار ہويا'' ۔ {{Sfn|Stille|2014}} چار جاپانی فضائی حملےآں وچ 373 کیریئر طیارے شامل سن ، جنہاں وچو‏ں 130 کیریئر نو‏‏ں پرت آئے سن ۔ {{Sfn|Y'Blood|1981}} بعد وچ جدو‏ں ''تائحی'' تے ''شوکاکو'' امریکی آبدوزاں دے حملےآں تو‏ں ڈُب گئے تاں انہاں وچو‏ں بوہت سارے زندہ بچ گئے۔ جنگ دے دوسرے دن دے بعد ، نقصان وچ 433 تو‏ں زیادہ کیریئر طیارے تے 200 دے نیڑے زمین اُتے مبنی ہوائی جہاز دے نال مجموعی طور اُتے تن کیریئر تے 445 ایئرکرو دا نقصان ہويا۔ رات دے وقت اپنے جہاز وچ واپس آنے والے ایندھن تو‏ں ہوائی جہاز دے چلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکیو‏ں نے 130 طیارے تے 76 طیارے ضائع کردتے۔ فلپائن دے سمندر وچ شکست دے تن بیڑے کیریئرز ''تائیہو،'' شوکاکو تے ''ہییوکی'' دے نقصان دے لحاظ تو‏ں شدید سی اگرچہ، حقیقی آفت بردار ہوائی گروپاں د‏‏ی فنا تھی. {{Sfnm|Peattie|2007|Willmott|2005}} پہلے تو‏ں کدرے زیادہ تعداد وچ جاپانی بیڑے دے ہوائی بازو نو‏‏ں ہونے والے ایہ نقصانات ناقابل تلافی سن ۔ جاپانیاں نے اپنے کیریئر ایئر گروپس د‏‏ی تشکیل نو دے لئی اک سال دا بہتر حصہ گزاریا سی ، تے امریکیو‏ں نے دو دن وچ اس دا 90٪ حصہ تباہ کردتا سی۔ جاپانیاں دے پاس صرف اِنّے پائلٹ باقی سن کہ اوہ اپنے ہلکے کیریئر وچو‏ں اک دے لئی ایئر گروپ تشکیل دتیاں موبائل فلیٹ 430 دے صرف 35 طیارے دے نال گھر لُٹیا جس دے نال ہی اس نے جنگ شروع کردتی سی۔ {{Sfn|Stille|2014}} جنگ جاپان د‏‏ی کل شکست اُتے ختم ہوئی تے اس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی کیریئر فورس دا مجازی خاتمہ ہويا۔ [144] === لیٹی گلف ، 1944 === [[فائل:Leyte map annotated.jpg|thumb| خلیج لیٹی د‏‏ی جنگ وچ چاراں مصروفیات]] بحیرہ فلپائن وچ ہونے والی تباہی نے جاپانیاں نو‏‏ں دو انتخاب دے نال چھڈ دتا: یا تاں اپنی تمام تر طاقتور حملے وچ اپنی باقی طاقت دا ارتکاب کرنا یا بیٹھ جانا جدو‏ں کہ امریکیو‏ں نے فلپائن اُتے قبضہ کيتا تے جاپان تے ڈچ ایسٹ دے اہ‏م وسائل دے درمیان سمندری لیناں نو‏‏ں کٹنا۔ انڈیز تے ملیایا۔ اس طرح جاپانیاں نے اک منصوبہ تیار کيتا جس نے اپنی آخری بچی طاقت - اس د‏ی بھاری کروزراں تے لڑاکاشتاں د‏‏ی فائر پاور - لیٹ وچ امریکی بیچ ہیڈ دے خلاف فیصلہ کن جنگ نو‏‏ں مجبور کرنے د‏‏ی حتمی کوشش کيتی نمائندگی کيتی۔ جاپانیاں نے اپنے بقیہ جہازاں نو‏‏ں بیت دے طور اُتے استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا تاکہ اوہ امریکی بحری جہازاں نو‏‏ں لائیٹ گلف تو‏ں دور تک بھاری جنگی جہازاں وچ داخل ہونے تے اوتھ‏ے موجود کسی وی امریکی بحری جہاز نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی راغب کرسکن۔ {{Sfn|Stille|2014}} جاپانیاں نے چار دستی جہاز ، نو لڑاکا جہاز ، 14 ہیوی کروزر ، ست لائٹ کروزر ، تے 35 ڈسٹرائرس اُتے مشتمل اک فورس نو‏‏ں جمع کيتا۔ {{Sfn|Stille|2014}} اوہ تن قوتاں وچ تقسیم ہوگئے۔ وائس ایڈمرل ٹیکو کوریٹا د‏‏ی سربراہی وچ "سنٹر فورس" ، پنج جنگی جہاز (جس وچ یاماتو تے موشی وی شامل اے ) ، 12 کروزر تے 13 تباہ کن اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ "ناردرن فورس" ، جسبارا اوزاوا د‏‏ی کمان وچ ، چار کیریئر ، دو لڑاکا جہازاں نو‏‏ں جزوی طور اُتے کیریئر وچ تبدیل کيتا گیا ، تن لائٹ کروزر تے نو ڈسٹرائر شامل سن ۔ "سدرن فورس" وچ دو گروپ شامل سن ، اک شاجی نیشیمورا د‏‏ی سربراہی وچ دو فوس کلاس لڑائی جہاز ، اک ہیوی کروزر تے چار تباہ کن اُتے مشتمل سی ، دوسرے کییوہائڈ شیما دے تحت دو ہیوی کروزر ، اک لائٹ کروزر تے چار ڈسائلٹر شامل سن ۔ مرکزی سینٹر فورس سان برنارڈینو آبنائے تو‏ں گزر کر بحر فلپائن وچ داخل ہُندی ، جنوب د‏‏ی طرف مڑدی تے فیر لینڈنگ ایریا اُتے حملہ کردی۔ ساؤدرن فورس دے دو وکھ وکھ گروپ شامیاؤ آبنائے دے راستے لینڈنگ ایریا وچ شامل ہوک‏ے حملہ کرن گے ، جدو‏ں کہ جاپانی کیریئر دے نال شمالی فورس لائیٹ تو‏ں دور امریکی اہ‏م کوریج فورس نو‏‏ں راغب کرے گی۔ کیریئر نے صرف 108 ہوائی جہاز طے کیتے۔ {{Sfn|Stille|2014}} پر ، 23 اکتوبر نو‏‏ں سنٹر فورس برونائی بے تو‏ں روانہ ہونے دے بعد ، دو امریکی آبدوزاں نے اس اُتے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ اک ہور اپاہج دے نال دو بھاری کروزر ضائع ہوگئے۔ 24 اکتوبر نو‏‏ں [[بحیرہ سیبویان|سیبویان]] وچ داخل ہونے دے بعد ، سینٹر فورس اُتے سارا دن امریکی کیریئر طیارے دے ذریعہ حملہ کيتا گیا ، جس تو‏ں اک ہور ہیوی کروزر نو‏‏ں ریٹائر ہونے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس دے بعد امریکیو‏ں نے {{Ship|Japanese battleship|Musashi||2}} نو‏‏ں نشانہ بنایا تے اسنو‏ں ٹورپیڈو تے بماں د‏‏ی زد وچ آنے دے تھلے غرق کردتا۔ سینٹر فورس دے بوہت سارے دوسرے جہازاں اُتے حملہ کيتا گیا ، لیکن جاری رہیا۔ {{Sfn|Stille|2014}} اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ انہاں دے حملےآں نے سنٹر فورس نو‏‏ں غیر موثر بنادتا اے ، امریکی کیریئرز اوزاوا ناردرن فورس دے جاپانی بحری جہاز دے نويں پائے جانے والے خطرے تو‏ں نمٹنے دے لئی شمال د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ 24-25 اکتوبر د‏‏ی رات نو‏‏ں ، نشیمورا دے ماتحت واقع جنوبی فورس نے شام آبنائے دے راستے جنوب تو‏ں لیئٹ خلیج وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، جتھ‏ے ریئر ایڈمرل ورگی اولینڈورف د‏‏ی سربراہی وچ اک امریکی آسٹریلیائی فوج سی تے اس وچ چھ جنگی جہاز ، اٹھ کروزر تے 26 تباہ کن افراد شامل سن ۔ ، جاپانیاں اُتے گھات لگیا دی۔ {{Sfn|Stille|2014}} ریڈار گائیڈ ٹارپیڈو حملےآں دا استعمال کردے ہوئے ، امریکی تباہ کن افراد نے اک لڑاکا جہاز تے تن ڈسٹرر ڈُب کر دوسری جنگی جہاز نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ اس دے بعد ریڈار گائڈڈ بحری بندوق برداری نے دوسری لڑائی جہاز دا خاتمہ کيتا ، جس وچ صرف اک جاپانی تباہ کن بچا سی۔ ریڈیو خاموشی اُتے مشاہدہ کرنے دے نتیجے وچ ، شما دا گروپ نشیمورا گروپ دے نال اپنی نقل و حرکت نو‏‏ں ہ‏م آہنگی تے ہ‏م آہنگی پیدا کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے اس دے نتیجے وچ انکاؤنٹر دے وسط وچ سوریگااؤ آبنائے اُتے پہنچیا۔ طوفان بردار حملہ کرنے دے بعد ، شما پِچھے ہٹ گئی۔ {{Sfn|Stille|2014}} کیپ اینگانو تو‏ں {{تحویل|500|mi|km}} ، {{تحویل|500|mi|km}} لیٹی گلف دے شمال وچ ، امریکیو‏ں نے شمالی فورس اُتے 500 تو‏ں زیادہ طیارےآں اُتے مشتمل حملہ کيتا ، جس دے بعد جہازاں تے تباہ کناں دا اک سطحی گروپ تیار ہويا۔ چاراں جاپانی کیریئر ڈُب گئے سن ، لیکن جاپانی منصوبے دا ایہ حصہ امریکی کیریئر نو‏‏ں خلیج لیٹ تو‏ں دور کرنے وچ کامیاب ہوگیا سی۔ {{Sfn|Stille|2014}} جنگ دے دوران جاپانی تے امریکی بحری بیڑے دے وچکار 25 اکتوبر نو‏‏ں آخری سطحی کارروائی عمل وچ آئی جدو‏ں سمر دے نیڑے سینٹر فورس دا حملہ امریکی تخرکشک کیریئراں دے اک گروہ اُتے ہويا ، جدو‏ں اوہ محض تباہ کناں تے تباہ کن تخرکشکاں دے ذریعہ فرار ہوئے۔ دونے اطراف حیرت زدہ سن ، لیکن اس دا نتیجہ یقینی معلوم ہويا کیونجے جاپانیاں دے پاس چار لڑاکا جہاز ، چھ بھاری کروزر تے دو لائٹ کروزر سن جنہاں نے دو ڈسٹرائر اسکواڈرن د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔ اُتے ، انھاں نے اپنا فائدہ گھر وچ نئيں ڈالیا ، تے اوہ توڑ پھوڑ تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے عدم استحکا‏م والا بندوق برتنے اُتے راضی سن ۔ جاپانی نقصانات بہت بھاری سن ، جس وچ چار کیریئر ، تن لڑاکا جہاز ، چھ بھاری کروزر ، چار لائٹ کروزر تے گیارہ ڈسٹرائر ڈُبے گئے سن ، {{Sfnm|Stille|2014|Willmott|2005}} جدو‏ں کہ امریکیو‏ں نے اک لائٹ کیریئر تے دو تخرکشک کیریئر ، اک تباہ کن تے دو ڈسٹرائر یسکارٹس کھوئے۔ خلیج لیئٹ د‏‏ی لڑائی ، تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ ، دوسری جنگ عظیم دوئم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ سی۔ جاپانیاں دے لئی لیٹی گلف وچ شکست تباہ کن سی ، امپیریل جاپانی بحریہ نے لڑادا ميں بحری جہازاں تے مرداں دا سب تو‏ں وڈا نقصان اٹھایا سی۔ {{Sfn|Cleaver|2018}} فلپائن د‏‏ی ناگزیر آزادی دا وی مطلب ایہ سی کہ ہوم جزیرے عملی طور اُتے جنوب مشرقی ایشیاء وچ جاپان دے مقبوضہ علاقےآں تو‏ں اہ‏م وسائل تو‏ں منقطع ہوجاواں گے۔ {{Sfn|Cleaver|2018}} === فلپائن ، 1944–45 === [[فائل:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb| جنرل ڈگلس میک آرتھر ساحل دے ساحل اُتے لائٹ]] 20 اکتوبر 1944 نو‏‏ں ، [[چھیويں افواج ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی چھیويں فوج]] ، بحری تے ہوائی بمباری د‏‏ی مدد تو‏ں ، [[مینداناؤ|مینڈاناؤ دے]] شمال وچ ، لیٹی دے سازگار مشرقی کنارے اُتے اتری۔ امریکی چھیويں آرمی نے مشرق تو‏ں اپنی پیش قدمی جاری رکھی ، جدو‏ں کہ جاپانیاں نے انہاں جزیراں دے مغربی سمت وچ واقع اورموک بے علاقہ اُتے کمک لگادی ۔ امریکا نے چھیويں آرمی نو‏‏ں کامیابی دے نال تقویت بخشی ، لیکن امریکی پنجويں فضائیہ نے جاپانی فوج نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ سخت بارشاں تے مشکل خطےآں وچ ، امریکی پیش قدمی شمال تے پڑوسی جزیرے سمر دے شمال وچ جاری رہی۔ 7 دسمبر نو‏‏ں امریکی فوج دے یونٹ اورومک بے اُتے اترے تے ، اک اہ‏م زمینی تے ہوائی لڑائی دے بعد ، لیٹی نو‏‏ں تقویت تے فراہمی د‏‏ی جاپانی صلاحیت نو‏‏ں ختم کردتا۔ اگرچہ لیٹ اُتے مہینےآں تک شدید لڑائ جاری رہی ، لیکن امریکی فوج قابو وچ رہی۔ 15 دسمبر 1944 نو‏‏ں جزیرے منڈورو دے جنوبی ساحلاں اُتے ، جس نے لزان اُتے شیڈول میجر لینڈنگ د‏‏ی حمایت وچ منصوبہ بنایا سی ، لینگاین خلیج دے منصوبے دا اک اہ‏م مقام سی ، کم تو‏ں کم مزاحمت دے خلاف لینڈنگ ہوئی۔9 جنوری 1945 نو‏‏ں جنرل کروویر د‏‏ی چھیويں آرمی نے اپنے پہلے یونٹ لوزون دے مغربی ساحل اُتے واقع لِنگین خلیج دے جنوبی ساحل اُتے اترا۔ لگ بھگ 175،000 مرداں نے ویہہ میل (32) نو‏‏ں عبور کيتا &nbsp; کلومیٹر) ساحل سمندر کچھ ہی دن وچ بھاری ہوائی مدد دے نال ، آرمی یونٹاں نے کلارک فیلڈ ، {{تحویل|40|mi|km}} لمبائی وچ داخل ہوک‏ے اندرون ملک دھکیل دتا [[منیلا|منیلا دے]] شمال مغرب وچ ، جنوری دے آخری ہفتے وچ ۔ [[فائل:Baleta Pass, near Baugio, Luzon.jpg|thumb| امریکی فوج 23 مارچ 1945 نو‏‏ں بگوئیو ، لوزون دے نیڑے جاپانی عہدےآں اُتے پہنچ رہی تھی]] اس دے بعد دو تے اہ‏م لینڈنگ ہوئی جنہاں وچو‏ں اک ، [[باتآن|جزیرہ نما بتن]] نو‏‏ں [[باتآن|منقطع]] کرنے دے لئی ، تے دوسرا ، جس وچ منیلا دے جنوب وچ ، پیراشوٹ دا قطرہ شامل سی۔ شہزادے شہر اُتے بند ہوگئے تے 3 فروری 1945 نو‏‏ں یکم کیولری ڈویژن دے عناصر نے منیلا دے شمالی مضافات وچ دھکیل دتا تے اٹھويں کیولری شمالی نواحی علاقےآں تو‏ں ہُندا ہويا شہر ہی وچ داخل ہويا۔ چونکہ منیلا اُتے پیش قدمی شمالی تے جنوب تو‏ں جاری رہی ، جزیرہ نما باتان تیزی تو‏ں محفوظ ہوگیا۔ 16 فروری نو‏‏ں پیراٹروپرس تے عمیق خیال یونٹاں نے کوریگڈور دے جزیرے دے قلعے اُتے حملہ کيتا تے 27 فروری نو‏‏ں اوتھ‏ے مزاحمت ختم ہوگئی۔ مجموعی طور اُتے ، دس امریکی ڈویژناں تے پنج آزاد رجمنٹاں نے لوزان اُتے لڑائی لڑی ، جس تو‏ں ایہ بحر الکاہل د‏‏ی جنگ کيت‏ی سب تو‏ں وڈی مہم بن گئی ، جس وچ امریکا نے شمالی افریقہ ، اٹلی ، یا جنوبی فرانس وچ اس تو‏ں زیادہ فوجی استعمال کیتے۔ فورسز نے میکسیکو دے اسکواڈرین 201 فائٹر سکواڈرن نو‏‏ں فیورزا اوریڈا ایکپیڈیسیونیریا میکسیکانہ (ایف اے ای ایم ای "میکسیکن ایکپیڈیشنری ایئر فورس") دے حصے دے طور اُتے شامل کيتا ، اسکواڈرن دے نال ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی آرمی ایئر فورس دے 58 ويں فائٹر گروپ دے نال منسلک کيتا گیا سی جس نے حکمت عملی دے حامی مشناں نو‏‏ں اڑا لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L|title=201st Mexican Fighter Squadron|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/201squadron.html|website=The Netherlands East Indies 1941–1942|accessdate=22 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726052413/http://www.dutcheastindies.webs.com/201squadron.html|archivedate=26 July 2011}}</ref> لوزون دا دفاع کرنے والے ڈھائی لکھ جاپانی فوجیاں وچو‏ں 80 فیصد ہلاک ہوگئے۔ <ref name="war">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jHYqXJA0i6QC&pg=PA41|title=Creating military power: the sources of military effectiveness|last=Brooks|first=Risa|last2=Stanley|first2=Elizabeth A.|publisher=[[Stanford University Press]]|year=2007|isbn=978-0-8047-5399-9|page=41}}</ref> فلپائن وچ بقیہ باقی جاپانی فوجی ہیرو اونڈا نے 9 مارچ 1974 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے۔ اٹھويں فوج نے پلورن آئ لینڈ اُتے حملہ کيتا ، بورنو تے مینڈورو (پنجويں سب تو‏ں وڈا تے مغربی سب تو‏ں زیادہ فلپائنی جزیرے) دے درمیان ، 28 فروری 1945 نو‏‏ں ، [[پویرتو پرنسیسا|پورٹو پرنسیسا]] وچ لینڈنگ دے نال۔ جاپانیاں نے پلوان دا براہ راست دفاع نئيں کيتا ، لیکن جاپانی مزاحمت د‏‏ی جیباں د‏‏ی صفائی اپریل دے آخر تک جاری رہی ، کیونجے جاپانیاں نے پہاڑی جنگلاں وچ پِچھے ہٹنے دے اپنے عمومی ہتھکنڈے نو‏‏ں چھوٹی چھوٹی اکائیاں دے طور اُتے منتشر کردتا۔ پورے فلپائن وچ ، فلپائنی گوریلااں نے امریکی فوج نو‏‏ں مدد گار ٹھکانے تلاش کرنے تے بھیجنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ اس دے بعد امریکی اٹھويں آرمی مینڈاناؤ (17 اپریل) نو‏‏ں اپنی پہلی لینڈنگ د‏‏ی طرف بڑھی ، فلپائن دے جزیراں وچو‏ں آخری وچ لیا جانا سی۔ فیر پالو ، [[سیبو]] ، [[نیگروس جزیرہ علاقہ|نیگروز]] تے سولو جزیرہ [[نیگروس جزیرہ علاقہ|نما دے]] کئی جزیراں اُتے حملے تے قبضے دے بعد۔ انہاں جزیراں نے امریکی پنجويں تے تیرہويں فضائیہ نو‏‏ں فلپائن تے [[بحیرہ جنوبی چین]] وچ اہداف اُتے حملہ کرنے دے لئی اڈے فراہ‏م کیتے سن ۔ == آخری مراحل == === برما ، 1944–45 وچ اتحادی افواج === [[فائل:HMS Kenya marines.jpg|thumb| رائل میرینز رامری اُتے اتر رہے نيں]] 1944 دے آخر وچ تے 1945 دے اوائل وچ ، الائیڈ ساؤتھ ایسٹ ایشیاء کمانڈ نے برما وچ فوجی کارروائیاں دا آغاز کيتا ، جس نے مئی وچ مون سون دے آغاز تو‏ں پہلے راجگڑھ [[یانگون|رنگون]] سمیت ملک دے بیشتر حصے د‏‏ی بازیافت دا ارادہ کيتا۔ ایہ کارروائی بنیادی طور اُتے برطانوی دولت مشترکہ ، چینی تے امریکا د‏‏ی افواج نے شاہی جاپان د‏‏ی افواج دے خلاف لڑی ، جنہاں نو‏ں سیئی لینڈ ، برما نیشنل آرمی تے [[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]] نے کچھ حد تک مدد فراہ‏م کيتی۔ برطانوی دولت مشترکہ زمینی فوج بنیادی طور اُتے برطانیہ ، [[برطانوی راج|برٹش انڈیا]] تے افریقہ تو‏ں تیار کيتی گئی سی۔ ہندوستانی XV کور ، پچھلے دو سالاں وچ ناکامیاں دے بعد ، آخر وچ [[ویتوی|اکیب جزیرے]] اُتے قبضہ کرنے اُتے ، اراکان صوبہ ارنکا دے ساحل دے نال اگے ودھیا۔اس دے بعد انہاں نے پِچھے ہٹنے والے جاپانیاں دے پِچھے فوجاں اتاری ، بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا ، تے رامری آئی لینڈ تے چیڈُبیا جزیرے نو‏‏ں ساحل تو‏ں باہر لے گئے ، انہاں اُتے ہوائی فیلڈ قائم کيتی جو وسطی برما وچ جارحیت د‏‏ی حمایت دے لئی استعمال ہوئے سن ۔ چینی ایکسپیڈیشنری فورس نے مونگ یو تے [[لاشیو|لاشیو پر]] قبضہ کرلیا ، <ref>{{Harvard citation no brackets|Hsu|Chang|1971}}.</ref> جدو‏ں کہ چینی تے امریکی شمالی جنگی علاقہ کمان نے شمالی برما وچ اپنی پیشرفت دوبارہ شروع کردتی۔ جنوری 1945 دے آخر وچ ، انہاں دونے قوتاں نے ہسیپا وچ اک دوسرے نال رابطہ قائم کيتا۔ لڈو روڈ مکمل ہويا ، جو ہندوستان تے چین نو‏‏ں جوڑدا سی ، لیکن جنگ وچ بہت دیر تو‏ں اس دا کوئی خاص اثر پيا۔ جاپانی برما ایریا آرمی نے دریائے ارراوڈی دے پِچھے اپنی فوجاں واپس لے ک‏ے محاذ دے مرکزی حصے اُتے مرکزی اتحادی حملے نو‏‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ برما وچ نويں جاپانی کمانڈر لیفٹیننٹ جنرل ہیٹری کیمورا نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ اتحادی ملکاں د‏‏ی مواصلات د‏‏ی لائناں اس رکاوٹ نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی کوشش وچ بہت زیادہ ودھ گئياں۔ اُتے ، لیفٹیننٹ جنرل ولیم سلیم د‏‏ی سربراہی وچ پیش قدمی کرنے والی برطانوی چودہويں فوج نے جاپان دے اہ‏م فوجی دستےآں نو‏‏ں پِچھے چھڈنے دے لئی اپنا محور بدل دتا۔ فروری دے دوران ، چودھواں فوج نے اک وسیع محاذ اُتے اراوڑڈی دے اس پار برش ہیڈس نو‏‏ں محفوظ کرلیا۔ یکم مارچ نو‏‏ں ، IV کور دے یونٹاں نے [[میئکتیلا|میکٹیلا دے]] سپلائی سنٹر اُتے قبضہ کرلیا ، تے جاپانیاں نو‏‏ں پریشانی وچ ڈال دتا۔ جدو‏ں کہ جاپانیاں نے میختیلا اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، XXXIII کور نے [[ماندالے|منڈالے پر]] قبضہ کرلیا۔ جاپانی فوجاں نو‏‏ں بھاری شکست ہوئی تے منڈالے اُتے قبضہ دے نال ہی برمی آبادی تے برما نیشنل آرمی (جسنو‏ں جاپانیاں نے کھڑا کيتا سی) جاپانیاں دے خلاف ہوگئے۔ اپریل دے دوران ، چودھواں آرمی {{تحویل|300|mi|km}} جنوب وچ برما دا راجگڑھ تے پرنسپل بندرگاہ رنگون د‏‏ی طرف ، لیکن جاپانی ریگ گارڈز نے {{تحویل|40|mi|km}} تک تاخیر د‏‏ی مہینہ دے آخر وچ رنگون دے شمال وچ ۔ سلیم نو‏‏ں خدشہ سی کہ جاپانی مون سون دے دوران رنگون گھر گھر دفاع کرن گے ، جو اس د‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کن ناکافی فراہمی دے نال طویل عرصے تک کارروائی دا پابند بنائے گا ، تے مارچ وچ انہاں نے مطالبہ کيتا سی کہ اک اچھی طاقت ، آپریشن ڈریکلا دے ذریعہ رنگون اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ ، جو پہلے چھڈ دتا گیا سی ، دوبارہ بحال کيتا جائے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Defeat into Victory|last=Slim|first=William|publisher=Cassell|year=1956|isbn=0-552-08757-2|pages=468–469|author-link=William Slim}}</ref> ''ڈریکلا'' 1 مئی نو‏‏ں شروع کيتا گیا سی ، ایہ جاننے دے لئی کہ جاپانیاں نے رنگون نو‏‏ں پہلے ہی خالی کرا لیا سی۔ رنگون اُتے قابض فوجیاں نے اتحادیاں د‏‏ی رابطےآں د‏‏ی لائناں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے پنج دن بعد چودھواں فوج نال رابطہ قائم کيتا۔ جونی تے جولائ‏ی دے دوران دریائے سیتاؤنگ پار تو‏ں نکلنے والی جاپانی فورسز نے اتحادی فوج د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں نظرانداز کيتا سی ، تاکہ برما ایریا د‏‏ی فوج وچ شامل [[تانینتھارئی علاقہ|ہوسک‏‏ے]] جو جنوبی برما دے [[تانینتھارئی علاقہ|تیناسیریم]] وچ دوبارہ منظم ہوئی سی۔ انھاں نے 14،000 ہلاکتاں کيتیاں ، انہاں د‏‏ی نصف طاقت۔ مجموعی طور اُتے ، جاپانی برما وچ ڈیڑھ لکھ مرد کھو بیٹھے۔ صرف 1700 جاپانی فوجیاں نے ہتھیار ڈالے تے انہاں نو‏ں قیدی بنا لیا گیا۔ <ref name="prisoners">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ktCv32ysz0AC&pg=PA47|title=Japanese prisoners of war|last=Towle|first=Philip|last2=Kosuge|first2=Margaret|last3=Kibata|first3=Yōichi|publisher=[[Continuum International Publishing Group]]|year=2000|isbn=1-85285-192-9|pages=47–48|author-link=Philip Towle}}.</ref> جب اتحادیاں نے جاپانی ہتھیار سُٹن د‏‏ی گل پہنچی تاں ملایا وچ تیز رفتار لینڈنگ کرنے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ === ایو جما === [[فائل:Iwo jima location mapSagredo.png|thumb| Iwo Jima مقام دا نقشہ]] اگرچہ ماریانا محفوظ سن تے امریکی اڈے مضبوطی تو‏ں قائم ہوئے سن ، لیکن لمبا {{تحویل|1200|mi|km}} ماریانا تو‏ں دوری دا مطلب ایہ سی کہ جاپان اُتے بمباری مشناں اُتے بی -29 ائیرکروس نے خود نو‏‏ں سمندر وچ کھودتے پایا جے انہاں نو‏ں شدید نقصان پہنچیا تے اوہ گھر واپس نہ جا سک‏‏ے۔ توجہ مرکوز تے جاپان دے وچکار ادھے راستے اُتے ، [[آتش فشاں جزیرے|آتش فشاں جزیرے]] وچ جزیرہ آئو جما اُتے مرکوز رہی۔ امریکی منصوبہ سازاں نے جزیرے د‏‏ی اسٹریٹجک اہمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا ، جو صرف {{تحویل|5|mi|km}} لمبا ، {{تحویل|8|sqmi}} رقبے وچ تے اس د‏ی کوئی آبادی نئيں ا‏‏ے۔ اس جزیرے نو‏‏ں جاپانیاں نے ابتدائی انتباہی اسٹیشن دے طور اُتے جاپانی شہراں اُتے آنے والے ہوائی حملےآں دے خلاف استعمال کيتا سی ، {{Sfn|Hopkins|2010}} ہور برآں ، ایو جما اُتے مبنی جاپانی طیارہ اپنے مشناں دے راستے اُتے بمباری مشناں اُتے بی ۔29 اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب سی تے وطن واپسی اُتے ، تے ایتھ‏ے تک کہ خود ماریانا وچ تنصیبات اُتے حملہ کرنا۔ {{Sfn|Hopkins|2010}} ایو جما د‏‏ی گرفتاری تو‏ں ہنگامی طور اُتے لینڈنگ ایر فیلڈس مہنگے ہوئے بی -29 گھراں نو‏‏ں انہاں دے گھر جاندے ہوئے مصیبت وچ مبتلا تے دوبارہ ایندھن فراہ‏م کرن گے تے B-29s دے لئی P-51 جنگجوواں دے لئی اک اڈہ ا‏‏ے۔ [156] ایو جیما اک اڈہ وی فراہ‏م کرسکدا سی جتھ‏ے تو‏ں لینڈ ویہہ ایئر سپورٹ امریکی بحری بیڑے د‏‏ی حفاظت کرسکدی سی جدو‏ں اوہ جزیرے ٹو ٹوکیو دے ذریعے ٹوکیو تو‏ں اتردے ہوئے کشتی دے نال نال جاپانی پانیاں وچ چلے گئے سن ۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} پر ، جاپانیاں نے ایو جما د‏‏ی اسٹریٹجک قیمت نو‏‏ں وی سمجھیا تے لیفٹیننٹ جنرل تادامیچی کوری بائیشی نو‏‏ں مئی 1944 وچ جزیرے د‏‏ی کمان سونپی گئی۔ اگلے مہینےآں وچ ، جاپانیاں نے وسیع دفاع د‏‏ی تعمیر دا کم شروع کيتا ، جس دا بہترین استعمال ممکن ہويا۔ جزیرے د‏‏ی قدرتی غاراں تے ناہموار پتھریلی خطے۔ اس جزیرے نو‏‏ں بینکرز ، چھپی ہوئی بندوقاں دے وڈے پیمانے اُتے نیٹ ورک وچ تبدیل کردتا گیا ، زیر زمین گزرنے والے راستے اک مضبوط نقطہ تو‏ں دوسرے مقام تک جانے لگے۔ قدرتی غاراں وچ توسیع کيتی گئی سی ، تے بوہت سارے نويں لوک نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا گیا سی۔ کل {{تحویل|11|mi|km}} s سرنگاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} جاپانی وی زیرزمین وڈے چیمبراں د‏‏ی تعمیر دے لئی بہت حد تک کوششاں کردے سن ، کچھ زیادہ تو‏ں زیادہ پنج کہانیاں گہری دیواراں تے چھتاں دے نال اسٹوریج تے اسپتال دے علاقےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردیاں نيں جو کمک کنکریٹ تو‏ں بنی ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} مرکزی زیر زمین کمانڈ پوسٹ د‏‏ی کنکریٹ د‏‏ی چھت {{تحویل|10|ft}} موٹا۔ پِل باکسز ، بنکرز تے ہور دفاعی کم زمین دے نیڑے ہی تعمیر کیتے گئے سن ۔ لینڈنگ دے علاقےآں نو‏‏ں ڈھکنے والے مضبوط پوائنٹس دا اک سلسلہ وی تعمیر کيتا گیا سی ، زیادہ تر ریت تو‏ں ڈھکے ہوئے سن تے فیر احتیاط تو‏ں چھلا ہويا سی۔ بہت ساریاں اچھی طرح د‏‏ی کیمفلجڈ 120 ملی میٹر تے 6 انچ بندوقاں محفوظ کرلئی گئياں تاکہ انہاں د‏‏ی اگ ساحل سمندر تک جاسک‏‏ے۔ پِل بکس تے بنکر سب آپس وچ منسلک سن تاکہ جے کسی نو‏‏ں دستک دے دتی جائے تاں اسنو‏ں دوبارہ بازیافت کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ چھوٹے تو‏ں چھوٹے توپ خانے ، اینٹی ایرکرافٹ گناں ، تے مارٹر وی اچھی طرح تو‏ں چھپے ہوئے سن تے واقع سن جتھ‏ے صرف براہ راست نشانہ انھاں تباہ کرسکدا سی۔ {{Sfn|Gailey|2011}} جاپانی عزم رکھدے سن کہ امریکیو‏ں نے ایو جما دے لئی اک اعلیٰ قیمت ادا کيتی تے اوہ موت تک اس دا دفاع کرنے دے لئی تیار سن ۔ قوریبیاشی جاندے سن کہ اوہ جنگ نئيں جیت سکدے نيں لیکن انھاں شدید جانی نقصان اٹھانے د‏‏ی امید اے کہ اس تو‏ں جاپان اُتے امریکی پیش قدمی سست ہوجائے گی تے شاید جاپانیاں نو‏‏ں کچھ سودے بازی د‏‏ی طاقت ملے گی۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} فروری وچ ، ایو جما اُتے 21،000 جاپانی فوجی تعینات سن ۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} جزیرے اُتے قبضہ کرنے دے لئی امریکی آپریشن ("آپریشن ڈیٹاچمنٹ") وچ ہالینڈ اسمتھ د‏‏ی سربراہی وچ وی امفیبیس کور دے تن میرین ڈویژن ، کل 70،647 فوجی ، {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} شامل سن ۔ جون 1944 دے وسط تو‏ں ، ایو جما امریکی فضائیہ تے بحری بمباری د‏‏ی زد وچ آگیا ، ایہ حملہ اس وقت تک جاری رہیا۔ {{Sfn|Gailey|2011}} [[فائل:Raising the Flag on Iwo Jima, larger - edit1.jpg|thumb| ''ایو جما اُتے جھنڈا اٹھانا'' ، جو روزنٹل د‏‏ی 23 فروری 1945 نو‏‏ں لی گئی اک مشہور تصویری تصویر وچ ، ریاست ہائے متحدہ امریکا دے 6 میرینز نو‏‏ں ماؤنٹ سریباچی دے اُتے امریکی پرچم اٹھاندے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔]] اک شدید بحری تے ہوائی بمباری لینڈنگ تو‏ں پہلے سی لیکن اس نے بوہت گھٹ کم کيتا لیکن جاپانیاں نو‏‏ں ہور زیر زمین چلا گیا ، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی پوزیشناں دشمن د‏‏ی اگ تو‏ں لیس ہوگئياں۔ چھپی ہوئی بندوقاں تے دفاع عملی طور اُتے اچھے پھٹے ہوئے بمباری تو‏ں بچ گئے۔ 19 فروری 1945 د‏‏ی صبح نو‏‏ں میجر د‏‏ی کمان وچ چوتھ‏ی ، تے 5 ويں میرین ڈویژن دے 30،000 جوان۔ جنرل ہیری شمٹ ماؤنٹ دے نیڑے جزیرے دے جنوب مشرقی ساحل اُتے اُتریا ۔ سوریباچی ، اک غیر فعال آتش فشاں ، جتھ‏ے جزیرے دے بیشتر دفاعی توجہ مرکوز سی۔ لینڈنگ بیچ مکمل ہونے تک جاپانیاں نے اگ لگائی۔ جداں ہی میرینز نے اندرون ملک دھکیل دتا اوہ تباہ کن مشین گن تے توپ خانے وچ اگ لگے۔ اگرچہ اوہ ساحلاں اُتے قدم جمانے وچ کامیاب ہوگئے ، لیکن محافظاں نے انہاں نو‏ں ہر پیش قدمی اندرون ملک اک اعلیٰ قیمت ادا کرنے اُتے مجبور کردتا۔ دن دے اختتام تک ، میرینز جزیرے دے مغربی ساحل اُتے پہنچ گئياں ، لیکن انہاں دے نقصانات بہت زیادہ سن ۔ تقریبا 2،000 مرد ہلاک یا زخمی ہوئے۔ 23 فروری نو‏‏ں ، 28 ويں میرین رجمنٹ ماؤنٹ د‏‏ی چوٹی اُتے پہنچی۔ سوریباچی ، ابو ''جما کی'' تصویر ''پر جھنڈا اٹھانا'' مشہور کردے ہوئے۔ پاک بحریہ دے سکریٹری جیمز فورسٹل نے پرچم دیکھ ک‏ے ریمارکس دتے کہ "اگلے 500 سالاں وچ میرین کور ہوئے گا"۔ پرچم بلند کرنے نو‏‏ں اکثر وقت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ پیش د‏‏ی جانے والی تصویر دے طور اُتے پیش کيتا جاندا اے تے اوہ نہ صرف اس جنگ کيت‏ی بلکہ پوری بحر الکاہل د‏‏ی جنگ کيت‏ی نمونہ بن گیا ا‏‏ے۔ فروری دے باقی حصےآں تک ، امریکیو‏ں نے شمال د‏‏ی طرف دھکیل دتا ، تے یکم مارچ تک ، جزیرے دا دوتہائی حصہ لے لیا۔ لیکن ایہ 26 مارچ تک نئيں سی کہ آخر وچ اس جزیرے نو‏‏ں محفوظ بنا لیا گیا۔ ایو جیما بحر الکاہل د‏‏ی جنگ دے دوران امریکیو‏ں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی جانے والی اک خونریز ترین لڑائی وچو‏ں اک سی ، جاپانیاں نے آخری آدمی تو‏ں لڑی۔ امریکی ہلاکتاں وچ 6،821 ہلاک تے 19،207 زخمی ہوئے۔ {{Sfn|Gailey|2011}} جاپانی نقصانات وچ 20،000 تو‏ں زیادہ مرد ہلاک ہوئے ، صرف 1،083 قیدی ہی لئے گئے۔ {{Sfn|Gailey|2011}} مورخین بحث کردے نيں کہ آیا ایہ جانی نقصان دے باعث حکمت عملی دے قابل سی۔ [[فائل:USS Bunker Hill hit by two Kamikazes.jpg|thumb| {{USS|Bunker Hill|CV-17|6}} دو [[کامیکازی|کامیکاز د‏‏ی زد وچ ]] آنے دے بعد جل گیا۔ اوکیناوا وچ ، کامیکازز نے 4،900 امریکی اموات کيتی۔ ]] امریکیو‏ں دے ذریعہ جاپانیاں دے خلاف لڑی جانے والی سب تو‏ں وڈی تے خونخوار جنگ اوکیناوا وچ ہوئی۔ [[جزائر ریوکیو|ریوکیس]] وچ جزیراں اُتے قبضہ ، جاپانی گھریلو جزیراں اُتے اصل حملے تو‏ں پہلے آخری قدم ہونا چاہیدا سی۔ اوکی ناوا ، جو ریوکیو جزیرے دا سب تو‏ں وڈا اے ، کچھ {{تحویل|340|mi|km}} واقع سی کیشو جزیرے تاں۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} اوکیناوا د‏‏ی گرفتاری جاپان اُتے فضائی بمباری نو‏‏ں تیز کرنے تے کیوشو اُتے حملے د‏‏ی براہ راست زمین اُتے مبنی ہوائی مدد فراہ‏م کرنے والے بی ۔29 بمباراں نو‏‏ں ایئربیس فراہ‏م کرے گی۔ ایہ جزیرے جاپانی بحری جہاز د‏‏ی ناکہ بندی نو‏‏ں سخت کرنے دے لئی راستہ وی کھول سکدے نيں تے اسنو‏ں جزیرے دے طور اُتے استعمال کرنے تے گھریلو جزیراں اُتے کسی وی حملے دے لئی سپلائی ویہہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ [164] لیفٹیننٹ جنرل اوشیجیما میتسورو د‏‏ی سربراہی وچ اوکیناوا دا دفاع کرنے والی جاپانی فوج د‏‏ی مجموعی تعداد تقریبا، 75،000-100،000 اے ، جنہاں د‏‏ی آبادی اس بھاری آبادی والے جزیرے اُتے ہزاراں شہریاں نے حاصل کيتی۔ اس آپریشن دے لئی امریکی افواج دے پاس دسويں فوج دے تحت ست ڈویژناں (چار امریکی فوج تے تن میرین) وچ مجموعی طور اُتے 183،000 فوجی شامل سن ۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} برطانوی بحر الکاہل دے بیڑے نے اوکیناوا آپریشن وچ امریکی ٹاسک فورس تو‏ں وکھ یونٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ اس دا مقصد ایہ سی کہ فارموسا تے اوکیناوا دے وچکار جزیراں د‏‏ی زنجیر اُتے ہوائی اڈاں اُتے حملہ کرنا سی ، تاکہ جاپانیاں نو‏‏ں اوکی ناوا دے دفاع نو‏‏ں اس سمت تو‏ں تقویت ملی۔ ست روز د‏‏ی شدید بمباری دے بعد اوکیناوا اُتے مرکزی لینڈنگ 1 اپریل نو‏‏ں جزیرے دے مغربی ساحل دے وسطی حصے دے نیڑے ہاگوشی ساحلاں اُتے ہوئی۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} اُتے ، ساحل اُتے بوہت گھٹ مخالفت کيتی گئی سی کیونجے جاپانیاں نے بحری بندوق د‏‏ی فائرنگ تو‏ں کدرے زیادہ فاصلے اُتے واقع امریکیو‏ں نال ملن دا فیصلہ کيتا سی۔ پہلے دن تقریبا 60،000 امریکی فوجی اترے ، انہاں نے نیڑےی دونے ہوائی اڈاں اُتے قبضہ کرلیا تے جزیرے د‏‏ی تنگ کمر دے پار اسنو‏ں دو حصے وچ کٹنے دے لئی اگے ودھایا۔ پہلی وڈی جاپانی جوابی کارروائی 6 تے 7 اپریل نو‏‏ں کامیکاز طیارے دے ذریعہ حملےآں تے بحری فوج دے آپریشن د‏‏ی شکل وچ ہوئی جس نو‏‏ں <nowiki><i id="mwBiQ">دس گو کہتے ہیں</i></nowiki> ۔ ایڈمیرل سیچی آئی ٹی د‏‏ی سربراہی وچ اک فورس ، جس وچ لڑائی جہاز ''یاماتو'' ، لائٹ کروزر ''یاہاگی'' تے اٹھ ڈسٹرائر شامل سن ، جمع کيتا گیا سی۔ ممکنہ حد تک اوکیناوا تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ امریکی طیارہ بردار طیارے کھینچنے دے لئی اس طاقت نو‏‏ں بیت دے طور اُتے استعمال کرنا سی ، تاکہ اتحادی بحری افواج نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کامیکے حملےآں دا خطرہ چھڈ دتا جاسک‏‏ے۔ جاپانیاں نو‏‏ں ایندھن د‏‏ی کمی سی ، اس دے نتیجے وچ ''یاماتو کے'' پاس اوکیناوا تک پہنچنے دے لئی صرف اِنّا ہی کافی سی۔ اوکیناوا تو‏ں دورے دا مقصد ایہ سی کہ اس لڑائی جہاز نو‏‏ں بیچ داں تے اسنو‏ں {{تحویل|18.1|in|cm}} بندوق جزیرے اُتے لڑائی د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی۔ {{Sfn|Cleaver|2018}} اک امریکی آبدوز تے جاسوساں دے طیارے د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھنے دے بعد ، بحری حملے والے طیارے نو‏‏ں جاپانی فورس اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا گیا جس دے نتیجے وچ ''یاماتو'' ، ''یاھاگی'' تے چار تباہ کن ڈُب گئے۔ {{Sfn|Cleaver|2018}} اگلے تن مہینےآں دے دوران وڈے پیمانے اُتے کامیکزی حملےآں وچ شدت آگئی ، جاپان دے ذریعہ کل 5،500 سورٹیاں نے پرواز کيتی۔ {{Sfn|Heinrichs|Gallicchio|2017}} اوکیناوا دے شمالی حصے وچ امریکی فوجیاں نے صرف ہلکی مخالفت دا سامنا کيتا تے تقریبا دو ہفتےآں دے اندر اس علاقے اُتے قبضہ کرلیا گیا۔ اُتے ، جاپان دے اہ‏م دفاع جزیرے دے جنوبی حصے وچ سن ۔ اچھی طرح تو‏ں بھرتی جاپانی فوجیاں دے خلاف تلخ کشمکش لڑی جارہی سی ، لیکن امریکی افواج نے آہستہ آہستہ ترقی کيتی۔ جاپانی مزاحمت دا مرکز ، 29 مئی نو‏‏ں شوری قلعے اُتے قبضہ ، اک اسٹریٹجک تے نفسیا‏‏تی دھچکيا سی۔ {{Sfn|Cleaver|2018}} 21 جون تک منظم مزاحمت ختم نئيں ہوئی سی۔ <ref>Joseph H. Alexander, ''The final campaign: Marines in the victory on Okinawa'' (1996) [https://books.google.com/books?id=P7ltVv2_p-wC short official history online]</ref> لیکن بوہت سارے جاپانی روپوش ہوگئے تے 2 جولائ‏ی تک اس مہم دا اعلان نئيں کيتا گیا۔ اوکیناوا دے لئی جنگ مہنگا ثابت ہوئی تے اس تو‏ں زیادہ طویل عرصہ تک جاری رہیا جس تو‏ں امریکیو‏ں د‏‏ی اصل توقع سی۔ جاپانیاں نے زیادہ تو‏ں زیادہ ہلاکتاں نو‏‏ں پہنچانے دے لئی علاقے نو‏‏ں مہارت دے نال استعمال کيتا۔ {{Sfn|Gailey|2011}} کل امریکی ہلاکتاں 49،451 سن ، جنہاں وچ 12،520 ہلاک یا لاپتہ تے 36،631 زخمی ني‏‏‏‏ں۔ [173] جاپانی ہلاکتاں وچ تقریبا 110 110،000 ہلاک ہوئے ، تے 7،400 افراد نو‏‏ں قیدی بنایا گیا۔ [173] 94 فیصد جاپانی فوجی بہت ساری عام شہریاں دے نال ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PN5IfcJ2X6cC|title=The Battle For Okinawa|last=Yahara|first=Hiromichi|year=1997|isbn=978-0-471-18080-7}}</ref> کامیکیز حملےآں وچ ہر طرح دے 36 جہاز ڈُب گئے ، 368 ہور نقصان پہنچیا تے 7،800 جاپانی طیارے دے نقصان اُتے 4،900 امریکی ملاح ہلاک ہوئے۔ [175] === چین ، 1945 === اپریل 1945 تک چین ست سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں جاپان دے نال جنگ کرچکيا سی۔ دونے ملکاں کئی سال د‏‏ی لڑائیاں ، بم دھماکےآں تے ناکہ بندی تو‏ں تھک چکے سن ۔ آپریشن آئیچی گو وچ جاپانی فتوحات دے بعد ، جاپان برما وچ جنگ ہار رہیا سی تے اسنو‏ں پینڈو علاقےآں وچ چینی نیشنلسٹ فورسز تے کمیونسٹ گوریلااں دے مسلسل حملےآں دا سامنا کرنا پيا سی۔ شاہی جاپانی فوج نے مارچ 1945 وچ مغربی ہنان د‏‏ی جنگ کيت‏ی تیاریاں دا آغاز کيتا۔ جاپانیاں نے اپریل دے اوائل تک مغربی ہنان وچ چینی ہوائی اڈاں اُتے قبضہ کرنے تے ریلوے دے رستےآں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی مجموعی طور اُتے 80،000 جواناں دے لئی 34 ويں ، 47 ويں ، 64 ويں ، 68 ويں تے 116 ويں ڈویژناں دے نال نال 86 ويں آزاد بریگیڈ نو‏‏ں متحرک کيتا۔ <ref name="wilson248">Wilson, Dick. ''When Tigers Fight''. New York, NY: The Viking Press, 1982. p. 248</ref> اس دے جواب وچ ، چینی قومی فوجی کونسل نے چوتھ‏ی محاذ د‏‏ی فوج تے 10 واں تے 27 ويں آرمی گروپ نو‏‏ں ہی ینگقین دے نال بطور کمانڈر انچیف روانہ کيتا۔ <ref name="hsu458">{{Harvard citation no brackets|Hsu|Chang|1971}}.</ref> ايس‏ے دوران ، اس نے [[کونمینگ|کنمنگ]] تو‏ں جیانگ تک ، پوری چینی نیو چھیويں کور ، اک امریکی لیس کور لیس تے برما ایکپیڈیشنری فورس دے سابق فوجیاں ، نو‏‏ں برمنگا کيتا ۔ چینی افواج دے 20 ڈویژناں وچ مجموعی طور اُتے 110،000 جوان سن ۔ چینی تے امریکی فضائیہ دے تقریبا 400 طیارےآں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی۔ چینی افواج نے فیصلہ کن فتح حاصل کيتی تے اس مہم وچ اک وڈا جوابی حملہ کيتا۔ نال ہی نال ، چینی ہینن تے ہوبی وچ اک جاپانی حملے نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ اس دے بعد ، چینی افواج نے جنوبی چین وچ ہنان تے ہوبی صوبےآں نو‏‏ں واپس لے لیا۔ چینیاں نے گوانگسی نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی جوابی کارروائی کيت‏‏ی جو جنوبی چین وچ جاپانیاں دا آخری آخری مضبوط گڑھ سی۔ اگست 1945 وچ ، چینی افواج نے گوانگسی نو‏‏ں کامیابی دے نال واپس لے لیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === بورنیو ، 1945 === [[فائل:Balikpapan landing (AWM 018812).jpg|thumb| امریکی LVTs نے 7 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں آسٹریلیائی فوجیاں نو‏‏ں بالکپپن اُتے اتارا۔]] 1945 د‏‏ی بورنیو مہم جنوب مغربی بحر الکاہل دے علاقے وچ آخری وڈی مہم سی۔ یکم مئی تے 21 جولائ‏ی دے درمیانی عرصے وچ ، پردیس حملےآں دے اک سلسلے وچ ، جنرل لیسلی مرس ہیڈ دے ماتحت ، آسٹریلیائی آئی کور نے اس جزیرے اُتے قابض جاپانی افواج اُتے حملہ کيتا۔ ایڈمرل سیمس کنکائڈ دے ماتحت ، امریکی آسٹریلوی بحری بیڑے اُتے مرکوز ، اتحادی بحریہ تے ہوائی فوج نے ، مہم وچ آسٹریلیائی فرسٹ ٹیکٹیکل ایئرفورس تے امریکی تیرہويں فضائیہ نے وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس مہم دا آغاز یکم مئی نو‏‏ں چھوٹے جزیرے تاراکان اُتے لینڈنگ دے نال ہويا۔ اس دے بعد یکم جون نو‏‏ں شمال مغرب وچ بیک وقت حملہ کيتا گیا ، جزیرے لابان تے برونائی دے ساحل پر۔ اک ہفتہ بعد آسٹریلیائی شہریاں نے شمالی بورنیو وچ جاپانی عہدےآں اُتے حملہ کيتا۔ یکم جولائ‏ی نو‏‏ں بالکپپن وچ دوسری جنگ عظیم دے آخری وڈے عمیق حملے دے بعد اتحادیاں د‏‏ی توجہ اس دے بعد وسطی مشرقی ساحل د‏‏ی طرف موڑ دی۔ اگرچہ اس وقت آسٹریلیا وچ اس مسانو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی ، تے اس دے بعد دے سالاں وچ ، فوجیاں د‏‏یاں جاناں دا بے فائدہ یا "ضائع" ہونے دے ناطے ، اس نے بوہت سارے مقاصد حاصل کیتے ، جداں اہ‏م حصے اُتے قابض اہ‏م جاپانی افواج د‏‏ی تنہائی وچ اضافہ کرنا۔ [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز دا]] ، جو [[پٹرولیم|تیل]] د‏‏ی وڈی فراہمی اُتے قبضہ کردا اے تے اتحادی ملکاں دے جنگی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کردا اے ، جو خراب حالات وچ سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A Military History of Australia|last=Grey|first=Jeffrey|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=0-521-64483-6|location=Cambridge, England}}. pp. 184–186.</ref> بورنیو دے [[سنداکان|سنداکان دے]] آس پاس د‏ی اک انتہائی بدترین سائٹ اُتے ، تقریبا 2500 برطانوی تے آسٹریلیائی قیدیاں وچو‏ں 6 ہی زندہ بچ سک‏‏ے۔ <ref name="prisoners"/> === جاپانی ہوم جزیراں وچ لینڈنگ (1945) === ایو جما ، اوکیناوا ، تے ہور دے جاپانی جزیراں اُتے سخت جنگ لڑی جس دے نتیجے وچ دونے اطراف وچ خوفناک ہلاکتاں ہوئی لیکن آخر کار اس نے جاپانی شکست کھادی اوکیناوا دا دفاع کرنے والے 117،000 اوکیناون تے جاپانی فوجیاں وچو‏ں 94 فیصد ہلاک ہوگئے۔ <ref name="war"/> اپنے بیشتر تجربہ کار پائلٹاں دے نقصان دا سامنا کرنا پيا ، جاپانیاں نے اتحادیاں دے لئی ناقابل قبول حد تو‏ں زیادہ ہلاکتاں پیدا کرنے د‏‏ی کوشش وچ کامی کازی تدبیراں دے استعمال وچ اضافہ کيتا۔ امریکی بحریہ نے بحری ناکہ بندی تے فضائی حملےآں دے ذریعہ اک جاپانی ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ بہت سارے فوجی مورخین دا خیال اے کہ اوکیناوا ماساں جاپانی سرزمین اُتے منصوبہ بند زمینی حملے تو‏ں گریز کرنے دے ذریعہ [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں دا راستہ اختیار کيتا]] ۔ اس نظریہ د‏‏ی وکٹر ڈیوس ہنسن نے وضاحت کيتی اے: "کیونجے اوکیناوا اُتے جاپانی &nbsp; … انہاں دے دفاع وچ بہت سخت سن (ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں منقطع ہوک‏ے وی ، تے سامان د‏‏ی فراہمی دے بغیر) تے ہلاکتاں بہت خوفناک سن لہذا ، متعدد امریکی حکمت عملیاں نے براہ راست حملے دے علاوہ ، سرزمین جاپان نو‏‏ں محکوم کرنے دے متبادل متبادل د‏‏ی تلاش کيتی۔ اس دا مطلب ایٹم بماں د‏‏ی آمد دے نال ہی پیش کيتا گیا ، جس نے جاپانیاں نو‏‏ں امریکی ہلاکتاں دے بغیر [غیر مشروط] ، امن دے لئی مقدمہ دائر کرنے وچ کافی حد تک کم کيتا۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=p4g-DwAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Ripples of Battle: How Wars of the Past Still Determine How We Fight, How We Live, and How We Think|last=Hanson|first=Victor Davis|date=2004|publisher=Anchor Books|isbn=978-0-385-72194-3|edition=illustrated, reprint|language=en|access-date=12 July 2019}}</ref> جنگ دے خاتمے د‏‏ی طرف جدو‏ں اسٹریٹجک بمباری دا کردار زیادہ اہ‏م ہُندا گیا ، بحر الکاہل وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے اسٹریٹجک ایئرفورس دے لئی اک نويں کمانڈ تشکیل دتی گئی سی جو ریاستہائے متحدہ د‏‏ی آرمی ایئر فورس جنرل کرٹس لیمے دے تحت نصف کرہ وچ امریکی سٹرٹیجک بم دھماکے د‏‏ی نگرانی کرے گی۔ . جاپانی صنعتی پیداوا‏‏ر ڈُب گئی کیونجے 67 شہراں دے تقریبا نصف تعمیر شدہ علاقےآں نو‏‏ں بی -29 فائر فائربنگ چھاپےآں نے تباہ کردتا۔ صرف 9-10 مارچ 1945 نو‏‏ں ، ٹوکیو اُتے اگ لگانے والے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے [[آتش زدگی|جھڑپ]] وچ تقریبا 100،000 افراد مارے گئے۔ لیمے نے آپریشن اسٹوریائی اُتے وی نگاہ رکھی ، جس وچ جاپان دے اندرونی آبی گزرگاہاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ہويا دے ذریعے کان کنی کيتی گئی سی ، جس نے جاپان دے ساحلی سمندری ٹریفک د‏‏ی تھوڑی مقدار وچ خلل پیدا کردتا۔ 26 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ دے صدر [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین]] ، [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|چین د‏‏ی نیشنلسٹ حکومت دے]] چیئرمین [[چیانگ کائی شیک|چیانگ کائ شیک]] تے برطانیہ دے وزیر اعظم [[ونسٹن چرچل]] نے پوٹسڈم اعلامیہ جاری کيتا ، جس وچ ہتھیار سُٹن د‏‏ی شرائط دا خاکہ پیش کيتا گیا سی۔ جداں کہ پوٹسڈم کانفرنس وچ جاپان د‏‏ی سلطنت دا اتفاق ہويا۔ اس الٹی میٹم وچ کہیا گیا اے کہ ، جے جاپان ہتھیار نئيں ڈالدا اے تاں ، اسنو‏ں "فوری تے ساری تباہی" دا سامنا کرنا پئے گا۔ <ref name="atomicarchive">{{حوالہ ویب|title=Potsdam Declaration: Proclamation Defining Terms for Japanese Surrender Issued, at Potsdam, July 26, 1945|url=http://www.atomicarchive.com/Docs/Hiroshima/Potsdam.shtml|publisher=National Science Digital Library|accessdate=9 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902045406/http://www.atomicarchive.com/Docs/Hiroshima/Potsdam.shtml|archivedate=2 September 2017}}</ref> === ایٹم بم === [[فائل:Nagasakibomb.jpg|سجے|thumb| [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ناگاساکی اُتے جوہری دھمادے]] تو‏ں مشروم دا بادل 60،000 ودھ رہیا اے &nbsp; پیر (18) &nbsp; 9 اگست 1945 د‏‏ی صبح ہويا وچ کلومیٹر) ]] 6 اگست 1945 نو‏‏ں ، امریکا نے تریخ دے پہلے جوہری حملے وچ جاپانی شہر [[ہیروشیما]] اُتے [[لٹل بوائے|ایٹم بم]] گرایا۔ ہیروشیما اُتے ایٹم بم دھماکے دے بعد جاری کردہ اک پریس ریلیز وچ ، صدر [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومن]] نے جاپان نو‏‏ں خبردار کيتا کہ اوہ ہتھیار ڈال داں یا "ہويا تو‏ں بربادی د‏‏ی بارش د‏‏ی توقع کرن ، جس د‏‏ی طرح اس دھرتی اُتے کدی نئيں دیکھیا گیا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/primary-resources/truman-hiroshima/|title=PBS: Statement By The President|accessdate=15 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150810205913/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/primary-resources/truman-hiroshima/|archivedate=10 August 2015}}</ref> تن دن بعد ، 9 اگست نو‏‏ں ، امریکا نے [[ناگاساکی]] اُتے [[فیٹ مین|اک ہور ایٹم بم]] [[ناگاساکی|گرایا]] ، جو تریخ دا آخری ایٹمی حملہ ا‏‏ے۔ انہاں دو بم دھماکےآں دے براہ راست نتیجے وچ 140،000-240،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے۔ ایٹم بم دھماکےآں د‏‏ی ضرورت اُتے طویل عرصے تو‏ں بحث و مباحثے کیئے جارہے نيں ، حریفاں نے ایہ دعوی کيتا اے کہ بحری ناکہ بندی تے اگ بھڑکانے والی بمباری مہم پہلے ہی یلغار کرچک‏ی اے ، لہذا ایٹم بم غیر ضروری ا‏‏ے۔ اُتے ، دوسرے اسکالراں نے ایہ استدلال کيتا اے کہ ایٹم بم دھماکےآں نے جاپانی حکومت نو‏‏ں ہتھیار سُٹن اُتے حیران کردتا ، آخر کار شہنشاہ نے جنگ روکنے د‏‏ی اپنی خواہش دا اشارہ کيتا۔ جوہری بماں دے حق وچ اک ہور دلیل ایہ اے کہ انہاں نے آپریشن گرنے ، یا طویل ناکہ بندی تے روايتی بمباری مہم تو‏ں بچنے وچ مدد کيت‏ی ، جنہاں وچو‏ں کسی نے وی جاپانی شہریاں دے درمیان زیادہ تو‏ں زیادہ ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مورخ رچرڈ بی فرینک نے لکھیا اے کہ جاپان اُتے سوویت حملے دا امکان کدی نئيں سی کیونجے انہاں دے پاس ہوکیڈو اُتے اک عمیقانہ حملے کرنے د‏‏ی بحری فوج د‏‏ی ناکافی صلاحیت سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The End of the Pacific War: Reappraisals|last=Frank|first=Richard B.|publisher=Stanford University Press|year=2007|isbn=978-0-8047-5427-9|editor-last=Tsuyoshi Hasegawa|page=89|author-link=Richard B. Frank}}</ref> === سوویت داخلہ === [[فائل:RIAN archive 834147 Hoisting the banner in Port-Artur. WWII (1941-1945).jpg|thumb| یکم اکتوبر 1945 نو‏‏ں سوویت بحریہ دے بحر الکاہل دے بحری جہاز بحری جہاز نے پورٹ آرتھر وچ لہرا دتا۔]] فروری 1945 وچ [[یالٹا کانفرنس|یلٹا کانفرنس دے]] دوران سوویت یونین نے جرمنی دے حوالے کرنے دے 90 دن بعد جاپان دے خلاف جنگ وچ داخل ہونے اُتے اتفاق کيتا سی۔ [187] اس وقت سوونت د‏‏ی شرکت نو‏‏ں مانچوریا تے کوریا وچ وڈی تعداد وچ جاپانی افواج دا تختہ بند کرنے دے لئی انتہائی اہ‏م سمجھیا جاندا سی ، تاکہ اوہ یلغار نو‏‏ں ہوم یلغار وچ منتقل کرنے تو‏ں روک سک‏‏ے تاکہ کسی حملے وچ دفاعی کم انجام دے سک‏‏ے۔ {{sfnm|1a1=Gailey|1y=2011|p=405|2a1=Cleaver|2y=2018|2p=228}} 9 اگست ، بالکل شیڈول دے مطابق ، یوروپ وچ جنگ ختم ہونے دے 90 دن بعد ، سوویت یونین منچوریا اُتے حملہ کرکے جنگ وچ داخل ہويا۔ جنگ تو‏ں سخت ، اک ملین تو‏ں زیادہ مضبوط سوویت فوج ، جو یوروپ تو‏ں منتقل ہوئی سی ، [[منچوریا]] وچ جاپانی افواج اُتے حملہ کيتا تے جاپانی ''کانٹاگون'' ( ''کیوانٹ'' آرمی) دے خلاف اک زبردست ضرب لگائی۔ <ref>Raymond L. Garthoff. The Soviet Manchurian Campaign, August 1945. Military Affairs, Vol. 33, No. 2 (Oct. 1969), pp. 312–336</ref> منچورین اسٹریٹجک جارحانہ آپریشن 9 اگست 1945 نو‏‏ں ، جاپانی [[کٹھ پتلی ریاست|پتلی ریاست]] منچوکو اُتے سوویت یلغار دے نال شروع ہويا سی ، تے [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دی]] آخری مہم [[دوسری جنگ عظیم|تھی]] تے 1945 د‏‏ی سوویت - جاپانی جنگ کيت‏ی سب تو‏ں وڈی مہم سی جس نے سوویت یونین دے وچکار دشمنی دا آغاز کيتا سی۔ تقریبا چھ سال دے امن دے بعد سوشلسٹ جمہوریہ تے جاپان د‏‏ی سلطنت۔ براعظم وچ سوویت فائدے منچوکو ، مینججیانگ (اندرونی منگولیا) تے شمالی کوریا سن ۔ جنگ وچ یو ایس ایس آر دا داخلہ جاپانی ہتھیار سُٹن دے فیصلے دا اک اہ‏م عنصر سی کیونجے ایہ ظاہر ہُندا اے کہ سوویت یونین موافق شرائط اُتے مذاکرات دے لئی کسی بیچوان دے طور اُتے کم کرنے نو‏‏ں تیار نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/risingsundecline00john_1/page/806|title=The Rising Sun: the Decline and Fall of the Japanese Empire|last=Toland|first=John|date=2003|publisher=Random House|isbn=0-8129-6858-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/risingsundecline00john_1/page/806 806]}}</ref> === ہتھیار سُٹنا === [[فائل:Douglas MacArthur signs formal surrender.jpg|thumb| ڈگلس میک آرتھر نے {{USS|Missouri|BB-63|6}} اُتے سرنڈر دے باضابطہ جاپانی آلے اُتے دستخط کیتے {{USS|Missouri|BB-63|6}} ، 2 ستمبر 1945۔]] [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ایٹم بم دھماکےآں]] تے سوویت داخلے دے اثرات گہرے سن ۔ 10 اگست نو‏‏ں جاپانی کابینہ نے پوٹسڈیم د‏‏ی شرائط نو‏‏ں اک شرط اُتے قبول کرنے دے لئی "مقدس فیصلہ" کيتا سی: "خود مختار حکمران د‏‏ی حیثیت سے" محترمہ د‏‏ی تعصب "۔ پندرہ اگست نو‏‏ں دوپہر دے وقت ، امریکی حکومت کیت‏‏ی جان بجھ کر مبہم جواب دے بعد ، ایہ کہندے ہوئے کہ شہنشاہ دا "اختیار" اتحادی طاقتاں دے اعلیٰ کمانڈر دے تابع ہوئے گا "، شہنشاہ نے قوم تے پوری دنیا وچ نشر کيتا۔ ہتھیار سُٹن دا متن ، <ref>Sadao Asada. "The Shock of the Atomic Bomb and Japan's Decision to Surrender: A Reconsideration". ''The Pacific Historical Review'', Vol. 67, No. 4 (Nov. 1998), pp. 477–512.</ref> دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ۔ {{bq|text=جے اسيں لڑائی جاری رکھدے نيں تاں ، اس دا نتیجہ نہ صرف جاپانی قوم دے خاتمے تے ناکارہ ہونے دا نتیجہ ہوئے گا ، بلکہ ایہ انسانی رہتل دے مکمل طور اُتے معدوم ہونے دا باعث بنے گا۔|sign=شہنشاہ ہیروہیتو |source=کرین د‏‏ی آواز: 15 اگست 1945 دا شاہی نسخہ 1945<ref>{{cite web |url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/Dip/Crane.html |title=The Voice of the Crane: The Imperial Rescript of 15Aug45 |author=Patrick Clancey |work=ibiblio |publisher=[[یونیورسٹی آف شمالی کیرولائنا ایٹ چیپل ہل]] |accessdate=27 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110051447/http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/Dip/Crane.html |archive-date=10 January 2012 |url-status=live}}</ref>}} جاپان وچ ، 14 اگست نو‏‏ں اوہ دن سمجھیا جاندا اے جدو‏ں بحر الکاہل د‏‏ی جنگ ختم ہوئی۔ اُتے ، چونکہ شاہی جاپان نے حقیقت وچ 15 اگست نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے ، ایہ دن انگریزی بولنے والے ملکاں وچ وی جے ڈے (جاپان وچ فتح) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wanpela.com/holdouts/list.html|title=Chronology of Japanese Holdouts|publisher=Wanpela.com|accessdate=31 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080807114251/http://www.wanpela.com/holdouts/list.html|archivedate=7 August 2008}}</ref> رسمی جاپانی انسٹرومنٹ آف سرینڈر اُتے 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں ، [[خلیج ٹوکیو|ٹوکیو بے وچ ]] لڑائی جہاز {{USS|میسوری|BB-63|6}} اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔ جنرل ڈوگلس میک آرتھر نے اتحادی طاقتاں دے سپریم کمانڈر دے طور اُتے قبول کيتا ، جس وچ متورو شیجیمیتسو تے یوشی جیری عمیو د‏‏ی سربراہی وچ جاپان دے وفد نے متعدد اتحادی ملکاں دے نمائندےآں نو‏‏ں قبول کيتا۔ اس مدت دے بعد ، میک آرتھر ملک د‏‏ی جنگ دے بعد د‏‏ی ترقی د‏‏ی نگرانی دے لئی ٹوکیو گیا۔ جاپانی تریخ وچ اس دور نو‏‏ں [[جاپان اُتے قبضہ|قبضے دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ == ہلاکتاں == === الائیڈ === '''ریاستہائے متحدہ''' [[فائل:Tarawa beach HD-SN-99-03001.JPEG|thumb| نومبر 1943 وچ تراوی دے ساحل اُتے امریکی لاشاں پھیل گئياں]] ایتھ‏ے کچھ 426،000 امریکی ہلاکتاں ہوئیاں: 161،000 ہلاک (جنہاں وچ 111،914 جنگ وچ تے 49،000 غیر جنگ وی شامل نيں) ، 248،316 زخمی ، تے 16،358 گرفتار (موت دا شکار ہونے والے جنگی قیدیاں د‏‏ی گنت‏ی نئيں)۔ <ref name="Cgsc.cdmhost.com">{{حوالہ ویب|url=http://cgsc.cdmhost.com/cdm4/document.php?CISOROOT=/p4013coll8&CISOPTR=130&REC=2|title=United States Dept. of the Army, Army Battle Casualties and Non Battle Deaths in World War II|publisher=Cgsc.cdmhost.com|date=|accessdate=15 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100512130416/http://cgsc.cdmhost.com/cdm4/document.php?CISOROOT=%2Fp4013coll8&CISOPTR=130&REC=2|archivedate=12 May 2010}}</ref><ref>Clodfelter, p. 585</ref> مادی نقصانات 188+ جنگی جہاز سن جنہاں وچ 5 جنگی جہاز ، 11 طیارے بردار جہاز ، 25 کروزر ، 84 ڈسیلیٹر تے ڈسٹرائر یسکارٹس ، تے 63 سب میرینز ، علاوہ 21،255 طیارے شامل سن ۔ اس نے جہازاں تے ہوائی جہاز دے معاملے وچ آئی جے این دے نال یو ایس این نو‏‏ں 2-1 دے تبادلے دا تناسب دتا۔ <ref>Hara, p. 299</ref> فلپائن وچ امریکی محافظاں نو‏‏ں کافی نقصان ہويا۔ فوجی نقصان وچ 27،000 ہلاک (POWs سمیت) ، 75،000 زندہ POW ، تے اک نامعلوم تعداد زخمی ہويا ، بغاوت وچ لڑنے والی بے قاعدگیاں د‏‏ی گنت‏ی نئيں کيت‏‏ی گئی۔ <ref>Gruhl, Werner (2007). Imperial Japan's World War Two. New Brunswick: Transaction Publishers. p. 65. {{آئی ایس بی این|9780765803528}}.</ref> جنگ تو‏ں متعلقہ قلت ، قتل عام ، گولہ باری تے بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں 500،000 تو‏ں 1،000،000 دے درمیان فلپائنی شہری ہلاک ہوگئے۔ <ref>Gruhl, p. 143-144</ref> '''چین''' چینی نیشنلسٹ دے سرکاری اعدادوشمار دے مطابق ، باقاعدہ قومی انقلابی فوج نو‏‏ں ہونے والے نقصانات مجموعی طور اُتے 3،237،000 سن ، جنہاں وچ 1،320،000 ہلاک ، 1،797،000 زخمی ، تے 120،000 لاپتہ سن ۔ چینی کمیونسٹ پارٹی دے فوجیاں نو‏‏ں 584،267 ہلاکتاں ہوئی جنہاں وچ 160،603 ہلاک ، 133،197 لاپتہ ، تے 290،467 زخمی ہوئے۔ ایہ مجموعی طور اُتے 3.82 ملین این آر اے / سی سی پی ہلاکتاں دے مترادف ہوئے گا ، جنہاں وچو‏ں 1.74 ملین ہلاک یا لاپتہ سن ۔ دونے وچ غیرقانونی گوریلا جنگجوواں د‏‏ی کافی تعداد شامل نئيں اے جنھاں نے جاپانیاں تو‏ں لڑنے والے علاقائی جنگجوواں تو‏ں حلف لیا سی۔ <ref>Clodfelter, p. 956</ref><ref>Meng Guoxiang & Zhang Qinyuan, 1995. "关于抗日战争中我国军民伤亡数字问题".</ref> انہاں سمیت ، ریاستہائے متحدہ وچ شائع ہونے والے اک تعلیمی مطالعے وچ چینی فوجی ہلاکتاں دا تخمینہ 6.75 ملین اے جس وچ 3.75 ملین ہلاک یا لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ جنگ وچ 15 لکھ افراد ہلاک ، 750،000 عملی طور اُتے لاپتہ ، بیماری دے سبب 15 لکھ اموات تے 3 لکھ زخمی ہوئے۔ <ref>Ho Ping-ti. Studies on the Population of China, 1368–1953. Cambridge: Harvard University Press, 1959.</ref> اس جنگ وچ چین نو‏‏ں بے پناہ شہری نقصان اٹھانا پيا۔ تخمینے بالکل مختلف نيں ، اگرچہ عام اتفاق رائے اے کہ شہری اموات 17 تو‏ں 22 ملین د‏‏ی حد وچ سن ، زیادہ تر قحط تو‏ں متعلق جنگ تو‏ں وابستہ اسباب تو‏ں سن ۔ <ref>Clodfelter, p. 956</ref> وڈی تعداد وچ اموات جاپان دے جنگی جرائم تو‏ں براہ راست ہوئیاں۔ مثال دے طور اُتے ، "تھری آل" مہم وچ 2.7 ملین چینی شہری ہلاک ہوئے۔ <ref>Himeta, Mitsuyoshi (1995). 日本軍による『三光政策・三光作戦をめぐって [Concerning the Three Alls Strategy/Three Alls Policy By the Japanese Forces]. Iwanami Bukkuretto. p. 43. {{آئی ایس بی این|978-4-00-003317-6}}.</ref> '''دولت مشترکہ''' درمیان ملایا د‏‏ی مہم (130،000 بعض 20،000 آسٹریلیا بنائی)، <ref>Corfield, Justin & Robin (2012). The Fall of Singapore. Singapore: Talisman Books. {{آئی ایس بی این|978-981-07-0984-6}}. Page 743.</ref> برما مہم (86،600)، <ref>Nesbit, The Battle for Burma pp. 240</ref> ہانگ کانگ د‏‏ی جنگ (15،000) ، <ref>Banham, Tony (2005). Not the Slightest Chance: The Defence of Hong Kong, 1941. Hong Kong: Hong Kong University Press. Page 317.</ref> تے مختلف بحری مقابلاں دے ذریعے ، برطانوی سلطنت فورس نے بحر الکاہل تھیٹر وچ تقریبا <ref>Banham, Tony (2005). Not the Slightest Chance: The Defence of Hong Kong, 1941. Hong Kong: Hong Kong University Press. Page 317.</ref> 235،000 ہلاکتاں کيتیاں ، جنہاں وچ تقریبا 82،000 ہلاک (50،000 لڑائی تے 32،000 جنگی قیدی) سن ۔ <ref>Kevin Blackburn, Karl Hack. "Forgotten Captives in Japanese-Occupied Asia". 2007. p. 4. British Empire POWs are given a death rate of 25%.</ref> رائل بحریہ نے بحر الکاہل تے بحر ہند وچ 23 جنگی جہاز کھوئے: 1 لڑاکا جہاز ، 1 بٹلی کروزر ، 1 طیارہ بردار بحری جہاز ، 3 کروزر ، 8 تباہ کن ، 5 سب میرین تے 4 یسکارٹس۔ جنگ دے نتیجے وچ ہندوستان تے برما دے برطانوی سلطنت دے علاقےآں نو‏‏ں نمایاں بالواسطہ نقصانات ہوئے۔ انہاں وچ 1943 دے بنگال قحط وچ 30 لکھ اموات تے برطانوی برما وچ 0.25 تو‏ں 10 لکھ اموات شامل ني‏‏‏‏ں۔ آسٹریلیا نے 45،841 دا نقصان اٹھایا ، بشمول بیماری جداں قدرتی وجوہات تو‏ں اموات تے بیماریاں: جنہاں وچ 17،501 افراد ہلاک ہوئے (جنہاں وچ قیدیاں وچ POW اموات شامل نيں) ، 13،997 زخمی ، تے 14،345 زندہ بجلی <ref>Long (1963), pp. 633–34</ref> نیوزی لینڈ نے 578 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا ، نامعلوم تعداد وچ زخمی یا گرفتار ہوئے۔ <ref>"Honouring NZ's Pacific War dead". Beehive. 15 August 2005. Retrieved 31 October 2010.</ref> رائل آسٹریلیائی بحریہ دے 6 جنگی جہاز جنہاں وچ 29،391 ٹن سن ، ڈُب گئے: 3 کروزر ( ''کینبرا'' ، ''پرتھ'' ، تے ''سڈنی'' ) ، 2 تباہ کن ( ''ویمپائر'' تے ''واائجر'' ) ، تے 3 کارویٹ ( ''آرمیڈیل'' ، ''جیلونگ'' ، تے ''والارو)'' ، جو بعد وچ دو سن ۔ حادثات).<ref name="naval-history.net2">[http://www.naval-history.net/WW2aBritishLosses10tables.htm BRITISH LOSSES & LOSSES INFLICTED ON AXIS NAVIES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424104208/http://www.naval-history.net/WW2aBritishLosses10tables.htm|date=24 April 2019}}. National Museum of the Royal Navy. Retrieved 24 Feb. 2018.</ref> '''ہور''' جھیل کھسان ، خلکن گول ، چین وچ تعینات مشیراں ، تے منچوریہ تے کرلیس وچ 1945 د‏‏ی کارروائیاں دے وچکار جاپان دے خلاف سوویت ہلاکتاں کل 68،612: 22،731 ہلاک / لاپتہ تے 45،908 زخمی ہوئے۔ <ref>(12,031 killed and 24,425 wounded in the 1945 [[Soviet invasion of Manchuria]], 10,495 killed and 21,456 wounded in the 1938 [[Battle of Lake Khasan]] and 1939 [[Battles of Khalkhin Gol]]), 205 advisors killed in China.</ref> مادی نقصانات وچ کچھ 1،000 ٹینک تے اے ایف وی ، 5 لینڈنگ جہاز ، تے 300 طیارے شامل سن ۔ <ref>Japanese Monograph no. 154: Record of Operations against Soviet Russia, Eastern Front August 1945 Page 39.</ref><ref>Russell, Richard A., Project Hula: Secret Soviet-American Cooperation in the War Against Japan, Washington, D.C.: Naval Historical Center, 1997, {{آئی ایس بی این|0-945274-35-1}}, pp. 30–31.</ref><ref>Coox, Alvin (July 1973). "The Lake Khasan Affair of 1938: Overview and Lessons". Soviet Studies. 25 (1): 53.</ref> منگولین د‏‏ی ہلاکتاں 753 سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Russia and USSR in Wars of the 20th Century|url=http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51|accessdate=11 July 2008|publisher=И.И.Ивлев|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080505031426/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_10_1.html#5_10_51 <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=5 May 2008}}</ref> ایسٹ انڈیز مہم دے اختتام اُتے پوری 140،000 مضبوط رائل ڈچ ایسٹ انڈیز فوج ہلاک ، گرفتار یا لاپتہ ہوگئی۔ کارروائی وچ 1،500 نوآبادیات‏ی تے 900 ڈچ فوجی مارے گئے۔ <ref>"WORLD WAR II: THE DEFENSIVE PHASE", US Army Center Of Military History, p. 87</ref> بیشتر نوآبادیات‏ی فوجی موقع اُتے ہی آزاد ہوگئے سن یا ویران۔ نسلی ڈچ فوجیاں وچو‏ں 900 کارروائی وچ مارے گئے تے 37،000 قیدی بن گئے۔ انہاں وچو‏ں 8،500 بجلی د‏‏ی قید وچ ہلاک ہوجاواں گی۔ <ref>Kevin Blackburn, Karl Hack. "Forgotten Captives in Japanese-Occupied Asia". 2007. p. 4.</ref> بحر الکاہل وچ ڈچ بحری بحری نقصان وچ 14 وڈے جنگی جہاز تے 14 معمولی افراد سن جنہاں د‏‏ی تعداد تقریبا 40،427 ٹن اے: 2 کروزر (جاوا تے ڈی روئٹر) ، 7 تباہ کن (ایورٹسن ، کورٹنر ، پیٹ ہین ، وِٹ ڈی وِنگ ، بینکرٹ ، وان نیس تے وان گینٹ) ) ، 5 آبدوزاں (کے XVIII ، K XVII ، K XIII ، KX ، تے K VII) ، 7 معدنیات (پرنس وین اورنجے ، پی پیٹریہ ، بنگکالان ، ریجیل ، سومینپ ، کراکاؤ ، تے گوڈن لیو ، جنہاں وچو‏ں بیشتر دا سرقہ سی) ، تے 7 بارودی سرنگاں (اے ، بی ، ڈی ، سی ، پیٹر ڈی بیٹر ، ایلینڈ ڈوبوس ، تے جان وین ایمسٹیل)۔ ایسٹ انڈیز اُتے جاپانی قبضے دے دوران تقریبا 30،000 ڈچ تے 300،000 انڈونیشی جبری مزدور ہلاک ہوگئے ، <ref>United Nations, Economic and Social Council, Report of the Working Group for Asia and the Far East, Supp. 10. 1947 pp. 13–14</ref> جدو‏ں کہ 3 لکھ انڈونیشی شہری قحط سالی وچ ہلاک ہوگئے۔ <ref>Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}}, pp 19, 143</ref> ڈچ د‏‏ی طرح ، فرانسیسی انڈوچائنا وچ 65،000 مضبوط فرانسیسی نوآبادیات‏ی فوج (16،500 یورپی فرانسیسی تے 48،500 نوآبادیات‏ی) جاپانی حملے دے اختتام اُتے منتشر ہوگئی۔ 2،129 یورپی فرانسیسی تے 2،100 انڈوچینی نوآبادیات‏ی فوجی مارے گئے ، جدو‏ں کہ 12،000 فرانسیسی تے 3،000 نوآبادیات‏ی فوجیاں نو‏‏ں قیدی دے طور اُتے رکھیا گیا سی۔ فرانسیسی انڈوچائنا وچ جاپانی قبضے دے دوران 1-2 ملین اموات ہوئیاں ، زیادہ تر 1945 ویتنامی قحط د‏‏ی وجہ تاں۔ <ref>Marr, David G. (1995). Vietnam 1945: The Quest for Power. University of California Press. Page 61.</ref> === محوری === [[فائل:Deceased Japanese soldiers after Battle of the Tenaru, Guadalcanal, 1942.jpg|thumb| اک دے بعد IJA فوجیاں خودکش انچارج وچ امریکی میرین عہدےآں اُتے گوادل نہر]] [[فائل:Tokyo kushu 1945-3.jpg|thumb| مارچ 1945 وچ ، آپریشن میٹنگ ہاؤس دے ناں تو‏ں موسوم ، [[توکیو|ٹوکیو وچ ]] اگ لگنے تو‏ں اک اندازے دے مطابق اک لکھ افراد ہلاک ہوئے ]] جنگ دے دوران 800،000 جاپانی شہری <ref>Ishikida, Miki (2005). Toward Peace: War Responsibility, Postwar Compensation, and Peace Movements and Education in Japan. iUniverse, Inc. (13 July 2005). p. 30. {{آئی ایس بی این|978-0595350636}}. Retrieved 4 March 2016.</ref> تے 2 ملین تو‏ں زیادہ جاپانی فوجی ہلاک ہوگئے۔ مارچ 196464 وچ جاپانی وزارت صحت تے بہبود دے ریلیف بیورو د‏‏ی مرتب کردہ اک رپورٹ دے مطابق ، جنگ دے دوران جاپانی فوج تے بحریہ د‏‏ی مشترکہ اموات (1937–45) وچ تقریبا 2،1212،11 افراد شامل سن ، جنہاں وچ زیادہ تر امریکیو‏ں تے انہاں دے اتحادیاں دے خلاف سن (1.1 چین د‏‏ی سرزمین ، چینی مزاحمتی تحریک دے خلاف جنگ دے دوران ، سولومنز ، جاپان ، تائیوان ، وسطی بحر الکاہل ، تے فلپائن ورگی جگہاں اُتے یا مختلف چینی دھڑاں (500،000+) دے خلاف ، بنیادی طور اُتے این آر اے تے سی سی پی دے خلاف + ملین)۔ منچوریہ تے برما مہم وچ ۔ نقصانات کچھ اس طرح تو‏ں ٹُٹ گئے: <ref>{{حوالہ ویب|title=Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964.|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=2016-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|archivedate=11 March 2016}}</ref> <poem>'''کلید: <u> مقام </u> ، فوج ہلاک،''بحریہ ہلاک ،''(کل ہلاک)''' <u> جاپان مناسب </u>: 58،100، ''45، 800،' '(103،900) <u> بونن جزیرے </u>: 2،700 ، ''12 ، 500 ،' '(15،200) <u> اوکیناوا </u>: 67،900 ، ''21 ، 500 ،' '(89،400) <u> فارموسا (تائیوان) </u>: 28،500 ، ''10 ، 600 ،' '(39،100) <u> کوریا </u>: 19،600 ، '' 6،900 ، '' (26،500) <u> سخالین ، الیشیان تے کوریل جزیرے </u>: 8،200 ، '' 3،200 ، '' (11،400) <u> منچوریہ </u>: 45،900 ، '' 800 ، '' (46،700) <u> چین (بشمول ہانگ کانگ) </u>: 435،600 ، ''20 ، 100 ،' '(455،700) <u> سائبیریا </u>: 52،300 ، '' 400 ، '' (52،700) <u> وسطی بحر الکاہل </u>: 95،800 ، '' 151،400 ، '' (247،200) <u> فلپائن </u>: 377،500 ، '' 121،100 ، '' (498،600) <u> فرانسیسی انڈوچائنا </u>: 7،900 ، '' 4،500 ، '' (12،400) <u> سیئی لینڈ </u>: 6،900 ، '' 100 ، '' (7،000) <u> برما (بشمول ہندوستان) </u>: 163،000 ، '' 1،500 ، '' (164،500) <u> ملایا تے سنگاپور </u>: 8،500 ، '' 2،900 ، '' (11،400) <u> انڈمن و نکوبار جزیرے </u>: 900 ، '' 1،500 ، '' (2،400) <u> سماترا </u>: 2،700 ، '' 500 ، '' (3،200) <u> جاوا </u>: 2،700 ، '' 3،800 ، '' (6،500) <u> کم سنڈا </u>: 51،800 ، '' 1،200 ، '' (53،000) <u> بورنیو </u>: 11،300 ، '' 6،700 ، '' (18،000) <u> مناواں </u>: 1،500، '' 4،000، '' (5،500) <u> مولوکاس </u>: 2،600، '' 1،800، '' (4،400) <u> نیو گنی </u>: 112،400 ، ''15 ، 200 ،' '(127،600) <u> بسمارک جزیرہ نما </u>: 19،700 ، ''10 ، 800 ،' '(30،500) <u> سولومن جزیرے </u>: 63،200 ، '' 25 ، 000 ، '' (88،200) <u> کل </u>: 1،647،200 ، '' 473،800 ، '' (2،121،000) </poem> آئی جے این نے 341 تو‏ں زیادہ جنگی جہاز کھوئے ، جنہاں وچ 11 لڑاکا جہاز ، 25 طیارہ بردار بحری جہاز ، 39 کروزر ، 135 تباہ کن ، تے 131 آبدوزاں شامل سن ، جو مکمل طور اُتے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ دے خلاف کارروائی وچ سن۔ IJN تے IJA نے مل ک‏ے کچھ 45،125 طیارے کھوئے۔ <ref>Hara p. 297-299</ref> جاپان د‏‏ی اتحادی جرمنی نے بحر الکاہل تے بحر الکاہل وچ 10 آبدوزاں تے چار معاون کروزر ( <nowiki><i id="mwCAU">تھور</i></nowiki> ، <nowiki><i id="mwCAc">مشیل</i></nowiki> ، <nowiki><i id="mwCAk">پینگوئن</i></nowiki> تے <nowiki><i id="mwCAs">کورمونان</i></nowiki> ) کھوئے۔ انہاں چاراں ہی نے الائیڈ شپنگ دے 420،467 مجموعی ٹن ڈُبے۔ === جنگی جرائم === [[فائل:LeonardGSiffleet.jpg|thumb| 24 اکتوبر 1943 نو‏‏ں آسٹریلیائی جنگی قیدیسارجنٹ لیونارڈ جی. سپیشلٹ ، ایم اسپیشل یونٹ دے اک جاپانی افسر ، یاسونو چیکاؤ دے سر قلم کيتا گیا۔ AWM تصویر۔]] 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر پر]] جاپانی حیرت انگیز [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] دوران 2،403 غیر لڑاکا فوجی (2،335 غیر جانبدار فوجی اہلکار تے 68 عام شہری) ہلاک تے 1،247 زخمی ہوئے۔ چونکہ ایہ حملہ جنگ یا کسی واضح انتباہ دے اعلان دے بغیر ہويا اے ، لہذا اسنو‏ں ٹوکیو ٹرائلز نے [[جنگی جرائم|جنگی جرم قرار دتا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Tokyo War Crimes Trial: The Pursuit of Justice in the Wake of World War II|last=Yuma Totani|date=1 April 2009|publisher=[[Harvard University Asia Center]]|page=57}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Understanding International Law|last=Stephen C. McCaffrey|date=22 September 2004|publisher=[[AuthorHouse]]|pages=210–229|author-link=Stephen McCaffrey}}</ref> بحر الکاہل د‏‏ی جنگ دے دوران ، جاپانی فوجیاں نے آس پاس د‏ی قوماں دے لکھاں غیر [[جنگی قیدی|جنگی جنگی جنگی قیدیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP3.HTM|title=Rummel, R.J. '''Statistics of Democide: Genocide and Mass Murder since 1900''' Chapter 3. LIT Verlag Münster-Hamburg-Berlin-Wien-London-Zürich (1999)|publisher=Hawaii.edu|accessdate=31 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323044733/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP3.HTM|archivedate=23 March 2010}}</ref> [[دوسری چین-جاپانی جنگ|چین]] تے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری جنگ]] (1937 S1945) دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 20 ملین چینی ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml|title=BBC – History – World Wars: Nuclear Power: The End of the War Against Japan|website=bbc.co.uk|accessdate=1 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128194317/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml|archivedate=28 November 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-08/15/content_468908.htm|title=Remember role in ending fascist war|publisher=|accessdate=6 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107080147/http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-08/15/content_468908.htm|archivedate=7 November 2015}}</ref> یونٹ 731 دوسری جنگ عظیم دے دوران شہری آبادی اُتے جنگ دے وقت ہونے والے مظالم د‏‏ی اک مثال سی ، جتھ‏ے ہزاراں [[ہان چینی|چینی]] تے کورین شہریاں دے نال نال [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی]] جنگی قیدیاں اُتے وی تجربات کیتے گئے سن ۔ فوجی مہماں وچ ، امپیریل جاپانی فوج نے چینیاں اُتے [[حیاتیاندی سازندہ|حیاتیاندی ہتھیاراں]] تے کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال کيتا ، جس وچ لگ بھگ 400،000 عام شہری مارے گئے۔ [[نانجنگ قتل عام|نانکنگ قتل عام]] اک سویلین آبادی اُتے جاپانی فوجیاں دے ذریعہ ہونے والے مظالم د‏‏ی اک ہور مثال ا‏‏ے۔ [[فائل:Chinese killed by Japanese Army in a ditch, Hsuchow.jpg|thumb| امپیریل جاپانی فوج ، شوچو دے ہتھو‏ں مارے جانے دے بعد چینی لاشاں کھادی وچ پھنس گئياں]] ٹوکیو ٹریبونل دے نتائج دے مطابق ، مغربی قیدیاں د‏‏ی موت د‏‏ی شرح 27٪ سی ، جو جرمنی تے اطالویاں دے تحت ہونے والے جنگی قیدیاں د‏‏ی نسبت ست گنیازیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="prisoners"/> جبری مزدوری دا سب تو‏ں بدنام استعمال برما - سیئی لینڈ " ڈیتھ ریلوے " د‏‏ی تعمیر وچ ہويا۔ مشرق بعید وچ جاپانی قید خانے دے کیمپاں وچ لگ بھگ 1،536 امریکی شہری بدسلوکی تے بدسلوکی دے سبب ہلاک یا دوسری صورت وچ ہلاک ہوگئے۔ اس دے مقابلے وچ ، یورپ وچ جرمن قید خانے دے کیمپاں وچ 883 امریکی شہری ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.navy.mil/library/online/usprisoners_japancomp.htm#world|title=U.S. Prisoners of War and Civilian American Citizens Captured and Interned by Japan in World War II: The Issue of Compensation by Japan.|website=history.navy.mil|accessdate=23 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140528114728/http://www.history.navy.mil/library/online/usprisoners_japancomp.htm#world|archivedate=28 May 2014}}</ref> ادارہ جاندی جنسی غلامی د‏‏ی اک وسیع پیمانے اُتے تشہیر د‏‏ی جانے والی مثال " [[خواتین برائے تسکین|سکو‏ن والی خواتین]] " نيں ، جو 200،000 خواتین دے لئی اک خوشگواریت نيں ، زیادہ تر کوریا تے چین تو‏ں نيں ، جنہاں نے دوسری جنگ عظیم دے دوران امپیریل جاپانی فوج دے کیمپاں وچ خدمات انجام دتیاں۔ کچھ 35 ڈچ سکو‏ن خواتین 1948 وچ باتویہ ملٹری ٹریبونل دے سامنے اک کامیاب مقدمہ لاواں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=JhY8ROsA39kC|title=Supranational Criminal Prosecution of Sexual Violence|last=de Brouwer|first=Anne-Marie|publisher=Intersentia|year=2005|isbn=90-5095-533-9|page=8}}</ref> 1993 وچ ، چیف کابینہ دے سکریٹری یحیی کون نے کہیا کہ خواتین نو‏‏ں جاپان د‏‏ی جنگی وقت د‏‏ی فوج دے ذریعہ چلائے جانے والے کوٹھے خاناں اُتے مجبور کيتا گیا۔ ہور جاپانی رہنماواں نے 2001 وچ سابق وزیر اعظم جونیچرو کوئزومی سمیت معافی منگ لی ا‏‏ے۔ 2007 وچ ، اس وقت دے وزیر اعظم [[شینزو آبے|شنزے آبے]] نے زور دے ک‏ے کہیا: "حقیقت ایہ اے کہ ، جبرا زبردستی کيتی گئی تاں ایہ ثابت کرنے دے لئی کوئی ثبوت موجود نئيں اے "۔ تھری ''آلز'' پالیسی ( ''سنکا سکوسن'' ) اک جاپان د‏‏ی ''زلزلے والی'' زمین د‏‏ی پالیسی سی جو چین وچ اختیار کيتی گئی سی ، ایہ تِناں اتحادی نيں: ''"سب نو‏‏ں مار ڈالو ، سب نو‏‏ں جلا دو تے سب نو‏‏ں پرت دو"'' ۔ راکیچی تناکا نے سن 1940 وچ شروع کيتا ، ''سانہاں دا سکوسن'' 1942 وچ [[شمالی چین]] وچ یاسوجی اوکامورا نے پورے پیمانے اُتے نافذ کيتا سی۔ مؤرخ میتسوشی ہمیٹا دے مطابق ، جھلس کر زمین د‏‏ی مہم "2.7 تو‏ں زیادہ" د‏‏ی ہلاکت دا ذمہ دار سی &nbsp; ملین "چینی شہری۔ <ref>Himeta, Mitsuyoshi (姫田光義) (日本軍による『三光政策・三光作戦をめぐって』) (''Concerning the Three Alls Strategy/Three Alls Policy By the Japanese Forces''), Iwanami Bukkuretto, 1996, Bix, ''Hirohito and the Making of Modern Japan'', 2000.</ref> امریکی فوجیاں دے ذریعہ جاپانی فوجیاں د‏‏ی کھوپئی تے ہور باقیات جمع کرنے دا مطالعہ کئی مطالعات دے ذریعہ ہويا جس وچ اتحادی فوج دے حکا‏م تے امریکی جنگی پریس دے ذریعہ تبصرہ کرنے دے لئی کافی حد تک وسیع پیمانے اُتے پائے گئے سن ۔ <ref>Simon Harrison, ''Dark Trophies: hunting and the enemy body in modern war'', Berghahn Booksl, 2012</ref> جاپان دے ہتھیار پھینکنے دے بعد ، مشرق بعید دے لئی بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل 29 اپریل 1946 تو‏ں 12 نومبر 1948 تک اچیگایا ، ٹوکیو وچ منعقد ہويا تاکہ انتہائی سنگین جنگی جرائم دا الزام عائد کرنے والےآں د‏‏ی آزمائش د‏‏ی جاسک‏‏ے ۔ دراں اثنا ، کم اعداد و شمار دے لئی پورے ایشیاء تے بحر الکاہل وچ پرتن والی طاقتاں دے ذریعہ فوجی ٹریبونلز دا انعقاد وی کيتا گیا۔ <ref>Dennis et al. 2008, pp. 576–577.</ref><ref>McGibbon 2000, pp. 580–581.</ref> == ہور ویکھو == {{Portal|World War II|War|Japan}} * [[دوسری جنگ عظیم دا یورپی تھیٹر]] * [[جاپان د‏‏ی سلطنت د‏‏ی مسلح افواج وچ اختلاف]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ جاپانی-امریکی خدمات|دوسری جنگ عظیم وچ جاپانی- امریکی خدمات]] * [[جاپانی ہول آؤٹ|جاپانی ٹھکانے]] * [[سلطنت جاپان دے خلاف چینی مزاحمت وچ جاپانی]] * [[بحرالکاہل جنگ دی مہمات]] * [[سانچہ:ٹائم لائن دوسری جنگ عظیم- بحر الکاہل تھیٹر|ٹائم لائن دوسری جنگ عظیم- بحرالکاہل تھیٹر]] * یاسوکونی زیارت == نوٹ == {{حواشی|32em}} == حوالے == {{حوالے}} === ذرائع === {{refbegin|32em}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/fireinskyairwari0000berg|title=Fire in the Sky: The Air War in the South Pacific|last=Bergerud|first=Eric M.|publisher=Westview Press|year=2000|isbn=0-8133-3869-7|location=Boulder, Colorado|authorlink=|url-access=registration}} * Blair Jr., Clay. ''Silent Victory''. Philadelphia: Lippincott, 1975 (submarine war). * {{cite book|title=British and Japanese Military Leadership in the Far Eastern War, 1941–1945 Volume 17 of Military History and Policy Series|last1=Bond|first1=Brian|last2=Tachikawa|first2=Kyoichi|date=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0-7146-8555-7}} * Buell, Thomas. ''Master of Seapower: A Biography of Admiral Ernest J. King'' Naval Institute Press, 1976. * ——. ''The Quiet Warrior: A Biography of Admiral Raymond Spruance''. 1974. * {{Cite book|title=China's Bitter Victory: War with Japan, 1937–45|last=Ch'i|first=Hsi-Sheng|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1992|isbn=978-1-56324-246-5|editor=James C. Hsiung|location=Armonk, NY|chapter=The Military Dimension, 1942–1945|ref=harv|editor2=Steven I. Levine}} * Channel 4 (UK). ''Hell in the Pacific'' (television documentary series). 2001. * {{cite book|title=Tidal Wave: From Leyte Gulf to Tokyo Bay|last=Cleaver|first=Thomas McKelvey|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2018|isbn=978-1-4728-2546-9|ref=harv}} * Costello, John. ''The Pacific War''. 1982, overview * Craven, Wesley, and James Cate, eds. ''The Army Air Forces in World War II. Vol. 1, Plans and Early Operations, January 1939 to August 1942''. University of Chicago Press, 1958. Official history; Vol. 4, The Pacific: Guadalcanal to Saipan, August 1942 to July 1944''. 1950; Vol. 5, The Pacific: Matterhorn to Nagasaki''. 1953. * {{cite book|title=The Battle of Leyte Gulf: 23–26 October 1944|last=Cutler|first=Thomas|publisher=Naval Institute Press|year=1994|isbn=1-55750-243-9|location=Annapolis, Maryland, U.S.|ref=harv}} * {{cite book|title=Fighting in World War II: The Battles Between American and Japanese Aircraft Carriers|last=Degan|first=Patrick|publisher=McFarland & Company Inc.|year=2003|isbn=0-7864-1451-0|edition=New|location=Jefferson, North Carolina}} * {{cite book|title=The Oxford Companion to Australian Military History|last1=Dennis|first1=Peter|last2=Grey|first2=Jeffrey|last3=Morris|first3=Ewan|last4=Prior|first4=Robin|last5=Bou|first5=Jean|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=978-0-19-551784-2|edition=Second|location=Melbourne}} * {{cite book|title=In the Service of the Emperor: Essays on the Imperial Japanese Army|last=Drea|first=Edward J.|publisher=[[University of Nebraska Press]]|year=1998|isbn=0-8032-1708-0|location=Nebraska|ref=harv}} * Dunnigan, James F., and [[Albert A. Nofi]]. ''The Pacific War Encyclopedia.'' Facts on File, 1998. 2 vols. 772p. * {{cite book|title=Kaigun: strategy, tactics, and technology in the Imperial Japanese Navy, 1887–1941|last=Evans|first=David C|last2=Peattie|first2=Mark R|publisher=Naval Institute Press|year=1997|isbn=0-87021-192-7|location=Annapolis, Maryland|ref=harv|author2-link=Mark Peattie}} * {{cite book|title=The War in the Pacific: From Pearl Harbor to Tokyo Bay|last=Gailey|first=Harry A.|publisher=Random House Publishing Group|year=2011|isbn=978-0-307-80204-0|edition=reprint, 1995|location=|ref=harv}} * {{cite book|title=Nomonhan, 1939: The Red Army's Victory That Shaped World War II|last=Goldman|first=Stuart|publisher=Naval Institute Press|year=2012|isbn=978-1-61251-098-9|ref=harv}} * Gordon, David M. "The China-Japan War, 1931–1945" ''Journal of Military History'' (January 2006) v 70#1, pp 137–82. Historiographical overview of major books * Seki, Eiji. (2006). ''Mrs. Ferguson's Tea-Set, Japan and the Second World War: The Global Consequences Following Germany's Sinking of the SS Automedon in 1940.'' London: [[Global Oriental]]. {{ISBN|978-1-905246-28-1}} (cloth) (reprinted by [[University of Hawaii Press]]), Honolulu, 2007. [https://web.archive.org/web/20080603230645/http://www.uhpress.hawaii.edu/cart/shopcore/?db_name=uhpress&page=shop%2Fflypage&product_id=4475&PHPSESSID=75b7d372eb6f6c4d747ec0a150c42ead previously announced as ''Sinking of the SS Automedon and the Role of the Japanese Navy: A New Interpretation'']. * {{cite book|title=Japanese Destroyer Captain|last=Hara|first=Tameichi|date=2011|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-59114-384-0|location=Annapolis, Maryland}} * {{cite book|title=Dark Trophies. Hunting and the Enemy Body in Modern War|last=Harrison|first=Simon|date=2012|publisher=Berghahn Books|isbn=978-0-85745-499-7|location=New York City}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/retributionbattl00hast|title=Retribution|last=Hastings|first=Max|date=2008|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-26351-3}} * Hayashi, Saburo and [[Alvin Coox|Alvin, Coox]]. ''Kogun: The Japanese Army in the Pacific War''. Quantico, Virginia: Marine Corps Assoc., 1959. * {{cite book|title=Implacable Foes: War in the Pacific, 1944–1945|last=Heinrichs|first=Waldo H.|last2=Gallicchio|first2=Marc S.|publisher=Oxford University Press|year=2017|isbn=978-0-19-061675-5|location=|ref=harv}} * {{cite book|title=The Pacific War: The Strategy, Politics, and Players that Won the War|last=Hopkins|first=William B.|publisher=Zenith Press|year=2010|isbn=978-0-7603-3975-6|ref=harv}} * {{cite book|title=Neptune's Inferno: The U.S. Navy at Guadalcanal|last=Hornfischer|first=James D.|publisher=Random House Publishing Group|year=2011|isbn=978-0-553-38512-0|authorlink=James D. Hornfischer}} * {{cite book|title=The Fleet at Flood Tide: The U.S. at Total War in the Pacific, 1944–1945|last=Hornfischer|first=James D.|publisher=Random House Publishing Group|year=2016|isbn=978-0-345-54872-6|authorlink=James D. Hornfischer}} * Hsiung, James C. and Steven I. Levine, eds. ''China's Bitter Victory: The War with Japan, 1937–1945'' M. E. Sharpe, 1992 * Hsi-sheng, Ch'i. ''Nationalist China at War: Military Defeats and Political Collapse, 1937–1945'' University of Michigan Press, 1982 * {{cite book|title=History of The Sino-Japanese War (1937–1945)|author1=Hsu Long-hsuen|author2=Chang Ming-kai|publisher=Chung Wu Publishing|year=1971|edition=2nd|location=Taipei, Taiwan Republic of China|translator=Wen Ha-hsiung|ref={{harvid|Hsu|Chang|1971}}}} * Inoguchi, Rikihei, Tadashi Nakajima, and Robert Pineau. ''The Divine Wind''. Ballantine, 1958. Kamikaze. * James, D. Clayton. ''The Years of MacArthur''. Vol. 2. Houghton Mifflin, 1972. * {{cite book|url=https://archive.org/details/makingofmodernja00jans|title=The Making of Modern Japan|last=Jansen|first=Marius B.|publisher=Harvard University Press|year=2002|isbn=0-674-00334-9|location=Cambridge, Mass|ref=harv|authorlink=Marius Jansen|origyear=}} * {{cite book|title=Rays of the Rising Sun: Japan's Asian Allies 1931–1945 Volume 1: China and Manchukuo|last1=Jowett|first1=Phillip|date=2005|publisher=Helion and Company Ltd.|isbn=1-874622-21-3|ref=Jowett}} * Kirby, S. Woodburn ''The War Against Japan''. 4 vols. London: H.M.S.O., 1957–1965. Official Royal Navy history. * {{cite web|first=Klemen|last=L|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/index.html|title=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942|date=1999–2000|access-date=2020-10-02|archive-date=2011-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726053035/http://www.dutcheastindies.webs.com/index.html|dead-url=yes}} * Leary, William M. ''We Shall Return: MacArthur's Commanders and the Defeat of Japan''. University Press of Kentucky, 1988. * {{cite book|url=https://www.awm.gov.au/collection/RCDIG1070206/|title=The Final Campaigns|last=Long|first=Gavin|publisher=Australian War Memorial|year=1963|series=Australia in the War of 1939–1945. Series 1&nbsp;– Army|volume=Volume 7|location=Canberra|oclc=1297619}} * {{cite book|title=The First Team and the Guadalcanal Campaign: Naval Fighter Combat from August to November 1942|last=Lundstrom|first=John B.|publisher=[[US Naval Institute]] Press|year=2005|isbn=1-59114-472-8|edition=New|location=Annapolis, Maryland}} * Matloff, Maurice and Snell, Edwin M. [http://www.history.army.mil/books/wwii/Sp1941-42/index.htm ''Strategic Planning for Coalition Warfare 1941–1942''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528225133/http://www.history.army.mil/books/wwii/SP1941-42/index.htm |date=2015-05-28 }}, [[United States Army Center of Military History]], Washington, D. C., 1990 * {{cite book|url=https://www.awm.gov.au/collection/RCDIG1070204/|title=South-West Pacific Area&nbsp;– First Year|last=McCarthy|first=Dudley|publisher=Australian War Memorial|year=1959|series=Australia in the War of 1939–1945. Series 1&nbsp;– Army|volume=Volume 5|location=Canberra|oclc=3134247}} * {{cite book|title=The Oxford Companion to New Zealand Military History|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=0-19-558376-0|editor-last=McGibbon|editor-first=Ian|location=Auckland}} * {{cite book|title=War Plan Orange: The U.S. Strategy to Defeat Japan, 1897–1945|last=Miller|first=Edward S.|publisher=US Naval Institute Press|year=2007|isbn=978-1-59114-500-4|ref=harv}} * [[Samuel Eliot Morison|Morrison, Samuel, Elliot]], ''[[History of United States Naval Operations in World War II]]''. Vol. 3, The Rising Sun in the Pacific. Boston: Little, Brown, 1961; Vol. 4, Coral Sea, Midway and Submarine Actions. 1949; Vol. 5, The Struggle for Guadalcanal. 1949; Vol. 6, Breaking the Bismarcks Barrier. 1950; Vol. 7, Aleutians, Gilberts, and Marshalls. 1951; Vol. 8, New Guinea and the Marianas. 1962; Vol. 12, Leyte. 1958; vol. 13, The Liberation of the Philippines: Luzon, Mindanao, the Visayas. 1959; Vol. 14, Victory in the Pacific. 1961. * Okumiya, Masatake and Fuchida, Mitso. ''Midway: The Battle That Doomed Japan''. Naval Institute Press, 1955. * {{cite book|url=https://archive.org/details/shatteredswordun0000pars|title=Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway|last=Parshall|first=Jonathan|last2=Tully|first2=Anthony|publisher=Potomac Books|year=2005|isbn=1-57488-923-0|location=Dulles, Virginia|ref=harv}} * {{cite book|title=Sunburst: The Rise of Japanese Naval Air Power, 1909–1941|last=[[Mark Peattie|Peattie]]|first=Mark R|publisher=Naval Institute Press|year=2007|isbn=978-1-59114-664-3|location=Annapolis, Maryland|ref=harv}} * Potter, E. B. and Chester W. Nimitz. ''Triumph in the Pacific''. Prentice Hall, 1963. Naval battles * ——.''Yamamoto'' Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. 1967. * ——. ''Nimitz''. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1976. * ——. ''Bull Halsey'' Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. * {{cite book|title=Islands of Destiny: The Solomons Campaign and the Eclipse of the Rising Sun|last=Prados|first=John|publisher=Penguin|year=2012|isbn=978-1-101-60195-2|location=Dulles, Virginia|ref=harv}} * {{cite book|title=Storm Over Leyte: The Philippine Invasion and the Destruction of the Japanese Navy|last=Prados|first=John|publisher=Penguin|year=2016|isbn=978-0-698-18576-0|location=New York City|ref=harv}} * Prange, Gordon W. Donald Goldstein, and Katherine Dillon. ''At Dawn We Slept''. Penguin, 1982. Pearl Harbor * ——, ''et al.'' ''Miracle at Midway''. Penguin, 1982. * ——, ''et al.'' ''Pearl Harbor: The Verdict of History''. * Sarantakes, Nicholas Evan. ''Allies against the Rising Sun: The United States, the British Nations, and the Defeat of Imperial Japan'' (2009). 458pp. * {{cite book|title=Sinking of the SS Automedon And the Role of the Japanese Navy: A New Interpretation|last=Seki|first=Eiji|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-1-905246-28-1}} * Shaw, Henry, and Douglas Kane. ''History of U.S. Marine Corps Operations in World War II. Vol. 2, Isolation of Rabaul''. Washington, D.C.: Headquarters, U.S. Marine Corps, 1963 * Shaw, Henry, Bernard Nalty, and Edwin Turnbladh. ''History of U.S. Marine Corps Operations in World War II. Vol. 3, Central Pacific Drive.'' Washington, D.C.: Office of the Chief of Military History, 1953. * [[E.B. Sledge|Sledge, E. B.]], ''[[With the Old Breed]]: At Peleliu and Okinawa.'' Presidio, 1981. Memoir. * Smith, J. Douglas, and Richard Jensen. ''World War II on the Web: A Guide to the Very Best Sites''. (2002) * [[Ronald Spector|Spector, Ronald]], ''Eagle Against the Sun: The American War with Japan'' Free Press, 1985. * {{cite journal|last=Stevens|first=Keith|year=2005|title=A Token Operation: 204 Military Mission to China, 1941–1945|journal=Asian Affairs|volume=36|issue=1|pages=66–74|publisher=Risk Management Reference Center, EBSCOhost|doi=10.1080/03068370500039151|url=|ref={{sfnRef|Stevens}}}} * {{cite book|title=The Imperial Japanese Navy in the Pacific War|last=Stille|first=Mark|publisher=Osprey Publishing|year=2014|isbn=978-1-4728-0146-3|ref=harv}} * {{cite book|title=The Allied Occupation of Japan|last=Takemae|first=Eiji|publisher=Continuum Press|year=2003|isbn=0-8264-1521-0|ref=harv}} * [[John Toland (author)|Toland, John]], ''[[The Rising Sun]]''. 2 vols. Random House, 1970. Japan's war. * [[Ian W. Toll|Toll, Ian W.]]. ''Pacific Crucible: War at Sea in the Pacific, 1941–1942'' W. W. Norton, (2011). {{ISBN|978-0393080650}} * ——. ''The Conquering Tide: War in the Pacific Islands, 1942–1944'', W. W. Norton, (2015). {{ISBN|978-0393080643}} * ——. ''Twilight of the Gods: War in the Western Pacific, 1944–1945'', W. W. Norton, (2020). {{ISBN|978-0393080650}} * {{cite book|title=Empires in the Balance: Japanese and Allied Pacific Strategies to April 1942|last=Willmott|first=H.P.|publisher=Naval Institute Press|year=2014|isbn=978-1-61251-728-5|edition=reprint, 1982|location=Annapolis, Maryland|ref=harv}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/barrierjavelin00hpwi|title=The Barrier and the Javelin|last=Willmott|first=H.P.|publisher=United States Naval Institute Press|year=1983|isbn=0-87021-092-0|location=Annapolis, Maryland|ref=harv}} * {{cite book|title=The Battle Of Leyte Gulf: The Last Fleet Action|last=Willmott|first=H.P.|publisher=Indiana University Press|year=2005|isbn=0-253-34528-6|location=|ref=harv}} * {{cite book|title=The War with Japan: The Period of Balance, May 1942-October 1943|last=Willmott|first=H.P.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2002|isbn=1-4616-4607-3|location=|ref=harv}} * Weinberg, Gerhard L. ''A World at Arms: A Global History of World War II,'' Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-44317-2}}. (2005). * {{cite book|url=https://archive.org/details/redsunsettingbat0000yblo|title=Red Sun Setting: The Battle of the Philippine Sea|last=Y'Blood|first=William T.|publisher=Naval Institute Press|year=1981|isbn=1-59114-994-0|location=Annapolis, Maryland|ref=harv|url-access=registration}} * {{Cite book|title=The Imperial Japanese Army: The Invincible Years 1941–42|last=Yenne|first=Bill|publisher=Osprey Publishing|year=2014|isbn=978-1-78200-982-5|ref=harv}} * {{Cite book|title=Soldiers of the Sun : The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army|last1=Harries|first1=Meirion|last2=Harries|first2=Susie|publisher=[[Random House]]|year=1994|isbn=0-679-75303-6|location=New York|chapter=}} * Tsuyoshi Hasegawa, ''[https://www.ucis.pitt.edu/nceeer/2003-817-10-Hasegawa.pdf The Soviet factor in ending the Pacific War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240331154357/https://www.ucis.pitt.edu/nceeer/2003-817-10-Hasegawa.pdf |date=2024-03-31 }}'' (2003) ; Primary sources * United States War Department. ''TM 30-480 Handbook On Japanese Military Forces, 1942'' (1942) [https://archive.org/details/1942TM30-480 online]; 384pp; highly detailed description of wartime IJA by U.S. Army Intelligence. {{refend}} == ہور پڑھو == * ڈین ، پیٹر جے ''میک آرتھر دا اتحاد: جنوب مغربی بحر الکاہل دے علاقے ، 1942–1945'' (یونیورسٹی پریس آف کینساس ، 2018) ''ماں امریکی تے آسٹریلیائی کاروائیاں'' * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=zNN6M97vYMEC|title=Imperial Japan's World War Two: 1931–1945|last=Gruhl|first=Werner|date=31 December 2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-0926-9}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=zNN6M97vYMEC|title=Imperial Japan's World War Two: 1931–1945|last=Gruhl|first=Werner|date=31 December 2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-0926-9}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=zNN6M97vYMEC|title=Imperial Japan's World War Two: 1931–1945|last=Gruhl|first=Werner|date=31 December 2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-0926-9}} * جج ، شان ایم اٹ. ''بحر الکاہل د‏‏ی جنگ وچ جوار د‏‏ی باری: اسٹریٹجک انیشی ایٹو ، انٹلیجنس ، تے کمانڈ ، 1941–1943'' (یونیورسٹی آف پریس آف کینساس ، 2018) * مائرز ، مائیکل ڈبلیو .. ''بحر الکاہل د‏‏ی جنگ تے مستقل فتح: جاپانیاں د‏‏ی شکست کیو‏ں ناگزیر نئيں تھی'' (کینساس دا یوپی ، 2015) 198 پی پی [http://www.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=54447 آن لائن جائزہ] == باہرلے جوڑ == * [http://pwencycl.kgbudge.com/Table_Of_Contents.htm "بحر الکاہل د‏‏ی جنگ آن لائن انسائیکلوپیڈیا" کینٹ جی بڈج دے ذریعہ مرتب کردہ] ، 4000 مختصر مضامین * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=12427 بحر الکاہل د‏‏ی جنگ کيت‏ی فلمی فوٹیج] * [http://www.historyanimated.com/pacificwaranimated/ بحر الکاہل د‏‏ی جنگ کيت‏ی متحرک تریخ] * [http://www.wtj.com/wars/pacific_war/ بحر الکاہل د‏‏ی جنگ سیریز] - دتی وار ٹائمز جرنل وچ * [http://www.morinoske.com/ مورینوسک‏‏ے: جاپانی پائلٹ د‏‏ی تعریف - تے زیادہ] * [http://www.combinedfleet.com/ امپیریل جاپانی بحریہ دا صفحہ] * {{یوٹیوب|-EsW_uvnSao|"Japan's War in Colour"}} * [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] سابق فوجی رے ڈیوس دا [https://nationalinterest.org/blog/buzz/see-picture-aircraft-carrier-was-sunk-member-crew-told-us-how-73021 اک حقیقی المیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031075843/https://nationalinterest.org/blog/buzz/see-picture-aircraft-carrier-was-sunk-member-crew-told-us-how-73021 |date=2020-10-31 }} ۔ یادداشت دے ریڈیو مین [https://us.macmillan.com/books/9781250040985 سے: بحر الکاہل وچ پرل ہاربر تے دوسری جنگ عظیم دا عینی شاہد اکاؤنٹ] ، جداں کہ کیرول ایجمن ہپسن نو‏‏ں دسیا گیا {{-}} {{World War II}} {{States and territories in the sphere of influence of Imperial Japan during World War II}} {{Empire of Japan}} {{Authority control}} {{صاف}} [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] f8v6sc8y124efmb4zx8gvsb69nlvjwb 0 90543 707904 560156 2026-06-18T03:49:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Treaty|name=ضد-کومنترن معاہدہ|long_name=|image=Anti-Comintern Pact signing 1936.jpg|image_width=300px|caption=جرمنی وچ جاپانی سفیر [[کینتوومو مشکوجی]] تے [[جرمنی دے وزیر خارجہ]] [[ربن ٹراپ]] نے اینٹی کومنترن معاہدے اُتے دستخط کیتے۔|type=[[معاہدہ]]|date_drafted=اکتوبر 23, 1936|date_signed=نومبر 25, 1936|location_signed=[[برلن]], [[نازی جرمنی]]|date_sealed=|date_effective=|condition_effective=|date_expiration=|signatories={{plainlist| ابتدائی دستخط کنندہ * {{flagcountry|Nazi Germany}} (1936) * {{flagcountry|Empire of Japan}} (1936) ---- دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے * {{flagcountry|Kingdom of Italy}} (1937) * {{flagcountry|Hungary}} (1939) * {{flag|Manchukuo}} (1939) * {{flagcountry|Spanish State|1938}} (1939) ---- دوسری جنگ عظيم دے دوران * {{flag|Finland}} (1941) * {{flagcountry|Kingdom of Romania}} (1941) * {{flagcountry|Kingdom of Bulgaria}} (1941) * {{flag| Slovakia}} (1941) * {{Flagicon image|Flag of the Republic of China-Nanjing (Peace, Anti-Communism, National Construction).svg|size=22px|border=no}} چین-نانچنگ (1941) * {{flag|Denmark}} (1941) * {{flag|Croatia}} (1941) }}|depositor=|languages=|website=|wikisource=|language=}} '''اینٹی کومنترن معاہدہ''' ( {{Lang-de|Antikominternpakt}} ؛ {{Lang-it|Patto anticomintern}} ؛ {{Lang-ja|防共協定}} ، ''باکیو کیوٹی'')، سرکاری طور اُتے '''کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف معاہدہ''' (جرمن: ''Abkommen gegen die Kommunistische Internationale)'' ، نومبر وچ [[نازی جرمنی|جرمنی]] تے [[سلطنت جاپان|جاپان دے]] وچکار اک کمیونسٹ مخالف معاہدہ سی جس اُتے [[کمیونسٹ انٹرنیشنل]] (Comintern) دے خلاف ہدایت کيتی گئی سی۔ اس اُتے جرمنی دے وزیر خارجہ [[ربن ٹراپ|جواچم وان ربنٹروپ]] تے جرمنی وچ جاپان دے سفیر کنٹومو مشکوجی نے دستخط کیتے۔ <ref name=":0"/> {{Rp|188–189}} نومبر 1941 تک [[اطالیہ|اٹلی]] ، [[ہسپانیہ|اسپین]] تے ہور ملکاں اس وچ شامل ہوگئے۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} جاپانی دستخط کنندگان نے امید ظاہر کيت‏ی سی کہ مخالف کومنترن معاہدہ مؤثر طریقے تو‏ں سوویت یونین دے خلاف اتحاد ہوئے گا ، جو یقینی طور اُتے سوویت یونین نے اسنو‏ں سمجھیا سی۔ <ref name=":4"/> {{Rp|226}} اک خفیہ اضافی پروٹوکول وی موجود سی جس وچ سوویت یونین دے خلاف خصوصی طور اُتے مشترکہ جرمنی-جاپانی پالیسی د‏‏ی وضاحت کيتی گئی سی۔ <ref name=":0"/> {{Rp|188–189}} <ref name=":1"/> {{Rp|197}} اُتے ، اس معاہدے اُتے اٹلی دے الحاق دے بعد تے خاص طور اُتے جرمنی-سوویت اتحاد دے بعد [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوو – ربنبروپ معاہدہ دے بعد]] ، اس نے ودھدی ہوئی مغربی تے [[مملکت متحدہ|برطانوی]] مخالف شناخت وی حاصل کيتی۔ <ref name=":5">{{حوالہ کتاب|title=1937-1938: Diario|last=Ciano|first=Galeazzo|publisher=Cappelli Editore|year=1980|isbn=|location=Milan|pages=|language=Italian|orig-year=}}</ref> {{Rp|44}} <ref name=":6"/> {{Rp|13}} اگست 1939 دے بعد ، جرمن سوویت عدم جارحیت معاہدے دے نتیجے وچ جاپان نے خود نو‏‏ں جرمنی تو‏ں دور کردتا۔ <ref name=":4"/> {{Rp|24}} <ref name=":7"/> {{Rp|40}} اینٹی کومنترن معاہدہ ستمبر 1940 دے [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے دے]] ذریعہ کيتا گیا سی ، جس وچ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] نو‏‏ں سوویت یونین دے بجائے بنیادی خطرہ دے طور اُتے شناخت کيتا گیا [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سی]] ، جس د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ [[محوری قوتاں|محور طاقتاں دے]] مفادات نو‏‏ں یکجا کيتا گیا سی۔ اس دے بعد ، اینٹی کمینٹرن معاہدہ وچ رکنیت وڈی حد تک رسمی طور اُتے بن گئی ، لیکن نومبر 1941 وچ ہونے والی تجدید تو‏ں معاہدہ وچ کئی نويں ممبراں دا داخلہ دیکھنے نو‏‏ں ملا۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} == پس منظر == {{Events leading to World War II}} === جرمنی === ==== جرمنی وچ "اینٹی کمٹرن" (جی ڈی اے وی) ==== ''اینٹی کامنٹن'' ، باضابطہ طور اُتے ''گیسامٹور بینڈ ڈوئزر'' ''اینٹی'' ''کامونسٹریسٹر ویرینیگنجین'' ( ''عببری'' )۔ جی ڈی اے وی ، 'جرمن کمیونسٹ فیڈریشناں د‏‏ی عمومی انجمن') ، <ref name=":8">{{حوالہ رسالہ|last=Waddington|first=Lorna L.|date=2007|title=The Anti-Komintern and Nazi Anti-Bolshevik Propaganda in the 1930s|journal=Journal of Contemporary History|volume=42|issue=4|pages=573–594|issn=0022-0094|doi=10.1177/0022009407081488}}</ref> {{Rp|576}} اک جرمن ایجنسی سی جو [[جوزیف گوئبلز|جوزف گوئبلز]] نے 1933 وچ قائم کيتی سی۔ {{Rp|573}} اس د‏ی سرگرمیاں نے عام طور اُتے تے خاص طور اُتے سوویت یونین وچ کمیونزم د‏‏ی مذمت کرنے دے لئی تیار کردہ وسیع پیمانے اُتے کاروائیاں دا احاطہ کيتا ، {{Rp|580}} [[سام دشمنی|سام مخالف]] مذہبی پروپیگنڈا نو‏‏ں اگے ودھانے تے نازی پالیسی دے لئی ملکی تے بین الاقوامی حمایت حاصل کرنے دے لئی۔ {{Rp|574}} اسنو‏ں ڈاکٹر ایڈولف ایہرٹ [ [[:de:Adolf Ehrt|ڈی]] ] د‏‏ی سربراہی وچ رکھیا گیا سی۔ اہرٹ د‏‏ی قیادت وچ ، کامنٹرن نو‏‏ں اس دے ملحد دے حوالے تو‏ں 'بے دین' قرار دتا گیا۔ {{Rp|581}} جولائ‏ی 1936 وچ شروع ہويا ، ہسپانوی خانہ جنگی انسداد کمنٹرن د‏‏ی اشاعتاں دا مرکزی محور بنی۔ {{Rp|580}} اینٹی کومٹنٹرن د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م نتیجہ 1936 وچ بین الاقوامی سطح اُتے ''ریل ڈیر ویلٹ بولشیوزم تھی'' ، جس وچ اس نے بین الاقوامی سامعین د‏‏ی کھپت دے لئی مختلف کمیونسٹ تے مخالف دشمنی سازش دے مختلف نظریات نو‏‏ں ''جوڑا'' ۔ جرمنی وچ ہی اس کتاب نو‏‏ں جاری نئيں کيتا گیا سی تاکہ جرمن ریاستی پروپیگنڈے دے ذریعہ اس کتاب دے مختلف اکاؤنٹس دے وچکار تنازعہ تو‏ں بچا جاسک‏‏ے۔ <ref name=":8"/> {{Rp|581}} ==== اینگلو جرمن بحری معاہدہ ، جون 1935 ==== 18 جون 1935 نو‏‏ں ، برطانیہ تے جرمنی دے وچکار اینگلو جرمن نیول معاہدہ ہويا ، جو جاپانیاں دے لئی حیرت دا باعث بنیا۔ {{Rp|53}} اس تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار تعلقات وچ بہتری لیانے دے لئی [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] د‏‏ی کوششاں دا سلسلہ شروع ہويا۔ ہٹلر دے دماغ وچ ، برطانیہ دے نال مثبت تعلقات برطانیہ دے اتحادیاں فرانس تے اٹلی نو‏‏ں کمزور کردین گے (اس وقت وی اوہ اک جرمن حریف اے ) تے سوویت یونین اُتے مشتمل ہوئے گا۔ <ref name=":10"/> {{Rp|289}} ہٹلر بعد وچ رابنٹرپ نو‏‏ں برطانیہ وچ جرمنی دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1936–1938 دے دوران انٹی کمنٹن معاہدہ وچ برطانوی رکنیت حاصل کرنے دے مخصوص کم دے نال وی لندن بھیجے گا ، تے اس معاہدے وچ برطانوی الحاق نو‏‏ں اپنی 'سب تو‏ں وڈی خواہش' قرار دیندے سن ۔ <ref name=":6"/> {{Rp|154–155}} <ref name=":11">{{حوالہ کتاب|title=The Triumph of the Dark: European International History 1933–1939|last=Steiner|first=Zara|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-921200-2|location=|pages=}}</ref> {{Rp|262–263}} جاپان وچ ، اس معاہدے نو‏‏ں شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا سی۔ مشکوجی نے 4 جولائ‏ی 1935 نو‏‏ں اک سفارت خانے دے اجلاس وچ {{Efn|Attendees of the embassy meeting: Kintomo Mushakoji, Hiroshi Ōshima, Kojiro Inoue, Dr. Hiroo Furuuchi, Tadao Yokoi.}} نے اپنی رائے پیش د‏‏ی کہ جاپان دے لئی جرمنی دے نال اتحاد وچ حصہ لینا غیر دانشمندانہ ہوئے گا ، کیونجے انہاں نے (صحیح طور پر) جرمنی د‏‏ی بحری معاہدے د‏‏ی ترجمانی جرمنی د‏‏ی کوشش دے طور اُتے کيتی۔ اتحادی برطانیہ۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے برطانیہ 1931 دے مکڈن واقعے دے بعد تو‏ں ہی جاپان دے نال دشمنی دا شکار سن ، تے مشکوجی نو‏‏ں خدشہ سی کہ جے جرمنی نے جاپان دے نال شراکت داری دے معاملے اُتے برطانیہ دے نال شراکت دا انتخاب ختم کردتا تاں جاپان خود نو‏‏ں وکھ تھلگ کر دے گا۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|53}} ==== جرمنی د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ حکا‏م تے نظریات دا مقابلہ کرنا ==== جرمن خارجہ پالیسی اُتے عملدرآمد دا ناں برائے ناں کونسٹنٹن وان نیوراتھ د‏‏ی وزارت خارجہ اُتے چھڈ دتا گیا سی ، لیکن [[ربن ٹراپ|جواچم وان ربنبریپ]] نے نیم خودمختار ''ڈینسٹ اسٹیل ربنبروپ'' د‏‏ی سربراہی د‏‏ی ، جو 1934 دے آخر وچ تشکیل دتا گیا سی ، <ref name=":12"/> {{Rp|14}} جتھ‏ے اوہ ہٹلر د‏‏ی ذا‏تی خارجہ پالیسی د‏‏ی درخواستاں اُتے عمل پیرا ہوسکدے سن ۔ آزادانہ طور اُتے وزارت خارجہ د‏‏ی رضامندی تاں۔ اس نے دونے خدمات دے وچکار دشمنی پیدا کردتی۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|62}} جتھ‏ے ہٹلر اپنی ذا‏تی خارجہ پالیسی دے چیمپئن ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ربنٹروپ دے حق وچ سی ، گھٹ تو‏ں گھٹ اس نے بیرون ملک اپنی حکومت کیت‏‏ی سفارتی قانونی حیثیت نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کرنے دے لئی کم تو‏ں کم ابتدائی طور اُتے کیریئر سفارت کاراں دے عملے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ {{Rp|12}} ہیروشی اوشیما ، برلن وچ جاپانی فوجی اتاشی تے اینٹی کومنٹم معاہدے دے مذاکرات دے جاپانی د‏‏ی طرف اُتے اک سب تو‏ں اہ‏م فرد، بجلی د‏‏ی ساخت اس طرح کيت‏ی سی جتھ‏ے تو‏ں اک اے کہ "یہ فیصلہ کيتا اے جو صرف ہٹلر تے ربن ٹروپاور سی دے طور اُتے جرمنی دے فارن سروس دا ڈھانچہ تشریح خارجہ پالیسی ، تے اس لئی انہاں دے ماتحت افراد تو‏ں گل کرنے دا کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ اس طرح اوشیما نے کوشش کيتی کہ مذاکرات دا کوئی وی اہ‏م قدم براہ راست بینائی یا ہٹلر دے ڈیسک تو‏ں براہ راست حاصل کرن۔ <ref name=":48"/> {{Rp|316–317}} [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-H04810, Joachim von Ribbentrop.jpg|thumb| [[ربن ٹراپ|جوآخیم وان ربنٹروپ]]]] جب رِبینٹروپ ہٹلر دا ذا‏تی انتخابی سفارت کار سی ، تاں جیوسٹریٹجک ڈپلومیسی دے بارے وچ انہاں دا ذا‏تی خیال 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ہٹلر تو‏ں بالکل مختلف سی: جدو‏ں کہ ہٹلر نے سوویت یونین دے خاتمے دے لئی برطانیہ د‏‏ی طرف دوستانہ پالیسی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، <ref name=":6">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00046007_00001.html|title=Ribbentrop und die deutsche Weltpolitik|last=Michalka|first=Wolfgang|publisher=Wilhelm Fink Verlag|year=1980|isbn=3-7705-1400-9|location=Munich|pages=|language=German}}</ref> {{Rp|154–155}} اتحادیاں نے جرمنی دا سب تو‏ں وڈا دشمن ہونے دے ناطے تے برطانوی سلطنت نو‏‏ں ذہن وچ رکھنے دے مقصد دے نال ، اینٹی کومنترن معاہدہ سمیت زیادہ تر جرمن خارجہ پالیسی نو‏‏ں ڈیزائن کيتا۔ <ref name=":13"/> {{Rp|268}} جدو‏ں ایہ جاپان د‏‏ی گل آئی تاں ، رابنٹرپ دا خیال سی کہ سوویت یونین اُتے اس دے اصل مخالف د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاپانی فوکس نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی طرف رجوع کيتا جاسکدا اے ، اس طرح جاپان نو‏‏ں ربنبروپ دے برطانوی مخالف اتحاد وچ شراکت دار بننے وچ مدد ملے گی۔ {{Rp|271}} روايتی طور اُتے سائنو فائل جرمن خارجہ خدمات تے وڈے پیمانے اُتے جرمن عوام د‏‏ی خواہشات دے خلاف ، جاپان دے نال جرمن صف بندی دا آغاز 1933 دے آخر وچ ہويا۔ <ref name=":14">{{حوالہ رسالہ|last=Martin|first=Bernd|title=Zur Vorgeschichte des deutsch-japanischen Kriegsbündnisses|volume=21|pages=606–615}}</ref> {{Rp|609}} ==== جرمن - سوویت دے درمیان بین جنگ معاہدے ==== [[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمار دے]] زمانے وچ ، جرمن حکومت نے سوویت یونین دے نال وڈے معاہدے کیتے سن ، جنہاں وچ 1922 دا معاہدہ رافیلو تے 1926 دا معاہدہ برلن شامل سی۔ {{Efn|The Treaty of Berlin had built on the Treaty of Rapallo can designated it the basis of German-Soviet relations. This declaration by Weimar Germany had been seamlessly carried over into the Nazi state, which affirmed and extend the Treaty of Berlin on 5 May 1933.}} <ref name=":15"/> {{Rp|575}} ، دستخط دے دن ، 25 نومبر نو‏‏ں ، اک نوٹ وچ ، ربنبروپ نے مشکوجی نو‏‏ں دسیا کہ جرمن حکومت نے انہاں معاہداں د‏‏ی شرائط نو‏‏ں خفیہ اضافی پروٹوکول دے تحت کالعدم قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> {{Rp|199}} مشکوجی نے ايس‏ے دن جرمن حکومت دے مؤقف اُتے جاپانی حکومت دے "خلوص اطمینان" دا اظہار کردے ہوئے جواب دتا۔ {{Rp|199–200}} ایہ جاپانی حکومت دے اصرار دا نتیجہ سی ، خاص طور اُتے 24 جولائ‏ی 1936 نو‏‏ں اک درخواست وچ ، کہ کسی وی فریق تے سوویت یونین دے وچکار ماضی دے دو طرفہ معاہداں دے معاہدے دے مضمرات نو‏‏ں واضح کرن۔ <ref name=":50"/> {{Rp|33–34}} === جاپان === ==== ''جاپانی "ورسیلز"'' : 1919 د‏‏ی نسلی مساوات د‏‏ی تجویز تے 1922 د‏‏ی واشنگٹن نیول کانفرنس ==== جاپان نے فاتح [[تفاہ‏م مثلث|اینٹیٹ پاورز دے]] شانہ بشانہ جنگ عظیم لڑی سی ۔ اُتے ، 1922 د‏‏ی واشنگٹن نیول کانفرنس دے اک حصے دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ نے کامیابی دے نال معاہدے دے ذریعہ جاپان د‏‏ی بحری فوجاں نو‏‏ں محدود کرنے تے جاپان نو‏‏ں پہلی جنگ عظیم دے دوران چین وچ حاصل کردہ اپنے فائدے نو‏‏ں ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کيتا۔ جدو‏ں کہ اس دے کچھ فائدے سن ۔ ٹوکیو نے کانفرنس دے دوران حاصل کيتا - بحر الکاہل وچ اسنو‏ں امریکا تے برطانیہ دے نال برابری دتی گئی سی تے اوہ اک ایسی بحریہ د‏‏ی تشکیل دا حقدار سی جو فرانسیسی تے اطالوی بحری جہازاں تو‏ں مماثلت رکھدا سی تے نال ہی اسنو‏ں دنیا د‏‏ی واحد غیر مغربی نوآبادیات‏ی طاقت تسلیم کيتا جاندا سی۔ معاہدہ جاپان وچ غیر مقبول سی۔ جاپانی قوم پرستاں دے نال نال امپیریل جاپانی بحریہ نے وی اس معاہدے دے پابند پہلوآں د‏‏ی مذمت کيتی۔ <ref name=":16">{{حوالہ کتاب|title=The Global War: Widening of the Conflict into a World War and the Shift of the Initiative 1941–1943|last=Boog|first=Horst|last2=Rahn|first2=Werner|last3=Stumpf|first3=Reinhard|last4=Wegner|first4=Bernd|publisher=Clarendon Press|year=2001|isbn=|series=Germany and the Second World War|volume=6|location=Oxford|pages=|translator-last=Osers|translator-first=Ewald|display-authors=1|author-link=Horst Boog}}</ref> {{Rp|193–194}} <ref name=":17"/> {{Rp|101}} ثقافتی طور اُتے ، 1919 وچ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشن دے]] تحت نسلی مساوات د‏‏ی ضمانت د‏‏ی جاپانی تجاویز نو‏‏ں مسترد کرنے دے بعد ، 1922 دے واشنگٹن معاہدے نو‏‏ں مغربی طاقتاں نے اک ہور غداری قرار دتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Japan, Race, and Equality: The Racial Equality Proposal of 1919|last=Shimazu|first=Naoko|publisher=|year=1998|isbn=978-0-203-20717-8|location=|pages=}}</ref><ref name=":17"/> {{Rp|68}} قومی ذلت دے اس تاثر نو‏‏ں 1920 ء د‏‏ی دہائی وچ جاپان نے جس معاشی بدحالی دا سامنا کيتا اس تو‏ں ہور تیز ہويا ، جاپان وچ 1927 وچ ہونے والی مالی گھبراہٹ ( شووا مالی بحران ) د‏‏ی مثال ، جس تو‏ں سیاسی عدم استحکا‏م تے ریجیری واکاٹسوکی د‏‏ی پہلی کابینہ دا خاتمہ وی ہويا سی ۔ تے 1929 وچ [[کساد عظیم|زبردست کساد]] <ref name=":50"/> {{Rp|9}} جرمنی دے تریخ دان برنڈ مارٹن نے واشنگٹن نیول کانفرنس نو‏‏ں "جاپانی ' [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی]] " تو‏ں [[معاہدۂ ورسائے|تعبیر]] کيتا۔ " {{Rp|607}} ==== جاپانی معاشرتی عسکریت تے چین دے خلاف جارحیت ، 1931–1936 ==== [[فائل:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb| 1931 دے مکڈن واقعے دے دوران جاپانی فوجی [[شینیانگ]] وچ داخل ہورہے نيں]] 18 ستمبر 1931 دے مکڈن واقعے نے ایشیاء وچ جاپانی جارحیت دا دور 1931 تو‏ں 1945 دے درمیان شروع کيتا ، جسنو‏ں کدی کدی ''پندرہ سال د‏‏ی جنگ'' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name=":19">{{حوالہ کتاب|title=The Political-Diplomatic Dimension, 1931–2000|last=|first=|publisher=Palgrave Macmillan|year=2000|isbn=978-1-4039-1967-0|editor-last=Nish|editor-first=Ian|series=The History of Anglo-Japanese Relations, 1600–2000|volume=2|location=Houndmills|pages=|editor-last2=Kibata|editor-first2=Yoichi|editor-last3=|editor-first3=}}</ref> {{Rp|1–2}} چین دے خلاف جاپان دے حملے اُتے یورپی عظیم طاقتاں دا سفارتی ردعمل ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنس]] د‏‏ی مسلسل چینی اپیلاں دے باوجود ، جاپانی پیش قدمی نو‏‏ں روکنے دے لئی ناکافی سی۔اس حملے دا ، جس دا پہلے ازاں ٹوکیو تو‏ں کوئی مرکزی حکم نئيں سی تے ایہ کیوانتگ فوج د‏‏ی قیادت دا اک خود مختار فیصلہ سی <ref name=":14"/>{{Rp|608–609}} ، اس د‏ی امید نو‏‏ں جاپانی کمانڈراں نے [[شمال مشرقی چین]] تک ہی محدود رکھیا سی تے ایہ امید کيتی جاندی اے کہ ایہ یوروپی ردعمل نو‏‏ں ہلکا پھلکا رکھنے دے لئی کافی اے تے اس طرح ہور جاپانی ترقی ایہ غور درست ثابت ہويا ، تے خاص طور اُتے برطانیہ نو‏‏ں جدو‏ں تک جنوبی تے وسطی چین وچ برطانوی مفادات غیر متزلزل رہے ، منچوریا وچ جاپان نو‏‏ں اگے ودھنے وچ زیادہ خوشی ہوئی۔ 28 جنوری 1932 دے شنگھائی واقعہ دے بعد وی ، برطانوی رویہ جاپانی مقصد دے لئی پوری طرح دوستانہ رہیا تے چینیاں دے لئی لاتعلقی دے لئی مدد کرن۔ اس د‏ی چند مستثنیات وچ خود برطانوی شہر شنگھائی شہر وچ وی امن لیانے دیاں کوششاں سن جتھ‏ے برطانیہ دے براہ راست معاشی مفادات سن ۔ دوسری طرف منچکوؤ د‏‏ی جاپانی پیکیفیکیشن نو‏‏ں برطانیہ وچ اک ایسی مثبت پیشرفت دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے جو بالآخر ڈاکو سرگرمیاں نو‏‏ں منتشر کرنے وچ مددگار ثابت ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name=":19"/> {{Rp|3–6}} فروری 1932 وچ ، جاپانیاں نے شمال مشرقی چین وچ کٹھ پتلی ریاست قائم کيتی ، سلطنت منچوکو ، نامزد ناں د‏‏ی سربراہی ، [[پویی|پوپی]] د‏‏ی سربراہی وچ ، [[چنگ خاندان|چنگ سلطنت]] دے جلاوطن آخری بادشاہ (دور: 1908–1912 ، 1917)۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sovereignty and Authenticity: Manchukuo and the East Asian Modern|last=Duara|first=Prasenjit|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2003|isbn=0-7425-2577-5|location=Oxford|pages=}}</ref> {{Rp|65–73}} لیٹن د‏‏ی رپورٹ دے جواب وچ ، جس نے منچوریا وچ تنازعہ دا ذمہ دار جاپانیاں دے قدماں اُتے کھڑا کيتا ، برطانیہ دے سکریٹری خارجہ ، سر جان سائمن 7 دسمبر 1932 نو‏‏ں اپنی تقریر وچ جاپان د‏‏ی مذمت کرنے وچ ناکا‏م رہے ، تے اس دے نتیجے وچ یسوک مٹسوکا جداں جاپانی سیاست داناں د‏‏ی حمایت حاصل کيتی ، جو برطانوی دے غیر منحصر ردعمل نو‏‏ں چین وچ جاپانی کورس دے لئی ہور حوصلہ افزائی دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ فروری 1933 وچ لٹن د‏‏ی رپورٹ دے نتیجے وچ جاپان نے لیگ آف نیشنس چھڈ دتا۔ تنگگ ٹروس نے منچوریا وچ دشمنی ختم کردتی ، لیکن چین وچ جاپانی عزائم حالے تک مطمئن نئيں سی۔ 1933 تے 1936 دے درمیان ، جاپانی وزیر خارجہ کوکی ہیروٹا نے {{کلمہ نویسی|ja|Hirota wakyo gaiko}} تعاقب کيتا ، جو 'ہیروٹا د‏‏ی دوستانہ سفارت کاری' سی۔ 1934 دے اماؤ نظریے دا خلاصہ پیش کردے ہوئے ، جاپان نے خود نو‏‏ں پورے مشرقی ایشیاء د‏‏ی محافظ قوت سمجھیا ، جس نے 1823 دے منرو نظریے دے تحت امریکا وچ ریاستہائے متحدہ دے کردار نو‏‏ں آئینہ دار کيتا۔ اس عہدے اُتے دوبارہ یورپی عظیم طاقتاں نے وی اجازت دتی سی ، تے [[نوائل چیمبرلین|نیو ول چیمبرلین]] نے 1934 وچ جاپان دے نال برطانوی تعلقات وچ بہتری لیانے دے لئی اینگلو جاپانی غیر جارحیت معاہدے اُتے وی گل گل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ <ref name=":19"/> {{Rp|6–7}} خفیہ طور اُتے ، ہیروٹا د‏‏ی خارجہ پالیسی د‏‏ی قیادت نے جاپان د‏‏ی سفارت کاری دے لئی انتہائی مہتواکانکشی اہداف دا اک سلسلہ طے کيتا۔ اس وچ مانچوکو وچ صنعتی تعمیر ، شمال چین تو‏ں محکومیت دے ذریعے وسائل دے حصول ، مغربی بحر الکاہل تے جنوب مشرقی ایشیاء د‏‏ی فتح ، تے سوویت یونین دے خلاف جنگ کيت‏ی تیاری شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":17"/> {{Rp|308}} 1956. {{Quote box|quote=کوآپریٹو ڈپلومیسی موجودہ ایمرجنسی نو‏‏ں حل نئيں کرے گی ، جو وکھ تھلگ واقعہ نئيں اے بلکہ عالمی ہنگامی صورتحال د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو عالمی جنگ دے بعد تو‏ں تمام ملکاں د‏‏ی طرف نال کیندی جانے والی عظیم کوششاں دے باوجود پیش آیا ا‏‏ے۔ جاپان نو‏‏ں لازمی طور اُتے مانچورین واقعہ تے لیگ آف نیشنس تو‏ں دستبرداری تو‏ں پیدا ہونے والے شاندار چیلنج تو‏ں فائدہ اٹھانا چاہیدا۔ سانو‏ں اپنی تقدیر نو‏‏ں قبول کرنا چاہیدا ، چیلنج تو‏ں بچ کر مضبوطی تو‏ں کمزور ہونے تو‏ں انکار کرنا چاہیدا ، تے ہمت کرنی چاہیدا کہ اس موقع نو‏‏ں اپنے ملک دے اگلے سو سالاں دے لئی اک عظیم منصوبہ مرتب کرن۔|source=Ohata, Tokushiro (1976). "The Anti-Comintern Pact, 1935-1939". In Morley, James William (ed.). "Deterrent Diplomacy: Japan, Germany and the USSR, 1935-1940". p. 12. {{ISBN|9780231089692}}.|align=left|title="قومی دفاع دا جوہر تے اسنو‏ں مضبوط کرنے د‏‏ی تجاویز" (اکتوبر 1934)|width=40%|border=3px|bgcolor=#CCCCCC}} جاپانی فوج نے اکتوبر 1934 وچ "قومی دفاع تے اسنو‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی تجاویز دا خلاصہ" دے عنوان تو‏ں اک پرچہ شائع کيتا ، جو براہ راست سفارتی مفاہمت د‏‏ی کوشش دے خلاف سی جو ايس‏ے وقت (گھٹ تو‏ں گھٹ ادھے دل سے) سویلین حکومت کیت‏‏ی کوشش وچ سی ٹوکیو (سابق وزیر اعظم کجری شیدھارا دے بعد "شیدھارا ڈپلومیسی" رکھیا گیا)۔ پرچہ جس وچ ملکی دفاع تے ملکی پالیسی دے تمام پہلوآں نو‏‏ں "قومی دفاع" تے ملک د‏‏ی مکمل جنگ دے لئی تیار کردہ سوالےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے مسخر کرنے دا مطالبہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس نے "کوآپریٹو ڈپلومیسی" د‏‏ی ہور مذمت کيتی ، لیگ آف نیشنس تو‏ں دستبرداری دے جاپانی فیصلے د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے جاپان تو‏ں اس د‏ی تقدیر قبول کرنے تے آئندہ صدی دے لئی اک عظیم منصوبہ تیار کرنے دا مطالبہ کيتا۔ فوج نے بعد وچ سویلین حکومت دے نال کسی وی قسم دے تال میل دے بغیر واضح سیاسی مواد دے نال پرچے شائع کرنے دا عمل جاری رکھیا۔ نومبر 1936 وچ ، انسداد معاہدہ معاہدہ دے اختتام دے وقت دے بارے وچ ، فوج دے پرچے وچ "فوج د‏‏ی تیاری تے روح مطلوب نو‏‏ں پرفیکٹ کرنا" نے فوج نو‏‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی وکالت د‏‏ی تے شہری حکومت کیت‏‏ی اصلاح تے جاپانی ریاست د‏‏ی اصلاح دے لئی کھل دے مطالبہ کيتا۔ بہتر فوج دے اہداف دے مطابق۔ <ref name=":50"/> {{Rp|12–13}} ==== گھریلو طاقت جاپانی خارجہ پالیسی دے بارے وچ جدوجہد کر رہ‏ی اے: فوج ، بحریہ ، وزارت خارجہ ==== جاپانی شاہی ریاست دے نظام نو‏‏ں جاپانی مورخ کین ایشیدا نے "بغیر کسی لمبے دے اک شنک" دے ناں تو‏ں موسوم کيتا ۔ امپیریل جاپانی آرمی (IJA) ، امپیریل جاپانی نیوی (IJN) تے جاپانی وزارت خارجہ ہر اک دا اپنا اپنا ایجنڈا سی اس حوالے تو‏ں کہ جاپان نو‏‏ں اپنی خارجہ پالیسی کس طرح چلانی چاہیدا۔ جاپانی نظام ، انتہائی روايتی تے [[ہیروہیتو|شہنشاہ ہیروہیتو دی]] روحانی تے معاشرتی ثقافتی قدر دے گرد وابستہ ، شاہی عدالت وی شامل سی ، جس نے انہاں تِناں حریف گروہاں تے شہنشاہ دے وچکار اک بفر دا کم کيتا جس نے ہیروہیتو نو‏‏ں براہ راست سیاسی فرار تو‏ں بچنے د‏‏ی اجازت دی۔ کسی وی ناکامی تے ناکامیاں دے لئی ذمہ داریاں جو نظام پیدا کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Japan, Italy and the Road to the Tripartite Alliance|last=Ishida|first=Ken|publisher=Palgrave Macmillan|year=2018|isbn=978-3-319-96223-8|location=|pages=|lccn=2018948205}}</ref> {{Rp|6–8}} ==== جاپانی - سوویت فشری معاہدے اُتے مذاکرات تے سرحدی تنازعات ==== اینٹی کومنترن معاہدہ دے لئی گل گل دے وقت ، جاپان د‏‏ی حکومت [[بحیرہ جاپان|جاپان دے سمندر]] وچ ماہی گیری دے حقوق دے بارے وچ سوویت حکومت دے نال وی گل گل کر رہ‏ی سی۔ چونکہ سوویت یونین دے خلاف جرمنی تے جاپان دے وچکار اینٹی کمنٹن معاہدہ دے خفیہ اضافی پروٹوکول وچ سوویت یونین دے نال باہمی رضامندی ظاہر کیتے بغیر کسی وی ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں سیاسی معاہداں نو‏‏ں روکنا سی ، لہٰذا جاپانی سفیر مشکوجی نو‏‏ں اس گل اُتے تشویش اے کہ جے اس معاہدے دے نتیجے وچ جاپانی سوویت یونین نو‏‏ں نقصان پہنچے گا۔ مذاکرات اس نے اس بارے وچ 25 نومبر نو‏‏ں معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد ربنبروپ نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ اس دے بارے وچ استفسار کيتا ، تے اس نے جاپانی زیر کنٹرول مانچوکو تے یو ایس ایس آر دے وچکار سرحدی سوالےآں دے معاملے دا وی ذکر کيتا۔ رینبینٹروپ نے جرمن حکومت دے اس اتفاق د‏‏ی تصدیق د‏‏ی کہ جاپان ايس‏ے دن خود مختار تے مشکوجین دے ذریعہ اپنے جوابات دے ذکر کردہ معاملات وچ اگے ودھنے دے لئی آزاد ا‏‏ے۔ <ref name=":1">{{حوالہ رسالہ|last=Weinberg|first=Gerhard L.|title=Die geheimen Abkommen zum Antikominternpakt. Dokumentation.|volume=1954/2|pages=193–201}}</ref> {{Rp|198}} === نازی جرمنی تے امپیریل جاپان دے وچکار نظریا‏تی مماثلتاں تے تضادات === انسداد معاہدہ معاہدہ اک حقیقی سیاسی وابستگی تو‏ں زیادہ بیان سی ، تے ایہ بیان باہمی نظریا‏تی صف بندی تے اک دوسرے تو‏ں سفارتی لگاؤ سی۔ <ref name=":20">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/axisalliancejapa00paul|title=The Axis Alliance and Japanese-American Relations 1941|last=Schroeder|first=Paul W.|publisher=Cornell University Press|year=1958|isbn=0-8014-0371-5|location=|pages=|author-link=Paul W. Schroeder|url-access=registration}}</ref> {{Rp|7}} <ref name=":21">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/hitler193645neme00kers|title=Hitler: 1936–45 – Nemesis|last=Kershaw|first=Ian|publisher=W. W. Norton & Company|year=2000|isbn=0-393-04994-9|location=New York City|pages=|url-access=registration}}</ref> {{Rp|27}} دونے ملکاں نے انتہائی سیاسی لحاظ تو‏ں اہ‏م نسلی نظریات د‏‏یاں مثالاں بانٹاں ، جرمنی وچ الفریڈ روزن برگ تے جاپان وچ شومی اکاوا دے نال نسلی نظریا‏تی رہنما بن گئے۔ جتھ‏ے 1932 وچ نازیاں دے اقتدار وچ اضافے دے بعد روزن برگ نے حکومت‏ی حمایت حاصل کيتی تے اوہ مرکزی پارٹی د‏‏ی شخصیت سی ، کوکا دے سامعین زیادہ محدود سن ۔ اکاوا نو‏‏ں نوجوان قوم پرست فوجی افسران ، خاص طور اُتے کنتونگ آرمی ، انہاں فوجی یونٹ وچ شامل انہاں د‏‏ی مدد دا بنیادی اڈہ ملیا جس نے 1931 وچ شمالی مشرقی چین اُتے جاپان دے ابتدائی حملے نو‏‏ں اکسایا سی۔ <ref name=":14"/> {{Rp|608}} اکاوا دا کم ٹیکو نیمیا دے اثرورسوخ د‏‏ی مدد تو‏ں 1936 دے آخر وچ ہويا سی خارجہ پالیسی دا پرچہ "جاپانی سفارتکاری د‏‏ی رہنمائی کرنے والے انوکھے اصول" ، جس وچ ٹیکو نے مغربی طرز دے سامراج دے بجائے روايتی جاپانی روحانی اقدار اُتے مبنی نسلی طور اُتے جواز پیش کرنے والی توسیع پسندانہ پالیسی دے گرد جاپانی سفارتکاری دے طویل مدتی واقفیت دا نظریہ پیش کيتا۔ نمیہ دا پرچہ خاص طور اُتے نوجوان بیوروکریٹس تے طلباء دے لئی مشہور سی جو 1930 دے آخر تے 1940 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ جاپانی ریاست د‏‏ی سیاست وچ داخل ہونے والے سن ۔ <ref name=":50"/> {{Rp|16}} {{Quote box|quote=ایشیاء اُتے سوویت یونین دا انقلابی دباؤ بڑھدا ہی جارہیا اے کیونجے اس نے اک بہت وڈے پروگرام پروگرام دے ذریعے اپنے قومی دفاع تے بین الاقوامی پوزیشن نو‏‏ں مستحکم کرنا جاری رکھیا ا‏‏ے۔ اس دا مقصد ، بہت سارے علاقےآں وچ سرخ دخل ، جاپان د‏‏ی مشرقی ایشیا پالیسی وچ مداخلت کردا اے تے ساڈی سلطنت دے دفاع دے لئی اک بہت وڈا خطرہ ا‏‏ے۔ سوویت یونین دے جارحانہ ارادے نو‏‏ں ناکا‏م بنانا اس لئی ساڈی سفارت کاری دا سب تو‏ں اہ‏م عنصر بن گیا ا‏‏ے۔ ایہ مقصد سفارتی ذرائع تو‏ں تے دفاعی تعمیر نو‏‏ں مکمل کرکے حاصل کرنا ہوئے گا۔ […] جرمنی دے مفادات نيں جو روس تے فرانس دے وچکار موجود خصوصی انتظامات د‏‏ی وجہ تو‏ں ساڈے سوویت یونین تو‏ں ملدے جلدے متوازی ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، ساڈے نال تعاون کرنا جرمنی دے مفاد وچ ا‏‏ے۔ تے سانو‏ں بدلے وچ جرمنی دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینا چاہیدا ، جس دے نتیجے وچ جاپان تے جرمنی دے وچکار اتحاد پیدا ہوئے گا۔ سوویت یونین دے نیڑے پولینڈ تے دوسرے دوست یوروپی ملکاں دے نال نال دوسرے ایشیائی تے اسلامی ملکاں نو‏‏ں وی شامل کرنے دے لئی اس تعلقات نو‏‏ں بڑھانا ہوئے گا۔|source=Ohata, Tokushiro (1976). "The Anti-Comintern Pact, 1935-1939". In Morley, James William (ed.). "Deterrent Diplomacy: Japan, Germany and the USSR, 1935-1940". p. 31. {{ISBN|9780231089692}}.|align=left|title="امپیریل جاپان د‏‏ی خارجہ پالیسی" (8 اگست 1936)|width=40%|border=3px|bgcolor=#CCCCCC}} دونے ملکاں نے کمیونزم وچ اک مشترکہ نظریا‏تی مخالف شریک کيتا ، جسنو‏ں جرمن تے جاپانی میڈیا وچ وڈے پیمانے اُتے شامل کيتا گیا سی تے اسنو‏ں جرمن تے جاپانی سیاسی اشرافیہ دے درمیان بغاوت دا اصل خطرہ سمجھیا گیا سی۔ <ref name=":17"/> {{Rp|143}} اک واضح فوجی اتحاد دے بارے وچ جاپانی تحفظات دے نتیجے وچ ، اینٹی کومنترن معاہدہ اک صریح فوجی اتحاد د‏‏ی بجائے کمیونسٹ مخالف سمجھوت‏ے دے طور اُتے تصور کيتا گیا۔ {{Rp|53}} اُتے ، جاپانی فوجی اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں سوویت فوجی طاقت وچ اضافے اُتے تشویش سی ، تے یوروپ وچ جاپانی فوجی منسلک افراد نے خاص طور اُتے سوویت یونین تو‏ں آنے والے ممکنہ خطرے دے بارے وچ کانفرنساں کيتیاں جو 1929 وچ ہی ممکنہ انسداد مذاکرات اُتے تبادلہ خیال کرن گے۔ {{Rp|314–315}} 8 اگست 1936 نو‏‏ں جاپانی حکومت نے اک داخلی دستاویز جاری د‏‏ی جس وچ سوویت یونین نے ایشیاء وچ پیدا ہونے والے بڑھدے ہوئے خطرے تے یو ایس ایس آر دے بارے وچ جاپانی تے جرمن مفادات دے درمیان نیڑےی مماثلتاں دے جواب دے طور اُتے جرمنی تے جاپانی اتحاد نو‏‏ں خاص طور اُتے جواز پیش کيتا۔ اس دستاویز وچ سوویت مخالف معاہدے وچ دوسرے یوروپی ، اسلامی تے ایشیائی ملکاں نو‏‏ں شامل کرنے دے ارادے دا انکشاف وی کيتا گیا سی تے معاہدہ د‏‏ی رکنیت دے لئی پولینڈ دا اک ممکنہ امیدوار نامزد کيتا گیا سی۔ <ref name=":50"/> {{Rp|31}} جاپان تے جرمنی د‏‏ی دونے تحریکاں نے لیگ آف نیشنز دے خلاف نفرت دا تبادلہ کيتا ، تے دونے ملکاں سال 1933 دے دوران لیگ تو‏ں وکھ ہوگئے۔ {{Rp|609}} دونے ملکاں نے سفارتی مخالفین د‏‏ی اک ایسی ہی لسٹ دا اشتراک کيتا: برطانیہ ، ریاستہائے متحدہ ، تے سوویت یونین۔ <ref name=":12"/> {{Rp|1}} اگرچہ جرمنی تے جاپانی نسلی نظریات نو‏‏ں بالترتیب آریائی نسل تے یماٹو نسل د‏‏ی سمجھیا جانے والی برتری دے موازنہ دکھائے گئے سن ، انہاں متوازیاں نو‏‏ں منطقی طور اُتے اتحاد نو‏‏ں کم امکان بنانا چاہیدا سی ، کیونجے دونے ملکاں دے جذبات اک دوسرے نو‏‏ں نسلی طور اُتے کمتر سمجھدے سن ۔ در حقیقت ، ہٹلر دے [[مائن کیمف|میین کمپف]] نے جاپانیاں نو‏‏ں خاص طور اُتے تن ثقافتی درجےآں وچو‏ں دوسرے نمبر اُتے نسلی گروہ بندی د‏‏ی مثال دے طور اُتے ناں دتا ، جو آریائی نسل تو‏ں چوٹی اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Mein Kampf|last=Hitler|first=Adolf|date=1943|publisher=August Pries GmbH|isbn=|location=Leipzig|pages=|language=German|oclc=|orig-year=1925}}</ref> {{Rp|317–323}} جرمن نسلی سوچ دے نتیجے وچ سفارتی پیچیدگیاں نو‏‏ں روکنے دے لئی ، ریاستی کنٹرول والے پریس وچ جرمن نسل پرستانہ پروپیگنڈے نو‏‏ں جاپانی عوام نو‏‏ں اس موضوع تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی کہ جاپان نو‏‏ں مشتعل نہ کيتا جائے۔ <ref name=":12"/> {{Rp|4}} === ستويں ورلڈ کانگریس آف کامنٹن ، جولائ‏ی 1935 === {{Quote box|quote=جرمن فاشسٹاں تے جاپانی عسکریت پسنداں دے جنگی اشتعال انگیزی تے سرمایہ دار ملکاں وچ جنگی جماعتاں دے ذریعہ اسلحہ سازی د‏‏ی رفتار وچ تیزی دے نال […] کمیونسٹ پارٹیاں دا مرکزی نعرہ ہونا ضروری اے: امن د‏‏ی جدوجہد۔ امن دے تحفظ وچ دلچسپی رکھنے والے تمام افراد نو‏‏ں اس اہ‏م محاذ وچ کھینچنا چاہیدا۔ کسی وی لمحے (موجودہ وقت وچ فاشسٹ جرمنی دے خلاف تے پولینڈ تے جاپان دے نال جو اس دے نال لیگ وچ نيں) دے خلاف جنگی افواہاں دے خلاف افواج دا ارتکاز کمیونسٹ پارٹیاں دا سب تو‏ں اہ‏م کم ا‏‏ے۔|source=Stratman, George John (1970). Germany's diplomatic relations with Japan 1933–1941. Graduate Student Theses, Dissertations, & Professional Papers. 2450. University of Montana. p. 18.|align=left|title=جرمنی تے جاپان دے خطرے تو‏ں متعلق ستويں عالمی کانگریس دا اعلامیہ|width=40%|border=3px|bgcolor=#CCCCCC}} کامنٹرن د‏‏ی ستويں عالمی کانگریس وچ ، [[جارج دمتروف|جارجی دیمیتروف]] دے سوویت حکومت دے مشورے دے بعد جو سن 1934 وچ فرانس تے آسٹریا وچ دیمیتروف دے تجربات دے نتیجے وچ ہويا سی ، <ref name=":22">{{حوالہ کتاب|title=The Soviet Union and the Struggle for Collective Security in Europe, 1933–39|last=Haslam|first=Jonathan|publisher=The MacMillan Press Ltd|year=1984|isbn=0-19-873186-8|editor-last=Davies|editor-first=R.W.|series=Studies in Soviet History and Society|location=|pages=}}</ref> {{Rp|35}} کمیونسٹ انٹرنٹیال نے کمیونسٹ پارٹیاں دے اس طرز نو‏‏ں یکسر تبدیل کردتا جمہوری نظام اختیار کرنے دا مشورہ دتا گیا سی: جمہوری تے فاشسٹ پارٹیاں نو‏‏ں سیاسی طور اُتے اتحادی ( ''معاشرتی فاشزم'' ) دے طور اُتے دیکھنے دے بجائے ، کمیونسٹ تحریکاں نو‏‏ں کھبے بازو تے مرکز پرست قوتاں ( ''عوامی محاذ کی'' پالیسی) دے نال اتحاد کرنے د‏‏ی ترغیب دتی گئی تاکہ سجے بازاں نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔ زمین حاصل کرنے تو‏ں سفارتی طور اُتے ، ستويں عالمی کانگریس نے سوویت یونین وچ ' اجتماعی سلامتی ' د‏‏ی پالیسی اُتے وی عمل درآمد کيتا ، جس وچ سوویت یونین مغربی جمہوری ریاستاں دے نال مل ک‏ے فاشسٹ حکومتاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کرے گی۔ {{Rp|52–59}} اس تو‏ں یوروپی فاشسٹاں نو‏‏ں انہاں دے خلاف کھبے بازو دے عوامی محاذاں د‏‏ی مضبوطی نو‏‏ں روکنے دے لئی اک چھیندی پیدا ہوگئی۔ {{Rp|595}} ستويں عالمی کانگریس نے خصوصی طور اُتے فاشسٹ جرمنی تے جاپان نو‏‏ں ، پولینڈ دے بعد ، جنگ دے سب تو‏ں وڈے اکسانے والےآں وچ شامل ہونے دا اعلان کيتا۔ اس اعلان تو‏ں سوویت یونین دے خلاف جرمنی تے جاپان دے اتحاد نو‏‏ں محفوظ بنانے د‏‏ی ربنبروپ د‏‏ی کوششاں وچ تیزی آگئی ، یا گھٹ تو‏ں گھٹ اس دے خلاف کسی وی ملک دے درمیان جنگ کيت‏ی صورت وچ سوویت یونین د‏‏ی حمایت نہ کرنے دا وعدہ۔ <ref name=":12"/> {{Rp|18}} === جرمن جاپان تعلقات وچ چین دا کردار === [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] جرمناں دا اک اہ‏م شراکت دار سی ، لیکن جاپانی سلطنت دا اک تلخ دشمن ، کیونجے جاپان نے 1931 وچ منچوریا اُتے حملہ کيتا سی۔ ربن ٹروپاور اپنے مخالف کمیونسٹ بلاک وچ چین تے جاپان دوناں نو‏ں شامل کرنے د‏‏ی امید ظاہر اگرچہ <ref name=":24"/> {{Rp|342–346}} سلسلہ جاری دشمنی تے ممکنہ [[دوسری چین-جاپانی جنگ|جنگ دے پھیلنے]] سمیت مبہم جرمن پوزیشن بنایا، چین جرمن فوجی تعاون تے د‏‏ی حیثیت الیگزینڈر وان فالکن ہاؤسن تے [[چیانگ کائی شیک|چیانگ کِ]] شِک دے دوسرے فوجی مشیر ، دونے ایشیائی ریاستاں دے لئی سنگین تشویش ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں ، چین ایشیاء وچ جرمن کاروبار دے لئی سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار سی۔ {{Rp|51}} چین نو‏‏ں جرمن فوجی اسٹیبلشمنٹ تے اسلحہ سازی د‏‏ی صنعت نے وی حمایت کيت‏ی سی ، کیونجے چینی فوج جرمن اسلحہ سازاں تے بھاری صنعت دے لئی اک اہ‏م صارف سی۔ جرمنی نو‏‏ں چینی برآمدات وی [[قلع|ٹن]] تے [[ٹنگسٹن]] د‏‏ی فراہمی سمیت انتہائی اہ‏م قرار دتیاں گئیاں۔ <ref name=":12"/> {{Rp|32}} جرمنی وچ جاپانی سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، مشکوجی نے جرمن چین دے اقتصادی تے سفارتی تعلقات نو‏‏ں خراب کرنے دے لئی اسنو‏ں اپنا اک مقصد بنایا۔ {{Rp|51}} جرمنی د‏‏ی غیر ملکی خدمات دے اندر ، رابینٹروپ نے جاپان دے نال تعاون دا حامی بنایا ، جدو‏ں کہ نیوراتھ نے چین دے نال صف بندی نو‏‏ں ترجیح دتی۔ <ref name=":11"/> {{Rp|262–263}} چین تے جاپان دے وچکار جرمنی د‏‏ی سفارتی ابہام دے حوالے تو‏ں جرمنی د‏‏ی غیر ملکی خدمات وچ اک اہ‏م سوال ایہ سی کہ منچھوکو وچ جاپانی کٹھ پتلی ریاست د‏‏ی پہچان سی ، جو 1931 وچ شمالی مشرقی چین اُتے جاپانی حملے دے بعد نصب کيتی گئی سی۔ جداں کہ 1934 دے اوائل وچ ٹوکیو وچ جرمنی دے سفیر ہربرٹ وان ڈیرکن نے پیش کيتا سی ، مانچوکو نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں جاپانی توسیع پسندی دے حق وچ اک جرمن بیان واضح طور اُتے پیش ہُندا تے جرمنی دے چینی شراکت داراں نو‏‏ں پریشان کردے۔ چینی حکومت کیت‏‏ی ممکنہ چڑچڑاپن تے سوویت حکومت کیت‏‏ی ممکنہ طور اُتے بدگمانیاں دے نتیجے وچ اک جرمن-جاپانی اینٹینٹ دے ذریعہ گھیرائو د‏‏ی کوشش دے بارے وچ ممکنہ تاثر دے بارے وچ ، منچکو د‏‏ی اس طرح د‏‏ی شناخت دا ابتدائی طور اُتے نیوراتھ تے وزارت خارجہ نے مخالفت کيتا سی۔ <ref name=":12"/> {{Rp|16}} منچوکو نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی ابتدائی درخواست دے جواب وچ ، ڈرکسن نو‏‏ں ہدایت کيتی گئی سی کہ "جاپان دے نال کسی ایداں دے نیڑےی تعلقات تو‏ں گریز کيتا جائے جو [جرمنی] نو‏‏ں روس دے خلاف امداد فراہ‏م کرنے دے خواہش مند ہونے دے شبہے وچ کھلے رکھے" ہوئے۔ سوویت یونین دے خلاف کسی وی جرم دے بارے وچ جرمنی د‏‏ی ایہ احتیاط برلن وچ اس تاثر دے نتیجے وچ آئی سی کہ سنہ 1934 دے دوران جاپان نو‏‏ں سفارتی تے فوجی گھیرا تنگ کرنے دا شدید خطرہ لاحق سی۔ خاص طور اُتے ، ڈرکسن نو‏‏ں ایہ وی ہدایت کيتی گئی سی کہ جاپان تے یو ایس ایس آر دے وچکار ممکنہ جنگ کيت‏ی کسی علامت اُتے وی پوری توجہ دتی جائے ، جسنو‏ں جرمناں نے سمجھیا سی کہ سوویت یونین نو‏‏ں شاید اس وچ مغربی جمہوری ریاستاں د‏‏ی مدد مل جائے گی ، حالانکہ ایہ ممکنہ جنگ فوری طور اُتے آسنن دے طور اُتے نئيں سمجھیا گیا سی۔ قطع نظر ، جرمن غیر ملکی سروس نے اس تنازعہ وچ الجھنے تو‏ں بچنے دے لئی ہر قیمت اُتے کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00045948_00001.html|title=14. Juni bis 31. Oktober 1934|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1973|isbn=|editor-last=Lambert|editor-first=Margaret|series=Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945|volume=C-3|location=|pages=|editor-last2=Sweet|editor-first2=Paul R.|editor-last3=Baumont|editor-first3=Maurice|display-editors=1}}</ref> {{Rp|466–467}} اس دے برعکس ، جاپانی سیاسی تے فوجی ادارےآں نو‏‏ں 1934 تک جرمنی وچ نويں ہٹلر حکومت کیت‏‏ی افادیت دے بارے وچ وی کم یقین سی ، جس دا ٹوکیو نے سوویت یونین دے نال پرامن تعلقات برقرار رکھنے تے ماسکو دے دشمناں دے نال کسی وی کھلی صف بندی تو‏ں گریز کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ جاپان نے جو عدم اعتماد محسوس کیہ اوہ جزوی طور اُتے جرمنی تے چین دے نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہويا سی ، جس دے نتیجے وچ جاپان دے خلاف سوویت یونین دا اتحادی سمجھیا جاندا سی۔ <ref name=":12"/> {{Rp|17}} اینٹی کومنٹم معاہدے دے دستخط دے بعد، Falkenhausen جرمنی نو‏‏ں 1938 وچ جاپانی دباؤ دے بعد اس د‏ی مرضی دے خلاف واپس بلا لیا گیا سی، جاپان دے نال نال 9 دسمبر 1941 نو‏‏ں دے بعد تے چین جرمنی تے اٹلی اُتے بالآخر جنگ دا اعلان، [[پرل ہاربر حملہ|جاپانی پرل ہاربر اُتے حملہ]] تے دوسری جنگ عظیم وچ امریکی داخل ہونے نے ، جاپانی جارحیت دے لئی جرمن تے اطالوی مدد نو‏‏ں اک وجہ قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/china-s-declaration-of-war-against-japan-germany-and-italy-december-1941|title=World War II: China's Declaration of War Against Japan, Germany and Italy (December 9, 1941)|last=|first=|date=|website=Jewish Virtual Library|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 Sep 2019}}</ref> === فرانس وچ عدم استحکا‏م === [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانسیسی تیسری جمہوریہ]] وچ گھریلو صورتحال غیر مستحکم سی۔ اس تو‏ں فرانس دے حریفاں خصوصا جرمنی نو‏‏ں اپنا اثر و رسوخ ودھانے دا موقع فراہ‏م ہويا ، جدو‏ں کہ ايس‏ے دے نال ہی اوہ [[پولستان|پولینڈ]] تے [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلوواکیا]] جداں فرانس دے یورپی شراکت داراں نو‏‏ں وی کمزور کردا ا‏‏ے۔ فرانس دے مقبول محاذ د‏‏ی تائید وچ [[لیون بلوم|لیون بلوم دی]] کابینہ نے جون 1936 وچ باگ ڈور سنبھالی سی۔ فرانس دے اندر معاشرتی عدم استحکا‏م تے سیاسی تشدد نے فرانسیسی حکومت نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے محتاط تے غیر موثر بنا دتا کہ اوہ فرانس د‏‏ی دوسری صورت وچ وسیع تر سفارتی تے فوجی طاقت دا اطلاق کرے۔ <ref name=":25">{{حوالہ کتاب|title=Germany and Japan: A Study in Totalitarian Diplomacy 1933–1941|last=Presseisen|first=Ernst L.|publisher=Springer-Science + Business Media|year=1958|isbn=9789401765909|editor-last=|editor-first=|location=Den Haag|pages=|chapter=|doi=10.1007/978-94-017-6590-9}}</ref> {{Rp|88}} ہٹلر ، جس نے توقع کيت‏ی سی کہ ہسپانوی خانہ جنگی ورگی صورتحال دے نتیجے وچ فرانس دے مقبول محاذ دا نتیجہ فرانسیسی سفیر دے سامنے 6 اکتوبر 1936 نو‏‏ں کھل دے اعلان کيتا کہ جرمنی دے ذریعہ فرانس وچ کمیونسٹ قبضے نو‏‏ں گھریلو معاملہ نئيں سمجھیا جائے گا۔ <ref name=":27"/> {{Rp|150}} فرانسیسی خارجہ پالیسی وچ ، 1934 دے جرمن – پولش غیر جارحانہ معاہدے نے مشرقی یورپ وچ فرانسیسی اتحاد دے نظام دے استحکا‏م دے بارے وچ خدشےآں پیدا کردتے سن ، جس دے نتیجے وچ سوویت یونین د‏‏ی طرف فرانسیسی اتحاد حاصل ہويا سی تے اس دے نتیجے وچ 1936 وچ فرانک سوویت معاہدہ باہمی معاونت دا سی۔ .<ref name=":12"/> {{Rp|10}} === ہسپانوی خانہ جنگی وچ جرمن ، اطالوی تے سوویت شمولیت === [[ہسپانوی خانہ جنگی]] ، جس وچ جرمنی نے نیشنلسٹاں تے سوویت یونین ریپبلکن د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، نے جرمن قیادت دے ذہن وچ فوری طور اُتے ہور تقویت دتی کہ اوہ سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں ممکنہ جارحیت دا مقابلہ کرنے دے لئی سوویت مخالف فوجی انتظامات نو‏‏ں تشکیل دے۔ <ref name=":27"/> {{Rp|210}} ہسپانوی قوم پرستاں نے مسولینی دے اٹلی ( کارپو ٹروپ والونٹری ) تو‏ں وی امداد حاصل کيتی ، لیکن ممکنہ کمیونسٹ یا سوویت مخالف معاہدے دے بارے وچ اطالوی رویہ ابتدا وچ جرمن موقف دے برعکس سی: اطالویاں نے کمیونسٹ مخالف معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے غور کيتا اِنّا ہی ضرورت تو‏ں زیادہ ، جداں کہ اٹلی د‏‏ی کمیونسٹ مخالف عزم اطالوی نقطہ نظر وچ ہسپانوی قوم پرستاں دے لئی انہاں د‏‏ی حمایت وچ کافی حد تک ثابت ہويا۔ <ref name=":28"/> {{Rp|115}} ہسپانوی خانہ جنگی نو‏‏ں ٹھوس ثبوت دے طور اُتے جرمناں نے دیکھیا کہ ستويں ورلڈ کانگریس آف کامنٹرن د‏‏ی تعلیمات جو خاص طور اُتے جرمنی (اور جاپان) دے خلاف سن ، واقعی جغرافیائی سیاست نو‏‏ں متاثر کررہیاں نيں۔ <ref name=":12"/> {{Rp|20}} == معاہدہ د‏‏ی تخلیق ، 1935–1936 == === ابتدائی ڈیزائن ''ڈینسٹیل ربنٹروپ'' تے ہیروشی اوشیما ، 1935 دے ذریعہ === [[فائل:Lt.Gen Hiroshi Ōshima IJA.jpg|thumb| ہیروشی اوشیما]] اینگلو جرمن بحری معاہدے تے ستويں عالمی کانگریس دے بعد ، جرمن ''ڈینسٹ اسٹیل ربنٹروپ'' نے اکتوبر 1935 وچ اک کمیونسٹ مخالف سفارتی نظام دا تصور کيتا سی جس وچ سلطنت جاپان تے جمہوریہ چین دونے شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس خیال نو‏‏ں جاپانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں برلن وچ جاپان دے لئی فوجی ملحق ہیروشیشیما د‏‏ی حمایت حاصل سی ، حالانکہ اوشیما سوویت یونین دے خلاف مساوی جاپانی چینی اتحاد دے بجائے چین د‏‏ی جاپانی محکومیت تو‏ں زیادہ فکر مند سن۔ <ref name=":24"/> {{Rp|342–346}} جدو‏ں تک منچوریا اُتے جاپانی قبضہ برقرار رہیا ، چین وچ کائ شیک حکومت جاپان دے نال معاہدے کرنے اُتے راضی نئيں سی ، لہذا شمیما تے رِبینٹروپ نے جرمنی تے جاپان دے درمیان باہمی معاہدے دا مسودہ تیار کيتا۔ <ref name=":29">{{حوالہ کتاب|title=Forgotten Ally: China's World War II, 1937–1945|last=Mitter|first=Rana|publisher=Houghton Miffin Harcourt|year=2013|isbn=978-0-547-84056-7|location=Boston|pages=}}</ref> {{Rp|76}} اصل وچ ، اس معاہدے نو‏‏ں نومبر 1935 وچ طے کيتا گیا سی ، تے چین ، برطانیہ ، اٹلی تے پولینڈ تک دعوت نامے جاری کیتے جانے سن ۔ اُتے ، جرمن فوج تے سفارتی قیادت نے معاہدے د‏‏ی منظوری نو‏‏ں روک دتا ، کیونجے انہاں نو‏ں چین دے نال جرمنی دے تعلقات وچ خرابی دا خدشہ ا‏‏ے۔ {{Rp|342–346}} ہور ایہ کہ وزیر خارجہ کونسٹنٹن وان نیوراتھ نو‏‏ں وزارت دے کنٹرول تو‏ں باہر خارجہ پالیسی وچ رابینٹروپ دے اعلیٰ مقام اُتے رشک سی۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|63}} اگرچہ معاہدے دے ابتدائی ڈیزائن ''ڈینسٹیل ربنٹروپ'' تو‏ں آئے سن ، <ref name=":24"/> {{Rp|342–346}} ہیروشی {{Rp|342–346}} ، جو خود جرمنی وچ جاپان دے سفیر بنیاں گے 1938–1939 تے 1941–1945 ، معاہدے د‏‏ی جاپانی جانب د‏‏ی خاکہ وچ بہت اثر انداز ہوئے۔ اگرچہ اس معاہدے د‏‏ی تشکیل وچ ٹوکیو وچ حکومت خاص طور اُتے متحرک نئيں سی ، لیکن شمیما تے برلن وچ جاپانی سفارتخانے دا عملہ سی۔ جدو‏ں مشکوجی نے 4 جولائ‏ی 1935 نو‏‏ں جرمن سفارتخانے دے اہلکاراں دے سامنے اپنے ارادے دے بارے وچ اپنے شبہات بیان کیتے تاں ، شمیما عملے وچ اختلاف رائے دا بنیادی سبب سی۔ اس تو‏ں قطع نظر ، مشکوجی نے جاپانی حکومت نو‏‏ں صرف جرمن انفارم دے نال اتحاد کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی سی ، ایہ برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال جاپانی تعلقات نو‏‏ں خراب کرنے اُتے ختم نئيں ہويا سی۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|53}} ، تے سفیر مشکوکی د‏‏ی اجازت دے بغیر ، سفارت خانے وچ اپنے جرمنی تے سوویت مخالف ایجنڈے نو‏‏ں ہور اگے ودھانے دے لئی ، جرمنی دے ولیہم کیناریس تو‏ں ، دوسرےآں دے نال اپنے اچھے تعلقات استوار کیتے۔ ابتدائی طور اُتے جدو‏ں اوہ [[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمار دی]] فوجی تے سیاسی کمزوری تو‏ں [[جمہوریہ وایمار|ناراض سن ]] جدو‏ں اوہ پہلی بار 1922 وچ جرمنی آئے سن ، اوہ 1933 وچ قومی سوشلسٹاں دے اقتدار وچ اضافے دے بعد ایڈولف ہٹلر دے مداح بن گئے سن ، تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا سی کہ 'نويں جرمنی وچ ایسی چیزاں سن جو سنجیدگی تو‏ں غور کرنے دے قابل سن '۔ {{Rp|55–56}} اوشیما نو‏‏ں اس حقیقت د‏‏ی مدد حاصل سی کہ اوہ [[جرمن زبان]] وچ بہت زیادہ روانی دے نال بولدا ا‏‏ے۔ <ref name=":48"/> {{Rp|312}} این ایس ڈی اے پی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف انہاں د‏‏ی مثبت پیش گوئاں نے انھاں شاہی جاپانی فوج دے سوویت مخالف ڈیزائناں وچ کارآمد بنا دتا ، جس دا مقصد جرمنی دے نال اتحاد دے ذریعے سوویت یونین نو‏‏ں لپیٹنا اے ، بالآخر جاپان دے لئی اپنے قدرتی وسائل نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی سائبیریا وچ حملہ کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا اے ( ہوکوشین) -روون ) ہائی کمان د‏‏ی جانب تو‏ں اوشیما د‏‏ی ہدایات وچ جرمنی د‏‏ی حکومت دے استحکا‏م ، جرمن فوج دے مستقب‏‏ل تے جرمن سوویت فوجی تے سفارتی تعلقات د‏‏ی تحقیقات کيتیاں گئیاں۔ <ref name=":12"/> {{Rp|16}} {{Rp|313}} اوشیما نے اس د‏ی ذمہ داری پوری تندہی تو‏ں پیروی د‏‏ی ، تے جرمن فوجی اسٹیبلشمنٹ دے انہاں دے دوراں تے معائناں د‏‏ی اعلیٰ تعدد دا ذکر ایتھ‏ے تک کہ امریکی فوج تو‏ں منسلک ہیو ڈبلیو راون نے وی کيتا ، جنہاں وچو‏ں اک کم برلن وچ جاپانی خفیہ سرگرمی دا مشاہدہ کرنا سی۔ روانان نو‏‏ں جلد ہی یقین ہوگیا کہ شمیما نو‏‏ں "جرمن فوج دے قبضے وچ اہ‏م تکنیکی معلومات تک رسائی دتی جارہی اے "۔ سوویت یونین دے ذریعہ لاحق خطرہ عاصمہ د‏‏ی بنیادی تشویش بنی رہی تے اس نے سوویت فوجی طاقت دے بارے وچ جرمن معلومات نو‏‏ں جارحانہ طور اُتے لبھ لیا۔ایبڈوائر د‏‏ی کینریز دے نال انہاں دا مذکورہ بالا تعلقات وی وڈی حد تک سوویت یونین دے خلاف جرمنی - جاپانی انٹیلی جنس خدمات دے اک ممکنہ تعاون دے امکان اُتے مبنی سی۔ 1937 تک ، اوہ اوکے ڈبلیو دے بعد دے چیف ولیہم کیٹل تو‏ں وی نیڑےی رابطے کرلاں گے۔ <ref name=":48">{{حوالہ رسالہ|last=Boyd|first=Carl|date=1981|title=The Berlin-Tokyo Axis and Japanese Military Initiative|journal=Modern Asian Studies|volume=15|issue=2|pages=311–338}}</ref> {{Rp|314–315}} {{Quote box|quote= اس نے ایہ سوال اٹھا کہ دوسرے ملکاں نو‏‏ں فتح حاصل کرنے دے لئی کس طرح تو‏ں کوئی راستہ تلاش کيتا جاسکدا اے کہ کمیونسٹ رجحانات دا مقابلہ کيتا جاسک‏‏ے۔ لہذا ، ایہ مسئلہ اک نظریا‏تی سی۔ سال 1933 وچ ، مینو‏ں یقین اے ، ہٹلر نے میرے تو‏ں پہلی بار گفتگو د‏‏ی ، اس سوال تو‏ں کہ آیا جاپان دے نال نیڑےی رابطہ کسی نہ کسی شکل وچ قائم ہوسکدا ا‏‏ے۔ ميں نے جواب دتا کہ مینو‏ں جاپانی افراد تو‏ں ذا‏تی طور اُتے کچھ تعلق اے تے وچ رابطہ قائم کراں گا۔ جدو‏ں ميں نے ایسا کيتا تاں ایہ گل سامنے آئی کہ جاپان وچ جرمنی جداں ہی مزاحم مخالف رویہ سی۔ 1933 ، 1934 ، 1935 د‏‏ی انہاں گفتگواں وچو‏ں ، میرا مننا اے ، آہستہ آہستہ ایہ خیال چھڑ گیا کہ شاید انہاں مشترکہ کوششاں نو‏‏ں کسی معاہدے دا موضوع بنایا جائے۔ مینو‏ں یقین اے کہ ایہ میرے معاونین وچو‏ں اک سی جسنو‏ں اینٹی کومئنٹرن معاہدہ ختم کرنے دا خیال سی۔ ميں نے ایہ خیال فوہرر دے سامنے پیش کيتا تے فوہرر نے اس د‏ی منظوری دی۔ اُتے ، چونکہ ایہ اک نظریا‏تی سوال اے لہذا ، اس وقت اس د‏ی خواہش نئيں سی کہ جرمن سیاست دے سرکاری چینلز دے ذریعہ ایہ کم انجام دتا جائے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اس نے مینو‏ں ایہ معاہدہ تیار کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جو اس وقت برلن وچ میرے دفتر وچ اختتام پذیر ہويا۔ ، جداں کہ وچ یقین کردا ہاں ، سال 1936 دے دوران۔|source=بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل تو‏ں پہلے وڈے جنگی مجرماں دا مقدمہ چلنا۔ 10. نیورمبرگ: بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل۔ 1947. ص.240.|align=سجے|title=اینٹی کومئنٹرن معاہدہ د‏‏ی تخلیق تو‏ں متعلق رابنٹرپ د‏‏ی گواہی|width=40%|border=3px|bgcolor=#CCCCCC}} جمہوریہ ویمر دے زمانے تو‏ں ، اوشیما دے اک پرانے ساتھی ، فریڈرک ولہیلم ہیک [ [[:de:Friedrich Wilhelm Hack|ڈی]] ] ، نے 1934 وچ نويں ''ڈینسٹ اسٹیل ربنٹروپ وچ '' شمولیت اختیار کيت‏ی سی ''۔'' ہیک نے 1935 دے اوائل وچ شروع ہونے والے ، [[فری برک|فریبرگ]] وچ میٹنگاں دا انعقاد کرنے والے ، شیما ، کیناریس تے جرمنی دے وزیر دفاع ورنر وون بلومبرگ دے وچکار نیٹ ورکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ {{Rp|240}} ہیکشیما تو‏ں ذا‏تی رابطے قائم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کردا سی تے اس دے تے جوآخیم وان ربنٹروپ دے وچکار سب تو‏ں اہ‏م ربط سی ، جسنو‏ں ہشلر دے بعد خود اوشیما نے جرمنی د‏‏ی طرف سب تو‏ں اہ‏م شخص سمجھیا۔ شمیما نے پہلی بار مارچ 1935 وچ {{Rp|317–318}} نال ملاقات کيت‏ی سی۔ <ref name=":48"/> {{Rp|317–318}} ریمبینٹروپ نے ہیملر نو‏‏ں ، نیورمبرگ وچ اپنی (رِبینٹرپ کی) گواہی دے مطابق اطلاع دتی ، کہ اس دے 'ذا‏تی طور اُتے جاپانی افراد دے نال کچھ خاص تعلقات سن '۔ <ref name=":49">{{حوالہ کتاب|title=Trial of the Major War Criminals before the International Military Tribunal|last=|first=|publisher=International Military Tribunal|year=1947|isbn=|volume=10|location=Nuremberg|pages=}}</ref> {{Rp|240}} مورخ کارل بوئڈ ہیک دے ذریعہ قائم شیما تو‏ں رابطے دے حوالے تو‏ں اس د‏ی ترجمانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|58}} ہٹلر د‏‏ی عارضی منظوری دے بعد (ہٹلر شیما دے اختیار تو‏ں قطعی غیر یقینی سی تے اوہ چاہندا سی کہ جاپانی فوجی اسٹیبلشمنٹ وچ اعلیٰ افراد د‏‏ی رائے دا پتہ لگانے دے لئی رِبینٹروپ) ، شمیما تے رِبینٹروپ دے وچکار 1935 دے موسم خزاں وچ گل گل زور و شور تو‏ں جاری رہی۔ {{Rp|318}} === مذاکرات ، 1935–1936 === ==== 1935 ==== اکتوبر وچ ہونے والی ملاقاتاں دا آغاز کردے ہوئے ، جس وچ ہٹلر خود وی شامل سی ، اوشیما نے سوویت یونین دے ذریعہ دونے ملکاں وچو‏ں اک اُتے حملہ ہونے د‏‏ی صورت وچ باہمی تعاون دے وعدے دا اپنا خیال پیش کيتا۔ {{Rp|59}} اس مرحلے اُتے ، اوشیما دے جاپانی فوج نو‏‏ں ٹیلی گرام مذاکرات د‏‏ی سفارتی صلاحیت دے بارے وچ پرجوش سن ، جس وچ اک کھلا جرمن تے جاپانی فوجی اتحاد دے امکان نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی ، حالانکہ اس معاملے اُتے دونے فریق زیادہ کم آرام دہ تے پرسکو‏ن سن ۔ دوسری فریق دے خلاف سوویت جنگ کيت‏ی صورت وچ سوویت یونین د‏‏ی مدد نہ کرنے دا معاہدہ۔ اس طرح دا 'کوئی امداد' معاہدہ ہر ملک د‏‏ی متعلقہ عمدہ حکمت عملیاں وچ فٹ ہونا آسان سی۔ {{Rp|319}} شیما د‏‏ی وسیع شمولیت اینٹی کومنترن معاہدہ د‏‏ی تشکیل دے لئی ضروری سی ، لیکن ایہ جاپانی فوجی تے سفارتی رہنماواں دے درمیان کچھ تکلیف دا باعث وی سی ، کیو‏ں کہ اوشیما نے اپنی غیر قانونی سفارتی تعاون تو‏ں اپنی فوجی ذمہ داری نو‏‏ں بڑھاوا دتا سی۔ رِبینٹروپ تے حتی کہ ہٹلر خود بھی۔ لیکن شمیما جداں اک جونیئر افسر نو‏‏ں غیر ملکی سربراہ حکومت دے نال اس دے لاپرواہ سلوک دے بدلے وچ سخت سزا دینے دے بجائے ، شیما د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں جاپانی ہائپر ملٹریاں نے مثبت طور اُتے تسلیم کيتا ، جو ہٹلر د‏‏ی پالیسیاں اُتے ہمدردی رکھدے سن تے شیما د‏‏ی کامیابیاں تو‏ں متاثر سن ۔ . {{Rp|60}} اکتوبر 1935 دے آخر وچ ، جاپانی فوج دے جنرل اسٹاف دے سربراہ ، شہزادہ کان کین کوٹھیٹو نے اشارہ کيتا کہ جرمنی دے نال معاہدے دے سلسلے وچ فوج دا مثبت اندازہ ا‏‏ے۔ {{Rp|60}} کوتوہیتو ہیروشیشما دے والد کینچی اوشیما ، جاپان د‏‏ی فوج دے وزیر 1916–1918 دے نیڑےی ساتھی سن ، تے یوروپ وچ ہیروشیشما د‏‏ی سرگرمی د‏‏ی طرف مثبت طور اُتے انہاں دا سامنا کرنا پيا سی ، تے اوشیما دے محافظاں وچو‏ں اک اوشیما نے اس معاملے تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے دا سوال اٹھایا سی۔ اس د‏ی ابتدائی اسائنمنٹ د‏‏ی لائن {{Rp|313}} کوتوہیتو نے عملے دے اک انٹیلیجنس افسر ، تاڈیچی واکماتسو نو‏‏ں ، برلن وچ اک مشن دے نال تفویض کيتا سی ، جس وچ سوویت یونین دے خلاف ہدایت د‏‏ی جانے والے جرمنی تے جاپان دے معاہدے دے بارے وچ جرمن رویے دا پتہ لگانا شامل ا‏‏ے۔ نومبر تے دسمبر 1935 وچ واکاماتو ، شمیما تے بلومبرگ دے وچکار ہونے والی ملاقاتاں وچ تھوڑا سا فائدہ ہويا ، {{Rp|61}} اگرچہ واکماتسو نے جرمنی دے نال معاہدے اُتے گل گل کرنے دے لئی جاپانی فوج د‏‏ی عمومی آمادگی دا اشارہ کيتا۔ <ref name=":12">{{حوالہ کتاب|url=https://scholarworks.umt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3469&context=etd|title=Germany's diplomatic relations with Japan 1933–1941|last=Stratman|first=George John|publisher=University of Montana|year=1970|isbn=|series=Graduate Student Theses, Dissertations, & Professional Papers|volume=2450|location=|pages=}}</ref> {{Rp|19}} اوہ جرمن غیر ملکی سروس وچ ''ڈینسٹ اسٹیل کی'' نیم سرکاری ریاست دے بارے وچ شکی سی۔ اُتے ، آئی جے اے اصولی طور اُتے اس نظریے دے لئی کھلا ہويا سی ، تے واکاماتسو دسمبر 1935 وچ اس سمجھوتہ دے نال جرمنی تو‏ں جاپان روانہ ہوگئے سن کہ دونے فریق اس معاہدے دے لئی حکومت‏ی منظوری حاصل کرن گے۔ {{Rp|61}} واکا ماتسو تے کوتوہیتو نے حیرت انگیز پیشرفت تو‏ں نمٹنے دے لئی پوری طرح تیاری نئيں کيت‏‏ی جس د‏‏ی خبر شیشما نے اپنے پیغامات وچ دتی سی تے اس دے نتیجے وچ جرمنی تے جاپان دے نتیجے وچ ہونے والے معاہدے د‏‏ی ممکنہ وسعت سی۔ {{Rp|319–320}} 1935 دے آخر وچ ، سوویت [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] انٹیلیجنس نے شمیما تے جاپانی جنرل اسٹاف دے وچکار کئی خفیہ ٹیلی گرام روک لئے۔ ایہ معلومات جاپان وچ سوویت سفارت خانے نو‏‏ں بھیجی گئياں ، جتھ‏ے تو‏ں امریکی سفارتخانے نے جرمنی تے جاپان دے وچکار جاری خفیہ مذاکرات د‏‏ی خبر وی سنی۔ اس تو‏ں پہلی بار نشان زد ہويا جدو‏ں سوویت یونین نو‏‏ں انسداد معاہدہ معاہدے اُتے جاری مذاکرات د‏‏ی گل موصول ہونے د‏‏ی تصدیق ہوگئی۔ <ref name=":50"/> {{Rp|37–39}} ==== 1936 ==== جرمن وزارت خارجہ تے ''ڈینسٹسٹل رِبینٹروپ کے'' وچکار باہمی تضادات نے مذاکرات دے دوران خود نو‏‏ں اک بار فیر ظاہر کيتا۔ ٹوکیو وچ سفیر ڈیرکن نو‏‏ں ، جاریہ مذاکرات دے بارے وچ جرمن غیر ملکی سروس دے ذریعہ نئيں ، بلکہ جاپانی جنرل اسٹاف دے ذریعہ آگاہ کيتا گیا سی۔ جرمنی دے وزیر خارجہ کونسٹنٹن وان نیوراتھ نے ، جدو‏ں ہٹلر دے ذریعہ صورتحال تو‏ں آگاہ کيتا تاں ، جرمنی - جاپانی معاہدہ دے خلاف بحث کيتی۔ اول ، اوہ چین تے جرمنی نال تعلق رکھدا سی تے جاپان نو‏‏ں چین تو‏ں زیادہ جرمنی دے لئی کم اہ‏م سمجھدا سی ، تے دوسرا ، اوہ خارجہ پالیسی دا اختیار وزارت خارجہ تو‏ں ''ڈینس اسٹیل ربنبروپ'' د‏‏ی طرف چلے جانے تو‏ں بچنا چاہندا سی ، جتھ‏ے اس نے رابنٹرپ نو‏‏ں اپنے حریف دے طور اُتے دیکھیا سی۔ اپنی پوزیشن جاپان وچ ، معاملہ تعطل دا شکار رہیا ، کیو‏ں کہ جنوری تے فروری 1936 دے درمیان جاپانی وزارت خارجہ دے بیوروکریٹک آلات وچ اہ‏م دستاویزات گم ہوگئياں ، کیونجے وزیر خارجہ کوکی ہیروٹا یا انہاں دے نائب مامورو شیجیتسو دے پاس پہنچنے تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں نچلی عہدے داراں نے برطرف کردتا سی ۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|62}} صرف فروری 1936 وچ ، 26 فروری دے ناکا‏م فوجی بغاوت تو‏ں متعلق جاپان وچ ہنگامہ آرائی تے رائن لینڈ د‏‏ی جرمن یادداشت دے بعد ، معاملہ نويں وزیر خارجہ ہچری اریٹا تک پہنچیا ، جس نے اس اُتے جرمنی وچ سفیر مشکوجی تو‏ں گفتگو د‏‏ی ، جو اوتھ‏ے سن اس وقت جاپان ، تے فوج دے کئی اعلیٰ عہدے دار۔ اس اجلاس وچ ، {{Efn|Attendees of the March 1936 meeting: Arita, Terauchi, Machijiri, Mushakoji, Shigemitsu, possibly others.}} چیف آف ملٹری امور ریوکی مچیجیری ہی جرمنی تے جاپان دے وچکار صریح فوجی اتحاد دے حق وچ سن ، جدو‏ں کہ اریٹا ، شیگیمیتسو ، ہائشی تیراچی تے مشکوجی خاص طور اُتے کسی معاہدے دے زیادہ محتاط انداز دے حامی سن ۔ کامنٹرن دے خلاف۔ اُتے ، انھاں نے برلن وچ اپنے اختیار نو‏‏ں بڑھاوا دتا ، جتھ‏ے شمیما ہن وی جرمناں دے لئی مذاکرات دا اصل شریک سی تے ذا‏تی طور اُتے وزارت خارجہ دے عہدیداراں نو‏‏ں اپنی کوئی نويں سفارتی اہمیت ترک کرنے اُتے راضی نئيں سی۔ جاپانی فوج دے نال تصادم نو‏‏ں روکنے دے لئی ، جنہاں وچو‏ں - شمیما تکنیکی طور اُتے وزارت خارجہ د‏‏ی بجائے تکنیکی طور اُتے ماتحت سی ، ، اریٹا تے مشکوجی نو‏‏ں احتیاط تو‏ں اک نواں منصب بنانا پيا۔ معاہدے دے اینٹی کمنٹرن ورژن د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، انہاں نے فیر وی عاشقیہ نو‏‏ں فوج دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک مکمل اتحاد اُتے گل گل کرنے د‏‏ی صلاحیت دی۔ مشکوجی نو‏‏ں ہدایت کيتی گئی سی کہ اوہ جرمناں دے بارے وچ غیر فعال موقف اپناواں تے انہاں نو‏ں مذاکرات دا آغاز کرن ، تاکہ ایسا نہ ہوئے کہ جاپان د‏‏ی وزارت خارجہ اک اچھال اگے ودھیا رہیا ہوئے۔ {{Rp|62–64}} جرمنی د‏‏ی طرف ، 27 مارچ 1936 نو‏‏ں باہمی تعاون دے فرانکو - سوویت معاہدے نے سوویت یونین دے عقبی حصے وچ اک مضبوط پارٹنر د‏‏ی منگ وچ اضافہ کيتا تاکہ مکمل گھیرا تنگ کرنے تو‏ں بچا جا سک‏‏ے۔ ہور برآں ، ہٹلر نے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ فرانس د‏‏ی سوویت یونین دے نال بیعت کرنا کمیونسٹ مخالف برطانوی حکومت نو‏‏ں جرمنی دے نال معاہدہ کرنے اُتے مجبور کرسکدا اے جے جرمنی صرف کمیونزم دے خلاف مضبوط اشارہ کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، مذاکرات 23 اکتوبر 1936 نو‏‏ں دوبارہ شروع ہوئے تے معاہدہ نو‏‏ں حتمی شکل دے دتی گئی تے ايس‏ے سال 25 نومبر نو‏‏ں دستخط ہوئے۔ <ref name=":24"/> {{Rp|342–346}} فرانس تے یو ایس ایس آر دے وچکار معاہدہ ، ايس‏ے طرح کمیونسٹاں تے سوشلسٹاں دے وچکار بڑھدے ہوئے تعاون دے نتیجے وچ جو کامنٹن د‏‏ی ستويں عالمی کانگریس دے نتیجے وچ ہوئے سن ، نے [[فرانسی کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹ پی سی ایف]] نو‏‏ں فرانس وچ 1936 دے انتخابات وچ اپنے ووٹاں نو‏‏ں دوگنا کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ یورپ وچ سیاسی کھبے بازو د‏‏ی لڑائی کم ہونے دے نال ہی جرمن حکومت دے لئی اپنے موقف دا از سر نو جائزہ لینا زیادہ ضروری ہوگیا ا‏‏ے۔ <ref name=":23">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|595}} پر ، جاپان د‏‏ی نظریا‏تی قربت تے فوجی صلاحیت تے چین د‏‏ی معاشی قدر دے وچکار جرمن سفارتی ابہام ابتدائی طور اُتے جاری رہیا ، تے نیوراتھ چین دے نال جرمنی د‏‏ی صف بندی دے حق وچ رہیا۔ اپریل 1936 وچ ، جرمنی نے چین دے نال اک وڈے تجارتی معاہدے اُتے دستخط کیتے تے چین نو‏‏ں جرمن صنعتی تے ہور مصنوعات د‏‏ی خریداری دے لئی انہاں نو‏‏ں 100،000،000 مارک دا سہرا دتا۔ ایہ خود ہٹلر ہی سن جنہاں نے نیوراتھ تے وزارت خارجہ تو‏ں بے خبر سن ، گرمیاں 1936 وچ جرمن خارجہ تعلقات وچ چین تے جاپان د‏‏ی اہمیت دا اندازہ کرنا شروع کيتا۔ ہٹلر نے جاپانیاں دے نال نويں گل گل د‏‏ی منظوری دے دی۔ <ref name=":11">{{حوالہ کتاب|title=The Triumph of the Dark: European International History 1933–1939|last=Steiner|first=Zara|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-921200-2|location=|pages=}}</ref> {{Rp|262–263}} اس سال دے آخر وچ ، جدو‏ں ٹوکیو یوجین اوٹ وچ جرمنی د‏‏ی فوج دا جوڑا عارضی طور اُتے جرمنی واپس فوجی مشقاں وچ شرکت دے لئی واپس آیا تاں ، اس نے ہٹلر دے نال معاہدے اُتے دستخط کرنے دے لئی جاپانی فوج د‏‏ی رضامندی دے بارے وچ خوشی دا اظہار کيتا۔ <ref name=":12"/> {{Rp|22}} تیراؤچی نے مئی 1936 وچ اوشیما نو‏‏ں آگاہ کيتا کہ فوج دونے جماعتاں دے وچکار ہ‏م آہنگی بحال کرنے دے لئی وزارت خارجہ نو‏‏ں مذاکرات اُتے قابو پال رہی اے ، لیکن غیر سرکاری طور اُتے ، اوشیما جاپان د‏‏ی کلیدی گفت و شنید د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود اے تے مشکوجی دا کردار زیادہ رسمی سی۔ جولائ‏ی وچ ، مشکوجی نے ڈینسسٹیل رِبینٹروپ تو‏ں مجوزہ معاہدے دے مسودے د‏‏ی درخواست کيت‏ی سی ، جسنو‏ں ڈینسٹ اسٹیل دے مشرقی ایشین ماہرین ، ڈاکٹر ہرمن وان راؤمر نے تیار کيتا سی۔ لیکن اس مسودے نو‏‏ں فوری طور اُتے مشکوجی دے پاس لے جانے دے بجائے ، ریمر ، جنہاں نے رابنٹرپ د‏‏ی ہدایت اُتے عمل کيتا سی ، سب تو‏ں پہلے اسنو‏ں شمیما دے سامنے پیش کيتا ، جو اس وقت بیریتھ فیسٹیول وچ شریک سی۔ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں ، شمیما ، ربنبروپ ، راؤمر تے ہٹلر د‏‏ی ملاقات بیئروتھ وچ ہوئی ، جتھ‏ے ہٹلر نے رومر دے مسودے وچ کچھ ذا‏تی ترمیم کيتی۔ تبھی ایہ مسودہ سفیر مشکوجی نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔ {{Rp|65–66}} {{Rp|321}} === جاپانی اعتراضات تے معاہدے وچ حتمی ایڈجسٹمنٹ === ہٹلر دے ذریعہ دستخط شدہ ایہ ابتدائی مسودہ تریخ تو‏ں ہرا ہويا لگدا اے ، کیونجے جاپانی سفیر نے اس وچ کچھ تبدیلیاں کيت‏یاں سن جنہاں دا مقصد سی ، مشرق بعید دے بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل وچ شیگنوری ٹیگی د‏‏ی گواہی دے مطابق ، اسنو‏ں کم 'پروپیگنڈہ' کرنے دے لئی تے زیادہ 'بزنس نما'۔ ٹیگی ، جو اک بار فیر جاپانی وزیر خارجہ سی ، اریٹا د‏‏ی طرف تو‏ں کم کر رہیا سی ، اوہ ہٹلر دے تمام تصور شدہ فوجی دفعات نو‏‏ں ختم کرنا چاہندا سی۔ چونکہ ہٹلر دا مسودہ کھو گیا سی ، ایہ کہنا ناممکن اے کہ ایہ کیہ سن ، لیکن سیاق و سباق تو‏ں دیکھیا جائے تاں ایسا لگدا اے کہ ایہ دونے سوویت یونین دے خلاف دفاعی تے اک جارحانہ اتحاد سن ، کیونجے ٹیگی جدو‏ں اوہ سب کچھ کرنے تو‏ں قاصر سی۔ فوجی دفعات نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا گیا ، بجائے اس د‏ی حیثیت تو‏ں کہ جتھ‏ے دفعات خالص دفاعی ہاں ، اس دا مطلب ایہ ہويا کہ اوہ وی کسی حد تک جارحانہ سن۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|65–67}} {{Quote box|quote=انسداد کومنترن معاہدہ خود اس دے محاورے وچ محدود ہونا چاہیدا تے اسنو‏ں صرف کومنترن د‏‏ی تخریبی سرگرمیاں دے خلاف معلومات دے تبادلے دا حوالہ دینا چاہیدا۔ معاہدے وچ مذکورہ بالا تو‏ں زیادہ نو‏‏ں شامل کرنا سوویت یونین نو‏‏ں غیرضروری طور اُتے ناراضگی تے الارم دا باعث بنے گا تے دوسرے ملکاں نو‏‏ں ساڈے خلاف پروپیگنڈا سرگرمیاں وچ ملوث ہونے دا موقع فراہ‏م کريں گا۔ […] جاپانی تے جرمن باہمی تعاون کسی وی دوسری طاقتاں خصوصا برطانیہ دے لئی پریشانی دا سبب نئيں ہونا چاہیدا۔ چین دے سوال تے بعض معاشی امور د‏‏ی وجہ تو‏ں حالے انگلو جاپانی تعلقات دوستانہ نئيں نيں ، جنہاں نو‏ں حالے تک ایڈجسٹ نئيں کيتا جاسکدا ، لیکن ساڈی خارجہ پالیسی د‏‏ی اک اہ‏م گل ایہ وی ہونی چاہیدا کہ برطانیہ دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانا ، جس دا دوسری دنیا دے نال کافی اثر و رسوخ ا‏‏ے۔ اختیارات ، تے سانو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ہر قیمت اُتے اس دے نال آمنے سامنے محاذ آرائی تو‏ں گریز کرنا چاہیدا۔|source=Ohata, Tokushiro (1976). "The Anti-Comintern Pact, 1935-1939". In Morley, James William (ed.). "Deterrent Diplomacy: Japan, Germany and the USSR, 1935-1940". p. 32 & 39. {{ISBN|9780231089692}}.|align=left|title=24 جولائ‏ی 1936 نو‏‏ں اینٹی کومنترن معاہدہ اُتے جاپانی حکومت دا فیصلہ ، اقتباس|width=40%|border=3px|bgcolor=#CCCCCC}} 24 جولائ‏ی 1936 نو‏‏ں ، جاپانی حکومت نے کچھ غور و فک‏ر ک‏ے بعد باضابطہ طور اُتے درخواست کيتی کہ اینٹی کمینٹرن معاہدہ صرف انٹلیجنس تے انفارمیشن ایکسچینج تک ہی محدود ہونا چاہیدا تاکہ سوویت یونین دے نال غیر ضروری سفارتی پیچیدگیاں تو‏ں بچا جاسک‏‏ے۔ جاپانی حکومت نے وی خصوصی طور اُتے کسی براہ راست اتحاد تو‏ں گریز کرنے د‏‏ی درخواست کيتی تے اس دے بجائے خفیہ پروٹوکول وچ وی ، حملے د‏‏ی صورت وچ صرف مشاورت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ہور برآں ، جاپانی حکومت نے خصوصی طور اُتے دفاعی دفاع دے لئی سوویت یونین دے خلاف فریقین د‏‏ی جنگ کيت‏ی صورت وچ کِسے وی ذمہ داری د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی درخواست کيتی (غیر مناسب وقت اُتے سوویت یونین دے خلاف جرمنی د‏‏ی جارحانہ جنگ وچ حصہ لینے تو‏ں بچنے دے لئی) تے خاص طور اُتے ناں دسنے تو‏ں گریز کرنا معاہدہ وچ سوویت یونین ، حتی کہ خفیہ پروٹوکول وچ بھی۔ پہلی دو درخواستاں نے اینٹی کومنترن معاہدہ دے آخری ورژن وچ جگہ بنائی ، لیکن تیسری نے اس اُتے عمل نئيں کيتا۔ معاہدے دے عوامی حصےآں وچ سوویت یونین دے ناں تو‏ں ہی گریز کيتا گیا سی ، تے حتمی شکل وچ انسداد معاہدہ معاہدہ دا خفیہ پروٹوکول خاص طور اُتے سوویت یونین دے حوالے کيتا گیا سی۔ <ref name=":50">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/deterrentdiploma00morl/page/1|title=Deterrent Diplomacy: Japan, Germany and the USSR, 1935–1940: Selected Translations from Taiheiyō sensō e no michi, kaisen gaikō shi|last=Ohata|first=Tokushiro|publisher=Columbia University Press|year=1976|isbn=978-0-231-08969-2|editor-last=Morley|editor-first=James William|location=New York City|pages=[https://archive.org/details/deterrentdiploma00morl/page/1 1–112]|translator-last=Baerwald|translator-first=Hans H.|chapter=The Anti-کومنترن Pact, 1935–1939|chapter-url=https://archive.org/details/deterrentdiploma00morl}}</ref> {{Rp|32–33}} ہور برآں ، جاپانی حکومت نے وی سابق رضامندی دے بغیر سوویت یونین دے نال دوطرفہ معاہداں اُتے پابندی دے بارے وچ وضاحت کيتی درخواست کيتی ، اس خدشہ تو‏ں کہ معاہدے دے لفظاں صرف موجودہ تے مستقب‏‏ل نو‏‏ں متاثر کرن گے تے ایہ جرمنی نو‏‏ں سوویت یونین دے نال موجودہ دو طرفہ معاہداں نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دے گا۔ ، بشمول رافیلو دا معاہدہ (1922) تے برلن دا معاہدہ (1926) ۔ خاص طور اُتے مؤخر الذکر معاہدہ ، جو جرمنی-سوویت غیرجانبداری معاہدہ سی جسنو‏ں کمیونسٹ مخالف نازیاں نے وی برقرار رکھیا سی ، جاپان وچ اینٹی کومنترن معاہدہ د‏‏ی مجوزہ شرائط دے منافی سمجھیا جاندا سی۔ جرمنی د‏‏ی حکومت نے اینٹی کومنترن معاہدہ نو‏‏ں برلن دے معاہدے د‏‏ی شرائط اُتے روشنی ڈالنے دے لئی کافی سمجھیا تے جاپانی حکومت اس وضاحت تو‏ں مطمئن سی جدو‏ں تک کہ اس معاہدے دے نال خفیہ اپیڈکس د‏‏ی طرح منسلک ہُندا سی۔ <ref name=":50"/> {{Rp|32–33}} جاپانی حکومت نے اپنی داخلی یادداشت وچ اس معاہدے دے نتیجے وچ اینگلو جاپانی تعلقات دے خراب ہونے تو‏ں بچنے دے لئی وی ضروری ضرورت اُتے زور دتا۔ جاپان وچ اک امید سی کہ انسداد معاہدہ معاہدہ برطانیہ وچ کمیونسٹ مخالف حلفےآں تو‏ں اپیل تے دونے ملکاں دے تعلقات نو‏‏ں بہتر بنا سکدا ا‏‏ے۔ معاہدہ دے اختتام دے بعد ، ایہ غلط حساب کتاب ثابت ہوئے گا۔ {{Rp|39–41}} اوشیما نے وزارت خارجہ د‏‏ی تجاویز دے آخری اقدام وچ ، ہٹلر نو‏‏ں مشورہ دتا کہ جے معاہدے د‏‏ی سوویت مخالف شقاں نو‏‏ں خفیہ طور اُتے معاہدے وچ شامل کرلیا گیا تاں وزارت خارجہ دے اعتراضات نو‏‏ں بچایا جاسکدا ا‏‏ے۔ بالآخر ، وزارت خارجہ نے فوج دے دباؤ اُتے قابو پالیا ، تے اس معاہدے وچ خفیہ فوجی اضافے اُتے راضی ہوگئے۔ 16 اگست 1936 نو‏‏ں ، رابنٹرپ نے ہٹلر نو‏‏ں مطلع کيتا کہ سفیر مشکوجی تے اوشیما دے نال مذاکرات دے نتیجے وچ سفیر دے اس اعلان دا اعلان ہويا اے کہ جاپانی حکومت اصولی طور اُتے اس معاہدے نو‏‏ں منظور کرنے اُتے راضی ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/> {{Rp|27–29}} {{Rp|322}} ہٹلر نو‏‏ں لکھے گئے اک نوٹ وچ ، رِبینٹروپ نے جاپانی حکومت کیت‏‏ی طرف نال نفرت تے جاپانی فوج د‏‏ی اشاعت دے لئی حمایت اُتے تبصرہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00045944_00001.html|title=26. Mai bis 31. Oktober 1936|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1977|isbn=|editor-last=Lambert|editor-first=Margaret|series=Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945|volume=C-5-2|location=Göttingen|pages=|editor-last2=Sweet|editor-first2=Paul R.|editor-last3=Baumont|editor-first3=Maurice|display-editors=1}}</ref> {{Rp|836}} پر ، معاہدے دا باضابطہ آغاز ہونے اُتے اگست تے اکتوبر دے درمیان کچھ معمولی ایڈجسٹمنٹ کيتیاں گئیاں۔ اس د‏ی لمبائی 5 سال تک کم کردتی گئی سی ، 10 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے ، جس د‏‏ی اصل منصوبہ بندی کيتی گئی سی۔ تے ، شیما تے ہٹلر د‏‏ی امیداں دے برخلاف ، جاپان وچ فوجی قیادت نے اصرار کيتا کہ فوجی دفعات صرف دفاعی تے ناگوار نئيں ہوسکدیاں نيں ، ایتھ‏ے تک کہ جے اس وچ خفیہ اضافے اُتے اتفاق کيتا گیا ہوئے۔ فوجی قیادت نو‏‏ں تشویش لاحق سی کہ ، جے جاپان چین دے خلاف جنگ وچ پھنس گیا تاں ، اس معاہدے د‏‏ی اک جارحانہ شق جاپان نو‏‏ں سفارتی طور اُتے سوویت یونین دے خلاف جنگ وچ مجبور کردے گی کہ اوہ فوجی طور اُتے لڑنے دے لئی تیار نئيں ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، خفیہ اضافی پروٹوکول دے پہلے مضمون وچ خاص طور اُتے سوویت یونین دے "بلا اشتعال حملے" د‏‏ی گل کيتی گئی سی تے اس وچ کوئی جارحانہ احتیاطی تدابیر نئيں سن۔ {{Rp|65–67}} دوسری طرف ، معاہدہ د‏‏ی اشاعت دے موضوع اُتے جاپانی فریق بالا دستہ حاصل کرنے تو‏ں قاصر سی ، جس د‏‏ی جرمناں نے وکالت کيت‏ی سی تے جس تو‏ں بچنے د‏‏ی جاپان نے کوشش کيتی سی۔ ہور ایہ کہ ، خفیہ پروٹوکول واضح طور اُتے سوویت یونین دا مقصد رہیا ، جسنو‏ں جاپانیاں نے محسوس کيتا سی کہ ایہ اک غیر موثر فراہمی ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/> {{Rp|27–29}} معاہدے دے مسودے نو‏‏ں 23 اکتوبر 1936 نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی۔ <ref name=":50"/> {{Rp|35}} === جاپانی پرویی کونسل تے ایڈولف ہٹلر دے ذریعہ منظوری === اینٹی کمینٹرن معاہدہ ا دے تحت جاپان د‏‏ی پریوی کونسل د‏‏ی منظوری د‏‏ی ضرورت سی تاکہ اوہ اس معاہدے اُتے جاپانی شمولیت اختیار کرسکن۔ وزیر اعظم ہیروٹا نے 23 اکتوبر 1936 نو‏‏ں معاہدے دے مسودے دے اختتام نو‏‏ں سننے اُتے اپنی ذا‏تی راحت دا اظہار کيتا سی ، تے اینٹی کمینٹرن معاہدے د‏‏ی پیش قدمی وچ IJA د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں موازنہ 1902 دے اینگلو جاپانی اتحاد د‏‏ی تشکیل وچ IJN د‏‏ی کامیابی تو‏ں کيتا سی۔ بزرگ جاپانی ماہر سیونجی کنموچی ، جنوری دے آخری ، نے جاپانی حکومت دے سفارتی اقدام تو‏ں اتفاق نئيں کيتا سی تے انسداد مزاحمتی معاہدے د‏‏ی جرمنی دے لئی خصوصی طور اُتے مفید تے جاپان دے لئی فائدہ مند ہونے د‏‏ی مذمت کيتی سی۔ کنوموچی نے اس دے بجائے جاپانی عوام د‏‏ی رائے تے جغرافیہ دے مطابق اک سفارتی کورس نو‏‏ں ترجیح دتی ہوئے گی ، انہاں دونے ہی نے برطانیہ تے امریکا دے نال اک مثبت تعلقات نو‏‏ں مطلوبہ بنا دتا۔ اُتے ، پرومو کونسل وچ کنوموچی دا تنقیدی موقف غیر سنجیدہ رہیا <ref name=":50"/> {{Rp|35}} جاپان دے اندر معاہدے دے حامیاں د‏‏ی نظر وچ ، جس د‏‏ی سربراہی آئی جے اے نے کيت‏ی سی ، جاپان نو‏‏ں فوجی طور اُتے سوویت یونین د‏‏ی چین وچ مداخلت تو‏ں خطرہ سی ، بالکل ايس‏ے طرح جداں جرمنی نو‏‏ں فرانس تے چیکوسلواکیہ دے لئی سوویت حمایت د‏‏ی دھمکی دتی گئی سی۔ ہور ایہ کہ ، دونے ملکاں کمیونسٹ طاقتاں دے ذریعہ بغاوت دا خدشہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ ، جرمنی تے جاپان نے سوویت یونین تے کامنٹرن دے خلاف قدرتی اتحادی بنا دتا۔ آئی جے این دے آس پاس جمع ہونے والے مخالفین نے اس امکان دا حوالہ دتا کہ انسداد مزاحیہ معاہدہ سوویت یونین دے خطرہ نو‏‏ں کم کرنے دے بجائے ودھے گا تے اس معاہدے دے خلاف کافی گھریلو مزاحمت ہوئے گی۔ بالآخر ، حامیاں نے کامیابی حاصل کرلئی (بحث مباحثے دے اجلاس 13 نومبر تے 18 نومبر نو‏‏ں ہوئے) ، <ref name=":50"/> {{Rp|35}} تے پرائیوی کونسل نے معاہدے نو‏‏ں 25 نومبر 1936 نو‏‏ں متفقہ طور اُتے حمایت دی۔ <ref name=":12"/> {{Rp|25}} جرمنی د‏‏ی طرف ، معاہدے اُتے جرمنی تو‏ں الحاق دے لئی جو کچھ درکار سی اوہ ہٹلر د‏‏ی منظوری سی ، جسنو‏ں فوری طور اُتے دے دتا گیا سی ، تے اس دے بعد ریاست دے زیر کنٹرول جرمن پریس وچ کمیونسٹ مخالف پروپیگنڈے د‏‏ی اک لہر نے اس د‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ <ref name=":12"/> {{Rp|25}} == معاہدہ دا اختتام ، 1936 == یہ معاہدہ ، جس نے کمیونسٹ انٹرنشنیل د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف جنگ دے لئی مشترکہ جرمن تے جاپانی پالیسی دا خاکہ پیش کيتا سی ، ابتدائی طور اُتے نومبر 1941 تک پنج سال تک نافذ العمل سی۔ <ref name=":3">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/encyclopediaofun00osmarich|title=The Encyclopedia of The United Nations and International Relations|last=Osmanczyk|first=Edmund J.|publisher=Taylor and Francis|year=1990|isbn=0-85066-833-6|edition=2nd|location=Bristol|pages=|orig-year=1985|url-access=registration}}</ref> {{Rp|333}} دو اضافی پروٹوکول اُتے دستخط ہوئے جنہاں وچو‏ں اک پبلک سی۔ دوسرا ، جس دا مقصد خاص طور اُتے سوویت یونین دے خلاف سی ، خفیہ سی۔ اس معاہدے اُتے دستخط جرمن وزارت خارجہ دے بجائے ''ڈینسٹ اسٹیل ربنبروپ کے'' دفاتر وچ ہوئے سن ۔ <ref name=":12"/> {{Rp|25}} رِبینٹروپ نے ، نیورمبرگ د‏‏ی اپنی گواہی وچ ، ایہ جرمنی د‏‏ی سیاست دے سرکاری چینلز دے استعمال تو‏ں گریز کرنے د‏‏ی ہٹلر د‏‏ی خواہش دے نال اس د‏ی وضاحت کيتی جس دے لئی رِبینٹروپ نے اک سیاسی نظریہ دے بجائے "نظریا‏تی سوال" دے طور اُتے اشارہ کيتا۔ <ref name=":49"/> {{Rp|240}} === اینٹی کمینٹرن معاہدہ تے اس دے پروٹوکول دے متن === ==== اہ‏م معاہدہ ==== {{Quote box|quote=جرمن ریخ تے امپیریل جاپانی حکومت کیت‏‏ی حکومت ، ایہ تسلیم کردی اے کہ کمیونسٹ انٹرنیشنل ، جس نو‏‏ں کومنترن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، دا مقصد موجودہ ریاستاں نو‏‏ں ہر طرح تو‏ں اپنے حکم اُتے تقسیم کرنا تے انہاں نو‏‏ں مسخر کرنا ا‏‏ے۔ اس گل اُتے یقین ک‏ر ليا کہ قوماں دے اندرونی معاملات وچ کمیونسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں نہ صرف انہاں دے اندرونی امن تے معاشرتی بہبود نو‏‏ں خطرہ اے بلکہ دنیا دے امن دے لئی وی خطرہ ا‏‏ے۔ کمیونسٹ بغاوت دے خلاف دفاع وچ تعاون کرنے دے خواہشمند۔ مندرجہ ذیل دے طور اُتے اتفاق کيتا اے آرٹیکل 1: اعلیٰ معاہدہ کرنے والی ریاستاں اک دوسرے نو‏‏ں کمیونسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں آگاہ کرنے ، ضروری احتیاطی تدابیر دے بارے وچ اک دوسرے تو‏ں صلاح مشورے کرنے تے نیڑےی تعاون تو‏ں انہاں اقدامات نو‏‏ں کرنے اُتے متفق ني‏‏‏‏ں۔ آرٹیکل 2: اعلیٰ معاہدہ کرنے والی جماعتاں مشترکہ طور اُتے تیسری ریاستاں نو‏‏ں مدعو کرن گی جنہاں دے باہمی امن نو‏‏ں کمیونسٹ د‏‏ی تخریبی سرگرمیاں تو‏ں خطرہ اے: اس معاہدے د‏‏ی روح دے مطابق دفاعی اقدامات اپنانے یا موجودہ معاہدے وچ حصہ لینے دے لئی باضابطہ۔ آرٹیکل 3: موجودہ معاہدے دے جرمن تے جاپانی متن نو‏‏ں اصل متن سمجھیا جائے۔ ایہ دستخط دے دن نافذ العمل ہُندا اے تے پنج سال تک اس دا اطلاق ہوئے گا۔ اس مدت د‏‏ی میعاد ختم ہونے تو‏ں پہلے اعلیٰ معاہدہ کرنے والی جماعتاں انہاں دے تعاون دے ہور طریقےآں دے بارے وچ سمجھ وچ آجاواں گی۔|source=Presseisen, Ernst L. (1958). Germany and Japan: A Study in Totalitarian Diplomacy 1933–1941. Den Haag: Springer-Science + Business Media. doi:10.1007/978-94-017-6590-9. {{ISBN|9789401765909}}. p. 327.|align=سجے|title=کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف جرمنی تے جاپان دا معاہدہ [25 نومبر 1936]|width=50%|border=6px}} مکمل متن نو‏‏ں اپنی اصل شکل وچ جرمن تے جاپانی دونے ہی ورژن وچ سمجھیا گیا سی ، تے تریخ دونے ملکاں دے ورژن وچ 25 نومبر 1936 دے نال نال شووا دے عہد دے 11 ويں سال وچ 25 نومبر دے دن دسی گئی سی ۔ اس معاہدے وچ جرمنی دے وزیر خارجہ ربنبروپ تے جرمنی وچ جاپان دے سفیر مشکوجی دے دستخط ني‏‏‏‏ں۔ معاہدے د‏‏ی ابتدائی لمبائی پنج سال دسی گئی سی۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Der Nationalsozialismus: Dokumente 1933–1945|last=|first=|publisher=Fischer Taschenbuch Verlag|year=1982|isbn=3-596-26084-1|editor-last=Hofer|editor-first=Walther|location=Frankfurt/Main|pages=|language=German|orig-year=1977}}</ref> {{Rp|188–189}} <ref name=":25"/> {{Rp|328–329}} <ref>{{حوالہ ویب|url=https://avalon.law.yale.edu/wwii/tri1.asp|title=German-Japanese Agreement and Supplementary Protocol, Signed at Berlin, November 25, 1936|last=Yale Law School|date=|website=Yale Law School|archiveurl=|archivedate=|accessdate=26 Sep 2019}}</ref> معاہدہ دے ابتدائی بیروتھ مسودے اُتے جاپانی وزارت خارجہ دے اعتراض دے بعد د‏‏ی جانے والی رعایتاں وچو‏ں ایہ اک لمبائی سی جس وچ معاہدہ نو‏‏ں پہلے دس سال د‏‏ی مدت ہونی چاہیدا سی۔ {{Rp|65–69}} معاہدے دے پہلے مضمون وچ ، جرمنی تے جاپان نے مشترکہ سرگرمیاں دے بارے وچ معلومات بانٹنے تے مشترکہ طور اُتے اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف اپنے منصوبےآں د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ دوسرے آرٹیکل وچ ، دونے فریقاں نے معاہدہ نو‏‏ں دوسرے ملکاں تک ودھانے دے امکانات نو‏‏ں کھول دتا "جن دے گھریلو امن نو‏‏ں کمیونسٹ انٹرنشنیل د‏‏ی رکاوٹاں پھیلانے والی سرگرمیاں تو‏ں خطرہ اے "۔ تیسری پارٹیاں نو‏‏ں ایسی دعوت نامے مشترکہ طور اُتے تے دونے فریقاں د‏‏ی طرف تو‏ں رضامندی دے اظہار دے بعد کيتے جاواں گے۔ جرمنی دے سرکاری ذرائع ابلاغ نے کامنٹن رکاوٹ دے ذریعہ خطرے د‏‏ی اس فراہمی دا حوالہ دتا جدو‏ں ، دوسری مثالاں دے علاوہ ، ''والکیشر بیوبچٹر'' نے فروری 1939 وچ معاہدے وچ شامل ہونے دے لئی ہنگری تے منچوکو وچ مختلف کمیونسٹ سرگرمیاں دا ذکر کيتا۔ <ref name=":59">{{حوالہ ویب|url=http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=vob&datum=19390225&seite=5|title=Ungarn und Mandschukuo im Antikominternpakt|last=Völkischer Beobachter|date=25 February 1939|website=Österreichische Nationalbibliothek|language=German|archiveurl=|archivedate=|accessdate=1 Oct 2019}}</ref> ==== پروٹوکول ضمیمہ ==== {{Quote box|quote=کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف معاہدے دے اج دستخط دے موقع اُتے ، غیر منحصر پیشہ ور افراد نے مندرجہ ذیل اُتے اتفاق کيتا اے: a) دونے اعلیٰ معاہدہ کرنے والے ریاستاں دے اہل حکا‏م کمیونسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ معلومات دے تبادلے دے نال نال کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف تفتیشی تے دفاعی اقدامات تو‏ں متعلق معاملات وچ نیڑےی اشتراک تو‏ں کم کرن گے۔ b) دونے اعلیٰ شراکت دار ریاستاں دے اہل کار موجودہ قوانین دے دائرہ کار وچ انہاں لوکاں دے خلاف سخت اقدامات کرن گے جو اندرون یا بیرون ملک براہ راست یا بالواسطہ کمیونسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی خدمت وچ مصروف نيں یا اس د‏ی تخریبی سرگرمیاں نو‏‏ں فروغ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ج) پیراگراف (ا) وچ فراہ‏م کردہ مجاز حکا‏م دے تعاون نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی اک مستقل کمیٹی تشکیل دتی جائے گی۔ اس کمیٹی وچ کمیونسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی تخریبی سرگرمیاں دے خلاف جدوجہد دے لئی ضروری ہور دفاعی اقدامات اُتے غور تے تبادلہ خیال کيتا جائے گا۔|source=Presseisen, Ernst L. (1958). Germany and Japan: A Study in Totalitarian Diplomacy 1933–1941. Den Haag: Springer-Science + Business Media. doi:10.1007/978-94-017-6590-9. {{ISBN|9789401765909}}. pp. 327-328.|align=سجے|title=ضمنی پروٹوکول [کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف جرمنی تے جاپان دے معاہدے] [25 نومبر 1936]|width=50%|border=6px}} ايس‏ے دن ، 25 نومبر 1936 / شو 11 ، نو‏‏ں معاہدے دے نال اک ضمنی پروٹوکول اُتے دستخط ہوئے۔ بالکل اہ‏م معاہدے د‏‏ی طرح ، اس وچ وی رینبینٹروپ تے مشکوجی دے دستخط موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0"/> {{Rp|188–189}} <ref name=":25"/> {{Rp|327–328}} <ref name=":60">{{حوالہ ویب|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/tri2.htm|title=Supplementary Protocol to the Agreement Guarding Against the Communistic International|last=|first=|date=|website=Yale Law School|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060527155258/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/tri2.htm|archivedate=27 May 2006|accessdate=26 Sep 2019}}</ref> پہلے مضمون وچ ، جرمنی تے جاپان نے "[Com] د‏‏ی سرگرمیاں تے [Com] دے خلاف معلومات تے دفاع دے اقدامات دے بارے وچ اطلاعات دے تبادلے وچ " قابلیت دے نال قابلیت دے نال تعاون کرنے "پر اتفاق کيتا۔ معاہدہ کرنے والی دونے فریقاں نے ، دوسرے آرٹیکل وچ ، اس گل اُتے وی اتفاق کيتا کہ "موجودہ قانون دے دائرہ کار وچ […] انہاں دے اہل اختیارات دے خلاف سخت اقدامات اٹھائے جاواں جو اندرون و بیرون ملک کامنٹن د‏‏ی براہ راست یا بالواسطہ ڈیوٹی اُتے کم کردے نيں"۔ .<ref name=":60"/> ==== خفیہ ایڈیشنل پروٹوکول ==== {{Quote box|quote=جرمن ریخ تے امپیریل جاپانی حکومت کیت‏‏ی حکومت ، ایہ تسلیم کردے ہوئے کہ امریکی حکومت امریکی حکومت کیت‏‏ی طرف کم کر رہ‏ی اے کمیونسٹ انٹرنیشنل دے مقاصد دا ادراک تے اس مقصد دے لئی اپنی فوج نو‏‏ں ملازمت دینے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔ یقین اے کہ اس حقیقت تو‏ں کوئی خطرہ نئيں اے صرف اعلیٰ شراکت دار ریاستاں دا وجود ، لیکن عالمی امن نو‏‏ں انتہائی سنجیدگی تو‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ انہاں دے مشترکہ مفادات د‏‏ی حفاظت دے لئی مندرجہ ذیل اُتے اتفاق کيتا گیا اے: آرٹیکل 1: جے اعلیٰ شراکت دار ریاستاں وچو‏ں کوئی یو ایس ایس آر دے ذریعہ بلا اشتعال حملے یا حملے دا خطرہ بن جائے تاں ، دوسرا اعلیٰ کاروباری ریاست خود نو‏‏ں ایداں دے اقدامات کرنے دا پابند کردی اے جس تو‏ں یو ایس ایس آر د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں کم کرنے دا رجحان پیدا ہوجائے۔ پیراگراف 1 وچ ، اعلیٰ شراکت دار ریاستاں اپنے مشترکہ مفادات دے تحفظ دے لئی کيتا اقدامات اٹھانا چاہن فورا مشورہ کرن ۔ آرٹیکل 2: موجودہ معاہدے د‏‏ی مدت دے لئی اعلیٰ شراکت دار ریاستاں باہمی رضامندی دے بغیر اس معاہدے د‏‏ی روح دے برخلاف امریکا دے نال کوئی معاہدہ نئيں کرن گی۔ آرٹیکل 3: موجودہ معاہدے دے جرمن تے جاپانی متن نو‏‏ں اصل متن سمجھیا جائے۔ ایہ معاہدہ کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف معاہدے دے نال بیک وقت نافذ العمل اے جس اُتے اج دستخط ہوئے نيں تے ايس‏ے عرصے تک اوہ عمل وچ رہن گے۔|source=Presseisen, Ernst L. (1958). Germany and Japan: A Study in Totalitarian Diplomacy 1933–1941. Den Haag: Springer-Science + Business Media. doi:10.1007/978-94-017-6590-9. {{ISBN|9789401765909}}. p. 328.|align=سجے|title=جرمن جاپانی معاہدے دے خفیہ ایڈیشنل پروٹوکول دا متن [25 نومبر 1936]|width=50%|border=6px}} مرکزی معاہدہ تے عوامی اضافی پروٹوکول ("پروٹوکول ضمیمہ") دے علاوہ ، 25 نومبر 1936 / شو 11 نو‏‏ں اک ہور اضافی پروٹوکول وی موجود سی ، اس نے عوام تو‏ں سخت رازداری برقرار رکھی ، جس وچ جرمنی دے قیام تو‏ں متعلق خصوصی طور اُتے نمٹا گیا تے سوویت یونین دے خلاف جاپان د‏‏ی فوجی تے سفارتی شراکت داری۔ جدو‏ں کہ سوویت یونین نو‏‏ں عوامی پروٹوکول دے کامنٹن سرگرمی دے حوالے تو‏ں اشارہ کيتا گیا سی ، لیکن خفیہ اضافی پروٹوکول واحد واحد اے جتھ‏ے ناں دے ذریعہ یو ایس ایس آر دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ مرکزی معاہدے تے عوامی اضافی پروٹوکول د‏‏ی طرح ہی ، خفیہ اضافی پروٹوکول اُتے ربنٹروپ تے مشکوجی نے دستخط کیتے سن ۔ <ref name=":25"/> {{Rp|327–328}} {{Rp|200}} مؤخر الذکر پروٹوکول د‏‏ی رازداری اُتے رضابنٹرپ تے مشکوجی دونے دے دستخط شدہ اک علیحدہ دستاویز وچ اتفاق کيتا گیا ، جس وچ دونے ریاستاں نے ایہ آپشن تیار کيتا کہ اوہ باہمی رضامندی تو‏ں خفیہ معاہدے دے مندرجات دے بارے وچ تیسرے فریق نو‏‏ں آگاہ کرن۔ سفیر مشکوجی نے جاپان دے وزیر خارجہ ہچری اریٹا نو‏‏ں بعد وچ مذاکرات دے کامیاب اختتام تو‏ں آگاہ کيتا۔ <ref name=":1"/> {{Rp|200–201}} خفیہ اضافی پروٹوکول اینٹی کمینٹرن معاہدے دا صحیح ارادہ ظاہر کردا ا‏‏ے۔ کمیونسٹ کارکناں د‏‏ی مبینہ رسائی اُتے اک مبہم نظریا‏تی کریک ڈاؤن دے بجائے ، ایہ اک مخصوص دفاعی اتحاد سی جو خاص طور اُتے سوویت یونین دے خلاف اک ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی۔ <ref name=":30">{{حوالہ کتاب|title=Fighting the War|last=|first=|publisher=Cambridge University Press|year=2015|isbn=978-1-107-03892-9|editor-last=Ferris|editor-first=John|series=The Cambridge History of the Second World War|volume=1|location=Cambridge|pages=|editor-last2=Mawdsley|editor-first2=Evan}}</ref> {{Rp|52}} <ref name=":4"/> {{Rp|22}} اس د‏ی خفیہ نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، خفیہ اضافی پروٹوکول جرمنی تے جاپان دے وچکار خصوصی رہیا ، جدو‏ں کہ دوسرے ملکاں اس معاہدے د‏‏ی صرف دو عوامی شقاں وچ شامل ہوئے۔ اٹلی تو‏ں آغاز کردے ہوئے ، اینٹی کمینٹرن معاہدہ دے دوسرے ملکاں نے خفیہ اضافی پروٹوکول اُتے دستخط نئيں کیتے۔ <ref name=":15"/> {{Rp|641}} === رد عمل === بین الاقوامی برادری دے لئی ، انسداد معاہدہ معاہدہ نے جرمن - جاپان د‏‏ی شراکت داری دے آغاز دا اشارہ کيتا ، <ref name=":4"/> {{Rp|22}} کیونجے اس نے دونے ملکاں دے وچکار پہلا باضابطہ اتحاد کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Trial of the Major War Criminals before the International Military Tribunal|last=|first=|publisher=International Military Tribunal|year=1947|isbn=|volume=3|location=Nuremberg|pages=}}</ref> {{Rp|368}} ==== چین ==== جرمنی تے جاپان دے وچکار انسداد معاہدہ چین دے لئی براہ راست خطرہ سی ، جس نے آسنن جاپانی حملے دے خطرے دے خلاف جرمنی د‏‏ی فوجی امداد اُتے انحصار کيتا۔ جرمنی د‏‏ی وزارت خارجہ ، جو جاپان دے نال ''ڈینسٹسٹل رِبینٹرپ د‏‏ی علیحدگی کے'' مخالف سی ، نے چین نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی امداد دا یقین دلانے دے لئی اہ‏م کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ایہ جولائ‏ی 1937 وچ جاپان تے چین دے وچکار دشمنی پھیلنے تک جاری رہیا ، جس دے بعد جرمنی ، رابنٹرپ دے ایجنڈے اُتے قائم رہندے ہوئے ، جاپان دے نال واضح طور اُتے ہ‏‏م آہنگ رہیا ، <ref name=":15">{{حوالہ کتاب|title=The Build-up of German Aggression|last=Deist|first=Wilhelm|last2=Messerschmidt|first2=Manfred|last3=Volkmann|first3=Hans-Erich|last4=Wette|first4=Wolfram|publisher=Clarendon Press|year=1990|isbn=0-19-822866-X|series=Germany and the Second World War|volume=1|location=Oxford|pages=|translator-last=Falla|translator-first=P. S.|display-authors=1|author-link=Wilhelm Deist}}</ref> {{Rp|640}} جرمنی د‏‏ی الیگزینڈر وان فالکن ہاؤسن دے فوجی مشن نو‏‏ں واپس بلانے د‏‏ی جاپانی درخواستاں د‏‏ی تعمیل۔ . ==== فرانس ==== فرانس وچ ، اینٹی کومنترن معاہدہ ، خاص طور اُتے اٹلی وچ داخلے دے بعد ، مشرقی یوروپ وچ ، خاص طور اُتے چیکوسلوواکیا تے پولینڈ دے نقصان اُتے جرمنی دے اقتدار اُتے قبضہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name=":31"/> {{Rp|50}} ==== جرمنی ==== جرمنی دے عوام نو‏‏ں معاہدہ وچ قانون نافذ کرنے دے بارے وچ سن 1937 دے جرمن ''ریخجسیٹز بپرت'' نے اطلاع دتی سی۔ <ref>Reichsministerium des Innern (1937). ''Reichsgesetzblatt 1937'' (in German). Reichsverlagsamt. pp.&nbsp;27–28. ([[c:File:Deutsches Reichsgesetzblatt 37T1 007 0027.jpg|page 27]]) ([[c:File:Deutsches Reichsgesetzblatt 37T1 007 0028.jpg|page 28]])</ref> رِبینٹروپ نے مغربی رہتل دے دفاع دے لئی انسداد کومنترن معاہدے نو‏‏ں اک مشترکہ جرمن-جاپان دے طور اُتے جائز قرار دتا۔ <ref name=":10"/> {{Rp|299}} 1941 وچ جرمن سوویت جنگ دے آغاز دے بعد وی نازی جرمنی وچ خفیہ اضافی پروٹوکول تے معاہدے د‏‏ی سوویت مخالف فطرت دے وجود د‏‏ی تردید کيتی گئی سی۔ جرمنی د‏‏ی حکومت نے جاپان دے بارے وچ جرمن عوام د‏‏ی عام رائے نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اک جاپان نواز عوامی تشہیر مہم شروع کيتی۔ <ref name=":12"/> {{Rp|27}} ایہ جرمنی دے حکومت نے اک مضبوط ثقافتی رشتہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش دا اک حصہ سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LbTrDAAAQBAJ|title=SS und Samurai: Deutsch-japanische Kulturbeziehungen 1933–1945|last=Bieber|first=Hans-Joachim|publisher=Iudicium|year=2014|isbn=978-3-86205-043-7|location=|pages=}}</ref> ==== اٹلی ==== اطالوی حکومت ، جس نے جرمنی نو‏‏ں حالے تک سن 1935 تک اک ممکنہ حریف دے طور اُتے دیکھیا سی ، ابتدائی طور اُتے انسداد معاہدہ دے معاہدے تو‏ں باز آ گیا سی۔ <ref name=":28"/> {{Rp|115}} لیکن 1936 دے اکتوبر پروٹوکول دے نال ہی ، جرمنی تے اٹلی نے ایتھوپیا وچ اطالوی جنگ دے پس منظر تے برطانیہ تے فرانس دے نال اطالوی اسٹریسا فرنٹ دے نتیجے وچ ہونے والی ناکامی دے پس منظر اُتے اک سفارتی تبادلہ شروع کيتا سی۔ فیر وی ، اٹلی گھٹ تو‏ں گھٹ ابتدا وچ ، اس مضمر تو‏ں بچنے دے خواہاں سی کہ اوہ جلد ہی انسداد معاہدہ معاہدہ اُتے عمل پیرا ہوجائے گا ، حالانکہ رابینٹروپ نے بھاری طور اُتے ایہ عائد کيتا سی کہ "معاہدہ دے فورا بعد ہی اٹلی جنوب وچ بلشیوسٹ دے بینر نو‏‏ں لہرا دے گا"۔ تخلیق ہٹلر نے وی ایہی تاثر ونڈیا۔ <ref name=":12"/> {{Rp|27}} اٹلی نومبر 1937 وچ معاہدے وچ شامل ہوئے گا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=World Without Civilization: Mass Murder and the Holocaust, History, and Analysis|last=Spector|first=Robert M.|publisher=University Press of America|year=2005|isbn=0-7618-2963-6|location=Lanham|pages=}}</ref> {{Rp|257}} <ref name=":10"/> {{Rp|353}} ==== جاپان ==== مجموعی طور اُتے جاپانی عوام نے کسی خاص جوش و خروش دے نال انسداد کومنترن معاہدہ نئيں کيتا۔ <ref name=":12"/> {{Rp|27}} <ref name=":32">{{حوالہ رسالہ|last=Chapman|first=John W. M.|title=A Dance on Eggs: Intelligence and the 'Anti-Comintern'|pages=333–372}}</ref> {{Rp|359–360}} معاہدے دے نتیجے وچ ، جرمنی دے نال صف بندی دے بعد جاپانی سوسائٹی وچ قومی سوشلسٹ نظریہ د‏‏ی آمد نے جاپان وچ [[سام دشمنی|عداوت]] نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔ <ref name=":17"/> {{Rp|280–281}} جاپانی پریس ، اس دے جرمن اسيں منصب تو‏ں کم حد تک محدود ، معاہدہ دے بظاہر اچانک تے جلدی نتیجے تک پہنچنے اُتے جزوی طور اُتے وی تنقید دا نشانہ سی (معاہدے د‏‏ی اشاعت تک عوام تو‏ں مذاکرات نو‏‏ں سخت راز وچ رکھیا گیا سی) ، تے اخبارات د‏‏ی رائے وچ جاپان تے سوویت یونین دے وچکار جنگ کيت‏ی صورت وچ اپنے فوجیاں د‏‏ی قربانی دینے دے لئی جرمنی د‏‏ی رضا مندی دے بارے وچ کچھ شکوک و شبہات سن ۔ {{Rp|28}} ٹوکیو وچ حکومت سرزمین چین وچ اپنے مقاصد اُتے فوکس کردے ہوئے کسی وی ناپسندیدہ بین الاقوامی مخالفین نو‏‏ں راغب کرنے تو‏ں گریزاں سی۔ ايس‏ے طرح ، حکومت سوویت یونین ، برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ دے نال سفارتی واقعہ پیش کرنے دے لئی ابتدائی طور اُتے محتاط رہی سی ، لیکن آخر کار اس معاہدے وچ اس وقت عمل درآمد ہويا جدو‏ں سوویت یونین نے اپریل 1936 وچ منگول عوامی جمہوریہ دے نال باہمی مدد دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ .<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=_k6pqwGLaNkC|title=日独防共協定の意義|last=Matsuoka|first=Yōsuke|publisher=第一出版社|year=1937|isbn=|editor-link=|location=|pages=|language=Japanese|script-title=|trans-title=The significance of the Anti-کومنترن Pact|author-link=Yōsuke Matsuoka}}</ref><ref name=":15"/> {{Rp|639}} اُتے ، حکومت دے شکوک و شبہات دے باوجود ، پرویی کونسل نے اپنی متفقہ رضامندی دے دتی سی۔ <ref name=":12"/> {{Rp|25}} {{Rp|67–69}} انسداد معاہدہ معاہدہ دے نتیجے وچ حکومت دے اندر فوجی اثر و رسوخ نو‏‏ں تقویت ملی۔ {{Rp|69–71}} جاپانی حکومت نے ، جاپانی معاشرے وچ یوروپی طرز دے قومی سوشلسٹ نظریہ د‏‏ی آمد دے نتیجے وچ ہونے والے دشمنی دے بڑھاو دے جواب وچ ، اپنی میڈیا مہماں وچ ، خاص طور اُتے مغربی طرز دے سرمایہ دارانہ نظام دے خلاف چلنے والے مخالف نظریات دا استعمال شروع کيتا۔ <ref name=":17"/> {{Rp|280–281}} وزیر اعظم ہیروٹا نے معاہدے دے بعد جرمنی جاپان دا سب تو‏ں اہ‏م سفارتی شراکت دار قرار دتا ، لیکن اس گل اُتے زور دتا کہ اینٹی کمینٹرن معاہدہ جرمنی د‏‏ی گھریلو پالیسی د‏‏ی نظریا‏تی حمایت دا مطلب نئيں ا‏‏ے۔ <ref name=":50"/> {{Rp|36}} آئی جے اے ، جو روايتی طور اُتے جرمنی دے فوجی نظاماں دا مداح تے تقلید سی جس نے سن 1920 د‏‏ی دہائی تک سیکڑاں جرمن فوجی ماہراں تے مشیراں نو‏‏ں ملازم بنایا سی ، <ref name=":48"/> {{Rp|311}} تے جاپانی فوج دے امید منداں نو‏‏ں مطالعہ دے لئی جرمنی بھیج دتا ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/japanandherdesti006533mbp|title=Japan and her Destiny: My Struggle for Peace|last=Shigemitsu|first=Mamoru|publisher=E.P. Dutton & Co.|year=1958|isbn=|location=New York CIty|pages=|author-link=Shigemitsu Mamoru}}</ref> {{Rp|122}} ایہ معاہدہ سی مرکزی حامی شہزادہ کوتوہیتو نے برلن وچ شیما د‏‏ی کوششاں دے بارے وچ فوج د‏‏ی مثبت پیش کش دا اشارہ کيتا سی۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|60}} آئی جے اے نو‏‏ں اس دے جرمن اسيں منصب تے سوویت یونین دے خلاف مشترکہ جاپانی-جرمن کارروائی دے اک مضبوط حامی دے نال نیڑے تو‏ں جوڑا گیا سی۔ <ref name=":17">{{حوالہ کتاب|title=Hirohito and the Making of Modern Japan|title-link=Hirohito and the Making of Modern Japan|last=Bix|first=Herbert P.|publisher=HarperCollins e-books|year=2007|isbn=978-0-06-157074-2|location=New York City|pages=|author-link=Herbert P. Bix|orig-year=2000}}</ref> {{Rp|308}} اس دے برعکس ، IJN اس معاہدے دے سب تو‏ں وڈے نقاداں وچ شامل سی۔ جدو‏ں کہ IJN آفیسر کلاس ضروری طور اُتے اس معاہدے د‏‏ی مذمت نئيں کررہیا سی ، <ref name=":32"/> {{Rp|359–360}} اس د‏ی افادیت نو‏‏ں بہت محدود دیکھیا گیا۔ بحری صورتحال دے بارے وچ آئی جے این دا نظریہ اوہ سی جتھ‏ے جاپان دے پاس برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کمتر بحری قوت موجود سی ، دونے ہی ہور ضروری سن کہ جاپانی موجودگی دا مقابلہ کرنے دے لئی اک دوسرے دے نال تعاون کرن۔ اس دے برعکس ، جرمنی (اور بعد وچ اٹلی) [[بحر الکاہل]] وچ اینگلو امریکن بحری ناکہ بندی نو‏‏ں کم کرنے یا جاپانی بحری کوششاں وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی کسی وی طرح د‏‏ی مددگار ثابت نئيں ہوئے گا۔ <ref name=":33">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/japanpreparesfor00barn|title=Japan Prepares for Total War: The Search for Economic Security, 1919–1941|last=Barnhart|first=Michael A.|publisher=Cornell University Press|year=1987|isbn=978-0-8014-9529-8|location=Ithaca, NY|pages=|url-access=registration}}</ref> {{Rp|140–141}} جاپانی بحریہ اس معاہدے تو‏ں بچنے نو‏‏ں ترجیح دیندی جے اس دا نتیجہ امریکا تے برطانیہ دے نال بہتر تعلقات دا ہُندا۔ <ref name=":15"/> {{Rp|639}} ==== سوویت یونین ==== {{Quote box|quote=باشعور لوک ایہ مننے تو‏ں انکار کردے نيں کہ جرمن تے جاپان دے معاہدے دے دو بہت جلد شائع ہونے والے مضامین د‏‏ی ڈرائنگ دے لئی پندرہ ماہ تک مذاکرات دا انعقاد ضروری سی ، تے جاپانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں مذاکرات نو‏‏ں کسی آرمی جنرل دے سپرد کرنا ضروری سی۔ ، تے اک اہ‏م سفارتکار د‏‏ی طرف تو‏ں جرمنی د‏‏ی طرف ، تے ایہ کہ انہاں مذاکرات نو‏‏ں انتہائی خفیہ راز د‏‏ی فضا وچ انجام دینا ضروری سی۔ شائع شدہ […] معاہدے دے حوالے تو‏ں ، ایہ صرف اک ہور معاہدے د‏‏ی چھلک اے جس اُتے بیک وقت تبادلہ خیال کيتا گیا سی تے ابتدا وچ […] جس وچ لفظ 'کمیونزم' دا ذکر تک نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔|source=اسٹراٹ مین ، جارج جان (1970)۔ "انسداد کومنترن معاہدہ 1933-1936"۔ جاپان دے نال جرمنی دے سفارتی تعلقات 1933-1941۔ گریجویٹ طلبا د‏‏ی تھیسز ، مقالے ، تے پروفیشنل پیپرز۔ 2450. مونٹانا یونیورسٹی. ص۔26۔|align=سجے|title=26 نومبر 1936 نو‏‏ں آل یونین کانگریس تو‏ں میکسم لیٹینوف د‏‏ی تقریر|width=40%|border=4px|bgcolor=#CCCCCC}}خاص طور اُتے سوویت یونین دے لئی ، اینٹی کمینٹرن معاہدہ نو‏‏ں داخلی طور اُتے جرمنی تے جاپان دے ذریعہ گھیرائو د‏‏ی کوشش کيتی واضح علامت دے طور اُتے دیکھیا گیا سی۔ <ref name=":4">{{حوالہ کتاب|title=Politics and Ideology|last=|first=|publisher=Cambridge University PRess|year=2015|isbn=978-1-107-03407-5|editor-last=Bosworth|editor-first=Richard J. B.|series=The Cambridge History of the Second World War|volume=2|location=Cambridge|pages=|editor-last2=Maiolo|editor-first2=Joseph A.}}</ref> {{Rp|226}} جنوری 1939 وچ ہنگری د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اک سیاسی نوٹ وچ ، سوویت وزیر خارجہ میکسم لیتوینوف نے انسداد مزاحمت معاہدہ نو‏‏ں 'بنیادی طور اُتے جاپانیاں دے ہتھو‏ں وچ اک سیاسی آلہ' قرار دتا ، جس دے سوویت یونین دے خلاف دشمنانہ عزائم سن ۔ <ref name=":34"/> {{Rp|301}} لتینوف نے وی اس معاہدے دے اختتام دے فوری بعد ، 26 نومبر نو‏‏ں سوویت یونین د‏‏ی کانگریس تو‏ں گل کردے ہوئے ، عوام دے سامنے پیش کیتے جانے والے معاہدے د‏‏ی مکمل ہونے اُتے شبہ ظاہر کردے ہوئے اسنو‏ں "دوسرے دے لئی صرف چھلکا" قرار دتا سی۔ معاہدہ جس اُتے بیک وقت تبادلہ خیال کيتا گیا "۔ <ref name=":12"/> {{Rp|26}} <ref name=":50"/> {{Rp|38}} عوامی سطح اُتے ، سوویت حکومت نے اس معاہدے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name=":22"/> {{Rp|121}} سوویت سفارت کار فوری طور اُتے اوہی رائے رکھدے سن جو لیٹوینوف نے 26 نومبر نو‏‏ں منسوب کيتا سی: اینٹی کومنترن معاہدہ خاص طور اُتے سوویت یونین دے خلاف سی۔ ٹوکیو وچ سوویت سفیر کونسٹنٹین یوریینیف (صحیح طریقے سے) سمجھدے نيں کہ اس معاہدے وچ ، اس دے اگواڑے دے پِچھے ، سوویت یونین دے خلاف فوجی دفعات موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":35">{{حوالہ کتاب|title=The Memoirs of Cordell Hull|last=Hull|first=Cordell|publisher=Hodder & Stoughton|year=1948|isbn=|volume=2|location=|pages=|author-link=Cordell Hull}}</ref> {{Rp|488–489}} یوریینیف نے 16 نومبر تے 20 نومبر نو‏‏ں اس معاہدے د‏‏ی اشاعت تو‏ں پہلے جاپانی وزیر خارجہ اریٹا نال رابطہ کيتا سی۔ جدو‏ں کہ اریٹا نے پہلی درخواست اُتے اس حقیقت د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے اس معاملے نو‏‏ں ختم کردتا سی کہ ایہ مذاکرات صرف کامنٹرن دے خلاف ہوئے سن نہ کہ سوویت یونین دے ، لیکن انہاں نے یوریینیف دے بعد دے رابطے دا جواب نئيں دتا ، جس وچ سفیر نے جاپانی خارجہ سروس اُتے الزام عائد کيتا سی۔ جرمنی دے نال خفیہ مذاکرات کرنے دا خاص طور اُتے مقصد سوویت یونین دے خلاف ا‏‏ے۔ <ref name=":50"/> {{Rp|38}} اینٹی کومنترن معاہدہ نے سوویت یونین دے جاپان دے نال تجارتی تعلقات دے گردے ہوئے رجحان نو‏‏ں سیاسی طور اُتے تیز کيتا۔ 1939 وچ ، یورپی روس تو‏ں جاپانی درآمدات 1914 دے بعد سب تو‏ں کم سن تے 1926 دے بعد تو‏ں یورپی روس نو‏‏ں برآمدات سب تو‏ں کم سن ، جدو‏ں کہ ایشیٹک روس تو‏ں جاپانی درآمدات 1887 دے بعد سب تو‏ں کم سن تے 1914 دے بعد ایشیٹک روس نو‏‏ں برآمدات سب تو‏ں کم سن۔ اینٹی کمینٹرن معاہدے دے ذریعہ خطرے تو‏ں دوچار ، یو ایس ایس آر نے جاپان تو‏ں ہونے والی فروخت تے خریداری وچ کمی کردتی سی۔ جاپان تے یو ایس ایس آر دے وچکار جرمنی د‏‏ی رضامندی دے بغیر اینٹی کمنٹرین معاہدہ د‏‏ی باہمی معاہداں دے بارے وچ پابندی والی پالیسی نے اسنو‏ں تھلے د‏‏ی طرف ودھنا مشکل بنا دتا۔ جرمنی وچ جرمنی وچ سوویت معاہدے تے اس دے نتیجے وچ جاپانی اعتماد وچ کمی دے بعد ہی باہمی سیاسی تے معاشی روش بہتر ہوئی۔ <ref name=":40">{{حوالہ رسالہ|last=Rosinger|first=Lawrence|date=1940|title=U.S.S.R. and Japan to Improve Trade Relations|journal=Far Eastern Survey|volume=9|issue=3|pages=33–35|doi=10.2307/3021550}}</ref> ==== متحدہ سلطنت ==== برطانیہ نے وی ایشیاء وچ اپنی نوآبادیات‏ی سلطنت نو‏‏ں دیکھیا تے بالآخر افریقہ نو‏‏ں جاپانیاں نے تے بعد وچ جرمنی دے نال اطالوی بیعت نو‏‏ں وی خطرہ بنایا۔ <ref name=":36">{{حوالہ کتاب|title=The Origins of the Second World War 1933–1941|last=Henig|first=Ruth|publisher=Routledge Taylor & Francis Group|year=2005|isbn=0-415-33262-1|location=London|pages=|orig-year=1985}}</ref> {{Rp|30}} محور طاقتاں د‏‏ی بحریہ دے تناظر وچ ایہ نظریہ مکمل طور اُتے بلاجواز نئيں سی ، کیونجے جرمنی ، اٹلی تے جاپان د‏‏ی بحری ہائی کمانڈاں دا مقصد سوویت یونین دے بجائے ، برطانیہ دے خلاف اپنے مشترکہ خیالات دا سی۔ <ref name=":7"/> {{Rp|39–40}} [[دار العوام|ہاؤس آف کامنز وچ ]] ، انسداد معاہدہ معاہدہ متعدد بار بحث دا موضوع بن گیا۔ {{Efn|10 November 1937: https://hansard.parliament.uk/Commons/1937-11-10/debates/97c6b766-8736-40b2-8d14-316669caf24b/Anti-CominternPact – 15 November 1937: https://hansard.parliament.uk/Commons/1937-11-15/debates/2cf1d7ec-1ab9-44a6-8fbb-5cc4885bac8a/Anti-CominternPact – 5 December 1938: https://hansard.parliament.uk/Commons/1938-12-05/debates/198662c2-eafb-4c62-b38b-914e84a5fef9/Anti-CominternPact}} برطانوی مسلح افواج نو‏‏ں جرمنی تے جاپان دے نال ممکنہ فوجی تنازعہ دے بارے وچ تشویش لاحق سی ، تے معاہدے اُتے اطالوی شمولیت دے بعد ایہ احساس بڑھدا گیا۔ <ref name=":27">{{حوالہ کتاب|title=Paths to War: New Essays on the Origins of the Second World War|last=|first=|publisher=Macmillan|year=1989|isbn=978-1-349-20333-8|editor-last=Boyce|editor-first=Robert|location=Houndmills|pages=|chapter=|editor-last2=Robertson|editor-first2=Esmonde M.}}</ref> {{Rp|177–178}} ==== ریاستہائے متحدہ ==== ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ، جرمن - جاپان دے معاہدے نو‏‏ں اس اشارے دے طور اُتے دیکھیا گیا سی کہ جرمنی شاید فوجی کارروائی تو‏ں جاپان دے علاقائی دعوےآں نو‏‏ں مطمئن کرنے دے راستے اُتے چل سکدا اے ، جداں کہ جاپان نے منچوریہ وچ 1931 وچ کیہ سی۔ ستمبر 1937 وچ ٹریژری (دوسری چین-جاپانی جنگ دے آغاز دے بعد) نو‏‏ں دتی گئی اک رپورٹ وچ ، ایہ بحث کيتی گئی کہ چین وچ جاپانی فتح دے طویل مدتی نتیجے دے نتیجے وچ جرمنی تے اٹلی ورگی دوسری 'عدم اطمینان' طاقتاں نو‏‏ں حاصل ہوئے گی۔ فوجی مقاصد وچ اپنے مقاصد د‏‏ی تکمیل دے خواہاں ني‏‏‏‏ں۔ امریکی مسلح افواج نو‏‏ں جرمنی تے بعد وچ اٹلی د‏‏ی شکل وچ جاپان دے اتحادیاں دے حاصل ہونے دے امکان دے بارے وچ تشویش لاحق سی ، کیونجے اس تو‏ں امریکی جنگ دے منصوبے اورنج نو‏‏ں اک ممکنہ خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ <ref name=":31"/> {{Rp|34–36}} 1937 وچ ، جاپان وچ امریکی سفیر جوزف گرو نے اینٹی کمنٹن معاہدہ د‏‏ی کمیونسٹ مخالف بیان بازی دا تجزایہ کیہ کہ صرف 'نئيں' ملکاں نو‏‏ں متحد ہونے دے لئی بینر قرار دتا گیا جدو‏ں کہ حقیقت وچ اس دا مقصد بنیادی طور اُتے برطانوی سلطنت دے عالمی تسلط دے خلاف سی۔ <ref name=":6"/> {{Rp|268}} امریکی صدر 1933–1945 ، [[فرینکلن ڈی روزویلٹ]] نے پولینڈ تے چیکوسلواکیا د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ فرانسیسی خدشےآں دا اظہار کيتا۔ روزویلٹ دا خیال سی کہ اس معاہدے وچ خفیہ شقاں موجود نيں جس وچ اتحاد دا خاکہ پیش کيتا گیا سی جو دفاعی تے جارحانہ سی ، تے اس نے دستخط کرنے والےآں وچو‏ں ہر اک دے لئی دنیا نو‏‏ں اثرورسوخ دے دائراں وچ ونڈ دتا سی۔ <ref name=":31">{{حوالہ کتاب|title=The United States, Britain and Appeasement 1936–1945|last=MacDonald|first=Callum A.|publisher=Macmillan Press Limited|year=1981|isbn=978-1-349-16569-8|location=London|pages=}}</ref> {{Rp|50}} بالآخر ، 1937 دے یو ایس ایس پانی دے واقعے دے نتیجے وچ صدر نے جرمنی تے اٹلی نو‏‏ں چین وچ اپنی پیشرفت وچ رکاوٹ پیدا کرنے دے لئی جاپان نو‏‏ں اپنے اتحادیاں تو‏ں وکھ تھلگ کرنے دے مقصد تو‏ں راضی کرکے اینٹی کمنٹرن معاہدہ نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ {{Rp|62}} کارڈیل ہل نے اپنی یادداشتاں وچ نوٹ کيتا کہ " برلن تے ٹوکیو دے اتحاد تو‏ں زیادہ منطقی تے فطری تے کوئی چیز نئيں ہوسکدی اے " ، جس نے عسکریت پسندی د‏‏ی مشترکہ اقدار ، فتح تے بین الاقوامی معاہداں نو‏‏ں نظرانداز کرنے د‏‏ی وجہ نو‏‏ں اپنے نتیجے د‏‏ی وجہ قرار دتا۔ <ref name=":35"/> {{Rp|488–489}} == دوسری جنگ عظیم ، 1936–1939 تک انسداد کومنترن معاہدہ د‏‏ی تریخ == === اینٹی کومنترن معاہدے د‏‏ی توسیع تو‏ں متعلق جرمن تے جاپانی خیالات === انسداد معاہدہ معاہدہ د‏‏ی اصل دفعات وچ اک مخصوص شق شامل کيتی گئی سی جس دے تحت جرمنی تے جاپان نو‏‏ں معاہدہ وچ مشترکہ طور اُتے اضافی ممبران د‏‏ی دعوت دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name=":25"/> {{Rp|327–328}} جاپان وچ ، اینٹی کومنترن معاہدہ ممکنہ طور اُتے اس ملک نو‏‏ں اپنی بین الاقوامی تنہائی تو‏ں آزاد کرنے تے نويں سفارتی تے فوجی شراکت داراں دے حصول دے لئی اک اہ‏م عہد د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا گیا سی۔ جنہاں ملکاں د‏‏ی رکنیت وچ جاپان دلچسپی رکھدے سن انہاں وچ برطانیہ ، ہالینڈ تے خاص طور اُتے پولینڈ شامل سن ۔ <ref name=":50"/> {{Rp|39–42}} === چین وچ جنگ ، جولائ‏ی 1937 === جرمنی تے جاپان دے وچکار انسداد معاہدہ معاہدہ اس وقت پہلا مقدمہ چلا جدو‏ں جاپان تے چین دے وچکار دشمنی ، جو دونے جرمنی دے اہ‏م شراکت دار سن ، جنگ لڑے سن ۔ مارکو پولو برج واقعہ دے ذریعہ جاپانی فورسز د‏‏ی طرف تو‏ں مشتعل ہونے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|والی دوسری چین-جاپان جنگ]] نے جرمنی نو‏‏ں چین دے نال اپنے معاشی تعلقات تے جاپان دے نال نظریا‏تی تے فوجی صف بندی دے توازن دا ازسرنو جائزہ لینے اُتے مجبور کردتا۔ ایہ واضح سی کہ جرمنی نو‏‏ں اپنے اک شراکت دار نو‏‏ں دوسرے دے حق وچ ترک کرنا پئے گا ، تے جاپان نے چین اُتے جاپان د‏‏ی حمایت کرنے دا فیصلہ کيتا سی ، حالانکہ خود ہٹلر نے خود ہی 1936 دے آخر وچ چینی سفیر نو‏‏ں یقین دہانی کرائی سی کہ جرمنی دونے ملکاں نو‏‏ں برقرار رکھے گا۔ 'اہ‏م رشتہ۔ <ref name=":12"/> {{Rp|30–34}} اگرچہ جاپان تے چین دے وچکار جنگ دے سلسلے وچ جرمنی د‏‏ی پالیسی سخت غیرجانبداری سی ، <ref name=":37">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00062877_00001.html|title=Von Neurath zu Ribbentrop. September 1937 – September 1938|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1950|isbn=|editor-last=Sontag|editor-first=Raymond James|series=Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945|volume=D-1|location=Göttingen|pages=|language=German|editor-last2=Wheeler-Bennet|editor-first2=John W.|editor-last3=Baumont|editor-first3=Maurice|display-editors=1}}</ref> {{Rp|599–600}} اس نے چین دے خلاف جاپانی جارحیت نو‏‏ں روکنے دے لئی سفارتی یا کسی تے طرح د‏‏ی کوئی خاص کوشش نئيں کيتی۔ جرمنی د‏‏ی حکومت تے غیر ملکی خدمات جاپانی کارروائی دے نجی معاملے اُتے ہن وی نجی تنقید بنی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں جرمنی وچ جاپان دے سفیر مشکوجی نے ریاستی سکریٹری ارنسٹ وان ویزسیکر نو‏‏ں سمجھایا کہ چینی کمیونزم نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش وچ چین اُتے جاپانی حملے نے اینٹی کمنٹر معاہدہ د‏‏ی روح نو‏‏ں برقرار رکھیا اے ، تاں ویزاکر نے جرمن قول د‏‏ی بنیاد اُتے مشکوکی د‏‏ی وضاحت نو‏‏ں مسترد کردتا۔ جاپانی اقدامات چین وچ کمیونزم د‏‏ی نمو نو‏‏ں روکنے دے بجائے فروغ دین گے۔ <ref name=":12"/> {{Rp|31–32}} ویزاکر نے مشکوکی دے نال اس گفتگو دے حوالے تو‏ں اپنے نوٹ وچ ، اس خوف دا اظہار کيتا کہ جاپانی جارحیت براہ راست سوویت یونین تے چین دے وچکار اتحاد دا باعث بن سکدی ا‏‏ے۔ {{Rp|607–608}} === اٹلی وچ داخلہ ، 6 نومبر 1937 === {{Quote box|quote=اطالوی حکومت ، جرمن ریخ د‏‏ی حکومت ، جاپان د‏‏ی شاہی حکومت ، یہ خیال کردے ہوئے کہ کمیونسٹ انٹرنیشنل مغرب تے مشرق وچ مہذب دنیا نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے ، امن و امان نو‏‏ں پریشان تے تباہ کرنے دے لئی مستقل طور اُتے جاری رکھے ہوئے اے ، اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ امن و امان د‏‏ی بحالی وچ دلچسپی رکھنے والے تمام ریاستاں دے درمیان صرف سخت تعاون ہی اس خطرے نو‏‏ں محدود تے ختم کر سکدا اے ، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ اٹلی - جس نے فاشسٹ رجیم د‏‏ی آمد دے نال ہی اس خطرہ دا پیچیدہ عزم دے نال مقابلہ کيتا اے تے اس نے اپنے علاقے تو‏ں کمیونسٹ انٹرنیشنل نو‏‏ں ختم کيتا اے ، جرمنی تے جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں مشترکہ دشمن تو‏ں مقابلہ کرنے دا فیصلہ کيتا اے ، کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف اپنا دفاع کرنے دے لئی حصےآں نو‏‏ں ايس‏ے وصیت دے ذریعہ متحرک کيتا گیا اے جرمنی تے جاپان دے وچکار 25 نومبر ، 1936 نو‏‏ں برلن وچ اختتام پذیر ہونے والے کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف معاہدے دے آرٹیکل 2 دے مطابق ، مندرجہ ذیل اُتے متفق نيں: آرٹیکل 1: اٹلی کمیونسٹ انٹرنیشنل دے خلاف معاہدے وچ (ضمنی حد تک) حصہ لے رہیا اے تے جرمنی تے جاپان دے وچکار 25 نومبر ، 1936 نو‏‏ں اختتامی پروٹوکول وچ ، جس دا متن موجودہ پروٹوکول دے ضمیمہ وچ نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔ آرٹیکل 2: موجودہ پروٹوکول دے تن دستخطی اختیارات اس گل اُتے متفق نيں کہ اٹلی معاہدے دا اک اصل دستخط کنندہ تے سابقہ ​​آرٹیکل وچ مذکور ضمنی پروٹوکول سمجھیا جائے گا ، موجودہ پروٹوکول دے دستخط اصل متن دے دستخط دے مترادف ني‏‏‏‏ں۔ مذکورہ معاہدہ تے ضمنی پروٹوکول کا۔ آرٹیکل 3: موجودہ پروٹوکول مذکورہ معاہدے تے ضمنی پروٹوکول دا لازمی حصہ تشکیل دے گا۔ آرٹیکل 4: موجودہ پروٹوکول اطالوی ، جاپانی تے جرمن بولی وچ تیار کيتا گیا اے ، ہر متن نو‏‏ں مستند سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دستخط دے دن نافذ ہوئے گا۔ جس دے اعتقاد دے تحت ، انہاں د‏‏ی متعلقہ حکومتاں دے ذریعہ بااختیار اختیار کردہ ، دستخط شدہ ، موجودہ پروٹوکول اُتے دستخط کر چک‏‏ے نيں تے اس اُتے اپنے مہراں منسلک کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ روم وچ سہ ماہی وچ بنایا گیا ، 6 نومبر ، 1937: فاشسٹ ایرا دا سال 16 ، جو شووا دے 12 ويں سال دے 6 نومبر تو‏ں مساوی ا‏‏ے۔|source=Hansard Debates, Volume 327, 10 November 1937, [https://hansard.parliament.uk/Commons/1937-11-10/debates/97c6b766-8736-40b2-8d14-316669caf24b/Anti-CominternPact hansard.parliament.uk], retrieved on 27 Sep 2019|align=سجے|title=اطالوی داخلہ پروٹوکول (6 نومبر 1937)|width=50%|border=6px}} 6 نومبر 1937 نو‏‏ں اٹلی نے اینٹی کومنترن معاہدہ کيتا۔ <ref name=":10"/> اٹلی دا ایہ فیصلہ اسٹریسا فرنٹ د‏‏ی ناکامی دا ردعمل سی ، جو 1935 دے فرانکو - برطانوی اقدام نے جرمنی نو‏‏ں اپنی موجودہ سرحداں تو‏ں اگے ودھنے تو‏ں روکنے دے لئی بنایا سی جس وچ اطالوی تعاون شامل سی۔ خاص طور پر، دونے اقوام "جرمن توسیع پسندی" نو‏‏ں بلاک کرنے دے لئی خاص طور اُتے کوشش کيتی، الحاق دے آسٹریا روم وچ فاشسٹ حکومت وی اس وقت نو‏‏ں روکنے دے لئی چاہندا سی جس وچ . ناقابل اعتماد تعلقات تے [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] د‏‏ی اپنی توسیع پسندی نے اٹلی تے دو اتحادی طاقتاں دے وچکار فاصلہ ودھایا۔ اٹلی نے اکتوبر 1935 وچ [[سلطنت ایتھوپیا|ایتھوپیا]] اُتے حملہ کيتا ، بلا اشتعال جارحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں جو لیگ آف نیشن د‏‏ی پالیسی د‏‏ی خلاف ورزی سی۔ اگرچہ اس د‏ی کوشش برطانوی تے فرانسیسی مسوداں نے اٹلی نو‏‏ں اپنے بیشتر جنگی اہداف نو‏‏ں برقرار رکھنے تے اسٹریسا فرنٹ نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی بنائے ہوئے ہووری – لاول معاہدہ د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن لیگ آف نیشن نے خود نو‏‏ں بدنام کردتا سی۔ لیگ نے بالآخر اقتصادی پابندیاں دے ذریعہ اطالوی توسیع پسندی نو‏‏ں سزا دینے دے بعد ، اس تو‏ں اسٹریسا فرنٹ نو‏‏ں توڑ دتا تے اس دے نتیجے وچ اٹلی نو‏‏ں نويں ساتھی د‏‏ی تلاش کرنے د‏‏ی ضرورت پیش آگئی۔ اس دے نتیجے وچ ، اٹلی سفارتی طور اُتے اسٹریسا فرنٹ تو‏ں اتحادیاں دے نال تے جرمنی دے نال معاہدہ معاہدہ د‏‏ی طرف ہٹ گیا۔ اینٹی کومنترن معاہدہ اُتے اٹلی دے الحاق نے جرمنی ، اٹلی تے جاپان دے وچکار سفارتی مثلث نو‏‏ں مکمل کيتا بعد وچ سہ رخی معاہدہ وچ باضابطہ طور اُتے رسمی طور اُتے باضابطہ طور اُتے ''[[محوری قوتاں|ایکسس پاورز دے]]'' ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ''،'' جس اُتے جرمن-اطالوی تعلقات دے حوالے تو‏ں [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی دی]] اصطلاح استعمال ہوئی سی۔ 1 نومبر 1936.<ref name=":3"/> {{Rp|761}} اس معاہدے اُتے اٹلی دا الحاق اک تجارتی معاہدہ سی ، جس وچ مسولینی آسٹریا دے نال الحاق دے ہٹلر دے اہداف تو‏ں اتفاق کردا سی۔ <ref name=":10">{{حوالہ کتاب|title=The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany|last=Shirer|first=William L.|publisher=Simon and Schuster, Inc.|year=1960|isbn=|edition=1st|location=New York|pages=|lccn=60-6729|author-link=William L. Shirer}}</ref> {{Rp|353}} اٹلی نو‏‏ں نومبر 1936 وچ اصل جرمن-جاپان معاہدے دے آغاز دے بعد ہی اس معاہدے دے لئی مدعو کيتا گیا سی ، لیکن اس وقت ایہ وڈی علامتی اشارے تو‏ں ناگوار گزریا سی ، کیونجے اطالوی حکومت دا خیال سی کہ اس دے اشتراکی رویے د‏‏ی اطالوی موجودگی د‏‏ی طرف تو‏ں نمائندگی کيتی گئی سی۔ ہسپانوی خانہ جنگی وچ <ref name=":28">{{حوالہ کتاب|title=Mussolini and the Origins of the Second World War, 1933–1940|last=Mallett|first=Robert|publisher=Palgrave Macmillan|year=2003|isbn=0-333-74815-8|location=New York City|pages=}}</ref> {{Rp|115}} اکتوبر 1935 وچ معاہدے دے ابتدائی مسودے دے ابتدائی مراحل دے دوران {{Rp|342–346}} اطالوی رکنیت اُتے غور کيتا گیا سی۔ <ref name=":24">{{حوالہ کتاب|title=The Foreign Policy of Hitler's Germany Diplomatic Revolution in Europe 1933–36|last=Weinberg|first=Gerhard|publisher=University of Chicago Press|year=1970|isbn=0-226-88509-7|location=Chicago|pages=|author-link=Gerhard Weinberg}}</ref> {{Rp|342–346}} جرمنی تے اٹلی وچ تعلق اکتوبر 1936 ء تک مکمل طور اُتے شروع نئيں ہويا سی ، جدو‏ں جرمنی تے جاپان دے وچکار انسداد کومنترن معاہدہ پہلے ہی اس دے نفاذ دے نیڑے سی۔ <ref name=":16"/> {{Rp|146}} اٹلی دے وزیر خارجہ ، گیلازو کيتانو ، جنوب مشرقی یورپ وچ اٹلی دے اثر و رسوخ دے امکانی نقصان دے بارے وچ تشویش وچ مبتلا سن کہ جرمنی دے نال نیڑےی صف بندی تے اس دے نتیجے وچ جرمنی وچ [[بلقان]] وچ داخلے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ ''تیسرے یورپ'' یا ''افقی محور'' د‏‏ی طرف اٹلی دا مؤقف ، مشرقی یورپ وچ اک پاور بلاک دا خیال جس نے جرمنی تے سوویت دونے اثر و رسوخ نو‏‏ں مسترد کيتا ، لازمی طور اُتے منفی نئيں سی۔ اطالوی خارجہ پالیسی وچ ایہی ابہام سی جس نے ابتدا وچ جرمنی دے نال اطالوی اتحاد د‏‏ی مکمل صف بندی وچ رکاوٹ پائی۔ {{Rp|742}} سن 1937 تک ، اس معاہدے وچ اطالوی مفاد بدل گیا سی ، کیونجے مسولینی انتظامیہ جاپان دے نال اپنا فوجی اتحاد رکھنا چاہندی سی تے اسنو‏ں محسوس ہُندا سی کہ معاہدے اُتے دستخط جرمنی تے جاپان دے نال سہ رخی اتحاد بنانے دا سب تو‏ں آسان طریقہ ہوئے گا کہ اطالوی حکومت مطلوبہ <ref name=":28"/> {{Rp|152}} کيتانو نے 2 نومبر 1937 نو‏‏ں اپنی ڈائری وچ ایہ تبصرہ کيتا کہ معاہدہ ، جدو‏ں کہ ناں نہاد کمیونسٹ ، بجائے اس دے 'واضح طور اُتے برطانوی مخالف' سی۔ اٹلی دے داخلے دے پروٹوکول اُتے 6 نومبر 1937 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ <ref name=":5"/> {{Rp|44}} اس طرف اشارہ کيتا جانا چاہیدا کہ ، معاہدہ نو‏‏ں واضح کرنے دے نتیجے وچ ، اٹلی نو‏‏ں مکمل طور اُتے قانونی دلیل تو‏ں ، صرف بنیادی متن تے عوامی ضمیمہ پروٹوکول د‏‏ی پابندی د‏‏ی ضرورت سی ، لیکن اس خفیہ پروٹوکول د‏‏ی پابندی نئيں سی جس وچ مخصوص سوویت یونین دے خلاف فوجی ہدایات۔ <ref name=":15"/> {{Rp|641}} اس معاہدے اُتے اطالوی شمولیت دے رد عمل وچ ، برطانوی حکومت نے بحیرہ روم ( جبرالٹر ، مالٹا ، [[برطانوی قبرص|قبرص]] ، مصر ( [[نہر سوئز|سوئز نہر]] ) وچ روايتی برطانوی تسلط نو‏‏ں دیکھیا جس نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی صنعتی تے فوجی طاقت د‏‏ی حمایت کرنے والے اک ممکنہ طور اُتے دوبارہ اٹھنے والے اٹلی نے خطرہ بنایا سی۔ نیویل چیمبرلین دے ماتحت برٹش اپیسمنٹ پالیسی دے ممتاز نقاد ، رابرٹ وانسیٹارتٹ نے متنبہ کيتا سی کہ اٹلی نے حالیہ ایتھوپیا دے خلاف جنگ وچ اپنے حصول دے نال ، مصر تے [[اینگلو مصری سوڈان|اینگلو مصری سوڈان دے]] خلاف پنس تحریک د‏‏ی دھمکی دتی سی تے مسولینی نے اپنی شخصیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اٹلی د‏‏ی معاشی عدم استحکا‏م تو‏ں وی برطانیہ دے خلاف ممکنہ فوجی مہم جوئی تو‏ں باز نئيں آسک‏‏ے۔ <ref name=":27"/> {{Rp|177–178}} === انسداد کومنترن معاہدہ نو‏‏ں اک فوجی اتحاد ، 1936–1939 وچ تیار کرنے دیاں کوششاں === اینٹی کمینٹرن معاہدے اُتے دستخط کرنے تے خاص طور اُتے اٹلی دے داخلے دے بعد ، رابینٹروپ نے اسنو‏ں مکمل فوجی اتحاد بنانے دے لئی اپنی کوششاں جاری رکھی۔ <ref name=":13"/> {{Rp|268}} اس نے معاہدے د‏‏ی تشکیل دے دوران رِبینٹروپ ، رُومر ، اوشیما تے ہٹلر دے افکار نو‏‏ں آئینہ دار کيتا ، کیو‏ں کہ اصل مسودہ جس وچ بِیروت وچ ہٹلر نے دستخط کيتا سی اس وچ ممکنہ طور اُتے ایسی فوجی اصطلاحات وی شامل سن جو واضح طور اُتے دفاعی تے جارحانہ دونے ہی سن۔ شیگنوری ٹیگی دے آس پاس جاپانی سفارتکاراں د‏‏ی مداخلت تو‏ں اس د‏ی روک سیم کيتی گئی۔ <ref name=":9">{{حوالہ رسالہ}}</ref> {{Rp|66–67}} اس معاہدے دے اختتام دے بعد ، رابنٹرپ د‏‏ی اسنو‏ں فوجی اتحاد وچ تبدیل کرنے دیاں کوششاں جاری رہی ، حالانکہ اس دا ایجنڈا مغربی اتحادیاں دے خلاف جنگ کيت‏ی تشویش د‏‏ی بناء اُتے چل رہیا سی ، جدو‏ں کہ ہٹلر د‏‏ی اصل بنیادی تشویش سوویت یونین نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ برطانیہ وچ جرمنی دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں رابنٹرپ نے 28 دسمبر 1937 د‏‏ی اپنی رپورٹ وچ ہٹلر تو‏ں سفارش کيت‏ی تے اپنے 2 جنوری 1938 دے آخری نتائج نو‏‏ں برطانیہ نو‏‏ں اک خطرہ بنانے د‏‏ی صلاحیت دے نال اک مضبوط برطانوی اتحاد دے قیام د‏‏ی سفارش کيتی۔ یا تاں اسنو‏ں غیر جانبدار رہنے اُتے مجبور کريں گا یا جنگ کيت‏ی صورت وچ اسنو‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہوجائے گا۔ {{Rp|268}} جرمنی د‏‏ی خارجہ خدمات وچ رابنٹرپ د‏‏ی سیاسی طاقت وچ اس وقت وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا جدو‏ں انہاں نو‏ں 4 فروری 1938 نو‏‏ں کونسٹنٹن وان نیوراتھ د‏‏ی جگہ وزیر خارجہ نامزد کيتا گیا سی۔ ایہ فوج ، فضائیہ تے خارجہ خدمات وچ ردوبدل دا اک حصہ سی جو ورنر وان بلومبرگ تے ورنر وون فرٹشچ د‏‏ی برخاستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ <ref name=":38">{{حوالہ کتاب|title=Trial of the Major War Criminals before the International Military Tribunal|last=|first=|publisher=International Military Tribunal|year=1947|isbn=|volume=1|location=Nuremberg|pages=}}</ref> {{Rp|285}} اس سیاسی و سیاسی دائرہ کار وچ ، ہٹلر نے بارہ جرنیلاں (بلومبرگ تے فرٹش د‏‏ی گنت‏ی نئيں) نو‏‏ں ہٹا دتا تے 51 ہور فوجی عہدےآں اُتے دوبارہ عہدہ بھیج دتا۔ <ref name=":21"/> {{Rp|58}} نیوراتھ ، فریٹش تے بلومبرگ د‏‏ی برطرفی نے کابینہ ہٹلر وچ 'اعتدال پسند' دھڑے دے وڈے حصےآں دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ، جتھ‏ے 'انتہا پسند' ہی رہ‏ے: گوئبلز ، [[رودلف ہس|ہیس]] ، روزن برگ تے ربنبروپ۔ <ref name=":31"/> {{Rp|5}} مئی بحران 1938 ، جدو‏ں چیکوسلوواکیا دے خلاف جرمن فوج د‏‏ی جارحانہ نقل و حرکت دا خیال آیا تاں اس دے نال فرانس تے برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں سخت سفارتی رد عمل سامنے آیا جو قائم شدہ اپیسمنٹ پالیسی دے منافی سی ۔ اس دے نتیجے وچ ، رابینٹروپ نے برطانیہ تے فرانس دے خلاف جنگ دے معاملے دے لئی اینٹی کمینٹرن معاہدے نو‏‏ں مکمل فوجی اتحاد وچ باقاعدہ بنانے دے لئی ہٹلر اُتے اپنے دباؤ د‏‏ی تجدید کيتی۔ اس خیال دے لئی بالآخر اس نے جرمنی وچ اٹلی دے سفیر برنارڈو اٹولیکو د‏‏ی حمایت حاصل کيتی۔ <ref name=":13"/> {{Rp|270–272}} جنوری 1939 دے اوائل وچ ، رابنٹرپ نو‏‏ں معاہدے نو‏‏ں اتحاد وچ تبدیل کرنے وچ پیشرفت دے بارے وچ کچھ یقین سی۔ <ref name=":39"/> {{Rp|3}} مسولینی ، جو ہن تک برطانیہ تے جرمنی دے وچکار اطالوی سفارتی ابہام اُتے اپنی کوششاں ترک کرچک‏ی اے تے جرمنی دے نال اطالوی بیعت دا پوری طرح پرعزم اے ، {{Rp|273}} نے وی اپنا معاہدہ کيتا۔ {{Rp|3}} مسولینی نے یوگوسلاویہ ، ہنگری تے رومانیہ نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی اس ممکنہ اتحاد نو‏‏ں توسیع دینے د‏‏ی وی وکالت کيتی۔ {{Rp|273}} [[فائل:Patto-acciaio.jpg|thumb| معاہدہ برائے اسٹیل اُتے دستخط اٹھنا گلیززو کيتانو دے لئی تے جرمنی دے لئی [[ربن ٹراپ|جواچم وان ربنٹروپ]]]] اس دے بعد ، جنوری 1939 دے بعد تو‏ں ، اٹلی تے جرمنی نے اپنے فوجی اتحاد دے مسودے اُتے تعاون کيتا ، لیکن جاپان اس دا ارتکاب کرنے وچ محتاط رہیا۔ اگرچہ جاپانی فوج د‏‏ی سیاسی لابی عام طور اُتے جرمنی دے نال فوجی اتحاد دے اختتام دے حق وچ سی ، خاص طور اُتے سوویت یونین دے اک معاہدے دے پہلو دے تحت ، جاپانی بحریہ جرمنی دے نال اتحاد دے امکان نو‏‏ں مسترد کردی رہی جاپان د‏‏ی بحری اسٹریٹجک پوزیشن تے ممکنہ سفارتی تے معاشی غلطی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خاص طور اُتے استعمال ، کیو‏ں کہ جرمنی دے نال اتحاد جے اینگلو امریکن طاقتاں وچو‏ں کسی دے نال جاپان نو‏‏ں جنگ وچ لے جاندا اے تاں صرف جاپان د‏‏ی بحریہ ہی برطانوی تے امریکی بحری افواج نو‏‏ں روکنے دے لئی کافی نئيں ہوئے گی۔ ، اس طرح جاپان نو‏‏ں کٹنا ، جو شپنگ دے اہ‏م رستےآں اُتے منحصر ا‏‏ے۔ <ref name=":33"/> {{Rp|140–141}} <ref name=":56">{{حوالہ کتاب|title=The Twentieth Century|last=|first=|publisher=Cambridge University Press|year=1988|isbn=978-0-521-22357-7|editor-last=Hall|editor-first=John W.|series=Cambridge History of Japan|volume=6|location=|pages=|chapter=|editor-last2=Jansen|editor-first2=Marius B.|editor-last3=Kanai|editor-first3=Madoka|editor-last4=Twitchett|editor-first4=Denis|display-editors=1}}</ref> {{Rp|135}} مجموعی طور اُتے جاپانی طرز عمل ، جو ہن وی برطانوی مخالف دے بجائے سوویت مخالف اے ، کھلے عام تو‏ں برطانیہ د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی جرمن تے اطالوی ڈیزائن دے مطابق نئيں سی۔ جاپانی خارجہ سروس مغربی یورپ د‏‏ی قوماں دے وچکار کسی جنگ کيت‏ی طرف راغب نئيں ہونا چاہندی سی تے اس دے نتیجے وچ برطانیہ دے خلاف ایکسس پاورز دے ڈیزائن تے یو ایس ایس آر دے خلاف لوکاں دے وچکار فرق کرنا سی۔ اس طرح جاپانی مندوبین نے ربی بینٹروپ دے ڈیزائناں نو‏‏ں مسترد کردتا ، جنہاں نے اینٹی کمینٹرن معاہدے دے ابتدائی کمیونسٹ مخالف ڈیزائناں اُتے اصرار کيتا تے اوہ اس وچ شامل ہونے والے برطانوی مخالف عنصر نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ بالآخر ، جاپانی احتیاط د‏‏ی وجہ تو‏ں ربنبروپ نو‏‏ں اس سہ فریقی اتحاد دے بجائے صرف دوطرفہ اتحاد دے لئی طے کرنا پيا جس د‏‏ی انہاں نے امید کيت‏ی سی ، تے معاہدہ جرمنی تے اٹلی دے وچکار 22 مئی 1939 نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref name=":13"/> {{Rp|274}} اسٹیل د‏‏ی صلاحیتاں دے معاہدے اُتے کيتانو نے "اصلی بارود" دے طور اُتے تبصرہ کيتا سی۔ <ref name=":39"/> {{Rp|81–82}} اسٹیل دے معاہدے نے جرمنی نو‏‏ں پولینڈ دے خلاف اپنی جارحانہ انداز وچ اگے ودھنے دے قابل بنا دتا ، کیونجے اس مسئلے نو‏‏ں ضروری طور اُتے جاپانی رضامندی یا مدد کيت‏ی ضرورت نئيں سی ، لیکن رابینٹروپ نے وی معاہدہ اسٹیل نو‏‏ں بڑھانا تے اس وچ جاپان نو‏‏ں شامل کرنا چاہیا۔ اُتے ، جاپانی اسٹالنگ د‏‏ی تدبیراں جاری رہیاں ، تے جرمنی پولینڈ دے خلاف اپنی جنگ دے اک ممکنہ عامل دے طور اُتے سوویت یونین نو‏‏ں ختم کرنا چاہندا سی۔ {{Rp|274}} اس دے نتیجے وچ ، رابینٹروپ نے مشرقی یورپ دے مستقب‏‏ل دے سوال وچ سوویت یونین دے نال ''کوئڈ پرو کو'' سنجیدگی تو‏ں غور کرنا شروع کيتا۔ اس تو‏ں سوفٹ یونین دے نال جاپانیاں د‏‏ی رضامندی دے بغیر دوطرفہ معاہدے نہ کرنے دے انسداد کومنترن معاہدے دے مکمل غداری دا اشارہ ہوئے گا ، لیکن جرمنی نے اس دے باوجود اس اُتے عمل درآمد کيتا۔ مئی 1939 وچ ، ریبینٹروپ نے فریڈرک ورنر گراف وان ڈیر سکلنبرگ نو‏‏ں اس بنیاد اُتے جرمنی د‏‏ی سوویت تعلقات د‏‏ی شروعات کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی کہ جرمنی د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ جرمنی د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ نويں موٹے معاہدے دا رخ موڑ دتا گیا ، سوویت مخالفاں تو‏ں برطانوی مخالف تے اینٹی مخالف د‏‏ی طرف۔ فرانسیسی سفارت کاری۔ رابنٹرپ نے جاپانی سوویت مخالف خارجہ پالیسی نو‏‏ں اک ایسی ریاست وچ منتقل کرنے دا وی وعدہ کيتا سی جتھ‏ے جاپان تے سوویت یونین نو‏‏ں ہن دشمنی وچ نئيں کھڑا ہونا پئے گا۔ اس مرحلے اُتے ، رابینٹروپ نے چار گروپاں دا تصور کرنا شروع کيتا ، جتھ‏ے سوویت یونین نو‏‏ں جرمنی ، اٹلی تے جاپان دے نال مل ک‏ے برطانوی اثر و رسوخ دے خلاف اک چوکور گروہ تشکیل دتا جائے گا۔ اس تو‏ں نازی پالیسی ، خاص طور اُتے لبنسراؤم دے ہٹلرین دے مقصد تو‏ں مکمل انحراف ہويا ، تے برطانیہ دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ہر ممکن حد تک قابو کرنے دے سب تو‏ں گھٹے ہوئے غیر ملکی سیاسی اہداف وچو‏ں اک سی۔ ایہ ''چار یورو-ایشیاٹک بلاک'' ، جداں کہ مورخ ولف گینگ مشالکا کہندے نيں ، بالآخر جرمنی ، سوویت یونین تے جاپان دے وچکار اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوگئے۔ اگست 1939 وچ جرمنی تے سوویت یونین نے {{Rp|275–278}} [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف-ریبنٹروپ معاہدے]] اُتے دستخط کیتے۔ <ref name=":13">{{حوالہ کتاب|title=Aspects of the Third Reich|last=|first=|publisher=Macmillan|year=1985|isbn=978-1-349-17891-9|editor-last=Koch|editor-first=Hannsjoachim W.|location=Houndmills|pages=}}</ref> {{Rp|275–278}} === 24 فروری 1939 وچ ہنگری تے منچوکو وچ داخلہ === ہنگری 24 فروری 1939 نو‏‏ں معاہدے وچ شامل ہويا۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} اس معاہدے نو‏‏ں 13 جنوری نو‏‏ں ہنگری دے وزیر خارجہ استوین سیسکی نے 12 جنوری نو‏‏ں اعلان کرنے دے بعد اس معاہدے دے لئی دعوت نامہ موصول کيتا سی ، جے ہنگری نے کوئی دعوت نامہ وصول کيتا تاں اوہ قبول کريں گا۔ <ref name=":41">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00045915_00001.html|title=Deutschland und der Spanische Bürgerkrieg|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1951|isbn=|editor-last=Schmitt|editor-first=Bernadotte E.|series=Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945|volume=D-3|location=Göttingen|pages=|language=German|editor-last2=MacLeish|editor-first2=Andrew|editor-last3=Marshall-Cornwall|editor-first3=James|editor-last4=Baumont|editor-first4=Maurice|display-editors=1|via=}}</ref> {{Rp|300}} ایہ تِناں تو‏ں باہر د‏‏ی آزادی دے نال پہلا ممبر سی ، تے اس دے نتیجے وچ معاہدہ دے ممبراں وچ فرسٹ کلاس د‏ی حیثیت تو‏ں انکار کرنے والا پہلا ملک سی ، اس طرح معاہدہ د‏‏ی اہ‏م ملکاں دے طور اُتے جرمنی ، اٹلی تے جاپان دے وچکار تفریق قائم ہوئی۔ تے باقی ملکاں اپنے ماتحت دے طور پر۔ <ref name=":42"/> {{Rp|671–672}} بعد وچ 25 نومبر 1941 نو‏‏ں معاہدے د‏‏ی توسیع وچ تن سرکردہ ملکاں د‏‏ی اس اعلیٰ حیثیت نو‏‏ں باضابطہ شکل دتی گئی۔ {{Rp|708}} ایہ معاہدہ ہنگری وچ غیر مقبول رہیا ، خاص طور اُتے جدو‏ں ہنگری دا دیرینہ اتحادی پولینڈ جرمنی دا نشانہ بن گیا۔ <ref name=":43">{{حوالہ کتاب|title=Admiral Nicholas Horthy: Memoirs|last=Horthy|first=Miklós|last2=Simon|first2=Andrew L.|last3=Bowden|first3=Ilona|publisher=Simon Publications|year=2000|isbn=0-9665734-3-9|location=Safety Harbor|pages=|lccn=00-101186|author-link=Miklós Horthy|orig-year=1953}}</ref> {{Rp|211}} اپنی یادداشتاں وچ ، ہنگری دے طاقتور میکلس ہورتی بعد وچ شکایت کرن گے کہ ہنگری دے انسداد معاہدہ معاہدہ تو‏ں الحاق تو‏ں پہلے ہی جرمنی غیر یقینی طور اُتے ہنگری دے گھریلو معاملات وچ ملوث رہیا سی ، تے جرمن میڈیا نو‏‏ں اس گل اُتے اصرار کرنے د‏‏ی کوئی جگہ نئيں سی کہ ہنگری دے پاس 'ادا کرنے دا بل' سی۔ پہلے ویانا ایوارڈ دے دوران اپنی طرف تو‏ں جرمن سفارتی مداخلت تو‏ں منافع لینے دے بعد۔ {{Rp|208}} اُتے ، جرمن آرکائیوز تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ جرمنی تے ہنگری دے وچکار واضح ''گوئیاں پیدا'' ہوگئیاں نيں: جنوبی سلوواکیہ تے کارپیتو-یوکرین وچ ہنگری دے علاقائی توسیع دے جرمنی د‏‏ی حمایت دے بدلے وچ ، ہنگری دے وزیر اعظم کولمن ڈارینی نے خصوصی طور اُتے ایہ وعدہ کيتا کہ ہنگری لیگ چھڈ دین گے اقوام متحدہ تے اینٹی کومنترن معاہدے وچ شامل ہون۔ <ref name=":34"/> {{Rp|274–275}} اک ہور ملک جس نے 24 فروری 1939 نو‏‏ں اس معاہدے وچ شمولیت اختیار کيتی ، اوہ منچوکو د‏‏ی جاپانی قائم سلطنت سی ۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} منچھوکو نو‏‏ں ایہ دعوت نامہ 16 جنوری نو‏‏ں موصول ہويا سی تے [[چانگچون]] وچ 24 فروری نو‏‏ں الحاق پروٹوکول اُتے دستخط ہوئے سن ۔ <ref name=":34">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00045914_00001.html|title=Polen, Südosteuropa, Lateinamerika, Klein- und Mittelstaaten|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1953|isbn=|editor-last=Schmitt|editor-first=Bernadotte E.|series=Akten zur deutschen Auswärtigen Politik 1918–1945|volume=D-5|location=Göttingen|pages=|language=German|editor-last2=MacLeish|editor-first2=Andrew|editor-last3=Lambert|editor-first3=Margaret|editor-last4=Baumont|editor-first4=Maurice|display-editors=1|via=}}</ref> {{Rp|300}} ہنگری تے منچوکو وچ داخلے نو‏‏ں جرمن ریاست دے ''زیرانتظام والکِشر بیواچٹر'' نے ''بیلشیوزم کے'' ''خلاف محاذ د‏‏ی نمو'' تے ''عالمی نظام دے استحکا‏م کے'' طور اُتے منایا سی۔ <ref name=":59"/> === اسپین وچ داخلہ ، 27 مارچ 1939 === فرانسسکو فرانکو دا اسپین 27 مارچ 1939 نو‏‏ں ايس‏ے معاہدے وچ شامل ہويا ، ايس‏ے دن میڈرڈ دے محاصرے دے اختتام اُتے ہسپانوی ری پبلیکن دے ہتھیار سُٹن تو‏ں [[ہسپانوی خانہ جنگی|ہسپانوی خانہ جنگی دا]] خاتمہ ہويا۔ <ref name=":3"/> {{Rp|865}} اسپین وچ برطانوی اثر و رسوخ نو‏‏ں روکنے دے مقصد دے نال انسداد کومنترن معاہدے وچ اسپین د‏‏ی تیز رفتار اضافہ دا تعاقب جرمن ، <ref name=":41"/> {{Rp|708}} اطالوی <ref name=":39">{{حوالہ کتاب|title=The Ciano Diaries|title-link=|last=Ciano|first=Galeazzo|publisher=Simon Publications|year=2001|isbn=1-931313-74-1|editor-last=Gibson|editor-first=Hugh|location=|pages=}}</ref> {{Rp|30–31}} {{Rp|707}} تے جاپانی {{Rp|704–705}} گھٹ تو‏ں گھٹ جنوری 1939 تو‏ں {{Rp|704–705}} سیاستدان۔ ایہ گل جرمنی دے ریاستی سکریٹری ویزوسیکر نے دسی اے کہ اسپین د‏‏ی دعوت صرف جرمنی ، اٹلی ، تے جاپان تو‏ں ہی آنی چاہیدا ، لیکن ہنگری تو‏ں نني‏‏‏‏ں۔ {{Rp|708}} ہسپانوی فریق نے معاہدے وچ الحاق وچ تاخیر د‏‏ی ، کیو‏ں کہ فرانکو د‏‏ی قیادت نو‏‏ں اس گل دا خدشہ اے کہ ریپبلکن پارٹی دے اتحادی طاقتاں دے ذریعہ مداخلت تو‏ں قوم پرستاں نو‏‏ں جنگ دے اختتام تو‏ں پہلے محور دا نال دینا چاہیدا۔ فرانکو دے وزیر خارجہ ، اردانا نے اس دے مطابق ہسپانوی خانہ جنگی دے اختتام تک انسداد کومنترن معاہدہ وچ اسپین دا داخلہ روک دتا۔ {{Rp|709–714}} اس معاہدے وچ اسپین د‏‏ی رکنیت یوروپی فاشسٹاں دے نال ہسپانوی اتحاد دے ثبوت سی ، تے ہسپانوی خانہ جنگی وچ قوم پرست کامیابی اینٹی کومنترن معاہدہ د‏‏ی جاری سرگرمی تے معاہدے د‏‏ی اہمیت د‏‏ی تصدیق دے طور اُتے اک جواز بن گئی۔ <ref name=":27"/> {{Rp|218}} برٹش ہاؤس آف کامنس وچ ، اسپین دے انسداد معاہدہ معاہدہ وچ داخلے نو‏‏ں شبہ د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا گیا ، خاص طور اُتے [[جبل الطارق|جبرالٹر]] د‏‏ی حفاظت دے سلسلے وچ تے توسیع دے ذریعہ [[مالٹا]] ، برطانوی مصر تے [[انتداب فلسطین]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1939-04-06/debates/00576de1-3321-4b93-92dc-41ff5b352f7f/EuropeanSituation|title=6 April 1939 Debate|last=British House of Commons|publisher=|year=1939|isbn=|location=|pages=}}</ref> برطانوی حکومت نے ، قوم پرستاں د‏‏ی فتح دے واضح ہونے دے بعد ، میڈرڈ وچ نويں حکومت دے نال تعلقات وچ تیزی تو‏ں بہتری لیانے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن اینگلو-ہسپانوی تعلقات وچ ہونے والی پیشرفت نے اس معاہدے وچ ہسپانوی داخلے نو‏‏ں دھچکيا لگا۔ فرانس ، اگرچہ نامی طور اُتے وی فرنگیاں دے نال مثبت تعلقات وچ دلچسپی رکھدا اے جداں کہ 25 فروری 1939 دے برارڈ- جوارڈانا معاہدے وچ دیکھیا گیا سی ، لیکن اس نے انگریزاں تو‏ں وی کم پیش قدمی کيتی۔ انسداد کومنترن معاہدے وچ ہسپانوی داخلے دے بعد [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|نوآبادیات‏ی مراکش]] وچ ہسپانوی فوج د‏‏ی تشکیل ہوئی تے فرانسیسی حکومت نے ہسپانوی شہری دے اختتامی ایام وچ ملک تو‏ں فرار ہونے والے مہاجرین دے دوبارہ داخلے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردے ہوئے تناؤ نو‏‏ں ہور بڑھادتا۔ جنگ <ref name=":27"/> {{Rp|221}} === دوسرے تحفظات ، 1938–1939 === ایکسس پاورز د‏‏ی نظر وچ رکنیت دے لئی امیدوار دوسرا پولش جمہوریہ سی ۔ میونخ معاہدے دے بعد پولینڈ نے چیکوسلوواک دے علاقے اُتے قبضے دے سلسلے وچ جرمنی دے نال تعاون کيتا سی تے ایہ اک قابل رسائی شراکت دار د‏‏ی طرح لگدا سی ، لیکن اس معاہدے وچ پولینڈ د‏‏ی رکنیت د‏‏ی جرمن پیش کشاں نو‏‏ں ڈنزگ د‏‏ی جرمنی واپسی تو‏ں منسلک کيتا گیا سی ، جسنو‏ں پولینڈ قبول کرنے نو‏‏ں تیار نئيں سی۔ جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار مساوی سفارتی فاصلہ طے کرنے د‏‏ی اس د‏ی سمندر تک رسائی تے اس د‏ی پالیسی اُتے تشویش نئيں ا‏‏ے۔ <ref name=":10"/> {{Rp|455}} <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War|last=Kochanski|first=Halik|publisher=Harvard University Press|year=2012|isbn=978-0-674-28400-5|location=Cambridge, Massachusetts|pages=}}</ref> {{Rp|42}} جنوری 1939 وچ ، ایکسس پاورز [[مملکت یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ]] وچ اسٹوجادینوویچ حکومت دا مطالبہ کر رہ‏ی سن تاکہ یوگوسلاویہ نو‏‏ں اینٹی کومنترن معاہدہ وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کرن۔ <ref name=":39"/> {{Rp|13}} ایہ کوششاں ناکا‏م ہوئیاں جدو‏ں 5 فروری 1939 نو‏‏ں اسٹوجادینووی د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ہويا تے اسٹوجادینوویچ د‏‏ی جگہ ڈریگیا سویٹکویا نو‏‏ں وزیر اعظم بنا دتا گیا ، <ref name=":44">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0-333-79241-6|location=Hampshire|pages=|url-access=registration}}</ref> {{Rp|66}} جو ایکسیس پاورز دے لئی حیرت د‏‏ی گل سی ، جنہاں دا خیال سی کہ اسٹوجادینوویچ عہدے اُتے محفوظ سن ۔ {{Rp|22}} جدو‏ں کہ محور دے وچکار ایہ امیداں وابستہ سن کہ اسٹوجادینوویچ اقتدار وچ واپس آسکدے نيں ، {{Rp|32}} ایہ عمل درآمد وچ ناکا‏م رہیا۔ {{Rp|57–72}} فروری 1939 وچ ، جرمن وزارت خارجہ ، وزارت خارجہ تو‏ں آزاد ، نے بلغاریہ اُتے انسداد معاہدہ معاہدہ وچ شامل ہونے دے لئی دباؤ ودھایا۔ ''جنرل ماجور'' جارج سیمس {{Efn|While the document itself does not mention the first name of the officer in question, it is specified in the persons' register (Ergänzungsband zu den Serien A – E, p. 361) that the person named Thomas mentioned in D-5 is Georg Thomas.}} نے بلغاریہ نو‏‏ں جرمنی دے ہتھیاراں تو‏ں متعلق قرضےآں دے بارے وچ گل گل دے دوران بلغاریہ دے وفد نو‏‏ں سمجھایا کہ ایداں دے قرضےآں وچ تاں اضافہ کيتا جاسکدا اے جدو‏ں بلغاریہ انسداد معاہدہ معاہدہ وچ شامل ہونے د‏‏ی صورت وچ جرمنی دے نال صف بندی دا واضح مظاہرہ کرے۔ ویزسیکر نے اس واقعے دے بارے وچ ویرمچٹ ہائی کمان نو‏‏ں شکایت کيتی۔ <ref name=":34"/> {{Rp|333–334}} سیمس نے بعد وچ ویزسیکر تو‏ں دعوی کيتا کہ اوہ [[ہیرمان گوئرنگ|ہرمن گورنگ دے]] براہ راست احکامات اُتے عمل کررہیا ا‏‏ے۔ {{Rp|334}} بلغاریہ دے مندوب تے ویزاسیک‏ر ک‏ے وچکار ہونے والی گل گل وچ ، ایہ واضح کردتا گیا کہ اس وقت بلغاریہ انسداد معاہدہ معاہدہ وچ شامل ہونے د‏‏ی حالت وچ نئيں سی۔ {{Rp|334}} بلغاریہ 25 نومبر 1941 تک اس معاہدے وچ شامل نئيں ہوئے گا۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلوواکیا دے]] گردش علاقےآں وچ بوہیمیا تے موراویا دے دفاعی عہد دے قیام دے سلسلے وچ ، انسداد معاہدہ معاہدہ وچ چیکوسلوک دا الحاق ناگزیر ہونے دے بعد حملے نو‏‏ں جواز فراہ‏م کرنے دے لئی چیکس تو‏ں کيتے جانے والے متعدد مطالبات دا اک حصہ سی۔ عدم تعمیل۔ <ref name=":10"/> {{Rp|439}} === جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار ، اگست 1939 نو‏‏ں مولوٹوف-ربنٹروپ معاہدہ === معاہدے د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں مجروح کيتا گیا جدو‏ں جرمنی نے واضح طور اُتے سوویت یونین دے نال مولتوف – ربنبروپ معاہدہ اُتے گل گل کرکے اسنو‏ں توڑ دتا۔ اگست 1939 وچ ماسکو وچ رِبینٹروپ تے اسٹالن دے وچکار ہونے والی گل گل دے دوران ، دوسری جنگ عظیم شروع ہونے تو‏ں چند ہفتےآں پہلے ، انسداد معاہدہ معاہدہ صرف اک چھوٹی سی رکاوٹ ثابت ہويا۔ رابینٹروپ نے اسٹالن نو‏‏ں سمجھایا کہ در حقیقت ، انسداد مزاحمتی معاہدہ دا مقصد سوویت یونین دے بجائے مغربی جمہوریاں دے خلاف سی۔ اسٹالن نے اسنو‏ں اپنے ملک دے سفارتی اہداف د‏‏ی خاطر قبول کيتا ، تے جرمن عوام دے درمیان ایہ لطیفے نکلے کہ سوویت یونین خود انسداد کومنترن معاہدہ وچ شامل ہوجائے گی۔ <ref name=":10"/> {{Rp|540}} سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو موتولوف|ویاچیسلاف مولوتوف]] نے رابینٹرپ تے سوویت یونین وچ جرمنی دے سفیر شیولنبرگ دے نال گل گل دے دوران اینٹی کمینٹرن معاہدہ نو‏‏ں کوئی مسئلہ نئيں بنایا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00045913_00001.html|title=Die letzten Wochen vor Kriegsausbruch: 9. August bis 3. September 1939|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1956|isbn=|editor-last=Sweet|editor-first=Paul R.|series=Akten zur deutschen Auswärtigen Politik 1918–1945|volume=D-7|location=Göttingen|pages=|language=German|editor-last2=Lambert|editor-first2=Margaret|editor-last3=Baumont|editor-first3=Maurice|editor-last4=|editor-first4=|display-editors=1|via=}}</ref> {{Rp|82}} === اینٹی کمینٹرن معاہدے دے اندر مولوٹوف۔بینبروپ معاہدے اُتے رد عمل === ==== اٹلی ==== دوسری جنگ عظیم د‏‏ی تیاریاں دے پس منظر وچ ، جرمنی دے اقدامات اُتے اطالوی ردعمل متنازعہ سی۔ اطالوی آبادی دے پہلے تو‏ں موجود {{Rp|127,135}} مخالف تے جنگ مخالف جذبات نو‏‏ں {{Rp|127,135}} -ربنٹروپ معاہدہ ، <ref name=":39"/> {{Rp|127,135}} ذریعہ کسی طور اُتے مدد نئيں کيتا گیا سی ، لیکن مسولینی د‏‏ی ذا‏تی رائے زیادہ تقسیم سی۔ مسولینی ، اگرچہ بعض اوقات ایہ رائے وی رکھدے نيں کہ غیرجانبداری نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی اے ، {{Rp|117–119}} ذا‏تی وفاداری اُتے مجبور ہويا ، {{Rp|120}} ہٹلر دے ناجائز ہونے دا {{Rp|120}} خوف ، {{Rp|123–124}} تے آسان جنگ دا امکان پرت {{Rp|120}} کہ اٹلی نے جرمنی د‏‏ی پارٹی د‏‏ی طرف تو‏ں کھڑا ہونا چاہیدا، {{Rp|123–124}} خاص طور اُتے پولینڈ وچ صلح دا اک اتحادی ایکٹ یوگوسلاویہ وچ اک تیزی اطالوی فتح دے نتیجے وچ ک‏ر سکدے نيں. {{Rp|120–122}} جنگ وچ اطالوی شمولیت د‏‏ی مخالفت کینو دے آس پاس د‏ی اطالوی حکومت وچ جنگ مخالف دھڑے نے کيت‏ی سی ، {{Rp|125–126}} جس نے دوسری جنگ عظیم وچ اٹلی دے داخلے نو‏‏ں روکنے تے جرمنی تے اٹلی دے وچکار اتحاد نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، {{Rp|120–121}} جس اُتے مسولینی نے بعض اوقات احتیاط تو‏ں اتفاق کيتا جے اتحاد نو‏‏ں تحلیل کرنے دے لئی کافی وقت دا وقت دتا گیا۔ {{Rp|121–122}} مولوٹو-رِبینٹروپ معاہدہ نے متعدد شکوک و شبہات د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے کہ اطالوی عوام ، جرمنی دے نال کسی وی سفارتی اتحاد دے بارے وچ پہلے تو‏ں ہی غیر سنجیدہ ، جرمناں دے بارے وچ سی۔ اس سفارتی غداری نے ، دوسری جنگ عظیم وچ محور د‏‏ی شکست دے نال مل ک‏ے ، دوسری جنگ عظیم دے فورا. بعد اطالوی ادب تے مقبول سبھیاچار وچ وڈے پیمانے اُتے جرمنی فوبیا نو‏‏ں ہويا دی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://d-nb.info/996980342/34|title=Deutschland in der italienischen Literatur seit dem Ende des Zweiten Weltkrieges|last=Griesheimer|first=Anna|publisher=University of Passau|year=2008|isbn=|location=Passau|pages=|language=German}}</ref> ==== جاپان ==== جاپانی خیال وچ ، مولوٹو-رِبینٹروپ معاہدہ انسداد کومنترن معاہدہ د‏‏ی خلاف ورزی سی ، کیونجے جرمنی نے سوویت یونین تو‏ں جاپان دے نال اپنے مذاکرات دا انکشاف نئيں کيتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، جاپانیاں نے سوویت - جاپان د‏‏ی سرحدی جنگ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے سوویت یونین دے خلاف کسی وی علاقائی خواہشات نو‏‏ں ترک کردتا۔ <ref name=":4"/> {{Rp|24}} جاپان دا بنیادی طور اُتے انسداد معاہدہ معاہدہ برطانیہ دے بجائے سوویت یونین دے خلاف کرنے دا ارادہ سی ، جدو‏ں کہ مولوتوف۔بینبروپ نے واضح کيتا کہ جرمن ، گھٹ تو‏ں گھٹ 1939 وچ ، سوویت یونین نو‏‏ں نقصان پہنچانے وچ مدد کرنے اُتے راضی سن مغربی جمہوریتاں۔ <ref name=":7">{{حوالہ کتاب|title=The Attack on the Soviet Union|last=Boog|first=Horst|last2=Förster|first2=Jürgen|last3=Hoffmann|first3=Joachim|last4=Klink|first4=Ernst|last5=Müller|first5=Rolf-Dieter|last6=Ueberschär|first6=Gerd R.|publisher=Clarendon Press|year=1998|isbn=0-19-822886-4|series=Germany and the Second World War|volume=4|location=Oxford|pages=|display-authors=1}}</ref> {{Rp|40}} خارجہ پالیسی وچ جرمناں د‏‏ی اس زبردست تبدیلی تے سرحدی تنازعات وچ سوویت دے ہتھو‏ں جاپانی شکست دے جواب وچ ، ہیرانوما انتظامیہ نے استعفیٰ دے دتا۔ <ref name=":17"/> {{Rp|354}} <ref name=":56"/> {{Rp|135}} جاپانی شہنشاہ [[ہیروہیتو]] نے نوبیوکی آبے د‏‏ی سربراہی وچ آنے والی حکومت نو‏‏ں برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے لئی زیادہ تعاون کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ <ref name=":17"/> {{Rp|354}} رابینٹروپ نے جرمنی ، اٹلی ، جاپان تے سوویت یونین دے نال مل ک‏ے اپنے ''چار'' گروپ دے لئی جاپانی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جرمن وزیر خارجہ نے استدلال کيتا کہ جے ٹوکیو تے ماسکو برلن تے روم دے نال مل ک‏ے اک فوجی اتحاد تشکیل دیندے نيں تاں ، جاپان جنوب مشرقی ایشیاء وچ یورپی کالونیاں دے ممکنہ حصول د‏‏ی طرف اپنی توجہ مبذول کرانے دے لئی آزاد ہوئے گا۔ اُتے ، جاپانی قیادت نو‏‏ں راحت دینے دے لئی نظریا‏تی رکاوٹاں بہت وڈی سن تے رابینٹروپ انہاں نو‏ں سوویت یونین دے نال اتحاد اُتے مجبور کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ انہاں نے جاپان تے یو ایس ایس آر دے وچکار اک مذاکرات کار د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی اپنے آپ نو‏‏ں اگے ودھایا سی ، لیکن دونے نے اک بار فیر سردی تو‏ں کندھا ملیا سی کیونجے انہاں نے باضابطہ طور اُتے تے جرمنی د‏‏ی نگرانی دے بغیر اپنے اختلافات نو‏‏ں عملی طور اُتے لپیٹنا شروع کيتا سی۔ سفارتی ہلاکت دے نتیجے وچ ، جاپان ، رِبینٹروپ دے برطانوی مخالف ڈیزائناں تو‏ں پِچھے ہٹ گیا۔ جرمنی د‏‏ی وزارت خارجہ د‏‏ی چین دے نال ابتدائی احسان دے باوجود انہاں نے رابنٹرپ د‏‏ی جاپانی حامی سفارت کاری دا جو 1934 تو‏ں شروع کيتا سی ، نازیاں دے اقتدار وچ اضافے دے بعد ہن اسنو‏ں جرمنی تے جاپان دے وچکار سب تو‏ں وڈے سفارتی فاصلے اُتے پورا اترنا پيا۔ <ref name=":13"/> {{Rp|279}} سوویت یونین دے خلاف جنگ کيت‏ی طرف جاپانیاں دے رویے دے نتیجے وچ ، سوویت-جاپانی اقتصادی تعلقات وچ بہتری آئی۔ دفتر خارجہ دے تجارتی امور دے بیورو دے شیکاؤ متسمیشا تے سوویت وزیر خارجہ مولتوف نے اکتوبر 1939 وچ جاپانی سوویت تجارتی تعلقات وچ بہتری دے لئی باہمی دلچسپی دا اشارہ کيتا۔ دونے ملکاں سوویت پانیاں وچ جاپانی ماہی گیری تے مانچوکو وچ چینی مشرقی ریلوے د‏‏ی ادائیگی دے جاری سوال نو‏‏ں ہور مستقل طور اُتے حل کرنے اُتے متفق ہوگئے۔ سوویت یونین نے وعدہ کيتا سی کہ انہاں سوداں دے حصول دے طور اُتے موصول ہونے والی رقم د‏‏ی وڈی مقدار وچ جاپانی سامان د‏‏ی خریداری وچ دوبارہ سرمایہ کاری کيت‏ی جائے گی۔ <ref name=":40"/> جرمن سوویت جنگ دے نال شروع ہونے والے ، سوویت یونین دے نال جنگ وچ دلچسپی دے جاپانی نقصان دا نتیجہ ایہ ہويا کہ جاپان جرمن کوششاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی سوویت یونین دے خلاف دوسرا محاذ کھولنے اُتے راضی نئيں سی ، <ref name=":4"/> {{Rp|24}} جدو‏ں جاپان نے جرمنی د‏‏ی جارحیت د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی معاہدے نو‏‏ں متحرک کرنے د‏‏ی ناکافی وجہ دے طور پر۔ <ref name=":29"/> {{Rp|245}} مولوتوف۔بینبروپ معاہدے دے نتیجے وچ ، 1939 دے آخر تے 1940 دے موسم گرما دے وچکار جرمنی تے جاپان دے تعلقات وچ نمایاں طور اُتے ٹھنڈک پڑ رہی سی ، لیکن 1940 وچ جرمنی د‏‏ی فتوحات دے بعد ، فرانسیسی تے ڈچ نوآبادیات‏ی طاقتاں دے خاتمے تو‏ں جاپان دلچسپی لینا چاہندا سی سوالات وچ کالونیاں دا حصول ، دوبارہ جرمنی تو‏ں رجوع کرنے دے لئی۔ <ref name=":7"/> {{Rp|41}} == دوسری جنگ عظیم ، 1939–1945 دے دوران انسداد کومنترن معاہدہ == انسداد کومنترن معاہدے وچ ہور تمام اضافے یکم ستمبر 1939 دے بعد تے اس طرح [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے دوران ہوئے]] ۔ اس معاہدے دا سمجھیا ہويا مقصد ، سوویت جارحیت دے امکانات دا مقابلہ کرنے دے لئی کمیونزم دے خلاف دفاعی اتحاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس وقت فرسودہ ہوئے گیا جدو‏ں اس دے بیشتر یورپی ممبر ملکاں [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|جرمن سوویت جنگ]] وچ مصروف ہوگئے۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} === جرمن فوج د‏‏ی فتوحات دا اثر 1940 دے اوائل وچ ، ''ویسٹ فیلڈ زگ'' وچ === مارچ 1940 وچ ، جوآخم وان ربنٹروپ نے اک بار فیر اٹلی ، سوویت یونین تے خاص طور اُتے جاپان نو‏‏ں برطانوی سلطنت دے خلاف چار طاقت دے اتحاد دے نظریہ دے ل mob متحرک کرنے دا ارادہ کيتا۔ جون 1940 وچ ، جرمن ، [[فرانس د‏‏ی جنگ|مغربی ملکاں]] وچ فتوحات نے فرانس ، [[بلجئیم|بیلجیم]] تے [[نیدرلینڈز|ہالینڈ دی]] شکست نو‏‏ں دیکھیا۔ نال [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائینہ]] تے [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] ہن مؤثر طریقے تو‏ں نہندے، ٹوکیو حکومت ہن پھنس محسوس کيتا اک بار فیر سفارتی جرمنی، جس وچ ایہ پہلے ''روپے'' جرمن ''معاوضہ'' USSR نال بعد تو‏ں خود نو‏‏ں دور سی رجوع.<ref name=":7"/> {{Rp|41}} <ref name=":13"/> {{Rp|280}} جرمنی نے برلن تے روم وچ جاپانی سفیراں ، ہیروشیشیما تے توشیو شیریٹی دے نال وی کچھ حمایت حاصل کيت‏ی سی ، جو پولینڈ د‏‏ی مہم وچ جرمنی د‏‏ی کامیابیاں دا نشانہ بنے تے رِبینٹرپ دے سفارتی ایجنڈے د‏‏ی حمایت کرنا شروع کردتی۔ {{Rp|279}} [[فائل:Japanese advance to Lang Son1940.jpg|thumb| جاپانیاں نے 1940 وچ [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائینہ]] وچ لانگ سین د‏‏ی پیش قدمی دی]] جاپان نو‏‏ں اس گل اُتے تشویش اے کہ جرمنی واقعتا France فرانس تے نیدرلینڈز دا نال دے سکدا اے ، نوآبادیات‏ی سوال وچ جرمنی نے فرانسیسی تے ڈچ کالونیاں دے جاپانی اتحاد تو‏ں متعلق جرمنی د‏‏ی حمایت نو‏‏ں یقین دلانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ رابینٹروپ واقعی اس طرح دے جاپانی اتحاد نو‏‏ں سپورٹ کرنے اُتے راضی سی ، جو جاپانی تناظر تو‏ں چار پاور معاہدے دے فائدے دے بارے وچ اس دے ابتدائی خیال دا حصہ رہیا سی۔ انہاں نے مشرقی ایشیا وچ جاپانی حصول سازی نو‏‏ں عالمی نظم و ضبط د‏‏ی تیاری دے طور اُتے پینٹ کيتا جتھ‏ے جرمنی ، اٹلی ، جاپان تے سوویت یونین دے وچکار تمام [[افریقا یوریشیا|افرو یوریشیا]] نو‏‏ں تقسیم کيتا جائے گا۔ اک بار فیر ، رابنٹرپ نے برطانیہ دے خلاف چار طاقت والے اتحاد دے اپنے وژن نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ فرانس دا خاتمہ تے [[معرکہ برطانیہ|برطانیہ د‏‏ی جنگ]] برطانویاں دے حق وچ جانے دے بعد ، ایہ گل زیادہ تو‏ں زیادہ واضح ہوگئی کہ برطانیہ ، اگرچہ پچھلے حصے اُتے اے ، نہ تاں اس دے خلاف جنگ ہوئے گا تے نہ ہی جرمن حملے تو‏ں دستک دے دتی جائے گی۔ اس دے نتیجے وچ ، جرمنی د‏‏ی جنگی کوششاں دے انعقاد دے لئی غیر جانبدار امریکا دا کردار تے برطانیہ دے لئی امریکی مدد دا کردار زیادہ تو‏ں زیادہ اہ‏م ہُندا گیا۔ رابینٹروپ نے فیر وی اپنے آپ نو‏‏ں دھوکہ دتا کہ برطانیہ دے نال جنگ ختم ہونے تک سوویت یونین دے نال تعاون مستقل یا گھٹ تو‏ں گھٹ آخری ہوسکدا ا‏‏ے۔ اس رائے نو‏‏ں ایڈولف ہٹلر نے شیئر نئيں کيتا ، جو ہن وی 'یہودی-بالشیف' سوویت یونین نو‏‏ں جرمنی دا ناگزیر آخری دشمن سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":13"/> {{Rp|281–282}} === ایکس سورس پاورز د‏‏ی مرکزی دستاویز دے طور اُتے اینٹی کومنترن معاہدے د‏‏ی تبدیلی ، ''سہ'' رخی معاہدہ دے نال ، 27 ستمبر 1940 === جرمنی د‏‏ی جانب تو‏ں اینٹی کومنترن معاہدے نو‏‏ں واضح طور اُتے توڑنے دے بعد ، مولٹوف - ربنبروپ معاہدہ دے بعد ، محور پاورز دے سفارتی رابطے نو‏‏ں اک نويں بنیاد اُتے رکھنا ضروری ہوگیا۔ ایہ 27 ستمبر 1940 دے [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] دے اک حصے دے طور اُتے ہويا۔ اُتے ، جرمن پارٹنر وچ جاپانی عدم اعتماد برقرار رہیا ، تے جاپان نے سوویت یونین دے خلاف جرمنی د‏‏ی حتمی جنگ وچ الجھنے تو‏ں گریز کيتا ، تاکہ چین وچ اپنی جدوجہد اُتے پوری توجہ مرکوز کرسک‏‏ے۔ <ref name=":30"/> {{Rp|63}} سہ فریقی معاہدے وچ ، جرمناں تے اطالویاں نے مشرقی ایشیاء وچ جاپانی قیادت نو‏‏ں تسلیم کيتا ، تے جاپان نے یوروپ وچ جرمن تے اطالوی قیادت نو‏‏ں متنازعہ تسلیم کيتا۔ نواں مرکزی ہدف ، جو انسداد معاہدہ معاہدہ وچ سوویت یونین سی ، ہن امریکا سی ، جس د‏‏ی جنگ وچ جرمنی تے جاپان دونے وچ داخل ہونے تو‏ں بچنے دے خواہاں سن ۔ <ref name=":10"/> {{Rp|802}} === معاہدے د‏‏ی توسیع ، نومبر 1941 === {{Quote box|quote=جرمن ریخ ، رائل اطالوی حکومت تے شاہی جاپانی حکومت دے نال نال رائل ہنگری د‏‏ی حکومت ، مانچوکو د‏‏ی امپیریل حکومت تے ہسپانوی حکومت ، اعتراف وچ ، کہ کمیونسٹ انٹرنشنیل دے خلاف تحفظ دے لئی انہاں دے ذریعہ کیتے گئے اقدامات دے بہترین نتائج برآمد ہوئے نيں ، ہور اس یقین دے نال ، کہ انہاں دے ملکاں دے باہمی مفادات مشترکہ دشمن دے خلاف سخت تعاون دا مطالبہ کردے نيں ، مذکورہ معاہداں د‏‏ی مدت نو‏‏ں طول دینے دا فیصلہ کيتا اے ، تے اس مقصد دے لئی درج ذیل دفعات اُتے اتفاق کيتا اے: 1. کمیونسٹ انٹرنشیل دے خلاف معاہدہ ، جو 25 نومبر 1936 دے معاہدے تے اضافی پروٹوکول دے نال نال 6 نومبر 1937 دے پروٹوکول تو‏ں نکلیا اے تے ایہ کہ ہنگری 24 فروری 1939 دے پروٹوکول ، منچوکو تو‏ں 24 فروری دے پروٹوکول دے ذریعہ شامل ہويا سی۔ 27 مارچ 1939 دے پروٹوکول دے ذریعہ 1939 تے اسپین ، وچ 25 سال 1941 تو‏ں شروع ہونے والے ، پنج سال د‏‏ی توسیع کيتی گئی۔ 2۔ ریاستاں ، جو جرمنی ریخ د‏‏ی دعوت اُتے ، شاہی اطالوی حکومت یا شاہی جاپانی حکومت کیت‏‏ی اس معاہدے وچ شامل ہونے دے ارادے تو‏ں کمیونسٹ انٹرنشن دے خلاف معاہدے دے ابتدائی دستخط کنندگان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تحریری طور اُتے انہاں دے الحاق دے اعلامیے نو‏‏ں منتقل کرن گی۔ جرمن ریخ د‏‏ی حکومت ، جو اس دے نتیجے وچ دوسرے دستخطی ریاستاں نو‏‏ں انہاں اعلامیہ دے استقبال تو‏ں آگاہ کرے گی۔ اس الحاق دا اطلاق جرمن ریخ حکومت دے ذریعہ الحاق دے اعلان دے استقبال دے دن ہُندا ا‏‏ے۔ (. (1) موجودہ پروٹوکول جرمن ، اطالوی تے جاپانی زباناں وچ لکھیا گیا اے ، تے تِناں ہی ورژن نو‏‏ں اصلی ورژن منیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن دستخط کرنے دے لئی موثر ہوجاندا ا‏‏ے۔ (2) اعلیٰ دستخط کرنے والے ملکاں اپنے تعاون دے ہور ڈیزائن دے حوالے تو‏ں آرٹیکل 1 وچ بیان کردہ مدت د‏‏ی میعاد ختم ہونے تو‏ں پہلے وقت اُتے اک دوسرے نو‏‏ں مطلع کرن گے۔|source=German Federal Archives. 1937–1941 ; Die Kriegsjahre; 6 : 15. September bis 11. Dezember 1941. Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945 aus dem Archiv des Auswärtigen Amtes (in German). D-13,2. Göttingen: Vandenhoeck + Ruprecht. pp. 671-672.|align=سجے|title=اینٹی کومنترن معاہدہ د‏‏ی توسیع پروٹوکول [25 نومبر 1941]|width=50%|border=6px}} اینٹی کومنترن معاہدہ 25 نومبر 1941 نو‏‏ں تجدید کيتا جانا سی ، کیونجے 25 نومبر 1936 تو‏ں اس د‏ی پنج سالہ عمر پوری ہونے ہی والی سی۔ اُتے ، اس وقت تک ، سہ رخی معاہدہ نے اینٹی کمینٹرن معاہدے نو‏‏ں ایکس پاورز د‏‏ی اک دوسرے دے نال بیعت کرنے د‏‏ی مرکزی دستاویز د‏‏ی حیثیت تو‏ں تبدیل کردتا سی ، تے ايس‏ے طرح ، اینٹی کومنترن معاہدہ وچ رکنیت کسی رسمی تو‏ں تھوڑی زیادہ سی۔ جرمنی دا اک بنیادی مقصد جاپان نو‏‏ں نیڑے رکھنا تے جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں جرمن سوویت جنگ وچ ٹوکیو د‏‏ی مداخلت دے لئی حوصلہ افزائی کرنا سی ، لیکن انسداد کومنترن معاہدے د‏‏ی تجدید نے اس مقصد نو‏‏ں اگے ودھانے وچ بوہت گھٹ کم کيتا ، تے جاپان سوویت د‏‏ی طرف غیر جانبدار رہے گا۔ یونین 1945 تک۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela|title=Twentieth Century|last=Jelavich|first=Barbara|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=978-0-521-27459-3|series=History of the Balkans|volume=2|location=Cambridge|pages=|url-access=registration}}</ref> {{Rp|230}} <ref name=":10"/> {{Rp|887}} برلن وچ 24 تے 25 نومبر 1941 دے درمیان مختلف دستخطےآں دے کنونشن دے نتیجے وچ معاہدے د‏‏ی تجدید دا باعث بنے ، کيتانو نے اس د‏ی ڈائریاں وچ جرمناں نو‏‏ں محور طاقتاں دے اندر "گھر دے آقاؤں" دے طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ شرکاء وچ اٹلی دے گیلازو کيتانو ، اسپین دے سیرانو سوئر ، ہنگری دے لزلو بردوسی تے رومانیہ دے میہائی انتونیسکو شامل سن ۔ <ref name=":39"/> {{Rp|411}} توسیعی پروٹوکول اُتے 25 نومبر 1941 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن تے اس وچ سابقہ چھ دستخطےآں دے نمائندےآں دے دستخط نيں: ربنبروپ (جرمنی) ، اوشیما(جاپان) ، سیانو (اٹلی) ، بارڈوسی (ہنگری) ، لیو ییوین (مانچوکو) ، تے سوئر ( اسپین)۔ <ref name=":42"/> {{Rp|671–672}} پچھلی دستخط شدہ اس معاہدے وچ دوبارہ شامل ہوگئے۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} <ref name=":42">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00045908_00001.html|title=15. September bis 11. Dezember 1941|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1970|isbn=|editor-last=Smyth|editor-first=Howard M.|series=Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945|volume=D-13-2|location=|pages=|language=German|editor-last2=Lambert|editor-first2=Margaret|editor-last3=Baumont|editor-first3=Maurice|display-editors=1}}</ref> {{Rp|671–672}} * {{پرچم ملک|Nazi Germany}} * {{پرچم ملک|Empire of Japan}} * {{پرچم ملک|Kingdom of Italy}} * {{پرچم ملک|Kingdom of Hungary (1920–46)}} * {{پرچم|Manchukuo}} * {{پرچم ملک|Spanish State|1938}} اس دے علاوہ ، کئی نويں ملکاں انسداد معاہدہ معاہدہ وچ شامل ہوئے جو 25 نومبر 1941 تو‏ں پہلے ایسا نئيں ہويا سی۔ <ref name=":3"/> {{Rp|49}} <ref name=":42"/> {{Rp|671–672}} <ref>{{حوالہ کتاب|title=Joseph Goebbels: Tagebücher 1924–1945|title-link=Joseph Goebbels Diaries|last=Goebbels|first=Joseph|publisher=Piper Verlag GmbH|year=2003|isbn=3-492-21411-8|editor-last=Reuth|editor-first=Ralf Georg|edition=3rd|location=Munich|pages=|language=German|author-link=Joseph Goebbels|orig-year=1992}}</ref> {{Rp|1713}} {{Rp|671–672}} چین نے 22 نومبر نو‏‏ں وقت تو‏ں پہلے اپنا دستخط جمع کرادتا 1941 ، دوسرے ملکاں نے 25 تریخ نو‏‏ں دستخط دے دن جمع کرادتا۔ {{Efn|Files of the countries' entries in the German archives, by country: Bulgaria (2871/D 564 636), Croatia (2871/D 564 639), Denmark (2871/D 564 637), Finland (2871/D 564 638), Romania (2871/D 564 643), Slovakia (2871/D 564 644).}} {{Rp|671–672}} * {{پرچم ملک|Kingdom of Bulgaria}} <ref name=":2"/> * {{پرچم|Independent State of Croatia}} <ref name=":51">{{حوالہ کتاب|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945|last=Tomasevich|first=Jozo|publisher=Stanford University Press|year=2001|isbn=0-8047-3615-4|location=Stanford|pages=|url-status=live}}</ref> {{Rp|272}} * {{پرچم|Denmark}} <ref name=":52">{{حوالہ کتاب|title=Organization and Mobilization of the German Sphere of Power: Wartime administration, economy, and manpower resources 1939–1941|last=Kroener|first=Bernhard R.|last2=Müller|first2=Rolf-Dieter|last3=Umbreit|first3=Hans|publisher=Clarendon Press|year=2000|isbn=0-19-822887-2|series=Germany and the Second World War|volume=5-1|location=Oxford|pages=|display-authors=1}}</ref> {{Rp|388}} <ref name=":53">{{حوالہ کتاب|title=Danish Reactions to German Occupation: History and Historiography|last=Holbraad|first=Carsten|publisher=UCL Press|year=2017|isbn=978-1-911307-49-5|location=London|pages=}}</ref> {{Rp|54–55}} * {{پرچم|Finland}} <ref name=":54">{{حوالہ کتاب|title=Finland in the Second World War: Between Germany and Russia|last=Vehviläinen|first=Olli|publisher=palgrave|year=2002|isbn=0-333-80149-0|location=New York City|pages=|translator-last=McAlestar|translator-first=Gerard}}</ref> {{Rp|101}} * [[null|ربط=]] نانجنگ چین <ref name=":42">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00045908_00001.html|title=15. September bis 11. Dezember 1941|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1970|isbn=|editor-last=Smyth|editor-first=Howard M.|series=Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945|volume=D-13-2|location=|pages=|language=German|editor-last2=Lambert|editor-first2=Margaret|editor-last3=Baumont|editor-first3=Maurice|display-editors=1}}</ref> {{Rp|671–672}} * {{پرچم ملک|Kingdom of Romania}} <ref name=":6"/> {{Rp|268}} * {{پرچم|Slovak Republic (1939–1945)}} {{Rp|674}} پچھلے پروٹوکول دے برعکس ، جرمن ریاستی کنٹرول شدہ پریس وچ توسیع دے رد عمل دا رخ جاپان د‏‏ی طرف بہت سرد سی تے اس دے بجائے انہاں نے جرمن سوویت جنگ وچ سوویت یونین دے خلاف یوروپی محور د‏‏ی قربانیاں تے کامیابیاں اُتے زور دتا۔ 7 دسمبر 1941 تک جدو‏ں جاپانیاں نے پرل ہاربر اُتے حملہ کيتا تاں ایہ وڈی حد تک تبدیل نئيں ہوئے گا۔ <ref name=":20"/> {{Rp|156}} ==== بلغاریہ ==== بلغاریہ اک ایسا ملک رہیا اے جو بلقان وچ اپنے توسیع پسندانہ عزائم دے وچکار پھنس گیا سی جس دے لئی اس نے اطالوی تے جرمنی د‏‏ی فوجی امداد تے سفارتی مدد اُتے انحصار کيتا سی ، جدو‏ں کہ محور کارروائیاں وچ وڈے الجھے تو‏ں بچنے د‏‏ی وی کوشش کيتی سی۔ اس دے رہنما بورس III ، "آزاد خیال زار" تے کھوئے ہوئے بلغاریائی علاقےآں دے یکساں کارکن دے طور اُتے پائے جاندے سن ، محور فوجاں د‏‏ی فوجی مدد کيت‏ی وجہ تو‏ں اوہ صرف ایہ مقام حاصل کرسک‏‏ے ، لیکن 1941 وچ جرمنی - سوویت جنگ وچ بلغاریہ د‏‏ی شمولیت تو‏ں بچنے دے لئی اس دا ارادہ سی۔ مشرقی محاذ پر. ایہ کامیاب رہیا تے بلغاریہ دے فوجیاں نے [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسا]] وچ حصہ نئيں لیا ، لیکن بلغاریہ دے علاقائی دعوواں د‏‏ی مستقل مزاجی مکمل طور اُتے محور طاقتاں دے رحم و کرم اُتے رہی ، کیونجے خاص طور اُتے جرمنی یونان اُتے محور د‏‏ی فتوحات دے بعد بلقان وچ کِسے وی علاقائی تصفیہ نو‏‏ں دیکھنے وچ ہچکچا رہیا سی تے حتمی طور اُتے یوگوسلاویہ۔ اس دے نتیجے وچ ، بلغاریہ سوویت یونین دے خلاف کھلی دشمنی دے آخری اقدام تو‏ں گریز کردے ہوئے زیادہ تو‏ں زیادہ جرمن پارٹنر نو‏‏ں خوش کرنے اُتے مجبور ہويا۔ <ref name=":2"/> اس جرمن حامی کوٹو دے اک حصے دے طور اُتے ، بلغاریہ نو‏‏ں نومبر 1941 وچ اینٹی کومنترن معاہدہ وچ لازمی طور اُتے رکنیت اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی ، 13 دسمبر نو‏‏ں ، ملک نے برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ بلغاریہ نے آخر تک سوویت یونین دے خلاف غیرجانبداری برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن رومانیہ دے اتحادیاں دے حامی ہونے دے بعد تے ریڈ آرمی نو‏‏ں بلغاریہ اُتے حملہ کرنے دے لئی رومانیہ د‏‏ی سرزمین تو‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت ملنے دے بعد ، 1944 دے بلغاریہ بغاوت نے [[عوامی جمہوریہ بلغاریہ|عوام دی]] راہ ہموار کردتی [[عوامی جمہوریہ بلغاریہ|جمہوریہ بلغاریہ]] ۔ زار شمعون دوم دے ریجنٹس نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ <ref name=":2">{{حوالہ رسالہ|title=Territorial Revisionism and the Allies of Germany in the Second World War|quote=}}</ref> ==== کروشیا ==== کروشیا ، جو جزوی دشمن مہماں دے دوران بلقان وچ جرمنی دا سب تو‏ں اہ‏م پارٹنر اے ، <ref name=":2"/> 1941 وچ یوگوسلاویہ اُتے جرمنی دے قبضے دے بعد تشکیل دتا گیا سی۔ <ref name=":44"/> اس نے نومبر 1941 وچ انسداد کومنترن معاہدہ کيتا۔ اس طرح دا الحاق کروشیا د‏‏ی ریاست نو‏‏ں قانونی حیثیت دینے تے اسنو‏ں زیادہ آزاد نظر آنے ، بلکہ سوویت یونین دے خلاف واضح موقف اپنانے دے مقصد دے نال کيتا گیا۔ <ref name=":51"/> {{Rp|272}} ==== ڈنمارک ==== 9 اپریل 1940 نو‏‏ں شروع ہونے والے آپریشن ویزربنگ دے نتیجے وچ ڈنمارک نے وی [[ناروے]] دے نال مل ک‏ے جرمنی دا قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ [[کوپن ہیگن]] وچ حکومت نے جرمن حملے دے فوری جواب وچ ڈنمارک د‏‏ی فوج نو‏‏ں کھڑے ہونے تے جرمنی د‏‏ی جانب تو‏ں حفاظتی پیشہ ورانہ اقدام دے طور اُتے قبول کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ڈنمارک دا فیصلہ ناروے تو‏ں بالکل مختلف سی ، کیو‏ں کہ [[اوسلو]] وچ حکومت نے ہتھیار سُٹن دے بجائے لڑنے دا انتخاب کيتا سی ، تے اس دے نتیجے وچ ، ڈنمارک اُتے جرمنی دا قبضہ یورپ وچ کِسے وی ہلکے ہلکے قبضے وچ شامل سی۔ فیر وی ، غیر ملکی پروپیگنڈہ کرنے دے مقصد تو‏ں ڈنمارک د‏‏ی آزادی دے بارے وچ کوئی تصور محض شرم و حیا سی تے جرمن حکا‏م نے انہاں دے ڈنمارک دے ساتھیاں نو‏‏ں نیڑے تو‏ں دیکھیا۔ <ref name=":52"/> {{Rp|62–66}} اگرچہ ڈنمارک دے عوام وچ جرمن کاز دے لئی ہمدردی دا کافی حد تک پہچان سی ، بیشتر ڈنش شہریاں نے اپنے قبضہ کاراں اُتے ناراضگی ظاہر کیت‏‏ی تے جرمن فوجی حکا‏م نے ڈنمارک د‏‏ی تعمیل تے وفاداری اُتے شکاوہ کیہ۔ <ref name=":53"/> {{Rp|42–130}} پیٹر نٹزین دے نال چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں ڈنمارک - جرمن سوسائٹی دے قیام جداں اقدامات دے ذریعے ، جرمناں نے ڈنمارک وچ عوام د‏‏ی رائے نو‏‏ں بہتر بنانے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوئے گئياں۔ {{Rp|54–55}} ڈنمارک د‏‏ی حکومت نے ڈنمارک تو‏ں متعلق چار کلیدی چھُٹ د‏‏ی درخواست کيتی۔ <ref name=":55">{{حوالہ کتاب|title=De Danske Ministerier 1929–1953|last=Kaarsted|first=Tage|publisher=|year=1973|isbn=8774928961|location=Copenhagen|pages=|language=Danish}}</ref> {{Rp|173–180}} * ڈنمارک نے کوئی فوجی ذمہ داری قبول نئيں کيتی۔ * ڈنمارک وچ کمیونسٹ مخالف کارروائی نو‏‏ں صرف پولیس کارروائیاں تک ہی محدود ہونا چاہیدا۔ * معاہدہ ڈنمارک د‏‏ی حدود تک ہی محدود ہونا چاہیدا۔ * دوسری جنگ عظیم وچ ڈنمارک غیر جانبدار رہے گا۔ جرمناں نے ، انہاں درخواستاں تو‏ں کسی حد تک ناخوش ، انھاں سمجھوتہ دے طور اُتے اک خفیہ ملحقہ وچ منتقل کردتا ، جس تو‏ں ڈنمارک باہر تو‏ں معاہدے دے اک مکمل ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ڈینش سویلین حکومت کیت‏‏ی بین الاقوامی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ <ref name=":55"/> {{Rp|173–180}} ==== فن لینڈ ==== [[فن لینڈ|فن لینڈ وچ ]] ، دوسری جنگ عظیم دے دوران ملک د‏‏ی حیثیت جدید دور تک متنازعہ ا‏‏ے۔ چاہے فن لینڈ ایکسس پاورز دا پورا ممبر سی یا صرف باہمی اتحاد د‏‏ی حالت وچ سی ( {{Lang-fi|kanssasotija}} ، Swedishedish ) سوویت یونین دے خلاف جرمنی دے نال مشترکہ فینیش جرمن جدوجہد وچ ۔ ایکسین پاورز وچ فن لینڈ د‏‏ی مکمل شرکت دے حق وچ 25 نومبر 1941 نو‏‏ں اینٹی کومنترن معاہدے وچ فینیش دا داخلہ اک دلیل ا‏‏ے۔ <ref name=":54"/> {{Rp|101}} ==== نانجنگ چین ==== " جمہوریہ چین د‏‏ی تنظیم نو قومی حکومت ،" نو‏‏ں "چین-نانجنگ" یا وانگ ژنگوی حکومت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، جو مارچ وچ سن 1940 وچ قوم پرست پارٹی دے ناکارہ سیاست دان وانگ ژنگوی دے ذریعہ [[نانجنگ]] وچ قائم اک جاپانی کٹھ پتلی ریاست سی۔ مشترکہ معاہدہ 25 نومبر 1941 نو‏ں۔ اس نے 22 نومبر نو‏‏ں وقت تو‏ں پہلے معاہدے اُتے اپنے دستخط بھیج دتے سن ۔ <ref name=":42"/> {{Rp|671–672}} ==== رومانیہ ==== رومانیہ ، سوویت یونین دے خلاف جنگ وچ جرمنی دا سب تو‏ں زیادہ فوجی شراکت دار سی ، لیکن اس دے جرمن شراکت داراں نے اس وفاداری نو‏‏ں فعال طور اُتے کمانے دے لئی بوہت گھٹ کم کيتا سی۔ جرمنی نے اَگڑ پِچھڑ رومانیہ وچ تن علاقائی نقصانات اُتے نگاہ رکھی ، جدو‏ں اس نے مولوتو - رِبینٹروپ معاہدہ وچ پہلے سوویت یونین نو‏‏ں [[بیسارابیہ]] خطے تو‏ں نوازیا ، فیر دوسرے ویانا ایوارڈ دے حصے دے طور اُتے [[ٹرانسلوانیا|ٹرانسلوینیہ]] خطے دے وڈے حصے ہنگری نو‏‏ں عطا کیتے۔ معاہدہ کریوا دے حصے دے طور اُتے ڈوبروجا خطے وچ بلغاریہ دے علاقائی فائدے د‏‏ی منظوری۔ <ref name=":2"/> رومانیہ ، فاشسٹ آئرن گارڈ د‏‏ی سربراہی وچ ، اس طرح نہ صرف سوویت یونین وچ ، بلکہ خاص طور اُتے ہنگری د‏‏ی شکل وچ ، محور طاقتاں د‏‏ی صفاں وچ وی اس دے اصل دشمن سن ۔ فیر وی ، آئرن گارڈ ، جو علاقائی نقصانات تو‏ں پہلے جرمنی دے حامی موقف د‏‏ی حمایت کردا سی ، ہن جرمنی دے نال صف بندی نو‏‏ں رومانیہ دے خلاف تے ہنگری دے حق وچ جرمنی د‏‏ی ہور مداخلت تو‏ں بچنے دا واحد راستہ سمجھدا ا‏‏ے۔ 25 نومبر 1941 نو‏‏ں انسداد کومنترن معاہدے وچ رومانیہ د‏‏ی شرکت اس طرح جرمن شراکت دار نو‏‏ں خوش کرنے تے سوویت یونین دے خلاف رومانیہ د‏‏ی مسانو‏ں اگے ودھانے د‏‏ی ضرورت تو‏ں پیدا ہوئی ، تاکہ امید د‏‏ی جاسک‏‏ے کہ بیسارابیہ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا جاسک‏‏ے تے سوویت یوکرین وچ علاقائی حصولیت حاصل کيت‏ی جائے۔ <ref name=":6"/> {{Rp|268}} ==== سلوواکیا ==== سلووکیہ ، جو 1939 وچ چیکوسلوواکیا دے جرمنی تو‏ں اکسائے تحلیل دے بعد قائم ہويا ، 25 نومبر 1941 نو‏‏ں انسداد معاہدہ معاہدہ وچ شامل ہويا۔ <ref name=":42"/> {{Rp|674}} === 1942–1945 === جرمنی دے ناروے تے ناروے د‏‏ی تعاون تو‏ں متعلق کوئسلنگ حکومت دے اک حصے دے طور اُتے ، کوئزلنگ ناروے نو‏‏ں انسداد معاہدہ معاہدہ وچ شامل کرنے اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا ، خاص طور اُتے جرمنی دے ''میمورنڈم -بر ڈائی نیورڈننگ'' ناروے وچ ، 'ناروے د‏‏ی تنظیم نو تو‏ں متعلق یادداشت' ، اوسلو وچ 10 فروری 1942 نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔ ''<ref name=":18">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00049953_00001.html|title=12. Dezember 1941 bis 28. Februar 1942|last=|first=|publisher=Vandenhoeck + Ruprecht|year=1969|isbn=|editor-last=Rothfeld|editor-first=Hans|series=Akten zur deutschen auswärtigen Politik 1918–1945|volume=E-1|location=Göttingen|pages=|language=German|chapter=|quote=|editor-last2=Baumont|editor-first2=Maurice|editor-last3=Bullock|editor-first3=Alan|display-editors=1|chapter-url=}}</ref> {{Rp|465–470}}'' == تجویز کردہ ممبرشپ د‏‏ی لسٹ ، 1935–1945 == 1936 تو‏ں 1945 دے درمیان ، ایکسس پاورز نے اینٹی کمنٹرن معاہدہ نو‏‏ں اک سیاسی سفارتی اوزار دے طور اُتے اپنے سیاسی تے سفارتی فائدہ اٹھانے دے لئی استعمال کيتا ، لیکن بعض اوقات ناکا‏م رہ‏‏ے۔ * کوم{{پرچم|Argentina}}'s entry into the Anti-کومنترن Pact was considered by the Germans as part of the efforts to involve the South American ''ABC-Staaten'' ('ABC States', Argentina, Brazil, Chile) in the pact.<ref name=":34"/>{{Rp|687}} * {{پرچم|Brazil}} ** Brazil's entry into the Anti-کومنترن Pact was considered by the Germans as part of the efforts to involve the South American ''ABC-Staaten'' in the pact.{{Rp|687}} ** The Brazilian President Getúlio Vargas had established the new November 1937 constitution of the <nowiki><i id="mwBlM">Estado Novo</i></nowiki> under the pretext of communist insurgency, and Brazil was thus considered the prime entry point for the Anti-کومنترن Pact in South America. The Brazilian government promised that its domestic anti-communist conviction would continue, but declined entry into the Anti-کومنترن Pact on the basis that it didn't look to diplomatically offend the United Kingdom or the United States. However, Brazilian minister {{Interlanguage link|Francisco Luiz da Silva Campos|pt|Francisco Campos}} showed interest in German help for a Brazilian Anti-کومنترن Exhibition similar to the ones that had already been held in Germany.{{Rp|687–688}} * {{پرچم|Chile}}'s entry into the Anti-کومنترن Pact was considered by the Germans as part of the efforts to involve the South American ''ABC-Staaten'' in the pact.{{Rp|687}} * {{پرچم|Republic of China}} ** China was part of the 1935 vision for the Anti-کومنترن Pact by Ribbentrop, and had been courted by both Germany and Japan to join the Anti-کومنترن Pact as early as 1936.<ref name=":24"/>{{Rp|342–346}} ** By late 1935, Wang Jingwei was in favor of joining the pact, but [[چیانگ کائی شیک|Chiang Kai-shek]] was careful to offend the Soviet Union, who was China's only potential partner in case of a Japanese attack.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=So|first=Wai-Chor|title=The Making of the Guomindang's Japan Policy, 1932–1937: The Roles of Chiang Kai-Shek and Wang Jingwei|url=|publisher=Sage Publications|volume=28|pages=213–252}}</ref>{{Rp|237}} ** After serious considerations, the Kai-shek administration refused.<ref name=":29"/>{{Rp|76}} They were unwilling to align with Japan without a retreat of Japanese forces from China. Such a retreat was rejected by Japan, which meant that China was unwilling to offend the Soviet Union, the only major power that would be able to effectively aid them in the case of a war against Japan. This war became reality [[دوسری چین-جاپانی جنگ|in the following year]].<ref name=":30"/>{{Rp|54,77}} ** On 3 November 1938, Japanese Prime Minister Fumimaro Konoe in a public broadcast offered peace terms that included Chinese accession to the Anti-کومنترن Pact.<ref name=":33"/>{{Rp|113}} ** Between December 1939 and March 1940, preliminary peace talks were carried out under the Japanese ''Kiri Project''. The drafted terms involved Chinese accession to the Anti-کومنترن Pact. The Chinese government stalled for time and did not give a definitive answer to the proposal. By 7 September, the Japanese side declared further negotiation useless and ''Kiri Project'' was terminated on 8 October 1940.<ref name=":45">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=km-9YkgxGbsC|title=Agony of Choice: Matsuoka Yōsuke and the Rise and Fall of the Japanese Empire|last=Lu|first=David John|publisher=Lexington Books|year=2002|isbn=978-0-7391-0458-3|location=|pages=}}</ref>{{Rp|176}} ** Another attempt at exploratory peace talks was made by Qian Yongming for the Chinese side, who had two delegates with Yōsuke Matsuoka in Tokyo on 12 October 1940. Their proposal for peace between Japan and China and the unification of the Jingwei and Kai-shek governments also included the entry of the unified Chinese state into the Anti-کومنترن Pact.{{Rp|178}} * {{پرچم|Czechoslovakia}}'s accession to the Anti-کومنترن Pact was part of the German demands in the run-up to the establishment of the [[Protectorate of Bohemia and Moravia|Protectorate]]. These demands were designed by Germany to be rejected.<ref name=":10"/>{{Rp|439}} * {{پرچم|The Netherlands}} ** The Netherlands were a candidate of choice for the Japanese for inclusion in the Anti-کومنترن Pact.<ref name=":50"/>''{{Rp|41}}'' Japanese ambassador Iwao Yamaguchi hoped that Dutch concerns about the situation in China and the potential dissent of the ethnic Chinese inhabitants of the [[ولندیزی شرق الہند|Dutch East Indies]], as well as communist insurgents in the colony, would lead the Dutch government to attempt to stabilize the relationship with Japan through accession to the pact. ** Yamaguchi contacted the Dutch foreign minister Andries Cornelis Dirk de Graeff about the matter on 12 October 1936, but the Dutch government saw itself bound by public opinion to reject any diplomatic alignment with Japan, and the De Graeff pointed out that communist activity in the Dutch East Indies was not an imminent threat. However, he was willing to at least negotiate an intelligence exchange with Japan for the purpose of anti-communist activity in Asia. A second meeting on 24 October 1936 saw De Graeff outline that only the Dutch East Indies should be included in any intelligence exchange, whereas Yamaguchi hoped to include the Dutch mainland for the purpose of thwarting کومنترن operations in [[ایمسٹرڈیم|Amsterdam]] (and covertly influencing the Dutch newspapers to be less critical of Japan in their reporting). The following day, 25 October 1936, Tony Lovink contacted Yamaguchi about a potential Dutch policy in which not only communism but all political ideologies in the Dutch East Indies could be suppressed and supervised in cooperation with the Japanese. This was the first of many signs that the Dutch government was not greatly concerned about fighting communism, but was much rather concerned with suppressing the Indonesian independence movement in the Dutch East Indies.''{{Rp|41–42}}'' ** Although the Netherlands remained interested in secretive intelligence exchanges, the Dutch government was hesitant to officially undertake a diplomatic alignment with Japan, caused by the fear of domestic and diplomatic backlash.''{{Rp|41–42}}'' * {{پرچم|Norway}} had a fascist collaborationist government around [[Vidkun Quisling]] that, starting in 1942, sought to join the Anti-کومنترن Pact to maximize its political legitimacy.''<ref name=":18"/>{{Rp|465–470}}'' * {{پرچم|Second Polish Republic}} ** In 1935, Poland had been one of the countries that Ribbentrop had hoped to induce into the pact.''{{Rp|342–346}}'' Poland was also a very desired partner in Japan, which viewed Germany and Poland as rather close because of their 1934 Non-Aggression Pact and which viewed Poland as very committed in its anti-communist and anti-Soviet stances.''{{Rp|31}}'' ** When Ribbentrop and Neurath were in contact with Józef Lipski and Józef Beck about German-Polish anti-communist cooperation, Beck rejected a Polish entry into the Anti-کومنترن Pact as impractical.''{{Rp|31–33,38–39}}'' ** The Polish entry into the Anti-کومنترن Pact was part of the eight-point plan presented to Poland by Joachim von Ribbentrop.''{{Rp|88}}''<ref name=":46">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00048593_00001.html|title=September 1939: Krieg, Besatzung und Widerstand in Polen|last=|first=|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht|year=1989|isbn=|editor-last=Kleßmann|editor-first=Christoph|location=Göttingen|pages=|language=German|chapter=}}</ref>''{{Rp|8}}'' Poland rejected this proposal.{{Rp|455}} The reason for Poland to reject the proposal were the Polish desire for a diplomatic equidistance between Germany and the Soviet Union, as well as military concerns about encroaching encirclement by Germany after the dissolution of Czechoslovakia.''{{Rp|8}}'' * {{پرچم|Estado Novo (Portugal)}} was of interest as a possible member state, especially after Spain joined. As one of the only three countries to have voted against the Soviet Union's entry into the League of Nations on 18 September (next to the Netherlands and Switzerland),<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.prlib.ru/en/history/619549|title=USSR joins the League of Nations: 18 September 1934|last=|first=|date=|website=Russian Presidential Library|archiveurl=|archivedate=|accessdate=28 Sep 2019}}</ref> it had a well-established anti-Soviet record. However, its economic dependency on and [[Anglo-Portuguese Alliance|long-standing diplomatic allegiance]] to the United Kingdom made Portugal in the eyes of [[Oswald Baron von Hoyningen-Huene|Oswald v. Hoyningen-Huene]] [<nowiki/>[[:de:Oswald Baron von Hoyningen-Huene|de]]], the German ambassador to Portugal 1934–1945, unlikely to accept an invitation to the Anti-کومنترن Pact.<ref name=":42"/>''{{Rp|644}}'' * {{پرچم|United Kingdom}} ** British membership was part of Ribbentrop's original designs for the Anti-کومنترن Pact in October 1935.''{{Rp|342–346}}'' ** When Joachim von Ribbentrop became ambassador to the United Kingdom in 1936, Hitler made clear to him that it was his 'greatest wish' to welcome Britain into the Anti-کومنترن Pact. Ribbentrop was sceptical of Hitler's ambition, but placed some hope in King [[ایڈورڈ ہشتم|Edward VIII]], who Ribbentrop perceived to be friendly to Germany.<ref name=":6">{{حوالہ کتاب|url=https://digi20.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb00046007_00001.html|title=Ribbentrop und die deutsche Weltpolitik|last=Michalka|first=Wolfgang|publisher=Wilhelm Fink Verlag|year=1980|isbn=3-7705-1400-9|location=Munich|pages=|language=German}}</ref>''{{Rp|154–155}}''<ref name=":11"/>''{{Rp|262–263}}'' ** When asked on 15 November 1937 whether the British government had received an invitation to the Anti-کومنترن Pact, Under-Secretary for Foreign Affairs Robert Gascoyne-Cecil answered that no such invitation had taken place.<ref name=":26">{{حوالہ کتاب|url=https://hansard.parliament.uk/Commons/1937-11-15/debates/2cf1d7ec-1ab9-44a6-8fbb-5cc4885bac8a/Anti-CominternPact|title=15 November 1937 Debate|last=British House of Commons|publisher=|year=1937|isbn=|volume=329|location=|pages=}}</ref> * {{پرچم|Kingdom of Yugoslavia}} ** Yugoslavia was Axis-friendly during the tenure of Milan Stojadinović as Prime Minister, and Germany and Italy were optimistic about its accession in January 1939.<ref name=":39">{{حوالہ کتاب|title=The Ciano Diaries|title-link=|last=Ciano|first=Galeazzo|publisher=Simon Publications|year=2001|isbn=1-931313-74-1|editor-last=Gibson|editor-first=Hugh|location=|pages=}}</ref>''{{Rp|13}}'' Stojadinović was however ousted in February 1939, and the subsequent Cvetković administration was more cautious and non-aligned.''{{Rp|22}}'' ** The Cvetković administration, pressured by the diplomatic alignment of Romania, Hungary and Bulgaria with the Axis Powers, joined the Anti-کومنترن Pact's successor, the Tripartite Pact, on 25 March 1941. Dušan Simović, in response, executed the Yugoslav coup d'état on 27 March, cancelling Yugoslavia's entry into the Tripartite Pact. In response, the Axis Powers executed the Invasion of Yugoslavia on 6 April.<ref name=":44">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/yugoslaviaconcis0000bens_i0i2|title=Yugoslavia: A Concise History|last=Benson|first=Leslie|publisher=Palgrave Macmillan|year=2001|isbn=0-333-79241-6|location=Hampshire|pages=|url-access=registration}}</ref>''{{Rp|71}}'' == 1945 دے بعد انسداد کومنترن معاہدہ == === انسداد کومنترن معاہدہ د‏‏ی میراث === انسداد معاہدہ معاہدہ نیورمبرگ دے مقدمات وچ اک اہ‏م کردار ادا کرنے اُتے ختم ہويا تے خاص طور اُتے اس فیصلے وچ اس دا ذکر کيتا گیا جس وچ جواچم وان ربنبروپ نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔ <ref name=":38">{{حوالہ کتاب|title=Trial of the Major War Criminals before the International Military Tribunal|last=|first=|publisher=International Military Tribunal|year=1947|isbn=|volume=1|location=Nuremberg|pages=}}</ref> ''{{Rp|285}}'' === تاریخی استقبال تے انسداد کومنترن معاہدہ د‏‏ی تریخ نگاری === {{Quote box|quote=اک ہور ترقی ، جو اپنے آپ وچ مشکل تو‏ں خطرنا‏‏ک اے ، لیکن آنے والی چیزاں دا واضح مقصد ، نومبر 1936 وچ جاپان تے جرمنی دے وچکار انسداد مشترکہ معاہدہ دا اختتام سی۔ اگرچہ کمیونسٹ بغاوت دے بارے وچ معلومات دے تبادلے تے مشاورت دے لئی ایہ واضح طور اُتے اک محدود معاہدہ سی۔ اس یقین د‏‏ی ٹھوس بنیاد پیش کرنے وچ مدد ملی کہ نازی جرمنی تے شاہی جاپان اک دوسرے دے نال اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔|source=[[Paul W. Schroeder]]: The Axis Alliance and Japanese-American Relations 1941 (1958). {{ISBN|0801403715}}. p. 7.|align=سجے|title=پاؤل ڈبلیو شروڈر, 1958|width=65%}} امریکی تریخ دان ، پول ڈبلیو سکروئڈر ، [[یونیورسٹی آف الینوائے ایٹ اوربانا–شیمپیئن|جو الینوائے یونیورسٹی دے]] پروفیسر ایمریٹس نيں ، نے 1958 وچ اپنی کتاب ''دی ایکسس الائنس تے جاپانی امریکن تعلقات 1941'' وچ اینٹی کمنٹرین معاہدے د‏‏ی ترجمانی جرمنی تے جاپان دے سفارتی بیان نال کیندی اے جس د‏‏ی اصل فوجی قیمت نئيں سی تے سی۔ "اپنے آپ وچ مشکل تو‏ں ہی خطرنا‏‏ک"۔ <ref name=":20">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/axisalliancejapa00paul|title=The Axis Alliance and Japanese-American Relations 1941|last=Schroeder|first=Paul W.|publisher=Cornell University Press|year=1958|isbn=0-8014-0371-5|location=|pages=|author-link=Paul W. Schroeder|url-access=registration}}</ref> ''{{Rp|7}}'' اس معاہدے دے نتیجے وچ جرمنی تے جاپان دے تعلقات اُتے ڈھیلے ڈھکے ڈھیر سودے ، ''{{Rp|109}}'' ہور معاہدے دے بارے وچ جرمن تے جاپانی عزم د‏‏ی کمی دے بارے وچ بھی۔ ''{{Rp|14}}'' شروئڈر دا ایہ نتیجہ آخرکار اینٹی کومئنٹرن معاہدے وچ 1890 د‏‏ی دہائی تو‏ں جاپانی خارجہ پالیسی وچ اک نمونہ دا تسلسل اے جس وچ جاپان توسیع دے امکانات نو‏‏ں سمجھنے وچ موقع فراہ‏م کردا سی ، جداں [[پہلی چین جاپانی جنگ|پہلی چین-جاپانی جنگ 1894]] ، [[روس-جاپان جنگ|روس-جاپانی جنگ 1904]] تے 1915 دا اکیسواں مطالبہ ۔ ''{{Rp|171}}'' {{Quote box|quote=کمیونسٹ حکومتاں دے پھیلاؤ تو‏ں نمٹنے دے لئی نومبر 1936 وچ جرمنی تے جاپان دے وچکار اتفاق رائے تو‏ں متعلق معاہدے دے ذریعے فاشزم دے اگے مارچ د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی۔ اسنو‏ں بظاہر سوویت یونین دے خلاف ہدایت کيتی گئی سی ، لیکن دونے حکومتاں دے وچکار بظاہر نیڑےی تعلقات نے وی برطانوی سلطنت نو‏‏ں شدید خطرہ لاحق کردتا۔ ایہ خطرہ اس وقت ودھیا جدو‏ں 1937 دے آخر وچ اٹلی نے معاہدے اُتے عمل کيتا۔|source=[[Ruth Henig]]: The Origins of the Second World War 1933–1941. {{ISBN|0415332621}}. p. 30.|align=سجے|title=روتھ ہیننگ, 1985|width=65%}} برطانوی مورخ تے [[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی دے]] بعد دے سیاستدان ، روتھ ہینگ نے اپنی 1985 وچ جاری کتاب ''، دوسری جنگ عظیم کی'' ابتداء 1933-191941 وچ لکھیا اے کہ اس معاہدے دے نظریا‏تی جزو وچ ، اینٹی کمنٹن معاہدہ نے "فاشزم دے اگے مارچ" د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی سی "کمیونسٹ حکومتاں دے پھیلاؤ تو‏ں نمٹنے دے لئی" حکم داں ، لیکن اس معاہدے تو‏ں حقیقی خطرہ لبرل جمہوری برطانیہ نو‏‏ں وی پہنچیا۔ <ref name=":36">{{حوالہ کتاب|title=The Origins of the Second World War 1933–1941|last=Henig|first=Ruth|publisher=Routledge Taylor & Francis Group|year=2005|isbn=0-415-33262-1|location=London|pages=|orig-year=1985}}</ref> ''{{Rp|30}}'' 2001 وچ ''دی پیرس پیس کانفرنس ، 1919 کی'' شراکت وچ '': پیس بغیر وکٹوری'' ، ہینگ نے ایہ وی نوٹ کيتا اے کہ جرمنی ، اٹلی ، جاپان تے ایتھ‏ے تک کہ برطانیہ وچ وی عوام خارجہ پالیسی تے بین الاقوامی امن د‏‏ی یقین دہانی وچ وڈے پیمانے اُتے ناپسند سن ۔ اوہ چند افراد جنہاں نے عالمی امور وچ سرگرم دلچسپی لی سی اکثر شاویست تے قوم پرستی دے نال ایسا کردے رہے تے ایہ کہ 1918–1919 دے درمیان بین الماری دور پرانے اتحاد نو‏‏ں توڑ دتا گیا سی (جداں اینگلو جاپانی اتحاد تے اسٹریسا فرنٹ)۔ ''{{Rp|157–174}}'' {{Quote box|quote=25 نومبر 1936 دے انسداد معاہدہ معاہدہ وچ فوجی تے کاروباری رہنماواں د‏‏ی ترجیحات دے برخلاف ، چین تے جاپان تو‏ں برطانیہ دے وچکار جرمنی دے منصوبے د‏‏ی غیر یقینی صورتحال دے برخلاف چین تو‏ں اک قدم دور د‏‏ی عکاسی ہوئی۔ 'معاہدہ' تھرڈ انٹرنیشنل د‏‏ی سرگرمیاں تے معلومات دے تبادلے دے معاہدے دے علاوہ کوئی تے نئيں سی 'خفیہ ضمنی پروٹوکول' محض غیر جانبداری تے مشاورت دا عہد سی ، فوجی اتحاد نني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، محور د‏‏ی طرح ، کومنترن مخالف معاہدہ مختلف سیاسی مفادات دا صرف اک جوڑا سی۔|source=[[ملٹری ہسٹری ریسرچ آفس (جرمنی)| ایم جی ایف اے]]: جرمن جارحیت د‏‏ی تشکیل(1990). {{ISBN|019822866X}}. ص. 639.|align=left|title=منفریڈ میسرشمیڈٹ ، 1990|width=65%}} جرمن بنڈس ہائروئیرٹری ہسٹری ریسرچ آفس د‏‏ی سیریز ''جرمنی تے دوسری جنگ عظیم کے'' اک حصے دے طور اُتے ، جرمن فوجی مؤرخ مینفریڈ میسرشمیڈٹ نے پہلی جلد وچ 1990 ''کے جرمن جارحیت'' د‏‏ی ''تعمیر'' ، بیان کيتا اے کہ محور د‏‏ی طرح اینٹی کامنٹرن معاہدہ مجموعی طور اُتے طاقتاں محض اک "مختلف سیاسی مفادات نو‏‏ں اکٹھا کرنا" سن۔ میسسرشیمڈٹ نے معاہدہ وچ اٹلی یا برطانیہ وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں شامل کرنے دے درمیان ہٹلر دے تعصب اُتے وی تبصرہ کيتا۔ <ref name=":15">{{حوالہ کتاب|title=The Build-up of German Aggression|last=Deist|first=Wilhelm|last2=Messerschmidt|first2=Manfred|last3=Volkmann|first3=Hans-Erich|last4=Wette|first4=Wolfram|publisher=Clarendon Press|year=1990|isbn=0-19-822866-X|series=Germany and the Second World War|volume=1|location=Oxford|pages=|translator-last=Falla|translator-first=P. S.|display-authors=1|author-link=Wilhelm Deist}}</ref> ''{{Rp|639}}'' جاپان دے کردار دے حوالے تو‏ں ، میسرشمیڈٹ ، جداں شروئڈر 1958 ، انسداد کومئنٹرنمعاہدہ نو‏‏ں جاپانی جاپانی پالیسی دے تسلسل دے طور اُتے دیکھدا اے ، لیکن ایہ وی نوٹ کردا اے کہ جاپان د‏‏ی داخلی سیاسی اپریٹس جاپانی فوج ، بحریہ تے حکومت دے مفادات دے وچکار اِنّی تقسیم سی۔ کہ تقریبا تعریف دے مطابق توکیو د‏‏ی قیادت دے کسی اقدام نو‏‏ں پوری جاپانی اسٹیبلشمنٹ د‏‏ی کسی وی طرح د‏‏ی متفقہ رائے دے طور اُتے نئيں دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ میسرشیمڈٹ اس خیال تو‏ں وی متفق نئيں نيں کہ معاہدہ اُتے اٹلی دے الحاق نے لازمی طور اُتے اسنو‏ں برطانیہ دے خلاف زور دتا ، لیکن اس اطالوی ریاست نے پہلے معاہدے د‏‏ی اک بنیاد قائم کيتی۔ جرمنی تے جاپان دے مفادات بہت مختلف سن تے سن 1937 وچ چین دے خلاف جنگ دے آغاز دے بعد جاپانی پوزیشن بہت کمزور سی تاکہ کسی وی دشمن ، سوویت یونین یا برطانیہ نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ ، میسرشمیڈٹ اس خیال تو‏ں متفق نئيں نيں کہ ایہ معاہدہ سوویت مخالف تو‏ں برطانوی مخالف انگریزاں دے پاس چلا گیا سی کہ جون 1937 وچ جاپان نے چین اُتے حملہ کردے ہی اس نے مؤثر طریقے تو‏ں پہلے ہی سوویت مخالف ہونے نو‏‏ں روک دتا سی ، نہ کہ اس وقت جدو‏ں اٹلی معاہدے وچ شامل ہويا سی ايس‏ے سال نومبر۔ ''{{Rp|641}}'' اُتے ، میسرشیمڈٹ اس گل تو‏ں متفق نيں کہ جاپان دے لئی ہٹلر د‏‏ی حمایت ، جو مشرق بعید وچ رابنٹرپ دے ایجنڈے اُتے عمل پیرا سی ، اس دا مقصد اینگلو جرمن تعلقات نو‏‏ں ٹھیس پہنچانے دا سی ، چاہے ہٹلر دا ارادہ سی کہ اوہ ایسا ہی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ جرمنی نے جو اقدامات جاپان دے حامی تے چین نو‏‏ں ناگوار قرار دتا انہاں وچ کائ شیک حکومت نو‏ں دتی جانے والی امداد د‏‏ی فراہمی ، چین دے مشیراں د‏‏ی واپسی تے اکتوبر 1937 وچ شروع ہونے والی جاپانی کارروائیاں دے لئی سیاسی حمایت دے کھلے اعلانات شامل کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سارے اقدامات ، میسرشمیڈٹ د‏‏ی دلیل دے مطابق ، برطانیہ دے چینی حامی پوزیشن نو‏‏ں مجروح کرنے دے پابند سن ۔ ''{{Rp|640–642}}'' {{Quote box|quote=27 نومبر 1936 نو‏‏ں ہٹلر نے اس گل کيتی منظوری دے دتی کہ اینٹی کومنترن معاہدہ (جو اٹلی وچ اک سال بعد شامل ہويا) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جس د‏‏ی بنیادی دفعات دے تحت - اک خفیہ پروٹوکول دے تحت - کوئی وی پارٹی سوویت یونین دے حملے د‏‏ی صورت وچ کِسے وی طرح تو‏ں مدد نئيں کرے گی۔ جرمنی ہوئے یا جاپان۔ اس معاہدے د‏‏ی علامت دے لئی اس د‏ی اصل دفعات دے مقابلے وچ زیادہ اہ‏م سی: دنیا د‏‏ی دو انتہائی عسکری ، توسیع پسند طاقتاں نے اک دوسرے نو‏‏ں اپنا راستہ تلاش کرلیا۔ اگرچہ ایہ معاہدہ بنیادی طور اُتے دفاعی سی لیکن اس نے پوری دنیا دے دونے طرف تو‏ں امن دے امکانات نو‏‏ں وڈی مشکل تو‏ں ودھایا سی۔|source=[[Ian Kershaw]]: Hitler 1936–45: Nemesis. {{ISBN|0393049949}}. p. 27.|align=left|title=ایان کرشا, 2000|width=65%}} ایڈولف ہٹلر د‏‏ی اپنی سوانح عمری وچ ، برطانوی مؤرخ سر ایان کارشا نے سن 2000 وچ لکھیا سی کہ ہنٹلر دے انسداد معاہدہ معاہدے د‏‏ی منظوری تو‏ں "دنیا د‏‏ی دو انتہائی عسکری ، توسیع پسند طاقتاں" دے سفارتی اتحاد نو‏‏ں نشان زد کيتا گیا سی ، لیکن "[ٹی] اوہ معاہدہ کردا اے " اس د‏ی علامت دے لئی اس د‏ی اصل دفعات دے مقابلے وچ زیادہ اہ‏م سی "۔ <ref name=":21">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/hitler193645neme00kers|title=Hitler: 1936–45 – Nemesis|last=Kershaw|first=Ian|publisher=W. W. Norton & Company|year=2000|isbn=0-393-04994-9|location=New York City|pages=|url-access=registration}}</ref> ''{{Rp|27}}'' کیرشو نے نازی جرمنی دے اندر بجلی دے ڈھانچے د‏‏ی اپنی ترجمانی وچ "فہرر د‏‏ی طرف کم کرنے" دے مقالے دا حامی اے ، جس وچ ، جدو‏ں ہٹلر جرمنی د‏‏ی ریاست وچ رہنمائی کرنے والی نظریا‏تی شخصیت سی جس دے حق وچ جرمن حکومت دے اندر موجود تمام سیاسی اداکار (صورت حال وچ ) انسداد معاہدہ معاہدہ: رِبینٹروپ) نے جیتنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن حقیقت ایہ اے کہ ڈکٹیٹر در حقیقت حکومت کیت‏‏ی روزانہ د‏‏ی کارروائیاں وچ غیرمجاز سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/hitlergermansfin00kers|title=Hitler, the Germans and the Final Solution|last=Kershaw|first=Ian|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=978-0-300-12427-9|location=New Haven|pages=|url-access=registration}}</ref> ''{{Rp|29}}'' == ہور ویکھو == * [[دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے جرمن – جاپانی صنعتی تعاون]] * [[جرمنی تے جاپان دے تعلقات]] * [[جرمنی – سوویت یونین تعلقات ، 1918–1941]] * [[مونسن گروپے]] * [[جاپان تے سوویت یونین دے تعلقات]] * [[1868–1931 د‏‏ی جاپانی فوجی جدید کاری]] * مخصوص واقعات ** [[باہمی تعاون دا فرانکو سوویت معاہدہ|باہمی تعاون دا فرانکو - سوویت معاہدہ]] (27 مارچ 1936) ** [[سوویت - جاپانی بارڈر وار (1939)|سوویت - جاپانی بارڈر وار]] (11 مئی 1939) ** [[اسٹیل دا معاہدہ]] (22 مئی 1939) ** [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف – ربنبروپ معاہدہ]] (23 اگست 1939) ** [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدہ]] (27 ستمبر 1940) ** [[سوویت – جاپانی غیر جانبداری معاہدہ]] (13 اپریل 1941) ** [[منچوریہ اُتے سوویت حملہ]] (9 اگست 1945) == نوٹ == {{Notelist-la}} == حوالے == {{حوالے|2}} == ذرائع == === بنیادی ذرائع === * '''''اکٹین زور ڈوئشین آوسوریٹینگ پولیٹیک''''' ** لیمبرٹ ، مارگریٹ؛ وغیرہ. (1973)۔ ''14۔'' ''جونی ویہہ 31۔'' ''اوکٹوبر 1934'' . اکٹین زور ڈوئسٹن آسوورٹینگ پولیٹیک 1918-191945 (جرمن بولی وچ )۔ '''سی -3''' ۔ گوتینجین: وینڈین ہیک + روپریچٹ۔ ** لیمبرٹ ، مارگریٹ؛ وغیرہ. (1977)۔ ''26۔'' ''مائی ویہہ 31۔'' ''اوکٹوبر 1936'' . اکٹین زور ڈوئسٹن آسواریٹیگین پولیٹک 1918–1945 (جرمن بولی وچ ) '''C-5-2''' . گوتینجین: وینڈین ہیک + روپریچٹ۔ ** سونٹاگ ، ریمنڈ جیمز؛ وغیرہ. (1950)۔ ''وان نیوراتھ زو ربنٹروپ۔'' ''ستمبر 1937 ء - ستمبر 1938'' . اکٹین زور ڈوئسٹن آسوورٹینگ پولیٹیک 1918-191945 (جرمن بولی وچ )۔ '''ڈی ۔1''' ۔ گوتینجین: وینڈین ہیک + روپریچٹ۔ ** شمٹ ، برناڈوٹی ای۔ وغیرہ. (1951)۔ ''ڈوئشلینڈ اینڈ ڈیر اسپینیشے برجریکریگ'' ۔ اکٹین زور ڈوئسٹن آسوورٹینگ پولیٹیک 1918-191945 (جرمن بولی وچ )۔ '''D-3''' گوتینجین: وینڈین ہیک + روپریچٹ۔ ** شمٹ ، برناڈوٹی ای۔ وغیرہ. (1953)۔ ''پولن ، سڈوسٹیروپا ، لٹینامریکا ، کلین تے مٹیلسٹاٹن'' ۔ اکٹین زور ڈوئسٹن اوسورٹیگین پولیٹک 1918-191945 (جرمن بولی وچ )۔ '''D-5''' گوتینجین: وینڈین ہیک + روپریچٹ۔ ** مٹھا ، پال آر؛ وغیرہ. (1956)۔ ''ڈائی لیٹزین ووچن ورور کریگاس بروچ: 9'' ''اگست ویہہ 3۔'' ''ستمبر 1939'' . اکٹین زور ڈوئسٹن اوسورٹیگین پولیٹک 1918–1945 (جرمن بولی وچ ) '''D-7''' گوتینجین: وینڈین ہیک + روپریچٹ۔ ** اسمتھ ، ہاورڈ ایم؛ وغیرہ. (1970)۔ ''15۔'' ''ستمبر ویہہ 11۔'' ''دسمبر 1941'' . اکٹین زور ڈوئسٹن آسواریٹیگین پولیٹک 1918–1945 (جرمن بولی وچ ) '''D-13-2''' . وانڈین ہیک + روپریچٹ۔ ** روتھ فیلڈ ، ہنس؛ وغیرہ. (1969)۔ ''12۔'' ''دسمبر 1941 ویہہ 28۔'' ''فروری 1942'' . اکٹین زور ڈوئسٹن آسوورٹینگ پولیٹیک 1918-191945 (جرمن بولی وچ )۔ '''ای ۔1''' ۔ گوتینجین: وینڈین ہیک + روپریچٹ۔ * کيتانو ، گیلاززو (1980) ''1937–1938: دیاریو'' (اطالوی بولی وچ ) میلان: کیپلی ایڈیٹور۔ * کيتانو ، گیلاززو (2001) گبسن ، ہیو (ایڈ۔ ). ''کینو ڈائری'' سائمن پبلی کیشنز {{آئی ایس بی این|1931313741}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/1931313741|1931313741]] ۔ * [[جوزیف گوئبلز|گوئبلز ، جوزف]] (2003) [1992]۔ ریتھ ، رالف جارج (ایڈ) ). <nowiki><i id="mwDWA">جوزف گوئبلز: ٹیگ بیچر 1924-1945</i></nowiki> (جرمن بولی وچ ) (تیسرا <nowiki><i id="mwDWA">ادارت</i></nowiki> ) ). میونخ: پائپر ورلاگ آتم۔ {{آئی ایس بی این|3492214118}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/3492214118|3492214118]] ۔ * [[ہٹلر|ہٹلر ، ایڈولف]] (1943) [1925]۔ ''مائن کمپف'' (جرمن بولی وچ ) لیپزگ: اگست پریس جی ایم بی ایچ۔ * ہورتی ، میکلس ؛ سائمن ، اینڈریو ایل.؛ بوڈن ، الونا (2000) [1953]۔ ''ایڈمرل نکولس ہارتی: یاداں'' ۔ سیفٹی ہاربر: سائمن پبلیکیشنز۔ {{آئی ایس بی این|0966573439}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/0966573439|0966573439]] ۔ LCCN ۔ * [[کورڈل ہل|ہل ، کارڈیل]] (1948) ''کارڈیل ہل د‏‏ی یاداں'' ۔ '''2''' ہوڈر تے اسٹفٹن۔ * مٹسوکا ، یسوک (1937)۔ ''日 独 防 共 協定 の 意義'' [ ''اینٹی کومنترن معاہدے د‏‏ی اہمیت'' ] (جاپانی بولی وچ ) 出版社 出版社. * روزنگر ، لارنس (1940)۔ "یو ایس ایس آر تے جاپان تجارتی تعلقات وچ بہتری لاواں گے"۔ ''مشرق بعید دا سروے'' ۔ '''9''' (3): 33–35۔ doi: 10.2307 / 3021550۔ جے ایس ٹی او آر 3021550۔ * شیگیمیتسو ، میمورو (1958) ''جاپان تے اس دا مقدر: امن دے لئی میری جدوجہد'' ۔ نیو یارک سٹی: ای پی ڈٹن اینڈ کمپنی * '''''بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل تو‏ں پہلے وڈے جنگی مجرماں دا مقدمہ چلنا''''' ** ''بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل تو‏ں پہلے وڈے جنگی مجرماں دا مقدمہ چلنا'' ۔ '''1''' ۔ نیورمبرگ: بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل۔ 1947۔ ** ''بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل تو‏ں پہلے وڈے جنگی مجرماں دا مقدمہ چلنا'' ۔ '''3''' ۔ نیورمبرگ: بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل۔ 1947۔ ** ''بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل تو‏ں پہلے وڈے جنگی مجرماں دا مقدمہ چلنا'' ۔ '''10''' ۔ نیورمبرگ: بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل۔ 1947۔ * زیتس کریفٹ فار پولیٹیک: "یوروپیچے آئینہیٹ آئی ایم زیچین ڈیس اینٹیکومینٹرپاکٹس"۔ ''زیٹ شیفرٹ پولیٹیک'' (جرمن بولی وچ ) '''32''' (1): 54–56۔ 1942۔ JSTOR 43347859۔ == باہرلے جوڑ == * [https://link.springer.com/content/pdf/bbm:978-94-017-6590-9/1.pdf اسپرینجر لنک دے توسط تو‏ں پریسسن 1958 وچ ضمیمہ] * [http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/410622b.html 22 جون 1941 نو‏‏ں سوویت یونین دے اعلان جنگ دے بارے وچ رابنٹرپ دا بیان] * [http://avalon.law.yale.edu/wwii/tri1.asp اینٹی کومنترن معاہدہ دا متن] * [https://web.archive.org/web/20060527155258/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/tri2.htm معاہدے دے ضمنی پروٹوکول دا متن] * [https://web.archive.org/web/20130520102942/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/wwii/tri3.htm معاہدے وچ اطالوی شمولیت دا متن] * [https://books.google.co.jp/books?id=_k6pqwGLaNkC&pg=frontcover اینٹی کومنترن معاہدہ د‏‏ی اہمیت] {{In lang|ja}} - یسوک مٹسوکا دے لیکچر نصوص ، سن 1937 وچ چھپی {{Nazi-Soviet relations}} {{Treaties of Hungary}} {{Treaties of Japan}} {{Authority control}} [[گٹھ:1936ء وچ جاپان]] [[گٹھ:1936ء وچ جرمنی]] [[گٹھ:1937ء وچ اطالیہ]] [[گٹھ:1939ء وچ ہنگری]] [[گٹھ:1941ء وچ اطالیہ]] [[گٹھ:1941ء وچ بلغاریہ]] [[گٹھ:1941ء وچ چین]] [[گٹھ:1941ء وچ فن لینڈ]] [[گٹھ:1941ء وچ ہنگری]] [[گٹھ:1941ء وچ ڈنمارک]] [[گٹھ:اطالیہ-جاپان تعلقات]] [[گٹھ:اطالیہ سوویت یونین تعلقات]] [[گٹھ:اطالیہ دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:بلغاریہ جاپان تعلقات]] [[گٹھ:بلغاریہ وچ اشتراکیت مخالف]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے فوجی اتحاد]] [[گٹھ:جاپان-رومانیہ تعلقات]] [[گٹھ:جاپان-سلوواکیہ تعلقات]] [[گٹھ:جاپان-ہسپانیہ تعلقات]] [[گٹھ:جاپان سوویت یونین تعلقات]] [[گٹھ:جرمنی رومانیہ تعلقات]] [[گٹھ:جرمنی سلوواکیہ تعلقات]] [[گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات]] [[گٹھ:جرمنی ہنگری تعلقات]] [[گٹھ:جرمنی وچ اشتراکیت مخالف]] [[گٹھ:چین-جاپان عسکری تعلقات]] [[گٹھ:چین وچ اشتراکیت مخالف]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:رومانیہ وچ اشتراکیت مخالف]] [[گٹھ:ضد اشتمالیت]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:فن لینڈ جاپان تعلقات]] [[گٹھ:فن لینڈ جرمنی تعلقات]] [[گٹھ:کرویئشا جاپان تعلقات]] [[گٹھ:کرویئشا جرمنی تعلقات]] [[گٹھ:کرویئشا دے معاہدے]] [[گٹھ:ہنگری جاپان تعلقات]] [[گٹھ:نومبر 1936ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:ڈنمارک جاپان تعلقات]] [[گٹھ:ڈنمارک دے معاہدے]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ 1939ء]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ 1941ء]] [[گٹھ:ہنگری وچ اشتراکیت مخالف]] 8hoygupmryjik99ellcfbsgiavigb09 0 90548 707968 707815 2026-06-18T10:20:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707968 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Second Libyan Civil War|combatant2={{flagicon|Libya}} '''[[Government of National Accord]]''' ([[طرابلس، لیبیا]]-based) (since 2016) * {{army|Libya}} * {{air force|Libya}}<br /><small>(GNA–aligned)</small> * {{navy|Libya}}<ref name="navy">{{cite web|url=https://www.almasdarnews.com/article/libyan-navy-asserts-control-isil-controlled-sirte/|title=Libyan Navy asserts control over ISIL-controlled Sirte|work=Al-Masdar News|date=10 June 2016|accessdate=24 June 2016|archive-date=23 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023094115/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-navy-asserts-control-isil-controlled-sirte/|dead-url=yes}}</ref><br /><small>(GNA–aligned)</small> {{Collapsible list |title= Others: |1=[[Libyan Presidential Guard|Presidential Guard]]<ref name="Presidential Guard">{{cite news|title=Presidential Guard established|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/09/presidential-guard-established/|accessdate=9 May 2016|work=Libya Herald|date=9 May 2016|archivedate=12 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170812022450/https://www.libyaherald.com/2016/05/09/presidential-guard-established/}}</ref> |2=[[Misrata Brigades]]<ref>{{cite news|url=http://www.libyanexpress.com/misrata-brigades-and-municipality-form-security-chamber-to-enable-gna-to-operate-from-tripoli/|title=Misrata brigades and municipality form security chamber to enable GNA to operate from Tripoli|work=Libyan Express|date=28 March 2016|accessdate=29 March 2016}}</ref> |3=Sabratha Revolutionary Brigades<ref>{{cite news|url=http://www.libyanexpress.com/sabratha-revolutionary-brigades-announce-full-support-for-gna/|title=Sabratha revolutionary brigades announce full support for GNA|work=Libyan Express|date=21 March 2016|accessdate=29 March 2016}}</ref> |4=[[Petroleum Facilities Guard]]<ref>{{cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/News/13468/19/Unity-government-at-last.aspx|title=Unity government at last|accessdate=2017-02-28|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428035707/http://weekly.ahram.org.eg/News/13468/19/Unity-government-at-last.aspx|archivedate=28 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |5=[[Tripoli Brigade]] (until 2018) |6=[[Tripoli Protection Force]] (since 2018) |7=Misratan Third Force<ref>{{cite web|url=http://www.readtru.com/clashes-south-libya-intensify-pro-haftar-forces-third-force/|title=Clashes in south Libya intensify between pro-Haftar forces and Third Force|work=Libyan Express|date=2 January 2017|access-date=14 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505134906/http://www.readtru.com/clashes-south-libya-intensify-pro-haftar-forces-third-force/|archive-date=5 May 2018|url-status=dead}}</ref> |8=[[Tuareg militias of Ghat]]<ref name="TuaregToubou" /> |9={{flagicon image|Flag of the Toubou Front for the Salvation of Libya.svg}} [[Toubou Front for the Salvation of Libya]]<ref name="TuaregToubou">{{cite news|url=http://libyaprospect.com/index.php/2016/04/04/tabu-and-tuareg-announce-their-support-for-gna/|title=Tabu and Tuareg announce their support for GNA|work=Libyaprospect|date=4 April 2016|accessdate=24 April 2016|archivedate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420192511/http://libyaprospect.com/index.php/2016/04/04/tabu-and-tuareg-announce-their-support-for-gna/}}</ref> |10=Chadian rebels ([[Front for the Change and Unity in Chad|FACT]]<ref name="Aberfoyle 1">{{cite web |url=https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4010 |title=Rebel or Mercenary? A Profile of Chad’s General Mahamat Mahdi Ali |first=Andrew |last=McGregor |work=Aberfoyle International Security |date=7 September 2017 |accessdate=1 March 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043634/https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4010 |dead-url=yes }}</ref>, [[Military Command Council for the Salvation of the Republic|CCMSR]]<ref name="Aberfoyle 1" />, [[Union of Resistance Forces|URF]]<ref name="crisis group 1">{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/africa/central-africa/chad/au-tchad-lincursion-des-rebelles-devoile-les-fragilites-du-pouvoir |title= Rebel Incursion Exposes Chad's Weaknesses |author= |work=Crisis Group |date=13 February 2019 |accessdate=16 May 2019}}</ref> and [[Union of Forces for Democracy and Development|UFDD]]<ref name="crisis group 1" />) }} {{flagicon|Syrian opposition}} [[Syrian Interim Government]] (since 2019)<ref name="Xinhuasyrianrebels">{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/29/c_138664951.htm|title=300 pro-Turkey Syrian rebels sent to Libya to support UN-backed gov't: watchdog – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229131630/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/29/c_138664951.htm|dead-url=yes}}</ref><br />{{flag|Turkey}} (since 2020)<ref>{{cite news |title=France's Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/france-macron-slams-turkey-criminal-role-libya-200630090915443.html |work=Al Jazeera |date=30 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=France-Turkey spat over Libya arms exposes NATO’s limits |url=https://apnews.com/045a9b8eb0f7eb5adc33d1303fafa95d |agency=Associated Press |date=5 July 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Turkey warns Egypt over Libya and lashes out at Macron’s role |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/07/23/world/turkey-warns-egypt-libya-lashes-emmanuel-macrons-role/ |work=Japan Times |date=20 July 2020}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|Italy}}<ref>{{cite web |title=End of Tripoli siege raises fears of full-scale proxy war in Libya |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/26/libyan-standoff-risks-dragging-egyptian-military-into-regions-cold-war |website=The Guardian |accessdate=26 June 2020}}</ref><ref name="auto3">{{cite news |title=Di Maio assures Al-Sarraj of Italy's support for GNA and political track |url=http://en.alwasat.ly/news/libya/282431 |accessdate=6 May 2020 |publisher=Alwasat |date=6 May 2020 |archivedate=13 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513101652/http://en.alwasat.ly/news/libya/282431 }}</ref> |2= {{flag|Qatar}}<ref name="Qatar">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/03/13/abdulrahman-sewehli-thanks-qatari-emir-for-his-support/|title=Abdulrahman Sewehli thanks Qatari Emir for his support.|date=13 March 2017|accessdate=11 August 2017}}</ref> |3= {{flag|Sudan}}<ref name="Sudan">{{cite news|url=https://www.libyaherald.com/2017/05/01/sudan-reiterates-support-for-presidency-council-but-concerned-about-darfuri-rebels-in-libya/|title=Sudan reiterates support for Presidency Council but concerned about Darfuri rebels in Libya|date=1 May 2017|accessdate=11 August 2017|work=Libya Herald|archivedate=12 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012040401/https://www.libyaherald.com/2017/05/01/sudan-reiterates-support-for-presidency-council-but-concerned-about-darfuri-rebels-in-libya/}}</ref> (until 2019) <br />'''Diplomatic support:''' |7= {{flag|United Nations}} |8= {{flag|European Union}}<ref>{{cite web|url=http://www.libyanexpress.com/al-serraj-and-mogherini-discuss-more-eu-support-for-gna/|title=Al-Serraj and Mogherini discuss more EU support for GNA|work=Libya Express}}</ref> (except France, Greece and Cyprus) |9= {{flag|Tunisia}}<ref>{{cite news |last1=Alharathy |first1=Safa |title=Tunisian President reiterates his country's position towards GNA as the legitimate authority in Libya |url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/tunisian-president-reiterates-his-countrys-position-towards-gna-legitimate-authority-libya |accessdate=17 April 2020 |issue=16 April 2020 |archivedate=21 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200421160541/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/tunisian-president-reiterates-his-countrys-position-towards-gna-legitimate-authority-libya }}</ref> |10= {{flag|Algeria}}<ref name="Algeria">{{cite news|work=[[Libya Herald]]|title=Serraj on another Algeria visit seeking solution to Libyan political impasse|date=25 December 2016|url=https://www.libyaherald.com/2016/12/26/serraj-on-another-algeria-visit-seeking-solution-to-libyan-political-impasse/|accessdate=2 October 2020|archivedate=12 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012041159/https://www.libyaherald.com/2016/12/26/serraj-on-another-algeria-visit-seeking-solution-to-libyan-political-impasse/}}</ref> |11= {{flag|Italy}}<ref name="auto3" /> |12= {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200418-libya-foreign-ministry-britain-stands-with-gna |title=Libya Foreign Ministry: ‘Britain stands with GNA’ |accessdate=23 April 2020 |issue=18 April 2020}}</ref> |13= {{flag|United States}}<ref>{{cite web |title=US Ambassador Norland reaffirms partnership with GNA Libya and urges all parties in Libya to support peace. |url=https://twitter.com/USAEmbassyLibya/status/1264952123915190279 |website=Twitter |publisher=U.S. Embassy – Libya |accessdate=26 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=US Ambassador Reaffirms Partnership with GNA, Urges All Parties to Support Peace |url=https://www.facebook.com/236838689712543/posts/3194952647234451/ |website=Facebook |publisher=U.S. Embassy Libya |accessdate=26 May 2020}}</ref> |14= {{flag|Iran}}<ref>[https://www.middleeastmonitor.com/20200617-iran-fm-voices-support-for-turkey-backed-libya-government/ Iran FM voices support for Turkey-backed Libya government] [[Middle East Monitor]], June 17,2020</ref> |15= {{flag|Malta}}<ref name="timesofmalta2020-07-25">{{cite news |last1=Martin |first1=Ivan |title=Malta teams up with Turkey in an attempt to make Libya stable |url=https://timesofmalta.com/articles/view/malta-teams-up-with-turkey-in-an-attempt-to-make-libya-stable.806733 |work=[[Times of Malta]] |date=25 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725205804/https://timesofmalta.com/articles/view/malta-teams-up-with-turkey-in-an-attempt-to-make-libya-stable.806733 |archivedate=25 July 2020}}</ref>}} ---- {{Flagicon |Libya}} '''[[National Salvation Government]]'''<br /> (2014–17)<ref>{{cite web|url=http://uk.mobile.reuters.com/article/idukkcn0x22md?irpc=932|title=Libya's self-declared National Salvation government stepping down|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/02/libya-army-spokesman-egypt-unite-elections-hifter.html|title=Can Cairo talks succeed in uniting Libya's divided armed forces?|first=George|last=Mikhail|date=15 February 2018|publisher=Al Monitor}}</ref> * [[Libya Shield Force]]<ref name="dawn">{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/perspective/alarabiya-studies/2014/08/25/Libyan-Dawn-Map-of-allies-and-enemies.html |title=Libyan Dawn: Map of allies and enemies|publisher=Al Arabiya|date=25 August 2014 |accessdate=25 August 2014}}</ref> * [[Libya Revolutionaries Operations Room|LROR]]<ref name="dawn" /> * Libyan National Guard<ref name="Aziziya Clashes">{{cite web|url=http://www.libyaherald.com/2015/03/21/lna-targets-tripoli-and-zuwara-but-pulls-back-troops-in-aziziya-area/#axzz3V7Q4Daou|title=LNA targets Tripoli and Zuwara but pulls back troops in Aziziya area|work=Libya Herald|date=21 March 2015|accessdate=22 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/lyobserver/posts/668024193302664|title=Libya Observer|work=Libya Observer|date=10 March 2015|accessdate=22 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/04/16/ghwells-libyan-national-guard-militia-joining-fighting-in-south/|date=16 April 2017|publisher=Libya Herald|title=Ghwell's Libyan National Guard militia joining fighting in south}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|Qatar}} (2014–16)<ref name="egyptuae" /><ref name="Qatar" /> |2= {{flag|Sudan}} (2014–16)<ref>{{cite news|url=http://www.thecairopost.com/news/143075/news/sudan-militarily-backs-libyan-rebels-bashir-to-youm7|title=Sudan militarily backs Libyan rebels: Bashir to Youm7|date=23 March 2015|accessdate=24 March 2015|work=The Cairo Post|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615142541/http://www.thecairopost.com/news/143075/news/sudan-militarily-backs-libyan-rebels-bashir-to-youm7|archivedate=15 June 2015|df=dmy-all}}</ref><ref name="Sudan" /> |3= {{flag|Turkey}} (2014–16)<ref name="egyptuae" /><ref name="Turkey">{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libya-turkey-agree-resuming-signed-security-training-programs|title=Libya, Turkey agree on resuming signed security training programs|date=25 May 2017|accessdate=11 August 2017}}</ref> |4= {{flag|Iran}}<ref>{{cite news|work=[[Libya Herald]]|date=22 June 2017|title=LNA's Mismari accuses Sudan, Qatar and Iran of backing terrorism in Libya|url=https://www.libyaherald.com/2017/06/22/lnas-mismari-accuses-sudan-qatar-and-iran-of-backing-terrorism-in-libya/|accessdate=2 October 2020|archivedate=16 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190516194025/https://www.libyaherald.com/2017/06/22/lnas-mismari-accuses-sudan-qatar-and-iran-of-backing-terrorism-in-libya/}}</ref> (allegedly) }} ---- Anti-ISIL coalition: * {{flag|United States}}<ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/16/world-powers-prepared-arm-un-backed-libyan-government|title=World powers prepared to arm UN-backed Libyan government|first=Patrick|last=Wintour |date=16 May 2016|accessdate=2 August 2016|work=The Guardian}}</ref> * {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/16/uk-and-other-world-powers-say-ready-to-arm-libya/|title=Britain and other world powers say ready to arm Libya in fight against Isil|work=Telegraph|date=16 May 2016|accessdate=23 April 2017}}</ref> * {{flag|Italy}}<ref>{{cite web|url=http://www.defensenews.com/story/defense/international/mideast-africa/2016/08/11/libya-italy-special-forces-isis/88567660/|title=Italy Reportedly Sends Special Forces to Libya|publisher=}}</ref> * {{flag|France}}<ref name="JazeeraFUKUSLibya">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/france-confirms-soldiers-killed-libya-160720105518216.html|title=France confirms three soldiers killed in Libya|publisher=Al Jazeera|accessdate=2 August 2016}}</ref> ---- {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} '''[[Shura Council of Benghazi Revolutionaries|Shura Council of<br />Benghazi Revolutionaries]]'''<br /> (2014–17)<ref>{{cite web |url=http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1795827 |title=٢٨ قتيلا من قوات الصاعقة ببنغازى منذ بدء الاشتباكات مع أنصار الشريعة |trans-title=Twenty-eight Al-Saiqa fighters killed in Benghazi since the beginning of clashes with Ansar al-Sharia |publisher=[[Youm7]] |date=29 July 2014 |accessdate=26 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802162940/http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1795827 |archive-date=2 August 2014 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alarabonline.org/?id=29011 |title=تدهور الوضع الأمني في بنغازي وطرابلس نذير حرب جديدة |trans-title=Worsening of security in Benghazi and Tripoli as new war approaches |publisher=[[Al-Arab]] |date=27 July 2014 |accessdate=26 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809025344/http://www.alarabonline.org/?id=29011 |archivedate=9 August 2014}}</ref><br />{{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[al-Qaeda in the Islamic Maghreb]]<br /> (2014–17)<ref name="longwarjournal1">{{cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2018/03/american-forces-kill-senior-al-qaeda-leader-in-libya.php|title=American forces kill senior al Qaeda leader in Libya |work=Long War Journal|date=28 March 2018|publisher=28 March 2018|author=Bill Roggio and Alexandra Gutowski}}</ref> {{Collapsible list |title= SCBR<br />militia: |1= {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} [[Ansar al-Sharia (Libya)|Ansar al-Sharia]]<br />(2014–17)<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security/libyan-islamist-group-ansar-al-sharia-says-it-is-dissolving-idUSKBN18N0YR|title=Libyan Islamist group Ansar al-Sharia says it is dissolving|date=27 May 2017|publisher=Reuters|accessdate=21 October 2017}}</ref> |2= [[Libya Shield 1]]<br />(2014–16) |3= [[February 17th Martyrs Brigade]] |4= [[Rafallah al-Sahati Brigade]] }} {{Collapsible list |title= Others: |1= {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Shura Council of Mujahideen in Derna]] (2014–18) |2=[[Ansar al-Sharia (Derna, Libya)|Ansar al-Sharia (Derna)]] (2014–18) |3=[[Abu Salim Martyrs Brigade|Abu Salim Martyrs]]<br />(2014–15) |4={{flagicon|Libya}} [[Benghazi Defense Brigades]]<ref>{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|title=Libyan revolutionary factions form Defend Benghazi Brigades|work=The Libya Observer|date=2 June 2016|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.libyanexpress.com/benghazi-defense-brigades-advance-toward-benghazi/|title=Benghazi Defense Brigades advance toward Benghazi|work=Libyan Express|date=16 July 2016|accessdate=14 August 2016}}</ref> |5={{flagicon image|Variant flag of the Islamic State.svg}} [[Ajdabiya Revolutionaries Shura Council]] (2015–16)<ref>{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb says Mokhtar Belmokhtar is 'alive and well'|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/al-qaeda-in-the-islamic-maghreb-says-mokhtar-belmokhtar-is-alive-and-well.php|website=The Long War Journal|date=19 June 2015|accessdate=1 July 2015}}</ref> |6={{flagicon|Libya}} [[Derna Protection Force]]}}|casualties4=8,788 killed<ref name="Body Count" /><ref>{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20180102-death-toll-in-libya-last-year-was-433/|title=Death toll in Libya last year was 433|date=2 January 2018|website=Middle East Monitor|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaobserver.ly/news/human-rights-solidarity-about-4000-people-were-victims-armed-fighting-libya-2018|title=Human Rights Solidarity: About 4000 people were victims of armed fighting in Libya in 2018|publisher=Libya Observer|access-date=12 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm|title=Death toll of fighting in Libyan capital rises to 1,093: WHO – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803032715/http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm|dead-url=yes}}</ref>{{Update inline|reason=Inadequate coverage of casualties in the sources plus recent rapid battlefield changes|date=June 2020}}<br />20,000 injured (as of May 2015)<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/libya/report-libya/|title=LIBYA 2015/2016|publisher=Amnesty International}}</ref>{{Update inline|reason=Casualty report is over 4 years old...|date=December 2019}}|strength3=|strength2=|strength1=|commander3={{flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[Abu Nabil al-Anbari]]{{KIA}} (Top ISIL leader in Libya)<ref>{{cite web |title=Islamic State leadership in Libya |url=http://themaghrebinote.com/2015/04/22/islamicstateleadershiplibya/ |website=TheMagrebiNote |date=22 April 2015 |accessdate=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702024822/http://themaghrebinote.com/2015/04/22/islamicstateleadershiplibya/ |archive-date=2 July 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=defense>{{cite web|url=http://www.defense.gov/News/News-Releases/News-Release-View/Article/633221/statement-from-pentagon-press-secretary-peter-cook-on-nov-13-airstrike-in-libya?source=GovDelivery |title=Statement from Pentagon Press Secretary Peter Cook on Nov. 13 airstrike in Libya > U.S. DEPARTMENT OF DEFENSE > News Release View |publisher=Defense.gov |date= |accessdate=10 December 2015}}</ref><br />{{flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Hudhayfah al-Muhajir<ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2016/12/pentagon-islamic-state-has-lost-its-safe-haven-in-sirte-libya.php|title=Pentagon: Islamic State has lost its safe haven in Sirte, Libya|first=Thomas|last=Joscelyn|work=Long War Journal|date=7 December 2016|accessdate=9 December 2016}}</ref><br />(ISIL governor of Wilayat Tripolitania)|commander2={{flagicon|Libya}} [[فائز السراج]]<br />(Chairman of the Presidential Council and Prime minister)<br />{{flagicon|Libya}} [[Fathi Bashagha]]<br />(Minister of Interior)<br />{{flagicon|Libya}} [[Salah Eddine al-Namrush]]<br />(Minister of Defence)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Gen. [[Mohammad Ali al-Haddad]]<br />(Chief of the General Staff of the [[Libyan Armed Forces|Libyan Army]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} [[Abdul Hakim Abu Hawliyeh]] (Chief of the [[Libyan Navy]]) {{small| (GNA-aligned)}}<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} Col. [[Rida Issa]] (Commander of Libyan Navy) {{small| (GNA-aligned)}}<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Osama Juwaili]]<br />(Commander of the Western Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Abubaker Marwan]]<br />(Commander of Tripoli Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Mohamed Elhadad]]<br />(Commander of the Central Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Gen. [[Ali Kanna]]<br />(Commander of the Southern Military Zone)<br /> ---- {{flagicon|Libya}} [[Nouri Abusahmain]] (2014–16)<br />(President of the [[General National Congress (2014)|GNC]])<br />{{flagicon|Libya}} [[Khalifa al-Ghawil]] (2015–17)<br />([[وزیر اعظم]])<ref>{{cite web|url=http://www.libyaherald.com/2015/04/02/hassi-change-his-mind-hands-over-to-ghwell/#axzz3cZfYc7vX|title=Hassi changes his mind, hands over to Ghwell|work=Libya Herald|date=2 April 2015|accessdate=9 June 2015}}</ref><br />{{flagicon|Libya}} [[Sadiq Al-Ghariani]]<br />([[مفتی اعظم]]) ---- {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} Abu Khalid al Madani{{KIA}}<br />(Ansar al-Sharia Leader)<ref>{{cite web |title=Ansar al Sharia Libya fights on under new leader |url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/ansar-al-sharia-libya-fights-on-under-new-leader.php |website=The Long War Journal |date=30 June 2015 |accessdate=2 July 2015}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Mokhtar Belmokhtar]]<br />(Commander of [[Al-Mourabitoun (jihadist group)|Al-Mourabitoun]], believed dead)<ref>{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb says Mokhtar Belmokhtar is 'alive and well' |url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/al-qaeda-in-the-islamic-maghreb-says-mokhtar-belmokhtar-is-alive-and-well.php |website=The Long War Journal |date=19 June 2015 |accessdate=2 July 2015}}</ref><br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Musa Abu Dawud{{KIA}} (AQIM southern Zone commander)<ref name="longwarjournal1" /> {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} Mohamed al-Zahawi{{KIA}}<ref name="al-Zahawi">{{cite news|title=Leader of Libyan Islamists Ansar al-Sharia dies of wounds|url=https://www.reuters.com/article/2015/01/23/us-libya-security-idUSKBN0KW1MU20150123|publisher=Reuters|date=23 January 2015|accessdate=23 January 2015}}</ref><br />(Former Ansar al-Sharia Leader)<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Ateyah Al-Shaari]] [[Shura Council of Mujahideen in Derna|DMSC]] / [[Derna Protection Force|DPF]] leader<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Wissam Ben Hamid{{KIA}}<ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/01/06/wissam-ben-hamid-dead-says-arrested-ansar-spokesman-13-militants-reported-to-have-blown-themselves-up/|title=Wissam Ben Hamid dead says arrested Ansar spokesman; 13 militants reported to have blown themselves up|date=6 January 2017 |work=Libyan Herald |accessdate=4 February 2017}}</ref><br />(Libya Shield 1 Commander)<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Salim Derby{{KIA}}<br />(Commander of [[Abu Salim Martyrs Brigade]])<ref>{{cite news|title=Islamists clash in Derna, Abu Sleem leader reported killed|url=http://www.libyaherald.com/2015/06/10/islamists-clash-in-derna-abu-sleem-commander-wounded-possibly-killed/#axzz3ckcj48tF|work=Libya Herald|date=10 June 2015|accessdate=11 June 2015|archivedate=10 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610131359/http://www.libyaherald.com/2015/06/10/islamists-clash-in-derna-abu-sleem-commander-wounded-possibly-killed/#axzz3ckcj48tF}}</ref>|commander1={{flagicon|Libya}} [[Aguila Saleh Issa]]<br />(President of [[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]])<br />{{flagicon|Libya}} [[Abdullah al-Thani]]<br />([[وزیر اعظم]])<ref>[[Abdullah al-Thani|Libya Prime Minister]]</ref><br />{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Field marshal (Libya)|FM]] [[Khalifa Haftar]]<br />(High Commander of the ''[[Libyan National Army|LNA]]'')<br />{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} Gen. [[Abdulrazek al-Nadoori]] (Chief of the General Staff of the [[Libyan National Army|LNA]]) <br />{{Flagicon image|Libyan Special Forces Emblem.svg}} Col. [[Wanis Abu Khamada]]<br />(Commander of [[Libyan Special Forces]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Ground Forces.svg}} Brig. Gen. [[Almabrook Suhban]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Ground Forces]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Air Force.svg}} Brig. Gen. [[Saqr Geroushi]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Air Force]]) {{small| (LNA-aligned)}} <br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} Adm. [[Faraj al-Mahdawi]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Navy]]) {{small|(LNA -aligned)}}<br />{{flagicon|Libya|1977}} [[Saif al-Islam Gaddafi]]<br />(Candidate for President of Libya)|combatant3={{flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} '''[[داعش|ISIL]]'''<br /> (2014–16)<ref name="Derna">{{cite web|url=http://www.cp24.com/world/libyan-city-declares-itself-part-of-islamic-state-caliphate-1.2093900|title=Libyan city declares itself part of Islamic State caliphate|work=CP24|accessdate=29 January 2015|archive-date=28 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128063740/http://www.cp24.com/world/libyan-city-declares-itself-part-of-islamic-state-caliphate-1.2093900}}</ref> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Barqa]]<ref name="spiegel.de">{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/world/islamic-state-expanding-into-north-africa-a-1003525.html|title=Islamic State Expanding into North Africa|place=Hamburg, [[جرمنی|DE]]|date=18 November 2014|work=Der Spiegel|accessdate=25 November 2014}}</ref><ref name="ISIS comes to Libya">{{cite news|title=ISIS comes to Libya |url=http://www.cnn.com/2014/11/18/world/isis-libya/ |accessdate=20 November 2014 |publisher=CNN|date=18 November 2014}}</ref> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Tarabulus]]<ref name=nytimes14feb15 /> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Fezzan]]<ref name=nytimes14feb15>{{cite news|title=Islamic State Sprouting Limbs Beyond Its Base|url=https://www.nytimes.com/2015/02/15/world/middleeast/islamic-state-sprouting-limbs-beyond-mideast.html?_r=1|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=14 February 2015|accessdate=13 March 2015|first1=Eric|last1=Schmitt|first2=David D.|last2=Kirkpatrick}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[Al-Qaeda in the Islamic Maghreb|AQIM]] (2014–2015;<ref name="Stanford">{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb|url=https://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/65|publisher=Stanford University|date=1 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/07/aqim-declaration-support-isis-syria-maghreb.html|title=Al-Qaeda in Islamic Maghreb backs ISIS|date=2 July 2014|publisher=Al Monitor|access-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311212809/http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/07/aqim-declaration-support-isis-syria-maghreb.html|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> alleged in 2016<ref>{{cite news|title=ISIS, Al Qaeda In Africa: US Commander Warns Of Collaboration Between AQIM And Islamic State Group|url=http://www.ibtimes.com/isis-al-qaeda-africa-us-commander-warns-collaboration-between-aqim-islamic-state-2304240|work=International Business Times|date=12 February 2016}}</ref>) }}|combatant1={{flagicon|Libya}}{{flagicon image|Coat of arms of Libya Tobruk Government.svg}} '''[[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]]''' ([[طبرق]]-based)<ref name="peacedeal">{{cite news|title=Rival Libyan factions sign UN-backed peace deal|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/12/libya-rival-parliaments-sign-backed-deal-151217131709056.html|accessdate=17 December 2015|work=Al Jazeera|date=17 December 2015}}</ref><ref name="Times of Malta">{{cite news|title=Libya's rival factions sign UN peace deal, despite resistance |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20151217/world/libyan-factions-meet-to-sign-un-peace-deal.596042|accessdate=17 December 2015|work=[[Times of Malta]]|date=17 December 2015}}</ref> * {{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Libyan National Army]]<ref name="ABC News">{{cite news |accessdate=21 May 2014|url-status=live|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/libyan-lawmakers-meet-secret-amid-standoff-23798123 |title=2 Ranking Libyan Officials Side With Rogue General |date=20 May 2014 |first1=Esam |last1=Mohamed |first2=Maggie |last2=Michael |publisher=[[اے بی سی نیوز]] |archivedate=26 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526020155/https://abcnews.go.com/International/wireStory/libyan-lawmakers-meet-secret-amid-standoff-23798123}}</ref><ref name="Special forces join Libya's Dignity">{{cite news |first1=Ayman |last1=al-Warfalli |first2=Ulf |last2=Laessing|agency=Reuters|url-status=live |url=https://www.reuters.com/article/2014/05/19/us-libya-violence-idUSBREA4G04A20140519 |title=Libyan special forces commander says his forces join renegade general|date=19 May 2014|accessdate=22 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521071351/https://www.reuters.com/article/2014/05/19/us-libya-violence-idUSBREA4G04A20140519 |archivedate=21 May 2014}}</ref> * {{air force|Libya}}<br /><small>(LNA–aligned)</small> * {{navy|Libya}}<br /><small>(LNA–aligned)</small> {{Collapsible list |title= Others: |1= [[Zintan Brigade|Zintan brigades]]<ref name="Warshefana-Zintanis seize Camp 27">{{cite news|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/#axzz39dcDm2Q5 |title=Warshefana take Camp 27 from Libya Shield |newspaper=Libya Herald |date=5 August 2014 |accessdate=7 August 2014 |author=Abdul-Wahab, Ashraf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808101117/http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/ |archivedate= 8 August 2014}}</ref> |2= {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Justice and Equality Movement|JEM]]<ref>{{cite web|url=https://www.libyaobserver.ly/news/sudanese-rebel-group-acknowledges-fighting-khalifa-haftar%E2%80%99s-forces-libya|title=Sudanese rebel group acknowledges fighting for Khalifa Haftar's forces in Libya|work=Libya Observer|date=10 October 2016|access-date=2 October 2020|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429110814/https://www.libyaobserver.ly/news/sudanese-rebel-group-acknowledges-fighting-khalifa-haftar%E2%80%99s-forces-libya|dead-url=yes}}</ref> (from 2016) |3={{flagicon image|Flag of Darfur Liberation Front.svg}} [[Sudan Liberation Movement/Army|SLM/A-Minnawi]]<ref>{{cite news|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/sudanese-rebels-are-fighting-alongside-dignity-operation-libya%E2%80%99s-derna|title=Sudanese rebels are fighting alongside Dignity Operation in Libya’s Derna|first=Safa|last=Alharath|work=Libya Observer|date=17 June 2018|accessdate=29 December 2018|archivedate=28 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181228130851/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/sudanese-rebels-are-fighting-alongside-dignity-operation-libya%E2%80%99s-derna}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2019/01/20/terror-suspects-killed-in-large-lna-operation-in-south-libya/ |title=Terror suspects killed in large LNA operation in south Libya |first=Jamal|last=Adel |work=Libya Herald |date=19 January 2019 |accessdate=28 February 2019}}</ref> |4= {{flagicon|Libya|1977}} [[Gaddafi loyalists]]<ref>{{Cite news|title=Gaddafi loyalists join West in battle to push Islamic State from Libya|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=7 May 2016|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/07/gaddafi-loyalists-join-west-in-battle-to-push-islamic-state-from/}}</ref> * {{flagicon|Libya|1977}} [[Popular Front for the Liberation of Libya]] * Warshefana militias<br /><ref name="Warshefana-Zintanis seize Camp 27" /><ref>{{cite news|work=[[دی گارڈین]]|title=After six years in jail, Gaddafi's son Saif plots return to Libya's turbulent politics|date=6 December 2017|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/06/saif-gaddafi-libya-politics-son-muammar|quote=The Warshefana tribal militia, Gaddafi loyalists who controlled some of the area around Tripoli, were routed last month by rival forces from Zintan}}</ref><ref name="libyanexpress.com">{{Cite web|url=https://www.libyanexpress.com/jordan-arming-libyas-haftar-with-armored-vehicles-and-weapons/|title=Jordan arming Libya's Haftar with armored vehicles and weapons|date=23 May 2019}}</ref> }} {{flagicon|United Arab Emirates}} [[متحدہ عرب امارات]]<ref name="UAE-Egypt">{{cite news |title=UAE and Egypt behind bombing raids against Libyan militias, say US officials |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/26/united-arab-emirates-bombing-raids-libyan-militias |work=The Guardian |date=26 August 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=Libya migrant attack: UN investigators suspect foreign jet bombed centre |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50302602 |publisher=BBC News |date=6 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE drone strike on factory near Tripoli killed 8 civilians: HRW |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/uae-strike-tripoli-factory-killed-civilians-hrw-200429173012775.html |work=Al Jazeera |date=29 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791 |publisher=BBC News |date=27 August 2020}}</ref><br /> {{flagicon|Egypt}} [[مصر]] <small>(limited airstrikes against ISIL, 2014–17)</small><ref name="UAE-Egypt" /><ref>{{cite news |title=Is Egypt bombing the right militants in Libya? |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-security-analysis/is-egypt-bombing-the-right-militants-in-libya-idUSKBN18R2GE |agency=Reuters |date=31 May 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Egypt's parliament approves troop deployment to Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/egypt-legislators-vote-deploying-troops-libya-200720141515828.html |work=Al Jazeera |date=20 July 2020}}</ref><br /> {{flagicon|Russia}} [[Wagner Group]]<br />(since 2018)<br /><ref>{{cite news |title=Wagner, shadowy Russian military group, 'fighting in Libya' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52571777 |accessdate=26 May 2020 |publisher=BBC |date=7 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/05/world/middleeast/russia-libya-mercenaries.html|title=Russian Snipers, Missiles and Warplanes Try to Tilt Libyan War|first=David D.|last=Kirkpatrick|date=5 November 2019|via=NYTimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.libyanexpress.com/number-of-russian-mercenaries-fighting-for-haftar-in-libya-rises-to-1400-report-says/|title=Number of Russian mercenaries fighting for Haftar in Libya rises to 1400, report says|date=16 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya, Putin's ambivalence |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-oil-russia-macron/macron-slams-turkeys-criminal-role-in-libya-putins-ambivalence-idUSKBN2402KB |agency=Reuters |date=29 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mobile.reuters.com/article/worldNews/idUSKBN16H2DM|title=Exclusive: Russian private security firm says it had armed men in east Libya|date=13 March 2017|publisher=Reuters}}</ref><br />{{flag|Sudan}} ([[Rapid Support Forces|RSF]])<ref name="deWaal_Hemeti">{{cite news | last1= de Waal | first1=Alex | title= Sudan crisis: The ruthless mercenaries who run the country for gold | date= 20 July 2019 |newspaper= [[بی بی سی نیوز]] | url= https://www.bbc.com/news/world-africa-48987901 |accessdate= 21 July 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190721231109/https://www.bbc.com/news/world-africa-48987901 |archivedate= 21 July 2019 |url-status=live}}</ref> (since 2019)<br />{{flag|Syria}}<br />(since 2020)<ref>{{cite news |last1=Vohra |first1=Anchal |title=It’s Syrian vs. Syrian in Libya |url=https://foreignpolicy.com/2020/05/05/libya-civil-conflict-syrian-mercenaries-turkey-russia-gna-haftar/ |accessdate=26 May 2020 |publisher=Foreign Policy |date=5 May 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Pamuk |first1=Humeyra |title=U.S. says Russia is working with Syria's Assad to move militia to Libya |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-usa-syria/u-s-says-russia-is-working-with-syrias-assad-to-move-militia-to-libya-idUSKBN22J301 |accessdate=26 May 2020 |publisher=Reuters |date=7 May 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=First fighter of Russian-backed Syrian mercenaries killed in Libya’s battles, and number of recruits jumps to 450 |url=https://www.syriahr.com/en/?p=166414 |accessdate=26 May 2020 |publisher=SOHR |date=24 May 2020}}</ref><br /> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|United Arab Emirates}}<ref name="egyptuae">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/26/world/africa/egypt-and-united-arab-emirates-said-to-have-secretly-carried-out-libya-airstrikes.html |title=Egypt and United Arab Emirates Said to Have Secretly Carried Out Libya Airstrikes |work=The New York Times|date=25 August 2014 |accessdate=25 August 2014|author1-link=David D. Kirkpatrick |last1=Kirkpatrick |first1=David D |last2=Schmitt |first2=Eric}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/04/10/uae-restates-support-for-hafter-and-lna/|title=UAE restates support for Hafter and LNA|work=Libya Herald|date=10 April 2017}}</ref> |2= {{flag|Israel}}<br /> (''allegedly'')<ref>{{cite web |last1=Silverstein |first1=Richard |title=Haftar: Israeli secret aid to Libya's strongman reveals a new friend in Africa |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/haftar-israeli-secret-aid-libyas-strongman-reveals-new-friend-africa |website=Middle East Eye |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya's Haftar 'provided with Israeli military aid following UAE-mediated meetings with Mossad agents' |url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2017/7/24/libyas-haftar-provided-with-israeli-weaponry-following-uae-mediated-meetings |website=The New Arab |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya’s Haftar had lengthy meeting with Israeli intelligence officer |url=https://www.middleeastmonitor.com/20180703-libyas-haftar-had-lengthy-meeting-with-israeli-intelligence-officer/ |website=Middle East Monitor |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya: Flight data places mysterious planes in Haftar territory |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/libya-flight-data-places-mysterious-planes-haftar-territory-190527205819893.html |website=Al Jazeera |accessdate=26 February 2020}}</ref> |3= {{flag|Russia}} <ref>{{Cite news|publisher=[[بلومبرگ نیوز]]|date=21 December 2016|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-12-21/putin-promotes-libyan-strongman-as-new-ally-after-syria-victory|title=Putin Promotes Libyan Strongman as New Ally After Syria Victory}}</ref><ref name="russiahaftar">{{cite news|work=[[Middle East Eye]]|date=30 January 2017|title=Russia's secret plan to back Haftar in Libya|url=http://www.middleeasteye.net/news/exclusive-russias-secret-plan-libya-2129027228|first=Malek|last=Bachir|accessdate=3 April 2017}}</ref> |4= {{flag|France}}<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/.premium-from-sudan-to-algeria-a-new-arab-spring-plundered-by-armies-and-elites-1.7111234|title=Analysis From Bouteflika to Bashir, Powers Shift. But the Second Arab Spring Is Far From Breaking Out|first=Zvi|last=Bar'el|date=13 April 2019|publisher=|accessdate=15 April 2019|via=Haaretz}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/frances-double-game-in-libya-nato-un-khalifa-haftar/|title=France’s double game in Libya|first=Paul|last=Taylor|date=17 April 2019|website=POLITICO}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-france-idUSKCN1RU1X6|title=Tripoli interior ministry accuses France of supporting Haftar, ends cooperation|date=18 April 2019|via=www.reuters.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://time.com/5779348/war-libya-global-conflict/ |title=‘Our Hearts Are Dead.’ After 9 Years of Civil War, Libyans Are Tired of Being Pawns in a Geopolitical Game of Chess |website=time.com |date=12 February 2020 |access-date=2020-05-25}}</ref> |5= {{flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite web|title=UAE, Saudi Arabia aiding Libya eastern forces, blacklisting Qatar for alleged support for other Libyans|url=https://www.libyaobserver.ly/opinions/uae-saudi-arabia-aiding-libya-eastern-forces-blacklisting-qatar-alleged-support-other|work=The Libya Observer|accessdate=13 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805222215/https://www.libyaobserver.ly/opinions/uae-saudi-arabia-aiding-libya-eastern-forces-blacklisting-qatar-alleged-support-other|archive-date=5 August 2017|url-status=dead}}</ref> |6= {{flag|Chad}}<ref>{{cite news|work=Libyan Express|url=http://www.libyanexpress.com/khalifa-haftar-says-egypt-and-chad-are-his-top-supporters/|date=6 September 2016|title=Khalifa Haftar says Egypt and Chad are his top supporters}}</ref> |7= {{flag|Jordan}}<br /><small>(2014–16, 2019–present)<br /><ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/04/13/Jordan-pledges-support-for-Libya-in-talks-with-General-Haftar.html|title=Jordan pledges support for Libya in talks with General Haftar|publisher=Al Arabiya|date=13 April 2015}}</ref><ref name="JordanGNA">{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/king-renews-support-libya%E2%80%99s-national-concord|title=King renews support for Libya's national concord|work=[[The Jordan Times]] |date=20 August 2017|accessdate=25 August 2017}}</ref><ref name="libyanexpress.com" /></small> |8= {{flag|Belarus}}<ref>{{cite web|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20150302/business-news/libya-needs-international-maritime-force-to-help-stop-illicit-oil.558161|title=Libya needs international maritime force to help stop illicit oil, weapons – UN experts|first=Allied Newspapers|last=Ltd|website=Times of Malta|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>[https://42.tut.by/532414 Беларусь увайшла ў спіс найбуйнейшых сусветных экспарцёраў зброі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200209162358/https://42.tut.by/532414 |date=2020-02-09 }} — Tut.by, 21 лютага 2018</ref> |9= {{flag|Iran}}<br />(''allegedly, since 2019'')<ref>{{cite news |title=Israel claims Iran is sending weapons to Libya's UAE-backed militia leader, Khalifa Haftar |url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/5/21/israel-claims-iran-is-sending-weapons-to-libyas-haftar |accessdate=26 May 2020 |publisher=The New Arab |date=21 May 2020}}</ref><br /> '''Diplomatic support:''' |14= {{flag|Greece}}<ref>[https://greece.greekreporter.com/2019/12/22/greeces-foreign-minister-nikos-dendias-visits-libya/ Greece’s Foreign Minister Nikos Dendias Visits Libya], Dendias noted that Haftar’s position is aligned with Greece’s.</ref> |15= {{flag|Cyprus}} |16= {{flag|Morocco}}<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1287799412094390275?s=20|title=Moroccan Foreign Minister: The visit of Aqila Saleh is important and there are constructive Libyan initiatives |date=20 July 2020|accessdate=20 July 2020}}</ref>}}|partof=the [[عرب سرما]] and the [[Libyan Crisis (2011–present)|Libyan Crisis]]|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * As of June 2020 the [[Government of National Accord]] controls most of the [[طرابلس، علاقہ]] region including the capital [[طرابلس، لیبیا]], and parts of the [[فزان]] region. The HoR or LNA controls all of the [[برقہ]] and parts of [[فزان]] and [[طرابلس، علاقہ]] regions. * As of August 2020 60–70% of the Libyan population lives in areas controlled by the GNA. 30–40% of the Libyan population lives in areas controlled by the HoR or LNA<ref>{{cite news |last1=Eravcı |first1=Professor. Dr. Hacı Mustafa |title=Türkiye yerel yapıları meşru zemine çekiyor |url=https://www.dirilispostasi.com/politika/turkiye-yerel-yapilari-mesru-zemine-cekiyor |accessdate=2020-10-02 |archivedate=2020-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907101200/https://www.dirilispostasi.com/politika/turkiye-yerel-yapilari-mesru-zemine-cekiyor }}</ref>|combatants_header=[[List of armed groups in the Libyan Civil War|Main belligerents]]|result=|place=[[لیبیا]]|date=16 May 2014–2020<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=16|year1 =2014}})|caption=Military situation in Libya on <!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update -->11 June 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Under the control of the [[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]] and the [[Libyan National Army]]}}{{legend|#cae7c4|Under the control of the [[Government of National Accord]] (GNA) and different [[militia]]s forming the [[Libya Shield Force]]}}{{legend|#afc6e9|Controlled by local forces}} (For a more detailed map, see [[Template:Libyan Civil War detailed map|military situation in the Libyan Civil War]])</div>|image_size=400px|image=[[File:Libyan Civil War.svg|400px]]|campaignbox={{Campaignbox 2014 Libyan Civil War}} {{Campaignbox Libyan Crisis (2011–present)}}}} '''دوسری لیبیا خانہ جنگی''' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/|title=Libya's Second Civil War: How did it come to this?|website=Conflict News|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/|archivedate=20 March 2015}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|last=National Post View|date=24 February 2015|website=National Post|accessdate=22 March 2015}}</ref> حریف دھڑاں دے وچکار [[لیبیا|لیبیا دا]] کنٹرول حاصل کرنے دے لئی جاری تنازع ا‏‏ے۔ 2014 وچ پھوٹ پڑنے دے بعد ، ہن ایہ زیادہ تر درمیان اے: * [[ایوان نمائندگان (لیبیا)|ایوان نمائندگان]] ، جو کم ٹرن آؤٹ (18 فیصد) دے نال [[2014 لیبیا دے پارلیمانی انتخابات|2014 وچ منتخب ہويا سی]] ، [[طبرق|ٹوبوک]] منتقل ہوئے [[طبرق|گیا]] ، جس نے مارشل [[خلیفہ ہفتار]] نو‏‏ں [[لیبیا نیشنل آرمی|لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دا]] [[کمانڈر انہاں چیف|کمانڈر انچیف]] ، پورے لیبیا د‏‏ی سرزمین اُتے اپنی خودمختاری بحال کرنے دے مشن دے نال مقرر کيتا ۔ * راجگڑھ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس وچ ]] قائم وزیر اعظم [[فائز السراج|فیاض السراج]] د‏‏ی سربراہی وچ [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|قومی معاہدہ د‏‏ی حکومت]] ، ناکا‏م فوجی بغاوت تے ایوان نمائندگان نو‏‏ں تبروک منتقل کرنے دے بعد قائم ہوئی۔ [[جنرل نیشنل کانگریس]] ، جو مغربی لیبیا وچ مقیم اے تے مختلف ملیشیاواں د‏‏ی مدد تو‏ں [[قطر]] تے [[ترکی]] د‏‏ی حمایت حاصل [[ترکی|ہے]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j|title=Libya's Legitimacy Crisis|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|date=20 August 2014|accessdate=6 January 2015|archivedate=28 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128054646/http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j}}</ref> ابتدائی طور اُتے 2014 دے انتخابات دے نتائج نو‏‏ں قبول کيتا گیا سی ، لیکن انھاں سپریم آئینی دے بعد مسترد کردتا گیا سی۔ عدالت نے لیبیا وچ تبدیلی تے ایچ آر آر انتخابات دے لئی روڈ میپ تو‏ں متعلق اک ترمیم نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا۔ ^[13] ایوان نمائندگان (یا کونسل آف ڈپٹی) مشرقی تے وسطی لیبیا دے کنٹرول وچ اے تے اسنو‏ں لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی د‏‏ی وفاداری حاصل اے ، تے [[مصر]] تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] فضائی حملےآں وچ اس د‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ آئینی ترامیم دے بارے وچ تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں، ہور، طرابلس وچ GNC تو‏ں دفتر لینے تو‏ں انکار <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/|title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections|archivedate=8 March 2018}}</ref> جس تو‏ں مسلح اسلام پسند گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں کنٹرول کيتا گیا سی [[مصراتہ]] . اس دے بجائے ، ہوبر نے توبرک وچ اپنی پارلیمنٹ قائم کيتی ، جسنو‏ں جنرل حفتر د‏‏ی افواج دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔ دسمبر 2015 وچ ، اسکرت وچ مذاکرات دے بعد لیبیا دے سیاسی معاہدے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI|title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement|last=|first=|date=|website=|publisher=UN|accessdate=}}</ref> اُتے دستخط ہوئے ، جس دے نتیجے وچ طرابلس ، ٹوبروک ، تے دوسری جگہاں اُتے واقع حریف سیاسی کیمپاں دے وچکار طویل مذاکرات ہوئے سن جو حکومت دے قومی معاہدے دے طور اُتے متحد ہونے اُتے راضی ہوگئے سن ۔ 30 مارچ 2016 نو‏‏ں ، جی این اے دے سربراہ فیاض سراج طرابلس پہنچے تے جی این سی د‏‏ی مخالفت دے باوجود اوتھ‏ے تو‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli|title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli|last=Stephen|first=Chris|date=30 March 2016|website=The Guardian|accessdate=28 December 2018}}</ref> جی این اے د‏‏ی اتھارٹی ایچ او آر دے ذریعہ غیر تسلیم شدہ اے ، کیو‏ں کہ دونے فریقین دے لئی قابل قبول تفصیلات اُتے حالے تک اتفاق رائے نئيں ہويا ا‏‏ے۔ ان تِناں دھڑاں دے علاوہ ، ایہ نيں: انصار الشریعہ د‏‏ی سربراہی وچ بنغازی انقلابیاں د‏‏ی اسلامک شوریٰ کونسل ، جس نو‏‏ں جی این سی د‏‏ی حمایت حاصل سی تے 2017 وچ بن [[بنغازی|غازی]] وچ اسنو‏ں شکست ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR|title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet|website=Libya Herald|date=18 November 2014|accessdate=14 June 2015}}</ref> دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ (داعش) دے لیبیا صوبے ؛ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/|title=Why Picking Sides in Libya won't work|website=Foreign Policy|date=6 March 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref> دیرنا وچ مجاہدین د‏‏ی شوری کونسل نے جس نے جولائ‏ی 2015 وچ داعش نو‏‏ں [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] تو‏ں کڈ دتا سی تے بعد وچ خود توبرک حکومت نے دیرنا وچ 2018 وچ شکست کھادی سی۔ <ref name="ISIL expelled from Derna">{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241|title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia|website=International Business Times UK|accessdate=4 July 2015}}</ref> ہور دوسرے مسلح گروہ تے ملیشیا جنہاں د‏‏ی بیعت اکثر تبدیل ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ مئی 2016 وچ ، جی این اے تے جی این سی نے داعش تو‏ں [[سرت|سرت دے]] آس پاس تے اس دے آس پاس دے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی مشترکہ کارروائی دا آغاز کيتا سی۔ اس جارحیت دے نتیجے وچ داعش نے لیبیا وچ اس تو‏ں پہلے ہونے والے تمام اہ‏م علاقےآں دا کنٹرول کھو دتا سی۔ <ref name="OffensiveSeized">{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|website=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|accessdate=16 May 2016|date=16 May 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 June 2016|accessdate=24 June 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|accessdate=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|website=The Libya Observer|accessdate=2016-12-07|date=2016-06-09|تاريخ-الأرشيف=2018-06-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 December 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|website=Daily Sabah|date=6 December 2016|accessdate=6 December 2016}}</ref> بعد وچ سنہ 2016 وچ ، خلیفہ الغوث د‏‏ی وفادار قوتاں نے فیاض السراج تے جی این اے د‏‏ی صدارتی کونسل دے خلاف بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/|title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya|website=Libyan Express|date=16 October 2016}}</ref> {{Campaignbox 2014 Libyan Civil War}} {{Campaignbox Libyan Crisis (2011–present)}}== جنرل نیشنل کانگریس تو‏ں عدم اطمینان دا پس منظر == 2014 دے آغاز وچ ، لیبیا اُتے جنرل نیشنل کانگریس (جی این سی) د‏‏ی حکومت سی ، جس نے 2012 دے انتخابات وچ مقبول ووٹ حاصل کيتا سی ۔ جی این سی دو وڈے سیاسی گروہاں ، نیشنل فورسز الائنس (این ایف سی) تے جسٹس اینڈ کنسٹرکشن پارٹی (جے سی پی) تو‏ں بنا سی۔ پارلیمنٹ وچ دو وڈے گروپ جی این سی نو‏‏ں درپیش وڈے اہ‏م معاملات اُتے سیاسی سمجھوتہ کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ ان جماعتاں دے وچکار تقسیم ، سیاسی تنہائی دے قانون تے اس دے مستقل عدم استحکا‏م د‏‏ی صورتحال نے جی این سی د‏‏ی لیبیا دے لئی اک نويں آئین د‏‏ی طرف حقیقی پیشرفت کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بہت متاثر کيتا جو اس گورننگ باڈی دے لئی اک بنیادی کم سی۔ <ref name=":0"/> جی این سی وچ قدامت پسند اسلام پسند گروہاں دے نال نال انقلابی گروہاں (ثور) تو‏ں وابستہ ارکان وی شامل سن ۔ جی این سی دے کچھ ممبراں دا ملیشیا تو‏ں وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں مفادات دا ٹکراؤ سی تے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ مسلح گروپاں د‏‏ی طرف سرکاری رقوم جمع کرواندے نيں تے دوسرےآں نو‏‏ں قتل تے اغواء کرنے د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اکثریت نشستاں اُتے فائز پارٹیاں تے کچھ نشستاں د‏‏ی اقلیت رکھنے والی جماعتاں نے بائیکاٹ یا بائیکاٹ د‏‏ی دھمکیو‏ں دا استعمال شروع کيتا جس نے تقسیم نو‏‏ں ودھایا تے انہاں نو‏ں کانگریس دے ایجنڈے تو‏ں ہٹاندے ہوئے متعلقہ مباحث نو‏‏ں دبانے دتا۔ <ref name="John, Ronald Bruce 2014 p. 201">{{حوالہ کتاب|title=Historical Dictionary of Libya|last=St John|first=Ronald Bruce|date=4 June 2014|publisher=Rowman & Littlefield|page=201}}</ref> [[شریعت|شرعی قانون دے]] اعلان نو‏‏ں ووٹ دینا تے "اسلامی قوانین د‏‏ی تعمیل د‏‏ی ضمانت دے لئی موجودہ تمام قوانین اُتے نظرثانی کرنے" دے لئی اک خصوصی کمیٹی قائم کرنا؛ لیبیا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ صنفی امتیاز تے لازمی [[حجاب (اسلام)|حجاب]] عائد کرنا ؛ تے اس دے انتخابی مینڈیٹ جنوری 2014 وچ ختم ہوئے گیا اے جدو‏ں نويں انتخابات کرانے تو‏ں انکار تک جنرل خلیفہ ہفتار مئی 2014، کوڈ ناں '''آپریشن وقار''' ({{Lang-ar|عملية الكرامة}} ؛ 'عملیہ الکرامہ') پسنداں دے خلاف وڈے پیمانے اُتے فوجی کارروائی دا آغاز کيتا ۔ <ref name="Magharebia Shahat">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/04/feature-01|title=Shahat slams GNC|publisher=Magharebia|date=4 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Al-Gattani, Ali}}</ref> === جی این سی دا سیاسی ٹکڑا === لیبیا دے انتخابی کمیشن دے زیر نگرانی 2012 دے انتخابات ، جنہاں دا انتخاب لیبیا وچ اقوام متحدہ دے خصوصی مشن (یو این ایس ایم آئی ایل) تے غیر سرکاری تنظیماں جداں انٹرنیشنل فاؤنڈیشن فار الیکٹورل سسٹمز (آئی ایف ای ایس) دے تعاون تو‏ں کيتا گیا اے ، زیادہ تر لیبیا دے لوکاں نو‏‏ں "منصفانہ تے آزاد" سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ، انتخابات ضروری طور اُتے اک مضبوط حکومت تشکیل نئيں دے سک‏‏ے سن کیونجے لیبیا دے انقلاب دے بعد منظم سیاسی جماعتاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پارلیمنٹ بکھری ہوئی سی۔ جی این سی دو وڈی جماعتاں ، نیشنل فورسز الائنس تے جسٹس اینڈ کنسٹرکشن پارٹی دے نال نال آزاد امیدواراں اُتے مشتمل سی جس وچ کچھ اعتدال پسند تے ہور قدامت پسند اسلام پسند سن ۔ جی این سی اک وسیع البنیاد کانگریس بن گئی۔ <ref name=":0"/> جی این اے نے جون 2013 وچ نوری ابوسہمین نو‏‏ں جی این سی دا صدر منتخب کيتا سی۔ <ref name="transitions.foreignpolicy.com">{{حوالہ ویب|url=http://transitions.foreignpolicy.com/posts/2013/06/26/can_the_new_libyan_president_live_up_to_expectations|title=Can the New Libyan President Live Up to Expectations?|date=26 June 2013|website=Foreign Policy|accessdate=26 August 2014|last=Eljarh, Mohamed|archivedate=9 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109162735/http://transitions.foreignpolicy.com/posts/2013/06/26/can_the_new_libyan_president_live_up_to_expectations}}</ref><ref name="america.aljazeera.com">{{حوالہ ویب|url=http://america.aljazeera.com/articles/2014/8/4/libya-parliamentmeets.html|title=Libya's new parliament meets amid rumbling violence|date=4 August 2014|publisher=Al Jazeera America|accessdate=26 August 2014}}</ref> انہاں نو‏ں آزاد اسلام پسند تے سمجھوتہ کرنے والا امیدوار سمجھیا جاندا سی جو کانگریس دے لبرل ممبراں دے لئی قابل قبول سی ، کیونجے اوہ جی این سی دے ذریعہ کل 184 ووٹاں وچو‏ں 96 دے نال منتخب ہوئے سن ۔ <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|title=ISIS enters the Stage in the Libyan Drama – How the IS Caliphate expands in Northern Africa|last=Kotra|first=Johnathan|publisher=International Institute for Counter-Terrorism (ICT)|year=|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> === جی این سی نے لیبیا دے انقلابی آپریشنز دا کمرہ قائم کيتا (ایل آر او آر) === جی این سی نو‏‏ں طرابلس وچ سیکیورٹی دے بڑھدے ہوئے خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں چیلنج کيتا گیا سی۔ خود جی این سی اُتے متعدد بار ملیشیاواں تے مسلح مظاہرین نے حملہ کيتا جنہاں نے جی این سی اسمبلی ہال وچ حملہ کيتا۔ <ref name="www.dw.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.com/en/two-lawmakers-shot-in-libya-as-protesters-storm-parliament/a-17468646|title=Two lawmakers shot in Libya as protesters storm parliament|date=2014-03-03|website=Deutsche Welle|accessdate=2016-12-07}}</ref> انہاں د‏‏ی تقرری دے بعد ، ابوسومین نو‏‏ں سیکیورٹی فراہ‏م کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ انہاں نے لیبیا دے انقلابی آپریشنز کمرہ (ایل آر او آر) قائم کيتا ، جس دا مقصد ابتدائی طور اُتے اگست 2013 وچ طرابلس د‏‏ی حفاظت تے حفاظت کرنا سی۔ لیکن اس مسلح گروہ نے ايس‏ے سال اکتوبر وچ وزیر اعظم زیڈان نو‏‏ں اغوا کرنے دا ذمہ دار ٹھہرا سی جس دے نتیجے وچ جی این سی نے اسنو‏ں اپنے حفاظتی کم تو‏ں خارج کردتا سی تے خود ابوسومین صدر بن گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.trackingterrorism.org/group/libya-revolutionaries-joint-operations-room-lror|title=Libya Revolutionaries Joint Operations Room (LROR) {{!}} Terrorist Groups {{!}} TRAC|website=www.trackingterrorism.org|accessdate=2016-12-07}}</ref> اپنی میعاد دے دوران ، ابوسہمین نے ریاستی فنڈز د‏‏ی تقسیم دے بارے وچ پوچھ گچھ بند کردتی تے ایہ الزام لگایا گیا کہ ابوسومین ایل آر او آر دے لئی سرکاری فنڈز فراہ‏م کررہی ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> ایل آر او آر اک اسلام پسند مسلح گروہ نئيں سی بلکہ اس دے بجائے شہر غاریان تو‏ں باغی بنایا گیا سی۔ اس دا کمانڈر عادل غارانی سی۔ اکتوبر 2013 وچ ، وزیر اعظم دے اغوا دے بعد ، ابوسہمین نے ایل آر او آر د‏‏ی منتقلی اُتے ہونے والی بحث نو‏‏ں روکنے دے لئی ، GNC دے ایجنڈے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اپنی صدارت دا استعمال کيتا۔ ايس‏ے دے نال ہی ، اس نے ایل او آر تے مختلف ہور مسلح گروہاں نو‏‏ں 900 ملین لیبیا دینار (720 ملین امریکی ڈالر) وچو‏ں ابوسہمین دے ذریعہ ، اس مختص د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک کمیٹی قائم کرنے د‏‏ی درخواست نو‏‏ں منسوخ کردتا۔ <ref name="John, Ronald Bruce 2014 p. 201"/> اس دے بجائے ، ایل آر او آر نے جی این سی دے ذریعہ اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں کم کردتا سی لیکن اسنو‏ں کم جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے اس واقعے دے لئی کسی اُتے وی کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ === وزیر اعظم زیڈان دا اغوا === بیشتر صحافیاں نے اطلاع دتی کہ زیڈان دا اغوا لیبیا دے انقلابی آپریشنز روم (ایل آر او آر) (غورفت اعمالیات الثور) دے ذریعہ کيتا گیا سی جس نو‏‏ں ابوسسمین نے 7 جولائ‏ی دے 143 فرمان دے ذریعہ تشکیل دتا سی۔ فیر وی اس گل دا ثبوت موجود اے کہ ایہ معاملہ نئيں اے تے ڈورو 3 جداں مسلح گروہاں نے واقعی ایہ اغوا کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/|title=Libyan Elections {{!}} Libya Analysis|website=www.libya-analysis.com|accessdate=2016-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections|archivedate=8 March 2018}}</ref> === جی این سی د‏‏ی میعاد دے دوران مسلح گروہاں د‏‏ی توسیع === بہت سارے لیبیا نے جی این سی تے عبوری حکومت نو‏‏ں ملک وچ سیکیورٹی دے مسلسل فقدان دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ عبوری حکومت نے انقلاب برپا کرنے والے اچھی طرح تو‏ں مسلح ملیشیاواں تے مسلح گروہاں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ بن غازی وچ لیبیا نے خاص طور اُتے [[سیاسی قتل|قتل]] و [[سیاسی قتل|غارت گری]] تے اغوا دا مشاہدہ کرنا شروع کيتا تے سمجھیا کہ جی این سی نے مشرق د‏‏ی بگڑدی ہوئی سیکیورٹی صورتحال اُتے اکھاں بند کر رکھی ا‏‏ے۔ لیکن ملک بھر وچ سیکیورٹی خدشےآں ودھ گئے ، جس تو‏ں مسلح گروپاں نو‏‏ں طرابلس تے مشرق دونے علاقےآں وچ وسعت دتی گئی۔ * 2012 وچ ، انصار الشریعہ دے ذریعہ لیبیا وچ امریکی سفیر دا قتل ہويا سی۔ * اکتوبر 2013 وچ ، ایل آر او آر دے ذریعہ وزیر اعظم علی زیدان دا اغوا ہويا سی۔ * ایل آر او آر دے ذریعہ جنوری 2014 وچ وی مصری سفارتکاراں دا اغواء ہويا سی۔ * مارچ 2014 وچ ، مبینہ طور اُتے ایل آر او آر تو‏ں منسلک مسلح مظاہرین نے جی این سی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت اُتے دھاوا بول دتا ، فائرنگ کرکے دو ارکان نو‏‏ں زخمی کردتا تے متعدد نو‏‏ں زخمی کردتا۔ <ref name="www.dw.com"/> اپریل 2014 وچ ، انسداد دہشت گردی دا تربيت‏ی اڈہ "کیمپ 27" ، جو طرابلس تے تیونس د‏‏ی سرحد دے درمیان واقع سی ، عبد المحسن اللیبی دے زیرقیادت لڑنے والی فورسز نے اپنے قبضہ وچ لیا ، جسنو‏ں ابراہیم تنتوش وی کہیا جاندا اے ، <ref name="thedailybeast.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/04/23/jihadists-now-control-secretive-u-s-base-in-libya.html|title=Jihadists Now Control Secretive U.S. Base in Libya|website=The Daily Beast|accessdate=14 October 2014}}</ref> اک طویل عرصے تو‏ں [[القاعدہ|القاعدہ دے]] منتظم تے لیبیا دے اسلامی فائٹنگ گروپ دے سابق ممبر۔ <ref name="un.org">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/sc/committees/1267/NSQI05702E.shtml|title=QI.T.57.02. IBRAHIM ALI ABU BAKR TANTOUSH|publisher=Un.org|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141105142653/http://www.un.org/sc/committees/1267/NSQI05702E.shtml|archivedate=5 November 2014}}</ref> کیمپ 27 وچ اسلام پسند قوتاں نو‏‏ں بعد وچ لیبیا شیلڈ فورس دا حصہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="libyaherald.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/|title=Warshefana take Camp 27 from Libya Shield|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014|تاريخ-الأرشيف=8 August 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140808101117/http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/|url-status=dead}}</ref> لیبیا شیلڈ فورس نو‏‏ں پہلے ہی کچھ مبصرین [[القاعدہ|نے]] 2012 وچ [[القاعدہ]] تو‏ں وابستہ طور اُتے شناخت کيتا سی۔ <ref name="inquisitr.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|title=Libyan Militia Units That Aided U.S. Marines During Embassy Attack Linked To Al-Qaeda|website=The Inquisitr News|accessdate=14 October 2014|تاريخ-الأرشيف=6 July 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190706084345/https://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|url-status=dead}}</ref><ref name="books.google.co.uk">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=-RuH8O3Pel0C&pg=PT27&lpg=PT27&dq=%22libya+shield%22+al-qaeda#v=onepage&q=%22libya%20shield%22%20al-qaeda&f=false|title=The Jihadist Plot|date=10 October 2013|publisher=Books.google.co.uk|isbn=978-1-59403-682-8|access-date=14 October 2014}}</ref> === جی این سی دا سیاسی تنہائی دا قانون === اگرچہ اسلام پسنداں نو‏‏ں جی این سی وچ [[آزاد خیالی|لبرلز]] تے سنٹرسٹاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ملی سی ، لیکن انہاں نے مئی 2013 وچ اک ایداں دے قانون د‏‏ی پیروی د‏‏ی جس وچ قذافی د‏‏ی حکومت وچ حصہ لینے والے تقریبا ہر شخص نو‏‏ں عوامی عہدے اُتے فائز ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ اگرچہ متعدد اسلام پسند سیاسی جماعتاں تے آزاد امیدواراں نے اس قانون د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، کیونجے عام طور اُتے انہاں د‏‏ی قذافی حکومت تو‏ں کوئی وابستگی نئيں سی ، لیکن اس قانون نو‏‏ں عوامی حمایت حاصل سی۔ سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ لیبیا دے عوام د‏‏ی اک وڈی اکثریت نے قذافی حکومت دے اعلیٰ عہدے داراں نو‏‏ں خارج کرنے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Libya After Qaddafi: Lessons and Implications for the Future|last=Chivvis|first=Christopher S.|publisher=RAND Corporation|year=2014|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> قانون خاص طور اُتے اشرافیہ دے تارکین وطن تے لبرل پارٹیاں دے رہنماواں نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ اس اُتے تحفظات موجود سن کہ اس طرح دا قانون اس وقت لیبیا وچ درکار تکنیکی مہارت نو‏‏ں ختم کردے گا۔ مسلح عسکریت پسنداں نے سرکاری وزارتاں اُتے دھاوا بولا ، خود جی این سی نو‏‏ں بند کردتا تے قانون د‏‏ی منظوری دا مطالبہ کيتا۔ اس تو‏ں جی این سی نو‏‏ں قانون پاس کرنے وچ دھمکی ملی جس وچ 164 ممبراں نے اس بل نو‏‏ں منظور کيتا ، جس وچ صرف چار تو‏ں پرہیز کيتا گیا سی تے کوئی ممبر اس د‏ی مخالفت نئيں کردا سی۔ <ref name=":0"/> === خواتین دے حقوق اُتے دباؤ === جی این سی دے مخالفین دا موقف اے کہ اوہ خواتین دے خلاف اسلام پسندانہ اقدامات د‏‏ی حمایت کررہی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ لیبیا دے [[مفتی اعظم|عظیم]] الشان [[مفتی اعظم|مفتی]] ، صادق گھرانی دا اسلام پسند جماعتاں تو‏ں گہرا تعلق ا‏‏ے۔ انہاں نے فتویٰ جاری کيتا اے کہ اوہ جی این سی د‏‏ی اطاعت دا حکم دیندے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/02/07/grand-mufti-supports-congress-remaining-in-office-forbids-action-against-it/#axzz3BEEmEefL|title=Grand Mufti supports Congress remaining in office, forbids action against it.|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014}}</ref> تے فتوے دیندے ہوئے مسلماناں نو‏‏ں ہفتار د‏‏ی افواج دے خلاف لڑنے دا حکم دتا گیا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/06/12/feature-01|title=Mufti call for violence angers Libyans|website=Magharebia|accessdate=14 October 2014}}</ref> مارچ 2013 وچ ، صادق گھاریانی نے ، ''خواتین تے لڑکیو‏ں دے خلاف تشدد تو‏ں متعلق اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ کے'' خلاف فتویٰ جاری کيتا۔ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی اس رپورٹ د‏‏ی مذمت کيتی کہ "انہاں نے مذہب دے خلاف بغاوت تے قرآن و سنت وچ موجود قوانین اُتے واضح اعتراضات دے علاوہ غیر اخلاقی تے بے حیائی د‏‏ی حمایت کی"۔ <ref name="Jones">{{حوالہ ویب|url=http://www.cnsnews.com/news/article/libyas-grand-mufti-issues-fatwa-against-un-report-womens-rights|title=Libya's Grand Mufti Issues Fatwa Against U.N. Report on Women's Rights|last=Jones|first=Susan|date=|publisher=CNS News|accessdate=16 August 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Alexandra Valiente|url=http://vivalibya.wordpress.com/2013/03/11/libyas-grand-mufti-issues-fatwa-against-un-womens-rights-report-on-violence-against-women/|title=Libya's "Grand Mufti" Issues Fatwa Against UN Report on Violence Against Women and Girls &#124; Viva Libya !|publisher=Vivalibya.wordpress.com|date=11 March 2013|accessdate=16 August 2014}}</ref> اس دے فورا بعد ہی گرینڈ مفتی نے اک وضاحت جاری د‏‏ی کہ مرد تے خواتین دے وچکار کوئی تفریق نئيں ہونی چاہیدا لیکن اس دے باوجود عورتاں دا خاندان وچ زیادہ کردار اے ، اس دے باوجود ، اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ اسلام خواتین دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alwatan-libya.net/more-27038-27-%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%84..|title=فضيلة الشيخ الصادق الغرياني : مفاهيم خاطئة .. الوقوف على مسافة واحدة|website=www.alwatan-libya.net|accessdate=2016-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402071844/http://www.alwatan-libya.net/more-27038-27-%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%84..|archivedate=2 April 2017}}</ref> بعد وچ سنہ 2013 وچ ، خواتین دے حقوق د‏‏ی وکالت کرنے والی وکیل حمیدہ الہادی الاصفر نو‏‏ں اغوا کيتا گیا ، انھاں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے قتل کردتا گیا۔ ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ انہاں نو‏ں گرانڈ مفتی دے اعلان اُتے تنقید کرنے دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://vivalibya.wordpress.com/2014/01/07/lawyer-who-supported-the-rights-of-women-found-dead/|title=Lawyer Who Supported the Rights of Women in Libya, Found Dead &#124; Viva Libya !|publisher=Vivalibya.wordpress.com|date=7 January 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref> کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ جون 2013 وچ ، دو سیاستدان ، علی ٹیکبالی تے فاتھی سیگر ، خواتین دے حقوق دے فروغ دے لئی اک کارٹون شائع کرنے اُتے "اسلام د‏‏ی توہین" کرنے اُتے عدالت وچ پیش ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/news/libya-must-drop-charges-against-politicians-over-women-s-rights-cartoon-2013-06-14|title=Libya must drop charges against politicians over women's rights cartoon|publisher=Amnesty International|date=14 June 2013|accessdate=16 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140326023115/http://www.amnesty.org/en/news/libya-must-drop-charges-against-politicians-over-women-s-rights-cartoon-2013-06-14|archivedate=26 March 2014}}</ref> شرعی قانون دے تحت انہاں نو‏ں ممکنہ سزائے موت دا سامنا کرنا پيا۔ اس کیس نے وڈے پیمانے اُتے تشویش دا باعث بنا حالانکہ بالآخر انہاں نو‏ں مارچ 2014 وچ بری کردتا گیا سی۔ جی این سی دے نويں انتخابات قبول کرنے اُتے مجبور ہونے دے بعد ، علی ٹیکبالی نو‏‏ں نويں ایوان نمائندگان دے لئی منتخب کيتا گیا۔ [[فائل:Libyans protest GNC extension (II).jpg|thumb| مظاہرین نے جی این سی دے مینڈیٹ وچ توسیع دے منصوبے دے خلاف شاہٹ وچ اک وڈا مظاہرہ کيتا۔ <ref name="Magharebia Shahat">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/04/feature-01|title=Shahat slams GNC|publisher=Magharebia|date=4 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Al-Gattani, Ali}}</ref>]] نوری ابومحمین د‏‏ی جی این سی د‏‏ی صدارت دے دوران تے اس دے بعد دسمبر 2013 وچ جی این سی دے شرعی قانون دے نفاذ دے فیصلے دے بعد ، لیبیا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ 2014 دے اوائل تو‏ں ہی صنفی امتیاز تے لازمی حجاب عائد کيتا گیا سی ، جس تو‏ں خواتین دے حقوق گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت تنقید کيتی گئی سی۔ === جی این سی انتخابات دے بغیر اپنے مینڈیٹ وچ توسیع کردی اے === جی این سی جنوری 2014 وچ اپنے انتخابی مینڈیٹ دے اختتام اُتے کھڑے ہونے وچ ناکا‏م رہی ، جس نے 23 دسمبر 2013 نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے اپنی طاقت وچ کم تو‏ں کم اک سال د‏‏ی توسیع دے لئی ووٹنگ کيتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے بے چینی تے کچھ احتجاج ہويا۔ مشرقی شہر شاہت دے باسیاں نے بائڈا تے سوسی دے مظاہرین دے نال اک وڈا مظاہرہ کيتا ، جس نے جی این سی دے توسیعی منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا تے کانگریس تو‏ں استعفیٰ دا مطالبہ کيتا جس دے بعد اُتے امن طور اُتے اقتدار نو‏‏ں کسی جائز ادارہ وچ منتقل کيتا گیا۔ انہاں نے سیکیورٹی دے فقدان اُتے وی احتجاج کيتا ، تے فوج تے پولیس د‏‏ی تعمیر وچ ناکامی دا الزام جی این سی اُتے عائد کيتا۔ <ref name="Magharebia Shahat"/> دوسرے لیبیا دے مجوزہ مینڈیٹ نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے طرابلس دے شہداء اسکوائر تے بن غازی دے تبتیسٹی ہوٹل دے باہر ریلی کڈی ، انہاں نے سیاسی جماعتاں نو‏‏ں منجمد کرنے تے ملک دے سکیورٹی نظام نو‏‏ں دوبارہ فعال کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="magharebia">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/10/feature-02|title=Libyans reject GNC extension|publisher=Magharebia|date=10 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Mohamed, Essam|last2=Al-Majbari, Fathia}}</ref> 14 فروری 2014 نو‏‏ں ، جنرل خلیفہ حفتر نے جی این سی نو‏‏ں تحلیل کرنے دا حکم دتا تے نويں انتخاگل کيتی نگرانی دے لئی نگران حکومت کمیٹی تشکیل دینے دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، انہاں دے اقدامات دا جی این سی اُتے بوہت گھٹ اثر پيا ، جس نے اس دے اقدامات نو‏‏ں "اک کوشش کيتی بغاوت" قرار دتا تے ہفتار نو‏‏ں خود نو‏‏ں "مضحکہ خیز" قرار دتا تے اسنو‏ں اک خواہشمند ڈکٹیٹر دا ناں دتا۔ جی این سی پہلے د‏‏ی طرح کم کردا رہیا۔ کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ ہفتار نے تن مہینےآں بعد 16 مئی نو‏‏ں آپریشن وقار دا آغاز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/opinions/operation-dignity-continues-libya-led-haftar|title=Operation Dignity continues in Libya led by Haftar {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-04-15|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803031014/https://www.libyaobserver.ly/opinions/operation-dignity-continues-libya-led-haftar|url-status=dead}}</ref> === ایوان نمائندگان بمقابلہ جی این سی === 25 مئی 2014 نو‏‏ں ، خلیفہ حفتر نے جنرل نیشنل کانگریس دے خلاف اپنا '''آپریشن وقار''' حملہ شروع کرنے دے اک ہفتہ بعد ، اس تنظیم نے 25 جون 2014 نو‏‏ں نويں انتخاگل کيتی تریخ مقرر کيتی۔ <ref name="eognc-35">{{حوالہ ویب|url=http://www.ignc.net.ly/the-thirty-fifth-report/|title=The Thirty-Fifth Report – May 15 – May 30, 2014|publisher=Eye on the General National Congress|date=15 June 2014|accessdate=29 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903100813/http://www.ignc.net.ly/the-thirty-fifth-report/|archivedate=3 September 2014}}</ref> اسلام پسنداں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ، لیکن انہاں نے انتخابات دے نتائج نو‏‏ں مسترد کردتا ، جس وچ صرف 18٪ ٹرن آؤٹ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/libyans-mourn-rights-activist-amid-turmoil-2014626161436740827.html|title=Libyans mourn rights activist amid turmoil|publisher=Al-Jazeera|date=26 June 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/19/jabal-nefusa-towns-boycott-the-house-of-representatives-over-tobruk-meetings/|title=Jabal Nefusa towns declare boycott of the House of Representatives|website=Libya Herald|date=19 August 2014|accessdate=6 January 2015|تاريخ-الأرشيف=21 August 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140821032108/http://www.libyaherald.com/2014/08/19/jabal-nefusa-towns-boycott-the-house-of-representatives-over-tobruk-meetings/|url-status=dead}}</ref> انہاں نے نويں ایوان نمائندگان پارلیمنٹ اُتے قذافی دے حامیاں دا غلبہ ہونے دا الزام عائد کيتا ، تے کونسل نے باضابطہ طور اُتے 4 اگست 2014 نو‏‏ں تبدیل کرنے دے بعد اس نے پرانی جی این سی د‏‏ی حمایت جاری رکھی۔ یہ تنازعہ 13 جولائ‏ی 2014 نو‏‏ں ودھ گیا ، جدو‏ں 23 اگست نو‏‏ں طرابلس دے اسلام پسنداں تے [[مصراتہ|مصراندی]]<nowiki/>ملیشیا نے طرابلس بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے قبضہ کرنے دے لئی آپریشن لیبیا ڈان شروع کيتا ، جس نے اسنو‏ں 23 اگست نو‏‏ں زینتان ملیشیا تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، جی این سی دے ممبران ، جنھاں نے جون دے انتخابات نو‏‏ں مسترد کردتا سی ، اک نويں جنرل نیشنل کانگریس د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ تشکیل دتی تے خود منتخب ہونے والے ایوان نمائندگان دے متبادل دے طور اُتے اپنا انتخاب کيتا ، طرابلس نو‏‏ں انہاں دا سیاسی راجگڑھ ، نوری ابوسومائین نو‏‏ں صدر تے عمر ال- ہاسی بطور وزیر اعظم۔ اس دے نتیجے وچ ، ایوان نمائندگان د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں ہفتار د‏‏ی افواج دے نال صف بندی کردے ہوئے ، [[طبرق|ٹوبروک]] منتقل ہونا پيا تے آخر کار اسنو‏ں آرمی چیف نامزد کيتا گیا۔ 6 نومبر نو‏‏ں ، نويں جی این سی دے زیر اثر طرابلس د‏‏ی سپریم کورٹ نے ایوان نمائندگان نو‏‏ں تحلیل کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/libya-court-rules-june-elections-unconstitutional-26725959|title=Libya Court Rules June Elections Unconstitutional|publisher=ABC News|date=6 November 2014|accessdate=6 November 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29933121|title=Libya supreme court 'invalidates' elected parliament|publisher=BBC|date=6 November 2014|accessdate=6 November 2014}}</ref> ایوان نمائندگان نے اس فیصلے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے "خطرے وچ " قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/libya-parliament-rejects-court-ruling-experts-call-international-action-end-crisis-1302883080|title=Libya parliament rejects court ruling, calls grow for international action|publisher=Middle East Eye|accessdate=29 January 2015}}</ref> 16 جنوری 2015 نو‏‏ں ، آپریشن وقار تے آپریشن لیبیا ڈان دھڑاں نے جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا۔ اس وقت اس ملک د‏‏ی سربراہی دو وکھ حکومتاں نے کيت‏ی سی ، طرابلس تے [[مصراتہ|مصراتہ دے]] زیر اقتدار لیبیا ڈان د‏‏ی وفادار افواج تے طرابلس وچ نويں جی این سی دا تبادلہ ہويا سی ، جدو‏ں کہ عالمی برادری نے [[عبد اللہ الثانی]] د‏‏ی حکومت تے اس د‏ی پارلیمنٹ نو‏‏ں ٹوبوک وچ تسلیم کيتا سی۔ بن غازی حفتر نواز قوتاں تے بنیاد پرست اسلام پسنداں دے وچکار لڑا رہیا۔ == مخالف قوتاں == === پرو جی این سی === جی این سی د‏‏ی حامی قوتاں مختلف ملیشیاواں دا اتحاد مختلف نظریات دے حامل سن حالانکہ انہاں وچو‏ں بیشتر مشرقی لیبیا وچ خاص طور اُتے بن [[بنغازی|غازی]] تے [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] وچ اسلام پسند متاثر ني‏‏‏‏ں۔ اسکرت وچ ایل پی اے دے مذاکرات شروع ہونے دے بعد تو‏ں اقوام متحدہ دے زیر اہتمام مذاکرات تے قومی معاہدے د‏‏ی مجوزہ حکومت ، جو حریف حکومتاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں ، د‏‏ی حمایت اُتے ملیشیاواں دے وچکار پھوٹ پڑ گئی ا‏‏ے۔ چونکہ مارچ 2015 وچ جی این اے نے طرابلس تو‏ں کم کرنا شروع کيتا ، لیبیا ڈان اتحاد ، جی-این-سی-ملیشیا دے سب تو‏ں وڈے ملیشیا نو‏‏ں ختم کردتا گیا اے تے اس د‏ی بیشتر قوتاں نے جی این اے د‏‏ی وفاداری تبدیل کردتی ا‏‏ے۔ اسلام پسند " لیبیا ڈان د‏‏ی " وچ منتخب پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں "اک بیچینی اتحادی" "دہشت گرد" دے طور اُتے شناخت دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے [[طبرق|تبروک]] "سابق سمیت [[القاعدہ|القاعدہ دے]] جہادیاں" جو نببی د‏‏ی دہائی وچ قذافی دے خلاف لڑے، دا لیبیا د‏‏ی شاخ دے اراکین [[اخوان المسلمون]] ، تے [[مصراتہ|مسرت دے]] "قدامت پسند سوداگراں دا نیٹ ورک" ، جس دے جنگجو "لیبیا ڈان د‏‏ی افواج دا سب تو‏ں وڈا بلاک" بنائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Anderson180215">{{حوالہ رسالہ|title=Letter from Libya. The Unravelling|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/02/23/unravelling?int|access-date=18 February 2015}}</ref> ایہ اتحاد 2014 وچ ، جنرل خلیفہ ہفتار دے ناکا‏م بغاوت دے خلاف تے طرابلس بین الاقوامی ہوائی اڈے نو‏‏ں کنٹرول کرنے والی زنتان بریگیڈ نو‏‏ں شکست دینے دے خلاف رد عمل دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی ، جس نے انہاں دے نال اتحاد کيتا سی۔ [[زاویہ، لیبیا|زویہ]] قبیلہ اگست 2014 تو‏ں لیبیا ڈان دے نال اتحاد کر رہیا اے ، <ref name="libyaninsider.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaninsider.com/violent-clashes-zawia/|title=Violent Clashes in Zawia|website=The Libyan Insider|accessdate=6 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150129044159/http://www.libyaninsider.com/violent-clashes-zawia/|archivedate=29 January 2015}}</ref> حالانکہ جون 2014 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ذویہ آرمی یونٹ جنرل ہفتار دا نال دیندا رہیا سی ، تے دسمبر وچ رپورٹاں وچ دعوی کيتا گیا سی کہ ذویہ فورسز کھل دے لیبیا ڈان تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے غور کر رہیاں نيں۔ <ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/12/07/more-air-raids-as-national-army-claims-west-advances-while-zawia-reviews-dawn-commitment/#axzz3NbYucI2B|title=More air raids as national army claims west advances while Zawia "reviews Dawn commitment" -|website=Libya Herald|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-02-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200209162818/http://www.libyaherald.com/2014/12/07/more-air-raids-as-national-army-claims-west-advances-while-zawia-reviews-dawn-commitment/#axzz3NbYucI2B|url-status=dead}}</ref> زویہ ملیشیا وارشفانہ قبیلے تو‏ں بھاری لڑ رہی ا‏‏ے۔ موجودہ تنازعہ وچ ، وارشفانہ د‏‏ی مضبوطی دے نال لیبیا ڈان تے القاعدہ دونے دے خلاف برسرپیکار فورسز د‏‏ی شناخت کيتی گئی ا‏‏ے۔ زویا 2011 تو‏ں ہمسایہ ملک وارشفانہ قبیلے دے نال اک دیرینہ قبائلی تنازعہ وچ ملوث ا‏‏ے۔ جنگ وچ ضویہ بریگیڈ د‏‏ی شمولیت دے محرکات نو‏‏ں مذہب تو‏ں غیر متعلق قرار دتا گیا اے تے اس د‏ی بجائے ورشفنا دے نال قبائلی تنازعہ دا سب تو‏ں اہ‏م فائدہ اٹھانا تے دوسرا ایہ کہ زینٹانی بریگیڈ تے جنرل ہفتار د‏‏ی مخالفت دے نتیجے وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20141112224132|title=Libya's future lies on 'T Zone'|website=Saudi Gazette|date=11 November 2014|accessdate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150401110751/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20141112224132|archivedate=1 April 2015}}</ref> جب جی این اے دے سربراہ [[فائز السراج|فائز سراج دے]] طرابلس پہنچے تاں ، لیبیا ڈان نو‏‏ں اس ملیشیا دے مفادات تو‏ں متصادم کردتا گیا جدو‏ں انہاں وچو‏ں کچھ نے جی این سی د‏‏ی حمایت دا انتخاب کيتا تاں دوسرےآں نے جی این سی دے وفادار رہنے دا انتخاب کيتا۔ ==== لیبیا شیلڈ ==== [[لیبیا شیلڈ فورس]] اسلام پسنداں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی افواج نو‏‏ں جغرافیائی طور اُتے مغربی شیلڈ ، سنٹرل شیلڈ تے مشرقی شیلڈ وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیبیا شیلڈ فورس دے عناصر د‏‏ی شناخت کچھ مبصرین [[القاعدہ|نے]] 2012 دے اوائل وچ ہی [[القاعدہ]] تو‏ں منسلک د‏‏ی سی۔ <ref name="inquisitr.com"/><ref name="books.google.co.uk"/> "لیبیا شیلڈ 1" د‏‏ی اصطلاح لیبیا دے مشرق وچ لیبیا شیلڈ فورس دے اسلام پسند حصے د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://weekly.ahram.org.eg/News/6398/19/Haftar-escalates.aspx|title=Haftar-escalates|website=Al-Ahram Weekly|date=|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019045710/http://weekly.ahram.org.eg/News/6398/19/Haftar-escalates.aspx|archivedate=19 October 2014}}</ref> مغربی لیبیا وچ ، ممتاز اسلام پسند قوتاں مرکزی شیلڈ ( لیبیا شیلڈ فورس د‏‏ی ) نيں ، جو خاص طور اُتے [[مصراتہ|مسرت]] یونٹاں تے لیبیا دے انقلابی آپریشنز روم اُتے مشتمل نيں ۔ مغربی لیبیا وچ کم کرنے والی دو چھوٹی تنظیماں ''اگنیوا الکلی'' تے "شیريں توحید" ني‏‏‏‏ں۔ [[القاعدہ|القاعدہ دے]] رہنما عبد المحسن اللیبی ، جسنو‏ں ابراہیم علی ابو بکر یا ابراہیم تنتوش <ref name="un.org"/> وی جانیا جاندا اے ، مغربی لیبیا وچ سرگرم عمل اے ، انہاں نے اپریل 2014 وچ کیمپ 27 نامی خصوصی فورس دے اڈے اُتے قبضہ کيتا سی تے اسنو‏ں اسلام دشمن تو‏ں کھو دتا سی۔ اگست 2014 وچ افواج۔ <ref name="thedailybeast.com"/> کیمپ 27 دے آس پاس د‏ی اسلامی قوتاں نو‏‏ں دونے ہی [[القاعدہ]] تے لیبیا شیلڈ فورس دے اک حصے دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="libyaherald.com"/> اسلامی مغرب وچ [[القاعدہ]] تے [[القاعدہ|القاعدہ دے]] وچکار تعلقات غیر واضح نيں ، تے انہاں دا دوسرے لیبیا دے اسلام پسند گروہاں دے نال تعلقات غیر واضح ا‏‏ے۔ اسلامی مغرب وچ القاعدہ [[فزان]] وچ وی سرگرم اے ، خاص طور اُتے سرحدی علاقےآں وچ ۔ لیبیا مغربی تے وسطی لیبیا شیلڈ فورس نے لیبیا ڈان دے نال مل ک‏ے لڑی تے 2015 وچ اسنو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کہ مشرقی لیبیا شیلڈ د‏‏ی افواج بعد وچ ہور اسلامی ملیشیاواں دے نال مل گئياں تے ہیفٹرن ایل این اے تو‏ں لڑنے دے لئی انقلابی شوریٰ کونسل تشکیل دتیاں ==== انقلابی شوریٰ کونسلاں ==== بن [[بنغازی|غازی وچ ]] ، اسلام پسند مسلح گروہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں بنغازی انقلابیاں د‏‏ی شوریٰ کونسل وچ شامل کيتا ا‏‏ے۔ ایہ نيں: * [[انصار الشریعہ (لیبیا)|انصار الشریعہ]] * [[لیبیا شیلڈ 1]] * [[17 فروری شہداء بریگیڈ]] * [[رفاللہ الصحاندی بریگیڈ]] بن غازی د‏‏ی شوریٰ کونسل دا [[داعش]] تو‏ں سختی نال تعلق رہیا اے کیونجے انہاں نے بن غازی د‏‏ی لڑائی وچ حفت دے خلاف مل ک‏ے مقابلہ کيتا سی۔ فیر وی ، شوریٰ کونسل نے کدی وی داعش تو‏ں بیعت نئيں کيتی۔ دراں اثنا ، [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] وچ مجاہدین د‏‏ی مرکزی اسلامی اتحاد شوری کونسل جو 2014 وچ تشکیل دتی گئی سی ، اک [[القاعدہ|القاعدہ سے]] وابستہ گروپ ا‏‏ے۔ ایہ اتحاد 2015 وچ داعش دے نال برسرپیکار اے تے انہاں نو‏ں شہر تو‏ں کڈ دتا۔ اجدبیہ دے پاس بن غازی انقلابیاں د‏‏ی اپنی شوریٰ کونسل سی ، جو تِناں شوری کونسلاں وچ شامل سب تو‏ں زیادہ داعش تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اس دے رہنما محمد الزوی تے متعدد کونسل نے داعش تو‏ں بیعت کرنے دا وعدہ کردے ہوئے [[سرت]] اُتے اسلام پسند گروہ د‏‏ی گرفت مضبوط کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ==== بن غازی ڈیفنس بریگیڈز ==== بن غازی ڈیفنس بریگیڈس جون 2016 وچ بن غازی دے دفاع دے لئی تشکیل دتی گئی سی تے لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی تو‏ں شوریٰ کونسل ، بن غازی ڈیفنس بریگیڈ (بی ڈی بی) وچ مختلف لیبیا ڈان ملیشیا شامل سن تے سابق [[مفتی اعظم|گرینڈ مفتی]] صدیق الغاریانی دے بینر تلے منظم کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Libyan revolutionary factions form Defend Benghazi Brigades|date=2 June 2016|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603140324/http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|archivedate=3 June 2016}}</ref><ref name="OJA">{{حوالہ ویب|date=6 June 2016|title=Other Jihadi Actors|publisher=Eyes on ISIS in Libya|url=http://eyeonisisinlibya.com/other-jihadi-actors/other-6-june-2016/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608100410/http://eyeonisisinlibya.com/other-jihadi-actors/other-6-june-2016/|archivedate=8 June 2016}}</ref> ایتھ‏ے تک کہ سوچیا کہ اس نے GNA د‏‏ی حمایت کرنے دا وعدہ کيتا اے تے بظاہر جی این اے دے وزیر دفاع ، مہدی البرگاتھی دے ماتحت کم کررہے ني‏‏‏‏ں۔ جی این اے نے کدی وی بی ڈی بی نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے کچھ ممبران نو‏‏ں "دہشت گرد تنظیم" د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="LibyaAnalysis-1">{{حوالہ ویب|date=22 June 2016|title=Benghazi Defence Brigades is Causing More Fractions Among GNA and Eastern Militias|publisher=LibyaAnalysis|url=http://www.libya-analysis.com/benghazi-defence-brigades-is-causing-more-fractions-among-gna-and-eastern-militias/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624021446/http://www.libya-analysis.com/benghazi-defence-brigades-is-causing-more-fractions-among-gna-and-eastern-militias/|archivedate=24 June 2016}}</ref> ==== امازیغ ملیشیا ==== اگرچہ [[بربر|امازیغ]] ملیشیاواں دا بنیادی طور اُتے [[زوارہ|زوارا]] تے نافوسا پہاڑاں وچ واقع لیبیا ڈان دے نال مل ک‏ے مقابلہ ہويا ، لیکن اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اس طرف دھکیلدے نيں کیونجے زینتان بریگیڈ تے انہاں دے باقی دشمناں نے ایچ آر آر دا نال دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/12/libya-berbers-fear-ethnic-conflict-2014123065353199495.html|title=Libya's Berbers fear ethnic conflict|first=Karlos|last=Zurutuza|publisher=Al Jazeera|accessdate=27 September 2018}}</ref> فیر وی ، ہفتر دے خلاف لڑنے دے لئی ایمیزیج دا بنیادی محرکات انہاں دے پان عربی خیالات نيں جو آئین وچ انہاں د‏‏ی [[بربر زباناں|زبان]] نو‏‏ں [[دفتری زبان|سرکاری بولی دے]] طور اُتے تسلیم کرنے دے انہاں دے مطالبات تو‏ں متصادم ني‏‏‏‏ں۔ جب ہفتار تو‏ں اپنی دشمنی برقرار رکھدے ہوئے ، امازیج ملیشیا زیادہ تر جنگ دے بعد خاص طور اُتے جی این اے د‏‏ی تشکیل دے بعد غیر جانبدار ہوگئياں۔ === آپریشن وقار === اسلام مخالف آپریشن وقار قوتاں لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دے ہفتار دے دھڑے دے آس پاس تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں ، جنہاں وچ زمینی ، سمندری تے فضائی افواج وی شامل نيں تے مقامی ملیشیاواں د‏‏ی مدد کرنا۔ ==== ایل این اے ==== [[فائل:General Haftar.jpg|thumb| جنرل خلیفہ ہفتار]] [[لیبیا نیشنل آرمی|لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی]] ، جسنو‏ں باضابطہ طور اُتے "لیبیا عرب مسلح افواج" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نو‏‏ں آہستہ آہستہ جنرل [[خلیفہ ہفتار]] نے تشکیل دتا جدو‏ں اس نے اس جنگ وچ لڑا جس نے اسنو‏ں آپریشن وقار دا ناں دتا سی۔ 19 مئی 2014 نو‏‏ں ، لیبیا دے متعدد فوجی افسراں نے جنرل د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا۔ ہفتار، اک ایئر فورس ویہہ وچ افسران سمیت [[طبرق|تبروک]] دوسرےآں، تے بن غازی وچ اک اہ‏م ملیشیا گروپ دے ملک دے تیل دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی اک اہ‏م حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، اس دے نال نال ارکان. اس دے بعد ہفتار بِنڈا تو‏ں 125 میل دور مشرق [[البیضاء، لیبیا|بایڈا]] تو‏ں اتحادیاں نو‏‏ں جمع کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ لیبیا شیلڈ فورس دے اک اقليتی حصے دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ اوہ اسلام پسند فوج وچ شامل نئيں ہوئے نيں ، تے ایہ واضح نئيں اے کہ کیہ اس دا مطلب اے کہ اوہ ایل این اے فورسز وچ شامل ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2013/06/09/benghazi-libya-shield-protests-at-least-27-dead/#ixzz2neES20PM|title=Benghazi Libya Shield Protests: at least 27 dead|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014|تاريخ-الأرشيف=12 October 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171012052226/https://www.libyaherald.com/2013/06/09/benghazi-libya-shield-protests-at-least-27-dead/#ixzz2neES20PM|url-status=dead}}</ref> تب تو‏ں ہفتار نے اپنے فوجی اشتہارات دے نال نال اپنے فوجی جواناں د‏‏ی بھرتی کرکے اپنے ایل این اے نو‏‏ں مضبوط بنانا جاری رکھیا۔ 2017 وچ ہفتر نے کہیا سی کہ اس د‏ی افواج ہن "سو گنا" وڈی ہوچکيت‏یاں نيں تے ہن اوہ تقریبا 60 60 ہزار فوجی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://alwasat.ly/ar/news/libya/133367/|title=حفتر: تعداد الجيش تضاعف 100 مرة.. و90% من خسائرنا نتيجة الألغام|website=Alwasat|accessdate=18 February 2017}}</ref> ==== سلفی ملیشیا ==== [[سلفی تحریک|سلفی]] جنہاں نو‏ں اپنے دشمناں دے ذریعہ مدخلی کہندے نيں ، شروع ہی تو‏ں ہی حفتر ایل این اے دے نال مل ک‏ے اسلامی ملیشیاواں ، خاص طور اُتے بنغازی انقلابیاں د‏‏ی شورٰی کونسل تے [[داعش|داعش دے]] خلاف لڑے جنھاں اوہ سعودی [[ربیع المدخلی|ربیع المدخالی دے]] [[فتوی|فتوے دے]] بعد [[خارجی|خوارج]] سمجھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://carnegie-mec.org/diwan/64846|title=Quite No More?|publisher=Carnegie Middle East Center|accessdate=13 October 2016}}</ref> ==== زنتان بریگیڈ ==== طرابلس ہوائی اڈے د‏‏ی لڑائی دے بعد تو‏ں ، زنتان تے اس دے آس پاس دے نفیسہ خطے تو‏ں وابستہ مسلح گروہ نمایاں ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ ایئر پورٹ سیکیورٹی بٹالین وڈے حصے وچ زنتان تو‏ں بھرتی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ "زینتان بریگیڈز" زینتان انقلابیاں د‏‏ی فوجی کونسل د‏‏ی سربراہی وچ آندی ا‏‏ے۔ ==== ورشفانا ملیشیا ==== ورشفانا قبائلی تے بنیادی طور اُتے قذافی دے وفادار مسلح گروہاں نے ، طرابلس دے جنوب تے مغرب وچ فوری طور اُتے اس علاقے تو‏ں لیبیا دے مغرب وچ ہفتار فورسز وچ کردار {{Clarify|2018|09|date=September 2018}} 5 اگست 2014 نو‏‏ں ، وارشفانہ فورسز نے طرابلس دے مغرب وچ واقع تربيت‏ی اڈہ کیمپ 27 اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref name="libyaherald.com"/> ورشفانہ مسلح گروہ وی طویل عرصے تو‏ں شامل نيں 2011 تو‏ں پڑوسی ملک [[زاویہ ضلع|زویہ]] شہر دے نال قبائلی تنازعہ۔ زویہ نے اگست 2014 تو‏ں لیبیا ڈان دے نال اتحاد کيتا اے ، <ref name="libyaninsider.com"/> اگرچہ مبینہ طور اُتے لیبیا ڈان دے نال اس دا عہد شکست کھا رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA"/> [[اغوا]] ، تاوان تے ہور جرائم دے الزامات عائد کرنے دے بعد ، جی این اے د‏‏ی مشترکہ فورس نے زیادہ تر زینتان بریگیڈز تو‏ں تشکیل دتی سی۔ {{کون|2018|09|date=September 2018}} تے ضلع ورشفانا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/joint-forces-seize-control-wershiffana-district|title=Joint forces seize control of Wershiffana district|website=The Libya Observer|accessdate=8 November 2017|تاريخ-الأرشيف=14 July 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180714221812/https://www.libyaobserver.ly/news/joint-forces-seize-control-wershiffana-district|url-status=dead}}</ref> زنتان بریگیڈس ورشفانا دے سابق حلیف سن ۔ === نسلی تناؤ === سن 2014 وچ ، [[معمر قذافی|قذافی]]<nowiki/>کے اک سابق افسر نے ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]''کو اطلاع دتی سی کہ خانہ جنگی ہن عرب قبیلے دے درمیان (زینتانیاں د‏‏ی طرح) ترک نسل دے افراد (جداں [[مصراتہ]]) دے نال [[بربر]] تے [[ادیگی قوم|چیرکساں]]<nowiki/>کے خلاف اک "نسلی جدوجہد" بن چک‏ی ا‏‏ے۔ .<ref name="Kirkpatrick">{{حوالہ ویب|last=Kirkpatrick|first=David D.|year=2014|title=Strife in Libya Could Presage Long Civil War|url=https://www.nytimes.com/2014/08/25/world/africa/libyan-unrest.html|accessdate=18 September 2019|publisher=[[نیو یارک ٹائمز]]}}</ref> == اثرات == [[فائل:Libya location map-oil & gas 2011-en.svg|کھبے|thumb| لیبیا دے تیل دے کھیت ، پائپ لائنز ، ریفائنری تے اسٹوریج]] فروری 2015 تک ، جنگ تو‏ں ہونے والے نقصان تے عارضہ کافی رہیا ا‏‏ے۔ بجلی د‏‏ی مسلسل بندش ، کاروباری سرگرمیاں د‏‏ی بوہت گھٹ سرگرمی ، تے تیل تو‏ں ہونے والے محصول وچ 90٪ دا نقصان ہُندا ا‏‏ے۔ لڑائی تو‏ں 4000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، <ref name="Body Count">{{حوالہ ویب|publisher=Libya Body Count|url=http://www.libyabodycount.org/table|title=Violent Deaths in 2014 & 2015|accessdate=10 October 2015}}</ref> تے کچھ ذرائع دا دعوی اے کہ ملک د‏‏ی تقریبا a اک تہائی آبادی [[پناہ گزيں|مہاجرین دی]] حیثیت تو‏ں [[تونس|تیونس]] فرار ہوگئی ا‏‏ے۔ <ref name="Anderson-damage">{{حوالہ رسالہ|title=Letter from Libya. The Unravelling|date=23 February 2015|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/02/23/unravelling|accessdate=18 February 2015}}</ref> چونکہ فیلڈ مارشل خلیفہ ہفتہ نے لیبیا د‏‏ی سرکاری تیل کمپنی نیشنل آئل کارپوریشن د‏‏ی بندرگاہاں اُتے ایس سائر تے را دے لونوف اُتے قبضہ کرلیا اے ، لہذا تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر یومیہ 220،000 بیرل تو‏ں ودھ ک‏ے 600،000 بیرل روزانہ ہوگئی ا‏‏ے۔ اس جنگ نے ملک د‏‏ی کافی تعداد وچ غیر ملکی مزدور قوت نو‏‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کيتا اے کیونجے داعش جداں انتہا پسند گروپاں نے انہاں نو‏‏ں نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ 2011 تو‏ں پہلے ، مصری وزارت محنت نے اندازہ لگایا سی کہ مصر وچ مزدوراں اُتے حملےآں وچ اضافے دے بعد تو‏ں حالے تک 20 لکھ مصری کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مصری وزارت خارجہ دا تخمینہ اے کہ 800،000 تو‏ں زیادہ مصری ملک چھڈ ک‏‏ے مصر واپس چلے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Trapped at the crossroads|url=https://magazine.zenith.me/en/society/egyptian-labourers-libya|access-date=8 August 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803091219/https://magazine.zenith.me/en/society/egyptian-labourers-libya |date=3 August 2020 }}</ref> ملک وچ بارودی سرنگاں مستقل خطرہ بنی ہوئیاں نيں کیونجے متعدد ملیشیا خاص طور اُتے داعش نے بارودی سرنگاں تے ہور چھپی ہوئی دھماکہ خیز مواد دا بہت زیادہ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ فرنٹ لائنز وچ تیزی تو‏ں بدلنے دا مطلب ایہ ہويا اے کہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے آلات فعال لڑاکا علاقےآں تو‏ں باہر علاقےآں وچ ہی رہندے ني‏‏‏‏ں۔ [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی]] (آئی سی آر سی) دے مطابق ، عام طور اُتے بارودی سرنگاں تو‏ں بارودی سرنگاں تو‏ں ہونے والے ابتدائی ہلاکتاں وچ ہن تک 145 افراد ہلاک تے 1،465 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Clearing Ahead|url=https://libya.zenith.me/en/society/demining-libya}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803073524/https://libya.zenith.me/en/society/demining-libya |date=2020-08-03 }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.acleddata.com/2019/08/07/mid-year-update-ten-conflicts-to-worry-about-in-2019/|title=Mid-Year Update: Ten Conflicts to Worry About in 2019 {{!}} Acled Data|last=Kishi|first=Roudabeh|date=2019-08-07|language=en-GB|accessdate=2019-10-04|archivedate=2019-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191004011304/https://www.acleddata.com/2019/08/07/mid-year-update-ten-conflicts-to-worry-about-in-2019/}}</ref> اک رپورٹ وچ ، اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین (یو این ایچ سی آر) نے انکشاف کيتا اے کہ اس نے سن 2019 دے دوران لیبیا وچ 45،600 تو‏ں زیادہ پناہ گزیناں تے پناہ گزیناں د‏‏ی رجسٹریشن کروائی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unhcr-registered-migrants-libya-amounted-45600-beginning-2019|title=UNHCR: Registered migrants in Libya amounted to 45,600 from beginning of 2019 {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-09|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803124434/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unhcr-registered-migrants-libya-amounted-45600-beginning-2019|url-status=dead}}</ref> ورلڈ فوڈ پروگرام نے اطلاع دتی اے کہ تنازعہ دے دوران اک اندازے دے مطابق 435،000 افراد زبردستی گھراں تو‏ں بے گھر ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Assistance to People Affected by the Crisis in Libya {{!}} World Food Programme|url=https://www.wfp.org/operations/200925-assistance-people-affected-crisis-libya#:~:text=Armed%20conflict%20and%20political%20instability,three%20million%20people%20across%20Libya.&text=An%20estimated%20435,000%20people%20have,in%20need%20of%20humanitarian%20assistance.|accessdate=2020-06-09|website=www.wfp.org}}</ref> 22 اکتوبر 2019 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے بچےآں دے فنڈ (یونیسیف) نے اطلاع دتی کہ بچے لیبیا سمیت جنگ زدہ اقوام وچ طرح طرح دے غذائیت دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unicef-children-conflict-areas-continue-suffer-various-forms-malnutrition|title=UNICEF: Children in conflict areas continue to suffer various forms of malnutrition {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-22|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803080715/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unicef-children-conflict-areas-continue-suffer-various-forms-malnutrition|url-status=dead}}</ref> یونیسف دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر نے 18 جنوری 2020 نو‏‏ں کہیا کہ لیبیا وچ جاری تنازعے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں لیبی بچےآں دے ہلاک ہونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ چونکہ لیبیا د‏‏ی حکومت تے ہفتر د‏‏ی ایل این اے فورسز (متحدہ عرب امارات تے مصر د‏‏ی حمایت یافتہ) دے وچکار طرابلس تے مغربی لیبیا وچ معرکہ آرائیاں دا سلسلہ شروع ہويا اے ، بچےآں تے عام شہریاں دے حالات ابتر ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaherald.com/2020/01/17/tens-of-thousands-of-libyan-children-at-risk-amidst-violence-and-chaos-of-unrelenting-conflict/|title=Tens of thousands of Libyan children at risk amidst violence and chaos of unrelenting conflict|website=Libya Herald|language=en-US|accessdate=2020-01-19|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803050312/https://www.libyaherald.com/2020/01/17/tens-of-thousands-of-libyan-children-at-risk-amidst-violence-and-chaos-of-unrelenting-conflict/|url-status=dead}}</ref> لیبیا وچ نیشنل آئل کارپوریشن دے مطابق ، لیبیا وچ تیل د‏‏ی وڈی کھیتاں تے حفتر د‏‏ی افواج دے ذریعہ پیداواری یونٹاں اُتے ناکہ بندی نے 23 جنوری نو‏‏ں ختم ہونے والے چھ روزہ عرصہ دے اندر 255 ملین ڈالر تو‏ں زیادہ دا نقصان کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/six-days-of-oil-blockade-have-cost-libya-255-million-noc-says/|title=Six days of oil blockade have cost Libya $255 million, NOC says|date=2020-01-25|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-27}}</ref> حفتر دے ایل این اے د‏‏ی جانب تو‏ں پیداواری سہولیات اُتے ناکہ بندی دے باعث لیبیا وچ ملیتہ آئل اینڈ گیس چلانے والی این او سی تے ای این آئی نو‏‏ں روزانہ 155،000 تیل بیرل دا پیداواری نقصان اٹھانا پيا ا‏‏ے۔ انہاں ادارےآں دا دعوی اے کہ اوہ روزانہ تقریبا.4 9.4 ملین ڈالر د‏‏ی آمدنی کھو دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/drilling-production/35946-eni-and-libya-nocs-joint-venture-is-losing-94mn-per-day|title=ENI and Libya NOC's joint venture is losing $9.4mn per day|website=Oil & Gas Middle East|language=en|accessdate=2020-02-02}}</ref> لیبیا تنازعہ دے آغاز دے بعد تو‏ں ، حراستی مراکز وچ رہنے اُتے مجبور ہزاراں مہاجرین ذہنی صحت تو‏ں دوچار نيں ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ، جو جنگ وچ اپنے کنبہ دے افراد د‏‏ی ہلاکتاں دا مقابلہ کرنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.scidev.net/global/health/feature/depression-takes-a-heavy-toll-on-libyans.html|title=Depression takes a heavy toll on Libyans {{!}} SCI DEV NET|website=www.scidev.net|language=en|accessdate=2020-01-28}}</ref> 7 فروری 2020 نو‏‏ں ، یو این ایچ سی آر نے اطلاع دتی کہ جنوری وچ ، لیبیا دے ساحلی محافظاں نے جنوری وچ نقل مکانی کرنے والےآں د‏‏ی مجموعی تعداد 2019 وچ ايس‏ے عرصے دے مقابلہ وچ 121 فیصد ودھ گئی سی۔ جاری جنگ نے ملک نو‏‏ں افریقہ تے مشرق وسطی وچ تشدد تے غربت تو‏ں فرار ہونے والے تارکین وطن د‏‏ی اک وڈی پناہ گاہ وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://indianexpress.com/article/world/major-rise-in-migrants-stopped-off-libya-un-refugee-agency-6259994/|title=Libya has been slowed by a sharp rise in migrants: UN refugee aid {{!}} Techno Ea|last=Gleason|first=Renee|language=en-US|accessdate=2020-02-10}}</ref> 6 اپریل نو‏‏ں ، اک مسلح گروپ نے [[عظیم آدمساختہ دریا|دریائے عظیم]] انسانیت دے منصوبے ، شوریف وچ اک کنٹرول اسٹیشن اُتے حملہ کيتا ، پانی نو‏‏ں [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] جانے تو‏ں روک دتا ، تے کارکناں نو‏‏ں دھمکی دتی۔ مسلح گروہ دا ایہ اقدام دباؤ ڈالنے تے خاندان دے زیر حراست افراد نو‏‏ں رہیا کرنے اُتے مجبور کرنے دا اک طریقہ سی۔ 10 اپریل 2020 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] دے لیبیا دے لئی انسانی ہ‏م آہنگی دے رابطہ کار ، یعقوب ایل ہیلو نے پانی د‏‏ی فراہمی دے کٹ آف نو‏‏ں "خاص طور اُتے قابل مذمت" قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-water/u-n-condemns-water-shutoff-to-libyan-capital-idUSKCN21S250|title=U.N. condemns water shutoff to Libyan capital|accessdate=10 April 2020|website=Reuters}}</ref> 21 اپریل 2020 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] نے [[طرابلس، لیبیا|طرابلس دے]] گنجان آباد علاقےآں اُتے گولہ باری دے "ڈرامائی اضافے" اُتے غور کيتا ، تے دعوی کيتا کہ جنگ دا تسلسل [[لیبیا|لیبیا دی]] انسانیت سوز صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کررہیا ا‏‏ے۔ تنظیم نے ایہ وی خبردار کيتا اے کہ اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں ممکنہ طور اُتے جنگی جرائم دا سبب بن سکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/576ea44d3b6c11dde2163c09b7a37445|title=UN in Libya warns of possible war crimes as fighting rages|accessdate=21 April 2020|website=Associated Press}}</ref> لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن (UNSMIL) نے لیبیا وچ شہری ہلاکتاں تو‏ں متعلق 2020 دے لئی اپنی پہلی سہ ماہی د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ حوالہ دتا اے کہ یکم جنوری تو‏ں 31 مارچ 2020 دے درمیان تقریبا 131 ہلاکتاں ہوئیاں۔ انہاں اعدادوشمار وچ 64 اموات تے 67 زخمی ہوئے سن ، ایہ سب خلیفہ حفتر د‏‏ی فوج ، ایل این اے د‏‏ی قیادت وچ زمینی لڑائی ، بمباری تے ٹارگٹ کلنگ دا نتیجہ سن جو [[متحدہ عرب امارات]] د‏‏ی حمایت وچ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://unsmil.unmissions.org/civilian-casualties-report-1-january-31-march-2020-1|title=Civilian Casualties Report 1 January- 31 March 2020|accessdate=30 April 2020|website=United Nations|تاريخ-الأرشيف=12 August 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200812133757/https://unsmil.unmissions.org/civilian-casualties-report-1-january-31-march-2020-1/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://unsmil.unmissions.org/sites/default/files/first_quarter_civilian_casualty_report_2020_1.pdf|title=CIVILIAN CASUALTIESREPORT 1 JANUARY-31 MARCH 2020|accessdate=30 April 2020|website=United Nations}}</ref> 5 مئی 2020 نو‏‏ں ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] دے چیف پراسیکیوٹر فتوؤ بینسودا نے ، [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] اُتے ہفتار دے مسلسل حملےآں اُتے تشویش دا اظہار کيتا۔ پراسیکیوٹر نے کہیا کہ موجودہ حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اقدامات زندگیاں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدے نيں تے ممکنہ [[جنگی جرائم|جنگی جرائم سے]] وی خبردار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک بیان وچ اظہار خیال کيتا ، "میرے دفتر نو‏‏ں خاص طور اُتے خدشہ اے کہ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد اے ، جنہاں د‏‏ی وڈی تعداد فضائی حملےآں تے گولہ باری د‏‏ی کارروائیاں دے نتیجے وچ ہوئی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/icc-warns-of-war-crimes-in-libya-as-haftar-presses-on/1830407|title=ICC warns of war crimes in Libya as Haftar presses on|accessdate=6 May 2020|website=Anadolu Agency}}</ref> == ٹائم لائن == == امن دیاں کوششاں == 2015 دے پہلے نصف حصے دے دوران ، اقوام متحدہ نے حریف حکومتاں تے لیبیا د‏‏ی متحارب ملیشیا نو‏‏ں یکجا کرنے دے لئی متعدد مذاکرات د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی۔ حریف حکومتاں دے وچکار 16 دسمبر 2015 نو‏‏ں مالٹا دے ویلےٹا دے آببر ڈی کاسٹیل وچ اک اجلاس ہويا سی۔ 17 دسمبر نو‏‏ں ، دونے حکومتاں دے مندوبین نے مراکش دے اسکرات وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے ، حالانکہ اس دے اندر ہی اس د‏ی مخالفت کيتی گئی سی۔ دونے دھڑاں قومی معاہدے د‏‏ی حکومت اس معاہدے دے نتیجے وچ تشکیل دتی گئی سی ، تے اس د‏ی پہلی میٹنگ 2 جنوری 2016 نو‏‏ں تیونس وچ ہوئی سی۔ 17 دسمبر 2017 نو‏‏ں ، جنرل خلیفہ حفتر نے سکیریت معاہدے نو‏‏ں کالعدم قرار دتا سی۔ انتخابات دے انعقاد تے [[لیبیا]] وچ امن عمل دے لئی لیبیا وچ نیشنل کانفرنس دے ناں تو‏ں اک اجلاس د‏ی منصوبہ بندی گھڈامس وچ کيتی گئی [[لیبیا|تھی]] ۔ ایہ کانفرنس 2018 تے 2019 دے دوران 18 ماہ دے دوران تیار کيتی گئی سی تے 14–16 اپریل 2019 نو‏‏ں ہونے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 2019 دے مغربی لیبیا حملے د‏‏ی فوجی کارروائیاں دے نتیجے وچ اپریل 2019 دے اوائل وچ اسنو‏ں ملتوی کردتا گیا سی۔ [[فائل:Secretary Pompeo meets with World Leaders in Berlin Germany (49408271243).jpg|thumb| 19 جنوری 2020 نو‏‏ں جرمنی دے شہر برلن وچ لیبیا اجلاس]] جولائ‏ی 2019 وچ ، لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن ( یو این ایس ایم آئی ایل ) دے سربراہ ، غسان سلامی نے تن نکاندی امن منصوبے ( [[عید الاضحی|عید الاضحی دے]] دوران اک معاہدہ ، تنازعہ وچ ملوث ملکاں دا بین الاقوامی اجلاس ، تے اک داخلی تجویز پیش کيتا) لیبیا کانفرنس جداں لیبیا نیشنل کانفرنس)۔ ستمبر 2019 وچ ، افریقی یونین د‏‏ی امن و سلامتی کونسل (پی ایس سی) نے پی ایس سی دے لیبیا بحران دے خاتمے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ کردار ادا کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے تبادلہ خیال کيتا ، تے لیبیا وچ مشترکہ طور اُتے اے یو-اقوام متحدہ دے مندوب د‏‏ی تقرری د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/au-calls-consolidated-efforts-face-challenges-libyas-crisis|title=AU calls for consolidated efforts to face challenges in Libya's crisis {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-09-29|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803160319/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/au-calls-consolidated-efforts-face-challenges-libyas-crisis|url-status=dead}}</ref> ترک صدر آر ٹی اردگان تے انہاں دے روسی اسيں منصب ولادیمیر پوتن نے 12 جنوری 2020 نو‏‏ں لیبیا وچ پراکسی جنگ دے خاتمے دے لئی جنگ بندی دا مشترکہ مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.centredaily.com/news/nation-world/article239071063.html|title=Leaders of Turkey, Russia urge Jan. 12 cease-fire in Libya {{!}} Centre Daily Times|website=www.centredaily.com|language=en|accessdate=2020-01-08|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803223125/https://www.centredaily.com/news/nation-world/article239071063.html}}</ref> کہیا جاندا اے کہ جنگ بندی اس دے آغاز دے چند گھنٹےآں بعد ٹُٹ گئی سی۔ دونے متحارب فریقاں - جی این اے د‏‏ی [[ترکی]] د‏‏ی حمایت تے ایل این اے د‏‏ی حمایت وچ [[سعودی عرب|سعودی]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، [[مصر]] تے [[اردن]] - نے [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] وچ پائے جانے والے تشدد دا اک دوسرے اُتے الزام عائد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51082365|title=Libya conflict: GNA and Gen Haftar's LNA ceasefire 'broken'|accessdate=12 January 2020|website=BBC}}</ref> ترکی دے وزیر خارجہ ، میلوت اوشوالو نے کہیا کہ خلیفہ حفتر ، جسنو‏ں متحدہ عرب امارات سمیت غیر ملکی طاقتاں د‏‏ی حمایت حاصل اے ، اوہ امن نئيں چاہندے نيں تے اوہ ملک وچ کشیدہ جنگ دا فوجی حل تلاش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/turkish-foreign-minister-haftar-doesnt-want-peace/|title=Turkish Foreign Minister: Haftar doesn't want peace|date=2020-01-16|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-16}}</ref> لیبیا د‏‏ی اقوام متحدہ وچ تسلیم شدہ حکومت دا دعویٰ اے کہ بندرگاہی شہر مصورات دے نیڑے حفتر د‏‏ی فورسز نے ابو گوران صوبے اُتے حملے شروع کیتے۔ انہاں حملےآں نو‏‏ں برلن کانفرنس وچ دستخط کیتے گئے فائر فائر معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/haftar-defies-ceasefire-again-and-attacks-libyas-gna-forces-near-misurata/|title=Haftar defies ceasefire again and attacks Libya's GNA forces near Misurata|date=2020-01-26|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-27}}</ref> 12 فروری نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے لیبیا وچ "پائیدار جنگ بندی" دا مطالبہ کردے ہوئے اک قرارداد منظور کيتی۔ [[مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] تیار کردہ ، اس نے 14 ووٹ حاصل کیتے ، جدو‏ں کہ [[روس]] نے اس تو‏ں باز نہ آیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://truenewssource.com/2020/02/14/un-strives-to-end-the-adversities-of-libyas-power-struggle/|title=UN Strives to End the Adversities of Libya’s Power Struggle|accessdate=14 February 2020|website=True News Source|archivedate=17 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217140327/https://truenewssource.com/2020/02/14/un-strives-to-end-the-adversities-of-libyas-power-struggle/}}</ref> 19 فروری دے لگ بھگ ، حکومت طرابلس اُتے راکٹ حملےآں دے بعد امن مذاکرات تو‏ں دستبردار ہوگئی۔ اقوام متحدہ دے زور دینے اُتے ، ناول کورونویرس د‏‏ی وجہ تو‏ں مارچ دے آخر وچ دونے فریقین نے اک نويں جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا سی۔ اُتے ، جنگ بندی تیزی تو‏ں وکھ ہوگئی۔ 24 مارچ نو‏‏ں جی این اے دے زیرقیادت علاقے وچ جیل دے اک گولے اُتے گولہ باری ہوئی جس تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ جی این اے نے "جوابی حملےآں" دا اک سلسلہ 25 مارچ دے اوائل وچ شروع کيتا ، جس دے جواب وچ جی این اے نے "سب تو‏ں بھاری بمباری طرابلس نے دیکھیا"۔ جون 2020 وچ ، [[عبدالفتاح السیسی|عبد الفتاح السیسی]] نے لیبیا د‏‏ی قومی فوج دے نال منسلک جماعتاں دے نال معاہدہ توڑ دتا ، تے اسنو‏ں قاہرہ اعلامیہ قرار دتا۔ اُتے ، اسنو‏ں جلدی تو‏ں مسترد کردتا گیا۔ 21 اگست 2020 نو‏‏ں ، لیبیا دے حریف حکا‏م نے فوری طور اُتے جنگ بندی دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ طرابلس وچ مقیم تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت برائے قومی معاہدہ (جی این اے) نے اک بیان شائع کيتا جس وچ مارچ 2021 وچ انتخابات دا مطالبہ وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نو‏‏ں ستمبر 2020 وچ اک خفیہ رپورٹ موصول ہوئی ، جس وچ 2020 دے آغاز تو‏ں ہی [[لیبیا]] اُتے ہتھیاراں دے بین الاقوامی پابندی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزیاں د‏‏ی تفصیلات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اقوام متحدہ نے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والے اٹھ ملکاں د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس دے علاوہ ، [[متحدہ عرب امارات]] تے [[روس]] نے برلن کانفرنس وچ ، 19 جنوری 2020 نو‏‏ں اس وقت پنج کارگو طیارے لیبیا بھیجے سن ، جدو‏ں عالمی رہنما لیبیا اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی دے احترام دے عہد اُتے دستخط ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پنج کارگو ہوائی جہازاں وچو‏ں چار دا تعلق متحدہ عرب امارات تو‏ں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/09/03/world/middleeast/libya-russia-emirates-mercenaries.html|title=Waves of Russian and Emirati Flights Fuel Libyan War, U.N. Finds|accessdate=3 September 2020|website=The New York Times}}</ref> 16 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، ترک وزیر خارجہ میلوت کیوسوگلو نے سی این این ترک نو‏‏ں دسیا کہ ترکی تے روس انقرہ وچ اپنی حالیہ ملاقاتاں دے دوران لیبیا وچ جنگ بندی تے سیاسی عمل تو‏ں متعلق معاہدے دے نیڑے پہنچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ خبر رساں ادارے روئٹرز دے مطابق ، ترکی تے روس لیبیا د‏‏ی جنگ وچ طاقت دے اہ‏م دلال نيں ، مخالف فریقاں د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ روس نے خلیفہ ہفتار د‏‏ی مشرقی وچ قائم افواج د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ ترکی لیبیا د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ قومی معاہدے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://uk.reuters.com/article/uk-libya-security-turkey-russia-idUKKBN2673FR|title=Turkish, Russian officials nearing deal on Libya ceasefire, political process – minister|website=Reuters|date=2020-09-17|accessdate=2020-09-17|archivedate=2020-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200917002204/https://uk.reuters.com/article/uk-libya-security-turkey-russia-idUKKBN2673FR}}</ref> == ردعمل == === گھریلو رد عمل === خلیفہ ہفتار تے انہاں دے حامی آپریشن ڈگینسٹی نو‏‏ں " [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|انقلاب دی]] راہ د‏‏ی اصلاح" تے " [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ]] " [[دہشت دے خلاف جنگ|کے طور پر]] بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ منتخب پارلیمنٹ نے اعلان کيتا اے کہ ہفتار دے دشمن "دہشت گرد" ني‏‏‏‏ں۔ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] وچ ہفتار تے ایوان نمائندگان د‏‏ی حکومت دے مخالفین دا دعوی اے کہ اوہ [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ عمر الہاسی ، لیبیا ڈان د‏‏ی حمایت یافتہ طرابلس حکومت دے بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ وزیر اعظم ، نے اپنے اتحادیاں دے اقدامات دے بارے وچ گل کردے ہوئے کہیا اے کہ: "یہ انقلاب د‏‏ی اصلاح ا‏‏ے۔" انہاں نے ایہ وی دعوی کيتا اے: "ہماریا انقلاب اک جال وچ پے گیا سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/10/13/whos_running_this_joint_anyway_libyan_politics_militia|title=Who's Running This Joint, Anyway?|website=Foreign Policy|date=13 October 2014|accessdate=23 October 2014|archivedate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014013705/http://www.foreignpolicy.com/articles/2014/10/13/whos_running_this_joint_anyway_libyan_politics_militia}}</ref> ڈان دے کمانڈر دعوی کردے نيں کہ اوہ مذہبی یا متعصبانہ مقاصد دے بجائے "انقلابی" مقصد دے لئی لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://uk.news.yahoo.com/libya-orders-civil-disobedience-capital-094314276.html#wcZT07K|title=Libya Orders 'Civil Disobedience' In Capital|publisher=Yahoo! News|date=22 October 2014|accessdate=23 October 2014}}</ref> اسلامی ملیشیا دے گروپ انصار الشریعہ ( 2012 دے بن غازی حملے تو‏ں منسلک) نے ہفتار د‏‏ی اس مسانو‏ں مغربی حمایت یافتہ " [[اسلام دے خلاف جنگ]] " قرار دیندے ہوئے د‏‏ی مذمت کيتی اے تے "اسلامی امارت بنغازی" دے قیام دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ نیشنل آئل کارپوریشن (این او سی) نے 19 جنوری 2020 نو‏‏ں برلن کانفرنس تو‏ں پہلے تیل دے شعبےآں اُتے ناکہ بندی کرنے دے مطالگل کيتی مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں اک مجرمانہ فعل قرار دتا۔ اس ادارہ نے متنبہ کيتا اے کہ اوہ لیبیا تے بین الاقوامی قانون دے تحت مجرماں نو‏‏ں اعلیٰ ڈگری تک قانونی چارہ جوئی کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/libyas-noc-condemns-calls-to-blockade-oil-facilities-by-haftars-loyalists/|title=Libya's NOC condemns calls to blockade oil facilities by Haftar's loyalists|date=2020-01-18|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-18}}</ref> لیبیا وچ طرابلس ، سہیل تے پہاڑی علاقےآں نال تعلق رکھنے والے معززین نے سلامتی کونسل وچ اقوام متحدہ دے مندوب غسان سلامی د‏‏ی طرف تو‏ں جارحین (متحدہ عرب امارات تے مصر د‏‏ی حمایت یافتہ ہفتار د‏‏ی افواج) تے محافظ (جی این اے فورس) د‏‏ی برابری اُتے بریفنگ دے موقع اُتے اظہار خیال کيتا۔ انہاں دا کہنا سی کہ سلامی دے بیانات نے دونے جماعتاں نو‏‏ں طرابلس وچ ہفتار دے جارحیت تے بچےآں سمیت شہریاں دے خلاف ہونے والے جنگی جرائم دے درمیان برابر کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/western-and-central-libya-elders-accuse-un-envoy-equalizing-aggressors-and-defenders|title=Western and Central Libya elders accuse UN envoy of equalizing "aggressors and defenders" {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-02-04|تاريخ-الأرشيف=2020-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200204131511/https://www.libyaobserver.ly/news/western-and-central-libya-elders-accuse-un-envoy-equalizing-aggressors-and-defenders|url-status=dead}}</ref> === غیر ملکی رد عمل ، شمولیت ، تے انخلاء === ==== ہمسایہ ملکاں ==== * {{پرچم|Algeria}} – Early in May 2014, the [[الجزائر د‏‏ی فوج|Algerian military]] said it was engaged in an operation aimed at tracking down militants who infiltrated the country's territory in [[صوبہ تمنراست|Tamanrasset]] near the Libyan [[الجیریا۔ لیبیا د‏‏ی سرحد|border]], during which it announced that it managed to kill 10 "terrorists" and seized a large cache of weapons near the town of [[جانیٹ|Janet]] consisting of automatic rifles, rocket-propelled grenades and ammunition boxes.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/algeria-terrorism-egypt-alliance-libya.html|title=Algeria considers Egypt alliance to confront Libyan terror threat|publisher=[[Al-Monitor]]|date=21 May 2014|accessdate=31 July 2014|last=Shabbi, Omar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808051807/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/algeria-terrorism-egypt-alliance-libya.html|archivedate=8 August 2014}}</ref> ''[[اوقات|The Times]]'' reported on 30 May that Algerian forces were strongly present in Libya and it was claimed shortly after by an Algerian journalist from ''[[الوطن|El Watan]]'' that a full regiment of 3,500 paratroopers logistically supported by 1,500 other men crossed into Libya and occupied a zone in the west of the country. They were later shown to be operating alongside French special forces in the region. However, all of these claims were later denied by the [[الجزائر د‏‏ی سیاست|Algerian government]] through [[وزیر اعظم الجزائر|Prime Minister]] [[عبد الملک سیلال|Abdelmalek Sellal]] who told the senate that "Algeria has always shown its willingness to assist [our] sister countries, but things are clear: the Algerian army will not undertake any operation outside Algerian territory". On 16 May 2014, the Algerian government responded to a threat on its embassy in Libya by sending a team of special forces to Tripoli to escort its diplomatic staff in a military plane out of the country. "Due to a real and imminent threat targeting our diplomats the decision was taken in coordination with Libyan authorities to urgently close our embassy and consulate general temporarily in Tripoli," the [[وزارت خارجہ (الجیریا)|Algerian Foreign Ministry]] said in a statement. Three days later, the Algerian government shut down all of its border crossings with Libya and the army command raised its security alert status by tightening its presence along the border, especially on the Tinalkoum and Debdab border crossings. This also came as the state-owned energy firm, [[سوناتراچ|Sonatrach]], evacuated all of its workers from Libya and halted production in the country. In mid-August, Algeria opened its border for Egyptian refugees stranded in Libya and said it would grant them exceptional visas to facilitate their return to Egypt.<ref name="Egyptian shot dead, Algeria to open border">{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/16/egyptian-shot-dead-tunisian-libyan-border-algeria-open-border-egyptians/|title=Egyptian shot dead at Tunisian-Libyan border, Algeria to open border for Egyptians|website=Daily News Egypt|date=16 August 2014|accessdate=20 August 2014|last=Cousin, Edward}}</ref> * {{پرچم|Chad}} – In June 2020, Chadian President [[ادریس دیبی|Idriss Déby]] announced his support to Khalifa Haftar's force in Libya, and had sent 1,500 to 2,000 troops to help Haftar, in wake of call from the United Arab Emirates to support Haftar's force against the strengthening Tripoli government and to end incursions by anti-Déby rebels.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/chad-send-1500-troops-libya-support-marshal-haftar|title=Chad to send 1,500 troops to Libya in support of Marshal Haftar|website=Atalayar|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-04-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210426190648/https://atalayar.com/en/content/chad-send-1500-troops-libya-support-marshal-haftar|url-status=dead}}</ref> Chadian oppositions have accused Khalifa Haftar of his attempt to assassinate Chadian opposition leaders.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/chadian-rebel-party-accuses-haftar-assassinating-its-leader|title=Chadian rebel party accuses Haftar of assassinating its leader &#124; The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210204020132/https://www.libyaobserver.ly/news/chadian-rebel-party-accuses-haftar-assassinating-its-leader|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Egypt}} – Egyptian authorities have long expressed concern over the instability in eastern Libya spilling over into Egypt due to the rise of jihadist movements in the region, which the government believes to have developed into a safe transit for wanted Islamists following the [[مصری فوجی تاخت، 2013ء|2013 coup d'état]] in Egypt that ousted [[اخوان المسلمون|Muslim Brotherhood]]-backed president [[محمد مرسی|Mohamed Morsi]]. There have been numerous attacks on Egypt's trade interests in Libya which were rampant prior to Haftar's offensive, especially with the kidnapping of truck drivers and sometimes workers were murdered. Due to this, the military-backed government in Egypt had many reasons to support Haftar's rebellion and the Islamist [[17 فروری شہداء بریگیڈ|February 17th Martyrs Brigade]] operating in Libya has accused the Egyptian government of supplying Haftar with weapons and ammunition, a claim denied by both Cairo and the rebel leader.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/05/libya-crisis-haftar-egypt-intevene-brotherhood.html|title=Will Egypt intervene in Libya crisis?|publisher=Al-Monitor|date=22 May 2014|accessdate=31 July 2014|last=Dali, Mustafa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718212037/http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/05/libya-crisis-haftar-egypt-intevene-brotherhood.html|archivedate=18 July 2014}}</ref> Furthermore, Egyptian President [[عبدالفتاح السیسی|Abdel Fattah el-Sisi]], who has become increasingly popular among many Libyans wishing for stability, has called on the United States to intervene militarily in Libya during his presidential candidacy, warning that Libya was becoming a major security challenge and vowed not to allow the turmoil there to threaten Egypt's national security. On 21 July 2014, the Egyptian Foreign Ministry urged its nationals residing in Libya to adopt measures of extreme caution as it was preparing to send consular staff in order to facilitate their return their country following [[جولائ‏ی 2014 الوادی ال گیڈید حملہ|an attack]] in Egypt's western desert region near the [[مصر – لیبیا د‏‏ی سرحد|border]] with Libya that left 22 Egyptian border guards killed.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/07/21/foreign-ministry-urges-egyptians-libya-take-measures-extreme-caution/|title=Foreign ministry urges Egyptians in Libya to take measures of 'extreme caution'|date=21 July 2014|accessdate=31 July 2014|last=Zaki, Menna|archivedate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808062126/http://www.dailynewsegypt.com/2014/07/21/foreign-ministry-urges-egyptians-libya-take-measures-extreme-caution/}}</ref> A week later, the ministry announced that it would double its diplomatic officials on the Libyan-Tunisian border and reiterated its call on Egyptian nationals to find shelter in safer places in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/107348/Egypt/Politics-/Egypt-doubles-diplomatic-staff-to-help-Egyptians-l.aspx|title=Egypt doubles diplomatic staff to help Egyptians leave Libya|date=29 July 2014|accessdate=31 July 2014}}</ref> On 3 August, Egypt, Libya and Tunisia agreed to cooperate by establishing an [[ایئر برج (رسد)|airbridge]] between Cairo and Tunis that would facilitate the transfer of 2,000 to 2,500 Egyptians from Libya daily.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140804/roundup-egypt-steps-evacuating-nationals-tunisia-libya-borde|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128065329/http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140804/roundup-egypt-steps-evacuating-nationals-tunisia-libya-borde|archivedate=28 January 2015|title=Roundup: Egypt steps up evacuating nationals on Tunisia-Libya borders|website=GlobalPost|date=4 August 2014|accessdate=21 August 2014}}</ref> On 31 July 2014, two Egyptians were shot dead during a clash at the Libyan-Tunisian border where hundreds of Egyptians were staging a protest at the Ras Jdeir border crossing. As they tried to cross into Tunisia, Libyan authorities opened fire to disperse them. A similar incident occurred once again on 15 August, when Libyan security forces shot dead an Egyptian who attempted to force his way through the border along with hundreds of stranded Egyptians and almost 1,200 Egyptians made it into Tunisia that day. This came a few days after Egypt's Minister of Civil Aviation, Hossam Kamal, announced that the emergency airlift consisting of 46 flights aimed at evacuating the country's nationals from Libya came to a conclusion, adding that 11,500 Egyptians in total had returned from the war-torn country as of 9 August.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/10/emergency-airlift-egypt-tunisia-ends/|title=Emergency airlift between Egypt and Tunisia ends|publisher=Daily News Egypt|date=10 August 2014|accessdate=21 August 2014|last=Kortam, Hend}}</ref> A week later, all Egyptians on the Libyan-Tunisian border were evacuated and the consulate's staff, who were reassigned to work at the border area, withdrew from Libya following the operation's success.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/18/egyptians-libyan-tunisian-border-evacuated/|title=Egyptians in Libyan-Tunisian border evacuated|website=Daily News Egypt|date=18 August 2014|accessdate=21 August 2014|last=Abaza, Jihad}}</ref> Meanwhile, an estimated 50,000 Egyptians (4,000 per day) arrived at the [[سلیم|Salloum]] border crossing on the Libyan-Egyptian border as of early August.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/107718/Egypt/Politics-/Almost-,-Egyptians-fled-Libya-through-Matrouh-bord.aspx|title=Almost 50,000 Egyptians fled Libya through Matrouh border in last month|website=Al-Ahram|date=4 August 2014|accessdate=21 August 2014}}</ref> In 2020, Egypt helped devise the [[2020 قاہرہ اعلامیہ|2020 Cairo Declaration]], however, this was quickly rejected. On 21 June 2020, the President of Egypt, [[عبدالفتاح السیسی|Abdel Fattah al-Sisi]] ordered his army to be prepared for any mission outside the nation, stating that his country has a legitimate right to intervene in neighboring Libya. Besides, he also warned the GNA forces to not cross the current frontline with Haftar’s LNA.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-21/egypts-sisi-orders-army-to-prepare-amid-tensions-over-libya/12377566|title=President Abdel Fattah Sisi says Egypt has a legitimate right to intervene in Libya, orders army to prepare|accessdate=21 June 2020|website=ABC News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200621-egypt-readies-army-to-intervene-in-libya-if-necessary|title=Egypt readies army to intervene in Libya ‘if necessary’|accessdate=21 June 2020|website=France 24}}</ref> An official statement issued by [[سعودی عرب|Saudi Arabia]] and [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]] on 21 June 2020, stated that the two Gulf nations extended full support to the Egypt’s government regarding its intentions of military intervention in Libya. The [[اقوام متحدہ|UN]]-recognized [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|GNA]] condemned [[مصر|Egypt]], UAE, [[روس|Russia]] and [[فرانس|France]] for providing military support to [[خلیفہ ہفتار|Haftar]]’s militias.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/saudi-arabia-uae-support-egypts-comments-on-libya/1884428|title=Saudi Arabia, UAE support Egypt's comments on Libya|accessdate=21 June 2020|website=Anadolu Agency}}</ref> * {{پرچم|Malta}} – Along with most of the international community, [[مالٹا|Malta]] continues to recognize the Government of National Accord as the legitimate government of Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.com.mt/articles/2017-11-15/local-news/Malta-willing-to-have-resident-ambassador-in-Libya-again-6736181442|title=Malta willing to have resident ambassador in Libya again|website=The Malta Independent|date=2017-11-15|accessdate=2018-04-23}}</ref> I Eastern Libyan government chargé d'affaires Hussin Musrati insisted that by doing so, Malta was "interfering in Libyan affairs". Due to the conflict, there are currently two Libyan embassies in Malta. The General National Congress now controls the official Libyan Embassy in [[بالزان|Balzan]], while the Tobruk-based Eastern Libyan House of Representatives has opened a consulate in [[تآشبیئش|Ta' Xbiex]]. Each of the two embassies say that visas issued by the other entity are not valid. Following the expansion of ISIL in Libya, particularly the [[زوال آف نوفالیہ (2015)|fall of Nawfaliya]], the Maltese [[مالٹا دا وزیر اعظم|Prime Minister]] [[جوزف مسقط|Joseph Muscat]] and [[قائد حزب اختلاف (مالٹا)|Leader of the Opposition]] [[سائمن بوسٹل|Simon Busuttil]] called for the [[اقوام متحدہ|United Nations]] and [[یورپی اتحاد|European Union]] to intervene in Libya to prevent the country from becoming a failed state. In 2020 Malta stated that its policy on Libya was in line with that of Turkey. * {{پرچم|Sudan}} – At the early stage of the conflict, Sudanese dictator [[عمر البشیر|Omar al-Bashir]], an Islamist himself, had sought to reach support to the Tripoli government, having supplied weaponry and aids to the rebels overthrowing Muammar Gaddafi.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20120107-sudan-bashir-visit-libya-national-transitional-council-gaddafi|title=Bashir hails fall of Gaddafi on Libya tour|date=7 January 2012|website=France 24}}</ref> However, after al-Bashir's realignment with Saudi Arabia in wake of [[یمنی خانہ جنگی (2015–تاحال)|Yemeni conflict]], Sudan provided support to Haftar's force to gain support from Saudi Arabia. Sudan had sent 1,000 militia personnel to aid Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/africa/2019/07/30/sudans-army-provides-libyas-haftar-with-1000-militiamen|title=Sudan's army provides Libya's Haftar with 1,000 militiamen|first=Daily Sabah with|last=Agencies|date=30 July 2019|website=Daily Sabah|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 December 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201211160051/https://www.dailysabah.com/africa/2019/07/30/sudans-army-provides-libyas-haftar-with-1000-militiamen|url-status=dead}}</ref> Nonetheless, in July 2017, General [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]] of the [[لیبیا نیشنل آرمی|Libyan National Army]] ordered the closing of the Sudanese consulate in the town of [[کوفرا|Kufra]], and expelled 12 diplomats. The consul and 11 other consular staff were given 72 hours to leave the country. The reason given that the way it conducted its work was "damaging to Libyan national security." The Sudanese government protested and summoned Libyan charge d'affaires in [[خرطوم|Khartoum]], Ali Muftah Mahroug, in response, lingering the distrust between Haftar to the Sudanese. Sudan recognises the [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|Government of National Accord]] in Tripoli as the government of Libya, not the [[ایوان نمائندگان (لیبیا)|House of Representatives]] that is backed by General Haftar. As of 2017 Sudan has not opened an embassy in Tripoli but maintains a consulate in the Libyan capital to provide service to Sudanese citizens.<ref>[https://www.middleeasteye.net/fr/news/khalifa-haftar-controlled-eastern-libya-expels-12-sudan-diplomats-220334745 Khalifa Haftar expels 12 Sudan diplomats from Libya]. ''Middle East Eye''. Published 27 July 2017. Retrieved 14 April 2019.</ref> In 2020, following the overthrown of Omar al-Bashir, Sudan has sought to investigate the role of the United Arab Emirates on bringing Sudanese mercenaries fighting in Libya and have arrested a number of them.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-emirates-idUSL8N29X7BY|title=Sudan investigating transfer of guards from UAE to Libyan oil port -ministry|date=28 January 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/africa/sudan-announces-arrest-of-more-than-120-suspected-mercenaries-37687|title=Sudan announces arrest of more than 120 suspected mercenaries|website=Sudan announces arrest of more than 120 suspected mercenaries|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210204071126/https://www.trtworld.com/africa/sudan-announces-arrest-of-more-than-120-suspected-mercenaries-37687|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Tunisia}} – Post-revolutionary Tunisia also had its share of instability due to the violence in Libya as it witnessed an unprecedented rise in radical Islamism with increased militant activity and weapons' smuggling through the border.<ref>{{حوالہ ویب|last=Ghanmi, Monia|website=Magharebia|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2013/09/25/feature-01|title=Tunisia confronts arms smuggling|date=25 September 2013|accessdate=31 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808053839/http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2013/09/25/feature-01|archivedate=8 August 2014}}</ref> In response to the initial clashes in May, the Tunisian National Council for Security held an emergency meeting and decided to deploy 5,000 soldiers to the Libyan–Tunisian border in anticipation of potential consequences from the fighting. On 30 July 2014, Tunisian Foreign Minister [[مونگی حمدی|Mongi Hamdi]] said that the country cannot cope with the high number of refugees coming from Libya due to the renewed fighting. "Our country's economic situation is precarious, and we cannot cope with hundreds of thousands of refugees," Hamdi said in a statement. He also added that Tunisia will close its borders if necessary.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/tunisia-says-cant-cope-libya-refugee-influx-524332439|title=Tunisia says can't cope with Libya refugee influx|publisher=Middle East Eye|date=30 July 2014|accessdate=31 July 2014|archivedate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808113923/http://www.middleeasteye.net/news/tunisia-says-cant-cope-libya-refugee-influx-524332439}}</ref> Tunisian Foreign Minister, Khemaies Jhinaoui, revived Tunisia's stance to stop the fighting in Libya and follow the UN-led political suit. He stressed on rejection of military solutions to the war.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/tunisian-foreign-minister-reaffirms-rejection-military-solution-libyan-crisis|title=Tunisian Foreign Minister reaffirms rejection of military solution to the Libyan crisis {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-05|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803154752/https://www.libyaobserver.ly/news/tunisian-foreign-minister-reaffirms-rejection-military-solution-libyan-crisis|url-status=dead}}</ref> In January 2020, Tunisia said that it is preparing to accommodate a new inflow of migrants escaping the war in Libya. The country has chosen the site of Fatnassia to receive Libyan refugees.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.infomigrants.net/en/post/22037/tunisia-prepares-to-receive-refugees-from-libya|title=Tunisia prepares to receive refugees from Libya|date=2020-01-13|website=InfoMigrants|language=en|accessdate=2020-01-13}}</ref> ==== دوسرے ==== * {{پرچم|United Nations}} – On 27 August 2014, the [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|UN Security Council]] unanimously approved resolution 2174 (2014), which called for an immediate ceasefire and an inclusive political dialogue.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2014/sc11537.doc.htm|title=United Nations Security Council – Resolution 2174 (2014)|publisher=Un.org|accessdate=14 October 2014}}</ref> The resolution also threatened to impose sanctions, such as asset freezes and travel bans, against the leaders and supporters of the various militias involved in the fighting, if the individuals threaten either the security of Libya or the political process. The United Nations Secretary-General, Antonio Guterres, expressed his fears of a "full civil war" in Libya, unless the international community finds a political solution for the country's conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thedailynewnation.com/news/227337/un-chief-deeply-concerned-as-fears-full-civil-war--in-libya-loom|title=UN chief 'deeply concerned' as fears 'full civil war' in Libya loom|accessdate=31 August 2019|publisher=The New Nation|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927030709/http://m.thedailynewnation.com/news/227337/un-chief-deeply-concerned-as-fears-full-civil-war--in-libya-loom}}</ref> In 2019, the United Nations reported that [[اردن|Jordan]], [[ترکی|Turkey]] and the [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]] had systematically violated the Libyan arms embargo.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/09/un-says-member-states-violating-libya-arms-embargo|title=Libya arms embargo being systematically violated by UN states|publisher=The Guardian|date=9 December 2019|accessdate=9 December 2019}}</ref> In February 2020, Libya's Ambassador to the UN, Taher Al-Sunni, emphasized on documenting attacks against civilians, medical personnel and field hospitals in Libya, during his meeting with the Director-General of the International Committee of the Red Cross.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/libyas-ambassador-un-attacks-against-civilians-must-be-documented|title=Libya's ambassador to the UN: Attacks against civilians must be documented {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-02-06|تاريخ-الأرشيف=2020-02-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200206132439/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/libyas-ambassador-un-attacks-against-civilians-must-be-documented|url-status=dead}}</ref> Around 2 March 2020, Ghassan Salamé (the UN special envoy to Libya) resigned, citing the failure of powerful nations to meet their recent commitments. In June 2020, UN secretary general, [[انٹونیو گوٹیرش|Antonio Guterres]] condemned and expressed shock at discovering mass graves in a Libyan territory that was formerly captured by the forces of general [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]], backed by the governments of [[مصر|Egypt]], [[روس|Russia]] and the [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]]. Guterres commanded the UN-backed government to ensure identifying the victims, investigate into the cause of death and return the bodies to the respective family.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/06/13/world/middleeast/libya-mass-graves.html|title=U.N. Expresses Horror at Mass Graves in Libya|accessdate=13 June 2020|website=New York Times}}</ref> * {{پرچم|France}} – On 30 July 2014, the French government temporarily closed its embassy in Tripoli, while 40 French, including the ambassador, and 7 British nationals were evacuated on a French warship bound for the port of [[تولون|Toulon]] in southern France. "We have taken all necessary measures to allow those French nationals who so wish to leave the country temporarily," the foreign ministry said.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28564637|title=France evacuates French and British expats from Libya|publisher=BBC|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20140730-france-libya-embassy-evacuate-nationals-militias/|title=France evacuates nationals, closes embassy in Libya|publisher=France 24|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140818235628/http://www.france24.com/en/20140730-france-libya-embassy-evacuate-nationals-militias/|archivedate=18 August 2014}}</ref> In 2016, a helicopter carrying three French special forces soldiers was shot down south of [[بنغازی|Benghazi]] during what President [[فرانسوا اولاند|François Hollande]] called "dangerous intelligence operations."<ref name="Editorial 2016">{{حوالہ ویب|publisher=Reuters|title=France says three soldiers died in accident on Libya intelligence...|date=2016-07-20|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-france/three-french-soldiers-killed-in-libya-french-defense-ministry-idUSKCN1000R3|accessdate=2018-02-24}}</ref><ref name="Al Jazeera 2016">{{حوالہ ویب|title=France confirms three soldiers killed in Libya|publisher=Al Jazeera|date=2016-07-20|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/france-confirms-soldiers-killed-libya-160720105518216.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> In December 2019, French government canceled the delivery of boats to Libya following a lawsuit filed by NGOs opposing the move. The NGOs cited the French donation as a violation of European embargo on Libya for providing military equipment and arms to countries involved in war crimes.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.infomigrants.net/en/post/21267/french-defense-ministry-cancels-delivery-of-boats-to-libyan-coast-guard|title=French defense ministry cancels delivery of boats to Libyan coast guard|date=2019-12-03|website=InfoMigrants|language=en|accessdate=2019-12-09}}</ref> * {{پرچم|India}} – [[وزارت خارجی امور، حکومت ہند|Ministry of External Affairs]] spokesman, [[سید اکبرالدین|Syed Akbaruddin]], said that India's diplomatic mission in Libya has been in touch with the 4,500 Indian nationals, through several co-ordinators. "The mission is facilitating return of Indian nationals and working with the Libyan authorities to obtain necessary exit permissions for Indian nationals wanting to return," he said.<ref name="Indians leave Libya">{{حوالہ ویب|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Amid-Civil-War-Stranded-Indians-Begin-to-Leave-Libya/2014/07/30/article2355270.ece|title=Amid Civil War, Stranded Indians Begin to Leave Libya|website=The New Indian Express|date=30 July 2014|accessdate=19 August 2014|archivedate=28 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128071033/http://www.newindianexpress.com/nation/Amid-Civil-War-Stranded-Indians-Begin-to-Leave-Libya/2014/07/30/article2355270.ece}}</ref> * {{پرچم|Iran}} – Iran has facilitated a very difficult role in this conflict. Unlike many countries in the Middle East that Iran has interests, Iran has very little to none of interest in Libya, but Iran has desired to expand its Islamic Revolution to Africa.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/what-irans-position-conflict-libya|title=What is Iran's position in the conflict of Libya?|website=Atalayar|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200907100820/https://atalayar.com/en/content/what-irans-position-conflict-libya|url-status=dead}}</ref> However, Saudi Arabia's support for Haftar has complicated Iran's desire, as Iran has also been accused of supporting Haftar's force, even when Tehran has refrained from siding with Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://warsawinstitute.org/iran-haftar-links-libya/|title=The Iran-Haftar links in Libya|date=17 July 2020}}</ref> On the other hand, Iran also provides political support to Turkey's military intervention to Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200617-iran-fm-voices-support-for-turkey-backed-libya-government/|title=Iran FM voices support for Turkey-backed Libya government|date=17 June 2020|website=Middle East Monitor}}</ref> * {{پرچم|Israel}} – Israel and Libya do not have any official relations. However, during the time in exile, Khalifa Haftar had developed a close and secret tie with the United States, thus extended to Israel, and the secret tie resulted in Israel quietly backs Khalifa Haftar on his quest to conquer entire of Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/africa/how-khalifa-haftar-s-secret-ties-with-israel-fuel-chaos-in-libya-31941|title=How Khalifa Haftar’s secret ties with Israel fuel chaos in Libya|website=How Khalifa Haftar’s secret ties with Israel fuel chaos in Libya}}</ref> Israeli advisors have secretly trained Haftar's force to prepare for war against the Islamist-backed government in Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/israel-little-known-support-haftar-war-libya|title=Israel's little-known support for Haftar's war in Libya|website=Middle East Eye}}</ref> Israeli weapons are also seen in Haftar's forces, mostly throughout Emirati mediation.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://icfuae.org.uk/uae-in-the-media/israel-provided-haftar-weapons-uae-mediated|title=Israel provided Haftar weapons, UAE mediated|date=28 July 2017|website=ICFUAE &#124; International Campaign For Freedom in the UAE|access-date=2 October 2020|archivedate=1 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001130803/http://icfuae.org.uk/uae-in-the-media/israel-provided-haftar-weapons-uae-mediated}}</ref> [[موساد|Mossad]], the feared Israeli intelligence group, has also developed a strong relationship with Haftar and also assists Haftar's force in the conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/mossad-bibi-s-top-advisor-arab-states-libya-haftar-1.9049546|title=Mossad and Bibi’s top security advisor squabbling over relations with Arab states|website=Haaretz.com|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200918180942/https://www.haaretz.com/israel-news/mossad-bibi-s-top-advisor-arab-states-libya-haftar-1.9049546|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Italy}} – The Italian embassy has remained open during the civil war<ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thelocal.it//20140729/renzi-calls-for-ceasefire-as-italians-flee-libya|title=Renzi calls for ceasefire as Italians flee Libya|accessdate=29 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128055643/http://m.thelocal.it/20140729/renzi-calls-for-ceasefire-as-italians-flee-libya|archivedate=28 January 2015}}</ref> and the government has always pushed for the success of UN-hosted talks among Libya's political parties in Geneva. Prime Minister [[میٹو رینزی|Matteo Renzi]] said "If there's no success, Italy is ready to play a leading role, above all a diplomatic role, and then, always under the aegis of the UN, one of peacekeeping inside Libya", adding that "Libya can't be left in the condition it is now." In 2015, four Italian workers were kidnapped by Islamic State militants near [[صبراتہ|Sabratha]]. Two of them were killed in a raid by security forces the following year while the other two were rescued.<ref name="Balmer 2016">{{حوالہ ویب|last=Balmer|first=Crispian|title=Two Italian hostages freed in Libya after companions die|publisher=Reuters|date=2016-03-04|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-italy-hostages/two-italian-hostages-freed-in-libya-source-close-to-matter-idUSKCN0W60SC|accessdate=2018-02-24}}</ref> Between February 2015 and December 2016, however, Italy was forced to close its embassy and every Italian citizen in Libya was advised to leave. The embassy reopened on 9 January 2017. * {{پرچم|Morocco}} – Morocco turned down an offer by the United Arab Emirates in 2020 to provide support for Khalifa Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/morocco-turns-down-uae-offer-support-haftar|title=Morocco turns down UAE offer to support Haftar &#124; The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200907101209/https://www.libyaobserver.ly/news/morocco-turns-down-uae-offer-support-haftar|url-status=dead}}</ref> Instead, Morocco expressed its hope to mediate for the end of the conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/morocco-mediates-libyan-conflict|title=Morocco mediates in the Libyan conflict|website=Atalayar}}</ref> * {{پرچم|Russia}} – In February 2015, discussions on supporting the Libyan parliament by supplying them with weapons reportedly took place in [[قاہرہ|Cairo]] when [[صدر روس|President of Russia]] [[ولادیمیر پیوٹن|Vladimir Putin]] arrived for talks with the [[حکومتِ مصر|government of Egypt]], during which the Russian delegates also spoke with a Libyan delegation. Colonel Ahmed al-Mismari, the spokesperson for the Libyan Army's chief of staff, also stated that "Arming the Libyan army was a point of discussion between the Egyptian and Russian presidents in Cairo." The deputy foreign minister of Russia, Mikhail Bogdanov, has stated that Russia will supply the government of Libya with weapons if UN sanctions against Libya are lifted.<ref>[http://www.ibtimes.com/russia-supply-libya-weapons-if-un-embargo-lifted-1885108 Russia Will Supply Weapons to Libya if UN Embrago is Lifted]. ''[[International Business Times]]''. Christopher Harress. Published 16 April 2016. Retrieved 15 August 2015.</ref> In April 2015, Prime Minister [[عبد اللہ الثانی|Abdullah al-Thani]] visited Moscow and announced that Russia and Libya will strengthen their relations, especially economic relations.<ref>[http://ria.ru/world/20150414/1058421192.html Ат-Тани: Ливия пересмотрит контракты, заключенные с РФ в 2008 году | Al-Thani: Libya will renew contracts signed with the RF in 2008 '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 14 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> He also met with [[سیرگئی لاوروف|Sergei Lavrov]], the Russian [[وزیر برائے امور خارجہ (روس)|Minister of Foreign Affairs]], and said that he requested Russia's assistance in fixing the country's government institutions and military strength.<ref>[http://ria.ru/world/20150415/1058738393.html Ливия просит РФ поддержать восстановление государственных институтов | Libya asks the RF to support the restoration of government institutions '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 15 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> The prime minister also met with [[نکولائی پٹروشیف|Nikolai Patrushev]], the Russian president's security adviser, and talked about the need to restore stability in Libya as well as the influence of terrorist groups in the country. Patrushev stated that a "priority for regional politics is the protection of the sovereignty and territorial integrity of Libya."<ref>[http://ria.ru/world/20150415/1058715233.html Патрушев и ливийский премьер обеспокоены влиянием террористов в Ливии | Patrushev and Libyan premier are disturbed by terrorist influence in Libya '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 15 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> A private army of 100 mercenaries from the [[واگنر گروپ|Wagner group]], backed by Russian President Vladimir Putin, has begun offensive on the forward base in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/100-russian-mercenaries-fighting-for-haftars-forces-on-tripoli-frontlines/|title=100 Russian mercenaries fighting for Haftar's forces on Tripoli frontlines|date=2019-09-25|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-09-26}}</ref> On 2 October 2019, at least 35 Russian mercenaries were killed in Libya while fighting for Khalifa Haftar's forces.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/35-russian-mercenaries-killed-fighting-for-haftars-forces-in-libya-latvian-media-reveals/|title=35 Russian mercenaries killed fighting for Haftar's forces in Libya, Latvian media reveals|date=2019-10-03|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-10-03}}</ref> According to the reports, senior commander in Russian Wagner Group, Alexander Kuznetsov was injured while fighting alongside Haftar's militias in south of Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/senior-commander-russian-wagner-group-injured-libya-french-le-point-reports|title=Senior commander in Russian Wagner Group injured in Libya, French Le Point reports {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-10|تاريخ-الأرشيف=2021-02-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210206174133/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/senior-commander-russian-wagner-group-injured-libya-french-le-point-reports|url-status=dead}}</ref> In a joint press conference with the German Chancellor Angela Merkel, the Russian President Vladimir Putin agreed the involvement of Russian mercenaries in Tripoli’s ongoing conflict. He also said they are not affiliated to Moscow and are not funded by the government. These fighters were transferred to Libya from the de-escalation zone in Syria's Idlib.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/putin-admits-russians-are-fighting-libya|title=Putin admits Russians are fighting in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-12|تاريخ-الأرشيف=2020-01-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200113022937/https://www.libyaobserver.ly/news/putin-admits-russians-are-fighting-libya|url-status=dead}}</ref> French daily ''Le Monde'' reported that Saudi Arabia was funding the operations of Russian Wagner mercenaries deployed to support Khalifa Haftar in Libya. It also claimed that over 2000 Russian mercenaries were involved in carrying out attacks on Tripoli in late 2019.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/le-monde-saudi-arabia-funds-russian-mercenaries-libya|title=Le Monde: Saudi Arabia funds Russian mercenaries in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-29|تاريخ-الأرشيف=2020-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200129140021/https://www.libyaobserver.ly/news/le-monde-saudi-arabia-funds-russian-mercenaries-libya|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Saudi Arabia}} – Saudi Arabia since 2014 has thrown a significant support for Haftar's force fighting in Libya. According from [[وال اسٹریٹ جرنل|Wall Street Journal]] and retrieved by Al Jazeera, Saudi Arabia had given millions of dollars to support Haftar's army in its failed attempt to takeover Tripoli after a meeting with General Haftar by Saudi King [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|Salman]].<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/saudis-gave-libya-haftar-millions-dollars-offensive-190412175708363.html|title=Saudis 'gave Libya's Haftar millions of dollars before offensive'|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-libya-idUSKCN1R80YV|title=Saudi King Salman meets Libya's General Haftar|date=27 March 2019}}</ref> Due to Haftar's defeat, Saudi Arabia was thought to have become increasingly involved in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/02/saudi-arabia-role-liyba-gna-hifter.html|title=Saudi Arabia steps up role in Libya|first=Samuel|last=Ramani|date=24 February 2020|website=Al-Monitor}}</ref> * {{پرچم|Thailand}} – In late July 2014, the Thai government asked Libya's authorities to facilitate the evacuation of its nationals by exempting the need for exit visas.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bangkokpost.com/news/local/423239/thailand-asks-libyan-authorities-to-waive-visa-rules-as-the-need-for-a-speedy-evacuation-of-thais-in-the-war-torn-north-african-country-becomes-more-urgent|title=Libya asked to facilitate Thai evacuation|website=Bangkok Post|date=30 July 2014|accessdate=19 August 2014|last=Charoensuthipan, Penchan}}</ref> As of 14 August, over 800 Thai workers have been successfully evacuated from the country,<ref>{{حوالہ ویب|url=http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNPOL5708160010002|title=800 Thai workers from Libya return home|publisher=National News Bureau of Thailand|date=14 August 2014|accessdate=19 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140819125820/http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNPOL5708160010002|archivedate=19 August 2014}}</ref> while Thailand's Ministry of Labour announced that it would prepare jobs for more than 2,800 workers residing in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pattayamail.com/business/thailand-prepares-jobs-for-thai-workers-arriving-from-libya-40283|title=Thailand prepares jobs for Thai workers arriving from Libya|website=Pattaya Mail|date=8 August 2014|accessdate=19 August 2014}}</ref> * {{پرچم|Turkey}} – Turkey has been one of the most vocal critics of the civil war, mostly aimed against the Eastern Government led by [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]]. Turkey was found to have transported arms, ammunitions and aids to the Western Government led by [[فائز السراج|Fayez al-Sarraj]] against Haftar's force.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://thearabweekly.com/libyas-islamic-militants-brag-about-receiving-new-turkish-weapons|title=Libya’s Islamic militants brag about receiving new Turkish weapons &#124; Lamine Ghanmi|website=AW}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.addresslibya.co/en/archives/47424|title=Erdogan admits to breaking UN arms embargo on Libya and accuses US of disturbing peace in the region|website=The Libyan Address Journal|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907101243/https://www.addresslibya.co/en/archives/47424}}</ref> In 2019, the [[لیبیا نیشنل آرمی|Libyan National Army]] accused the Turkish authorities of supporting terrorist groups in Libya for many years, adding that the Turkish support has evolved from just logistic support to a direct interference using military aircraft to transport mercenaries, as well as ships carrying weapons, armored vehicles and ammunition to support terrorism in Libya. In 2016, [[اردن|Jordan]]'s king accused Turkey of helping Islamist militias in Libya and [[صومالیہ|Somalia]]. In July 2019, [[رجب طیب ایردوان|Recep Tayyip Erdoğan]], the President of Turkey, threatened to declare war on Khalifa Haftar after receiving news of six Turkish citizens arrested by Haftar's force.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48818695|title=Turkey threatens Libyan strongman as six held|date=30 June 2019}}</ref> On 27 December 2019 [[بلومبرگ نیوز|Bloomberg]] reported that Turkey intended to deploy its navy to protect Tripoli and send troops to help train GNA forces. Additionally Turkmen rebel groups fighting in northern Syria were expected to transfer to Tripoli. The Speaker of the Turkish Parliament subsequently announced Turkey’s plans to send troops to help Libya's Presidential Council's government, especially after the efforts of Haftar's backers, including UAE, to pressurize Fayez Al-Sarraj to recede the request for Turkey’s support.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/turkish-parliament-receives-bill-deploy-troops-libya|title=Turkish Parliament receives bill to deploy troops to Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-12-31|تاريخ-الأرشيف=2019-12-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191231111608/https://www.libyaobserver.ly/news/turkish-parliament-receives-bill-deploy-troops-libya|url-status=dead}}</ref> On 2 January 2020, the [[ترکی قومی اسمبلی|Turkish Grand National Assembly]] voted 325–184 to send troops to help the internationally-recognized Government of National Accord in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/01/turkey-parliament-approves-military-deployment-libya-200102113511422.html|title=Turkey's parliament approves military deployment to Libya|website=Al Jazeera|date=2 January 2020}}</ref> * {{پرچم|United Kingdom}} – Following France's evacuation of some British nationals, the UK's embassy in Tripoli was the only diplomatic mission still open in the war-torn city. However, British diplomats residing there have sought refuge in a fortified compound south-west of the city to avoid the repetitive rocket attacks by warring militias.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/30/uk-embassy-libya-open-tripoli-fighting|title=UK embassy in Libya remains open as French flee fierce fighting|website=The Guardian|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014|last=Stephen, Chris}}</ref> Three days earlier, a convoy carrying British diplomats from Tripoli to Tunisia came under fire when their vehicles refused to stop at an unofficial checkpoint in the outskirts of the city. On 2 August, the [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|Foreign and Commonwealth Office]] finally announced that it would temporarily close its embassy in the capital and evacuate its staff. Ambassador [[مائیکل آرون|Michael Aron]] said that the embassy would continue to operate from Tunisia.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/02/british-embassy-withdraws-libya-attacks-ambushes|title=Britain to close embassy and withdraw staff from Libya|website=The Guardian|date=2 August 2014|accessdate=16 August 2014|last=Stephen, Chris}}</ref> The following day, the [[شاہی بحریہ|Royal Navy]] ship [[HMS انٹرپرائز (H88)|HMS ''Enterprise'']] managed to evacuate more than a hundred foreign nationals from the country to [[مالٹا|Malta]], most of whom were British, in an operation off the coast of Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/uk-28627158|title=Royal Navy ship takes Britons from Libya to Malta|publisher=BBC|date=4 August 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref> In March 2016, Ambassador [[پیٹر ملٹ (سفارت کار)|Peter Millett]] called for "a much more coordinated approach between the different groups, regions and forces and the armed groups in Libya" in order to defeat ISIL in Libya. Head of British Embassy in Libya, Nicholas Hopton said that Britain is drafting a resolution in the Security Council in order to genuinely end the Libyan crisis. The draft resolution urges the U.N. and the international community to effectively achieve a ceasefire with the help of a monitoring mission and other sources, the HCS Information Office said.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/britain-exerts-efforts-consolidate-ceasefire-libya|title=Britain exerts efforts to consolidate ceasefire in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-28|تاريخ-الأرشيف=2020-01-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200128140142/https://www.libyaobserver.ly/news/britain-exerts-efforts-consolidate-ceasefire-libya|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|United Arab Emirates}} – In June 2019 the GNA discovered a cache of US-made Javelin anti-tank missiles in a captured LNA base in the mountains south of Tripoli. Markings on the missiles’ shipping containers indicate that they were originally sold to Oman and the United Arab Emirates in 2008. Emirati forces, who previously conducted airstrikes on Islamist targets in Libya, were suspected of backing General Khalifa Haftar. The United States State Department and Defense Department stated they have opened investigations into how the weapons ended up on the Libyan battlefield.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/06/28/world/africa/libya-american-missiles.html|title=American Missiles Found in Libyan Rebel Compound|first=Declan|last=Walsh|first2=Eric|last2=Schmitt|first3=John|last3=Ismay|date=28 June 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/libya-arms-embargo-investigates-uae-violations-190507162028284.html|title=Libya arms embargo: UN investigates UAE violations|website=www.aljazeera.com}}</ref> The Emirati Ministry of Foreign Affairs issued a statement denying ownership of weapons found in Libya and stated that it supported United Nations-led efforts to broker a political solution to the conflict. France later released a statement that the missiles found in the base belonged to France, and that they were damaged and out of use. Nevertheless, the UAE has been identified as a strong supporter of Khalifa Haftar and the LNA, which saw the Libyan general and his forces as the best bulwark to contain and combat various Islamist groups in the war torn country; the UN reported that the UAE supplied Haftar's forces with aircraft, over 100 armoured vehicles and over US$200 million in aid.<ref>{{حوالہ رسالہ|author=Mannocchi|title=How people in Tripoli experience the battle for Libya's capital|date=21 June 2019|url=https://magazine.zenith.me/en/politics/war-libya-and-battle-tripoli|accessdate=8 August 2019}}</ref> According to ''[[لیبیا آبزرور|The Libya Observer]]'', a covert deal between Khalifa Haftar and figures from the Muammar Gaddafi-era, Revolutionary Committees, was signed in [[ابوظبی (شہر)|Abu Dhabi]], UAE. Both the parties agreed to share power in Libya, enabling Gaddafi’s loyalists to retrieve power in return for supporting Haftar in the ongoing fighting.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/haftar-gaddafi-era-revolutionary-committees-figures-sign-secret-deal-uae-share-power|title=Haftar, Gaddafi-era Revolutionary Committees figures sign secret deal in UAE to share power|website=The Libya Observer|language=en|accessdate=2019-12-16|تاريخ-الأرشيف=2019-12-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191216133348/https://www.libyaobserver.ly/news/haftar-gaddafi-era-revolutionary-committees-figures-sign-secret-deal-uae-share-power|url-status=dead}}</ref> According to a French Intelligence website, UAE supplied around 3,000 tons of military equipment to Haftar forces in late January 2020. The transit operation was completed through "Antonov 124" aircraft owned by Abu Dhabi [[ولی عہد|Crown Prince]] [[محمد بن زید|Mohammed bin Zayed]] and operated by Makassimos Air Cargo Company.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/french-sources-uae-sent-3000-tons-military-support-haftar|title=French sources: UAE sent 3,000 tons of military support to Haftar|website=The Libya Observer|language=en|accessdate=2020-02-02|تاريخ-الأرشيف=2020-02-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200202140431/https://www.libyaobserver.ly/news/french-sources-uae-sent-3000-tons-military-support-haftar|url-status=dead}}</ref> In April 2020, it was reported that the United Arab Emirates secretly purchased an advanced [[میزائل دفاع|missile system]] from [[اسرائیل|Israel]]. The UAE, which had been supplying weapons to Khalifa Haftar in the [[لیبیائی بحران (2011 – تاحال)|Libyan civil war]], also deployed the Israeli-made missile system in the war through the [[لیبیا نیشنل آرمی|LNA]].<ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/4/10/uae-supplying-libyas-haftar-with-israeli-air-defences|title=UAE supplying Libya's Haftar with Israeli air defences|accessdate=17 April 2020|website=[[The New Arab]]}}</ref> On 20 April 2020, the ''Financial Times'' reported the suspected violation of an international [[اسلحہ د‏‏ی پابندی|arms embargo]] by the United Arab Emirates. It reported the claims after reviewing documents that cited 11,000 tonnes of jet fuel shipment worth nearly $5 million was sent by the UAE to Khalifa Haftar-controlled eastern Libya in March 2020. The shipment is currently under probe by a panel of experts from the United Nations.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/c3405be4-a9f1-4902-8356-73f5ece37825|title=UAE groups implicated in suspected violation of Libyan arms embargo|accessdate=20 April 2020|website=[[Financial Times]]}}</ref> According to [[نگہبان حقوق انسانی|Human Rights Watch]], on 18 November 2019, the UAE launched a drone attack on a biscuit factory in Al-Sunbulah that killed 8 civilians and injured 27. The factory was shut down after the attack. According to an investigation led by Human Rights Watch, the factory had no military presence. The remnants of four laser-guided missiles – Blue Arrow-7 (BA-7) – were found, which were launched via a Wing Long -II drone.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2020/04/29/libya-uae-strike-kills-8-civilians|title=UAE Strike Kills 8 Civilians|accessdate=29 April 2020|website=Human Rights Watch}}</ref> In May 2020, a confidential report by the United Nations revealed that the UAE had been supporting the mission of Khalifa Haftar through two [[دبئی|Dubai]]-based companies, Lancaster 6 DMCC and Opus Capital Asset Limited FZE. These firms deployed a team of 20 Western mercenaries led by [[جنوبی افریقا|South African]] national Steve Lodge to Libya for a "well funded private military company operation" in June 2019.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-14/western-mercenaries-went-to-libya-to-help-moscow-s-man-un-finds|title=Western Team Went to Help Moscow’s Man in Libya, UN Finds|accessdate=14 May 2020|website=Bloomberg}}</ref> An investigation by ''[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|BBC]]'' Africa Eye and BBC Arabic Documentaries revealed that in a strike on 4 January 2020, the UAE-operated [[ونگ لونگ II|Wing Loong II]] drone was used to fire a Chinese [[HJ-10|Blue Arrow 7 missile]], which killed 26 unarmed cadets. During that time, the Wing Loong II drones were being operated only from the UAE-run Al-Khadim Libyan air base.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791|title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya|accessdate=28 August 2020|website=BBC}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=3DVE0tkGSaM|title=Libya's 'Game of Drones' – full documentary|accessdate=27 August 2020|website=YouTube}}</ref> * {{پرچم|United States}} – The United States has been active in post-2011 Libya with the military carrying out sporadic airstrikes and raids in the country, predominantly against Islamist groups. In 2014, U.S. commandos seized an oil tanker bound for anti-government militias and returned it to the Libyan national government.<ref name="Washington Post 2014">{{حوالہ ویب|title=U.S. Navy SEALs take over oil tanker for return to Libya|website=Washington Post|date=2014-03-17|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-seals-board-north-korea-flagged-tanker-for-return-to-libya/2014/03/17/ddab14bc-add6-11e3-9627-c65021d6d572_story.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> Two months later, the U.S. embassy in [[طرابلس، لیبیا|Tripoli]] was evacuated due to a heavy militia presence in the capital.<ref name="Starr Sterling Ansari 2014">{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|last2=Sterling|first2=Joe|last3=Ansari|first3=Azadeh|title=U.S. Embassy in Libya evacuates personnel|publisher=CNN|date=2014-07-26|url=https://www.cnn.com/2014/07/26/world/africa/libya-us-embassy-evacuation/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> In 2015, U.S. warplanes killed the head of the [[لیبیا وچ دولت اسلامیہ تے عراق|Islamic State in Libya]] in a strike.<ref name="Pengelly Stephen 2015">{{حوالہ ویب|last=Pengelly|first=Martin|last2=Stephen|first2=Chris|title=Islamic State leader in Libya 'killed in US airstrike'|website=the Guardian|date=2015-11-14|url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/14/us-airstrike-isis-leader-libya|accessdate=2018-02-24}}</ref> In 2016, [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|U.S. President]] [[بارک اوباما|Barack Obama]] stated that not preparing for a post-Gaddafi Libya was the "worst mistake" of his presidency. On 19 January 2017, the day before President Obama left office, the United States bombed two IS camps in Libya, reportedly killing 80 militants.<ref name="Starr 2017">{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|title=First on CNN: US bombs ISIS camps in Libya, dozens killed|publisher=CNN|date=2017-01-19|url=https://www.cnn.com/2017/01/19/politics/us-airstrikes-libya-isis/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> These types of operations have continued under the [[ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدرات|Trump administration]] with a September 2017 airstrike killing an estimated 17 IS militants.<ref name="Browne 2017">{{حوالہ ویب|last=Browne|first=Ryan|title=US strikes Libya for first time under Trump|publisher=CNN|date=2017-09-24|url=https://www.cnn.com/2017/09/24/politics/us-strikes-libya-trump/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> On 25 September 2019, airstrike carried out by the U.S. killed 11 suspected ISIL militants in the town of Murzuq, Libya. This was the second airstrike in a week against the militant group, according to U.S. Africa Command.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2019/Sep-25/492269-us-airstrike-against-daesh-in-libya-kills-11.ashx|title=US airstrike against Daesh in Libya kills 11 {{!}} News , Middle East {{!}} THE DAILY STAR|website=www.dailystar.com.lb|accessdate=2019-09-26}}</ref> A U.S. military air-raid, on 27 September, killed 17 suspected ISIL militants in southwest Libya, making it a third strike against the militia group within a month.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/17-isis-militants-killed-by-third-strike-by-us-africa-command-on-southern-libya/|title=17 ISIS militants killed by third strike by US Africa Command on southern Libya|date=2019-09-28|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-09-28}}</ref> On 30 September, US Africa Command said it conducted an airstrike in southern Libya that killed 7 ISIL militants, alongside the Government of National Accord. This marked the fourth raid in the region against ISIL in two weeks.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/us-africa-command-kills-7-isis-terrorists-new-airstrikes-southern-libya|title=US Africa Command kills 7 ISIS terrorists in new airstrikes on southern Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-01|تاريخ-الأرشيف=2019-10-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191001133326/https://www.libyaobserver.ly/news/us-africa-command-kills-7-isis-terrorists-new-airstrikes-southern-libya|url-status=dead}}</ref> On 10 February 2020, at least six Libyan families sued Haftar and the UAE government in the U.S. District Court of the District of Columbia for committing war crimes in Libya. The families of victims who were either killed, injured or faced attempted killings, demanded $1 billion in damages, said the plaintiffs’ attorneys, Martin F. McMahon & Associates.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/six-libyan-families-sue-haftar-uae-at-a-us-court-for-war-crimes/|title=Six Libyan families sue Haftar, UAE at a US court for war crimes|date=2020-02-11|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-02-12}}</ref> * {{پرچم|Ukraine}} - A number of Il-76TD turbofan strategic airlifters belonging to Ukraine-registered companies have been destroyed in Libya. Reports in Russian information outlets claimed the aircraft were possibly smuggling arms to both sides of the civil war.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10681182-ukrainian-footprint-in-libyan-civil-war-russian-disinformation-media.html|title=Ukrainian "footprint" in Libyan civil war Russian disinformation – media|accessdate=11 September 2019|website=Unian}}</ref> ; کھیل * لیبیا نو‏‏ں [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] وچ 2017 افریقہ کپ آف نیشنس د‏‏ی میزبانی دے حقوق تو‏ں نوازیا گیا سی۔ اُتے ، جاری تنازعہ اُتے تشویش دے سبب اگست 2014 وچ ٹورنامنٹ ملک تو‏ں دور کردتا گیا سی۔ == ہور ویکھو == * [[یورپی تارکین وطن بحران|یورپی تارکین وطن دا بحران]] * [[لیبیا وچ امریکی مداخلت (2015 – موجودہ)]] * [[دوسری لیبیا خانہ جنگی وچ ترکی د‏‏ی فوجی مداخلت]] * [[لیبیائی بحران (2011– تاحال)]] == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے|refs= <ref name="UNSMIL_Salame_20190409">{{cite web| last1 =| first1 =| last2= | first2= | authorlink =| coauthors =| title =Statement by the Special Representative of the Secretary General in Libya, Ghassan Salamé, on the National Conference| work =| publisher = [[United Nations Support Mission in Libya]] | date = 2019-04-09| url = https://unsmil.unmissions.org/statement-special-representative-secretary-general-libya-ghassan-salam%C3%A9-national-conference| format =| doi =| accessdate =2019-04-09 | archiveurl= https://www.webcitation.org/77VmxsnY4?url=https://unsmil.unmissions.org/statement-special-representative-secretary-general-libya-ghassan-salam%C3%A9-national-conference| archivedate=2019-04-09 | url-status=live}}</ref> <ref name="UNSMIL_Salame_190904">{{cite web | last1 = | first1 = | last2 = | first2 = | authorlink = | coauthors = | title = Remarks of SRSG Ghassan Salamé to the United Nations Security Council on the situation in Libya – 4 September 2019 | trans-title = | work = | publisher = | website = [[United Nations Support Mission in Libya|UNSMIL]] | date = 2019-09-04 | url = https://unsmil.unmissions.org/remarks-srsg-ghassan-salam%C3%A9-united-nations-security-council-situation-libya-4-september-2019 | format = | doi = | accessdate = 2019-09-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191115032802/https://unsmil.unmissions.org/remarks-srsg-ghassan-salam%C3%A9-united-nations-security-council-situation-libya-4-september-2019 | archivedate = 2019-11-15 | url-status = live | dead-url = }}</ref> <ref name="WashPost_NatConf">{{cite web| last1 =| first1 =| last2= | first2= | authorlink =| coauthors =| title = UN urges Libyans to work for peace at National Conference| work =| publisher =[[دی واشنگٹن پوسٹ]]/[[Associated Press]]| date = 2019-03-26 | url = https://www.washingtonpost.com/world/africa/un-urges-libyans-to-work-for-peace-at-national-conference/2019/03/26/0bb403ca-500f-11e9-bdb7-44f948cc0605_story.html| doi =| accessdate =2019-04-09 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190409192631/https://www.washingtonpost.com/world/africa/un-urges-libyans-to-work-for-peace-at-national-conference/2019/03/26/0bb403ca-500f-11e9-bdb7-44f948cc0605_story.html| archivedate= 2019-04-09| url-status=live}}</ref> <ref name="NatConf_postponed">{{cite news | last1= Zaptia| first1= Sami| last2= | first2= | pages= | language =| title= UNSMIL postpones Ghadames National Conference until conditions are right | trans-title = | date= 2019-04-09 | publisher= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2019/04/09/unsmil-postpones-ghadames-national-conference-until-conditions-are-right/| accessdate=2019-04-09 | archiveurl= https://www.webcitation.org/77VmroJZa?url=https://www.libyaherald.com/2019/04/09/unsmil-postpones-ghadames-national-conference-until-conditions-are-right/| archivedate=2019-04-09 | url-status=live}}</ref> }} == ہور پڑھو == {{Wikinews category|2014 Libyan conflict}} * ڈیوڈ گارٹنسٹین راس ، بن [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''غازی دے بعد شمالی افریقہ وچ دہشت گردی: جہادی علاقائی آؤٹ لک'' (انسداد دہشت گردی دے بین الاقوامی مرکز - ہیگ ، 2013)] * پیلہم ، نکولس۔ [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ لیبیا خود دے خلاف] (فروری 2015) "لیبیائی اس وقت تو‏ں کدرے زیادہ وکھ تھلگ محسوس کردے نيں جدو‏ں اقوام متحدہ نے قذافی اُتے پابندیاں عائد کيت‏یاں سن۔ کرنل دے خاتمے دے بعد جو سول سوسائٹی مختصر طور اُتے ابھری سی اوہ غائب ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ ہر کارکن اپنے ساتھیاں دے ناواں نو‏‏ں کالعدم قرار دے سکدا اے جنہاں نو‏ں گولی مار دے ہلاک کيتا گیا یا اغوا کيتا گیا ، اکثر اسلام پسند۔ ''نیویارک کتاباں دا جائزہ'' * کمپ مارک ، بنوائے۔ [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ مداخلتاں کس طرح ساڈے پِچھے رہ گئياں: لیبیا نو‏‏ں مسمار کرنے] (فروری ۔2015)۔ ''کاؤنٹرپینچ'' {{Libyan Civil War (2011)}} {{Libya topics}} {{Ongoing military conflicts}} {{Islamic State of Iraq and the Levant}} {{Post-Cold War African conflicts}} {{Portalbar|Libya|War|Current events}} {{Authority control}} [[گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست دیاں جنگاں]] [[گٹھ:لیبیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے خانہ جنگیاں]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:لیبیا د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:2020ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2019ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2018ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2017ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2016ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2015ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2014ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:لیبیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی خانہ جنگیاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 7jw68v2i1xbmq9cqoq1gzh7ig9mzfw8 0 90648 707956 696845 2026-06-18T09:28:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707956 wikitext text/x-wiki '''لسٹ نسل کشی بلحاظ اموات''' {{ہور نام|انگریزی=List of genocides by death toll}} وچ اوہ تمام اموات دے تخمینے شامل نيں جو [[نسل کشی]] د‏‏ی وجہ بنے۔ اس وچ دوسرے کئی طرح دے قتل عام جداں جنگی جرائم مثلاً [[سرخ دہشت]]، [[جاپانی جنگی جرائم]]، [[ تیہہ سالہ جنگ]]، [[اگے د‏‏ی جانب اک عظیم پھلانگ]] تے [[عظيم دہشت]] شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ == نسل کُشیاں د‏‏ی لسٹ == {|class="sortable wikitable" style="width:100%;" |+ |- style="background:#CCCC;" ! style="width:20%;" | ایونٹ ! مقام ! style="width:7%;" |<small>سے(فرام)</small> ! style="width:7%;" |<small>تک (ٹو)</small> ! style="width:12%;" |<small>کم تو‏ں کم<br />تخمینہ</small> ! styleLatdth:12%;" |<small>زیادہ تو‏ں زیادہ<br />تخمینہ</small> ! ہلاک ہونے والے گروپ دا تناسب |- |- |- style="vertical-align: top;" |[[مرگ انبوہ]]{{Refn|name=Wannsee|group=N|'Initially it was carried out in German-occupied Eastern Europe by paramilitary death squads ([[Einsatzgruppen]]) by shooting or, less frequently, using ad hoc built [[Nazi gas van|gassing vans]], and later in [[extermination camp]] by gassing.{{R|HoloList}}<br />By extending its definition the Holocaust may also refer to the other victims of German war crimes during the rule of [[نازیت]], such as the [[Porajmos|Romani genocide]]'s victims, [[Nazi crimes against the Polish nation|Poles]] and other [[سلاو]] and [[German mistreatment of Soviet prisoners of war|POWs]], victims of [[Action T4|Germany's eugenics program]], political opponents, [[Persecution of homosexuals in Nazi Germany and the Holocaust|homosexuals]], [[Persecution of Jehovah's Witnesses in Nazi Germany|Jehovah's Witnesses]], and civil hostages and [[Resistance during World War II|resisters]] from all over Europe during [[دوسری جنگ عظیم]].}} | rowspan="2" |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[جرمن مقبوضہ یورپ]] | rowspan="2" style="text-align: center;" | 1941 | rowspan="2" style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|5750000}}<br /><ref name="rosenfeld">{{cite book |last=Rosenfeld|first=Alvin H. |authorlink=Alvin Hirsch Rosenfeld |editor1-last=Moore |editor1-first=Deborah D. |editor1-link=Deborah Dash Moore|year=2008 |title=American Jewish Identity Politics |location=Ann Arbor |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-02464-3 |chapter=The Americanization of the Holocaust |ref=harv}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|6000000}}<br /><ref name="Encyclopedia" /> |{{Ntsh|25}}Around 2/3 of the [[History of the Jews in Europe|Jewish population of Europe]].<ref name="Berenbaum">{{cite book| last = Berenbaum | first = Michael | year =2006 | title = The World Must Know: The History of the Holocaust as Told in the United States Holocaust Memorial Museum | edition = 2nd | location = Washington, DC | publisher = [[United States Holocaust Memorial Museum]] | isbn = 978-0-8018-8358-3}}</ref> |- style="vertical-align: top;" |[[Generalplan Ost]]{{Refn|name=Wannsee|group=N}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|4,500,000}}<br /><ref>{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/2013/0559/analit01.php|title=The Extent of human losses USSR in the Great Patriotic War|last=Zemskov|first=Viktor N.|date=2013|website=|access-date=}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|13,700,000}}<br /><ref>{{Cite book|title=Human losses of the Soviet Union during the second World War|last=|first=|publisher=Russian Academy of Sciences|year=1995|isbn=978-5-86789-023-0|location=St. Petersburg|pages=}}</ref> |[[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] The Third Reich planned to artificially decrease Baltic and Slavic populations by tens of millions, mostly by starvation, during and after the war. Deaths include 1.3&nbsp;million Jews, which are included in the deaths of 6&nbsp;million Jews during the Holocaust,<ref name="Encyclopedia">{{Cite web|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution|title=Documenting Numbers of Victims of the Holocaust and Nazi Persecution|website=Holocaust Encyclopedia|language=en|access-date=2018-12-06}}</ref> as well as the deaths of more than 3&nbsp;million Soviet POWs.<ref name="Encyclopedia" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Holodomor]] (Голодомор){{Refn|group=N|name=NUkraina|In 2003 '''Holodomor''', the man-made famine in [[یوکرین]], was recognized by the [[اقوام متحدہ]] as the result of actions and policies of the [[Government of the Soviet Union|Soviet government]] of [[جوزف استالن]] that caused millions of deaths,{{R|ONU2003}} and in 2008 by the [[یورپی پارلیمان]] as a crime against the Ukrainian people, and [[Crimes against humanity|against humanity]].{{R|EuroParliament}} Holodomor is considered a genocide in Ukraine,{{R|InfoUkes2009}}, Australia,<ref>{{cite journal|url=http://www.aph.gov.au/senate/work/journals/2003/jnlp_114.pdf|title=Foreign Affairs: Ukrainian Famine (No. 680)|journal=Journals of the Senate|series=114|pages=2652–53|date=30 October 2003|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041229204050/http://www.aph.gov.au/SENATE/work/journals/2003/jnlp_114.pdf|archivedate=29 December 2004}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824112844/http://www.aph.gov.au/senate/work/journals/2003/jnlp_114.pdf |date=24 August 2006 }}</ref> Canada,<ref>{{cite journal|url=https://sencanada.ca/content/sen/Chamber/372/Journals/PDF/072jr_2003-06-19.pdf|title=Journals of the Senate No.72, 2nd Session, 37th Parliament|pages=994–995|date=19 June 2003|accessdate=24 July 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009051554/https://sencanada.ca/content/sen/Chamber/372/Journals/PDF/072jr_2003-06-19.pdf |date=9 October 2020 }}</ref> Colombia,<ref>{{cite web|url=http://helsinki.org.ua/en/index.php?id=1198597096|title=Columbia declares Holodomor an act of genocide|work=Ukrainian Helsinki Human Rights Union|date=25 December 2007|accessdate=26 March 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219095656/http://helsinki.org.ua/en/index.php?id=1198597096|archivedate=19 February 2009}}</ref> Ecuador,<ref>{{cite web|url=http://www.congreso.gov.ec/noticias/contenido.aspx?codigo_bol=5542&sitio=noticias|title=Aprueba resolución: Congreso se solidariza con pueblo Ucraniano|trans-title=Resolution passed: Congress is in solidarity with Ukrainian people|language=es|work=National Congress of Ecuador|date=30 October 2007|accessdate=31 October 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102145045/http://www.congreso.gov.ec/noticias/contenido.aspx?codigo_bol=5542&sitio=noticias|archivedate=2 November 2007}}</ref> Estonia,<ref name="Hldmoredu.org" /> Georgia,<ref name="Hldmoredu.org" /> Hungary,<ref name="Hldmoredu.org" /> Latvia,<ref name="Hldmoredu.org" /> Lithuania,<ref name="Hldmoredu.org" /> Mexico,<ref name="Hldmoredu.org" /> Paraguay,<ref name="Hldmoredu.org" /> Peru,<ref name="Hldmoredu.org" /> Poland,<ref>{{cite web|url=http://ww2.senat.pl/K6/dok/dr/050/a/090s.pdf|title=Sprawozdanie{{Spaced ndash}} Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Spraw Zagranicznych{{Spaced ndash}} o projekcie uchwały w sprawie rocznicy Wielkiego Głodu na Ukrainie|trans-title=Report of the Legislative Committee and Foreign Affairs Committee{{Spaced ndash}} on the project resolution concerning the anniversary of the Great Famine in Ukraine|language=pl|work=Senate of the Republic of Poland|date=14 March 2006|accessdate=24 July 2016}}</ref> and Vatican City,<ref name="Hldmoredu.org">{{cite web|url=http://www.holodomoreducation.org/news.php/news/4 |title=International Recognition of the Holodomor|publisher=Holodomoreducation.org|date=28 November 2006|accessdate=24 July 2016}}</ref> while the [[روس]] views it as part of the wider Soviet famine of 1932–33.{{R|RussianLawmakers}} Scholars are divided and their debate is inconclusive on whether the Holodomor falls under the definition of [[Genocide Convention|genocide]].{{R|ExpressNews2005}}}}<br />(Ukrainian genocide which is part of greater [[Soviet famine of 1932–33]]) |{{پرچم|Soviet Union|1924}} ({{Flagicon image|Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1929–1937).svg}} [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | style="text-align: center;" | 1932 | style="text-align: center;" | 1933 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1800000}}<br />{{R|Wheatcroft2001}}{{R|MesléVallinEtAll2003}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|7500000}}<br />{{R|Rosefielde1983}}{{R|Marples2007}} |{{Ntsh|12}} [[نسل کشی]] of [[یوکرینی]] through artificial starvation by the Soviet regime.<ref>{{cite journal|title=Living in "survival mode:" Intergenerational transmission of trauma from the Holodomor genocide of 1932–1933 in Ukraine|author1=Brent Bezo|author2=Stefania Maggi|doi=10.1016/j.socscimed.2015.04.009|pmid=25931287|journal=[[Social Science & Medicine]]|volume=134|pages=87–94|year=2015}}</ref><ref>Raphael Lemkin Papers, The New York Public Library, Manuscripts and Archives Division, Astor, Lenox and Tilden Foundation, Raphael Lemkin ZL-273. Reel 3. Published in L.Y. Luciuk (ed), Holodomor: Reflections on the Great Famine of 1932–1933 in Soviet Ukraine (Kingston: The Kashtan Press, 2008). Available [http://www.uccla.ca/SOVIET_GENOCIDE_IN_THE_UKRAINE.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302234607/http://www.uccla.ca/SOVIET_GENOCIDE_IN_THE_UKRAINE.pdf |date=2012-03-02}}</ref> Its characterization as a genocide is debated amongst historians.<ref>{{cite book|last1=Davies|first1=Robert|authorlink1=Robert William Davies|last2=Wheatcroft|first2=Stephen|authorlink2=Stephen G. Wheatcroft|title=The Industrialisation of Soviet Russia Volume 5: The Years of Hunger: Soviet Agriculture 1931–1933|url=https://books.google.com/?id=4s1lCwAAQBAJ&pg=PR14|year=2004|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-0-230-27397-9|page=xiv}}</ref><ref>{{cite journal|last=Tauger|first=Mark B.|url=https://carlbeckpapers.pitt.edu/ojs/index.php/cbp/article/download/89/90|title=Natural Disaster and Human Actions in the Soviet Famine of 1931–1933|journal=The Carl Beck Papers in Russian and East European Studies|issue=1506|year=2001|pages=1–65|issn=2163-839X|doi=10.5195/CBP.2001.89|doi-access=free}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612213128/https://carlbeckpapers.pitt.edu/ojs/index.php/cbp/article/download/89/90 |date=2017-06-12 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1= Ghodsee|first1=Kristen R.|volume = 4| issue = 2|pages=115–142|title = A Tale of "Two Totalitarianisms": The Crisis of Capitalism and the Historical Memory of Communism| journal = History of the Present| date = 2014|url=http://scholar.harvard.edu/files/kristenghodsee/files/history_of_the_present_galleys.pdf | jstor = 10.5406/historypresent.4.2.0115|doi=10.5406/historypresent.4.2.0115|author-link=Kristen R. Ghodsee}}</ref> |- style="vertical-align: top;" |[[Nazi crimes against the Polish nation|Nazi genocide of Poles]]{{Refn|name=Wannsee|group=N}} |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[جرمن مقبوضہ یورپ]] |style="text-align: center;" | 1939 |style="text-align: center;" | 1945 |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1800000}}<br /><ref name="Encyclopedia" /> |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}}<br /><ref name="globalsecurity">{{Cite web |url= https://www.globalsecurity.org/military/world/war/ww2/poland-genocide.htm |title=Genocide of Poles During World War II | website=www.globalsecurity.org |access-date=2018-12-06}}</ref> |[[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] |- |- style="vertical-align: top;" |[[Mongol conquest of Western Xia]]{{Refn|group=N|name=NXia|The '''Mongol conquest of Western Xia''' was a series of conflicts between the [[منگول سلطنت]] and the [[مغربی شیا]] (Xi Xia) dynasty, also known as the [[Tangut people|Tangut]] Empire. Hoping to gain both plunder and a powerful [[vassal state]], Mongol leader [[چنگیز خان]] commanded some initial raids against Western Xia before launching a full-scale invasion in 1209. This marked both the first major invasion conducted by Genghis and the beginning of the [[Mongol invasion of China]]. Despite a major set-back during a nearly year-long siege of the capital, [[ینچوان]], when the diverted river accidentally flooded their camp, the Mongols convinced Emperor [[Li Anquan]] to surrender in January 1210. For nearly a decade the Western Xia served the Mongols as vassals and aided them in the [[Mongol–Jin War]], but when Genghis [[Mongol invasion of Khwarezmia and Eastern Iran|invaded]] the Islamic [[Khwarazmian dynasty]] in 1219, Western Xia attempted to break away from the Empire and ally with the [[جن خاندان (1115–1234)]] and [[سونگ خاندان]]. Angered by this betrayal, in 1225 Genghis Khan sent a second, [[punitive expedition]] into Western Xia. Genghis intended to annihilate the entire Western Xia culture, and his campaign systematically destroyed Western Xia cities and the countryside, culminating in the siege of the capital in 1227 along with forays into Jin territory. Near the end of the siege, in August 1227, Genghis Khan died from an uncertain cause, though some accounts say he was killed in action against Western Xia. After his death, Yinchuan fell to the Mongols and most of its population was massacred. The destruction of Western Xia during the second campaign was near total. According to [[John Man (author)|John Man]], Western Xia is little known to anyone other than experts in the field precisely because of Genghis Khan's policy calling for their complete eradication. He states that "There is a case to be made that this was the first ever recorded example of attempted [[نسل کشی]]. It was certainly very successful ''[[ethnocide]]''."<ref>{{cite book|last=Man|first=John|authorlink=John Man (author)|title=Genghis Khan: Life, Death, and Resurrection|year=2004|publisher=[[St. Martin's Press]]|location=New York City|isbn=978-0-312-36624-7|url=https://books.google.com/?id=OXTv9a0HZakC|pages=116–117}}</ref> However, some members of the Western Xia royal clan emigrated to western [[سیچوان]], northern [[تبت]], even possibly [[شمال مشرقی بھارت]], in some instances becoming local rulers.<ref>[[Herbert Franke (sinologist)|Franke, Herbert]] and [[Denis C. Twitchett|Twitchett, Denis]], ed. (1995). The Cambridge History of China: Vol. VI: Alien Regimes & Border States, 907–1368. Cambridge: Cambridge University Press. pg. 214.</ref> A small Western Xia state was established in Tibet along the upper reaches of the [[Yalong River]] while other Western Xia populations settled in what are now the modern provinces of [[ہینان]] and [[ہیبئی]].<ref name="Mote 256">Mote 1999, pg. 256</ref> In China, remnants of the Western Xia persisted into the middle of the [[منگ خاندان]].<ref>{{cite book|last=Mote|first=Frederick W.|authorlink=Frederick W. Mote|title=Imperial China: 900-1800|year=1999|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=0-674-01212-7|pages=256–257|title-link=Imperial China: 900-1800}}</ref><ref name="Mote2003">{{cite book|author=Frederick W. Mote|title=Imperial China 900-1800|url=https://books.google.com/?id=SQWW7QgUH4gC&pg=PA256|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01212-7|pages=256–7}}</ref>}} |{{Flagicon image|Mn emp.jpg}} Mongol-dominated [[مغربی شیا]] |style="text-align: center;" |1205 |style="text-align: center;" |1227 |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,500,000}} |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,500,000}} |1,500,000 killed in the [[نسل کشی]] after the conquest (Half<ref>{{cite book | chapter-url= https://books.google.com/books?id=NQ2_byGXWFUC&pg=PA100&dq=killed+half+the+mongolian+population&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjU4KrdwtbRAhUdS48KHYl7AJEQ6AEIGDAA#v=onepage&q=killed%20half%20the%20mongolian%20population&f=false | title=Chinggis Qan and the Conquest of Eurasia: A Biography |chapter=Doeke Eisma | page=100}}</ref> the [[مغربی شیا]]<ref>{{cite book |last1=Kuhn |first1=Dieter |title=The Age of Confucian Rule: The Song Transformation of China |pages=50 |url=https://books.google.com/?id=FnCbDwAAQBAJ&pg=PA50&lpg=PA50&dq=western+xia+three+million#v=onepage|isbn=978-0-674-06202-3 |date=2011-10-15}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bowman |first1=Rocco |title=Bounded Empires: Ecological and Geographic Implications in Sino- Tangut Relations, 960- 1127 |journal=The Undergraduate Historical Journal at UC Merced |date=2014 |volume=2 |pages=11 |url=https://escholarship.org/content/qt96h3q8fx/qt96h3q8fx.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last1=McGrath |first1=Michael C |title=Frustrated Empires: The Song-Tangut Xia War of 1038–44 |publisher=In Wyatt |pages=153 |edition=150-190.}}</ref> was exterminated) |- |- style="vertical-align: top;" |[[Cambodian genocide]]{{Refn|group=N|name=NCambodia|The '''Cambodian genocide''' was carried out by the [[Khmer Rouge rule of Cambodia|Khmer Rouge]] led by [[Pol Pot]]{{R|Frey2009}} who, planning to create a form of [[agrarian socialism]] founded on an extremist ideology coupled with ethnic hostility, forced the urban population to relocate savagely to the countryside, among torture, mass executions, [[forced labor]], and starvation.<br />{{R|YaleUniv}}{{R|Terry2002}}{{R|Heuveline2001}} The genocide ended in 1979 with the [[Vietnamese invasion of Cambodia|Cambodian invasion]] by the Vietnamese army.{{R|Mayersan2013}} Up to 20,000 mass graves, the infamous [[Killing Fields]], were uncovered,{{R|DeMello2013}} where at least 1,386,734 murdered victims found their final resting place.{{R|MapCambo}} On 7 August 2014, two top leaders, [[Nuon Chea]] and [[Khieu Samphan]], received life sentences for [[crimes against humanity]].{{R|CNN_Aug2014}}}} |{{Flagicon image|Flag of Democratic Kampuchea.svg}} [[Democratic Kampuchea]] | style="text-align: center;" | 1975 | style="text-align: center;" | 1979 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1386734}}<br /><ref>{{Cite web|url=http://www.d.dccam.org/Projects/Maps/Mapping.htm|title=Documentation Center of Cambodia (DC-Cam)|website=www.d.dccam.org|access-date=2020-10-04|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818215719/http://www.d.dccam.org/Projects/Maps/Mapping.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gsp.yale.edu/|title=Welcome &#124; Genocide Studies Program|website=gsp.yale.edu}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}}<br />{{R|Heuveline2001}}{{R|Shawcross1985}} |15–33% of total population of Cambodia killed{{R|Etcheson2005|Heuveline1998}} including: 99% of [[Vietnamese Cambodians|Cambodian Viets]] <br />50% of [[Chinese Cambodian|Cambodian Chinese]] and [[Chams|Cham]]<br />40% of Cambodian Lao and Thai <br />25% of Urban [[Khmer people|Khmer]] <br /> 16% of Rural Khmer |- |- style="vertical-align: top;" |[[Kazakhstan famine of 1932–1933|Kazakh genocide]] during the [[Soviet famine of 1932–33]]{{Refn|group=N|name=NKazakh| '''[[نسل کشی]] of [[Kazakhs]]''' through artificial starvation by the USSR.}}<br /> |{{پرچم|Soviet Union|1924}} ({{Flagicon image|Kazak 1920.jpg}} [[قازق خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | style="text-align: center;" | 1931 | style="text-align: center;" | 1933 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1300000}}<br /><ref>{{cite book|last=Snyder|first=Timothy|title=Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin|publisher=Hachette UK|year=2012|isbn=978-0-465-03297-6|page=[https://archive.org/details/deadlyinnocentsp0000gard/page/90 90]|url=https://archive.org/details/deadlyinnocentsp0000gard/page/90}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1750000}}<br /><ref name="Getty and Manning">{{cite book|title=Stalinist Terror: New Perspectives|editor=John Arch Getty, Roberta Thompson Manning|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-44670-9|page=265}}</ref> |{{Ntsh|12}}Some historians conclude that 42% of the entire [[Kazakhs|Kazakh]] population died in the famine.<ref name="Getty and Manning" /> The two Soviet census show that the number of the Kazakhs in Kazakhstan dropped from 3,637,612 in 1926 to 2,181,520 in 1937.<ref>{{cite book|title=Central Asia on Display: Proceedings of the VIIth Conference of the European Society for Central Asian Studies|author=European Society for Central Asian Studies|editor=Gabriele Rasuly-Paleczek, Julia Katschnig|publisher=LIT Verlag Münster|year=2004|isbn=978-3-8258-8309-6|page=236}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[1971 Genocide in Bangladesh|Genocide in Bangladesh]]{{Refn|group=N|name=Bangla|'''Genocide in Bangladesh'''. Massacres, killings, rape, arson and systematic elimination of religious minorities (particularly Hindus), political dissidents and the members of the liberation forces of Bangladesh were conducted by the [[پاک فوج]] with support from paramilitary militias—the [[مشرقی پاکستان]], Al-Badr and Al-Shams—formed by the radical Islamist [[جماعت اسلامی بنگلہ دیش]] party.{{R|RahmanRep0}}}} by Pakistan <br /> |{{Flagicon image|Flag of Pakistan.svg}} [[مشرقی پاکستان]] (territories of present-day {{پرچم|Bangladesh}}) | colspan="2" style="text-align: center;" | 1971 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|300,000}} <br /> <ref>{{Cite news|last=Dummett|first=Mark|date=2011-12-16|title=How one newspaper report changed world history|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|access-date=2020-08-04}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}} <br />{{R|BBC0310|BDdeathcount}} |{{Ntsh|3}}2%<ref name="prokid" /> to 4%<ref name="bangarch">Quoting from {{cite web |title=Bangladesh Genocide Archive |url=http://www.genocidebangladesh.org |access-date=2016-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308004522/http://www.genocidebangladesh.org/ |archive-date=2010-03-08 |url-status=dead}}:{{Better source|date=September 2017}}</ref><ref>{{cite book | author = R.J. Rummel| title = Death By Government | page = 331 |isbn = 1-56000-927-6 |publisher = Routledge | quote = The human death toll over only 267 days was incredible. Just to give for five out of the eighteen districts some incomplete statistics published in Bangladesh newspapers or by an Inquiry Committee, the Pakistani army killed 100,000 Bengalis in Dacca, 150,000 in Khulna, 75,000 in Jessore, 95,000 in Comilla, and 100,000 in Chittagong. For eighteen districts the total is 1,247,000 killed. This was an incomplete toll, and to this day no one really knows the final toll. Some estimates of the democide (i.e. Rummel's 'death by government') are much lower—one is of 300,000 dead—but most range from 1 million to 3 million. … The Pakistani army and allied paramilitary groups killed about one out of every sixty-one people in Pakistan overall; one out of every twenty-five Bengalis, Hindus, and others in East Pakistan. If the rate of killing for all of Pakistan is annualized over the years the Yahya martial law regime was in power (March 1969 to December 1971), then this one regime was more lethal than that of the Soviet Union, China under the communists, or Japan under the military (even through World War II).| date = January 1997}}</ref><ref>1 in 25 is equal to 4% of Bangladesh's total population killed</ref> Over 20% of [[بنگلہ دیش وچ ہندومت]] killed<ref>{{cite journal | author = Koenraad Elst | title = Was There an Islamic "Genocide of Hindus?"| quote = 2 million deaths out of 9.5 million Hindus}}</ref><br />(Using 1 to 3&nbsp;million deaths figures) |- style="vertical-align: top;" |[[ارمنی قتل عام]] Մեծ Եղեռն (Medz Yeghern, "Great Crime"){{Refn|group=N|name=NArmenia|The '''extermination of the Armenians''', carried out by the [[نوجوانان ترک]], led to the coining of the word "[[نسل کشی]]". It included massacres, forced deportations involving [[death marches]], mass starvation, and occurred concurrently with the Assyrian and Greek genocides. The State of Turkey [[Armenian Genocide denial|denies]] a genocide ever occurred.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]]<br />(territories of present-day [[ترکی]], [[شام]] and [[عراق]]) | style="text-align: center;" | 1915 | style="text-align: center;" | 1922 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|700000}}<br /><ref name="Family Politics: Domestic Life, Devastation and Survival, 1900-1950">{{cite book|title=Family Politics: Domestic Life, Devastation and Survival, 1900–1950|last=Ginsborg |first=Paul |isbn=978-0-300-21105-4 |year=2014 |publisher=Yale University Press|page=100}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1800000}}<br />{{R|RAdalian}} | At least 50% of [[Armenians]] in Turkey killed<ref name="Family Politics: Domestic Life, Devastation and Survival, 1900-1950" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Indonesian genocide]]{{Refn|group=N|name=NPKI|<ref>{{cite book | author = Robert Cribb | year = 2004 | url = https://books.google.com/?id=LoQo50YPzTUC&lpg=PP1&pg=PA133#v=onepage | title = The Indonesian Genocide of 1965–1966 | editor = [[Samuel Totten]] | work = Teaching about Genocide: Approaches, and Resources | publisher = [[Information Age Publishing]] | pages = 133–143 | isbn = 1-59311-074-X}}</ref><ref name=Melvin>{{cite journal |last1=Melvin |first1=Jess |year=2017 |title=Mechanics of Mass Murder: A Case for Understanding the Indonesian Killings as Genocide |journal=[[Journal of Genocide Research]] |volume=19 |issue=4 |pages=487–511 |doi=10.1080/14623528.2017.1393942 |doi-access=free}}</ref><ref name="Robinson2018" />{{Rp|4}} '''Indonesian Communist Purge''', '''Indonesian politicide''',<ref>{{cite web |last1=Roosa |first1=John |title=The 1965–66 Politicide in Indonesia: Toward Knowing Who Did What to Whom and Why |url=http://aparc.fsi.stanford.edu/southeastasia/events/1965-66-politicide-indonesia-toward-knowing-who-did-what-whom-and-why |website=Stanford |access-date=2020-10-04 |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214002350/https://aparc.fsi.stanford.edu/southeastasia/events/1965-66-politicide-indonesia-toward-knowing-who-did-what-whom-and-why |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=The Indonesian Politicide of 1965–66: How Could it Have Happened? |url=https://www.maastrichtuniversity.nl/events/indonesian-politicide-1965-66-how-could-it-have-happened |publisher=Maastricht University}}</ref> (or the '''1965 Tragedy''') were large-scale killings and [[civil unrest]] that occurred in [[انڈونیشیا]] over several months, targeting communist sympathizers, [[Chinese Indonesians|ethnic Chinese]] and alleged leftists, often at the instigation of the armed forces and government. It began as an [[anti-communist]] [[purge]] following a controversial attempted ''[[مسلح بغاوت]]'' by the [[30 September Movement]] in Indonesia. The most widely published estimates were that 500,000 to more than one million people were killed,<ref name="Robinson2018">{{cite book |last=Robinson |first=Geoffrey B. |date=2018 |title=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66 |url=https://press.princeton.edu/titles/11135.html |location= |publisher=[[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] |page= |isbn=978-1-4008-8886-3 |author-link=}}</ref><ref name=jesme>{{cite book |last=Melvin |first=Jess |date=2018 |title=The Army and the Indonesian Genocide: Mechanics of Mass Murder |url=https://www.routledge.com/The-Army-and-the-Indonesian-Genocide-Mechanics-of-Mass-Murder/Melvin/p/book/9781138574694 |location= |publisher=[[روٹلیج]] |page=1 |isbn=978-1-138-57469-4 |author-link=}}</ref><ref name="Blumenthal80">{{cite book | author = Mark Aarons | year = 2007 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&lpg=PA80&pg=PA69#v=onepage&q&f=false | title = Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide | editor1 = David A. Blumenthal | editor2 = Timothy L. H. McCormack | layurl= http://www.brill.com/legacy-nuremberg-civilising-influence-or-institutionalised-vengeance | work = The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? | chapter = International Humanitarian Law | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | isbn = 978-9004156913 | page = 80}}</ref><ref name="indoholo">{{cite journal | url = http://time.com/4055185/indonesia-anticommunist-massacre-holocaust-killings-1965 | title = The Memory of Savage Anticommunist Killings Still Haunts Indonesia, 50 Years On | journal = Time | first = YENNI | last = KWOK | date = 2015-09-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201002194804/https://time.com/4055185/indonesia-anticommunist-massacre-holocaust-killings-1965/ |date=2020-10-02 }}</ref> with some more recent estimates going as high as two to three million.<ref name="Indonesia's killing fields">{{cite news | url = http://www.aljazeera.com/programmes/101east/2012/12/2012121874846805636.html | title = Indonesia's killing fields | work = [[الجزیرہ]] | date = 2012-12-21 | accessdate = 2016-01-24 | archivedate = 2015-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150214005113/http://www.aljazeera.com/programmes/101east/2012/12/2012121874846805636.html }}</ref><ref name=Gellat>{{cite book |last1=Gellately |first1=Robert |author-link1=Robert Gellately |last2=Kiernan |first2=Ben | author-link2 = Ben Kiernan |date=July 2003 | title = The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective | url = http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/twentieth-century-regional-history/specter-genocide-mass-murder-historical-perspective |location= |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=[https://books.google.com/books?id=k9Ro7b0tWz4C&lpg=PP1&pg=PA290#v=onepage&q&f=false 290–291] |isbn=978-0-521-52750-7 |access-date=19 October 2015}}</ref> The purge was a pivotal event in the [[Transition to the New Order|transition to the "New Order"]] and the elimination of the [[Communist Party of Indonesia|Indonesian Communist Party]] (PKI) as a political force, with impacts on the global [[سرد جنگ]].{{citation needed|date=May 2019}} The upheavals led to the fall of [[President of Indonesia|President]] [[Sukarno]] and the commencement of [[سہارتو]]'s three-decade [[authoritarian]] presidency.}} |{{Flagicon image|Flag of Indonesia.svg}} [[انڈونیشیا]] | style="text-align: center;" | 1965 | style="text-align: center;" | 1966 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br /><ref>{{cite book |last=Robinson |first=Geoffrey B. |date=2018 |title=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66 |url=https://press.princeton.edu/titles/11135.html |location= |publisher=[[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] |page=3 |isbn=978-1-4008-8886-3 |author-link=}}</ref><ref name="Blumenthal80" /><ref name="indoholo" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}}<br /><ref name="Indonesia's killing fields" /><ref name="Gellat" /> | Some scholars now argue that the Indonesian massacres constitute genocide by the legal definition.<ref>{{cite book |last= Robinson|first=Geoffrey B.|date= 2018|title=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66|url=https://press.princeton.edu/titles/11135.html|location= |publisher=[[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] |page=4 |isbn=978-1-4008-8886-3|quote=And while there is still no consensus on the matter, some scholars have described the Indonesian violence as genocide.}}</ref><ref name=Melvin /><ref name="jesme" /><ref>{{cite book |editor1-last=McGregor |editor1-first=Katharine |editor1-link= |editor2-last=Melvin |editor2-first=Jess |editor2-link= |editor3-last=Pohlman |editor3-first=Annie |editor3-link= |date=2018 |title=The Indonesian Genocide of 1965: Causes, Dynamics and Legacies (Palgrave Studies in the History of Genocide) |url=https://www.palgrave.com/de/book/9783319714547 |location= |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |isbn=978-3-319-71454-7}}</ref><ref>{{cite news |last=Kwok |first=Yenni |date=20 July 2016 |title=Indonesia's Mass Killings of 1965 Were Crimes Against Humanity, International Judges Say |url=http://time.com/4414438/indonesia-crimes-against-humanity-1965/ |work=[[ٹائم (رسالہ)]] |access-date=25 December 2018 |quote=The tribunal concludes that those acts were intended to annihilate a section of the population and could be categorized as genocide. |accessdate=4 October 2020 |archivedate=6 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606222750/http://time.com/4414438/indonesia-crimes-against-humanity-1965/ }}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[روانڈیائی نسل کشی]]{{Refn|group=N|name=NRwanda|Some 50 perpetrators of the '''Rwandan genocide''' have been found guilty by the [[International Criminal Tribunal for Rwanda]], but most others have not been charged due to lack of witness accounts. Another 120,000 were arrested by Rwanda; of these, 60,000 were tried and convicted in the [[Gacaca court]] system. Perpetrators who fled into Zaire ([[جمہوری جمہوریہ کانگو]]) were used as a justification when Rwanda and [[یوگنڈا]] invaded Zaire ([[First Congo War|First]] and [[Second Congo War]]). It is recognized by the international community as a genocide.}} |{{Flagicon image|Flag of Rwanda (1961–2001).svg}} [[روانڈا]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1994 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br />{{R}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1071000}}<br />{{R|RwandaNews}} |{{Ntsh|40}}70% of [[Tutsi]] in Rwanda killed and 30% of [[Twa]] in Rwanda killed<br />20% of Rwanda's total population killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[Greek genocide]] including the Pontic genocide{{Refn|group=N|name=NGreece|For the '''Greek genocide''' other sources give 500,000-1,200,000 casualties between [[Pontic Greeks|Pontic]], [[Cappadocian Greeks|Cappadocian]] and [[Ionia]]ns Greeks. The genocide, instigated by the Ottoman government, included massacres, forced deportations involving [[death marches]], summary expulsions, arbitrary executions, and destruction of [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] cultural, historical and religious monuments.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]]<br />(territories of present-day [[ترکی]]) | style="text-align: center;" | 1914 | style="text-align: center;" | 1922 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br /><ref>{{cite book | last = Bierstadt | first = Edward Hale |year = 1924 | title = The Great Betrayal; A Survey of the Near East Problem | location = New York |publisher = RM McBride & Co.| page = 67 |isbn = 0-89241-650-5}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|900000}}<br /> {{Sfn|Jones |2010|p=166 |loc= An estimate of the Pontian Greek death toll at all stages of the anti-Christian genocide is about 350,000; for all the Greeks of the Ottoman realm taken together, the toll surely exceeded half a million, and may approach the 900,000 killed that a team of US researchers found in the early postwar period. Most surviving Greeks were expelled to Greece as part of the tumultuous 'population exchanges' that set the seal on a heavily 'Turkified' state."{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}}} |At least 25% of [[Ottoman Greeks|Greeks]] in Anatolia (Turkey) killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[Zunghar genocide]] 准噶尔灭族 in the [[Zunghar Khanate]]{{Refn|group=N|name=NZunghar|'''Zunghar genocide'''. The [[مانچو قوم]] [[چی این لونگ]] of [[چنگ خاندان]] issued his orders for his [[Eight Banners|Manchu Bannermen]] to carry out the genocide and eradication of the Zunghar nation, ordering the massacre of all the Zunghar men and enslaving Zunghar women and children.{{R|Millward2007}} The Qianlong Emperor moved the remaining [[Zunghar]] people to the mainland and ordered the generals to kill all the men in [[بارکول قازاق خود مختار کاؤنٹی]] or [[Suzhou District|Suzhou]], and divided their wives and children to Qing soldiers.{{R|Sino1|Sino2}} The Qing soldiers who massacred the Zunghars were Manchu Bannermen and Khalkha Mongols. In an account of the war, Wei Yuan wrote that about 40% of the Zunghar households were killed by [[چیچک]], 20% fled to [[روس]] or the [[خانیت قازاق]], and 30% were killed by the army, leaving no [[yurt]] in an area of several thousands of [[لی]] except those of the surrendered.{{R|Zungar2}}{{R|Sino3}}{{R|Latti1950}} Clarke wrote 80%, or between 480,000 and 600,000 people, were killed between 1755 and 1758 in what "amounted to the complete destruction of not only the Zunghar state but of the Zunghars as a people."{{R|Zungar2|Zungar1}} Historian [[Peter Perdue]] has shown that the decimation of the Dzungars was the result of an explicit policy of extermination launched by the Qianlong Emperor.{{R|Zungar2}} Although this "deliberate use of massacre" has been largely ignored by modern scholars,{{R|Zungar2}} Mark Levene, a historian whose recent research interests focus on genocide, has stated that the extermination of the Dzungars was "arguably the eighteenth century genocide par excellence".{{R|Moses2008}}}} |[[چنگ خاندان]] ([[Dzungaria]]) | style="text-align: center;" | 1755 | style="text-align: center;" | 1758 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|480000}}<br />{{R|Zungar2}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|600000}}<br />{{R|Zungar2}} |{{Ntsh|80}}80% of 600,000 Zungharian [[Oirats]] killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[چیرکسی نسل کشی]]{{Refn|group=N|name=NCircassian|The '''Circassian genocide''' refers to the ethnic cleansing, massive annihilation, [[Forced migration|displacement]],<ref>{{cite web | url = http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1251662239 | title = Coverage of The tragedy public Thought (later half of the 19th century) |author = Niko Javakhishvili | publisher = Tbilisi State University| date = 2012-12-20 | accessdate = 2015-06-01}}</ref> destruction and [[ملک بدری]] of the <nowiki/>majority of the [[indigenous peoples|indigenous]] [[ادیگی قوم]] from historical [[چیرکاسیا]], which roughly encompassed the major part of the [[شمالی قفقاز]] and the northeast shore of the [[بحیرہ اسود]]. This occurred in the aftermath of the [[جنگ قفقاز]] in the last quarter of the 19th century.<ref>{{cite book| author = Galina Yemelianova | title = Islam nationalism and state in the Muslim Caucasus | date = April 2014 | page = 3 | isbn =}}</ref> The displaced people moved primarily to the [[سلطنت عثمانیہ]]. Former [[صدر روس]] [[بورس یلسن]]'s May 1994 statement admitted that [[مجاہد آزادی]] to the [[tsarist]] forces was legitimate, but he did not recognize "the guilt of the tsarist government for the [[نسل کشی]]."<ref name=RFE>{{cite news| author =Paul Goble | url = http://www.rferl.org/content/article/1341730.html | title = Circassians demand Russian apology for 19th century genocide | work = [[Radio Free Europe]] | publisher = [[Radio Liberty]] | date = 2005-07-15 | volume = 8 | issue = 23}}</ref> In 1997 and 1998, the leaders of [[کباردینو-بالکار جمہوریہ]] and of [[ادیگیا]] sent appeals to the [[Duma]] to reconsider the situation and to issue the needed apology; to date, there has been no response from [[ماسکو]]. In October 2006, the Adygeyan public organizations of Russia, [[ترکی]], Israel, [[اردن]], [[شام]], the United States, Belgium, Canada and Germany have sent the president of the [[یورپی پارلیمان]] a letter with the request to recognize the genocide against Adygean (Circassian) people.<ref>{{cite web| url = http://www.unpo.org/article.php?id=5634| title = Circassia: Adygs Ask European Parliament to Recognize Genocide| work = unpo.org| accessdate = 2018-04-16| archive-date = 2007-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20070927213916/http://www.unpo.org/article.php?id=5634| dead-url = yes}}</ref> On May 21, 2011, the [[Parliament of Georgia]] passed a resolution, stating that "pre-planned" mass killings of Circassians by Imperial Russia, accompanied by "deliberate famine and epidemics", should be recognized as "genocide" and those deported during those events from their homeland, should be recognized as "refugees". Georgia, which has [[Georgia–Russia relations|poor relations with Russia]], has made outreach efforts to North Caucasian ethnic groups since the 2008 [[روسی-جارجیائی جنگ]].<ref name="nyt" /> Following a [[Hidden Nations, Enduring Crimes conference|consultation with academics, human rights activists and Circassian diaspora groups]] and parliamentary discussions in Tbilisi in 2010 and 2011, Georgia became the first country to use the word "genocide" to refer to the events.<ref name="nyt">{{cite news| title = Georgia Says Russia Committed Genocide in 19th Century | url = https://www.nytimes.com/2011/05/21/world/europe/21georgia.html | work = [[نیو یارک ٹائمز]] | date= May 21, 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2012/08/09/f-sochi-olympics-russia-circassians.html|title=Russia's Sochi Olympics awakens Circassian anger|first=Amber|last=Hildebrandt|publisher=[[CBC News]]|date=2012-08-14|accessdate=2012-08-15}}</ref><ref>{{cite news | title = Georgia Recognizes 'Circassian Genocide' | url = http://civil.ge/eng/article.php?id=23472 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120918012511/http://civil.ge/eng/article.php?id=23472 | url-status = dead | archive-date = 2012-09-18 |accessdate=2012-09-18 | work = [[Civil Georgia]] | date = 2011-05-20}}</ref> On 20 May 2011 the parliament of the Republic of Georgia declared in its resolution<ref name=len>{{cite news| url = http://lenta.ru/news/2011/05/20/cherkesy | title = Грузия признала геноцид черкесов в царской России // Сайт "Лента.Ру" | language =ru |work = lenta.ru |date =2011-05-20}}</ref> that the mass annihilation of the Cherkess (Adyghe) people during the Russian-Caucasian war and thereafter constituted [[نسل کشی]] as defined in the Hague Convention of 1907 and the UN Convention of 1948. }} |{{Flagicon image|Circassian flag.svg}} [[چیرکاسیا]], [[قفقاز]] | style="text-align: center;" | 1864 | style="text-align: center;" | 1867 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|400000}}<br /><ref name="Euromaiden">{{cite web|title=Russians won't admit expulsion of Circassians was genocide — but Ukrainians should|url=http://euromaidanpress.com/2016/05/21/russians-wont-admit-expulsion-of-circassians-was-genocide-but-ukrainians-should/#arvlbdata|website=Euromaiden Press|date=2016-05-21}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1500000}}<br />.<ref name="Shenfield">{{cite book | author = Shenfield, Stephen D. | date = 1999 | title = The Circassians: A Forgotten Genocide | editor = Levine, Mark D | editor2 = Penny Roberts | work = Massacres in History | page = 154 | quote = The number who died in the Circassian catastrophe of the 1860s could hardly, therefore, be less than one million, and may well have been closer to one-and-a-half million | isbn =}}</ref> |{{Ntsh|45}}90% to 97% of total [[ادیگی قوم]] population perished or deported by the Russian forces.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS104971+22-May-2009+PRN20090522|title=145th Anniversary of the Circassian Genocide and the Sochi Olympics Issue|date=May 22, 2009|work=Reuters|accessdate=November 28, 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702174523/https://www.reuters.com/article/2009/05/22/idUS104971%2B22-May-2009%2BPRN20090522|archivedate=July 2, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/05/21/world/europe/21georgia.html|title=Georgia Says Russia Committed Genocide in 19th Century|author=Ellen Barry|date=May 20, 2011|work=The New York Times}}</ref><ref name="Richmond">{{cite book | last = Richmond | first = Walter | title = The Circassian Genocide| page = 132 | quote = If we assume that Berzhe's middle figure of 50,000 was close to the number who survived to settle in the lowlands, then between 95 percent and 97 percent of all Circassians were killed outright, died during Evdokimov's campaign, or were deported.}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[The Holocaust in the Independent State of Croatia|Genocide by the Ustaše]] including the [[Persecution of Serbs in the Independent State of Croatia|Serbian genocide]]{{Refn|group=N|name=Ustase|'''Genocide by the Ustaše''' including the '''Serbian Genocide'''. The government of the Independent State of Croatia murdered Serbs, Jews, Romani, and some dissident Croats and Bosniaks inside its borders, many in concentration camps, most notably [[Jasenovac concentration camp|Jasenovac camp]]. [[Ante Pavelić]], the leader of the [[Ustaše]], enacted racial laws similar to those of Nazi Germany, declaring Jews, Romani, and Serbs "enemies of the people of Croatia". He escaped to [[ہسپانیہ]] after the war with the assistance of the [[کاتھولک کلیسیا]] and fatally injured there some years later in an assassination attempt.{{R|Fischer2007}}}} |{{Flagicon image|Flag of Croatia (1941–1945).svg}} [[Independent State of Croatia]] (territories of present-day [[کرویئشا]], [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] and [[سریم ضلع]]) | style="text-align: center;" | 1941 | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|320000}}<br />{{R|Exclude|AxisYugo}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|600000}}<br />{{R|Exclude|AxisYugo|OtherSources}} |{{Ntsh|19}}13% to 21% of the [[Serbians|Serbian]] population within the [[Independent State of Croatia|NDH]] was killed.<ref name=prokid>{{cite web | url = https://passiontounderstand.blogspot.com/2011/02/genocides-from-1915-to-2006.html?m=1 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190414160920/https://passiontounderstand.blogspot.com/2011/02/genocides-from-1915-to-2006.html?m=1 | url-status = dead | archive-date = 2019-04-14 | title = GENOCIDES from 1915 to 2006}}</ref> |- |- |- style="vertical-align: top;" |[[Pacification of Algeria]]{{Refn|group=N|name=NAlgeria|Over the course of the [[French conquest of Algeria]] (especially the '''Pacification of Algeria''') there where a series of '''demographic catastrophes in Algeria''' due to a variety of factors. The demographic crisis was such that, in a more than 300 page demographic study, Dr. René Ricoux, head of demographic and medical statistics at the statistical office of the General Government of Algeria, foresaw the simple disappearance of Algerian "natives as a whole."<ref name="Masson">{{cite book | title = The figurative demography of Algeria | location = Paris | publisher = Masson | year = 1880}}</ref> Algerian demographic change can be divided into three phases: an almost constant decline during the conquest period, up until its most heavy drop from an estimated 2.7 million in 1861 to a brutal fall to 2.1 million in 1871, and finally moving into a gradual arising<ref name="Kateb">{{cite book | first = Kamel | last = Kateb | title = Europeans Indigenes" and Jews in Algeria (1830–1962) | location = Paris |publisher = Ined / Puf | date = 2001}}</ref> to a level of three million inhabitants by 1890. Causes range from a series of famines, diseases, emigration;<ref name="Taithe">{{cite journal |trans-title = The 1866–1868 Famine in Algeria: Construction and Media Coverage Of a Disaster |url = https://journals.openedition.org/rh19/4051 | title = La famine de 1866–1868 : anatomie d'une catastrophe et construction médiatique d'un événement |journal = Revue d'Histoire du Xixe Siècle. Société d'Histoire de la Révolution de 1848 et des Révolutions du Xixe Siècle |issue = 41 | pages = 113–127 | author = Bertrand Taithe|doi = 10.4000/rh19.4051 |date = 2010-12-15}}</ref> to the violent methods used by the French army during their [[Pacification of Algeria]] which [[ترکی]]<ref name=genoci2>{{cite news|last1=Chrisafis|first1=Angelique|title=Turkey accuses France of genocide in Algeria|url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/23/turkey-accuses-france-genocide-algeria|agency=The Guardian}}</ref><ref name=genoci3>{{cite news|title=Turkey accuses France of genocide in colonial Algeria|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-16314373|agency=BBC News}}</ref> and some historians<ref name=genoci1>{{cite book|last1=Kiernan|first1=Ben|title=Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur|page=374|url=https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&q=374#v=snippet&q=374&f=false|isbn=978-0-300-10098-3|year=2007}}</ref> argue to constitute acts of [[نسل کشی]]; however, other sources contest this.<ref name=notgeno>{{Cite web|url=https://www.scienceshumaines.com/pour-en-finir-avec-la-repentance-coloniale_fr_15086.html|title=Pour en finir avec la repentance coloniale|first=Nicolas|last=Journet|website=Sciences Humaines}}</ref><ref name=contest1>{{cite web | title = To put an end to colonial repentance | url = https://www.herodote.net/Le_passe_colonial_revisite-article-169.php}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg}} [[فرانسیسی الجزائر]] | style="text-align: center;" | 1830 | style="text-align: center;" | 1871 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|300000}}<br /><ref name=Abder>{{cite book | date = 2014 | last2 = Abderahman | first2 = Bouchène | first = Jean-Pierre | last = Peyroulou | first3 = Ouanassa Siari | last3 = Tengour | first4 = Sylvie | last4 = Thenault | title = Histoire de l'Algérie à la période coloniale, 1830–1962 | trans-title = History of Algeria during the colonial period, from 1830 to 1962 | url = https://books.google.com/?id=wATMAgAAQBAJ&pg=PT73&dq=famine+algérie+300,000#v=onepage | isbn = 9782707182319}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|1000000}}<br /><ref name=ki>{{cite book | last = Kiernan | first =Ben | title= Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur | pages = 364–365 |url= https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&q=374#v=snippet&q=374&f=false|isbn=978-0-300-10098-3|year=2007}}</ref> |{{Ntsh|15}}10%<ref name=tenper>{{cite book | first = Jean-Baptiste | last = Rivoire | title= The crime of Tibhirine: Revelations about those responsible | url = https://books.google.com/?id=M77_DtT7LBsC&pg=PT27&dq=conquete+algérie+200,000+morts#v=onepage| isbn = 9782707170729 | date = 2011-12-08}}</ref> to 1/3<ref name=thirki>{{cite book | title = Colonize Exterminate. On War and the Colonial State | location = Paris, Fayard | date = 2005}} See also {{cite book | author = Benjamin Claude Brower | title = A Desert named Peace. The Violence of France's Empire in the Algerian Sahara, 1844–1902 | location = New York | publisher = Columbia University Press}}</ref><ref name="ki" /> of Algeria's population died during the period |- |- style="vertical-align: top;" |- |- |- style="vertical-align: top;" |Genocide of Nestorian christians ([[کلیسیائے مشرق]]) by [[امیر تیمور]] |{{Flagicon image|Timurid.svg}} Timurid-controlled [[مشرق وسطی]] | style="text-align: center;" | 1370 | style="text-align: center;" | 1405 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|Tens of thousands}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|Hundreds of thousands}} |Tamerlane's rule was characterized by numerous massacres, including against other Muslims, but the only community he systematically targeted for elimination was the local Christians. |- |[[Genocide of indigenous peoples in Brazil]]{{Refn|group=N|name=Brazi|The process that has been described as the '''genocide of indigenous peoples in Brazil''' began with the [[Portuguese colonization of the Americas]], when [[پیڈرو ایلواریس کیبرل]] made landfall in what is now the country of Brazil in 1500. This started the process that led to the depopulation of the [[indigenous peoples in Brazil]], because of disease and violent treatment by European settlers, and their gradual replacement with colonists from Europe and Africa. Over eighty indigenous tribes were destroyed between 1900 and 1957, and the overall indigenous population declined by over eighty percent, from over one million to around two hundred thousand. The [[آئین]] recognises indigenous peoples' right to pursue their traditional ways of life and to the permanent and exclusive possession of their "traditional lands", which are demarcated as [[Indigenous territory (Brazil)|Indigenous Territories]].<ref name="constitution">{{cite book | title= Federal Constitution of Brazil | chapter-url = http://www.v-brazil.com/government/laws/titleVIII.html |chapter = VII |volume =Article 231}}</ref> In practice, however, Brazil's indigenous people still face a number of external threats and challenges to their continued existence and cultural heritage.<ref name="US DoS">{{cite web|title=2008 Human Rights Report: Brazil|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/wha/119150.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226174902/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/wha/119150.htm|url-status=dead|archive-date=26 February 2009|publisher=United States Department of State: Bureau for Democracy, Human Rights and Labor|accessdate=24 March 2011|date=25 February 2009}}</ref> The process of demarcation is slow—often involving protracted legal battles—and [[Fundação Nacional do Índio|FUNAI]] do not have sufficient resources to enforce the legal protection on indigenous land.<ref name="ISA Intro">{{cite web|title=Indigenous Lands{{Spaced ndash}} Introduction{{Spaced ndash}} About Lands|url=http://pib.socioambiental.org/en/c/terras-indigenas/introducao/o-que-sao-terras-indigenas|work=Povos Indígenas no Brasil|publisher=Instituo Socioambiental (ISA)|accessdate=24 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127162647/http://pib.socioambiental.org/en/c/terras-indigenas/introducao/o-que-sao-terras-indigenas|archive-date=27 January 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="US DoS" /><ref>{{cite web|last=Borges|first=Beto|last2=Combrisson|first2=Gilles|title=Indigenous Rights in Brazil: Stagnation to Political Impasse|url=http://saiic.nativeweb.org/brazil.html|publisher=South and Meso American Indian Rights Center|accessdate=24 March 2011}}</ref><ref>{{cite journal|last=Schwartzman|first=Stephan|last2=Valéria Araújo|first2=Ana|last3=Pankararú|first3=Paulo|title=Brazil: The Legal Battle Over Indigenous Land Rights|journal=NACLA Report on the Americas|year=1996|volume=29|issue=5|pages=36–43|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=95702149|accessdate=24 March 2011|doi=10.1080/10714839.1996.11725759}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420055859/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=20 April 2010 }}</ref><ref>{{cite news|title=Brazilian Indians 'win land case'|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7774895.stm|accessdate=24 March 2011|newspaper=BBC News|date=11 December 2008}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Brazil.svg}} [[برازیل]] | style="text-align: center;" | 1900 | style="text-align: center;" | 1985 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|235000}}<br /><ref>[[Rudolph Rummel]] estimates the following Indian deaths:{{where|date=October 2019}} * Under republic (1900–30): 50,000 democides * Under Vargas (1930–45): 60,000 * Under Dutra/Vargas (1945–64): 50,000 * Under military (1964–85): 75,000 TOTAL: 235,000</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|800000}}<br /><ref name=Brazdi>{{cite book | author = Robert Hitchcock | author2 = Tara Twedt | quote = Indian population of Brazil declined from 1.0M to 0.2M between 1900 and 1957, a net loss of 800,000 | title = Century of Genocide | editor = Samuel Totten | year = 1997 | isbn =0-415-99085-8}}</ref> |{{Ntsh|80}}87 out of 230 Brazilian tribes went extinct during the period<ref name="Darcy">{{cite book|last=Ribeiro | first = Darcy | title = Indigenous Cultures and Languages in Brazil | work = in Indians of Brazil in the Twentieth Century | editor = Janice Hopper | year = 196 | quote = 87 Indian tribes in Brazil went extinct between 1900 and 1957 (Out of an original 230)}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Albigensian Crusade]]<br />(Cathar genocide){{Refn|group=N|name=Ncathar|The '''Albigensian Crusade''' was a 20-year military campaign initiated by [[Pope Innocent III]] to eliminate [[Catharism]], a [[مسیحیت]] sect, in [[لانگویڈوک]], in southern [[فرانس]]. The [[کاتھولک کلیسیا]] considered them [[بدعت]] and ordered that they should be completely eradicated. [[Raphael Lemkin]] referred to the Albigensian Crusade as "one of the most conclusive cases of genocide in religious history".<ref>{{cite book|last=Lemkin|first=Raphael|editor-last=Jacobs|editor-first=Steven Leonard|date=2012|title=Lemkin on Genocide|url=https://books.google.com/?id=Z9pkney_zw8C&pg=PA71|location=Lanham, Maryland|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7391-4526-5|author-link=Raphael Lemkin|page=71}}</ref> Kurt Jonassohn and Karin Solveig Björnson describe it as "the first ideological genocide."<ref>{{cite book|last1=Jonassohn|first1=Kurt|last2=Björnson|first2=Karin Solveig|date=1998|title=Genocide and Gross Human Rights Violations: In Comparative Perspective|url=https://books.google.com/?id=jIxCUXI38zcC&pg=PA50|location=Piscataway, New Jersey|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-2445-3|page=50}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of France (XII-XIII).svg}} [[لانگویڈوک]], [[قرون وسطی وچ فرانس]] | style="text-align: center;" | 1209 | style="text-align: center;" | 1229 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200,000}}<br /><ref>{{cite book|last1=Tatz|first1=Colin Martin|author-link1=Colin Tatz|last2=Higgins|first2=Winton|date=2016|title=The Magnitude of Genocide|url=https://books.google.com/?id=N1WaCwAAQBAJ&pg=PA214|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-4408-3161-4|page=214}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,000,000}}<br /><ref>{{cite book|last=Robertson|first=John M.|date=1902|title=A Short History of Christianity|url=https://books.google.com/?id=bAQ_AAAAIAAJ|location=London, UK|publisher=Watts & Co.|page=254}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Assyrian genocide]] ܣܝܦܐ (Seyfo, "Sword"){{Refn|group=N|name=NAssyria|The '''Assyrian genocide''' is commonly known as "Seyfo" (which means sword in Assyrian). It occurred concurrently with the Armenian and Greek genocides.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]] territories of present-day [[ترکی]], [[شام]] and [[عراق]]) | style="text-align: center;" | 1915 | style="text-align: center;" | 1923 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200,000}}<br /><ref name="travis">{{cite book|last=Travis | first = Hannibal | title = Native Christians Massacred': The Ottoman Genocide of the Assyrians During World War I | work = Genocide Studies and Prevention | volume = 1 | issue =3 | date = December 2006 | pages = 327–371}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|750000}}<br />{{R|LookLex}} |{{Ntsh|75}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Cromwellian conquest of Ireland|Irish genocide]]{{Refn|group=N|name=Irish|The '''Cromwellian conquest of Ireland''' or '''Cromwellian war in Ireland''' (1649–53) refers to the conquest of [[جزیرہ آئرلینڈ]] by the forces of the [[English Parliament]], led by [[اولیور کرامویل]], during the [[Wars of the Three Kingdoms]]. Cromwell invaded Ireland with his [[New Model Army]] on behalf of [[انگلستان]]'s [[Rump Parliament]] in August 1649. Following the [[Irish Rebellion of 1641]], most of Ireland came under the control of the [[Confederate Ireland|Irish Catholic Confederation]]. In early 1649, the Confederates allied with the English [[Cavalier|Royalists]], who had been defeated by the [[Roundhead|Parliamentarians]] in the [[انگریزی خانہ جنگی]]. By May 1652, Cromwell's Parliamentarian army had defeated the Confederate and Royalist coalition in Ireland and occupied the country—bringing to an end the [[Irish Confederate Wars]] (or Eleven Years' War). However, [[گوریلا جنگ]] continued for a further year. Cromwell passed a series of [[Penal Laws (Ireland)|Penal Laws]] against [[کاتھولک کلیسیا]] (the vast majority of the population) and [[Act for the Settlement of Ireland 1652|confiscated large amounts of their land]]. During the [[Interregnum (England)|Interregnum]] (1651–1660), this policy was enhanced with the passing of the [[Act for the Settlement of Ireland 1652|Act of Settlement of Ireland]] in 1652. Its goal was a further transfer of land from Irish to English hands.{{citation needed|date=May 2019}} The immediate war aims and the longer term policies of the English Parliamentarians resulted in an attempt by the English to transfer the native population to the western fringes to make way for Protestant settlers. This policy was reflected in a phrase attributed to Cromwell: "To Hell or to Connaught" and has been described by historians as genocide.<ref name="near-genocidal">genocidal or near-genocidal: * {{cite book|editor=Albert Breton|booktitle=Nationalism and Rationality|url=https://books.google.com/?id=slwrBIPU7W8C|date=24 November 1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-48098-7|title=Regulating nations and ethnic communities |first1=Brendam |last1=O'Leary |first2=John |last2=McGarry |page=248 |quote="Oliver Cromwell offered the Irish Catholics a choice between genocide and forced mass population transfer. They could go 'To Hell or to Connaught!'"}} * {{cite book|author=Tim Pat Coogan|title=The Troubles: Ireland's Ordeal and the Search for Peace|url=https://books.google.com/?id=33sWKhmPl3UC|date=5 January 2002|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-312-29418-2|page=6 |quote=The massacres by Catholics of Protestants, which occurred in the religious wars of the 1640s, were magnified for propagandist purposes to justify Cromwell's subsequent genocide.}} * {{cite book|author=Peter Berresford Ellis|title=Eyewitness to Irish History|url=https://books.google.com/?id=oVaUkHKOyLAC|date=9 February 2007|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-05312-6}} "It was to be the justification for Cromwell's genocidal campaign and settlement." * {{Harvard citation no brackets|Levene|2005}} "[The Act of Settlement of Ireland], and the parliamentary legislation which succeeded it the following year, is the nearest thing on paper in the English, and more broadly British, domestic record, to a programme of state-sanctioned and systematic ethnic cleansing of another people. The fact that it did not include 'total' genocide in its remit, or that it failed to put into practice the vast majority of its proposed expulsions, ultimately, however, says less about the lethal determination of its makers and more about the political, structural and financial weakness of the early modern English state."</ref> The [[عبرانی بائبل]] account of [[یوشع بن نون]] and the [[Battle of Jericho]] was used by [[اولیور کرامویل]] to justify [[نسل کشی]] against Catholics.<ref name="chirot">{{Cite book |title=Why Some Wars Become Genocidal and Others Don't |author=Daniel Chirot |publisher=Jackson School of International Studies, University of Washington |url=http://jsis.artsci.washington.edu/jsis/Chirot-War.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080817014618/http://jsis.artsci.washington.edu/jsis/Chirot-War.pdf |archivedate=August 17, 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080817014618/http://jsis.artsci.washington.edu/jsis/Chirot-War.pdf |date=August 17, 2008 }}</ref>{{Rp|3}}<ref>{{cite book|page=337|url=https://books.google.com/?id=Rqd1zRZp-kMC&pg=RA1-PA337&lpg=RA1-PA337&dq=oliver+cromwell+joshua+ireland#v=onepage|title=The Bible: Authorized King James Version with Apocrypha|author1=Robert Carrol|author2=Stephen Prickett|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=978-0-19-283525-3}}</ref> }} |{{Flagicon image|Flag of The Commonwealth.svg}} [[جزیرہ آئرلینڈ]], [[انگلستان د‏‏ی دولت مشترکہ]] | style="text-align: center;" | 1649 | style="text-align: center;" | 1653 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}}<br /><ref name=sioch>{{cite news | author =Mícheál Ó Siochrú | work = RTÉ ONE | title = Cromwell in Ireland Part 2 | date = 2008-09-16}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|618000}}<br /><ref name=kenyon98>{{Harvard citation no brackets|Kenyon|Ohlmeyer|1998|p=278}}. Scott Wheeler, Cromwell in Ireland.</ref> |{{Ntsh|30}}20–40% of the population of Ireland perished during the Cromwellian conquest<ref name=sioch /><ref name=kenyon98 /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Wei–Jie war|Wu Hu genocide]]{{Refn|group=N|name=Wuhu|When he heard of the Jie revolt against him, Ran Min issued his famous '''"[[نسل کشی]]", in which he called on the Chinese to kill all the Wu Hu'''. The Wu Hu had conquered Ran Wei half a century earlier. The effect of Ran Min's order was immense; some 200,000 Jie were killed in Yecheng (the Wei capital) in a few days, and brutal fighting broke out between Chinese and Wu Hu throughout North China.{{Sfn| Li and Zheng | 2003 | pp=402}} {{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}}} |[[شمالی تے جنوبی چین]] | style="text-align: center;" | 350 | style="text-align: center;" | 351 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}}<br />{{Sfn| Li and Zheng | 2003 | pp=402{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}} |{{Ntsh|25}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Massacres of Hutus during the First Congo War]]{{Refn|group=N|name=Hutus|During the [[First Congo War]], troops of the Rwanda-backed [[Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Congo-Zaïre]] (AFDL) attacked refugee camps in Eastern DRC, home to 527,000 and 718,000 Hutu refugees in South-Kivu and North-Kivu respectively.<ref name="mapping">{{cite report|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/CD/DRC_MAPPING_REPORT_FINAL_EN.pdf|title=Report of the Mapping Exercise Documenting the Most Serious Violations of Human Rights and International Humanitarian Law Committed Within the Territory of the Democratic Republic of the Congo Between March 1993 and June 2003|last=|first=|date=2010|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|issue=|doi=|volume=|pmid=|access-date=}}</ref> Elements of the AFDL and, more so, of the Rwandan Patriotic Army (RPA) systematically shelled numerous camps and committed massacres with light weapons. These early attacks cost the lives of 6,800-8,000 refugees and forced the repatriation of 500,000 – 700,000 refugees back to Rwanda.<ref name="ezemet">{{cite journal |last1=Ezimet |first1=Kisangani |title=The Massacre of Refugees in Congo: A Case of UN Peacekeeping Failure and International Law |journal=The Journal of Modern African Studies |date=2000 |volume=38 |issue=2 |pages=163–202 |publisher=Cambridge University Press|jstor=161648 |doi=10.1017/S0022278X0000330X}}</ref> As survivors fled westward of the DRC, the AFDL units hunted them down and attacked their makeshift camps, killing thousands more.<ref name="reyntjens2009">{{cite book |last1=Reyntjens |first1=Filip |title=The Great African War : Congo and Regional Geopolitics, 1996–2006 |date=2009 |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/CD/DRC_MAPPING_REPORT_FINAL_EN.pdf |publisher=Cambridge University Press |location=New York}}</ref> These attacks and killings continued to intensify as refugees moved westward as far as 1,800&nbsp;km away. The report of the [[اقوام متحدہ]] Joint Commission reported 134 sites where such atrocities were committed. On 8 July 1997, the acting UN High Commissioner for Human Rights stated that "about 200,000 Hutu refugees could well have been massacred".<ref name="reyntjens2009" />}} |{{Flagicon image|Flag of Zaire.svg}} [[زائر]] | style="text-align: center;" | 1996 | style="text-align: center;" | 1997 | style="text-align: center;" | 200,000<br /><ref name="reyntjens2009">{{cite book |last1=Reyntjens |first1=Filip |title=The Great African War : Congo and Regional Geopolitics, 1996–2006 |date=2009 |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/CD/DRC_MAPPING_REPORT_FINAL_EN.pdf |publisher=Cambridge University Press |location=New York}}</ref> | style="text-align: center;" | 232,000<br /><ref name="emizet">{{cite journal |last1=F. Emizet |first1=Kisangani N. |title=The Massacre of Refugees in Congo: A Case of UN Peacekeeping Failure and International Law |journal=The Journal of Modern African Studies |date=July 2000 |volume=38 |issue=2 |pages=163–202 |jstor=161648 |doi=10.1017/S0022278X0000330X}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[حمیدیہ قتل عام]]{{Refn|group=N|name=Hamid|The '''Hamidian massacres''' ({{Lang-hy|Համիդյան ջարդեր}}, {{Lang-tr|Hamidiye Katliamı}}, {{Lang-fr|Massacres hamidiens}}), also referred to as the '''Armenian Massacres of 1894–1896'''<ref name="Adalian">{{Citation| last = Adalian | first = Rouben Paul | year = 2010 | title = Historical Dictionary of Armenia | edition = 2nd | place = Lanham, MD | publisher = Scarecrow | page = 154}}.</ref> and '''Armenian genocide''',<ref name="Adalian" /> were massacres of [[Armenians]] in the [[سلطنت عثمانیہ]] that took place in the mid-1890s. It was estimated casualties ranged from 80,000 to 300,000,<ref name=Akcam>[[Taner Akçam|Akçam, Taner]] (2006) ''[[A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility]]'' p. 42, Metropolitan Books, New York {{آئی ایس بی این|978-0-8050-7932-6}}</ref> resulting in 50,000 [[orphan]]ed children.<ref>{{Citation| quote = The number of Armenian children under twelve years of age made orphans by the massacres of 1895 is estimated by the missionaries at 50.000 | date = December 18, 1896 | url = https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A1FF63B5F1B738DDDA10994DA415B8685F0D3 | title = Fifty Thousand Orphans made So by the 80,kish Massacres of Armenians | newspaper = [[نیو یارک ٹائمز]]}}.</ref> The massacres are named after [[سلطان]] [[عبدالحمید ثانی]], who, in his efforts to maintain the imperial domain of the collapsing Ottoman Empire, reasserted [[اتحاد اسلامیت]] as a state ideology.{{Sfn| Akçam | 2006 | p = 44}} Although the massacres were aimed mainly at the Armenians, they turned into indiscriminate anti-Christian pogroms in some cases, such as the [[دیار باقر قتل عام (1895)]], where, at least according to one contemporary source, up to 25,000 [[آشوری قوم]] were also killed.<ref name= angold2006>{{Citation|last= Angold|first= Michael | editor-last =O'Mahony| editor-first =Anthony|title=Cambridge History of Christianity | volume = 5. Eastern Christianity|url = https://books.google.com/books?id=vBy7CTYVBeMC |page=512| year = 2006 |publisher=Cambridge University Press|isbn= 978-0-521-81113-2}}.</ref> The [[massacre]] began in the Ottoman interior in 1894, before becoming more widespread in the following years. Between 1894 and 1896 was when the majority of the murders took place. The massacres began tapering off in 1897, following international condemnation of Abdul Hamid. The harshest measures were directed against the long persecuted Armenian community as calls for civil reform and better treatment from the government went ignored. The Ottomans made no allowances for the victims' age or gender, and massacred all with brutal force.<ref>{{cite book | last = Cleveland | first = William L. | title = A History of the Modern Middle East | edition = 2nd | location = Boulder, CO | publisher = Westview | year = 2000 | isbn = 0-8133-3489-6 | page = [https://archive.org/details/historyofmodernm00clev/page/119 119] | url = https://archive.org/details/historyofmodernm00clev/page/119}}</ref> This occurred at a time when the [[ٹیلی گرافی]] could spread news around the world, and the massacres received extensive coverage in the media of Western Europe and North America.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]] | style="text-align: center;" | 1894 | style="text-align: center;" | 1896 | style="text-align: center;" |200,000<br /><ref name=Akçam /> | style="text-align: center;" | 300,000<br /><ref name=Akçam /> | |- |- style="vertical-align: top;" | [[Tencteri#Tencteri and Usipetes in the time of Julius Caesar|Genocide of the Tencteri and Usipetes]]{{Refn|group=N|name=Tectupiu|In his ''[[Commentarii de Bello Gallico]]'', Caesar describes how two tribes, the Tencteri and Usipetes, had been driven from their traditional lands by the Germanic [[سوئبی]], whose military dominance had led to constant warfare and neglect of agriculture. This original homeland of the two tribes is not clear but by the time of Caesar the Suebi had settled in a very large wooded area to the east of the [[Ubii]], who at this time lived on the east bank of the [[دریائے رائن]], on the opposite bank from where Cologne is today. It has been argued that the Tencteri and Usipetes specifically may have come from the area of the [[Weser river]] to the east of the [[Sigambri]], because it is near to where the two tribes appeared on the Rhine, and Caesar reports the Suevi in this area. It would also explain the apparently friendly relations of the Tencteri and Usipetes with the Sigambri, who might have been their traditional neighbours.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/?id=6HCeJU_7SFwC&pg=PA61 | title=Palaeohistoria 51/52 (2009/2010)| isbn=9789077922736| last1=Attema| first1=P. A. J.| last2=Bolhuis| first2=E.| date=December 2010}}</ref> (In later Roman times this area inhabited by Caesar's Suebi was inhabited by the [[Chatti]].<ref>{{Citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0062:entry=catti-harpers&highlight=chatti| last= Peck| title=Harpers Dictionary of Classical Antiquities |year=1898}}</ref>) Caesar, fearing how the Gauls on the left bank might react, hurried to deal with this threat to his command of the region. He discovered that a number of Gaulish tribes had attempted to pay these Germani generously to leave, but the Tencteri and Usipetes had ranged further, coming to the frontiers of the [[Condrusi]] and [[Eburones]], who were both under the protection of the [[Treveri]] to their south. Caesar convened a meeting of the Gaulish chiefs, and, pretending he did not know of their attempts at bribery, demanded cavalry and provisions for war against the Tencteri and Usipetes. The Germanic cavalry, although outnumbered by Caesar's Gallic horsemen, made the first attack, forcing the Romans to retreat. Caesar describes a characteristic battle-tactic they used, where a horsemen would leap down to their feet and stab enemy horses in the belly. Accusing them of violating the truce, Caesar refused to accept any more ambassadors, arresting some who came requesting a further truce, and led his full force against the Germanic camp. The Usipetes and Tencteri were thrown into disarray and forced to flee, pursued by Caesar's cavalry, to the confluence of the Rhine and Meuse. Many were killed attempting to cross the rivers.<ref>[[جولیس سیزر]], ''[[Commentarii de Bello Gallico]]'' [[s:Commentaries on the Gallic War/Book 4#1|4.1-15]]</ref><ref>Lee, K.H. "Caesar's Encounter with the Usipetes and the Tencteri." ''Greece & Rome'' 2nd vol. 2 (1969): 100-103.</ref> They found refuge on the other side of the Rhine amongst the [[Sicambri]]. Caesar's campaign against the [[Tencteri]] and [[Usipetes]] have been characterized a [[نسل کشی]].<ref name=tecup>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/world/2015/dec/11/julius-caesar-battlefield-unearthed-southern-netherlands-dutch-archaeologists | title = Julius Caesar battlefield unearthed in southern Netherlands | work = [[دی گارڈین]] | date = 11 December 2015}}</ref><ref name=uptec>{{cite book | first = Ben |last = Kiernan | url = https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&pg=PA58 | title = Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur| publisher = Yale University Press | year = 2007|isbn = 978-0-300-10098-3}}</ref> }} |[[Germania]] | colspan="2" style="text-align: center;" | {{Tri1|-55|55 BC}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|150000}}<br /><ref name=tecup>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/world/2015/dec/11/julius-caesar-battlefield-unearthed-southern-netherlands-dutch-archaeologists | title = Julius Caesar battlefield unearthed in southern Netherlands | work = [[دی گارڈین]] | date = 11 December 2015}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|430000}}<br /><ref name=uptec>{{cite book | first = Ben |last = Kiernan | url = https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&pg=PA58 | title = Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur| publisher = Yale University Press | year = 2007|isbn = 978-0-300-10098-3}}</ref> |{{Ntsh|25}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Battle of Carthage (c. 149 BC)|Battle of Carthage<br />(Punic genocide)]]{{Refn|group=N|name=NCarthage| The massacre of Carthaginians ([[Punics]]) during their defeat by the Roman Republic is considered a genocide by many scholars.<ref name="Kiernan 27–39">{{Cite journal|last=Kiernan|first=Ben|date=2004-08-01|title=The First Genocide: Carthage, 146 BC|journal=Diogenes|language=en|volume=51|issue=3|pages=27–39|doi=10.1177/0392192104043648|issn=0392-1921|url=https://semanticscholar.org/paper/cd2f91b9f91c690ed2adc5e071d8313e2ead8a6c}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Leavesley|first=Jordana|title=Melos and Carthage: Genocide in the Ancient World|url=https://www.academia.edu/31572631|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=nHIABAAAQBAJ&pg=PA25&lpg=PA25|title=Genocide|last=Rubinstein|first=William D.|date=2014-07-10|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-86996-2}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=cGHGPgj1_tIC&pg=PA34&lpg=PA34|title=The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing|last=Mann|first=Michael|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-53854-1}}</ref><ref>{{Citation|title=Carthage: The Roman Holocaust (TV Movie 2004)|url=https://www.imdb.com/title/tt0409797|accessdate=2017-08-13}}</ref>}} |[[قرطاجنہ]] (territories of present-day [[تونس شہر]], [[تونس]]) | colspan="2" style="text-align: center;" | {{Tri1|-146|146 BC}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|150,000}}<br /><ref name="necrometrics.com">{{Cite web|url=http://necrometrics.com/romestat.htm|title=Atrocity statistics from the Roman Era|website=necrometrics.com|access-date=2017-08-13}}</ref><ref name="Kiernan 27–39" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|150,000}} | Population reduced from 500,000 to 55,000. 150,000 died in the fall of Carthage.<ref name="necrometrics.com" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Romani genocide]]{{Refn|group=N|name=Porajmos|'''Porajmos''' (<small>[[Romani language|Romani]] pronunciation:</small> {{IPA-xx|pʰoɽajˈmos}}), or '''Samudaripen''' ("Mass killing"), the Romani genocide or Romani Holocaust, was the planned and attempted effort by the government of [[نازی جرمنی]] and its allies to exterminate part of the [[رومینی]] people of [[یورپ]]. On 26 November 1935, a supplementary decree to the [[Nuremberg Laws]] stripping Jews of their German citizenship expanded the category "enemies of the race-based state" to include Romani, the same category as the Jews, and in some ways they had similar fates.{{R|Milton1992}}{{R|USHMM2}} In 1982, [[مغربی جرمنی]] formally recognized that genocide had been committed against the Romani.{{R|teleg012011}} In 2011, the [[پولستان]] Government passed a resolution for the official recognition of [[2 اگست]] as a day of commemoration of the genocide.{{R|OsceR}}}} |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[جرمن مقبوضہ یورپ]] | style="text-align: center;" | 1935<ref name="König" /> | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|130000}}<br /><ref>{{cite book|last1=Niewyk|first1=Donald L.|last2=Nicosia|first2=Francis R.|title=The Columbia Guide to the Holocaust|url=https://books.google.com/?id=_QQ7AAAAQBAJ&pg=PA47|accessdate=5 July 2016|year=2000|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50590-1|page=47}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br />{{R|alJaz102012}}{{R|EstPlus}} |{{Ntsh|25}}25% of [[رومینی]] in Europe killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[Polish Operation of the NKVD]] (Polish genocide){{Refn|group=N|nameN=Poles|The '''Polish Operation of the NKVD''' was a mass murder specifically aimed at the Polish ethnic group in the USSR by the orders of Soviet leader [[جوزف استالن]]. Historian [[Michael Ellman]] asserts that the 'national operations', particularly the 'Polish operation', may constitute [[نسل کشی]] as defined by the UN convention.<ref name="paulbogdanor">{{cite journal | first = Michael |last = Ellman | journal = Europe-Asia Studies | volume = 59 | issue = 4 | date = June 2007 | pages = 663–693 | layurl = http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1933.pdf | title = Stalin and the Soviet Famine of 1932–33 Revisited|jstor = 20451381 |doi = 10.1080/09668130701291899}}</ref> His opinion is shared by [[Simon Sebag Montefiore]], who calls the Polish operation of the NKVD 'a mini-genocide.'<ref name="Montefiore">{{cite book|last=Sebag Montefiore | first = Simon | title = Stalin. The Court of the Red Tsar | page = 229 | publisher = Vintage Books | location = New York | year = 2003 | isbn = 1-4000-7678-1}}</ref> Polish writer and commentator, Dr [[Tomasz Sommer]], also refers to the operation as a genocide, along with Prof. [[Marek Jan Chodakiewicz]] among others.<ref name="rp.pl">{{cite journal|url=http://www.rp.pl/artykul/594183.html|title=Nieopłakane ludobójstwo (Genocide Not Mourned)|publisher=[[Rzeczpospolita]]|date=2011-01-15|accessdate=April 28, 2011|author=Prof. [[Marek Jan Chodakiewicz]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004125909/http://www.rp.pl/artykul/594183.html |date=2012-10-04 }}</ref><ref name="se.pl">{{cite web|url=http://m.se.pl/wydarzenia/opinie/zbrodnia-wieksza-niz-katyn_157172.html|title=Tomasz Sommer: Ludobójstwo Polaków z lat 1937–38 to zbrodnia większa niż Katyń (Genocide of Poles in the years 1937–38, a Crime Greater than Katyn)|publisher=[[Super Express (newspaper)|Super Express]]|accessdate=April 28, 2011|author=Franciszek Tyszka}}</ref><ref name="historyton.pl">{{cite web|url=http://historyton.pl/catalog/product_info.php?products_id=11729|title=Rozstrzelać Polaków. Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim (To Execute the Poles. Genocide of Poles in the Soviet Union)|publisher=Historyton|accessdate=April 28, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003143755/http://historyton.pl/catalog/product_info.php?products_id=11729|archivedate=October 3, 2011}}</ref><ref name="wiara.pl">{{cite web|url=http://info.wiara.pl/doc/578542.Publikacja-na-temat-eksterminacji-Polakow-w-ZSRR-w-latach-30|title=Publikacja na temat eksterminacji Polaków w ZSRR w latach 30 (Publication on the Subject of Extermination of Poles in the Soviet Union during the 1930s)|author=Andrzej Macura, [[Polska Agencja Prasowa]]|publisher=Portal Wiara.pl|date=2010-06-24|accessdate=April 28, 2011}}</ref><ref name="polishclub.org">{{cite web|url=http://www.polishclub.org/2011/03/22/prof-iwo-cyprian-pogonowski-rozkaz-n-k-w-d-no-00485-z-dnia-11-viii-1937-a-polacy|title=Rozkaz N.K.W.D.: No. 00485 z dnia 11-VIII-1937, a Polacy|publisher=Polish Club Online|date=22 March 2011|accessdate=April 28, 2011|author=Prof [[Iwo Cyprian Pogonowski]]|quote=See also, Tomasz Sommer: Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim (Genocide of Poles in the Soviet Union), article published by The Polish Review vol. LV, No. 4, 2010.|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818055339/https://www.polishclub.org/2011/03/22/prof-iwo-cyprian-pogonowski-rozkaz-n-k-w-d-no-00485-z-dnia-11-viii-1937-a-polacy/|dead-url=yes}}</ref><ref name="naukowa.pl">{{cite web|url=http://www.naukowa.pl/Historia,7kt/Rozstrzelac-Polakow.-Ludobojstwo-Polakow-w-Zwiazku-Sowieckim-w-latach-1937-1938.-Dokumenty-z-Central,328396ks|title=Sommer, Tomasz. Book description (Opis)|publisher=Księgarnia Prawnicza, [[لوبلین]]|work=Rozstrzelać Polaków. Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim w latach 1937–1938. Dokumenty z Centrali |trans-title = Genocide of Poles in the Soviet Union | language = pl |accessdate=2011-04-28}}</ref><ref name="global364">{{cite web|url=http://globalizacja.org/node/364|title=Konferencja "Rozstrzelać Polaków{{Spaced ndash}} Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim"|trans-title=Conference on Genocide of Poles in the Soviet Union, Warsaw|publisher=Instytut Globalizacji oraz Press Club Polska in cooperation with Memorial Society|language=pl|accessdate=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182939/http://globalizacja.org/node/364|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] | style="text-align: center;" | 1937 | style="text-align: center;" | 1938 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|111091}}<br /><ref>{{cite book| last = Goldman | first = Wendy Z. | year = 2011 | url = https://books.google.com/?id=D0_HYK8R-8IC&lpg=PA217&pg=PA217#v=onepage | title = Inventing the Enemy: Denunciation and Terror in Stalin's Russia | location = New York | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-19196-8 | page = 217}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|250,000}}<br /><ref name="arlindo-correia">{{cite web | url=http://www.arlindo-correia.org/040111.html | title=The Devils' Playground | work=[[نیو یارک ٹائمز]] | accessdate=2011-04-26 | author=Joshua Rubenstein | quote=Rubenstein is the Northeast regional director of [[Amnesty International USA]] and a co-editor of ''The Unknown Black Book: The Holocaust in the German-Occupied Soviet Territories.''}}<br />''Almost all victims of the NKVD shootings were men, wrote Michał Jasiński, most with families. Their wives and children were dealt with by the [[NKVD Order No.&nbsp;00486]]. The women were generally sentenced to deportation to Kazakhstan for an average of 5 to 10 years. Orphaned children without relatives willing to take them were put in orphanages to be brought up as Soviet, with no knowledge of their origins. All possessions of the accused were confiscated. The parents of the executed men{{Spaced ndash}} as well as their in-laws{{Spaced ndash}} were left with nothing to live on, which usually sealed their fate as well. Statistical extrapolation, wrote Jasiński, increases the number of Polish victims in 1937–1938 to around 200–250,000 depending on size of their families.''</ref> |{{Ntsh|13}}22% of the [[Poles|Polish]] population of the USSR was "sentenced" by the operation (140,000 people)<ref name="ellm">Michael Ellman, [http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1933.pdf Stalin and the Soviet Famine of 1932–33 Revisited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014232729/http://www1.fee.uva.nl/pp/mjellman/ |date=2007-10-14 }} [[پی ڈی ایف]] file page 686</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی جلاوطنی]]{{Refn|group=N|name=Chech|'''Aardakh''' also known as '''Operation Lentil''' ({{Lang-ru|Чечевица}}, ''Chechevitsa''; {{Lang-ce|'''Вайнах махкахбахар'''}} ''Vaynax Maxkaxbaxar'') was the [[سوویت اتحاد وچ آبادی د‏‏ی مہاجرت]] of the whole of the [[Nakh peoples|Vainakh]] ([[چیچن قوم]] and [[انگش قوم]]) populations of the [[شمالی قفقاز]] to [[وسط ایشیا]] during [[دوسری جنگ عظیم]]. The expulsion, preceded by the [[1940–1944 insurgency in Chechnya]], was ordered on 23 February 1944 by [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت]] chief [[Lavrentiy Beria]] after approval by [[Premier of the Soviet Union|Soviet Premier]] [[جوزف استالن]], as a part of [[Forced settlements in the Soviet Union|Soviet forced settlement program]] and [[سوویت اتحاد وچ آبادی د‏‏ی مہاجرت]] that affected several million members of non-Russian Soviet ethnic minorities between the 1930s and the 1950s.<br />The deportation encompassed their entire nations, well over 500,000 people, as well as the complete liquidation of the [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]]. Hundreds of thousands<ref name="Nekrich">{{cite book | author = Nekrich, Aleksandr | title = The Punished Peoples}}</ref>{{Page needed|date=May 2019}}<ref name=Dunlop /><ref name="Gammera">{{cite book | author =Moshe Gammer | title = Lone Wolf and the Bear | pages = 166–171 | isbn = 0-8229-5898-8 | publisher = University of Pittsburgh Press | year = 2006}}</ref> <ref name=Rummel /> of Chechens and Ingushes died or were killed during the round-ups and transportation, and during their early years in exile. The survivors would not return to their native lands until 1957. Many in Chechnya and Ingushetia classify it as an act of [[نسل کشی]], as did the [[یورپی پارلیمان]] in 2004.<ref name=Europarl>{{Cite web|url=https://unpo.org/article/438|title=UNPO: Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944|website=unpo.org}}</ref><ref name=chenday>{{cite web | title = Press-Release: February 23, World Chechnya Day | work = Save Chechnya Campaign | url = http://savechechnya.org/archives/410 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130227054740/http://savechechnya.org/archives/410 | url-status = dead | archive-date = 2013-02-27 |accessdate=2013-02-27}}</ref>}}<br /> (Soviet deportation of Chechens and other Vainakh populations) |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] ([[شمالی قفقاز]]) | style="text-align: center;" |1944 | style="text-align: center;" |1948 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|100000}}<br /><ref>Wong, Tom K. (2015). Rights, Deportation, and Detention in the Age of Immigration Control. Stanford University Press. p. 68. {{آئی ایس بی این|9780804794572}}. LCCN 2014038930. page 68</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|400000}}<br /><ref name=kazbek>{{cite news |last1=Chanturiya |first1=Kazbek |title=After 73 years, the memory of Stalin's deportation of Chechens and Ingush still haunts the survivors |url=https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127234921/https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |url-status=dead |archive-date=27 November 2019 |accessdate=27 November 2019 |agency=OC Media |date=23 February 2017}}</ref> |{{Ntsh|35}}23.5% to almost 50% of total [[چیچن قوم]] population killed<ref name="Wood">{{cite book | last = Wood | first = Tony | title = Chechnya: the Case for Independence | pages = 37–38}}</ref> <ref name="Nekrich" />{{Page needed|date=May 2019}}<ref name="Dunlop">{{cite book | author = Dunlop | title = Russia Confronts Chechnya | pages = 62–70}}</ref><ref name="Gammera" /><ref name="SovietRates">{{cite web|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/USSR.TAB1B.GIF|title=Soviet Transit, Camp, and Deportation Death Rates|website=hawaii.edu|access-date=2019-05-29}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |Genocide of [[Acholi people|Acholi]] and [[Lango people]] under [[عیدی امین]]{{Refn|group=N|name=Acholi|After [[عیدی امین]] overthrow the regime of [[Milton Obote]] in 1971, he declared the Acholi and Lango tribes enemies, as Obote was a Lango and he saw the fact that they dominated the army as a threat.<ref name=Israel>https://combatgenocide.org/?page_id=91</ref> In January 1972, Amin issued an order to the Ugandan army ordering that they assemble and kill all Acholi or Lango soldiers, and then commanded that all Acholi and Lango be rounded up and confined within army barracks, where they were either slaughtered by the soldiers or killed when the Ugandan air force bombed the barracks.<ref name=Israel/>}} |{{Flagicon image|Flag of Uganda.svg}} [[یوگنڈا]] | style="text-align: center;" | 1972 | style="text-align: center;" | 1978 | style="text-align: center;" | 100,000<br /><ref name=Israel>https://combatgenocide.org/?page_id=91</ref> | style="text-align: center;" | 300,000<br /><ref name=Israel/> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Darfur genocide]]{{Refn|group=N|name=Darfur|The '''Darfur genocide''' refer to the [[جنگی جرائم]] and [[crimes against humanity]] such as massacre and [[Rape during the Darfur genocide|genocidal rape]] that occurred within the [[دارفور]] region during the [[دارفور وچ جنگ]] perpetrated by [[Janjaweed]] militias and the Sudanese government. These atrocities have been called the first genocide of the 21st century.{{Sfn|Williams|2012|p=192}} Sudan's president [[عمر البشیر]] has been indicted for his role in the genocide by the [[اقوام متحدہ]].{{Sfn|Elhag|2014|p=210}} }} |{{Flagicon image|Flag of Sudan.svg}} [[دارفور]], [[سوڈان]] | style="text-align: center;" | 2003 | style="text-align: center;" | {{Tri1|{{#time: Y | now}}|Present}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|98,000}}<br /><ref>{{cite journal| url = https://dial.uclouvain.be/pr/boreal/object/boreal:179717| title = Darfur: counting the deaths (2). What are the trends?| year = 2005| last = Guha-Sapir| first = Debarati| last2 = Degomme| first2 = Olivier| journal = Centre for Research on the Epidemiology of Disasters}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008014629/https://dial.uclouvain.be/pr/boreal/object/boreal:179717 |date=2020-10-08 }}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500,000}}<br /><ref name="Reeves">{{cite journal| title = Quantifying Genocide in Darfur | first = Eric | last = Reeves | date = 2006-04-28}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign|Kurdish genocide]]{{Refn|group=N|name=Arabization|[[صدام حسین]]'s campaign against the Kurds including the [[Al-Anfal campaign]] and the [[Persecution of Feyli Kurds under Saddam Hussein|Feyli Kurds operations]] have been recognized as genocides: On 5 December 2012, Sweden's parliament, the [[رکسداگ]], adopted a resolution by the Green party to officially recognize Anfal as genocide. The resolution was passed by all 349 members of parliament.<ref>{{cite web|url=http://www.pravdareport.com/world/123118-swedish_neutrality/|title=Is Swedish neutrality over?|date=11 December 2012|work=Pravda|accessdate=24 April 2019|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218064533/https://www.pravdareport.com/world/123118-swedish_neutrality/|dead-url=yes}}</ref>{{disputed inline|date=April 2019}} On 28 February 2013, the [[British House of Commons]] formally recognized the Anfal as genocide following a campaign led by Conservative MP [[Nadhim Zahawi]], who is of Kurdish descent.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/gary-kent/parliamentary-recognition-of-the-kurdish-genocide_b_2789300.html|title=Historic Debate Secures Parliamentary Recognition of the Kurdish Genocide|date=|publisher=Huffingtonpost.co.uk|accessdate=31 August 2013}}</ref> [[جنوبی کوریا]] recognized the Anfal as [[نسل کشی]] on June 13 of 2013.<ref>{{cite news|title=South Korea recognizes Kurdish genocide |url=https://www.peyamner.com/english/PNAnews.aspx?ID=314434 |accessdate=26 April 2015 |date=13 June 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20150426233519/http://www.peyamner.com/english/PNAnews.aspx?ID=314434 |archivedate=26 April 2015}}</ref> In 2011, the Iraqi Parliament voted to recognize the 1980 massacre of Feyli Kurds under the regime of Saddam Hussein as genocide.<ref name=presrecog>{{cite news|title=Genocide Against the Kurds in Iraq: Iraq and International Recognition Over Time |url=http://uk.gov.krd/genocide/pages/page.aspx?lngnr=12&smap=140000&pnr=42|accessdate=23 May 2017|work=uk.gov.krd}}</ref> The '''destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign''' refers to villages razed by the [[Ba'athist Iraq]]i government during its "[[Ba'athist Arabization campaigns in North Iraq|Arabization campaign]]" of areas, excluded from [[کردستان]] under the [[Iraqi–Kurdish Autonomy Agreement of 1970]]. 1.5 to 2 million Kurds were forcibly displaced by Arabization campaigns in Iraq between 1963 and 1987;<ref name=rumm>{{cite web |last1=Rummel |first1=Rudolph J. |title=Chapter 14 The Horde of Centi-kilo Murderers Estimates, Calculations, and Sources |url=https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1C.GIF |website=Statistics of Democide |at=Rows 1313, 1314}}</ref> resulting in 10,000 to 100,000 deaths during the displacements;<ref name=rumm />[[Destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign#Major population damaging events|87,500 to 388,100 Kurds]] were killed in the [[destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign]] including: 2,500<ref name="noriracasua">''Routine calculations do not count as original research, provided there is consensus among editors that the result of the calculation is obvious, correct, and a meaningful reflection of the sources. Basic arithmetic, such as adding numbers, converting units, or calculating a person's age are some examples of routine calculations. See also Category:Conversion templates.''<br /> https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1C.GIF row 1313 and 1314 <br />1,000,000 and 10,000 to 2,000,000 and 100,000 Kurds were displaced and killed respectively between 1963 and 1987; 250,000 of them in 1977 and 1978. If deaths are proportional to the displacement then 2,500 to 12,500 Kurds would have died during this period depending on the scale of overall displacement and deaths used.</ref> to 12,500<ref name=noriracasua /> in the [[Ba'athist Arabization campaigns in North Iraq]], 10,000<ref name=chestnut>{{cite book |last1=Chestnut Greitens |first1=Sheena |title=Dictators and their Secret Police: Coercive Institutions and State Violence |pages=289 |url=https://books.google.com/?id=NgfFDAAAQBAJ&pg=PA289&lpg=PA289&dq=feyli+kurds+disappeared+12,000#v=onepage|isbn=978-1-316-71256-6 |date=2016-08-16}}</ref> to 25,000<ref name="alkur">{{cite book|last1=Jaffar Al-Faylee|first1=Zaki|title=Tareekh Al-Kurd Al-Faylyoon|date=2010|location=Beirut|pages=485, 499–501}}</ref><ref name="heksih">{{cite book|last1=Al-Hakeem|first1=Dr. Sahib|title=Untold stories of more than 4000 women raped killed and tortured in Iraq, the country of mass graves|date=2003|pages=489–492}}</ref>{{Clarify|is this a supplied title because it cannot be traced by title or author|date=December 2017}} were killed during the [[Persecution of Feyli Kurds under Saddam Hussein|Feyli Kurds operation]], 5,000<ref name="bazmem">{{cite web |title=The Tragedy of the Missing Barzanis |url=https://kurdistanmemoryprogramme.com/the-tragedy-of-the-missing-barzanis/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191119065607/https://kurdistanmemoryprogramme.com/the-tragedy-of-the-missing-barzanis/ |archivedate=2019-11-19 |website=Kurdistan Memory Programme}}</ref> to 8,000<ref name="pbs.org">{{cite web |last1=Jones |first1=Dave |title=The Crimes of Saddam Hussein <br />1983 The Missing Barzanis |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/iraq501/events_barzanis.html |website=Frontline World |publisher=PBS}}</ref> Kurds disappeared in the [[Kurdish rebellion of 1983|1983 Barzani killings]], 50,000<ref name="hrw">[https://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ GENOCIDE IN IRAQ] Human Rights Watch, 1993</ref> to 100,000<ref name="hrw" /> (although Kurdish sources have cited a higher figure of 182,000<ref name="Frontline">{{cite web |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/iraq501/events_anfal.html |title=The Crimes of Saddam Hussein – 1988 The Anfal Campaign |publisher=PBS Frontline |date=January 24, 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060206034420/https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/iraq501/events_anfal.html |archivedate=February 6, 2006 |accessdate=November 15, 2019}}</ref>) more Kurds were massacred in the [[Anfal genocide]], and at least 20,000<ref name="upris">{{cite web |last1=Zenko |first1=Micah |title=Remembering the Iraqi Uprising Twenty-Five Years Ago |url=https://www.cfr.org/blog/remembering-iraqi-uprising-twenty-five-years-ago |website=Council on Foreign Relations}}</ref> were killed during the [[1991 Iraqi uprising]] notwithstanding an additional 48,400<ref name="kurdrefugees">1,000 deaths per day in April, May and June along Turkish border ''a -'' "Iraqi Deaths from the Gulf War as of April 1992," Greenpeace, Washington, D.C. See also "Aftermath of War: The Persian Gulf War Refugee Crisis," Staff Report to the Senate Judiciary Committee's Subcommittee on Immigration and Refugee Affairs, May 20, 1991. The figure of nearly 1,000 deaths per day is also given in "Kurdistan in the Time of Saddam Hussein," Staff Report to the U.S. Senate Committee on Foreign Relations, November 1991, p.14. "hundreds" (100 to 900?) died per day along Iranian border ''b -'' [http://www.apnewsarchive.com/1991/Kurdish-Refugees-Straggle-Into-Iran-Followed-By-Tragedy/id-2a413a508ec5af132b9cc245172f3f9c Kurdish Refugees Straggle Into Iran, Followed By Tragedy], Associated Press, Apr 13, 1991 1,100 to 1,900 (''a '' + ''b'') deaths per day from at least April 13th (''b'') up to between May 1st and May 31st (''a ''); which suggests 44 to 74 days: 1,100(44)= 48,400 1,900(74)= 140,600 '''Routine calculations''' ''Routine calculations do not count as original research, provided there is consensus among editors that the result of the calculation is obvious, correct, and a meaningful reflection of the sources. Basic arithmetic, such as adding numbers, converting units, or calculating a person's age are some examples of routine calculations. See also Category:Conversion templates.''</ref> to 140,600<ref name=kurdrefugees /> Kurdish refugees that starved to death along the Iranian and Turkish borders.}} |{{Flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991); Flag of Syria (1963–1972).svg}} [[Ba'athist Iraq|Iraq]] | style="text-align: center;" | 1977 | style="text-align: center;" | 1991 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|87500}} <br /> {{citation needed|date=July 2020}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|388100}}<br /> {{citation needed|date=July 2020}} |{{Ntsh|8}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[East Timor genocide]]{{Refn|group=N|name=timor|The '''East Timor genocide''' refers to the "pacification campaigns" of state sponsored terror by the [[Indonesian occupation of East Timor|Indonesian government during their occupation of East Timor]]. Oxford University held an academic consensus calling the Indonesian Occupation of '''East Timor [[نسل کشی]]''' and Yale university teaches it as part of their "Genocide Studies" program.<ref name=Payaslian>{{cite web|last=Payaslian|first=Simon|title=20th Century Genocides|url=http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199743292/obo-9780199743292-0105.xml|publisher=Oxford bibliographies|ref= {{SfnRef|Payaslian}}}}</ref><ref name="gsp.yale.edu">{{cite web|title=Genocide Studies Program: East Timor|url=http://gsp.yale.edu/case-studies/east-timor|website=Yale.edu}}</ref> Precise estimates of the death toll are difficult to determine. The 2005 report of the UN's [[Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor]] (CAVR) reports an estimated minimum number of conflict-related deaths of 102,800 (+/− 12,000). Of these, the report says that approximately 18,600 (+/− 1,000) were either killed or disappeared, and that approximately 84,000 (+/− 11,000) died from hunger or illness in excess of what would have been expected due to peacetime mortality. These figures represent a minimum conservative estimate that CAVR says is its scientifically-based principal finding. The report did not provide an upper bound, however, CAVR speculated that the total number of deaths due to conflict-related hunger and illness could have been as high as 183,000.<ref>{{Cite web|url=http://www.cavr-timorleste.org/updateFiles/english/CONFLICT-RELATED%20DEATHS.pdf|title=Conflict-related Deaths in Timor Leste, 1954–1999. The Findings of the CAVR Report ''Chega!''}}</ref> The truth commission held Indonesian forces responsible for about 70% of the violent killings.<ref name=CAVR>{{Cite web|url=http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513220045/http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm|url-status=dead|title=Chega! The CAVR Report|archivedate=May 13, 2012}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Indonesia.svg}} [[East Timor (Indonesian province)|East Timor]], [[انڈونیشیا]] | style="text-align: center;" | 1975 | style="text-align: center;" | 1999 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|85320}}<br /><ref>Precise estimates of the death toll are difficult to determine. The 2005 report of the UN's [[Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor]] (CAVR) reports an estimated minimum number of conflict-related deaths of 102,800 (+/− 12,000). Of these, the report says that approximately 18,600 (+/− 1,000) were either killed or disappeared, and that approximately 84,000 (+/− 11,000) died from hunger or illness in excess of what would have been expected due to peacetime mortality. These figures represent a minimum conservative estimate that CAVR says is its scientifically-based principal finding. The report did not provide an upper bound, however, CAVR speculated that the total number of deaths due to conflict-related hunger and illness could have been as high as 183,000. The truth commission held Indonesian forces responsible for about 70% of the violent killings.<br /> *This estimates comes from taking the minimum killed violently applying the 70% violent death responsibility given to Indonesian military combined with the minimum starved. <br /> {{cite web | url = http://www.cavr-timorleste.org/updateFiles/english/CONFLICT-RELATED%20DEATHS.pdf | title = Conflict-related Deaths in Timor Leste, 1954–1999. The Findings of the CAVR Report}} <br /> {{cite web | url = http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20120513220045/http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | url-status = dead | title = The CAVR Report | archive-date = 2012-05-13}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|196720}}<br /><ref>Precise estimates of the death toll are difficult to determine. The 2005 report of the UN's [[Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor]] (CAVR) reports an estimated minimum number of conflict-related deaths of 102,800 (+/− 12,000). Of these, the report says that approximately 18,600 (+/− 1,000) were either killed or disappeared, and that approximately 84,000 (+/− 11,000) died from hunger or illness in excess of what would have been expected due to peacetime mortality. These figures represent a minimum conservative estimate that CAVR says is its scientifically-based principal finding. The report did not provide an upper bound, however, CAVR speculated that the total number of deaths due to conflict-related hunger and illness could have been as high as 183,000. The truth commission held Indonesian forces responsible for about 70% of the violent killings:*This estimates comes from taking the maximum killed violently applying the 70% violent death responsibility given to Indonesian military combined with the maximum starved.<br /> {{cite web | url = http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20120513220045/http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | url-status = dead | archive-date = May 13, 2012 | title = Conflict-related Deaths in Timor Leste, 1954–1999. The Findings of the CAVR Report | work = cavr-timorleste.org | accessdate = April 16, 2018}}</ref> |{{Ntsh|20}}13% to 44% of [[مشرقی تیمور]]'s total population killed<br />(See [[East Timor genocide#Number of deaths|death toll of East Timor genocide]]) |- |- style="vertical-align: top;" |[[Ikiza]]{{Refn|group=N|name=Burundi|'''Burundian genocide'''. In the long sequence of civil fights that occurred between [[Tutsi]] and [[Hutu]] since [[برونڈی]]'s independence in 1962, the 1972 mass killings of Hutu by the Tutsi and the 1993 mass killings of Tutsis by the majority-Hutu populace are both described as genocide in the final report of the ''International Commission of Inquiry for Burundi'' presented to the United Nations Security Council in 1996.}} |{{Flagicon image|Flag of Burundi (1967–1982).svg}} [[برونڈی]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1972 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|80000}}<br />{{R|BurWhite|ICIBFR02_85}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|300000}}<br /><ref name=burundik /> |{{Ntsh|5}} As much as 10% to 15% of the [[Hutu]] population of Burundi killed<ref name=burundik>{{cite book |title=Krueger, Robert; Krueger, Kathleen Tobin (2007). From Bloodshed to Hope in Burundi : Our Embassy Years During Genocide (PDF). University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71486-1. |pages=29 |url=https://www.sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files3/ambassador_robert_krueger_kathleen_tobin_kruegerbook4you.pdf}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Pacification of Libya|Libyan genocide]]{{Refn|group=N|name=Libya| The '''Pacification of Libya''',<ref name="Cardoza, 109">{{Cite book|first=Anthony L.|last=Cardoza|title=Benito Mussolini: the first fascist|publisher=Pearson Longman|year=2006|isbn=|ref=harv|page=109}}</ref> also known as the '''Libyan Genocide'''<ref name= Mann309>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=cGHGPgj1_tIC&pg=PA309|title=The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing|last=Mann|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-53854-1|location=|page=309}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=gSg0lQkyJoIC&pg=PA146|title=Making of Modern Libya, The: State Formation, Colonization, and Resistance, Second Edition|last=Ahmida|first=Ali Abdullatif|date=23 March 2011|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-2893-2|location=|pages=146|language=en}}</ref><ref name=otttensamul>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=rgGA91skoP4C&pg=PA259|title=Dictionary of Genocide: A-L|last=Totten|first=Samuel|last2=Bartrop|first2=Paul Robert|authorlink1=Samuel Totten|authorlink2=Paul R. Bartrop|date=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34642-2|location=|pages=259|language=}}</ref><ref name="Duggan497">{{Cite book|first=Christopher|last=Duggan|title=The Force of Destiny: A History of Italy Since 1796|location=New York|publisher=Houghton Mifflin|year=2007|isbn=|ref=harv|page=497}}</ref> or '''Second Italo-Senussi War''',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=aVbdCQAAQBAJ&pg=PA5|title=Libyan Air Wars: Part 1: 1973–1985|last=Cooper|first=Tom|last2=Grandolini|first2=Albert|date=January 19, 2015|publisher=Helion and Company|isbn=978-1-910777-51-0|location=|page=5}}</ref> was a prolonged conflict in [[اطالوی لیبیا]] between Italian military forces and indigenous rebels associated with the [[سنوسی تحریک]] that lasted from 1923 until 1932,<ref name=ninaconsuelo>{{cite book | author = Nina Consuelo Epton | title = Oasis Kingdom: The Libyan Story | location = New York | publisher = Roy Publishers | year = 1953 | page = 126 | isbn = | author-link = Nina Consuelo Epton}}</ref><ref>{{cite book|chapter-url=http://www.shadowsgovernment.com/shadows-library/Unknown/The%20Cambridge%20History%20of%20Africa,%20Volume%20(1658)/The%20Cambridge%20History%20of%20Africa,%20Volume%20-%20Unknown.pdf|first=C.C.|last=Stewart|chapter=Islam|title=The Cambridge History of Africa, Volume 7: c. 1905 – c. 1940|location=Cambridge, United Kingdom|publisher=Cambridge University Press|date=1986|p=196}}</ref> when the principal Senussi leader, [[عمر مختار]], was captured and executed.<ref name=refioseercito>{{cite web|url=http://www.regioesercito.it/reparti/mvsn/mvsnlib23.htm|title=Detailed description of some fights|publisher=Regioesercito|language=Italian|access-date=2020-10-04|archive-date=2018-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180520185400/http://www.regioesercito.it/reparti/mvsn/mvsnlib23.htm}}</ref> The pacification resulted in mass deaths of the indigenous people in [[برقہ]]—one quarter of Cyrenaica's population of 225,000 people died during the conflict.<ref name=Mann309 /> Italy committed major [[جنگی جرائم]] during the conflict; including the use of [[chemical weapon]], episodes of [[Take no prisoners|refusing to take prisoners of war]] and instead executing surrendering combatants, and mass executions of civilians.<ref name="Duggan497" /> Italian authorities committed [[ethnic cleansing]] by forcibly expelling 100,000 [[بدو]] Cyrenaicans, half the population of Cyrenaica, from their settlements that were slated to be given to Italian settlers.<ref name="Cardoza, 109" /><ref name="Bloxham, Moses, 358">{{Cite book|first=Donald|last=Bloxham|first2=A. Dirk|last2=Moses|title=The Oxford Handbook of Genocide Studies|location=Oxford, England|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=|ref=harv|page=358}}</ref> Italy apologized in 2008 for its killing, destruction and repression of the Libyan people during the period of colonial rule, and went on to say that this was a "complete and moral acknowledgement of the damage inflicted on Libya by Italy during the colonial era."<ref name=thelibyareport>{{Cite book|title=The Report: Libya 2008|author=Oxford Business Group|year=2008|page=17}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg}} [[اطالوی لیبیا]] | style="text-align: center;" | 1923 | style="text-align: center;" | 1932 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|80000}}<br /><ref name="Duggan497" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|125000}}<br /><ref name="Wright">{{Cite book|title=A History of Modern Libya | last = Wright | first = John | year = 1982 | url = http://necrometrics.com/20c100k.htm#Libya}}</ref> |{{Number table sorting|25}}% of [[برقہ]] population killed<ref name="Duggan497" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Effacer le tableau|Bambuti genocide]]{{Refn|group=N|name=Bambu|'''''Effacer le tableau''''' ("erasing the board") is the operational name given to the '''[[نسل کشی]] of the [[Mbuti people|Bambuti pygmies]]''' by rebel forces in the [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] (DRC). The primary objective of ''Effacer le tableau'' was the territorial conquest of the [[شمالی کیوو]] province of the DRC and [[ethnic cleansing]] of Pygmies from the Congo's eastern region whose population numbered 90,000 by 2004.<ref name=exter>{{cite news |last1=Penketh |first1=Anne |title=Extermination of the pygmies |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/extermination-of-the-pygmies-552332.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221123504/https://www.independent.co.uk/news/world/africa/extermination-of-the-pygmies-552332.html |url-status=dead |archive-date=2018-12-21 |accessdate=2018-12-21 |agency=The Independent |date=2004-07-07}}</ref> {{Sfn|Penketh|2004}} }} |{{Flagicon image|Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997-2003).svg}} [[شمالی کیوو]], [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] | style="text-align: center;" | 2002 | style="text-align: center;" | 2003 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|60,000}}<br /><ref name=SeshadriICE1>"Between October 2002 and January 2003, two the rebel groups, the MLC and RCD-N in the East of the Congo launched a premeditated, systematic genocide against the local tribes and Pygmies nicknamed operation "Effacer le Tableau" ("erase the board"). During their offensive against the civilian population of the Ituri region, the rebel groups left more than 60,000 dead and over 100,000 displaced. The rebels even engaged in slavery and cannibalism. Human Rights Reports state that this was due to the fact that rebel groups, often far away from their bases of supply and desperate for food, enslaved the Pygmies on captured farms to grow provisions for their militias or when times get really tough simply slaughter them like animals and devour their flesh which some believe gives them magical powers. 11. Fatality Level of Dispute (military and civilian fatalities): 70,000 estimated" see: {{cite web |url=http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025741/http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=Pygmies in the Congo Basin and Conflict |author=Raja Seshadri |date=7 November 2005 |work=Case Study 163 |publisher=The Inventory of Conflict & Environment, [[American University]] |accessdate=21 July 2012}}</ref><ref name=exter /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|70,000}}<br /><ref name=SeshadriICE1 /> |{{Ntsh|40}}40% of the Eastern Congo's [[Pygmy peoples|Pygmy]] population killed{{Refn|name=Pygm|group=N|Eastern Pygmy population was reduced to 90,000 after a campaign that killed 60,000<ref name=SeshadriICE1 /> implying a 40% decline}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Massacres of Poles in Volhynia and Eastern Galicia]]{{Refn|group=N|'''Massacres of Poles in Volhynia and Eastern Galicia''' was a genocide carried out in Nazi German-occupied Poland by the Ukrainian Insurgent Army (the UPA) against Poles in the area of Volhynia, Eastern Galicia, parts of Polesia and Lublin region, beginning in 1943 and lasting up to 1945. On 22 July 2016, the Parliament of Poland passed a resolution recognizing the massacres as Genocide<ref name="Volhynia">{{cite news | title = Senate recognizes Volhynia massacre to be genocide | url = http://tass.ru/en/world/887135}}</ref><ref name="Radio Poland">{{cite news | work = Radio Poland | title = Polish MPs adopt resolution calling 1940s massacre genocide | url = http://www.thenews.pl/1/10/Artykul/263005,Polish-MPs-adopt-resolution-calling-1940s-massacre-genocide | accessdate = 2020-10-04 | archivedate = 2020-11-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201119172309/http://archiwum.thenews.pl/1/10/Artykul/263005 }}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[German-occupied Poland]] | style="text-align: center;" | 1943 | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|50000}}<br /><ref name="Magocsi">{{cite book | title = A History of Ukraine | page =681 | author = Paul Robert Magocsi | date = 1996 | isbn =0-8020-7820-6}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|300000}}<br /><ref name="Terles">{{cite book | author = Mikolaj Terles | title = Ethnic cleansing of Poles in Volhynia and Eastern Galicia, 1942–1946 (ZZWRP) | page = 61 | date = 1993 | isbn = 0-9698020-0-5}}</ref><ref name="Partacz">{{cite book | language = pl| trans-title = Historical truth is political truth in scientific research. An example of the genocide of South Eastern Poland in 1939–1946 | author = Czesław Partacz | title = Prawda historyczna na prawda polityczna w badaniach naukowych. Przykład ludobójstwa na Kresach Południowo-Wschodniej Polski w latach 1939–1946| author-link = :pl:Czesław Partacz}}</ref><ref name="Kulińska">{{cite book | author =Lucyna Kulińska | title = Dzieci Kresów III | language = pl | location = Kraków | year = 2009| page = 467}}</ref><ref name="Turowski">{{cite book | author =Józef Turowski | author2 = Władysław Siemaszko | title = Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 | quote = Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce{{Spaced ndash}} Instytut Pamięci Narodowej, Środowisko Żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji Armii Krajowej w Warszawie | date = 1990}}</ref><ref name="Siemaszko">{{cite book | author = Władysław Siemaszko | author2 = Ewa Siemaszko | title = Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistoẃ ukraińskich na ludności polskiej Wołynia, 1939–1945 | language = pl| date = 2000| isbn = 83-87689-34-3 | volume = 2 | page = 1056 | trans-title = Genocide by Ukrainian nationalists against the Polish population of Volhynia, 1939–1945}}</ref> |4% to 20% of the pre-war (1931) [[Second Polish Republic]]'s total Polish population of Voivodeships: [[Stanisławów Voivodeship|stanisławowskie]], [[Tarnopol Voivodeship|tarnopolskie]] and [[Wołyń Voivodeship (1921–1939)|wołyńskie]]<ref name="Hryciuk">{{cite book | author = Grzegorz Hryciuk | language = pl | title = Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948 | publisher = Toruń | year = 2005 | author2 = Wyd. Adam Marszałek | isbn = 83-7441-121-X | page = 139}}</ref><ref name="Potocki">{{cite book | author = Robert Potocki | title = Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930–1939 | year = 2003 | isbn = 83-917615-4-1 | pages = 47–50 | trans-title = The policy of the Polish state towards the Ukrainian issue in 1930–1939}}</ref> where killed. |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of Isaaqs]]{{Refn|group=N|name=Isaaq|The '''Genocide of Isaaqs''' or '''"Hargeisa Holocaust"'''<ref name=journalafrican>{{Cite journal|last=Ingiriis|first=Mohamed Haji|date=2016-07-02|title="We Swallowed the State as the State Swallowed Us": The Genesis, Genealogies, and Geographies of Genocides in Somalia|journal=African Security|volume=9|issue=3|pages=237–58|doi=10.1080/19392206.2016.1208475|issn=1939-2206}}</ref><ref name=aviewfoothills>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Dd5ngjjVZb8C&pg=PA504&lpg=PA504|title=A View From The Foothills: The Diaries of Chris Mullin|last=Mullin|first=Chris|date=2010-10-01|publisher=Profile Books|isbn=978-1-84765-186-0}}</ref> was the systematic, state-sponsored massacre of [[Isaaq]] civilians between 1988 and 1991 by the [[صومالی جمہوری جمہوریہ]] under the dictatorship of [[محمد سیاد بری]].<ref name="Mburu">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=7w8VAQAAIAAJ|title=Past human rights abuses in Somalia: report of a preliminary study conducted for the United Nations (OHCHR/UNDP-Somalia)|last=Mburu|first=Chris|last2=Rights|first2=United Nations Office of the High Commissioner for Human|last3=Office|first3=United Nations Development Programme Somalia Country|date=2002-01-01}}</ref> The number of civilian deaths in this massacre is estimated to be between 50,000–100,000 according to various sources,<ref name="Peifer1">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=tOgOwSXB164C&pg=PA23&lpg=PA23|title=Stopping Mass Killings in Africa: Genocide, Airpower, and Intervention|last=Peifer|first=Douglas C.|date=2009-05-01|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-1281-4}}</ref><ref name=Dynamics>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=mKWiBwAAQBAJ&pg=PT149|title=Making and Unmaking Nations: The Origins and Dynamics of Genocide in Contemporary Africa|last=Straus|first=Scott|date=2015-03-24|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5567-4}}</ref><ref name="Jones">{{Cite book| url= https://books.google.com/?id=ZybbAAAAMAAJ | title= Genocide, war crimes and the West: history and complicity|last=Jones|first=Adam|date=2017-01-22|publisher=Zed Books|isbn=978-1-84277-191-4}}</ref> while local reports estimate the total civilian deaths to be upwards of 200,000 Isaaq civilians.<ref name=Somalilanded>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/02/investigating-genocide-somaliland-20142310820367509.html|title=Investigating genocide in Somaliland|date=February 2014|publisher=Al Jazeera|access-date=2018-04-16}}</ref> This included the leveling and complete destruction of the second and third largest cities in Somalia, [[هرجيسا]] (90 per cent destroyed)<ref>{{Cite book |title=Somaliland: Time for African Union Leadership |publisher=International Crisis Group |year=2006 |isbn= |url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/somaliland-time-for-african-union-leadership.pdf |page=5 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202071223/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/somaliland-time-for-african-union-leadership.pdf |date=2017-02-02 }}</ref> and [[Burao]] (70 per cent destroyed) respectively,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=xbQTEF0rd7wC&pg=PA152|title=Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation|last=Tekle|first=Amare|date=1994-01-01|publisher=The Red Sea Press|isbn=978-0-932415-97-4}}</ref> and had caused 400,000<ref>{{Cite journal|year=|title=Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics|url=https://siteresources.worldbank.org/INTSOMALIA/Resources/conflictinsomalia.pdf|page=10}}</ref><ref name="robertpress">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=-s0VcsSW2rAC&pg=PA154|title=The New Africa: Dispatches from a Changing Continent|last=Press|first=Robert M.|date=1999-01-01|publisher=University Press of Florida|isbn=978-0-8130-1704-4}}</ref> Somalis (primarily of the Isaaq clan) to flee their land and cross the border to Hartasheikh in Ethiopia as refugees, creating the world's largest refugee camp then (1988),<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=WV0TAgAAQBAJ&pg=PA57&lpg=PA57|title=The Early Morning Phonecall: Somali Refugees' Remittances|last=Lindley|first=Anna|date=2013-01-15|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-78238-328-4|language=en}}</ref> with another 400,000 being internally displaced.<ref>{{cite book|last1=Gajraj|first1=Priya|title=Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics|date=2005|publisher=World Bank|page=10|url=https://siteresources.worldbank.org/INTSOMALIA/Resources/conflictinsomalia.pdf}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=52m9OsGODRUC&pg=PA227|title=Racism and Ethnicity: Global Debates, Dilemmas, Directions|last=Law|first=Ian|date=2010-01-01|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-5912-7}}</ref><ref>{{cite journal|title=Africa Watch|journal=Volume 5|date=1993|page=4}}</ref> In 2001, the [[اقوام متحدہ]] commissioned an investigation on past human rights violations in Somalia,<ref name="Mburu" /> specifically to find out if "crimes of international jurisdiction (i.e. war crimes, crimes against humanity or genocide) had been perpetrated during the country's civil war". The investigation was commissioned jointly by the [[اقوام متحدہ]] Co-ordination Unit (UNCU) and the [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق]]. The investigation concluded with a report confirming the crime of genocide to have taken place against the Isaaqs in Somalia.<ref name="Mburu" />}} |{{Flagicon image|Flag of Somalia.svg}} [[صومالی جمہوری جمہوریہ]] | style="text-align: center;" |1988 | style="text-align: center;" |1991 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|50000}}<br /><ref name="Dynamicsa">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=mKWiBwAAQBAJ&pg=PT149|title=Making and Unmaking Nations: The Origins and Dynamics of Genocide in Contemporary Africa|last=Straus|first=Scott|date=2015-03-24|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5567-4|language=en}}</ref><ref name="Jones" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}}<br /><ref name="Somalilandeda">{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/02/investigating-genocide-somaliland-20142310820367509.html|title=Investigating genocide in Somaliland|access-date=April 16, 2018}}</ref> |{{Ntsh|4}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Chetnik war crimes in World War II#Genocidal crimes|Genocidal crimes against Bosniaks and Croats by the Chetniks]]{{Refn|group=N|name=chet|Massacres of ethnic [[Croats]] and [[بوسنیائی مسلم]] by Serbian [[Chetniks]] across large areas of the [[Independent State of Croatia]] (modern-day [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]], [[کرویئشا]] and [[Sandžak]]) during [[دوسری جنگ عظیم]]. Genocidal characteristics of the massacres can be seen through the [[Stevan Moljević|Moljević plan]] ("On Our State and Its Borders") and the 1941 [[Draža Mihailović#Bosnia|'Instructions']] issued by Chetnik leader, [[Draža Mihailović]], concerning the cleansing of non-Serbs on the basis of creating a post-war [[Greater Serbia]].{{Sfn|Tomasevich|1975|p=170}}{{Sfn|Lerner|1994|p=105}}{{Sfn|Mulaj|2008|p=42}} Death toll by ethnicity is estimated to be between 18,000-32,000 Croats and between 29,000-33,000 Muslims.<ref name="Geiger">{{cite journal| author = Vladimir Geiger | title=Human Losses of the Croats in World War II and the Immediate Post-War Period Caused by the Chetniks (Yugoslav Army in the Fatherland) and the Partisans (People's Liberation Army and the Partisan Detachments of Yugoslavia/Yugoslav Army) and the Communist Authorities: Numerical Indicators|journal=Revue für Kroatische Geschichte = Revue d'Histoire Croate|volume=VIII|issue=1|pages=77–121|url=http://hrcak.srce.hr/103223?lang=en|year=2012}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=TtWycwryensC&pg=PA430&lpg=PA430&dq=chetnik+genocide#v=onepage|isbn=978-0-203-89043-1|title=Century of genocide: critical essays and eyewitness accounts|page=430|author1=Samuel Totten|author2=William S. Parsons|year=1997|publisher=Routledge|accessdate=11 January 2011}}</ref>{{Sfn|Geiger|2012|pp=103, 117}}<ref>{{cite book|last=Redžić|first=Enver|title=Bosnia and Herzegovina in the Second World War|year=2005|publisher=Tylor and Francis|location=New York|isbn=978-0-7146-5625-0|page=84|url=https://books.google.com/?id=pVCx3jerQmYC&pg=PA146&lpg=PA146&dq=Chetniks+extermination#v=onepage}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Croatia (1941–1945).svg}} [[Independent State of Croatia]] (territories of present-day [[کرویئشا]], [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]],<nowiki/>and [[Sandžak]]) | style="text-align: center;" | 1941 | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|47,000}} <br /><ref name="Geiger" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|65,000}} <br /><ref name="Geiger" /> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Tamil Genocide]]{{Refn|group=N|name=Tamil|Massacres of ethnic Tamils across Sri Lanka, but especially in the North-East of the island, claimed as the Tamil homeland, have occurred repeatedly since 1956. Tens of thousands of Tamils were killed over the years. Tamils have made allegations of genocide since the 80s and in 2015 the Northern Provincial Council passed a resolution on the Tamil Genocide, seeking a UN inquiry. The Canadian Parliament in 2019 also called for an investigation into genocide allegations. Sri Lanka has strongly denied the accusations of genocide.}} |{{Flagicon image|Tamil Eelam Flag.svg}} [[Tamil Eelam]], [[سری لنکا]] | style="text-align: center;" | 1956 | style="text-align: center;" | 2009 | style="text-align: center;" |40,000<ref>{{Cite web|date=2012-02-27|title=Sri Lanka’s dead and missing: the need for an accounting|url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/sri-lanka/sri-lankas-dead-and-missing-need-accounting|access-date=2020-06-09|website=Crisis Group|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Petrie, Charles|date=2012|title=Report of the Secretary-General's Internal Review Panel on United Nations Action in Sri Lanka|url=https://digitallibrary.un.org/record/737299?ln=en|journal=United Nations Digital Library System|language=en}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|140,000+}}<ref>{{Cite web|date=2012-02-27|title=Sri Lanka’s dead and missing: the need for an accounting|url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/sri-lanka/sri-lankas-dead-and-missing-need-accounting|access-date=2020-06-09|website=Crisis Group|language=en}}</ref> |Between 10% and 35% of the [[Eelam Tamil]] population living in the de facto state of [[Tamil Eelam]], controlled by the [[تامل ٹائیگرز]].<ref>{{Cite web|date=2019-08-15|title=Emerging Voices: Sri Lanka’s Tamils Need Genocide Recognition and Innovative Justice Mechanisms|url=http://opiniojuris.org/2019/08/15/emerging-voices-sri-lankas-tamils-need-genocide-recognition-and-innovative-justice-mechanisms/|access-date=2020-06-09|website=Opinio Juris|language=en-US}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری]]{{Refn|group=N|name=Tatar|The '''deportation of the Crimean Tatars''' (Crimean Tatar Qırımtatar halqınıñ sürgünligi; Ukrainian Депортація кримських татар; Russian Депортация крымских татар) was the ethnic cleansing of at least 191,044 Crimean Tatars or, according to the other sources, 423,100 of them (89,2 % were women, children and elderly people) in 18–20 May 1944; one of the crimes of the Soviet totalitarian regime. It was carried out by Lavrentiy Beria, head of the Soviet state security and secret police, acting on behalf of Joseph Stalin. Within three days, Beria's NKVD used cattle trains to deport women, children, the elderly, even Communists and members of the Red Army, to the Soviet Republic of Uzbekistan, several thousand kilometres away. They were one of the ten ethnicities who were encompassed by Stalin's policy of population transfer in the Soviet Union. The deportation is [[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری]]; as well as various scholars. Professor Lyman H. Legters argued that the Soviet penal system, combined with its resettlement policies, should count as genocidal since the sentences were borne most heavily specifically on certain ethnic groups, and that a relocation of these ethnic groups, whose survivial depends on ties to its particular homeland, "had a genocidal effect remediable only by restoration of the group to its homeland".{{Sfn|Legters|1992|p=104}} Soviet dissidents Ilya Gabay{{Sfn|Fisher|2014|p=150}} and [[Pyotr Grigorenko]]{{Sfn|Allworth|1998|p=216}} both classified the event as a genocide. Historian Timothy Snyder included it in a list of Soviet policies that "meet the standard of genocide."<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/05/holocaust-secondworldwar|title=The fatal fact of the Nazi-Soviet pact|last=Snyder|first=Timothy|date=2010-10-05|website=the Guardian|access-date=2018-08-06}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] ({{Flagicon image|Flag of the Crimean ASSR (1939).svg}} [[کریمیائی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | style="text-align: center;" | 1944 | style="text-align: center;" | 1948 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|34000}}<br /><ref name="buc">{{cite book | author = Buckley, Cynthia J. | author2 = Ruble, Blair A. | author3 = Hofmann, Erin Trouth | year = 2008 | title = Migration, Homeland, and Belonging in Eurasia | location = Washington, D.C. | publisher = Woodrow Wilson Center Press | isbn = 978-0-8018-9075-8 | page = 207}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|195471}}<br /><ref name="Allworth">{{cite book | last = Allworth | first = Edward | date = 1998 | title = The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents | location = Durham | publisher = Duke University Press | isbn = 978-0-8223-1994-8 | lccn = 97019110 | oclc = 610947243 | page = [https://archive.org/details/tatarsofcrimeare0000unse/page/6 6] | url = https://archive.org/details/tatarsofcrimeare0000unse/page/6}}</ref> |{{Ntsh|32}}The deportation and following exile reduced the [[کریمیائی تاتار]] population by between 18%<ref name="buc" /> and 46%.<ref>{{cite web |last1=page |first1=34 |title="Punished Peoples" of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportations |url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf |website=Human Rights Watch 1991}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide in German South West Africa]]{{Refn|group=N|name=Herero|The '''Genocide in German South West Africa''' was the campaign to exterminate the Herero and Nama people that the [[جرمن سلطنت]] undertook in German South-West Africa (modern-day Namibia). It is considered one of the first genocides of the 20th century.}} |{{Flagicon image|Reichskolonialflagge.svg}} [[جرمن جنوب مغربی افریقہ]] | style="text-align: center;" | 1904 | style="text-align: center;" | 1908 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|34000}}<br />{{R|Nuhn89}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|110000}}<br />{{R|WhitakerRep|HereroBiblio}} |{{Ntsh|70}}60% (24,000 out of 40,000{{R|Nuhn89}}) to 81.25% (65,000<ref name="germanyadmits">{{cite news|title=Germany admits Namibia genocide|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3565938.stm|accessdate=20 February 2016|agency=BBC|date=August 14, 2004}}</ref><ref name="germanminister">{{cite news|title=German minister says sorry for genocide in Namibia|url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum|accessdate=20 February 2016|agency=The Guardian|date=August 16, 2004}}</ref> out of 80,000<ref name="preventgeno">{{cite web|url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm|title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985|quote=paragraphs 14 to 24, pages 5 to 10|publisher= Prevent Genocide International}}</ref>) of total [[Herero people|Herero]] and 50%{{R|Nuhn89}} of [[Nama people|Nama]] population killed. |- |- style="vertical-align: top;" |[[Guatemalan genocide]]{{Refn|group=N|name=Maya|'''Guatemalan genocide'''. The government forces of Guatemala and allied paramilitary groups have been condemned by the Historical Clarification Commission for committing genocide against the Maya population{{R|UN0399}}{{R|CEH1999}} and for widespread human rights violations against civilians during the civil war fought against various leftist rebel groups. At least an estimated 200,000 persons lost their lives by arbitrary executions, forced disappearances and other human rights violations.{{Sfn|CEH|1999|p=20}} A quarter of the direct victims of human rights violations and acts of violence were women.{{Sfn|CEH|1999|p=23}}}} |{{Flagicon image|Flag of Guatemala.svg}} [[گواتیمالا]] | style="text-align: center;" | 1962 | style="text-align: center;" | 1996 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|32632}}<br />{{R|MayaMin}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|166000}}<br />{{R|MayaMax}} |{{Ntsh|40}}40% of the [[Maya peoples|Maya]] population (24,000 people) of Guatemala's [[Ixil Community|Ixil]] and [[Rabinal]] regions where killed<ref name="prokid" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[White Terror (Russia)#White Terror in Southern and Western Russia|Jewish genocide during the Russian White Terror]]{{Refn|group=N|name=Jews|The Whitaker Report of the United Nations used the massacre of 100,000 to 250,000 Jews in more than 2,000 '''[[پوگروم]] during the [[White Terror (Russia)|White Terror]]''' in Russia as an example of [[نسل کشی]].<ref name=whitjew>{{cite web |title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985, paragraphs 14 to 24 pages 5 to 10» . |url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613150627/http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |url-status=dead |archive-date=2019-06-13 |website=preventgenocideinternational}}</ref> During the [[روسی خانہ جنگی]], between 1918 and 1921 a total of 1,236 violent incidents against Jews occurred in 524 towns in [[یوکرین]]. The estimates of the number of killed range between 30,000 and 60,000.<ref name="HCJU-2008">"History and Culture of Jews in Ukraine ("«Нариси з історії та культури євреїв України»)«Дух і літера» publ., Kyiv, 2008, с. 128{{Spaced ndash}} 135</ref><ref name="Vital-1987-359">D. Vital. ''Zionism: the crucial phase''. Oxford University Press. 1987. p. 359</ref> Of the recorded 1,236 pogroms and excesses, 493 were carried out by [[Ukrainian People's Republic]] soldiers under command of [[Symon Petliura]], 307 by independent Ukrainian warlords, 213 by [[Denikin]]'s army, 106 by the [[سرخ فوج]] and 32 by the [[Polish Army]].<ref>R. Pipes. ''A Concise History of the Russian Revolution''. Vintage Books. 1996. p. 262.</ref>}} | what is now [[یوکرین]] and [[روس]] | style="text-align: center;" | 1918 | style="text-align: center;" | 1923 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|30000}}<br /><ref name="HCJU-2008" /><ref name="Vital-1987-359" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|250000}}<br /><ref name=whitjew>{{cite web |title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985, paragraphs 14 to 24 pages 5 to 10» . |url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613150627/http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |url-status=dead |archive-date=2019-06-13 |website=preventgenocideinternational}}</ref> |{{Ntsh|2}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Burundian genocides#Genocidal massacre of Tutsis in '93|1993 Genocide of Burundian Tutsis]]{{Refn|group=N|name=Burundi|'''Burundian genocide'''. In the long sequence of civil fights that occurred between [[Tutsi]] and [[Hutu]] since [[برونڈی]]'s independence in 1962, the 1972 mass killings of Hutu by the Tutsi and the 1993 mass killings of Tutsis by the majority-Hutu populace are both described as genocide in the final report of the ''International Commission of Inquiry for Burundi'' presented to the United Nations Security Council in 1996.}} |{{Flagicon image|Flag of Burundi.svg}} [[برونڈی]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1993 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|25000}}<br /><ref name=totten2>{{cite book| title = Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts | publisher = Psychology Press | year = 2004 | page = 331 | url = https://books.google.com/?id=5Ef8Hrx8Cd0C&pg=PA346&lpg=PT347#PPA403,M1 | first = Samuel | last = Totten | first2 = William S. | last2 = Parsons| first3 = Israel W. | last3 = Charny| isbn = 978-0-415-94430-4}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|50000}}<br />{{R|Totten2004}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Khmelnytsky Uprising#Jews|Genocide of Jews in the Polish–Lithuanian Commonwealth by Cossack insurgents]]{{Refn|group=N|name=Lithjew|During the [[Khmelnytsky Uprising]] genocidal massacres were perpetrated against [[یہود]] communities in the [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ]] by Ukrainian [[کازاک]] and [[کریمیائی تاتار]].<ref name="Totten">{{cite book | quote = A series of massacres perpetrated by the Ukrainian Cossacks under the leadership of Bogdan Chmielnicki saw the death of up to 100,000 Jews and the destruction of perhaps 700 communities between 1648 and 1654 … | author = Samuel Totten | title = Teaching About Genocide: Issues, Approaches, and Resources | publisher = Information Age Publishing | year = 2004 | isbn = 1-59311-074-X | page = 25}} .</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Zaporozhian Cossacks]] insurgents on territory of [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ]], [[یوکرین]] and [[بیلاروس]] | style="text-align: center;" | 1648 | style="text-align: center;" | 1657 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|18000}}<br /><ref name="Stampfer">{{cite journal | last = Stampfer | first = Shaul| journal = Jewish History | volume = 17 | issue = 2 | title = What Actually Happened to the Jews of Ukraine in 1648? | pages = 165–178 | year = 2003 | doi = 10.1023/A:1022308423637}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|100000}}<br /><ref name="Flannery">{{cite book | author = Edward H. Flannery | title = The Anguish of the Jews: Twenty-Three Centuries of Antisemitism | publisher = Paulist Press| date = 2004| isbn = 0-8091-4324-0| page = 158 | quote = footnote 33, p. 327| author-link = Edward H. Flannery}}</ref><ref name="Dimont">{{cite book | author = Max I. Dimont | title = Jews, God, and History | publisher = Signet Classic | year = 2004 | isbn = 0-451-52940-5 | page = 247| author-link = Max Dimont}}</ref><ref name="GilbertAtlas">{{cite book | author = Martin Gilbert | title = Jewish History Atlas | location = London | year = 1976 | page = 530 | quote = cited in Herbert Arthur Strauss. ''Hostages of modernization: Studies on Modern Antisemitism 1870–1933/39'', Walter de Gruyter, 1993, p. 1013 | isbn = 3-11-013715-1| author-link = Martin Gilbert}}</ref><ref name="otheresitmates">Other 1960s–1980s estimates of Jews killed: * {{cite news | quote = In 1648, under the leadership of Chmielnicki, they ravaged the land with fire and sword. Their hatred of the Jews was boundless and they rarely attempted to persuade the unfortunate to convert. These persecutions were characterized by hitherto-unknown atrocities. Children were torn apart or thrown into the fire before the eyes of their mothers, women were burned alive, men were skinned and mutilated. People must have thought hell had let loose all the tormenting monsters that medieval painters had portrayed dragging the condemned to eternal punishment. The roads were choked with thousands of refugees trying to escape the murderous hordes. The famous rabbis of the Talmud schools died by the hundreds as martyrs for their faith. The total number of the dead was estimated at about one hundred thousand. | author = Hannah Vogt | title = The Jews: A Chronicle for Christian Conscience | work = Association Press | year = 1967 | page = 72| author-link = Hannah Vogt}} * {{cite book | quote = In their revolt, the Ukrainians slaughtered over one hundred thousand Jews. | author = Richard L. Rubenstein | title = Power Struggle: An Autobiographical Confession | publisher= Scribner | year= 1974 | page = 95| author-link = Richard L. Rubenstein}} * {{cite book | quote = Thus, when in 1648, the Ukrainians under Chmielnicki rose against Polish dominion the Jews were to bear the main brunt of their fury. Within eighteen months over three hundred Jewish townships were destroyed and over one hundred thousand Jews—about a fifth of Polish Jewry—perished. It was the greatest calamity the Jews were to experience until the rise of Hitler. | author = Chaim Bermant | title = The Jews | publisher= Redwood Burn| year = 1978| isbn =0-297-77419-0 | page =12| author-link = Chaim Bermant}} * {{cite book | quote = Under the leadership of the barbaric Bogdan Chmielnitski, they exploded in a revolt of terrible violence in which their anger at their Polish lords also turned against Jewish 'infidels,' some of whom had been used by the Poles as tax collectors... In the ten years between 1648 and 1658 no fewer than 100,000 Jews were killed| author = David Bamberger| title = My People: Abba Eban's History of the Jews| url = https://archive.org/details/mypeopleabbaeban02bamb| url-access = registration| publisher = Behrman House | year = 1978| isbn = 0-87441-263-3| pages = [https://archive.org/details/mypeopleabbaeban02bamb/page/184 184–185]}} * {{cite book | quote = … set off bloody massacres, led by Bogdan Chmielnicki (1593–1657), in which nearly 300,000 Eastern European Jews were killed or uprooted| author =Gertrude Hirschler| title = Ashkenaz: The German Jewish Heritage| work =Yeshiva University Museum| year =1988 | page = 64}}</ref><ref>Sources estimating 100,000 Jews killed: * {{cite web | url = http://www.cbsnews.com/htdocs/religion/judaism/timeline.html | title = Judaism Timeline 1618–1770 | work = [[CBS News]] | accessdate = 2007-05-13 | quote = Bogdan Chmelnitzki leads Cossack uprising against Polish rule; 100,000 Jews are killed and hundreds of Jewish communities are destroyed.}} * {{cite book | title = The Jews in Colonial America | author = Oscar Reiss | publisher = McFarland & Company | year = 2004 | isbn =0-7864-1730-7 | pages = 98–99 | quote = The peasants of Ukraine rose up in 1648 under a petty aristocrat Bogdan Chmielnicki. … It is estimated that 100,000 Jews were massacred and 300 of their communities destroyed}} * {{cite book | title = The Killing Trap: genocide in the twentieth century | author = Manus I. Midlarsky | publisher = Cambridge University Press | date = 2005 | isbn = 0-521-81545-2 | page = 352 | quote = Moreover, Poles must have been keenly aware of the massacre of Jews in 1768 and even more so as the result of the much more widespread massacres (approximately 100,000 dead) of the earlier Chmielnicki pogroms during the preceding century}} * {{cite book | title = Holocaust Journey: Traveling in Search of the Past | author = Martin Gilbert | publisher = Columbia University Press | year= 1999 | isbn = 0-231-10965-2 | page = 219 | quote = … as many as 100,000 Jews were murdered throughout the Ukraine by Bogdan Chmielnicki's Cossack soldiers on the rampage| author-link = Martin Gilbert}} * {{cite book | title = Teaching About Genocide: Issues, Approaches, and Resources | author = Samuel Totten | publisher = Information Age Publishing | year = 2004 | isbn = 1-59311-074-X | page = 25 | quote = A series of massacres perpetrated by the Ukrainian Cossacks under the leadership of Bogdan Chmielnicki saw the death of up to 100,000 Jews and the destruction of perhaps 700 communities between 1648 and 1654 …}} * {{cite book | author = Cara Camcastle | title = The More Moderate Side of Joseph De Maistre: Views on Political Liberty And Political Economy | publisher = McGill-Queen's Press | date = 2005 | isbn = 0-7735-2976-4 | page = 26 | quote = In response to Poland having taken control of much of the Ukraine in the early seventeenth century, Ukrainian peasants mobilized as groups of cavalry, and these "cossacks" in the Chmielnicki uprising of 1648 killed an estimated 100,000 Jews}} * {{cite book | author = Colin Martin Tatz | title = With Intent to Destroy: Reflections on Genocide | publisher = Verso | date = 2003 | isbn = 1-85984-550-9 | page = 146 | quote = Is there not a difference in nature between Hitler's extermination of three million Polish Jews between 1939 and 1945 because he wanted every Jew dead and the mass murder 1648–49 of 100,000 Polish Jews by General Bogdan Chmielnicki because he wanted to end Polish rule in the Ukraine and was prepared to use Cossack terrorism to kill Jews in the process?}} * {{cite book | author = Mosheh Weiss | title = A Brief History of the Jewish People | publisher = Rowman & Littlefield | date = 2004 | isbn = 0-7425-4402-8 | page = 193 | quote = … massacring an estimated one hundred thousand Jews as the Ukrainian Bogdan Chmielnicki had done nearly three centuries earlier.}}</ref> |{{Ntsh|50}}45–50% of the Jewish population of [[یوکرین]] was killed.<ref name="Stampfer" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Latvian Operation of the NKVD]]<br />(Latvian genocide){{Refn|group=N|name=Latvia|The '''Latvian Operation''' refers to mass arrest and execution of Latvians during the Stalinist [[عظيم دہشت]].}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] | style="text-align: center;" | 1937 | style="text-align: center;" | 1938 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|16,573}}<br /><ref name="Werth2010">{{cite encyclopedia|url=http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/nkvd-mass-secret-national-operations-august-1937-november-1938|title=The NKVD Mass Secret National Operations (August 1937 – November 1938)|publisher=MassViolence.org|encyclopedia=Online Encyclopedia of Mass Violence|date=20 May 2010|accessdate=11 December 2017|author=Werth, Nicolas|pages=4 of 10|format=PDF|issn=1961-9898}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|16,573}}<br /><ref name="Werth2010a">{{cite encyclopedia|url=http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/nkvd-mass-secret-national-operations-august-1937-november-1938|title=The NKVD Mass Secret National Operations (August 1937 – November 1938)|publisher=MassViolence.org|encyclopedia=Online Encyclopedia of Mass Violence|date=2010-05-20|accessdate= 2017-12-11 | author= Werth, Nicolas| pages=4 of 10|format=PDF|issn=1961-9898}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[1984ء دے سکھ مخالف فسادات]] & [[Operation Woodrose]]{{Refn|group=N|name=sikhs|The '''Persecution of Sikhs by India''' has been characterized as [[نسل کشی]]. Many Indians of different religions made significant efforts to hide and help Sikh families during the rioting.<ref name="KSingh">K. Singh: "Congress (I) is the Most Communal Party", Publik Asia, 16 November 1989.</ref> The Sikh [[Jathedar of Akal Takht]] declared the events following the death of Indira Gandhi a Sikh "genocide", replacing "anti-Sikh riots" widely used by the Indian government, the media and writers, on 15 July 2010.<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-16/india/28284593_1_sikhs-justice | work=The Times of India | first1=Yudhvir | last1=Rana | title=Sikh clergy: 1984 riots 'genocide' | date=16 July 2010 | accessdate=4 November 2010 | archivedate=11 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811084010/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-16/india/28284593_1_sikhs-justice }}</ref> The decision came soon after a similar motion was raised in the Canadian Parliament by a Sikh MP.{{citation needed|date=August 2017}} Although several political parties and governments have promised compensation for the families of riot victims, compensation has not yet been paid.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/AAP-govt-to-pay-Rs-120cr-to-kin-of-1984-riot-victims/articleshow/48459637.cms| title=AAP govt to pay Rs 120cr to kin of 1984 riot victims}}</ref> On 16 April 2015, Assembly Concurrent Resolution 34 (ACR 34) was passed by the [[California State Assembly]]. Co-authored by Sacramento-area assembly members Jim Cooper, Kevin McCarty, Jim Gallagher and Ken Cooley, the resolution criticized the Government of participating in and failure to prevent the killings. The assembly called the killings a "genocide", as it "resulted in the intentional destruction of many Sikh families, communities, homes and businesses."<ref name="indiatimes.com">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/California-assembly-describes-1984-riots-as-genocide/articleshow/47011681.cms|title=California assembly describes 1984 riots as 'genocide'|date=22 April 2015|author=PTI|newspaper=The Times of India|accessdate=10 March 2019}}</ref><ref name="ca.gov">{{cite web|url=https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml;jsessionid=f2b94bb85b29eb4c706d647133cf?bill_id=201520160ACR34|title=Bill Text|publisher=ca.gov}}</ref> In April 2017, the [[Legislative Assembly of Ontario|Ontario Legislature]] passed a motion condemning the anti-Sikh riots as "genocide".<ref>{{cite news|title=Canadians have a right to be 'concerned' about 1984 Sikh massacre, Harjit Sajjan says|url=http://www.cbc.ca/news/politics/sajjan-india-massacre-1.4076467}}</ref> The Indian government lobbied against the motion and condemned it upon its adoption.<ref>{{cite news|title=Ontario's resolution on '84 riots 'unreal', says Jaitley|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/ontario-passes-motion-describing-1984-anti-sikh-riots-as-genocide/story-1YPs2tiMkvtW2Tp7UDyydK.html}}</ref> In February 2018, American state of Connecticut, passed a bill stating, 30 November of each year to be "Sikh Genocide" Remembrance Day to remember the lives lost on 30 November 1984, during the Sikh Genocide.<ref>{{Cite web | url=https://www.cga.ct.gov/2018/TOB/s/2018SB-00489-R00-SB.htm | title=An Act Designating Various Days and Weeks}}</ref> The [[اکال تخت]], [[سکھ مت]]'s governing body, considers the killings [[نسل کشی]].<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|title=1984 riots were 'Sikh genocide': Akal Takht – Hindustan Times|date=14 July 2010|work=Hindustan Times|accessdate=17 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717030351/http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|archivedate=17 July 2010|url-status=dead}}</ref> [[Operation Woodrose]]; a military operation carried out by the [[اندرا گاندھی]]-led [[حکومت ہند]] in the months after [[آپریشن بلیو اسٹار]] to "prevent the outbreak of widespread public protest" in the state of [[پنجاب، بھارت]]<ref name=autogenerated1>{{cite book|last=Deol|first=Harnik|title=Religion and nationalism in India: the case of the Punjab|url=https://books.google.com/?id=wKRP1-H8T8AC|accessdate=22 July 2011|year=2000|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-20108-7|pages=108–109}}</ref> has also been characterized as a [[نسل کشی]].<ref>{{Cite book|title=Politics of genocide : Punjab, 1984–1998|last=Jaijee, Inderjit Singh, 1931-|date=1999|publisher=Ajanta Publications|oclc=606518497}}</ref> The government arrested all prominent members of the largest Sikh political party, the [[شرومنی اکالی دل]], and banned the [[All India Sikh Students Federation]], a large students' union.<ref name=autogenerated1 /> In addition, the Indian Army conducted operations in the countryside during which thousands of Sikhs, overwhelmingly young men, were detained for interrogation and subsequently tortured.<ref name=autogenerated1 /> }} |{{Flagicon image|Flag of India.svg}} [[پنجاب، بھارت]], [[بھارت]] | style="text-align: center;" | 1984 | style="text-align: center;" | 1990 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|15,350}}<br />{{Refn|group=N|name=sikhdeathss| * [[1984ء دے سکھ مخالف فسادات]] 3,350<ref name="sikk">{{cite web |last1=Bhatnagar |first1=Gaurav Vivek |title=What Delhi HC Order On 1984 Anti-Sikh Pogrom Says About 2002 Gujarat Riots |url=https://thewire.in/communalism/what-delhi-hc-order-on-1984-anti-sikh-pogrom-says-about-2002-gujarat-riots |website=The Wire}}</ref> to 17,000<ref name=sikl>Joseph, Paul (11 October 2016). The SAGE Encyclopedia of War: Social Science Perspectives. SAGE. p. 433. ISBN 978-1-4833-5988-5.</ref> * [[Operation Woodrose]] 12,000<ref name=woodrose>[http://www.oneindia.com/india/punjab-militancy-there-have-been-12-000-civilian-deaths-1818756.html Punjab militancy: There have been 12,000 deaths]. ''One India''.</ref> }} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|29,000}}<br />{{Refn|group=N|name=sikhdeathss}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Parsley massacre]]{{Refn|group=N|name=Haitian|The '''Parsley massacre''' was the 1937 mass killing of Haitians in the [[جمہوریہ ڈومینیکن]] on the direct orders of President [[Rafael Trujillo]] in order to cleanse Dominica of Haitian migration. After reports of Haitians stealing crops from Dominican residents along the Northern border, Trujillo gave the order to his troops to exterminate all Haitians living in the country's Northern region. The Dominican army then interrogated thousands of civilians demanding that each victim say the word "parsley". If the accused could not pronounce the word to the interrogators satisfaction, they were deemed to be Haitians and shot.<ref name="Alan_Cambeira">{{cite book | last = Cambeira| first = Alan | authorlink = | title = Quisqueya la bella | year = 1997 |edition= 1996 | page= 182 | publisher = M.E. Sharpe | isbn= 1-56324-936-7}}<br />''anyone of African descent found incapable of pronouncing correctly, that is, to the complete satisfaction of the sadistic examiners, became a condemned individual. This holocaust is recorded as having a death toll reaching thirty thousand innocent souls, Haitians as well as Dominicans.''</ref>These armed forces killed Haitians with rifles, machetes, shovels, knives, and bayonets. Haitian children were reportedly thrown in the air and caught by soldiers' bayonets, then thrown on their mothers' corpses.<ref>{{cite book|title=Dividing Hispaniola: The Dominican Republic's Border Campaign against Haiti, 1930–1961|url=https://books.google.com/books?id=PI2oCwAAQBAJ&pg=PT218&lpg=PT218&dq=#v=onepage|isbn=978-0-8229-8103-9|last1=Paulino|first1=Edward|date=2016-02-16}}</ref>Some died while trying to flee to [[ہیٹی]] across the [[Artibonite River]], which has often been the site of bloody conflict between the two nations.<ref name="Turtis, 590">Turtis, 590.</ref> Survivors who managed to cross the border and return to Haiti told stories of family members being hacked with machetes and strangled by the soldiers, and children bashed against rocks and tree trunks.<ref>{{cite book|last1=Galván|first1=Javier A.|title=Latin American Dictators of the 20th Century: The Lives and Regimes of 15 Rulers|date=2012|publisher=McFarland|page=53}}</ref> The use of military units from outside the region was not always enough to expedite soldiers' killings of Haitians. U.S. legation informants reported that many soldiers "confessed that in order to perform such ghastly slaughter they had to get 'blind' drunk."<ref name=Turits />{{Rp|page=167}} Several months later, a barrage of killings and repatriations of Haitians occurred in the southern frontier.}} |{{Flagicon image|Flag of the Dominican Republic.svg}} [[جمہوریہ ڈومینیکن]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1937 | style="text-align: center;" | 12,168<br /><ref name=Wucker>{{cite book|title= Why the Cocks Fight: Dominicans, Haitians, and the Struggle for Hispaniola|url= https://books.google.com/books?id=tFToAgAAQBAJ&pg=PA51&lpg=#v=onepage|isbn= 978-1-4668-6788-8|last1= Wucker|first1= Michele|date= 2014-04-08}}</ref> | style="text-align: center;" | 35,000<br /><ref name=Wucker/> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[California Genocide]]{{Refn|group=N|name=NCalifor|The '''California genocide'''<ref name=Benmad>Benjamin Madley<br />An American Genocide: The United States and the California Indian Catastrophe,1846–1873</ref><ref name=pbs>{{Cite web | url= http://www.pbs.org/indiancountry/history/calif.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20070708120515/http://www.pbs.org/indiancountry/history/calif.html | url-status= dead | archive-date= 2007-07-08 | accessdate = 2007-01-08 | title=California Genocide | work = PBS}}</ref> refers to the destruction of individual tribes like the [[Yuki people]] during the [[Round Valley Settler Massacres of 1856–1859]],<ref name="Kiernan">{{Cite book |title= Blood and Soil A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur|chapter = 8 |work =Genocide in the United States | author= Ben Kiernan | pages = 310–363|author-link = Ben Kiernan}}</ref> [[List of Indian massacres#1830–1911|general massacres perpetrated by settlers chasing the gold rush against Indians]] like the [[Bloody Island Massacre]], or Klamath River "War of Extermination"<ref name="Heizer">{{Cite book | author = Heizer | date = 1993 | title = Crescent City Herald | quote = quoted in Sacramento newspaper| pages = 35–36}}</ref> along with the overall decline of the Indian population of [[کیلیفورنیا]] due to disease and starvation exacerbated by the massacres.}} |{{Flagicon image|Flag of the United States (1846–1847).svg}} [[کیلیفورنیا]], [[ریاست ہائے متحدہ]] | style="text-align: center;" | 1846 | style="text-align: center;" | 1873 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|9,492}}–16,094<br /><ref name="Benmad" /><ref name="pbs" /><ref>Only the range of deaths caused by massacred</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|120,000}}<br /><ref name="pbs" /><ref>The total population decline of the period overall</ref> |{{Ntsh|80}}[[سرخ ہندی]] population in California declined by 80% during the period |- |- style="vertical-align: top;" |[[Australian frontier wars#Queensland|Queensland Aboriginal genocide]]{{Refn|group=N|name=Queensland|Queensland represents the single bloodiest colonial frontier in Australia. Thus the records of Queensland document the most frequent reports of shootings and massacres of indigenous people, the three deadliest massacres on white settlers, the most disreputable frontier police force, and the highest number of white victims to frontier violence on record in any Australian colony.{{Sfnp|Ørsted-Jensen|2011}} Thus some sources have characterized these events as a '''Queensland Aboriginal genocide.'''<ref>{{cite journal | url = https://www.academia.edu/12016000 | title = The Partial Case for Queensland Genocide | author = Ray Gibbons}}</ref><ref name="Queensland">{{cite journal | url = https://lr.law.qut.edu.au/article/view/583/564 | title = Queensland's Frontier Killing Times{{Spaced ndash}} Facing Up to Genocide | author = Hannah Baldry | author2 = Alisa McKeon | author3 = Scott McDougal | journal = QUT Law Review | issn = 2201-7275 | volume = 15 | issue = 1 | pages = 92–113 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231228031650/https://lr.law.qut.edu.au/article/view/583/564 |date=2023-12-28 }}</ref><ref>{{cite journal | title = Colonial and modern genocide: explanations and categories| journal = Ethnic and Racial Studies | volume = 21 | pages = 89–115 | author = Alison Palmer | doi = 10.1080/014198798330115 | year = 1998}}</ref><ref name=queteen>{{cite journal | title = Confronting Australian Genocide | last = Tatz | first = Colin | date =2006 | editor = Roger Maaka | editor2= Chris Andersen | journal =The Indigenous Experience: Global Perspectives | volume = 25 | pages = 16–36 | publisher =Canadian Scholars Press | pmid = 19514155 | isbn= 978-1-55130-300-0}}</ref> }} |{{Flagicon image|Flag of Queensland (1870–1876).svg}} [[Colony of Queensland|Queensland]], [[آسٹریلیا]] | style="text-align: center;" | 1840 | style="text-align: center;" | 1897 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|10000}}<br /><ref name="queteen" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|65180}}<br /><ref name="ReferenceAQueens">{{cite journal | last = Evans | first = Raymond | last2 = Ørsted–Jensen |first2 = Robert | title = I Cannot Say the Numbers that Were Killed': Assessing Violent Mortality on the Queensland Frontier | date = 2014-07-09 | type = paper| journal = AHA | location = University of Queensland | publisher = Social Science Research Network | ssrn = 2467836}}</ref> |{{Ntsh|30}}3.3% to over 50% of the aboriginal population was killed<br />(10,000<ref name="queteen" /> to 65,180<ref name="ReferenceAQueens" /> killed out of 125,600){{Clarify|date=February 2020 |reason=See internal comment}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Rohingya genocide]]{{Refn|group=N|name=NRohingya|''' The Rohingya genocide'''<ref name=ECONOMIST>{{cite journal |url=https://www.economist.com/open-future/2018/05/23/the-rohingya-crisis-bears-all-the-hallmarks-of-a-genocide |title=The Rohingya crisis bears all the hallmarks of a genocide |journal=The Economist |author=R.C. |date=23 May 2018 |access-date=25 August 2018}}</ref><ref name=CFR>{{cite web |url=https://www.cfr.org/interview/rohingya-crisis-and-meaning-genocide |title=The Rohingya Crisis and the Meaning of Genocide |author=Camilla Siazon |date=8 May 2018 |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=25 August 2018}}</ref><ref name=AP>{{cite web |url=https://www.apnews.com/187143b5b0f94011b886bc6f8979afc0/UN-official-says-Rohingya-crisis-has-%27hallmarks-of-genocide%27 |title=UN official says Rohingya crisis has 'hallmarks of genocide' |agency=Associated Press |date=1 February 2018 |publisher=Associated Press |access-date=25 August 2018 |archive-date=13 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613235449/https://apnews.com/187143b5b0f94011b886bc6f8979afc0/UN-official-says-Rohingya-crisis-has-%27hallmarks-of-genocide%27 }}</ref><ref name=CNNROH>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2017/10/23/opinions/myanmar-rohingya-genocide/index.html |title=There's only one conclusion on the Rohingya in Myanmar: It's genocide |author=Azeem Ibrahim |date=23 October 2017 |publisher=Cable News Network |access-date=25 August 2018}}</ref> against the [[روہنگیا]] ethnic minority in Myanmar (Burma) by the Myanmar military and Buddhist extremists. The violence began on 25 August 2017 and has continued since, reaching its peak during the months of August and September in 2017. The Rohingya people are a largely Muslim ethnic minority in Myanmar who have faced widespread persecution and discrimination for several decades. They are denied citizenship under the [[Myanmar nationality law|1982 Myanmar nationality law]], and are falsely regarded as Bengali immigrants by much of Myanmar's [[Bamar people|Bamar]] majority, to the extent that the government refuses to acknowledge the Rohingya's existence as a valid ethnic group.<ref name=BBC>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41566561 |title=Myanmar Rohingya: What you need to know about the crisis |author=BBC |date=24 April 2018 |publisher=BBC |access-date=25 August 2018}}</ref> The [[Arakan Rohingya Salvation Army]] (ARSA) is a Rohingya insurgent group that was founded in 2013 to "liberate [the Rohingya] people from dehumanising oppression".<ref name=CNN>{{cite web |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/rohingya-bangladesh-08232017154833.html |title=Southeast Asia's Newest Rebel Group Calls Bangladesh 'Great Neighbor' |author=BenarNews |date=23 August 2017 |publisher=Radio Free Asia |access-date=25 August 2018}}</ref> On 25 August 2017, ARSA claimed responsibility for coordinated attacks on police posts that reportedly killed twelve security forces. Myanmar's military forces immediately launched a series of retaliatory attacks against Rohingya civilians, and were joined by local Buddhist extremists. Together they burnt down hundreds of Rohingya villages, killed thousands of Rohingya men, women, and children, tortured countless others, and sexually assaulted countless Rohingya women and girls. Several Rohingya refugees say they were forced to witness soldiers throwing their babies into burning houses to die in the fire. Numerous Rohingya refugee women and girls have provided accounts of being brutally gang raped. The violence has resulted in a refugee crisis, with an estimated 693,000 Rohingya fleeing to overcrowded refugee camps in the neighboring country of Bangladesh.}} |{{Flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[میانمار]] | style="text-align: center;" | 2017 | style="text-align: center;" | {{Tri1|{{#time: Y | now}}|Present}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|9,000}}–13,700<br /><ref name="ABC">{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/2017-12-14/rohingya-death-toll-in-the-thousands-says-msf/9260552 |title=Rohingya death toll likely above 10,000, MSF says amid exodus |author=James Bennett |date=14 December 2017 |publisher=ABC |access-date=25 August 2018}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|43,000}}<br /><ref name="TIME">{{cite magazine |url=http://time.com/5187292/rohingya-crisis-missing-parents-refugees-bangladesh/ |title=More Than 43,000 Rohingya Parents May Be Missing. Experts Fear They Are Dead |author=Laignee Barron |date=8 March 2018 |magazine=Time |access-date=25 August 2018}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Decossackization]]{{Refn|group=N|name=Decossackization|'''Decossackization''' ([[روسی زبان]]: Расказачивание, ''Raskazachivaniye'') was the [[بالشویک پارٹی]] policy of systematic repressions against [[کازاک]] of the Russian Empire, especially of the [[Don Cossacks|Don]] and the [[Kuban Cossacks|Kuban]], between 1917 and 1933 aimed at the elimination of the Cossacks as a separate ethnic, political, and economic entity.<ref name ="Black 98">{{cite book | first = Nicolas | last = Werth | first2 = Karel | last2 = Bartošek | first3 = Jean-Louis | last3 = Panné | first4 = Jean-Louis | last4 = Margolin | first5 = Andrzej | last5 = Paczkowski | author6 = Stéphane Courtois | author6-link = Stéphane Courtois | title = The Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression | publisher = [[Harvard University Press]] | year = 1999 | isbn = 0-674-07608-7 | page = 98}}</ref> This was the first example of [[سوویت اتحاد]] leaders deciding to "eliminate, [[نسل کشی]], and [[ملک بدری]] the population of a whole territory," which they had taken to calling the "Soviet [[War in the Vendée|Vendée]]"<ref name ="Black 98" /> Most authors{{کون|date=July 2018}} characterize decossackization as a [[نسل کشی]] of the Cossacks,<ref name="Figes">{{cite book | author = Orlando Figes | title = A People's Tragedy: The Russian Revolution: 1891–1924 | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | year= 1998 | isbn= 0-14-024364-X| author-link = Orlando Figes}}</ref><ref name="Rayfield">{{cite book | author = Donald Rayfield | title = Stalin and His Hangmen: The Tyrant and Those Who Killed for Him | publisher = Random House | year = 2004 | isbn = 0-375-50632-2 | author-link = Donald Rayfield | url-access = registration | url = https://archive.org/details/stalinhishangmen00dona}}</ref><ref name="Utopia">{{cite book | author = Mikhail Heller | author2 = Aleksandr Nekrich | title = Utopia in Power: The History of the Soviet Union from 1917 to the Present| url = https://archive.org/details/utopiainpowerhis00gel_evg | url-access = registration | author2-link = Alexander Nekrich | year = 1986}}</ref><ref name="Rummel">{{cite book|author=R. J. Rummel | url = http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE4.HTM |title= Lethal Politics: Soviet Genocide and Mass Murder Since 1917 |publisher=[[Transaction Publishers]]| date=1990| isbn=1-56000-887-3|accessdate=2014-03-01|author-link=R. J. Rummel}}</ref><ref name="Extermination order">{{cite web | title = Soviet order to exterminate Cossacks is unearthed | url = http://www.york.ac.uk/admin/presspr/pressreleases/cossacks.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20091210025518/http://www.york.ac.uk/admin/presspr/pressreleases/cossacks.htm | url-status = dead | archive-date = 10 December 2009 |accessdate =December 10, 2009 | publisher = [[یونیورسٹی آف یورک]] | date = 21 January 2003}}</ref> a process described by scholar Peter Holquist as part of a "ruthless" and "radical attempt to eliminate undesirable social groups" that showed the Soviet regime's "dedication to [[social engineering (political science)|social engineering]]".<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/?id=Hvz80NWkMuUC&printsec=frontcover&dq=peter+holquist#v=onepage |title=Making War, Forging Revolution: Russia's Continuum of Crisis, 1914–1921 – Peter Holquist – Google Boeken |date=1917-03-08 |accessdate=2014-03-01|isbn=978-0-674-00907-3 |last1=Holquist |first1=Peter}}</ref><ref name="mass terror">{{cite book | url = http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/cmr_1252-6576_1997_num_38_1_2486 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091204190025/http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/cmr_1252-6576_1997_num_38_1_2486 | url-status = dead | archive-date = 2009-12-04 | first = Peter | last = Holquist | title = Conduct merciless mass terror": decossackization on the Don, 1919}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] | style="text-align: center;" | 1917 | style="text-align: center;" | 1933 | style="text-align: center;" | {{Ntsh|10000}}thousands–10,000+<br /><ref name=trholl>{{cite journal |last1=Holquist |first1=Peter |title="Conduct merciless mass terror": decossackization on the Don, 1919 |journal=Cahiers du Monde Russe : Russie, Empire Russe, Union Soviétique, États Indépendants |volume=38 |pages=138 |doi=10.3406/cmr.1997.2486 |year=1997}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|1000000}}<br /><ref name="Reshetnikov">{{cite book | author = Reshetnikov L.P. | title = Return to Russia. The third way, or dead ends of hopelessness | work = M .: FIV | year = 2014 | page = 119}}</ref> |{{Ntsh|4}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Bosnian genocide]]{{Refn|group=N|name=Bosnia|The '''Bosnian genocide''' comprises localized, in time and place, massacres like in [[سریبرینیتسا قتل عام]]{{R|IWPR1212}} and in [[زیپا]] committed by [[سرپسکیا]] forces in 1995, as well as the scattered [[Ethnic cleansing in Bosnia|ethnic cleansing campaign]] throughout areas controlled by the [[جمہوریہ سرپسکیا فوج]]{{R|Gutman1993}} during the 1992–95 [[بوسنیائی جنگ]].{{R|Thackrah08}} Srebrenica marked the most recent act of genocide committed in Europe and was the only theater of that war that fulfilled the definition of genocide as set by the [[بین الاقوامی فوجداری ایوان عدل برائے سابقہ یوگوسلاویہ]] (ICTY). On 31 March 2010, the [[National Assembly (Serbia)|Serbian Parliament]] passed a resolution condemning the Srebrenica massacre and apologizing to the families of Srebrenica for the deaths of Bosniaks ("Bosnian Muslims").{{R|BBC310310}}}} |{{Flagicon image|Flag of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] | style="text-align: center;" | 1992 | style="text-align: center;" | 1995 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|8373}}<br />{{R|BosniaLow}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|31,107}}–{{Number table sorting|39,199}}<br /><ref name="RDC 2012">{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IDMhDgCJCe0C&lpg=PA140|title=Confronting the Yugoslav Controversies: A Scholars' Initiative|chapter=Ethnic Cleansing and War Crimes, 1991–1995|first=Marie–Janine|last=Calic|publisher=Purdue University Press|location=West Lafayette, IN|year=2012|editor-first1=Charles W.|editor-last1=Ingrao|editor-first2=Thomas A.|editor-last2=Emmert|pages=139–40|isbn=978-1-55753-617-4}} ''Footnotes in source identify numbers as June 2012''.</ref>{{R|BosniaHigh}} |{{Ntsh|3}}More than 3% of the [[بوسنیائی مسلم]] population of [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] perished during the [[بوسنیائی جنگ]].<ref>{{cite journal | url = http://www.icty.org/x/file/About/OTP/War_Demographics/en/bih_casualty_undercount_conf_paper_100201.pdf | title = The 1992–95 War in Bosnia and Herzegovina: Census-Based Multiple System Estimation of Casualties' Undercount | first = Jan | last = Zwierzchowski | first2 = Ewa | last2= Tabeau | date = 1 February 2010| journal = Conference Paper for the International Research Workshop on 'The Global Costs of Conflict' | publisher =The Households in Conflict Network (HiCN) and The German Institute for Economic Research (DIW Berlin) 1–2 February 2010, Berlin | page= 15}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[1966 anti-Igbo pogrom|Persecution of the Igbo by the Nigerian army]]{{Refn|group=N|name=Igbo|After the [[1966 Nigerian counter-coup]] during which [[Johnson Aguiyi-Ironsi]] and [[یعقوب گوون]] seized power, Aguiyi-Ironsi issued a unitary decree abolishing the regionalisation of Nigeria, leading to a series of massacres against the [[اگبو قوم]] tribe, who were believed to have conspired to create this decree in order to establish dominion over Nigeria. These massacres were hypothesized to have been organized beforehand,<ref>{{cite journal|last1=Akinyemi|first1=A.B.|date=October 1972|title=The British Press and the Nigerian Civil War|journal=African Affairs|volume=71|issue=285|pages=408–426|doi=10.1093/oxfordjournals.afraf.a096282|jstor=720847}}</ref> and the Nigerian leadership later began to intentionally promote the extermination of the Igbo. The slaughter lead to the deaths of 8,000 to 30,000 Igbo, and resulted in the secession of Eastern Nigeria into the State of [[بيافرا]] and the [[Nigerian Civil War]].}} |{{Flagicon image|Flag of Nigeria.svg}} [[نائیجیریا]] | style="text-align: center;" | 1966 | style="text-align: center;" | 1966 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|8000}}<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/nigeria/23.htm |title=Civil War |author= |date=1991 |website=countrystudies.us |publisher=Federal Research Division of the Library of Congress |access-date= November 21, 2019|quote=The estimated number of deaths ranged as high as 30,000, although the figure was probably closer to 8,000 to 10,000.}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|30,000}}<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/nigeria/23.htm |title=Civil War |author= |date=1991 |website=countrystudies.us |publisher=Federal Research Division of the Library of Congress |access-date= November 21, 2019|quote=The estimated number of deaths ranged as high as 30,000, although the figure was probably closer to 8,000 to 10,000.}}</ref> | |- |- |- style="vertical-align: top;" |The ''[[Sook Ching]]''{{Refn|group=N|name=Hainan|During the [[دوسری جنگ عظیم]], the '''''Sook Ching''''', a systematic purge during the [[Japanese occupation of Singapore]] and [[Japanese occupation of Malaya|Malaya]], was enacted by [[سلطنت جاپان]] to remove hostile elements from the region. Although it mostly targeted those seen as politically dangerous, the ''Sook Ching'' also intended to eliminate [[Hainan people]] and Chinese-born residents<ref>[http://www.yale.edu/gsp/publications/WaiKeng.doc WaiKeng Essay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201161449/http://www.yale.edu/gsp/publications/WaiKeng.doc |date=2015-02-01 }} 'Justice Done? Criminal and Moral Responsibility Issues in the Chinese Massacres Trial Singapore, 1947'<br />Genocide Studies Program. Working Paper No. 18, 2001. Wai Keng Kwok, Branford College/ Yale university</ref> and thus can be considered an act of genocide.}} |{{Flagicon image|Flag of Singapore.svg}} [[سنگاپور]] and {{Flagicon image|Flag of the United Kingdom.svg}} [[British Malaya]] | style="text-align: center;" | 1942 | style="text-align: center;" | 1942 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|5000}}<br />{{citation needed|date=May 2020}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|25,000}}<br />{{citation needed|date=May 2020}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Chittagong Hill Tracts conflict#Human rights abuses against the Jumma|Chittagong Hill Tracts genocide]]{{Refn|group=N|name=Jumma|In [[بنگلہ دیش]], the '''persecution of the indigenous tribes of the [[Chittagong Hill Tracts]]''' such as the [[Chakma people|Chakma]], Marma, Tripura, [[Jumma people]] and others who are mainly [[بدھ مت]], [[ہندو]], [[مسیحی]], and [[روحیت]], has been described as genocidal, with Chackmas reportedly the worst affected.{{Sfn|Gray|1994}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|O'Brien|2004}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|Mey|1984}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|Moshin|2003}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|Roy|2000}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} The Chittagong Hill Tracts are located bordering India, Myanmar and the Bay of Bengal, and is the home to 500,000 indigenous people. The perpetrators were the Bangladeshi military and the [[Bengali people]] of the Chittagong division, who together have burned down Chackma homes, killed many Chakmas, and there were some reports of rape of the indigenous women. There are also accusations of Chakmas being forced to convert to [[اسلام]]. The conflict started soon after Bangladeshi independence, in 1972 when the Constitution imposed Bengali as the sole official language of the country. Subsequently, the government encouraged and sponsored massive settlement by Bangladeshis in the region, which changed the demographics from 98 percent indigenous in 1972 to fifty percent by 1997. The government allocated a full third of the Bangladeshi military to the region to support Bengali settlers, sparking a protracted guerrilla war between Hill tribes and the military.{{Sfn|O'Brien|2004}} During this conflict, which officially ended in 1997, a large number of human rights violations against the indigenous peoples have been reported.{{Sfn|Chakma|Hill|2013}} Amnesty International estimates that up to 90,000 indigenous families were displaced.<ref name="amnesty.org">{{Cite web | url= https://www.amnesty.org/en/latest/news/2013/06/bangladesh-indigenous-peoples-engulfed-chittagong-hill-tracts-land-conflict |title= Bangladesh: Indigenous Peoples engulfed in Chittagong Hill Tracts land conflict |website=www.amnesty.org|language=en|access-date=2018-10-04}}</ref> Following the [[Chittagong Hill Tracts Peace Accord]] in 1997, though no further violence have been reported, promised land reforms have only at best been partially fulfilled despite repeated promises by the Bangladeshi government reported [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] in 2013.<ref name="amnesty.org" /> Chakmas also live in India's Tripura state where a Tripuri separatist movement is going on.<ref>{{Cite web | url=http://www.firstpost.com/politics/tipraland-movement-autonomy-is-core-to-tripuras-tribal-politics-but-gaining-power-in-state-assembly-would-be-wiser-3822603.html | title=Tipraland movement: Autonomy is core to Tripura's tribal politics, but gaining power in state Assembly would be wiser}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Bangladesh.svg}} [[Chittagong Hill Tracts]], [[بنگلہ دیش]] | style="text-align: center;" | 1977 | style="text-align: center;" | 1997 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|4406}}<br /><ref name="angelfire">{{cite web |title=Massacres in the CHT |url=http://www.angelfire.com/ab/jumma/massacre.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101035341/http://www.angelfire.com/ab/jumma/massacre.html |url-status=dead |archive-date=2019-11-01 |website=Angelfire |publisher=The sum of all dead listed in each massacre of the article"hundreds" or "thousands" will be assumed to equal anywhere from 100 to 900 or 1,000 to 9,000}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|13206}}<br /><ref name="angelfire"/> |{{Ntsh|2}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[1804 Haiti massacre]]{{Refn|name=Creoles|group=N|The '''1804 Haiti massacre''' is considered to be a genocide by many scholars<ref>Girard, "Caribbean genocide: racial war in Haiti, 1802–4," p. ???.</ref><ref>Robins, Nicholas A. and Adam Jones. "Introduction: Subaltern Genocide in Theory and Practice." In: Robins, Nicholas A. and Adam Jones (editors). ''Genocides by the Oppressed: Subaltern Genocide in Theory and Practice''. [[Indiana University Press]], 2009. {{آئی ایس بی این|0253220777}}, 9780253220776. p. [https://books.google.com/books?id=AX3UCk_PdEwC&pg=PA3 3]: "The Great Rebellion and the Haitian slave uprising are two examples of what we refer to as "subaltern genocide": cases in which subaltern actors—those objectively oppressed and disempowered—adopt genocidal strategies to vanquish their[…]" -- Also stated in Jones, Adam. Chapter 11: "Subaltern genocide: Genocides by the oppressed." In: ''The Scourge of Genocide: Essays and Reflections''. Routledge, June 26, 2013. {{آئی ایس بی این|1135047154}}, 9781135047153. p. [https://books.google.com/books?id=INwyX-ZKsVsC&pg=PA169 169].</ref>, as it was intended to destroy the Franco-Haitian population following the [[Haitian Revolution]]. The massacre was ordered by King [[Jean-Jacques Dessalines]] to remove the remainder of the white population from Haiti, and lasted from January to 22 April 1804. During the massacre, entire families were [[ایذا رسانی]] and killed, and by the end of it, Haiti's white population was virtually non-existent.}} |{{Flagicon image|Flag of Haiti.svg}} [[ہیٹی]] | style="text-align: center;" | 1804 | style="text-align: center;" | 1804 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000}}{{Sfn|Girard|2011|pp=319–322}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|5000}}{{Sfn|Girard|2011|pp=319–322}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Selknam genocide|Selk'nam genocide]]{{Refn|name=Ona|group=N}} |{{Flagicon image|Flag of Chile.svg}} [[چلی]], [[Tierra del Fuego]] | style="text-align: center;" |{{Tri1|1999|Late 19th century}} | style="text-align: center;" |{{Tri1|2000|Early 20th century}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|2500}}<br />{{R|Chapman}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3900}}<br />{{R|Gardini}} |{{Ntsh|84}}84%<br />The genocide reduced their numbers from around 3,000 to about 500 people. (Now pure [[Selk'nam people|Selk'nam]] are considered extinct.){{R|Gardini}}{{R|Ray2007}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of Yazidis by ISIL]]{{Refn|group=N|name=Yazidis|The '''Genocide of Yazidis''' ' by [[داعش]] includes mass killing, rape and enslavement of girls and women, forced abduction, indoctrination and recruitment of Yazidis boys (aged 7 to 15) to be used in armed conflicts, forced conversion to Islam and expulsion from their ancestral land. [[Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic|The United Nations' Commission of Inquiry on Syria]] officially declared in its report that ISIS is committing genocide against the [[یزیدی]] population.{{R|UNnews0616}} It is difficult to assess a precise figure for the killings{{R|HRC15616}} but it is known that some thousand of Yazidis men and boys are still unaccounted for and ISIS genocidal actions against Yazidis people are still ongoing, as stated by the International Commission in June 2016.}} |{{Flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[داعش]]-controlled territory in northern [[عراق]] and [[شام]] | style="text-align: center;" | 2014 | style="text-align: center;" |{{Tri1|{{#time: Y | now}}|2019}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|2,100}}–4,400<br /><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11160906/Isil-carried-out-massacres-and-mass-sexual-enslavement-of-Yazidis-UN-confirms.html|title=Isil carried out massacres and mass sexual enslavement of Yazidis, UN confirms|journal=Daily Telegraph|last=Spencer|first=Richard|date=2014-10-14|access-date=2019-10-13|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|10,000}}<br /><ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/sexualviolenceinconflict/press-release/four-years-after-daeshs-attacks-on-the-sinjar-region-of-iraq-survivors-of-sexual-violence-still-await-justice/|title=Four years after Da'esh's attacks on the Sinjar region of Iraq, survivors of sexual violence still await justice{{Spaced ndash}} United Nations Office of the Special Representative of the Secretary-General on Sexual Violence in Conflict|last=Boezio|first=Geraldine|language=en-US|access-date=2019-10-13}}</ref> |See also: [[2007 Yazidi communities bombings]] |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of Shia muslims by ISIL]], including [[نصیریہ]] and [[دروز]] |{{Flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[داعش]]-controlled territory in northern [[عراق]] and [[شام]] and in [[افغانستان]] against the [[ہزارہ لوک]] people. | style="text-align: center;" | 2003 (as [[Jama'at al-Tawhid wal-Jihad]] and successor organizations including [[داعش]]) | style="text-align: center;" |{{Tri1|{{#time: Y | now}}|Present (as sleeper cells)}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|Several tens of thousands}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|100,000+}} | style="text-align: center;" | |- |The ''[[Gukurahundi]]''{{Refn|name=Ndebele|group=N|The '''Gukurahundi''', the systematic massacre of the [[Northern Ndebele people|Ndebele people]] by [[رابرٹ موگابے]]'s [[Zimbabwe African National Union|ZANU-PF]] party, is classified as a genocide by the [[International Association of Genocide Scholars]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/19/mugabe-zimbabwe-gukurahundi-massacre-matabeleland|title=Zimbabwe: new documents claim to prove Mugabe ordered Gukurahundi killings|first=Stuart|last=Doran|date=19 May 2015|publisher=|via=www.theguardian.com}}</ref> The Gukurahundi was initiated because the [[Zimbabwe African People's Union|ZAPU]] party, the main Zimbabwean opposition party, found the majority of its support among the Ndebele people, leading Mugabe to conclude that they must be exterminated in order to eliminate support for the ZAPU. The Gukurahundi was initiated in 1983, and continued until the signing of the 1987 Unity Accords, during which time about 20,000 Ndebele where killed and sent to [[concentration camps|re-education camps]].}} |{{Flagicon image|Flag of Zimbabwe.svg}} [[زمبابوے]] | style="text-align: center;" | 1983 | style="text-align: center;" | 1987 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|2000}}<br /><ref>Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe, ed. (1997). Breaking the Silence, Building True Peace: Report on the 1980s Disturbances in Matabeleland and the Midlands. Harare, Zimbabwe: Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe and the Legal Resources Foundation (Zimbabwe). OCLC 40480429. Archived from the original on 1 November 2013. Retrieved 22 March 2020.<br /></ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|30,000}}<br /><ref>{{cite book |title=The Battle for Zimbabwe: The Final Countdown |last=Hill |first=Geoff |location=Johannesburg |publisher=Struik Publishers |year=2005|origyear=2003 |isbn=978-1-86872-652-3 |page=77}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[St. Bartholomew's Day massacre|1572 massacres of French Huguenots]]{{Refn|group=N|name=Huguenot|The '''St. Bartholomew's Day massacre''' ({{Lang-fr|Massacre de la Saint-Barthélemy}}) in 1572 was a targeted group of [[سیاسی قتل]] and a wave of [[کاتھولک کلیسیا]] [[بلوہ]], directed against the [[Huguenots]] (French [[کالوینیت]] [[پروٹسٹنٹ مسیحیت]]) during the [[فرانسیسی مذہبی جنگاں]]. Traditionally believed to have been instigated by Queen [[Catherine de' Medici]], the mother of King [[Charles IX of France|Charles IX]], the [[massacre]] took place a few days after the wedding day (18 August) of the king's sister [[Margaret of Valois|Margaret]] to the Protestant [[Henry III of Navarre]] (the future Henry IV of France). Many of the most wealthy and prominent Huguenots had gathered in largely Catholic [[پیرس]] to attend the wedding. The massacre began in the night of 23–24 August 1572 (the eve of the feast of [[برتلمائی]]), two days after the attempted assassination of Admiral [[Gaspard II de Coligny|Gaspard de Coligny]], the military and political leader of the Huguenots. King Charles IX ordered the killing of a group of Huguenot leaders, including Coligny, and the slaughter spread throughout Paris. Lasting several weeks, the massacre expanded outward to other urban centres and the countryside. Modern estimates for the number of dead across France vary widely, from 5,000 to 30,000. The massacre also marked a turning point in the [[فرانسیسی مذہبی جنگاں]]. The Huguenot movement was crippled by the loss of many of its prominent aristocratic leaders, as well as many re-conversions by the rank and file. Those who remained were increasingly radicalized. Though by no means unique, it "was the worst of the century's religious massacres".<ref>{{cite book|last1=Koenigsburger|first1=H. G.|last2=Mosse|first2=George|last3=Bowler|first3=G. Q.|authorlink2=George L. Mosse|title=Europe in the sixteenth century|date=1999|publisher=Longman|isbn=978-0-582-41863-9|edition=2nd}}</ref> Throughout Europe, it "printed on Protestant minds the indelible conviction that Catholicism was a bloody and treacherous religion".<ref>{{cite book|last1=Chadwick|first1=Henry|last2=Evans|first2=G. R.|authorlink1=Henry Chadwick (theologian)|title=Atlas of the Christian church|date=1987|publisher=Macmillan|location=London|isbn=978-0-333-44157-2|page=113}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of France.svg}} [[فرانس]] | style="text-align: center;" | 1572 | style="text-align: center;" | 1572 | style="text-align: center;" | 2,000<br />{{citation needed|date=June 2020}} | style="text-align: center;" | 70,000<br /><ref>''Saint Bartholomew's Day, Massacre of'' (2008) Encyclopædia Britannica Deluxe Edition, Chicago; [[Hardouin de Péréfixe de Beaumont]], Catholic [[Archbishop of Paris]] a century later, put the number at 100,000, but "This last number is probably exaggerated, if we reckon only those who perished by a violent death. But if we add those who died from wretchedness, hunger, sorrow, abandoned old men, women without shelter, children without bread,—all the miserable whose life was shortened by this great catastrophe, we shall see that the estimate of Péréfixe is still below the reality." G. D. Félice (1851). [https://books.google.com/books?id=ywIQAAAAIAAJ&pg=PA217 ''History of the Protestants of France'']. New York: Edward Walker, p. 217.</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Moriori people#Invasion by Taranaki Māori|Genocide of the Moriori]]{{Refn|group=N|name=Moriori|The genocide of the Moriori began in the fall of 1835. The invasions of the Chatham Islands left the Moriori people and their culture to die off. Those who survived were either kept as slaves or eaten and Moriori were not sanctioned to marry other Moriori or have children within their race. This caused their people and their language to be endangered. There were only 101 Moriori people left out of 2000 who had survived in 1863.<ref name="The Genocide">{{Cite web|url=https://moriorigenocides.weebly.com/the-genocide.html|title=The Genocide|website=Moriori Genocide|access-date=2018-10-19}}</ref>}} |{{Flagicon image|Government Ensign of the United Kingdom.svg}} [[جزائر چیٹم علاقہ]], [[نیوزی لینڈ]] | style="text-align: center;" | 1835 | style="text-align: center;" | 1863 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1900}}<br /><ref name="Kopel1">{{cite journal | first = Dave | last = Kopel | first2 = Paul | last2 = Gallant | first3 = Joanne D. | last3 = Eisen | url = http://www.nationalreview.com/article/206572/moriori-lesson-paul-gallant | title = A Moriori Lesson: a brief history of pacifism | journal = National Review | date = 2003-04-11}}</ref><ref name="Tommy Solomon">{{Cite web|url=http://www.education-resources.co.nz/t-solomon.htm | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160123025254/http://www.education-resources.co.nz/t-solomon.htm|url-status=dead | title=Tommy Solomon| archivedate=2016-01-23}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1900}} |{{Ntsh|95}}95% of the [[Moriori]] population was eradicated by the [[Moriori people#Invasion by Taranaki Māori|invasion from Taranaki]], a group of [[Ngāti Mutunga]] and [[Ngāti Tama]] people from the [[Maori people|Māori tribe]].<ref name="King">{{cite book | last = King | first = Michael | isbn = 978-1-4596-2301-9 | title = The Silence Beyond | publisher = Penguin | year = 2011 | page = 190}}</ref><ref name="TeAra4">{{cite encyclopedia | author=Denise Davis | author2=Māui Solomon | title=Moriori: The impact of new arrivals | encyclopedia=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] | date=28 Oct 2008 | publisher=NZ Ministry for Culture and Heritage | url=http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/Moriori/4/en | accessdate=2009-02-07 | تاريخ-الأرشيف=2009-01-03 | مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090103172100/http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/Moriori/4/en | url-status=dead }}</ref> All were enslaved and many were [[آدم خوری]].<ref>{{cite book | first = Michael | last = King |year = 2000 | title = Moriori: a People Rediscovered; revised ed | publisher = Viking | isbn = 0-14-010391-0 | quote = Original edition 1989 | pages = 57–58}}</ref> They were not permitted to mix with their race.<ref name="Murihiku">{{cite web | url = http://www.murihiku.com/TimeLine.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20120210004503/http://www.murihiku.com/TimeLine.htm | url-status = dead | archive-date = 2012-02-10 | title = Historical Timeline of the Auckland Islands}}</ref> The [[Moriori language]] is now extinct.<ref name="The Genocide" /><ref name="King2">{{Cite journal | last=King| first=Michael | title=Moriori: A People Rediscovered | publisher=Viking| location =[[آکلینڈ]] | year=1989 | page=136}}</ref> There are no Moriori of unmixed ancestry left.<ref name="Tommy Solomon" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Conquest of the Desert]] and [[Mapuche#Incorporation into Chile and Argentina|Mapuche decline]]{{Refn|group=N|name=Mapu|The '''Conquest of the Desert''' ({{Lang-es|Conquista del desierto}}) was a military campaign directed mainly by General [[Julio Argentino Roca]] in the 1870s with the intent to establish [[ارجنٹائن]] dominance over [[پیٹاگونیا]], which was inhabited by [[Indigenous peoples in Argentina|indigenous peoples]]. Under General Roca, the Conquest of the Desert extended Argentine power into Patagonia and ended the possibility of [[چلی]]an expansion there. The Conquest is highly controversial. Apologists have described the Conquest as [[Civilising mission|bringing civilisation]], while revisionists have labelled it a [[نسل کشی]].}} |{{Flagicon image|Flag of Argentina.svg}} [[پیٹاگونیا]], modern day [[ارجنٹائن]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|1870|1870s}} | style="text-align: center;" | 1884 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|1313}}<br /><ref>{{cite book | title = The Argentine Military and the Boundary Dispute With Chile, 1870–1902 | author = George V. Rauch | page =47 | publisher =Greenwood Publishing Group | year = 1999}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|225000}}<br /><ref name=Mapu>{{cite book | author = Ward Churchill | title = A Little Matter of Genocide | page = 109}}</ref> |{{Ntsh|90}}[[Mapuche]] population reduced from 250,000 to 25,000.<ref name="Mapu" /> |- |[[Genocide of Christians by ISIL]] |{{Flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[داعش]]-controlled territory in [[عراق]], [[لیبیا]] and [[شام]] |2003 (as [[Jama'at al-Tawhid wal-Jihad]] and successor organizations including [[داعش]] |Present (elsewhere in the world, as ISIL has lost all territory) | style="text-align: center;" | 1000+ | style="text-align: center;" | Thousands |More than 2,000 native Christians killed in the territories controlled by ISIL or with sleeper cells, including the [[2010 Baghdad church massacre]], [[2015 kidnapping and beheading of Copts in Libya]], the [[2017 Palm Sunday church bombings]], the [[2019 Jolo Cathedral bombings]] and the [[سری لنکا دھماکے، 2019ء]], among others. See also: Boko Haram insurgency |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of indigenous peoples in Paraguay#Destruction of the Ache tribe|Destruction of the Aché]]{{Refn|group=N|name=Aché|The suppression of the Paraguayan [[Aché]] tribe during the military rule of [[Alfredo Stroessner]] was called a genocide by observers <ref>Melia, B a, L. Miraglia, M. Munzel, and C. Munzel. (1973) ''La Agonía de los Aché Guayaki: Historia y Cantos''. Centro de Estudios Antropológicos, Universidad Católica: Asunción.</ref> During Stroessner's rule, the Aché's territory was requisitioned by the state, which destroyed their villages and killed all those who resisted. Many Aché were hacked to death with machetes, and around 85% of the Aché were destroyed.}} |{{Flagicon image|Flag of Paraguay.svg}} [[پیراگوئے]] | style="text-align: center;" | 1956 | style="text-align: center;" | Early 1970s | style="text-align: center;" | 900<br /><ref>http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.1023.4008&rep=rep1&type=pdf Victims of State:Genocide, Politicides and Group Repression Since 1945 Page 26 Babara Haff & Ted Robert Gurr</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|4000}}<br /><ref>https://www.bbc.co.uk/mundo/ultimas_noticias/2014/04/140408_ultnot_paraguay_ache_indigenas_justicia_irm.shtml</ref> |85% of the [[Aché]] were wiped out (Today Aché are considered extinct). |- |- style="vertical-align: top;" |[[Black War]]<br />(Genocide of [[Aboriginal Tasmanians]]){{Refn|group=N|name=Tasm|The extinction of [[Aboriginal Tasmanians]] was called an archetypal case of [[نسل کشی]] by [[Rafael Lemkin]]<ref>{{cite book | first = Henry | last =Reynolds | title = Genocide in Tasmania? | editor = A. Dirk Moses | work = Genocide and settler society:frontier violence and stolen indigenous children in Australian History | publisher = Berghan Books | year = 2004 | page = 128}}</ref> (coiner of the word genocide) among other historians, a view supported by more recent [[نسل کشی]] scholars like [[Ben Kiernan]] who covered it in his book [[Blood and Soil (book)|Blood and Soil: A History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur]]. This extinction also includes the '''Black War''', which would make the war an act of genocide.<ref>{{Harvard citation no brackets|Clements|2014|p=4}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}</ref> Historians like [[Keith Windschuttle]] among other historians disagree with this interpretation in discourse known as the [[History wars]].}} |{{Flagicon image|Van Diemen's Land Unofficial Merchant Ensign before 1875.svg}} [[Van Diemen's Land]], [[آسٹریلیا]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|1825|Mid 1820s}} | style="text-align: center;" | 1832 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|400}}<br /><ref name="Clements 2013 329–331">{{Harvard citation no brackets|Clements|2013|pp=329–331}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1000}}<br /><ref name="Clements 2013 329–331" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Uyghur genocide]]<br />(Genocide of [[اویغور]]) |{{پرچم تصویر|China}} [[سنکیانگ]], [[چین]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|2014|2014}} | style="text-align: center;" | Present | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|386}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1500000}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Missing and murdered Indigenous women]] (Widespread murders of [[Indigenous peoples in Canada]]) |{{پرچم تصویر|Canada}} [[کینیڈا]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|1980|1980s}} | style="text-align: center;" | Present | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,200+}} | | |} == نگارخانہ == {{نگارخانہ |align=center |width=180 |lines=4 |File:Pyotr Nikolayevich Gruzinsky - The mountaineers leave the aul.jpg|[[چیرکسی نسل کشی]] |File:Zwłoki dzieci getto warszawskie 05.jpg|[[مرگ انبوہ]] |File:GolodomorKharkiv.jpg|[[Holodomor]] دے فاقہ زدہ شکار |File:Choeungek2.JPG|[[Cambodian genocide]] دے مقتولین د‏‏ی کھوپڑیاں |File:Morgenthau336.jpg|[[ارمنی قتل عام]] دے شکار ||[[1971 Bangladesh genocide]] دے شکار |File:Human Remains and War Materiel from 1971 Genocide - Liberation War Museum - Dhaka - Bangladesh (12826731774).jpg|[[1971 Bangladesh genocide|1971 Genocide]][[Liberation War Museum]] [[ڈھاکہ]] |File:Nyamata Memorial Site 13.jpg|[[روانڈیائی نسل کشی]] دے ڈھانچے |File:Smyrna-vict-families-1922.jpg|[[Greek genocide]] دے شکار |File:Executed prisoners in Jasenovac.jpg|[[The Holocaust in the Independent State of Croatia]] دے شکار |File:Exhumation in San Juan Comalapa Guatemala 03.jpg|[[Guatemalan genocide]] دے شکار |File:Srebrenica 2005 burial.jpg|[[Bosnian genocide]] د‏‏ی لاشاں |File:Popper en caceria.jpg|[[Julius Popper]] carrying out [[Selk'nam genocide]] |File:Halabja cemetery.jpg|[[Anfal genocide]] قبراں |File:Sebastião Gomes grave.jpg|[[East Timor genocide]]قبراں |File:Battle of Oroi-Jalatu.jpg|[[Dzungar genocide]]تصویراں |File:cathars expelled.JPG|[[Albigensian Crusade|Cathar genocide]] تصویراں |File:Darfur report - Page 6 Image 1.jpg|[[Darfur genocide]] دے دوران ماں اپنے بیمار بچے دے نال |File:Exhumed remains of victims Isaaq genocide 2.jpg|2014ء وچ [[Isaaq genocide]] د‏‏ی قبراں / لاشاں |File:Ericksen Hottentotte 7 Shark Island p. 142.jpg|[[Herero and Namaqua genocide]] دے دوران طبی تجربات دے لئی سر |File:Al-Magroon Concentration Camp.jpg|[[Libyan Genocide]] وچ اک مرکز |File:Kutupalong Refugee Camp (John Owens-VOA).jpg|میانمار وچ [[2017 Rohingya persecution in Myanmar|Rohingya genocide]] روہنگیا مسلما‏ن اک مہاجر کیمپ وچ ۔}} == ہور ویکھو == * [[Casualty recording]] * [[Genocidal massacre]] * [[Genocide of indigenous peoples]] * [[تریخ وچ نسل کشی]] * [[Hamoodur Rahman Commission]] * [[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[List of anthropogenic disasters and atrocities by death toll]] * [[اموات دے لحاظ تو‏ں جنگاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:تریخ تو‏ں متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:سیاسی فہرستاں]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] gsxxbcmi0d1y4nzyojjmh0qfrjy6ve3 0 90843 707855 697685 2026-06-17T20:25:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707855 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ حد [[حقوق نسخہ]] ا‏‏ے۔ اس مدت د‏‏ی حد ختم ہونے دے بعد[[حقوق نسخہ]] عوامی ملکیت بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ == جدول == {|class="wikitable sortable" |- ! ملکاں، علاقے تے اکائیاں ! حقوق نسخہ مصنفاں د‏‏ی موت د‏‏ی بنیاد اُتے شرائط ! حقوق نسخہ اشاعت تے تخلیق کيتی تاریخاں د‏‏ی بنیاد اُتے شرائط ! سال دے آخر تک? |- | {{flagicon|افغانستان}} [[افغانستان]] | حیات + 50 سال<ref name="autogenerated11">{{Cite web |title=Copyright law of افغانستان-22/07/2008 |url=http://moj.gov.af/content/files/OfficialGazette/0901/OG_0956.pdf |access-date=2020-10-08 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426052618/http://moj.gov.af/content/files/OfficialGazette/0901/OG_0956.pdf |dead-url=yes }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name="autogenerated11" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (مصنفاں د‏‏ی موت دے بعد شائع)<ref name="autogenerated11" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref name="autogenerated11" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (فوٹو گرافی دا کم، مصوری)<ref name="autogenerated11" /> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (فونو گرام)<ref name="autogenerated11" /> | ہاں (افغان کیلنڈر)<ref name="autogenerated11" /> |- | {{پرچم|البانیہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 17, [https://web.archive.org/web/20080501103556/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/al/al001en.html Law no. 7564 of 19 April 1992, as modified by Law no. 7923 of 19 May 1995]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 18,, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 70 سال; 70 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (مشترکہ تصنیف کيتی فوٹو گرافی یا صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref name=Art19 /> <br />تخلیق تو‏ں 25 سال (عملی فن دے کم)<ref>Art. 20, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated15>Art. 21, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|الجزائر}} | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 54, [https://web.archive.org/web/20080501103556/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/dz/dz001fr.html Ordonnance n° 03-05 du 19 Joumada El Oula 1424 correspondant au 19 juillet 2003 relative aux droits d’auteur et aux droits voisins]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (اجتماعی کم، گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم، صو‏‏تی تے تصویری کم، بعد وچ مرگ کم)<ref>Arts. 56, 57, 58, 60, ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (تصاویر یا عملی آرٹ دے کم)<ref>Art. 59, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. 54, 56, 57, 58, 60, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|انڈورہ}} | حیات + 70 سال<ref>An audiovisual work is copyrighted in انڈورہ for the same term, computed from the last of the following persons to survive: the principal director, the author of the scenario, the author of the dialogue and the composer of music specifically created for the audiovisual work.</ref><ref>Art. 18(1), (4), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ad_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30323&filename=11422451413ad_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=93023&name=ad_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights of 1999]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال; 70 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (نامعلوم تصنیف دے نال اجتماعی کم)<ref>Art. 18(3), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 18(5), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 18(8), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|انگولا}} | حیات + 50 سال <br />حیات + 25 سال (فوٹو گرافی دا کم یا عملی فنون) | | ہاں |- | {{پرچم|اینگویلا}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated5>{{cite web |url=http://www.iprfirm.com/%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7/introduction.htm |title=IP laws revised – اینگویلا |publisher=Iprfirm.com |date= |accessdate=2012-06-08 |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918155416/http://www.iprfirm.com/%D8%A7%DB%8C%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7/introduction.htm |dead-url=yes }}</ref> | مصنف د‏‏ی موت تو‏ں 50 سال، اک تو‏ں زیادہ مصنف دے نال کم دے لئی آخری زندہ بچ جانے والے مصنف کا۔<ref name=autogenerated5 /> | |- | {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} | حیات + 50 سال<ref>Literary, dramatic, musical or copyright artistic work.</ref><ref>s. 10(1), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ag_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30468&filename=11428561303ag_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=1272593&name=ag_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, 2002]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم، کمپیوٹر تو‏ں تخلیق کم، آواز د‏‏ی ریکارڈنگ یا فلم)<ref>s. 10(2), (4), 11(1), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 12(1), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (شائع ایڈیشن دے ٹائپ انتظام)<ref name=autogenerated7>s. 13, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 10(1), 10(2), (4), 11(1), 12(1), 13, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|ارجنٹائن}} [[ارجنٹائن]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 5, [https://web.archive.org/web/20050221010722/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ar/ar012en.html Ley 11.723 del 28 de septiembre de 1933, as modified by Ley 24.870 del 11 de septiembre de 1997]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (ادارےآں، کارپوریشنز یا قانونی افراد نال تعلق رکھنے والے گمنام دانشورانہ کم)<ref name=autogenerated2>Art. 8, ''ibid.''</ref> فوٹو گرافی: پہلی اشاعت دے 20 سال<ref>Art. 34 ''ibid.'', as amended by Law 25006 B.O. 13/8/1998.</ref> سینیمیٹوگرافی کم: پروڈیوسر دے درمیان آخری زندہ بچنے والے د‏‏ی موت دے بعد 50 سال ڈائریکٹر، سکرپٹ مصنف یا موسیقار (موسیقی مزاحیہ دے لئی).<ref>''Ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 5, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|آرمینیا}} | حیات + 70 سال <ref>Art. 37 [http://www.aipa.am/en/legislation/15/2/#pin Law on Copyright and Related Rights of 15 June 2006]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref name="autogenerated1" /> | ہاں<ref name=autogenerated1>Art. 37, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|اروبا}} | حیات + 50 سال<ref>[http://www.lexmundi.com/images/lexmundi/PDF/GuidesToDoingBusiness/Guide_اروبا۔pdf "Guide to Doing Business, اروبا"]. LexMundi.com. p. 13.</ref>^{([[s:nl:Auteursverordening (اروبا) – Hoofdstuk III|wikisource]])} | | |- | {{flagicon|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیاn copyright law|آسٹریلیا]] (بیرونی علاقےآں سمیت) | حیات + 70 سال<ref>s. 33, [http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/ Copyright Act 1968] (آسٹریلیا)</ref> <br />[حیات + 50 سال (1955 تو‏ں پہلے موت)]<ref name=autogenerated13>[http://www.copyright.org.au/publications/infosheets.htm Information Sheets] G023 (Duration), [[آسٹریلیاn Copyright Council]]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ، سنے میٹوگراف فلمز)<ref>s. 93, 94, [http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/ Copyright Act 1968] (آسٹریلیا)</ref> <br />50 سال بنانے دے بعد (ٹیلی ویژن نشریات تے آواز نشریات)<ref>s. 95, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (کم دے شائع ایڈیشن)<ref name="حوالہ 2">s. 96, ''ibid.''</ref> <br />[اشاعت تو‏ں 50 سال (تصاویر، ہن 1 جنوری 2005 دے بعد تو‏ں لاگو نئيں)]<ref name=autogenerated13 /> | ہاں<ref>All previous Australian references</ref> |- | {{پرچم|آسٹریا}} | حیات + 70 سال<ref>A cinematographic work is copyrighted in آسٹریا for the same term, computed from the last surviving person among the following: the principal director of the film and the authors of the screenplay, the dialogues and the musical work specially created for the cinematographic work.</ref><ref>§&nbsp;60, 62, [https://web.archive.org/web/20041130205633/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/at/at091en.html Urheberrechtsgesetz];<br />§&nbsp;1(2), [https://web.archive.org/web/20041125094906/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/at/at004en.html Urheberrechtsgesetznovelle 1972] (Nr. 492, 1972-12-16)</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال; 70 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>§&nbsp;61, [https://web.archive.org/web/20041130205633/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/at/at091en.html Urheberrechtsgesetz]</ref> | ہاں<ref>§&nbsp;64, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|آذربائیجان}} [[آذربائیجان]] | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم 30 سال دے دوران پہلی بار وچ شائع)<ref>Art. 25(1), (2), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/az_copyright_1996_en.pdf?URL_ID=30319&filename=11422428463az_copyright_1996_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=421208&name=az_copyright_1996_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights of 5 June 1996]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; بعد وچ مرگ کم 30 سال دے دوران پہلی بار وچ شائع)<ref>Arts. 25(2), 26(1), (3), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 25(1), (2), 26(1), (3), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بہاماس}} | برن | | |- | {{پرچم|بحرین}} | حیات + 50 کیلنڈر سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 31(1), [https://web.archive.org/web/20041112080136/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/bh/bh001en.html Legislative Decree no. 10 of 1993]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 کیلنڈر سال (سینیمیٹوگرفک فلمز، دا اطلاق فنون دا کم تے تصاویر; گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; کارپوریٹ کم؛ بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 31(2)(a), (b), (c), (d), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 40 سال یا تکمیل تو‏ں 50 سال، جو وی پہلے ہوئے (کمپیوٹر سافٹ ویئر)<ref>Art. 31(3), ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|بنگلہ دیش}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|بارباڈوس}} | حیات + 50 سال<ref>ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم۔</ref><ref>s. 10(1), [http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=319 Copyright, Act, 05/03/1998, No. 4] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120805224132/http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=319 |date=2012-08-05 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>s. 10(3), ''ibid.''</ref> <br />بنانے تو‏ں 50 سال (کم کمپیوٹر تو‏ں تخلیق شدہ)<ref>s. 10(4), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ تے فلمز)<ref>s. 11, ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 12, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (شائع ایڈیشن دے ٹائپ انتظام)<ref name=autogenerated7 /> | ہاں<ref>s. 10, 11, 12, 13, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بیلاروس}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 22(1), [https://web.archive.org/web/20050321142536/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/by/by003en.html Law 194-3 of 11 August 1998]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>Art. 22(2), ''ibid.''</ref> <br />مقرر تو‏ں 50 سال (کارکردگی)<ref>Art. 38(1), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ مقرر تو‏ں 50 سال (فونو گرام)<ref>Art. 38(2), ''ibid.''</ref> <br />پہلے نشر یا کیبل نشریات تو‏ں 50 سال<ref>Art. 38(3), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. 22(4), 38(4), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بیلجیم}} | حیات + 70 سال<ref>[http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/loi_a.pl?language=fr&caller=list&cn=1994063035&la=f&fromtab=loi&sql=dt='loi'&tri=dd+as+rank&rech=1&numero=1 Wet betreffende het auteursrecht en de naburige rechten van 30 juni 1994. (Hoofdstuk 1, afdeling 1, Art. 2)/Loi relative au droit d’auteur et aux droits voisins du 30 juin 1994 (capitre 1, section 1, article 2).]</ref> | | |- | {{پرچم|بیلیز}} | حیات + 50 سال<ref>s. 10, [https://web.archive.org/web/20041201122737/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/bz/bz019en.html Copyright Act Ch. 252]</ref> | | |- | {{پرچم|بینن}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|برمودا}} | حیات + 50 سال<ref>[http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_0_1637_0_0_43/http;/ptpublisher.gov.bm;7087/publishedcontent/publish/ministry_of_labour_home_affairs_and_public_safety/registry_general/dept___reg_gen___intellectual_property_registration_links/articles/copyright.html#How%20long%20does%20copyright%20last? How long does copyright last?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729103823/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_0_1637_0_0_43/http;/ptpublisher.gov.bm;7087/publishedcontent/publish/ministry_of_labour_home_affairs_and_public_safety/registry_general/dept___reg_gen___intellectual_property_registration_links/articles/copyright.html#How%20long%20does%20copyright%20last? |date=2013-07-29 }} from Bermuda Government website.</ref> | | |- | [[برن Convention for the Protection of Literary and Artistic Works|برن کنونشن]] دستخط | حیات + 50 سال<ref>Art. 7, برن Convention(1)</ref> <br />دستخط طویل شرائط عطا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=autogenerated14>Art. 7(6), ''ibid.''</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا نئيں جے دکھایا گیا تخلیق تو‏ں 50 سال (سینیمیٹوگرافی کم)<ref>Art. 7(2), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>Art. 7(3), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں لے ک‏ے 25 سال (فوٹو گرافی کم)<ref>Art. 7(4), ''ibid.''</ref> <br />دستخط طویل شرائط عطا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=autogenerated14 /> | ہاں<ref>Art. 7(5), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|بھوٹان}} | حیات + 50 سال<ref>s. 18, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/bh_copyright_2001_en.pdf?URL_ID=30260&filename=11417457243bh_copyright_2001_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=276334&name=bh_copyright_2001_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act of the Kingdom of بھوٹان، 2001]</ref> | | |- | {{پرچم|بولیویا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 18, [https://web.archive.org/web/20060427184357/http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/bo/bo005es.html Ley No 1322 de 13 de abril de 1992]</ref> | | |- | {{پرچم|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 84, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ba_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30314&filename=11420064663ba_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=590098&name=ba_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights (7/02)]</ref> | | |- | {{پرچم|بوٹسوانا}} | برن، ٹرپس، ڈبلیو سی ٹی<ref>Copyright and Neighbouring Rights Act, Act No. 8 of 2000</ref> | | |- | {{پرچم|برازیل}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 41, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/br/br002en.html Law no 9610 of 19 February 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508053856/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/br/br002en.html |date=8 May 2008 }}</ref> | | |- | {{پرچم|برطانوی بحرہند خطہ}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|برطانوی ورجن جزیرے}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|برونائی}} | حیات + 50 سال<ref>s. 14, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/bn_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30258&filename=11417451633bn_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=658383&name=bn_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ Emergency (Copyright) Order 1999]</ref> | | |- | {{پرچم|بلغاریہ}} | حیات + 70 سال (یورپی اتحاد)<ref>Art. 27, [http://lex.bg/laws/ldoc.php?IDNA=2133094401 Law on Copyright and Neighbouring Rights, last changed in 2007]</ref> | | |- | {{پرچم|برکینا فاسو}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 34, [https://web.archive.org/web/20110928175349/http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/reglementation/loi_bbda13.htm Loi N°032-99AN portant protection de la propriété littéraire et artistique]</ref> | | |- | {{پرچم|برونڈی}} | حیات + 50 سال<ref name="WIPOBurundi">[http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=224340 ACT No. 1/021 of December 30, 2005, On the Protection of Copyright and Related Rights in برونڈی"]. WIPO.int.</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (فونو گرام)<ref name="WIPOBurundi" /> | |- | {{پرچم|کمبوڈیا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 30, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/kh_copyright_2003_en.pdf?URL_ID=30386&filename=11424219213kh_copyright_2003_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=450733&name=kh_copyright_2003_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights of 2003]</ref> | | |- | {{پرچم|کیمرون}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 37, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cm/cm001en.html Loi no 2000/011 du 19 décembre 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050423231831/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cm/cm001en.html |date=2005-04-23 }}</ref> | | |- | {{پرچم|کینیڈا}} | حیات + 50 سال<ref name="کینیڈا">s. 6, [http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/C-42/ Copyright Act (R.S., 1985, c. C-42)];<br />s. 7, S.C. 1997, c. 24</ref><ref>[[Cory Doctorow]] (2012) [http://boingboing.net/2012/01/06/canadians-tell-parliament-to.html ''Canadians: tell Parliament to preserve کینیڈا's public domain!''] at ''[[Boing Boing]]'', 6/1/2012</ref> | گمنام کماں دے لئی، اشاعت تو‏ں 50 سال یا تخلیق تو‏ں 75 سال، جو وی کم ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="کینیڈا" /> | ہاں <ref name="کینیڈا" /> | |- | {{پرچم|کیپ ورڈی}} | حیات + 50 سال<ref name=Art19>Art. 19, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/cv_copyright_1990_pt.pdf?URL_ID=30429&filename=11425222003cv_copyright_1990_pt.pdf&filetype=application/pdf&filesize=1428893&name=cv_copyright_1990_pt.pdf&location=user-S/ Lei no. 101/III/90 de 29 de dezembro de 1990]</ref> | | |- | {{پرچم|کیمین جزیرے}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|چاڈ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{flagicon|چلی}} [[چلی]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 3, [https://web.archive.org/web/20090319233329/http://www.aduana.cl/prontus_aduana/site/artic/20070215/asocfile/20070215102245/asocfile420050614180226.pdf Law 19914 implementing free trade agreement with the US (2003)]</ref> | | |- | {{flagicon|چین}} [[چین]] (مینلینڈ صرف) | حیات + 50 سال (شہریاں دا کم)<ref>Art. 21, first paragraph, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cn/cn001en.html Copyright Law of the چین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021163929/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cn/cn001en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (قانونی ادارے، سینیمیٹوگرافی کم، فلمز یا فوٹو گرافی دا کم دے کماں)<ref>Art. 21, second and third paragraphs, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated15 /> |- | {{پرچم|کولمبیا}} | حیات + 80 سال<ref>Art. 21, [http://www.cerlalc.org/documentos/colo23.htm#2_1 Ley 23 de 1982] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120814070737/http://www.cerlalc.org/documentos/colo23.htm#2_1 |date=2012-08-14 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 80 سال (سینیمیٹوگرافی کم)<ref name=autogenerated1 /> | ہاں<ref>Art. 28, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کوموروس}} | برن | | |- | {{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|کوسٹاریکا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 58, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cr/cr001en.html Ley de Derechos de Autor y Derechos Conexos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212041457/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cr/cr001en.html |date=2007-12-12 }} modified by the Ley 7979 del 6 del enero del 2000</ref> | | |- | {{پرچم|آئیوری کوسٹ}} | Lحیات + 99 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم اس مدت دے اندر اندر شائع)<ref>Art. 45(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ci/ci001en.html Loi no. 96-564 du 25 juillet 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415230608/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ci/ci001en.html |date=2008-04-15 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 99 سال (فوٹو گرافی یا صو‏‏تی تے تصویری کم عملی آرٹ دے کم یا; گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; بعد وچ مرگ کم)<ref>Art. 45(3)(a), (b), (c), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 45, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کروشیا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 99, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/hr_copyright_2003_en.pdf?URL_ID=30311&filename=11420042713hr_copyright_2003_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=1058674&name=hr_copyright_2003_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Related Rights Act 197/2003]</ref> | | |- | {{پرچم|کیوبا}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|کیوراساؤ}} | حیات + 50 سال<ref name=NA /> | | |- | {{پرچم|قبرص}} | حیات + 50 سال<br />(EU, ڈبلیو سی ٹی)<ref>s. 4, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cy/cy001en.html Copyright Law 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050525055334/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cy/cy001en.html |date=2005-05-25 }}</ref> | | |- | {{پرچم|چیک جمہوریہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 27(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html Law No. 121/2000 Coll.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504170427/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html |date=2008-05-04 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام کم)<ref>Art. 27(3), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html Law No. 121/2000 Coll.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504170427/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/cz/cz029en.html |date=2008-05-04 }}</ref> | ہاں<ref>Art. 27(7), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ڈنمارک}} | حیات + 70 سال<ref>s. 63, [http://www.kum.dk/graphics/kum/downloads/Lovgivning/Lovgivning_Engelsk_site/Consolidated%20Act%20on%20Copyright%202006.pdf Consolidated Act on Copyright 2006]</ref> | | |- | {{پرچم|جبوتی}} | حیات + 25 سال (برن، ٹرپس)<ref>Art. 59, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/dj_copyright_1996_fr.pdf?URL_ID=30424&filename=11425179913dj_copyright_1996_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=190307&name=dj_copyright_1996_fr.pdf&location=user-S/ Loi n°114/AN/96/3e L relatif à la protection du droit d'auteur]</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال یا جے غیر مطبوعہ 25 تکمیل تو‏ں سال (فلم)<ref>Art. 62, ''ibid.''</ref> <br />تکمیل تو‏ں 25 سال (اک فوٹو گرافی دا کم یا عملی فن دے کم)<ref>Art. 63, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 65, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ڈومینیکا}} | حیات + 70 سال<ref>s. 11, [https://web.archive.org/web/20071021210024/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/dm/dm008en.pdf Copyright Act 2003]</ref> | | |- | {{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 21, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/dm_copyright_2000_es.pdf?URL_ID=30446&filename=11425917653dm_copyright_2000_es.pdf&filetype=application/pdf&filesize=695287&name=dm_copyright_2000_es.pdf&location=user-S/ Ley sobre Derecho de Autor del 24 de julio de 2000]</ref> | | |- | {{پرچم|ایکواڈور}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 80, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ec/ec001en.html Ley No 83 de Propiedad Intelectual (1998)]</ref> | | |- | {{flagicon|مصر}} [[مصرian copyright law|مصر]] | حیات + 50 سال<ref>Art. 160, [https://web.archive.org/web/20071021165456/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/eg/eg001en.pdf Law on the Protection of Intellectual Property Rights]</ref> | | |- | {{پرچم|ایل سیلواڈور}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 86, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sv/sv001en.html Decreto Legislativo No. 604 del 15 de julio de 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127135044/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sv/sv001en.html |date=2005-11-27 }}</ref> | | |- | {{پرچم|استوائی گنی}} | برن | | |- | {{پرچم|اریتریا}} | حیات + 0 سال یا 50 سال د‏‏ی اشاعت دے بعد<ref>Art. 1653, 1670, [http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=244453 Eritrean Civil Code]</ref> | | |- | {{پرچم|استونیا}} | حیات + 70 سال (یورپی اتحاد)<ref>§&nbsp;38(1), [https://www.riigiteataja.ee/ert/act.jsp?id=13107327 Edition of the Copyright Act effective since 1. جنوری 2009] {{et icon}}; [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ee/ee001en.html First enacted on 11. نومبر 1992] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522101655/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ee/ee001en.html |date=2011-05-22 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کامs)<ref>§&nbsp;40, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>§&nbsp;43, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ایتھوپیا}} | حیات + 50 سال<ref>Wondwossen Belete (2004), The Intellectual Property System in ایتھوپیا، ایتھوپیاn Intellectual Property Office, Addis Ababa, December 2004; see also [http://yacob.org/papers/DanielYacob-TALN2005.pdf]</ref> | | |- | {{پرچم|یورپی اتحاد}} اراکین | حیات + 70 سال<ref>Art. 1 (1), [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006L0116:EN:NOT Directive 2006/116/EC]</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا جے غیر مطبوعہ 70 تخلیق تو‏ں سال (گمنام کم)<ref>Art. 1 (3), (6), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 8 (1), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|فجی}} | حیات + 50 سال<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/fj_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30383&filename=11424205153fj_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=572007&name=fj_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ |title=Copyright Act 1999 |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref> | | |- | {{پرچم|فنلینڈ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 43, [https://web.archive.org/web/20071220004644/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/fi/fi054en.html Law No. 404/1961, as amended by Law No. 1654/1995]</ref> |اشاعت تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ، ٹیلی ویژن نشریات تے آواز نشریات)<ref>Arts. 46, 48, [http://www.wipo.int/clea/en/text_html.jsp?lang=EN&id=1512 Copyright, Act, 08/07/1961]</ref> تخلیق تو‏ں 50 سال (فوٹو گرافی کم)<ref>Art. 49a, ''ibid.''</ref> |ہاں<ref>Art. 43, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|فرانس}} [[فرانس]] | حیات + 70 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم اس لفظ دے بعد شائع)<ref>An audiovisual work is copyrighted in فرانس for the same term, computed from the last surviving person among the following: the author of the scenario, the author of the dialogue, the author of the musical compositions, with or without words, specially composed for the work and the main director.</ref><ref>Arts. L123-1, L123-2, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/fr/fr062en.html Code de la propriété intellectuelle] {{Webarchive|url=https://archive.is/20050221010758/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/fr/fr062en.html |date=2005-02-21 }}</ref> <br />حقوق نقل و اشاعت مدت وچ مندرجہ ذیل اضافہ سابقہ ​​تمام کماں درخواست، لیکن فرانسیسی کورٹ نے انہاں نو‏ں پایا بعد حقوق نقل و اشاعت دے معاہداں د‏‏ی طرف تو‏ں اُتے فوقیت رکھدا اے، اس طرح حقوق نقل و اشاعت مدت نو‏‏ں محدود حیات + 70 سال کل جو مصنفاں د‏‏ی عدم موسیقی کماں دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ دے لئی "نئيں کيتا مر فرانس".<ref>Judgement No. 280 of February 27, 2007 Court of Cassation – First Civil Chamber [http://translate.google.com/translate?js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=1&eotf=1&u=http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_2/premiere_chambre_civile_568/arret_no_9940.html&sl=fr&tl=en 04-12138]</ref> <br />+ [[:fr:Prorogations de guerre#Première Guerre mondiale|6 سال 152 دن]] '''موسیقی''' دے شائع کم دے لئی 1920<ref>Art. L123-8, ''ibid.''</ref> <br />+ [[:fr:Prorogations de guerre#Seconde Guerre mondiale|8 سال تے 120 دن]] '''موسیقی''' دے شائع کم دے لئی 1947<ref>Art. L123-9, ''ibid.''</ref> <br />+ 30 سال تمام کماں دے لئی جے مصنف سروس اُتے مر گیا<ref>Art. L123-10, ''ibid.''</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (فرضی ناں تو‏ں، گمنام یا اجتماعی کم)<ref>Art. L123-3, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (بعد وچ مرگ کم بعد شائع کماں مدت ایکٹ L123-1.)<ref>Art. L123-4, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. L123-1, L123-3, L123-4, ''ibid.'', but not Arts. L123-8 or, L123-9,</ref> |- | {{پرچم|گیبون}} | برن، ٹرپس، ڈبلیو سی ٹی | | |- | {{پرچم|گیمبیا}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6>Copyright Act 1956 (p)</ref> | | |- | {{پرچم|جارجیا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 31, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ge/ge001en.html Law on Copyright and Neighbouring Rights of 22 June 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021205352/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ge/ge001en.html |date=21 October 2007 }}</ref> | | |- | {{flagicon|جرمنی}} [[جرمنی]] | حیات + 70 سال<ref>§&nbsp;64 Urheberrechtsgesetz [http://www.gesetze-im-internet.de/urhg/__64.html], as amended by the Law of 17 December 2008</ref> | پہلی اشاعت یا پہلا عوامی کارکردگی تو‏ں 25 سال جے حقوق نقل و اشاعت ایداں دے اشاعت یا کارکردگی تو‏ں پہلے دا وقت ختم ہوئے گیا اے یا جے ایہ کم وچ محفوظ کيتا گیا اے کدی نئيں جرمنی تے مصنف نے 70 سال تو‏ں ودھ پہلی اشاعت تو‏ں پہلے مر گیا<ref>[http://www.gesetze-im-internet.de/urhg/__71.html §&nbsp;71 Urheberrechtsgesetz]</ref> |ہاں<ref>[http://www.gesetze-im-internet.de/urhg/__69.html §&nbsp;69 Urheberrechtsgesetz]</ref> |- | {{پرچم|گھانا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 12, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/gh_copyright_2005_en.pdf?URL_ID=30226&filename=11416586343gh_copyright_2005_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=526153&name=gh_copyright_2005_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, 2005]</ref> | | |- | {{flagicon|یونان}} [[یونان]] | حیات + 70 سال<ref>An audiovisual work is copyrighted in Greece for the same term, computed from the last of the following persons to survive: the principal director, the author of the screenplay, the author of the dialogue and the composer of the music specifically created for use in the audiovisual work.</ref><ref>Arts. 29, 31(3), [http://portal.unesco.org/culture/en/files/37873/122217373612121_93_english&#91;1&#93;.pdf/2121_93_english&#91;1&#93;.pdf Law 2121/1993] <!-- http://portal.unesco.org/culture/en/file_download.php/3368a2bd0fffab9a5310a8e00abfb926Greek_law+.pdf is a summary of amendments. --></ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 31(1), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Arts. 29, 31, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|گریناڈا}} | برن، ٹرپس<ref>Copyright Act, dated 3 February 1989</ref> | | |- | {{پرچم|گوئٹے مالا}} | حیات + 75 سال<ref>Art. 43, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/gt/gt002es.html Decreto No. 33-98] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213063059/http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/gt/gt002es.html |date=2008-02-13 }}, as modified by Art. 13, Decreto No. 56-2000</ref> | اشاعت تو‏ں 75 سال یا جے غیر مطبوعہ 75 تخلیق تو‏ں سال (کمپیوٹر پروگرام تے اجتماعی کم; گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم; صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref>Arts. 44, 45, 47, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 48, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|جمہوریہ گنی}} | ٹرپس، ڈبلیو سی ٹی | | |- | {{پرچم|گنی بساؤ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|گیانا}} | حیات + 50 سال<ref>Copyright Act 1956</ref> | | |- | {{پرچم|ہیٹی}} | برن، ٹرپس<ref>Decree of January 9, 1968, relating to Copyright in Literary, Scientific and Artistic Works</ref> | | |- | {{پرچم|ہونڈوراس}} | حیات + 75 سال<ref>Art. 44, [http://www.cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Decreto_499E.htm Law on Copyright and Related Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524022807/http://www.cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Decreto_499E.htm |date=2011-05-24 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا، جے غیر مطبوعہ 50 سال دے اندر اندر، 70 تخلیق تو‏ں سال (اطلاق آرٹ تے تصاویر دے کماں)<ref name=Honduras>{{cite web |url=http://www.cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Ley_16.htm |title=Art. 30, Decreto Ley 16 2006: Implementación del Tratado de Libre Comercio entre la República Dominicana, Centroamérica y Estados Unidos |publisher=Cerlalc.org |date= |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005105/http://cerlalc.org/derechoenlinea/dar/leyes_reglamentos/Honduras/Ley_16.htm |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | ہاں<ref name=Honduras /> |- | {{flagicon|ہانگ کانگ}} [[ہانگ کانگ]]<ref>The [[Special Administrative Region of the China|Special Administrative Regions]] of [[ہانگ کانگ]] and [[مکاؤ]] have their own status, distinct from that of the rest of China, under international copyright and trade law</ref> | حیات + 50 سال (نام تو‏ں جانیا جاندا تصنیف دے نال ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.hk/blis_ind.nsf/e1bf50c09a33d3dc482564840019d2f4/8c9a7f494889b108482564dc002d834b?OpenDocument |title=s. 17(2), Copyright Ordinance (Cap. 528) |publisher=Legislation.gov.hk |date=1997-06-30 |accessdate=2012-06-08}}</ref> <br />حیات + 50 سال (فلمز)<ref>s. 19, ''ibid.'' Computed from the last of the following persons with known identity to survive: (a) the principal director; (b) the author of the screenplay; (c) the author of the dialogue; or (d) the composer of music specially created for and used in the film.</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (نامعلوم تصنیف دے نال ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>s. 17(3), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ)<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.hk/blis_ind.nsf/e1bf50c09a33d3dc482564840019d2f4/030b254b74b93f07482564dc002e0711?OpenDocument |title=s. 18, '&#39;ibid.'&#39; |publisher=Legislation.gov.hk |date=1997-06-30 |accessdate=2012-06-08}}</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 20, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (شائع ایڈیشن دے ٹائپ انتظام)<ref>s. 21, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 17, 18, 20, 21, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ہنگری}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 31, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/hu/hu035en.html Act No. LXXVI of 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222115812/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/hu/hu035en.html |date=2007-12-22 }}</ref> | | |- | {{پرچم|آئس لینڈ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 43, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/is/is047en.html Act No. 73/1972, as amended by Art. 4, Act No. 145/1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041110202608/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/is/is047en.html |date=2004-11-10 }}</ref> | | |- | {{flagicon|بھارت}} [[بھارت]]<ref>See also [http://copyright.gov.in/Documents/handbook.html Copyright in بھارت].</ref> | حیات + 60 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Literary, dramatic, musical, and non-photograph artistic works.</ref><ref>s. 22, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/in/in007en.html Copyright Act, 1957] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041129182535/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/in/in007en.html |date=2004-11-29 }}<!-- [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/in/in001en.html Copyright Act, 1957] --></ref> | اشاعت تو‏ں 60 سال (بعد وچ مرگ کم، تصاویر، سنے میٹوگراف فلمز، آواز د‏‏ی ریکارڈنگ، عوامی اپکرماں دے کم تے بین الاقوامی تنظیماں دے کم)<ref>s. 24, s. 25, s. 26, s. 27, s. 28A, s. 29, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 22, 24, 25, 26, 27, 28A, 29, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|انڈونیشیا}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated16>Art. 29, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/id_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30382&filename=11424187703id_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=162571&name=id_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Law No. 19 of 2002]</ref> | | |- | {{پرچم|ایران}} | حیات + 50 سال<ref>Reformation of article 12 (August 22, 2010) [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=7708 Copyright Law of 12 January 1970]</ref> | اشاعت تو‏ں 30 سال (فوٹو گرافی یا سینیمیٹوگرافی دا کم)<ref>Art. 16, ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|عراق}} | حیات + 50 سال<ref>s. 2(11), [http://www.cpa-عراق۔org/regulations/20040501_CPAORD_83_Amendment_to_the_Copyright_Law.pdf Coalition Provisional Authority Order No. 2004/83]</ref> | | |- | {{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[جمہوریہ آئرلینڈ]] | حیات + 70 سال<ref>s. 24, [http://www.irishstatutebook.ie/2000/en/act/pub/0028/index.html Copyright and Related Rights Act, 2000]</ref> | | |- | {{پرچم|اسرائیل}} | حیات + 70 سال<ref>Post-2007: [http://www.tau.ac.il/law/members/birnhack/اسرائیلiCopyrightAct2007.pdf اسرائیلi Copyright Act of 2007] Pre-2007: [https://web.archive.org/web/20121023173036/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/il/il014en.pdf Crown Law: Art. 5(4), Copyright Ordinance 1924]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (مئی 2007 تک تخلیق تصاویر)<ref>Post-2007: [http://www.tau.ac.il/law/members/birnhack/اسرائیلiCopyrightAct2007.pdf اسرائیلi Copyright Act of 2007] | Pre-2007: [http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=2376 Crown Law: Art. 21, Copyright, Act (Consolidation), 16/12/1911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608190632/http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=2376 |date=2008-06-08 }}</ref> | ہاں<ref>Post-2007: [http://www.tau.ac.il/law/members/birnhack/اسرائیلiCopyrightAct2007.pdf اسرائیلi Copyright Act of 2007] | Pre-2007: [https://web.archive.org/web/20121023173036/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/il/il014en.pdf Crown Law: Art. 5(3), Copyright Ordinance 1924]</ref> |- | {{پرچم|اطالیہ}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 25, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/it/it112en.html Law No. 633 of 22 April 1941] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410134819/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/it/it112en.html |date=10 April 2008 }}, as amended by Art. 17, Law No. 52 of 6 February 1996</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name=autogenerated9>Art. 27, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 20 سال (ریاست د‏‏ی کاپی رائٹ، صوبےآں، کمیون، اکادمیاں یا عوامی ثقافتی تنظیماں یا اک غیر منافع بخش بنانے دے کردار د‏‏ی ذا‏تی قانونی ادارےآں) | ہاں<ref>s. 25, s. 32ter, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|جمیکا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 10, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jm/jm001en.html Copyright Act 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014005943/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jm/jm001en.html |date=2007-10-14 }}</ref> | | |- | {{flagicon|جاپان}} [[جاپان]] | حیات + 50 سال<ref>Art. 51(2), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jp/jp001en.html Law No. 48 of 6 May 1970] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014002843/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jp/jp001en.html |date=14 October 2007 }}, as amended in 2006</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا جے غیر مطبوعہ 70 تخلیق تو‏ں سال (سینیمیٹوگرافی کم)<ref>Art. 54(1), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (اک قانونی شخص یا ہور کارپوریٹ جسم دے کم)<ref>Art. 53(1), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 57, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|اردن}} [[اردن]] | حیات + 50 سال<ref>Art. 30, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jo/jo001en.html Law No. 22 of 1992] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030122255/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/jo/jo001en.html |date=2007-10-30 }}, as amended</ref> | | |- | {{پرچم|قازقستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 28, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/kz_copyright_1996_en.pdf?URL_ID=30379&filename=11424145143kz_copyright_1996_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=336085&name=kz_copyright_1996_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Neighbouring Rights of 1996]</ref> | | |- | {{پرچم|کینیا}} | حیات + 50 سال (ادب، موسیقی یا فنکارانہ تصاویر تو‏ں دوسرے کم)<ref>s. 23(2)1, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ke_copyright_2001_en.pdf?URL_ID=30229&filename=11416612103ke_copyright_2001_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=428054&name=ke_copyright_2001_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, 2001]</ref> | تازہ ترین تخلیق یا اشاعت تو‏ں 50 سال (صو‏‏تی تے تصویری کم تے تصاویر)<ref>s. 23(2), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 23, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کیریباتی}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|شمالی کوریا}} | حیات + 50 سال (برن)<ref name=lukacs-dprk>[[s:en:Copyright Law of the Democratic People's Republic of Korea|Copyright Law of the Democratic People's Republic of Korea]], discussed at: {{cite web |url=http://nomadlaw.com/2007/08/everything-youve-ever-wanted-know-about-north-korean-copyright-act/ |title=Everything You’ve Ever Wanted To Know About the شمالی کوریاn Copyright Act |author=Paul Karl Lukacs |date=3 August 2007 |publisher=The Nomad Lawyer |accessdate=24 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109021444/http://11165151.pathroutes.com/redirect.html?l=http%3A%2F%2Fgoogle.com%3Fanid%3D064420423824783740743871097582782050605 |archivedate=2019-01-09 |url-status=dead}}</ref> |مصنفہ کم "اک ادارے انٹرپرائز یا تنظیم", اشاعت تو‏ں 50 سال<ref name=lukacs-dprk /> | |- | {{پرچم|جنوبی کوریا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 36, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kr/kr001en.html Copyright Act of 30 December 1989] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614142340/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kr/kr001en.html |date=14 June 2006 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (تنظیمی کم)<ref name=autogenerated8>Art. 38, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 40, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|کویت}} | ٹرپس<ref>| Decree Law No. 64 of 1999 concerning Intellectual Property Rights</ref> | | |- | {{پرچم|کرغیزستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kg/kg001en.html Law on Copyright and Related Rights of 16 December 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050321143755/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/kg/kg001en.html |date=21 March 2005 }}</ref> | | |- | {{پرچم|لاؤس}} | حیات + 50 سال۔<ref>Section 93, [http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=180117 "Lao People's Democratic Republic Intellectual Property Laws")] (PDF).</ref> | 50 سال | |- | {{پرچم|لٹویا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 36, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lv/lv017en.html Copyright Law of 6 April 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410092708/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lv/lv017en.html |date=10 April 2008 }}</ref><br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 28, Law on Copyright and Neighbouring Rights of 11 May 1993</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref>Art. 37(2), Copyright Law of 6 April 2000</ref> | ہاں<ref name=autogenerated8 /> |- | {{پرچم|لبنان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 49, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lb/lb001en.html Loi sur la protection de la propriété littéraire et artistique (no. 75 du 3 avril 1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021210219/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/lb/lb001en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|لیسوتھو}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|لائبیریا}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|لیبیا}} | حیات + 25 سال گھٹ تو‏ں گھٹ 50 سال سے | | |- | {{پرچم|لیختینستائن}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 32, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/li/li037en.html Law of 19 May 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014010501/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/li/li037en.html |date=14 October 2007 }}<br />[Art. 36, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/li/li001fr.html Law of 26 October 1928] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20050422031101/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/li/li001fr.html |date=22 April 2005 }}</ref> | | |- | {{پرچم|لتھووینیا}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 34, [https://web.archive.org/web/20070927213400/http://www.cipr.org/legal_reference/countries/litva/%D9%84%D8%AA%DA%BE%D9%88%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7_Copyright_ENG_2003.pdf Law No. IX-1355 (2003)]<br />[Art. 536, Civil Code as modified by [http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=24740 Law No. I-459 (1994)]</ref> | | |- | {{پرچم|لکسمبرگ}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 9, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/lu/lu042fr.html Law of 18 April 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030130248/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/lu/lu042fr.html |date=30 October 2007 }} <br />[Art. 2, Law of 29 March 1972]</ref> | | |- | {{پرچم|مکاؤ}}^(b) | حیات + 50 سال<ref>Art. 21(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mo/mo001en.html Decree-Law 43/99/M of August 16, 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224070944/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mo/mo001en.html |date=February 24, 2008 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام کم)<ref>Art. 23, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (صو‏‏تی تے تصویری کم)<ref>Art. 106, ''ibid.''</ref> <br />تکمیل تو‏ں 25 سال (اطلاق آرٹ تے فوٹو گرافی دا کم )<ref>Arts. 148 & 155, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>Art. 21(3), ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|مقدونیہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 44, [http://www.mlrc.org.mk/law/l023.htm Law on Copyright and Related Rights No. 47/96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310182236/http://www.mlrc.org.mk/law/l023.htm |date=2012-03-10 }} as amended</ref> | | |- | {{پرچم|مڈغاسکر}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 52, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/mg_copyright_1995_fr.pdf?URL_ID=30419&filename=11425161843mg_copyright_1995_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=403839&name=mg_copyright_1995_fr.pdf&location=user-S/ Loi no. 94-036 portant sur la propriété littéraire et artistique]</ref> | | |- | {{پرچم|ملاوی}} | حیات + 50 سال<ref>s. 13, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/mw_copyright_2001_en.htm?URL_ID=30230&filename=11416632193mw_copyright_2001_en.htm&filetype=text/html&filesize=109150&name=mw_copyright_2001_en.htm&location=user-S/ Copyright Act, 1989]</ref> | | |- | {{flagicon|ملائشیا}} [[ملائیشیا]] | حیات + 50 سال<ref>s. 17, [https://web.archive.org/web/20071021164055/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/my/my010en.pdf Copyright Act 1987]</ref> | | |- | {{پرچم|مالدیپ}} | حیات + 50 سال | | |- | {{پرچم|مالی}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 90, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/ml_copyright_1984_fr.pdf?URL_ID=30418&filename=11425158083ml_copyright_1984_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=418083&name=ml_copyright_1984_fr.pdf&location=user-S/ Loi No. 8426/AN-RM]</ref> | | |- | {{پرچم|مالٹا}} | حیات + 70 سال<ref>s. 4(2), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mt/mt001en.html Copyright Act, 2000] {{Webarchive|url=https://archive.is/20050324104211/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mt/mt001en.html |date=2005-03-24 }}</ref> | | |- | {{پرچم|مارشل جزیرے}} | 0, حقوق نسخہ نني‏‏‏‏ں۔ حقوق نقل و اشاعت قانون سازی موجود نئيں ا‏‏ے۔<ref>[[یونیسکو]] [http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=27765&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Culture Sector]</ref> | 0, حقوق نسخہ نني‏‏‏‏ں۔ | |- | {{پرچم|موریتانیہ}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|موریشس}} | حیات + 50 سال<ref>s. 12, [https://web.archive.org/web/20071014001618/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/mu/mu005en.pdf Copyright Act 1997]</ref> | | |- | {{پرچم|میکسیکو}} | حیات + 100 سال <ref>Art. 29, [https://web.archive.org/web/20060824021523/http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/122.pdf Ley Federal del Derecho de Autor (2003)]</ref> <br />[حیات + 75 سال ]<ref>Art. 29, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mx/mx003en.html Ley Federal del Derecho de Autor (1996)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506091549/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mx/mx003en.html |date=2008-05-06 }}</ref> <br />[حیات + 50 سال ]<ref>Art. 9, [https://web.archive.org/web/20120331181043/http://www2.scjn.gob.mx/Leyes/ArchivosLeyes/00366003.pdf Decreto que reforma, adiciona y deroga disposiciones de diversas leyes relacionadas con el Tratado de Libre Comercio de América del Norte], and the fourth transitional provision of the same, making the change from 50 pma to 75 pma non-retroactive.</ref> | | |- | [[مائکرونیشیا]] | حیات + 50 سال<ref>§&nbsp;113, [http://www.fsmlaw.org/fsm/code/title35/T35_Ch01.htm مائکرونیشیا Code, Title 35]</ref> | | |- | {{پرچم|مالدووا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 17, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/md_copyright_2004_en.pdf?URL_ID=30270&filename=11418326533md_copyright_2004_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=477609&name=md_copyright_2004_en.pdf&location=user-S/ Law No. 293-XIII of 23 November 1994]</ref> | | |- | {{پرچم|موناکو}} | ڈبلیو سی ٹی | | |- | {{پرچم|منگولیا}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 17, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mn/mn003en.html Law on Copyright of 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021162806/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mn/mn003en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|مونٹینیگرو}}<ref>مونٹینیگرو is assumed to have succeeded to the copyright obligations of [[سربیا and مونٹینیگرو]]. See سربیا also.</ref> | حیات + 70 سال<ref name=autogenerated4>Art. 100, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/cs_copyright_2005_en.pdf?URL_ID=30269&filename=11418322263cs_copyright_2005_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=212474&name=cs_copyright_2005_en.pdf&location=user-S/ Law on Copyright and Related Rights]</ref> | | |- | {{پرچم|مراکش}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 25, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ma/ma003en.html Loi no. 2-00 relative aux droits d’auteur et droits voisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050318052314/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ma/ma003en.html |date=2005-03-18 }}</ref> | | |- | {{پرچم|موزمبیق}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 22, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mz/mz002en.html Law No. 4/2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021163449/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/mz/mz002en.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|میانمار}} | ٹرپس | | |- | {{پرچم|نمیبیا}} | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کامs)<ref>s. 3(2)(a), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/na_copyright_1997_en.pdf?URL_ID=30232&filename=11417290793na_copyright_1997_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=166426&name=na_copyright_1997_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act 98 of 1978, as amended by s. 3, Act 52 of 1984, s. 3, Act 125 of 1992 and by s. 52, Act 38 of 1997]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (بعد وچ مرگ کم)<ref>s. 3(2)(a), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگراف فلمز، تصاویر تے کمپیوٹر پروگرام)<ref name=autogenerated12>s. 3(2)(b), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated10>s. 3, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ناورو}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|نیپال}} | حیات + 50 سال | تخلیق تو‏ں لے ک‏ے 25 سال (اطلاق آرٹ تے فوٹو گرافی دا کم)<ref>{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | url = http://www.nepalcopyright.gov.np/pdf/The%20Copyright%20Act.pdf| title = The Copyright Act, 2059 (2002)| work = | publisher = Government of Nepal, Ministry of Federal Affairs, Constituent Assembly, Parliamentary Affairs and Culture| date = | accessdate = 25 April 2011| archive-date = 20 July 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110720024844/http://www.nepalcopyright.gov.np/pdf/The%20Copyright%20Act.pdf| dead-url = yes}}</ref> | |- | {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[نیدرلینڈز]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 37, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nl/nl001en.html Copyright Act, 1912] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014001406/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nl/nl001en.html |date=2007-10-14 }}, as amended by the Acts of 21 December 1995</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم، کوئی معروف قدرتی مصنف دے نال کارپوریٹ کم)<ref>Art. 38, [http://www.ivir.nl/legislation/nl/copyrightact.html Copyright Act, 1912] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318120608/http://www.ivir.nl/legislation/nl/copyrightact.html |date=2010-03-18 }}, as amended by the Acts of 21 December 1995</ref> | |- | {{پرچم|کیریبین نیدرلینڈز}} | حیات + 50 سال<ref>{{cite web|url=http://wetten.overheid.nl/BWBR0028264/geldigheidsdatum_13-12-2011 |title=Copy right law BES 2010 |language={{nl icon}} |publisher=Wetten.overheid.nl |date=2011-12-13 |accessdate=2012-06-08}}</ref> | | |- | {{flagicon|نیوزی لینڈ}} [[نیوزی لینڈ]] | حیات + 50 سال (ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>s. 22(1), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nz/nz015en.html Copyright Act 1994] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014000914/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/nz/nz015en.html |date=2007-10-14 }}</ref> | تخلیق تو‏ں 50 سال (کم کمپیوٹر تو‏ں تخلیق شدہ)<ref>s. 22(2), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 22, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|نکاراگوا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/ni/ni001es.html Ley de Derecho de Autor y Derechos Conexos (No. 312)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021163159/http://www.wipo.int/clea/docs_new/es/ni/ni001es.html |date=2007-10-21 }}</ref> | | |- | {{پرچم|نائجر}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 22, [[s:Ordinance 93-027 of 30 March 1993 on copyright, related rights and expressions of folklore|Ordinance 93-027 of 30 March 1993 on copyright, related rights and expressions of folklore]]</ref> | | |- | {{پرچم|نائجیریا}} | حیات + 70 سال (ادبی، موسیقی یا فنکارانہ تصاویر دے علاوہ کسی تے کم) | اشاعت تو‏ں 70 سال (حکومت کیت‏‏ی صورت وچ ادبی، موسیقی یا غیر تصویر فنکارانہ کم یا کارپوریٹ) <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگراف فلماں تے تصاویر) <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ) <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (نشریات) | ہاں |- | {{پرچم|ناروے}} | حیات + 70 سال<ref name=no1>s. 40, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/no/no005en.html Act No. 2 of 12 May 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004210842/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/no/no005en.html |date=4 October 2007 }}</ref> | | ہاں <ref name=no1 /> |- | {{flagicon|سلطنت عمان}} [[سلطنت عمان]] | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|title=Articles 26 of The Law For The Protection of Copyright and Neighbouring Rights|url=http://www.mocioman.gov.om/Main-Menu/Laws-and-Regulations/Laws/copy-right-law.aspx|work=Royal Decree 65/2008|publisher=Ministry of Commerce and Industry|accessdate=23 August 2012|archive-date=14 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114021804/http://www.mocioman.gov.om/Main-Menu/Laws-and-Regulations/Laws/copy-right-law.aspx|dead-url=yes}}</ref> |90 سال د‏‏ی اشاعت دے بعد 120 سال مکمل ہونے دے بعد <ref>{{cite web|title=Articles 26-30 of The Law For The Protection of Copyright and Neighbouring Rights|url=http://www.mociسلطنت عمان.gov.om/Main-Menu/Laws-and-Regulations/Laws/copy-right-law.aspx|work=Royal Decree 65/2008|publisher=Ministry of Commerce and Industry|accessdate=23 August 2012}}</ref> |ہاں |- | {{flagicon|پاکستان}} [[پاکستان]] | حیات + 50 سال<ref name=Pakistan-1962-s.18>s. 18, [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=3482 Copyright Ordinance 1962, as amended to year 2000]</ref> | |ہاں<ref name=Pakistan-1962-s.18 /> |- | {{پرچم|پلاؤ}} | حیات + 50 سال<ref>s. 16, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/pw_copyright_2003_en.pdf?URL_ID=30344&filename=11422608793pw_copyright_2003_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=231005&name=pw_copyright_2003_en.pdf&location=user-S/ Republic of پلاؤ Copyright Act of 2003]</ref> | | |- | {{پرچم|پاناما}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 42, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pa/pa001en.html Ley No. 15 de 8 de agosto de 1994] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614180447/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pa/pa001en.html |date=2007-06-14 }}</ref> | | |- | {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} | حیات + 50 سال<ref>s. 17, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/pg_copyright_2002_en.pdf?URL_ID=30337&filename=11422589723pg_copyright_2002_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=391605&name=pg_copyright_2002_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Neighbouring Rights Act 2000]</ref> | | |- | {{پرچم|پیراگوئے}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 47, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/py/py001en.html Ley No. 1328/98 de Derecho de Autor y Derechos Conexos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051130060029/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/py/py001en.html |date=2005-11-30 }}</ref> | | |- | {{پرچم|پیرو}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 52, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pe/pe003en.html Decreto legislativo 822 del 23 de abril de 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050321144111/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pe/pe003en.html |date=2005-03-21 }}</ref> | | |- | {{flagicon|فلپائن}} [[فلپائن]] | حیات + 50 سال<ref>s. 213.1, [http://www.congress.gov.ph/download/ra_10/RA08293.pdf Intellectual Property Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030041515/http://www.congress.gov.ph/download/ra_10/RA08293.pdf |date=2008-10-30 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (فوٹو گرافی کم), or تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ تخلیق دے 50 سال دے اندر اندر<ref>s. 213.5, ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 214, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|پولینڈ}} [[پولینڈ]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 36, [http://www.mkidn.gov.pl/cps/rde/xbcr/mkid/act_on_copyright.pdf Law of February 4, 1994, on Copyright and Neighbouring Rights], as amended by the Law of 22 July 2000</ref> | | |- | {{پرچم|پرتگال}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 31, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pt/pt001en.html Code of Copyright and Related Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030122716/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/pt/pt001en.html |date=2007-10-30 }}, as amended by Decree Law No. 334/97 of 27 November 1997</ref> | | |- | {{پرچم|قطر}} | حیات + 50 سال<ref>s. 15, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/qa/qa001en.html Law No. 7 of 2002]</ref> | | |- | {{پرچم|رومانیہ}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=5195 Law No. 8 of March 14, 1996]</ref> | | |- | {{پرچم|روس}} | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|url=http://www.consultant.ru/popular/gkrf4/ |title=Article 1281 of Civil Code |publisher=Consultant.ru |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref><br /><br />بحالی + 70 سال (دے لئی ددوست تے بحال)<br /><br />حیات + 74 سال (ان حصہ لینے یا 1941–1945 د‏‏ی جنگ دے دوران کم کرنے دے لئی)<br /><br />حیات + 50 سال (موت 1943 تو‏ں پہلے)<ref>[http://base.garant.ru/12151067/#6 Article 6 of Federal Law 231]</ref> |اشاعت تو‏ں 70 سال غیر شوقیہ چھایانکن دے کماں دے لئی تریخ 1993 تو‏ں پہلے شائع کيتی۔<br /><br /> پہلے اکتوبر وچ سبھی حقوق اشاعت انقلاب (7- نومبر 1917) aکی میعاد ختم ہوئے جائے گا دوبارہ یقین۔.. | |- | {{پرچم|روانڈا}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|سینٹ کیٹز و ناویس}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|سینٹ لوسیا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 10, [https://web.archive.org/web/20080528101520/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/lc/lc002en.pdf Copyright Act, 1995]</ref> | | |- | {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} | حیات + 75 سال (ادبی، ڈرامائی، موسیقی یا فنکارانہ کم)<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/vc_copyright_2003_en.PDF?URL_ID=30444&filename=11425886943vc_copyright_2003_en.PDF&filetype=application/pdf&filesize=333544&name=vc_copyright_2003_en.PDF&location=user-S/ |title=Copyright Act, 2003 |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref> | اشاعت تو‏ں 75 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز ریکارڈنگ یا فلم)<ref name=autogenerated3>s. 9(1), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (کم کمپیوٹر تو‏ں تخلیق شدہ)<ref>s. 8(4), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (نشر); 50 پروگرام دے بعد سال د‏‏ی اک کیبل پروگرام دے سروس وچ شامل<ref>s. 10(1), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 8, 9, 10, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|سامووا}} | حیات + 75 سال<ref>{{cite web |author=WIPO |url=http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=179610 |title=Copyright Act 1998 |publisher=Wipo.int |date=2012-04-02 |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005057/https://wipolex.wipo.int/en/text.jsp?file_id=179610%2520 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | | |- | {{پرچم|سان مارینو}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 36, [http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=202238 Legge n. 8 del 25 gennaio 1991]</ref> | | |- | {{پرچم|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|سعودی عرب}} | حیات + 50 سال<ref>{{cite web |url=http://www.sagia.gov.sa/Documents/Laws/Copyright%20Law_En.pdf |title=Royal Decree No: M/41 2nd Rajab 1424 H August 30, 2003 |format=PDF |date= |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005115/http://www.sagia.gov.sa/Documents/Laws/Copyright%20Law_En.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | | |- | {{پرچم|سینیگال}} | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|url=http://www.bsda.sn/Loi_2008_09%20sur%20le%20droit%20d%27auteur.pdf|title=Loi 2008-09 du 25-01-2008 sur le droit d'auteur et les droits voisins|format=PDF|accessdate=2012-08-26|archive-date=2012-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812142457/http://www.bsda.sn/Loi_2008_09%20sur%20le%20droit%20d%27auteur.pdf|dead-url=yes}}</ref> | | |- | {{flagicon|سربیا}} [[سربیا]]<ref>سربیا is deemed to be a successor state of [[سربیا and مونٹینیگرو]], which itself was a successor state to [[یوگوسلاویہ]] for international copyright treaties, notably the برن Convention, effective 17 June 1930</ref> | حیات + 70 سال<ref name=autogenerated4 /> | | |- | {{پرچم|سیچیلیس}} | حیات + 25 سال<ref>s. 9(1)(i), [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/sc_copyright_1991_en.pdf?URL_ID=30416&filename=11425090543sc_copyright_1991_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=466060&name=sc_copyright_1991_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act, revised edition 1991]</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال (تصویر، فلم یا نشر)<ref>s. 9(1)(ii), (v), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں لے ک‏ے 25 سال (آواز ریکارڈنگ)<ref>s. 9(1)(iv), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name=autogenerated3 /> |- | {{پرچم|سنگاپور}}<ref>See also the [http://www.ipos.gov.sg/leftNav/cop/Ownership+and+Rights.htm Intellectual Property Office of سنگاپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105155959/http://www.ipos.gov.sg/leftNav/cop/Ownership+and+Rights.htm |date=2010-01-05 }}.</ref> | حیات + 70 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم)<ref>Literary, dramatic or musical work, or in an artistic work other than a photograph</ref><ref>s. 28(2), [http://statutes.agc.gov.sg/ Copyright Act] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215173603/http://statutes.agc.gov.sg/ |date=2017-12-15 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال (بعد وچ مرگ کم، تصویر)<ref>s. 28(3), (6), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 70 سال (آواز ریکارڈنگ سنے میٹوگراف فلماں)<ref>s. 92, 93, ''ibid.''</ref> <br />50 سال بنانے دے بعد (ٹیلی ویژن د‏‏ی نشریات، آواز نشریات، کیبل پروگرام)<ref>s. 94, 95, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 25 سال (کم دے شائع ایڈیشن)<ref name="حوالہ 2" /> | ہاں<ref>s. 28, 92, 93, 94, 95, 96, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)}} | حیات + 50 سال<ref name=NA>[http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Historie/Nederlandse%20Antillen/2265/2265_1.html Copy right directive 1913 (نیدرلینڈز انٹیلیز)], last amended 1 March 2004.</ref> | | |- | {{پرچم|سلوواکیہ}} | حیات + 70 سال<ref>§&nbsp;21, [http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=3752 Law on Copyright and Rights Related to Copyright (Copyright Act) No. 618/2003] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120805185330/http://www.wipo.int/clea/en/details.jsp?id=3752 |date=2012-08-05 }}</ref> | | |- | {{پرچم|سلووینیا}} | حیات + 70 سال<ref>Art. 59, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/si/si001en.html Copyright and Related Rights Act of 30 March 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050816124520/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/si/si001en.html |date=16 August 2005 }}</ref> | | |- | {{پرچم|سولومن جزیرے}} | حیات + 50 سال<ref>s. 3, [http://www.paclii.org/sb/legis/consol_act/ca133/ Copyright Act (Ch. 138)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050820030407/http://www.paclii.org/sb/legis/consol_act/ca133/ |date=2005-08-20 }}</ref> | | |- | {{پرچم|صومالیہ}} | نامعلوم | | |- | {{flagicon|جنوبی افریقہ}} [[جنوبی افریقا]] | حیات + 50 سال (ادبی یا موسیقی دے کم یا فنکارانہ کم، تصاویر دے علاوہ )<ref>s. 3(2)(a), [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=4067 Copyright Act, 1978]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال یا جے غیر مطبوعہ تخلیق تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگرافی فلمز، تصاویر، کمپیوٹر پروگرام)<ref name="autogenerated12" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (آواز ریکارڈنگ; نشریات، سگنل پروگرام لے ک‏ے؛ تے شائع ایڈیشن)<ref>s. 3(2)(c), (d), (e), (f), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref name="autogenerated10" /> |- | {{flagicon|ہسپانیہ}} [[ہسپانیہ]] | حیات + 70 سال<br />[حیات + 80 سال(1879–1987), حیات + 60 سال(1987–1994)]<ref>[http://www.mcu.es/propiedadInt/docs/RDLegislativo_1_1996.pdf Art. 26] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328175038/http://www.mcu.es/propiedadInt/docs/RDLegislativo_1_1996.pdf |date=2016-03-28 }}</ref> | |ہاں<ref name="حوالہ 1">Art. 30, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|سری لنکا}} | حیات + 70 سال<ref name=slact>{{cite web|title=INTELLECTUAL PROPERTY ACT, No. 36 OF 2003|url=http://www.nipo.gov.lk/act_regulations/chapter-1.pdf|publisher=PARLIAMENT OF سری لنکا|accessdate=30 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005117/http://www.nipo.gov.lk/act_regulations/chapter-1.pdf|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> | اشاعت تو‏ں 70 سال یا جے غیر مطبوعہ 50 تکمیل تو‏ں سال (صو‏‏تی تے تصویری کم) <ref name=slact /><br />اشاعت تو‏ں 25 سال (عملی آرٹ)<ref name=slact /> | ہاں<ref name=slact /> |- | {{پرچم|سوڈان}} | حیات + 50 سال<ref>s. 13(2), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sd/sd001en.html Copyright and Neighbouring Rights Protection Act 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529031042/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/sd/sd001en.html |date=2008-05-29 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال (فوٹو گرافی د‏‏ی تصویراں تے سینیمیٹوگرافی فلمز تے ہور صو‏‏تی تے تصویری کم; کم تحت شائع نامعلوم تخلص یا گمنام)<ref>s. 13(3)(a), (c), ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|سرینام}} | برن، ٹرپس | | |- | {{پرچم|سوازی لینڈ}} | حیات + 50 سال<ref>Copyright Act No. 36 of 1912</ref> | | |- | {{پرچم|سویڈن}} | حیات + 70 سال<ref name=Sweden>Art. 43, [https://lagen.nu/1960:729 Act 1960:729], as modified by Act 1995:1273</ref> | | ہاں<ref name=Sweden /> |- | {{flagicon|سوئٹزرلینڈ}} [[سوئٹزرلینڈ]] | حیات + 70 سال موثر 1 1993 غیر سرکاری جولائ‏ی، but حیات + 50 سال کمپیوٹر دے پروگراماں دے لئی<ref>Art. 29 [http://www.admin.ch/ch/d/sr/c231_1.html Urheberrechtgesetz]/ [http://www.admin.ch/ch/f/rs/c231_1.html Loi sur le droit d’auteur] par. 2</ref> <br />[حیات + 50 سال (1 جولائ‏ی 1993 نو‏‏ں قانون د‏‏ی تبدیلی، 1942 دے ذریعے موت دے اطلاق)]<ref>{{cite web |author=Prof. Dr. Axel Tschentscher, LL.M., M.A. |url=http://www.servat.unibe.ch/dfr/c3124266.html |title=BGE 124 III 266 |publisher=Servat.unibe.ch |date= |accessdate=2012-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005051/http://www.servat.unibe.ch/dfr/c3124266.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | 50 سال د‏‏ی کارکردگی دے بعد (فنکاراں دے حقوق)<ref>Art. 39, [http://www.admin.ch/ch/d/sr/c231_1.html Urheberrechtgesetz]/ [http://www.admin.ch/ch/f/rs/c231_1.html Loi sur le droit d’auteur]</ref> | ہاں<ref name="Art">Art. 32, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|شام}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 22, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/sy_copyright_2001_en.pdf?URL_ID=30397&filename=11424371293sy_copyright_2001_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=68822&name=sy_copyright_2001_en.pdf&location=user-S/ Law No. 12/2001]</ref> | تخلیق تو‏ں سے 10 سال (فوٹو گرافی، فنون لطیفہ یا پلاسٹک فنون)<ref>Art. 25, ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|تائیوان}} | حیات + 50 سال (سوائے بعد وچ مرگ کم سب تو‏ں پہلے موت دے 40 تو‏ں 50 سال بعد شائع)<ref>Art. 30, [http://law.moj.gov.tw/Eng/LawClass/LawAll.aspx?PCode=J0070017 Copyright Act]</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name="Art" /> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال; تخلیق تو‏ں 50 سال جے غیر مطبوعہ (کارپوریٹ کم، فوٹو گرافی دا کم، صو‏‏تی تے تصویری کم، آواز ریکارڈنگ, د‏‏ی کارکردگی)<ref>Arts. 33, 34, ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 10 سال (بعد وچ مرگ دے 40 تو‏ں 50 سال بعد پہلی بار شائع کم)<ref name="حوالہ 1" /> | ہاں<ref>Art. 35, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|تاجکستان}} [[تاجکستان]] | برن | | |- | {{پرچم|تنزانیہ}} | حیات + 50 سال<ref>s. 14, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/tz_copyright_1999_en.pdf?URL_ID=30235&filename=11417323283tz_copyright_1999_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=590164&name=tz_copyright_1999_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Neighbouring Rights Act, 1999]</ref> | | |- | {{flagicon|تھائی لینڈ}} [[تھائی لینڈ]] | حیات + 50 سال<ref>s. 19, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/th/th001en.html Copyright Act, B.E. 2537 (1994)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516112227/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/th/th001en.html |date=2008-05-16 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال or تخلیق تو‏ں 50 سال دے اندر اندر جے شائع نئيں تخلیق تو‏ں 50 سال | |- | {{پرچم|مشرقی تیمور}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated16 /> | | |- | {{پرچم|ٹوگو}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 36, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/tg_copyright_1991_fr.pdf?URL_ID=30414&filename=11425072893tg_copyright_1991_fr.pdf&filetype=application/pdf&filesize=406706&name=tg_copyright_1991_fr.pdf&location=user-S/ Loi no. 91-12 portant protection du droit d'auteur, du folklore et des droits voisins]</ref> | | |- | {{پرچم|ٹونگا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 13, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/to_copyright_1988_en.pdf?URL_ID=30403&filename=11424990073to_copyright_1988_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=464691&name=to_copyright_1988_en.pdf&location=user-S/ Copyright Act (Cap. 121)]</ref> | | |- | {{پرچم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} | حیات + 50 سال<ref>s. 19, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/tt/tt0032en.html Copyright Act, 1997]</ref> | | |- | {{پرچم|تونس}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 18, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/tn/tn022fr.html Loi no. 94-36] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430032117/http://www.wipo.int/clea/docs_new/fr/tn/tn022fr.html |date=2008-04-30 }}</ref> | | |- | {{flagicon|ترکی}} [[Copyright law of ترکی|ترکی]] | حیات + 70 سال<ref>Art. 27, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/tr/tr001en.html Law No. 5846 of 5 December 1951] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516112232/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/tr/tr001en.html |date=16 May 2008 }}</ref> | | |- | {{پرچم|ترکمانستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 1094, [http://www.medialaw.ru/publications/books/book46/11.html Civil Code of ترکمانستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040924075951/http://www.medialaw.ru/publications/books/book46/11.html |date=2004-09-24 }}</ref> | | |- | {{پرچم|تووالو}} | حیات + 50 سال<ref name=autogenerated6 /> | | |- | {{پرچم|یوگنڈا}} | ٹرپس | | |- | {{پرچم|یوکرین}} | حیات + 70 سال<br />[حیات + 50 سال]<ref>Art. 28, [https://web.archive.org/web/20121012222807/http://www.wipo.int/clea/docs_new/pdf/en/ua/ua005en.pdf Law of یوکرین on Copyright and Related Rights, 1993 with amendments 2004]</ref> | | |- | {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} | حیات + 50 سال<ref>s. 20, [http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=7 Federal Law No. 7 of 2002]</ref> | | |- | {{پرچم|برطانیہ}} | حیات + 70 سال<ref>s. 12, [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1988/48 Copyright, Designs and Patents Act 1988], as amended by s. 5, [http://www.legislation.gov.uk/uksi/1995/3297/contents/made Duration of Copyright and Rights in Performances Regulations 1995]</ref> | اشاعت دے 50 سال بعد; جے جاری نئيں، 50 سال بنانے دے بعد (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ). یورپی یونین ہدایت 2011/77/یورپی یونین، 1 نومبر 2013 تو‏ں 70 سال دے اس عرصے وچ توسیع، اپنایا گیا اے لیکن پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں حالے تک نئيں کيت‏‏ی توثیق۔ 2013 وچ پہلے ہی باہر کاپی رائٹ د‏‏ی فونو گرام سرکاری محفوظ نئيں رکھیا جائے گا۔<ref>[http://www.bpi.co.uk/press-area/news-amp3b-press-release/article/british-music-industry-hails-extension-of-copyright-term.aspx "British music industry hails extension of copyright term, 12 September 2011"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016094230/http://www.bpi.co.uk/press-area/news-amp3b-press-release/article/british-music-industry-hails-extension-of-copyright-term.aspx |date=16 October 2012 }}. BPI.co.uk.</ref><ref>{{cite web | url=http://www.guardian.co.uk/music/2011/sep/15/copyright-extension-cliffs-law-beatles | title=Copyright extension: good for Cliff and the Beatles, bad for the little guys? | publisher=Guardian News & Media | date=September 15, 2011 | accessdate=August 31, 2012 | author=Stanley, Bob | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005107/https://www.theguardian.com/music/2011/sep/15/copyright-extension-cliffs-law-beatles+ | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://the1709blog.blogspot.co.uk/2011/10/copyright-term-extension-heres-new.html | title=Copyright term extension: here's the new Directive | publisher=The 1709 Blog | date=October 11, 2012 | accessdate=August 31, 2012 | author=Phillips, Jeremy | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226005059/http://the1709blog.blogspot.com/2011/10/copyright-term-extension-heres-new.html%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> | ہاں<ref>s. 12, 13, ''ibid.''</ref> |- | {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref>See also [http://www.copyright.cornell.edu/public_domain/ Copyright Term and the Public Domain in the ریاستہائے متحدہ امریکا] by Peter B. Hirtle.</ref> | حیات + 70 سال (1978 یا غیر مطبوعہ کم تو‏ں لے ک‏ے شائع)<ref>{{UnitedStatesCode|17|302}}(a)</ref> | اشاعت تو‏ں 95 سال یا تخلیق تو‏ں 120 سال جو وی کم اے (گمنام، کم چھدمنامی کم یا کم باڑے کيتی گئی اے، 1978 دے بعد تو‏ں شائع)<ref>{{UnitedStatesCode|17|302}}(c)</ref> <br />اشاعت تو‏ں 95 سال 1964–1977 شائع; 28 (جے حقوق نقل و اشاعت د‏‏ی تجدید نئيں) یا کم دے لئی اشاعت تو‏ں 95 سال 1923–1963 شائع (کاپی رائٹ 1923 تو‏ں پہلے د‏‏ی مدت ختم کر دتا ا‏‏ے۔)<ref>{{UnitedStatesCode|17|304}}</ref> | ہاں<ref>{{UnitedStatesCode|17|305}}</ref> |- | '''عالمی حقوق نسخہ کنونشن''' | حیات + 25 سال (جنرل کم)<ref>Article IV 2(a), Universal Copyright Convention</ref> | اشاعت تو‏ں 25 سال (مخصوص مصنفاں د‏‏ی موت اُتے مبنی نئيں کم)<ref>Article IV 2(a), ''ibid.''</ref> <br />10 سال (فوٹو گرافی دا کم یا عملی آرٹ دے کم)<ref>Article IV 3, ''ibid.''</ref> | |- | {{پرچم|یوراگوئے}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 14, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/uy_copyright_2003_es.pdf?URL_ID=30443&filename=11425879563uy_copyright_2003_es.pdf&filetype=application/pdf&filesize=323157&name=uy_copyright_2003_es.pdf&location=user-S/ Law on Copyright No. 9.739 of 17 December 1937]</ref> | | |- | {{پرچم|ازبکستان}} | حیات + 50 سال<ref>Art. 38, Law No. 272-I of 30 August 1996</ref> | | |- | {{پرچم|وانواتو}} | نامعلوم | | |- | {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} | حیات + 70 سال<ref>{{cite web|url=http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/va_copyright_1960_it.pdf?URL_ID=30483&filename=11430217273va_copyright_1960_it.pdf&filetype=application/pdf&filesize=85982&name=va_copyright_1960_it.pdf&location=user-S/ |title=N. XII. Legge sil diritto di autore |date= |accessdate=2012-06-08}}</ref> | | |- | {{پرچم|وینزویلا}} | حیات + 60 سال<ref>Art. 25, [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ve/ve010en.html Ley sobre el Dercho de Autor as modified by the Decreto del 14 de agosto de 1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050503223553/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/ve/ve010en.html |date=2005-05-03 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 60 سال; 60 تخلیق تو‏ں سال جے غیر مطبوعہ (اک صو‏‏تی تے تصویری کم، اک نشریات‏‏ی کم یا اک کمپیوٹر پروگرام)<ref name=autogenerated1 /> <br />اشاعت تو‏ں 60 سال (گمنام یا فرضی ناں تو‏ں کم)<ref name=autogenerated9 /> | ہاں<ref>Arts. 25, 26, 27, ''ibid.''</ref> |- | {{پرچم|ویتنام}} | برن | | |- | {{پرچم|يمن}} | حیات + 30 سال | | |- | {{پرچم|زیمبیا}} | حیات + 50 سال<ref>s. 12, [http://portal.unesco.org/culture/admin/file_download.php/zm_copyright_1994_en.pdf?URL_ID=30413&filename=11425068613zm_copyright_1994_en.pdf&filetype=application/pdf&filesize=339255&name=zm_copyright_1994_en.pdf&location=user-S/ Copyright and Performance Rights Act, 1994]</ref> | | |- | {{پرچم|زمبابوے}} | حیات + 50 سال<ref>Literary, dramatic, and musical works; non-photograph artistic works.</ref><ref>s. 5(3), 6(3)(a), [http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/zw/zw001en.html Copyright Act (Chapter 26:1)] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20080609033439/http://www.wipo.int/clea/docs_new/en/zw/zw001en.html |date=2008-06-09 }}</ref> | اشاعت تو‏ں 50 سال (تصاویر)<ref>s. 6(3)(b), ''ibid.''</ref> <br />تخلیق تو‏ں 50 سال (آواز د‏‏ی ریکارڈنگ)<ref>s. 16(2), ''ibid.''</ref> <br />اشاعت تو‏ں 50 سال (سنے میٹوگراف فلمز نشریات،)<ref>s. 17(2), s. 18(2), ''ibid.''</ref> | ہاں<ref>s. 6, 16, 17, 18, ''ibid.''</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی]] [[گٹھ:حقوق نسخہ حد]] [[گٹھ:لسٹ قوانین حقوق نسخہ]] [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:قانون کاپی رائٹ]] [[گٹھ:قانون کاپی رائٹ بلحاظ ملک]] 5dshhyt5yfeqjqwkv2lej6hw3imz3g6 0 90878 707871 694113 2026-06-17T23:22:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707871 wikitext text/x-wiki ذیل وچ '''سرکاری زباناں د‏‏ی لسٹ بلحاظ ریاست''' درج ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ خود مختار ریاستاں د‏‏ی سرکاری زباناں شامل نيں ہور اس وچ اوہ تمام زباناں وی شامل نيں جو کسی پورے ملک د‏‏ی یا ملک دے اک حصے د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ جو ریاستاں خود مختار نئيں انہاں دے لئی انہاں اُتے حکمران ریاستاں د‏‏ی بولی ملاحظہ فرماواں۔ == ا == * '''{{AFG}}'''<ref>[http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html Constitution of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028065437/http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html |date=2013-10-28 }} (Article 16)</ref> ** [[پشتو]] ** [[دری فارسی]] * '''{{ALB}}'''<ref>[http://www.parlament.al/eng/dokumenti.asp?id=1117&kujam=Constitution Constitution of Albania] (Article 14)</ref> ** [[البانوی زبان|البانوی]] * '''{{DZA}}''' ** [[عربی زبان|عربی]] (سرکاری و قومی)<ref name=Algeriaconstitution>[http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/constitutions/docs/AlgeriaC(rev).doc Constitution of Algeria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319215336/http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/constitutions/docs/AlgeriaC(rev).doc |date=2009-03-19 }} (Article 3) (MS Word format)</ref><!-- seen cached in html format at http://64.233.183.104/search?q=cache:Uo30PjbTlecJ:www.chr.up.ac.za/hr_docs/constitutions/docs/AlgeriaC(rev).doc+"Tamazight+is+also+a+قومی+language"+constitution&hl=fr&ct=clnk&cd=7&gl=fr --> ** [[بربر زباناں]] * '''{{AND}}''' <ref>[http://www.andorramania.com/constit_gb.htm Constitution of Andorra] (Article 2)</ref> ** [[کاتالان زبان|کاتالان]] ** [[ہسپانوی زبان]] ** [[پرتگالی زبان|پرتگالی]] * '''{{AGO}}'''<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ao.html#People |title=Angola |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225155235/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ao.html#People |archivedate=2018-12-25 |access-date=2014-02-19 |url-status=live}}</ref> ** [[پرتگالی زبان|پرتگالی]] * '''{{ATG}}''' ** انگریزی<ref>[http://www.ab.gov.ag/gov_v1/government/constitution.htm Constitution of Antigua تے Barbuda, 1981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012173037/http://www.ab.gov.ag/gov_v1/government/constitution.htm |date=2008-10-12 }} (Article 29)</ref> * '''{{ARG}}''' ** [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]] ** [[گورانی زبان|گوران]] (مشترکہ دفتری [[صوبہ کورینتس]])<ref>[http://www.رومانی stik.uni-mainz.de/guarani/texte/Ley5598.pdf Provincial Law Nº5598]</ref> * '''{{ARM}}''' ** [[آرمینیائی زبان|آرمینائی]]<ref>[http://www.gov.am/enversion/legal_1/legal_sahman_all.html Constitution of Armenia] (Article 12)</ref> (صرف دفتری بولی اے بمطابق آئین) ** [[روسی زبان]] * '''{{AUS}}''' ** [[انگریزی زبان|اسٹریلوی انگریزی]] * '''{{AUT}}''' ** [[جرمنی زبان]](ملک بھر وچ دفتری)<ref>[http://www.servat.unibe.ch/icl/au00000_.html Constitution of Austria] (Article 8)</ref> ** [[کروشیائی زبان|کروشیائی]] [[بورگنلینڈ]] <ref name=vfghانگریزی>[http://www.vfgh.gv.at/cms/vfgh-site/انگریزی/downloads/انگریزیverfassung.pdf Constitution of Austria, Article 8 & State Treaty for the Re-establishment of an Independent تے Democratic Austria] (Article 7, Page 188)</ref> ** [[سلووین زبان]] (سرکاری in [[کارنتھیا (ریاست)|Carinthia]] تے [[سٹیریا]] in areas with a Slovene minority)<ref name=vfghانگریزی /> (statewide اقليتی زبان) ** [[زچ زبان|زیچ]] ** [[مجارستانی زبان|مجارستانی]] (in [[بورگنلینڈ]]) (ریاست بھر وچ اقليتی زبان) ** [[سلاواکی زبان|سلاواکی]] (ریاست بھر وچ اقليتی زبان) ** [[رومانی زبان|رومانی]] * '''{{AZE}}''' ** [[آذربائیجانی]]<ref>[http://www.constcourt.gov.az/index.php?nw=2&j=11 Constitution of Azerbaijan], [http://www.servat.unibe.ch/icl/aj00000_.html Constitution of Azerbaijan] (انگریزی translation) (Article 21)</ref> ** [[آرمینیائی زبان|آرمینائی]] ([[نگورنو کاراباخ]]) == ب == * '''{{BHS}}''' ** انگریزی * '''{{BHR}}''' ** [[عربی زبان|عربی]] * '''{{BGD}}''' ** [[بنگلہ|بنگلہ زبان]] * '''{{BRB}}''' ** انگریزی * '''{{BLR}}''' ** [[بیلاروسی زبان|Belarusian]] ** روسی * '''{{BEL}}''' ([[Languages of Belgium]])<ref>Constitution of Belgium, in [http://www.senate.be/doc/const_nl.html#t1 Dutch], [http://www.senate.be/doc/const_fr.html#t1 فرانسیسی] تے [http://www.senate.be/doc/const_de.html#t1 German] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030413081529/http://www.senate.be/doc/const_de.html#t1 |date=2003-04-13 }} (Article 4)</ref> ** [[ولندیزی زبان|Dutch]] (سرکاری only in [[فلینڈرس]]، including [[برسلز]]) ** فرانسیسی (سرکاری only in [[برسلز]] تے in [[والونیا]]، though not [[بیلجئیم د‏‏ی جرمن-متکلم کمیونٹی]]) ** German (سرکاری only [[بیلجئیم د‏‏ی جرمن-متکلم کمیونٹی]]) * '''{{BLZ}}''' ** انگریزی (سرکاری زبان) ** [[Belizean Creole|Kriol]] ( [[زبانِ رابطۂ عامہ]]) ** Spanish (اقليتی بولی spoken on the border with [[میکسیکو]] تے [[گواتیمالا]]) * '''{{BEN}}''' ** فرانسیسی * '''{{BTN}}''' ** [[زونگکھا]] * '''{{BOL}}''' ** ہسپانوی ** [[آئیماریا زبان]] ** [[کیچوائی زباناں]] * '''{{BIH}}''' ** [[بوسنیائی زبان]] ** [[کروشیائی زبان|Croatian]] ** [[سربیائی زبان]] * '''{{BWA}}''' ** انگریزی ** [[تسوانا زبان]] (قومی) * '''{{BRA}}''' ** [[پرتگالی زبان|پرتگالی]] (قومی، تمام شہراں وچ ) ** German (in [[Pomerode]],<ref>[http://www.leismunicipais.com.br/twitter/222/legislacao/lei-2251-2010-pomerode-sc.html Pomerode institui língua alemã como co-oficial no Município.]</ref> [[ساندا کاتارینا (ریاست)]]) ** [[Pomeranian (German dialect group)|Pomeranian]] (in [[Pancas]]<ref>[http://lpniceia.wordpress.com/2008/12/27/pomerano/ Pomerano!?], acessado em [[21 de agosto]] de 2011</ref><ref>[http://gabeira.locaweb.com.br/causas/causa.asp?id=941&idSubd=40 No Brasil, pomeranos buscam uma cultura que se perde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120328015129/http://gabeira.locaweb.com.br/causas/causa.asp?id=941&idSubd=40 |date=2012-03-28 }}, acessado em [[21 de agosto]] de 2011</ref> تے [[Santa Maria de Jetibá]],<ref>{{Cite web |title=Lei dispõe sobre a cooficialização da língua pomerana no município de Santa maria de Jetibá, Estado do اسپیریتو سانتو |url=http://www.ipol.org.br/imprimir.php?cod=604 |access-date=2020-10-08 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402095437/http://www.ipol.org.br/imprimir.php?cod=604 |dead-url=yes }}</ref> in [[اسپیریتو سانتو]]) ** [[Riograndenser Hunsrückisch|Hunsrückisch]] (in [[Antônio Carlos]], Santa Catarina)<ref>{{Cite web |title=Cooficialização da língua alemã em Antônio Carlos |url=http://www.ipol.org.br/upload/Image/lei1.jpg |access-date=2020-10-08 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402095443/http://www.ipol.org.br/upload/Image/lei1.jpg |dead-url=yes }}</ref> ** [[Talian dialect|Talian]] (in [[Serafina Corrêa]], Rio Grande do Sul, Portuguese-Italian pigeon)<ref>[http://www.serafinacorrea.rs.gov.br/site/noticia/noticia_detalhe.php?gCdNoticia=406 Vereadores aprovam o talian como língua co-oficial do município] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417004717/http://www.serafinacorrea.rs.gov.br/site/noticia/noticia_detalhe.php?gCdNoticia=406 |date=2019-04-17 }}, acessado em [[21 de agosto]] de 2011</ref> ** [[Nheengatu language|Nheengatu]], Baniwa تے Tucano (in [[São Gabriel da Cachoeira]], Amazonas)<ref>[http://www.ipol.org.br/imprimir.php?cod=83 Lei municipal oficializa línguas indígenas em São Gabriel da Cachoeira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110918053759/http://www.ipol.org.br/imprimir.php?cod=83 |date=2011-09-18 }}, acessado em [[24 de agosto]] de 2011</ref><ref>[http://treinamento.folhasp.com.br/linguasdobrasil/saogabriel.html Na Babel brasileira, português é 2ª língua – FLÁVIA MARTIN e VITOR MORENO, enviados especiais a Sâo Gabriel da Cachoeira (AM)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174147/http://treinamento.folhasp.com.br/linguasdobrasil/saogabriel.html |date=2016-03-03 }}, acessado em [[24 de agosto]] de 2011</ref> ** [[گوارانی زبان]] (in [[Tacuru]], Mato Grosso do Sul)<ref>[http://www.sinepe-pe.org.br/noticias/municipio-do-ms-adota-o-guarani-como-lingua-oficial/ Município do MS adota o guarani como língua oficial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224023130/http://www.sinepe-pe.org.br/noticias/municipio-do-ms-adota-o-guarani-como-lingua-oficial/ |date=2014-02-24 }}, acessado em [[24 de agosto]] de 2011</ref> * '''{{BRN}}''' ** [[مالے زبان|مالے]] * '''{{BGR}}''' ** [[بلغاری زبان]] * '''{{BFA}}''' ** فرانسیسی ** [[فولا زبان|Fula]] (قومی) ** [[Jula language|Jula]] (قومی) ** [[More language|More]] (قومی) * '''{{BDI}}''' ** فرانسیسی ** [[کیرونڈی]] == C == * '''{{KHM}}''' ** [[خمیر زبان|Khmer]] * '''{{CMR}}''' ** انگریزی ** فرانسیسی * '''{{CAN}}''' ** [[Canadian انگریزی|انگریزی]] (federal; ''de jure'' سرکاری زبان) *** ''De jure'' سرکاری بولی [[کینیڈا دے صوبے تے علاقہ جات|provinces تے territories]] of [[مانیٹوبا]], [[نیو برنزویک]], the [[شمال مغربی علاقہ جات، کینیڈا]], [[نناوت]] تے the [[يوكون]]. ** [[Canadian فرانسیسی|فرانسیسی]] (federal; ''de jure'' سرکاری زبان) *** ''De jure'' سرکاری بولی for the provinces تے territories of Manitoba, New Brunswick, the Northwest Territories, Nunavut, [[کیوبیک]] تے the Yukon. ** [[Chipewyan]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ ) ** [[Cree]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری وچ بولی Northwest Territories) ** [[Gwich’in]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ ) ** [[Inuinnaqtun]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ تے Nunavut) ** [[Inuktitut]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ تے Nunavut) ** [[Inuvialuktun]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ ) ** [[North Slavey language|North Slavey]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ ) ** [[South Slavey]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ ) ** [[Tłı̨chǫ]] (علاقائی; ''de jure'' سرکاری زبانشمال مغربی علاقےآں وچ ) * '''{{CPV}}''' ** [[پرتگالی زبان|Portuguese]] (سرکاری) ** [[Cape Verdean Creole]] (قومی) * '''{{CAF}}''' ** فرانسیسی ** [[سانگو زبان]] (قومی) * '''{{TCD}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] ** فرانسیسی * '''{{CHL}}''' ** No سرکاری زبان، Spanish is the ''de facto'' سرکاری زبان۔ (the languages تے dialects of ethnic groups are also سرکاری ir territories<ref>[http://www.leychile.cl/Navegar?idNorma=30620 Indigenal Act, art. 28]</ref>) * '''{{CHN}}''' ** [[معیاری چینی]] (statewide) ** [[Bai language|Bai]] (in [[دالی بائی خود مختار پریفیکچر|Dali]], [[لانپینگ بای انڈ پومی آٹونومس کاؤنٹی|Lanping]], Yunnan) ** [[Blang language|Blang]] (in [[Shuangjiang Lahu, Va, Blang تے Dai Autonomous County|Shuangjiang]], Yunnan) ** [[Bonan language|Bonan]] (in [[Jishishan Bonan, Dongxiang تے Salar Autonomous County|Jishishan]], Gansu) ** [[کینٹنی]] (de facto in [[گوانگڈونگ]]; سرکاری in [[ہانگ کانگ]]) ** [[Daur language|Daur]] (in [[مورین داوا داور خود مختار بینر|Morin Dawa]], Inner Mongolia; [[Meilisi Daur District]], Heilongjiang) ** [[Derung language|Derung]] (in [[Gongshan Derung تے Nu Autonomous County|Gongshan]], Yunnan) ** [[Dong language|Dong]] (in [[سانجیانگ ڈونگ خود مختار کاؤنٹی|Sanjiang]], Guangxi; [[چیانڈونگنان میاو تے ڈونگ خود مختار پریفیکچر|Qiandongnan]], [[Yuping Dong Autonomous County|Yuping]], Guizhou; [[Jingzhou Miao تے Dong Autonomous County|Jingzhou]], [[تونگداو ڈونگ خود مختار کاؤنٹی|Tongdao]], [[شینہوانگ ڈونگ خود مختار کاؤنٹی|Xinhuang]], [[ژیجیانگ ڈونگ خود مختار کاؤنٹی|Zhijiang]], Hunan) ** [[Dongxiang language|Dongxiang (Santa)]] (in [[دونگشیانگ خود مختار کاؤنٹی]], [[Jishishan Bonan, Dongxiang تے Salar Autonomous County|Jishishan]], Gansu) ** [[Evenki language|Evenki]] (in [[ایوینک خود مختار بینر]], [[Evenk Ethnic Sumu]], Inner Mongolia) ** [[انگریزی زبان|انگریزی]] (سرکاری in [[ہانگ کانگ]]) ** [[Gelao language|Gelao (Klau)]] (in [[Daozhen Gelao تے Miao Autonomous County|Daozhen]], [[Wuchuan Gelao تے Miao Autonomous County|Wuchuan]], Guizhou) ** [[Hani language|Hani]] (in [[یونگہی ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر|Honghe]], [[Jiangcheng Hani تے Yi Autonomous County|Jiangcheng]], [[موجیانگ ہانی خود مختار کاؤنٹی|Mojiang]], [[Ning'er Hani تے Yi Autonomous County|Ning'er]], [[یوآنجیانگ ہنی، ی و دتی خودمختار کاؤنٹی|Yuanjiang]], [[Zhenyuan Yi, Hani تے Lahu Autonomous County|Zhenyuan]][[یوننان]]) ** [[Hlai language|Hlai (Li)]] (in [[بایشا لی خود مختار کاؤنٹی|Baisha]], [[Baoting Li تے Miao Autonomous County|Baoting]], [[چانگجیانگ لی خود مختار کاؤنٹی|Changjiang]], [[لیدونگ لی خود مختار کاؤنٹی|Ledong]], [[لینگشوئی لی خود مختار کاؤنٹی|Lingshui]], [[Qiongzhong Li تے Miao Autonomous County|Qiongzhong]], Hainan) ** [[Hmong language|Hmong (Miao)]] (in [[Pengshui Miao تے Tujia Autonomous County|Pengshui]], [[Xiushan Tujia تے Miao Autonomous County|Xiushan]], [[یوینگ توجیہ و ماؤ خودمختار کاؤنٹی|Youyang]], Chongqing; [[Chetian Miao Ethnic Township|Chetian]], [[Liangshui Miao Ethnic Township|Liangshui]], [[رونگشوی میاو خود مختار کاؤنٹی|Rongshui]], Guangxi; [[Daozhen Gelao تے Miao Autonomous County|Daozhen]], [[Guanling Buyei تے Miao Autonomous County|Guanling]], [[چیانڈونگنان میاو تے ڈونگ خود مختار پریفیکچر|Qiandongnan]], [[چیانان بویوئی تے میاو خود مختار پریفیکچر|Qiannan]], [[چیانشینان بویئی تے میاو خود مختار پریفیکچر|Qianxinan]], [[سونگتاو میاو خود مختار کاؤنٹی|Songtao]], [[Weining Yi Hui تے Miao Autonomous County|Weining]], [[Wuchuan Gelao تے Miao Autonomous County|Wuchuan]], [[ینجیانگ توجیہ و ماؤ اوٹونوموس کاؤنٹی|Yinjiang]], [[Zhenning Buyei تے Miao Autonomous County|Zhenning]], [[Ziyun Miao تے Buyei Autonomous County|Ziyun]], Guizhou; [[Baoting Li تے Miao Autonomous County|Baoting]], [[Qiongzhong Li تے Miao Autonomous County|Qiongzhong]], Hainan; [[اینسہی توجیا تے میاو خود مختار پریفیکچر|Enshi]], Hubei; [[چینگبو میاو خود مختار کاؤنٹی|Chengbu]], [[Jingzhou Miao تے Dong Autonomous County|Jingzhou]], [[مایانگ میاو خود مختار کاؤنٹی|Mayang]], [[شیانگشی توجیا تے میاو خود مختار پریفیکچر|Xiangxi]], Hunan; [[Jinping Miao, Yao, تے Dai Autonomous County|Jinping]], [[Luquan Yi تے Miao Autonomous County|Luquan]], [[پنگبیان میاو خود مختار کاؤنٹی|Pingbian]], [[وینشان ژوانگ تے میاو خود مختار پریفیکچر|Wenshan]], Yunnan) ** [[Jingpho language|Jingpho (Kachin)]] (in [[Dehong Dai تے Jingpo Autonomous Prefecture|Dehong]], Yunnan) ** [[Jino language|Jino]] (in [[Jinuoshan Jino Ethnic Township|Jinuoshan]], Yunnan) ** [[قازق زبان|Kazakh]] (in [[اقسای قازاق خود مختار کاؤنٹی|Aksai]], Gansu; [[بارکول قازاق خود مختار کاؤنٹی|Barkol]], [[الی قازق خود مختار پریفیکچر|Ili]], [[موری قازاق خود مختار کاؤنٹی|Mori]], [[سنکیانگ]]) ** [[کرغیز زبان]] (in [[قزیلسو کرغیز خود مختار پریفیکچر|Kizilsu]], [[سنکیانگ]]) ** [[کوریائی زبان]] (in [[چانگبائی کوریائی خود مختار کاؤنٹی|Changbai]], [[ینبیاں کوریا اوٹونوموس پریفیکچر|Yanbian]], Jilin) ** [[Lahu language|Lahu]] (in [[لانکانگ لاہو وٹنوموس کاؤنٹی|Lancang]], [[Menglian Dai, Lahu تے Va Autonomous County|Menglian]], [[Shuangjiang Lahu, Va, Blang تے Dai Autonomous County|Shuangjiang]], [[Zhenyuan Yi, Hani تے Lahu Autonomous County|Zhenyuan]], Yunnan) ** [[Lisu language|Lisu]] (in [[Sudian Lisu Ethnic Township|Sudian]], [[وئیشی لیسو خود مختار کاؤنٹی|Weixi]], Yunnan) ** [[Maonan language|Maonan (Anan)]] (in [[ہوانجیانگ ماونان خود مختار کاؤنٹی|Huanjiang]], Guangxi) ** [[منگولیائی زبان|Mongolian]] (in [[سوبئی منگول خود مختار کاؤنٹی]], Gansu; [[Weichang Manchu تے Mongol Autonomous County|Weichang]], Hebei; [[دورباد منگول خود مختار کاؤنٹی]], Heilongjiang; [[اندرونی منگولیا]]; [[شیان گورلوس منگول خود مختار کاؤنٹی|Qian Gorlos]], Jilin; [[فوشن منگول خود مختار کاؤنٹی|Fuxin]], [[پارچین کھبے بازو منگول خود مختار کاؤنٹی|Harqin]], Liaoning; [[Haixi Mongol تے Tibetan Autonomous Prefecture|Haixi]], [[ہینان منگول خود مختار کاؤنٹی]], Qinghai; [[باینگولن منگول خود مختار پریفیکچر|Bayingolin]], [[بورتالا منگول خود مختار پریفیکچر|Bortala]], [[ہوبوکسار منگول خود مختار کاؤنٹی|Hoboksar]], [[سنکیانگ]]) ** [[Monguor language|Monguor]] (in [[Datong Hui تے Tu Autonomous County|Datong]], [[ہوژو تاں خود مختار کاؤنٹی]], [[Minhe Hui تے Tu Autonomous County|Minhe]], Qinghai) ** [[East Bodish languages|Monpa]] (in [[Gongri Monpa Ethnic Township|Gongri]], [[Jiba Monpa Ethnic Township|Jiba]], [[Lebuqule Monpa Ethnic Township|Lebuqule]], [[Mama Monpa Ethnic Township|Mama]], [[Pailong Monpa Ethnic Township|Pailong]], Tibet) ** [[Mulam language|Mulam]] (in [[Guzhai Mulao Ethnic Township|Guzhai]], [[لؤچینگ مولاو خود مختار کاؤنٹی|Luocheng]], Guangxi) ** [[Nanai language|Nanai (Hezhen)]] (in [[Bacha Hezhen Ethnic Township|Bacha]], [[Jiejinkou Hezhen Ethnic Township|Jiejinkou]], [[Sipai Hezhen Ethnic Township|Sipai]], Heilongjiang) ** [[Naxi language|Naxi (Nakhi)]] (in [[یولونگ ناگزی خودمختار کاؤنٹی|Yulong]], Yunnan) ** [[Ngac'ang language|Ngac'ang (Achang)]] (in [[Husa Achang Ethnic Township|Husa]], [[Jiubao Achang Ethnic Township|Jiubao]], [[Nangsong Achang Ethnic Township|Nangsong]], Yunnan) ** [[Nu people|Nu]] (in [[Gongshan Derung تے Nu Autonomous County|Gongshan]], Yunnan; not a specific language) ** [[Nuosu language|Nuosu (Yi)]] (in [[Weining Yi Hui تے Miao Autonomous County|Weining]], Guizhou; [[ایبیان یی خود مختار کاؤنٹی|Ebian]], [[Liangshan Yi Autonomous Prefecture|Liangshan]], [[مابیان یی آٹونومس کاؤنٹی|Mabian]], Sichuan; [[چوشیونگ یی خود مختار پریفیکچر|Chuxiong]], [[ایسہان یی خود مختار کاؤنٹی|Eshan]], [[یونگہی ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر|Honghe]], [[Jiangcheng Hani تے Yi Autonomous County|Jiangcheng]], [[جنگدونگ یی خود مختار کاؤنٹی|Jingdong]], [[Jinggu Dai تے Yi Autonomous County|Jinggu]], [[Luquan Yi تے Miao Autonomous County|Luquan]], [[نانجیان یی خود مختار کاؤنٹی|Nanjian]], [[Ning'er Hani تے Yi Autonomous County|Ninger]], [[ننگلانگ یی خود مختار کاؤنٹی|Ninglang]], [[شیلین یی خود مختار کاؤنٹی|Shilin]], [[Weishan Yi تے Hui Autonomous County|Weishan]], [[Xinping Yi تے Dai Autonomous County|Xinping]], [[ینگبی یی آٹونومس کاؤنٹی|Yangbi]], [[یوآنجیانگ ہنی، ی و دتی خودمختار کاؤنٹی|Yuanjiang]], [[Zhenyuan Yi, Hani تے Lahu Autonomous County|Zhenyuan]], Yunnan) ** [[Oroqen language|Oroqen]] (in [[Greater Khingan Oroqin Ethnic Township|Greater Khingan]], [[اوروچین خود مختار پرچم]] [[Shibazhan Oroqin Ethnic Township|Shibazhan]], Inner Mongolia) ** [[Palaung language|Palaung (De'ang)]] (in [[Santaishan De'ang Ethnic Township|Santaishan]], Yunnan) ** [[پرتگالی زبان|Portuguese]] (in [[مکاؤ]]) ** [[Pumi language|Pumi]] (in [[لانپینگ بای انڈ پومی آٹونومس کاؤنٹی|Lanping]], Yunnan) ** روسی (in [[Shiwei روسی Ethnic Township|Shiwei]], Inner Mongolia) ** [[Qiangic languages|Qiangic]] (in [[بئیچوان چیانگ خود مختار کاؤنٹی|Beichuan]], [[Ngawa Tibetan تے Qiang Autonomous Prefecture|Ngawa]], Sichuan) ** [[Salar language|Salar]] (in [[Jishishan Bonan, Dongxiang تے Salar Autonomous County|Jishishan]], Gansu; [[شونہويا سالار خود مختار کاؤنٹی]], Qinghai) ** [[Sarikoli language|Sarikoli (Tajik)]] (in [[تاشقؤرغان تاجیک خود مختار کاؤنٹی|Tashkurgan]], [[سنکیانگ]]) ** [[She language|She]] (in [[Jingning She Autonomous County|Jingning]], Zhejiang) ** [[Sui language|Sui]] (in [[ساندو شوی خود مختار کاؤنٹی|Sandu]], Guizhou) ** [[تاتاری زبان]] (in [[Daquan Tatar Ethnic Township|Daquan]], [[سنکیانگ]]) ** [[تبتی زبان|Tibetan]] (in [[گاننان تبتی خود مختار پریفیکچر|Gannan]], [[بایری تبتی خود مختار کاؤنٹی]], Gansu; [[گولوک تبتی خود مختار پریفیکچر|Guoluo]], [[ہاینويں تبتتی خود مختار پریفیکچر|Haibei]], [[ہائنان تبتی خود مختار پریفیکچر|Hainan]], [[Haixi Mongol تے Tibetan Autonomous Prefecture|Haixi]], [[ہوانگنان تبتی خود مختار پریفیکچر|Huangnan]], [[یشو تبتن خودمختار پریفیکچر|Yushu]], Qinghai; [[گارزئے تبتی خود مختار پریفیکچر|Garzê]], [[میلی تبتی خود مختار کاؤنٹی|Muli]], [[Ngawa Tibetan تے Qiang Autonomous Prefecture|Ngawa]], Sichuan; [[تبت خود مختار علاقہ]]; [[دیچنگ تبتی خود مختار پریفیکچر|Diqing]], Yunnan) ** [[Tujia language|Tujia]] (in [[Pengshui Miao تے Tujia Autonomous County|Pengshui]], [[شیژو توجیا خود مختار کاؤنٹی|Shizhu]], [[Xiushan Tujia تے Miao Autonomous County|Xiushan]], [[یوینگ توجیہ و ماؤ خودمختار کاؤنٹی|Youyang]], Chongqing; [[یانہے توجیا خود مختار کاؤنٹی|Yanhe]], [[ینجیانگ توجیہ و ماؤ اوٹونوموس کاؤنٹی|Yinjiang]], Guizhou; [[چانگیانگ توجیا خود مختار کاؤنٹی|Changyang]], [[اینسہی توجیا تے میاو خود مختار پریفیکچر|Enshi]], [[وؤفینگ توجیا خود مختار کاؤنٹی|Wufeng]], Hubei; [[شیانگشی توجیا تے میاو خود مختار پریفیکچر|Xiangxi]], Hunan) ** [[ازبک زبان|Uzbek]] (in [[Da'nan'gou Uzbek Ethnic Township|Da'nan'gou]], [[سنکیانگ]]) ** [[اویغور زبان|Uyghur]] (in [[سنکیانگ]]) ** [[Va language|Va]] (in [[کانگیوان وا خود مختار کاؤنٹی|Cangyuan]], [[Gengma Dai تے Va Autonomous County|Gengma]], [[Menglian Dai, Lahu تے Va Autonomous County|Menglian]], [[Shuangjiang Lahu, Va, Blang تے Dai Autonomous County|Shuangjiang]], [[شیمینگ وا خود مختار کاؤنٹی|Ximeng]], Yunnan) ** [[ویتنامی زبان]] (in [[Jinping Gin Ethnic township|Jinping]], Jiangxi) ** [[Xibe language|Xibe]] (in [[چاپچال شیبے خود مختار کاؤنٹی]], [[سنکیانگ]]) ** Yugur ([[Western Yugur|Western]], [[Eastern Yugur|Eastern]]) (in [[سونان یوگار خود مختار کاؤنٹی]], Gansu) ** [[Standard Zhuang|Zhuang]] (in [[Lianshan Zhuang تے Yao Autonomous County|Lianshan]], Guangdong; [[گوانگشی]]; [[وینشان ژوانگ تے میاو خود مختار پریفیکچر|Wenshan]], Yunnan) * '''{{COL}}''' ** Spanish (the languages تے dialects of ethnic groups are also سرکاری ir territories<ref>[http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Colombia/col91.html Constitution of Colombia, 1991] (Article 10)</ref>) * '''{{COM}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] ** [[قمری زبان]] ** فرانسیسی * '''{{COD}}''' ** فرانسیسی ** [[Lingala language|Lingala]] (قومی) ** [[کانگو زبان]] (قومی) ** [[سواحلی زبان|Swahili]] (قومی) ** Tshiluba (قومی) * '''{{COG}}''' ** فرانسیسی ** [[Lingala language|Lingala]] (قومی) ** [[Munukutuba language|Munukutuba]] (قومی) * '''{{CRI}}''' ** Spanish * '''{{CIV}}''' ** فرانسیسی * '''{{HRV}}''' ** [[کروشیائی زبان|Croatian]] (statewide) ** [[اطالوی زبان|Italian]] (at علاقائی level in [[استریا کاؤنٹی]]) ** [[سربیائی زبان]] (بعض بلدیات وچ ) ** [[مجارستانی زبان|Hungarian]] (بعض بلدیات وچ ) ** [[چیک زبان|Czech]] (بعض بلدیات وچ ) * '''{{CUB}}''' ** Spanish * '''{{CYP}}''' ** [[یونانی زبان|Greek]]<ref name="cy-سرکاری">{{cite book|title=The Constitution of the Republic of Cyprus|year=1960|at=art. 3, §&nbsp;1|url=http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/all/1003AEDD83EED9C7C225756F0023C6AD/$file/CY_Constitution.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203001544/http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/all/1003AEDD83EED9C7C225756F0023C6AD/$file/CY_Constitution.pdf |date=2013-12-03 }}</ref> ** [[ترک زبان|Turkish]]<ref name="cy-سرکاری" /> ** [[آرمینیائی زبان|Armenian]] (اقليتی زبان)<ref name="cy-minority">{{citation|url=http://languagecharter.coe.int/sites/StatesParties/Cyprus.htm|title=Implementation of the Charter in Cyprus|work=Database for the European Charter for علاقائی or اقليتی زبانs|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|accessdate=11 August 2013|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117014545/http://languagecharter.coe.int/sites/StatesParties/Cyprus.htm}}</ref> ** [[قبرصی عربی]] (اقليتی زبان)<ref name="cy-minority" /> * '''{{CZE}}''' ** [[چیک زبان|Czech]] ** [[سلوواک زبان]]<ref>Slovak language is defined as سرکاری بولی together with Czech language by several laws – e.g. law 500/2004, 337/1992. Source: http://portal.gov.cz. Cited: "Například Správní řád (zákon č. 500/2004 Sb.) stanovuje: "V řízení se jedná a písemnosti se vyhotovují v českém jazyce. Účastníci řízení mohou jednat a písemnosti mohou být předkládány i v jazyce slovenském..." (§&nbsp;16, odstavec 1). Zákon o správě daní a poplatků (337/1992 Sb.) „Úřední jazyk: Před správcem daně se jedná v jazyce českém nebo slovenském. Veškerá písemná podání se předkládají v češtině nebo slovenštině..." (§&nbsp;3, odstavec 1). http://portal.gov.cz</ref> ** [[Beloروسی language|Beloروسی]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages">Citizens belonging to minorities, which traditionally تے on long-term basis live with territory of the Czech Republic, enjoy the right to use their language in communication with authorities تے in front of the courts of law (for the list of recognized minorities see [http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ قومی Minorities Policy of the Government of the Czech Republic]). The article 25 of the Czech [[Charter of Fundamental Rights تے Basic Freedoms]] ensures right of the قومی تے ethnic minorities for education تے communication with authorities ir own language. Act No. 500/2004 Coll. (''The Administrative Rule'') in its paragraph 16 (4) (''Procedural Language'') ensures, that a citizen of the Czech Republic, who belongs to a قومی or an ethnic minority, which traditionally تے on long-term basis lives with territory of the Czech Republic, have right to address an administrative agency تے proceed before it language of the minority. In case that the administrative agency doesn't have an employee with knowledge of the language, the agency is bound to obtain a translator at the agency's own expense. According to Act No. 273/2001 (''About The Rights of Members of Minorities'') paragraph 9 (''The right to use language of a قومی minority in dealing with authorities تے in front of the courts of law'') the same applies for the members of قومی minorities also in front of the courts of law.</ref> ** [[بلغاری زبان]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[کروشیائی زبان|Croatian]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** German (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[یونانی زبان|Greek]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[مجارستانی زبان|Hungarian]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[پولش زبان|Polish]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[رومانی زبان|رومانی]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** روسی (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[Rusyn language|Rusyn]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[سربیائی زبان]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[یوکرینی زبان|Ukrainian]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> ** [[ویتنامی زبان]] (اقليتی زبان)<ref name="czlanguages" /> == ڈ == * '''{{DNK}}''' ** [[ڈینش زبان]] (statewide) ** [[فاروی زبان]] ([[فارو جزیرے]] وچ ) ** جرمن (محفوظ اقليتی بولی [[Southern Jutland]]) ** [[گرین لینڈی زبان]] ([[گرین لینڈ]] وچ ) * '''{{DJI}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] ** فرانسیسی * '''{{DMA}}''' ** انگریزی * '''{{DOM}}''' ** ہسپانوی == E == * '''{{ETM}}''' ** [[پرتگالی زبان]] ** [[تیتم زبان]] ** [[انڈونیشیائی زبان|Indonesian]] (آئینی طور اُتے لسٹ وچ مندرج رابطے د‏‏ی زبان) * '''{{ECU}}''' ** ہسپانوی (قومی سطح اُتے سرکاری زبان) ** [[کیچوائی زباناں]] (سرکاری بولی بین الثقافتی تعلقات دے )، قدیم زباناں نيں سرکاری ir territories.<ref name=ecu>[http://www.presidencia.gov.ec/modulos.asp?id=110 Constitution of Ecuador 2008], (مضمون 2)</ref> ** [[Kichwa language|Kichwa]] (سرکاری اقليتی زبان)<ref name=ecu /> ** [[Shuar language|Shuar]] (سرکاری اقليتی زبان)<ref name=ecu /> * '''{{EGY}}''' ** [[عربی زبان|عربی]] ** [[قبطی زبان|قبطی]] (''قانوناً '' [[قبظی مسیحیت|قبطی]] کلیسیا د‏‏ی زبان) * '''{{SLV}}''' ** [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]] * '''{{GNQ}}''' ** [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]] ** فرانسیسی ** پرتگالی * '''{{ERI}}''' ** [[عربی زبان|عربی]] (رابطے د‏‏ی زبان) ** [[تیگرینیا زبان]] (رابطے د‏‏ی زبان) ** [[انگریزی زبان|انگریزی]] (سرکاری) * '''{{EST}}''' ** [[استونیائی زبان]] (قومی سطح اُتے سرکاری زبان) * '''{{ETH}}''' ** [[امہری زبان|امہری]] (رابطے د‏‏ی زبان) == F == * '''{{FJI}}''' ** انگریزی ** [[فجی زبان]] ** [[اردو-ہندی|Hindustani]] * '''{{FIN}}''' ** [[فنش زبان]] (قومی زبان، سرکاری in all municipalities except in [[جزائر ایلانڈ|Ål تے Islands]] تے three mainl تے municipalities) ** [[Finl تے Swedish|Swedish]] (قومی زبان، سرکاری in 33 mainl تے municipalities (mostly bilingual) تے [[جزائر ایلانڈ|Ål تے Islands]] (monolingual)) ** [[سامی زباناں (اورالی)|Sami]] (اقليتی بولی municipalities of [[Enontekiö]], [[Inari, Finland|Inari]], [[Sodankylä]], تے [[Utsjoki]]) * '''{{FRA}}''' تے [[فرانسیسی سمندر پار محکمے و علاقہ جات|overseas departments تے territories]] ([[Languages of France]] تے [[فرانس میڑ بولی تو‏ں متعلق پالیسی]])<ref>[http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm#titre1 Constitution of France] (Article 2)</ref> ** فرانسیسی (statewide) (only سرکاری بولی according to فرانسیسی constitution) == گ == * '''{{GAB}}''' ** فرانسیسی * '''{{GMB}}''' ** انگریزی * '''{{GEO}}''' ** [[جارجیائی زبان|Georgian]] * '''{{DEU}}''' ** German (nationwide; سرکاری)<ref>Though not explicitly specified constitution, this is regulated in [http://www.gesetze-im-internet.de/vwvfg/__23.html §&nbsp;23 ''Verwaltungsverfahrensgesetz''] (Administrative Procedures Act)</ref> ** [[ڈینش زبان]] (in [[صوبہ شلیسوگ ہولسٹاین]]) (اقليتی زبان) ** [[Lower Sorbian language|Lower Sorbian]] (in [[برندنبرگ]]) (اقليتی زبان) ** [[شمالی فریسی زبان]] (in [[صوبہ شلیسوگ ہولسٹاین]]) (اقليتی زبان) ** [[رومانی زبان|رومانی]] (nationwide)<ref>[http://www.bmi.bund.de/SharedDocs/Downloads/DE/Broschueren/2008/علاقائی_und_Minderheitensprachen.pdf?__blob=publicationFile Publication by Ministry of the Interior (in German)]</ref> (اقليتی زبان) ** [[Saterl تے Frisian language|Saterl تے Frisian]] (in [[نیدرزاکسن]]) (اقليتی زبان) ** [[بالائی سوربی زبان]] (in [[زاکسن]]) (اقليتی زبان) ** [[German Sign Language]] (§&nbsp;6 Behindertengleichstellungsgesetz) * '''{{GHA}}''' ** انگریزی (statewide; سرکاری) ** [[Adangme language|Adangme]] (in [[عظیم اکرا علاقہ|Greater Accra]]) ** [[Dagaare language|Dagaare]] ( [[Upper West Region]]) ** [[Dagbani language|Dagbani]] ( [[شمالی علاقہ (گھانا)|Northern Region]]) ** [[Ewe language|Ewe]] ( [[وولٹا علاقہ]]) ** [[Ga language|Ga]] (in [[عظیم اکرا علاقہ|Greater Accra]]) ** [[Gonja language|Gonja]] ( [[شمالی علاقہ (گھانا)|Northern Region]]) ** [[Kasem language|Kasem]] ( [[Upper East Region]]) ** [[Nzema language|Nzema]] ( [[مغربی علاقہ (گھانا)|Western Region]]) ** [[توی|Twi]] (in [[Akuapem]], [[Akyem]], [[اشاندی علاقہ]], [[Fanteakwa]], [[Fante language|Fante]], تے [[Kwahu]]) * '''{{GRC}}''' ** [[یونانی زبان|Greek]] * '''{{GRD}}''' ** انگریزی * '''{{GTM}}''' ** Spanish * '''{{GIN}}''' ** فرانسیسی ** [[فولا زبان|Fula]] (قومی) ** [[Maninka language|Maninka]] (قومی) ** [[Susu language|Susu]] (قومی) * '''{{GNB}}''' ** [[پرتگالی زبان|Portuguese]] * '''{{GUY}}''' ** انگریزی (سرکاری) ** [[Guyanese Creole]] (قومی) == ہ == * '''{{HTI}}''' ** فرانسیسی ** [[Haitian Creole language|Haitian Creole]] * '''{{HND}}''' ** Spanish (سرکاری) ** [[Garifuna language|Garifuna]] ( Northern Caribbean Coast) ** انگریزی ( [[بے آیلینڈز محکمہ|Bay Islands]]) ** [[Miskito language|Miskito]] (in Eastern Honduras) * '''{{HUN}}''' ** [[مجارستانی زبان|Hungarian]] (سرکاری)<ref>Constitution of Hungary, Article H – www.kormany.hu/download/4/c3/30000/THE%20FUNDAMENTAL%20LAW%20OF%20HUNGARY.pdf</ref> ** Croatian (minority)<ref name="hunlanguages">Recognized by Hungary as اقليتی بولی by the Ratification of the European Charter for علاقائی or اقليتی زبانs by the Hungarian Parliament – Resolution 35/1995, April 7, 1995 – http://www.complex.hu/kzldat/o95h0035.htm/o95h0035_0.htm</ref> ** German (minority)<ref name="hunlanguages" /> ** رومانی an (minority)<ref name="hunlanguages" /> ** Serbian (minority)<ref name="hunlanguages" /> ** Slovak (minority)<ref name="hunlanguages" /> ** Slovenian (minority)<ref name="hunlanguages" /> == آئ == * '''{{ISL}}''' ** [[آئس لینڈی زبان]] ** [[Icelandic Sign Language]] * '''{{IND}}''' ([[Languages with سرکاری status in India]]) ** '''[[بھارتی انگریزی|انگریزی]]''' (مرکزی حکومت، قومی سطح پر; صرف سرکاری بولی [[ناگالینڈ]] تے اروناچل پردیش) ** '''[[ہندی]]''' (مرکزی حکومت، دس ریاستاں تے [[دلی]]، چندی گڑھ تے [[جزائر انڈمان و نکوبار]]) ** [[آسامی زبان|آسامی]] ([[آسام]] وچ ) ** [[بنگلہ|بنگالی]] ([[مغربی بنگال]] وچ ، [[تریپورہ]]، [[جزائر انڈمان و نکوبار]] تے بعض [[آسام]] دے حصےآں وچ ) ** [[بوڑو زبان|بوڈو]] ([[آسام]] وچ ) ** [[Chhattisgarhi language|Chhattisgarhi]] ([[چھتیس گڑھ]] وچ ) ** [[ڈوگری زبان]] ([[جموں‏ و کشمیر]] وچ ) ** [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] ([[پونڈیچری]] وچ ) ** [[گارو زبان|گارو]] ([[میگھالیہ]] وچ ) ** [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] ( [[دادرا و نگر حویلی]]، دامن تے دیو تے [[گجرات (بھارت)|گجرات]] وچ ) ** [[کنڑا]] ([[کرناٹک]] وچ ) ** [[Karbi language|کاربی]] ([[آسام]] وچ ) ** [[کشمیری زبان|کشمیری]] ([[جموں‏ و کشمیر]] وچ ) ** [[Khasi language|کاشی]] ([[میگھالیہ]] وچ ) ** [[Kokborok language|ککبروک]] ([[تریپورہ]] وچ ) ** [[کونکنی زبان|کونکنی]] ( [[گوا]] تے [[منگلور]] وچ ) ** [[میتھلی زبان|میتھالی]] (8واں شیڈول اُتے ذکر کردہ لیکن کوئی علاقہ مخصوص نئيں، [[بہار (بھارت)]] وچ بولی جاندی اے ) ** [[ملیالم زبان|ملیالم]] ([[کیرلا]] تے [[پونڈیچری]] وچ ) ** [[منی پوری زبان|میتھی]] ([[منی پور]] وچ ) ** [[مراٹھی زبان|مراٹھکی]] ([[مہاراشٹر]]، [[گوا]]، [[دادرا و نگر حویلی]]، دامن تے دیو وچ ) ** [[Mizo language|میزو]] ([[میزورم]] وچ ) ** [[نیپالی زبان|نیپالی]] ([[سکم]] وچ ) ** [[Nicobarese]] ([[جزائر انڈمان و نکوبار]] وچ ) ** [[اڑیہ زبان|اڑیہ]] ([[اڑیسہ]] وچ ) ** [[پرتگالی زبان|پرتگالی]] (گوا، دامن تے دیو) ** [[پنجابی زبان|پنجابی]] [[گرمکھی]] ([[پنجاب (بھارت)|پنجاب]]، [[ہماچل پردیش]]، [[ہریانہ]] تے [[چندی گڑھ]] وچ ) ** [[سنسکرت زبان|Sanskrit]] ([[اتراکھنڈ]] وچ ) ** [[سنتالی زبان|سنٹلی]] ([[جھاڑکھنڈ]] وچ ) ** [[سندھی زبان|سندھی]] (یہ مخصوص علاقائی نئيں) ** [[تمل زبان|تامل]] ([[تمل ناڈو]]، [[جزائر انڈمان و نکوبار]] تے [[پونڈیچری]] وچ ) ** [[تیلگو زبان|تیلگو]] ([[آندھرا پردیش]] تے [[پونڈیچری]]) ** [[اردو]] ([[لکھنؤ]] تے [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] وچ ) * '''{{IDN}}''' ([[Languages of Indonesia]]) ** [[انڈونیشیائی زبان|انڈونیشیائی]] * '''{{IRN}}''' ** [[فارسی زبان|فارسی]] * '''{{IRQ}}''' ** [[عربی زبان|عربی]] (ملک بھر وچ ) ** [[کردتی زبان|کردتی]] (ملک بھر وچ {{dubious|date=June 2013}}) ** [[آشوری جدید آرامی]] (اسور علاقےآں وچ ) ** [[عراقی ترکمان]] (ترکمانی علاقےآں وچ ) * '''{{IRL}}''' ([[Languages of Ireland]])<ref>[http://www.taoiseach.gov.ie/attached_files/html%20files/Constitution%20of%20Ireland%20(Eng).htm Constitution of Ireland] (Article 8)</ref> ** [[Hiberno-انگریزی|انگریزی]] (قومی) ** [[آئرش زبان|آئرش]] (قومی) * '''{{ISR}}''' ** [[عبرانی زبان|عبرانی]] (''[[قانوناً]]'' سرکاری) ** [[عربی زبان|عربی]] (مشترکہ-سرکاری) ** انگریزی * '''{{ITA}}''' ([[Languages of Italy]]) ** [[اطالوی زبان|اطالوی]] (قومی سطح پر; سرکاری) ** فرانسیسی (مشترکہ-سرکاری [[وادی آوستہ]]) ** جرمنی بولی (مشترکہ-سرکاری [[جنوبی ٹائرول]]) ** [[Ladin language|Ladin]] ( [[جنوبی ٹائرول]]) (اقليتی زبان) ** [[سلووین زبان]] ( [[صوبہ تریستے]] تے [[صوبہ گوریتسیا]]) (اقليتی زبان) == ج == * '''{{JAM}}''' ** انگریزی (سرکاری)<ref>[http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Jamaica/jam62.html The Constitution of Jamaica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170213043142/http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Jamaica/jam62.html |date=2017-02-13 }} section 20(6e) (implicit)</ref> * '''{{JPN}}''' ** Japanese (قومی) * '''{{JOR}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] (سرکاری) == ک/ق == * '''{{KAZ}}''' ** [[قازق زبان|Kazakh]] (قومی) ** روسی * '''{{KEN}}''' ** انگریزی ** [[سواحلی زبان|Swahili]] (قومی) * '''{{KIR}}''' ** انگریزی ** [[گلبرٹی زبان]] (قومی) * '''{{PRK}}''' ** [[کوریائی زبان]] * '''{{KOR}}''' ** [[کوریائی زبان]] * '''{{KWT}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] * '''{{KGZ}}''' ** [[کرغیز زبان]] (قومی) ** روسی == ل == * '''{{LAO}}''' ** [[لاؤ زبان|Lao]] * '''{{LVA}}''' ** [[لیٹویائی زبان]]<ref>{{cite journal |last1=Priedīte |first1=Aija |year=2005 |title=Surveying Language Attitudes تے Practices in Latvia |journal=Journal of Multilingual تے Multicultural Development |publisher= |volume=26 |issue=5 |pages=409–424 |url=http://www.informaworld.com/smpp/content~content=a907089600&db=all |doi=10.1080/01434630508668413}}<quote>In 1992, following further amendments to this directive, Latvian was established as the only سرکاری زبان۔ It took 410 Journal of Multilingual تے Multicultural Development seven more years before the State language law was adopted in 1999, with further amendments years 2000, 2001 تے 2002.</quote></ref><ref>{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html |access-date=2020-10-08 |archive-date=2011-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816115347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html |dead-url=yes }}</ref> * '''{{LBN}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] ** [[آرمینیائی زبان|Armenian]] ''(کی علاقائی [[برج حمود]])'' * '''{{LSO}}''' ** انگریزی ** [[سوتھو زبان]] ''(قومی)'' * '''{{LBR}}''' ** انگریزی * '''{{LBY}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] * '''{{LIE}}''' ** German * '''{{LTU}}''' ** [[لتھووینیائی زبان]] * '''{{LUX}}''' ** فرانسیسی ** German ** [[لکسمبرگی زبان]] ''(قومی)'' == م == * '''{{MKD}}''' ** [[میسیڈونیائی زبان|Macedonian]] ''(statewide)'' * '''{{MDG}}''' ** فرانسیسی (سرکاری) ** [[مالاگاسی|Malagasy]] ''(سرکاری تے قومی)'' * '''{{MWI}}''' ** [[چیوا زبان]] ''(قومی)'' ** انگریزی ''(سرکاری)'' * '''{{MYS}}''' ** [[ملائیشیائی زبان]] ''(قومی)''{{#tag:Ref|Article 152 of the [[s:Constitution of Malaysia|Constitution of Malaysia]] designated Malay as the قومی زبان۔ Section 2 of that article allowed انگریزی to be used سرکاریly until otherwise provided by Parliament. In 1967, the [[پارلیمان ملائیشیا]] passed the [http://www.agc.gov.my/agc/Akta/Vol.%201/Act%2032.pdf قومی بولی Act], making Malay the سرکاری بولی of Malaysia. The act does, however, allow the use of انگریزی for some سرکاری purposes. On 11 July 1990, following the amendment of the قومی بولی Act 1963/67 (Act 32) (Revised in 1971), Malay replaced انگریزی as the سرکاری بولی of the courts in West Malaysia. The amending Act provided انگریزی to be used Courts in West Malaysia where it deems necessary interest of Justice. East Malaysia continued using انگریزی as the سرکاری بولی ir courts.<ref>[http://www.skzcchambers.com/BODY/MAIN.htm Malaysia's Legal System], [http://www.skzcchambers.com/ Eurasia Interقومی Legal Network], Malaysia.</ref> Since 2007, the سرکاری policy is to refer to the قومی بولی as the Malaysian language (''Bahasa Malaysia''), although legislation still refers to the Malay language (''Bahasa Melayu'').|name=malaysia}} ** انگریزی ''(سرکاری for some purposes)''<ref name=malaysia /> * '''{{MDV}}''' ** [[دیوایہی|Dhivehi]] * '''{{MLI}}''' ** فرانسیسی ** [[بربر زباناں]] (Azawad district) * '''{{MLT}}''' ** [[مالٹی زبان|Maltese]] ''(قومی)'' ** انگریزی * '''{{MHL}}''' ** انگریزی ** [[مارشلی زبان]] (قومی) * '''{{MRT}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] (سرکاری) ** فرانسیسی ** [[فولا زبان|Fula]] (قومی) ** [[Soninke language|Soninke]] (قومی) ** [[وولوف زبان|Wolof]] (قومی) * '''{{MUS}}''' ** انگریزی (سرکاری) ** فرانسیسی (قومی) * '''{{MEX}}''' ** [[Languages of Mexico|No سرکاری بولی nationwide]], Spanish is the ''de facto'' but not the ''[[ازروئے قانون]]'' سرکاری زبان۔ * '''{{FSM}}''' ** انگریزی (statewide except in Kosrae, where it has a constitutionally protected associate status) ** [[Chuukese language|Chuukese]] ''(in [[ریاست چوک|Chuuk]])'' ** [[Kosraean language|Kosraean]] ''(in [[کوسرئی]])'' ** [[Pohnpeian language|Pohnpeian]] (''in [[Pohnpei]])'' ** [[Ulithian language|Ulithian]] ''(in [[Yap]])'' ** [[Yapese language|Yapese]] ''(in [[Yap]])'' * '''{{MDA}}''' ** [[رومانیانی زبان|رومانی an]] (statewide) ** [[گاگاؤز زبان]] (علاقائی زبان) ** روسی (علاقائی زبان) ** [[یوکرینی زبان|Ukrainian]] (علاقائی زبان) * '''{{MCO}}'''<ref>[http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42fr?OpenDocument&3Fr Constitution of Monaco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091115152902/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42fr?OpenDocument&3Fr |date=2009-11-15 }} (Article 8)</ref> ** فرانسیسی * '''{{MNG}}''' ** [[منگولیائی زبان|Mongolian]] * '''{{MNE}}''' ** [[مونٹینیگری زبان]] (قومی) ** [[البانوی|Albanian]] (in [[اولتسینی]], along the eastern border with Albania) ** [[بوسنیائی زبان]] (کی علاقائی the north of the country) ** [[کروشیائی زبان|Croatian]] (in [[تیوات]], the [[Bay of Kotor]] area) ** [[سربیائی زبان]] (in [[خیرتسیگ نووی]]) * '''{{MAR}}''' ** [[بربر زباناں|Tamazight]] ** [[عربی زبان|Arabic]] * '''{{MOZ}}''' ** [[پرتگالی زبان|Portuguese]] * '''{{flagicon|Myanmar}} [[میانمار|Myanmar]]''' ''(Burma)'' ** [[برمی زبان]] == ن == * '''{{NAM}}'''<ref>{{Cite book |url=http://www.orusovo.com/namcon/ |title=The Constitution of The Republic of Namibia |chapter=Article 3&nbsp;– Language |chapter-url=http://www.orusovo.com/namcon/chap1.htm#art3 |publisher=orusovo.com |accessdate=23 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225155236/http://www.orusovo.com/namcon/%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> ** انگریزی ** [[افریکانز]] (قومی زبان) ** German<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423100756/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html |date=2020-04-23 }} 32% Namibians speak German</ref> (علاقائی زبان) ** [[Oshiwambo language|Oshiwambo]] (علاقائی زبان) * '''{{NRU}}''' ** انگریزی ** [[ناوروی زبان]] * '''{{NPL}}''' ** [[نیپالی زبان]] * '''{{NLD}}''' ** [[ولندیزی زبان|Dutch]] (de facto, statewide) ** [[مغربی فریسی زبان]] (in [[فریسلانت]]) ** [[Limburgish language|Limburgish]] (علاقائی زبان) ** [[ڈچ سفلی سیکسن]] (علاقائی زبان) ** [[پاپیامینتو]] (on [[اروبا]], [[کیوراساؤ]] تے [[بونایر]]) ** انگریزی (on [[سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)]], [[سینٹ ایوسٹائیس]] تے [[صبا]]) * '''{{NZL}}''' ** [[New Zeal تے انگریزی|انگریزی]] is a de facto سرکاری بولی (statewide) ** [[ماوری زبان]] (statewide) ** [[New Zeal تے Sign Language|NZSL]] (NZ Deaf community) ** [[ٹوکیلاؤی زبان]] (in [[ٹوکیلاؤ]]) ** [[کک جزیرے ماوری]] (in [[کک جزیرے]]) ** [[نیوئی زبان]] (in [[نیووے]]) * '''{{NIC}}''' ** Spanish * '''{{NER}}''' ** فرانسیسی ** [[ھاوسا زبان|Hausa]] ([[قومی زبان|قومی]]) ** [[فولا زبان]] ([[قومی زبان|قومی]]) ** [[Gourmanchéma language|Gulmancema]] ([[قومی زبان|قومی]]) ** [[Kanuri language|Kanuri]] ([[قومی زبان|قومی]]) ** [[Zarma language|Zarma]] ([[قومی زبان|قومی]]) ** [[بربر زباناں|Tamazight]] ([[قومی زبان|قومی]]) * '''{{NGA}}''' ** انگریزی (سرکاری) ** [[ھاوسا زبان|Hausa]] (قومی) ** [[یوربائی زبان]] (قومی) ** [[اگبو زبان|Igbo]] (قومی) * '''{{NOR}}''' ([[Languages of Norway]]) ** [[نورشک]] (statewide) ([[بوکمول]] تے [[نینوشک]] are the سرکاری forms, تے municipalities choose between them or a neutral stance) ** [[سامی زباناں (اورالی)|Sami]] (indigenous language in vast areas from [[Engerdal]] to the روسی border, سرکاری administrative language in [[Kautokeino]], [[Karasjok]], [[Gáivuotna – Kåfjord]], [[Nesseby]], [[Porsanger]], [[Deatnu – Tana|Tana]], [[Tysfjord]], تے [[Snåsa]]) ** [[Kven language|Kven]] (قومی اقليتی زبان، administrative language in [[Porsanger]]) ** [[رومانی زبان|رومانی]] (قومی اقليتی زبان) ** [[Scandoرومانی]] (قومی اقليتی زبان) == ع == * '''{{OMN}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] == P == * '''{{PAK}}''' ** [[اردو]] (قومی زبان; سرکاری) ** انگریزی (سرکاری زبان) ** [[سندھی زبان|Sindhi]] (provincial language of [[سندھ]]) ** Other major languages like [[پنجابی زبان|Punjabi]], [[بلوچی زبان|Balochi]] تے [[پشتو زبان]] have no سرکاری recognition * '''{{PLW}}''' ** انگریزی (statewide) ** [[پلاؤی زبان]] (statewide) ** [[Sonsorolese language|Sonsorolese]] (in [[سونسورول]]) ** [[Tobian language|Tobian]] (in [[ہاتوبوبئی]]) ** Japanese (in [[انگاور]]) * '''{{PAN}}''' ** [[ہسپانوی زبان|Spanish]] * '''{{PNG}}''' ** انگریزی ** [[Hiri Motu language|Hiri Motu]] ** [[توک پیسین]] * '''{{PRY}}''' ** [[ہسپانوی زبان|Spanish]] ** [[گوارانی زبان]] * '''{{PER}}''' ** [[ہسپانوی زبان|Spanish]] (سرکاری) ** [[آئیماریا زبان]] (co-سرکاری) ** [[کیچوائی زباناں]] (co-سرکاری) ** All native languages in areas where they are spoken by the majority of people * '''{{PHL}}''' ** [[فلیپینو زبان]] (سرکاری، statewide, قومی) ** [[انگریزی language Philippines|انگریزی]] (سرکاری، statewide) ** [[ہسپانوی زبان|Spanish]] (statewide) ** [[عربی زبان|Arabic]] (statewide) ** [[Aklan language|Aklanon]] (کی علاقائی the [[ویسایا]]) ** [[Central Bikol language|Bikol]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[سيبونى زبان]] (کی علاقائی [[ویسایا]] تے [[مینداناؤ]]) ** [[Chavacano language|Chavacano]] (کی علاقائی [[مینداناؤ]]) ** [[Hiligaynon language|Hiligaynon]] (کی علاقائی [[ویسایا]] تے [[مینداناؤ]]) ** [[Ibanag language|Ibanag]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[Ivatan language|Ivatan]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[Ilokano language|Ilokano]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[Ivatan language|Ivatan]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[Kapampangan language|Kapampangan]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[Kinaray-a language|Kinaray-a]] (کی علاقائی the [[ویسایا]]) ** [[Maranao language|Maranao]] (کی علاقائی [[مینداناؤ]]) ** [[Maguindanao language|Maguindanao]] (کی علاقائی [[مینداناؤ]]) ** [[Pangasinan language|Pangasinan]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[Sambal language|Sambal]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[تگالوک زبان]] (کی علاقائی [[لوزون]]) ** [[سوگ زبان]] (کی علاقائی [[مینداناؤ]]) ** [[وارے زبان]] (کی علاقائی the [[ویسایا]]) ** [[Yakan language|Yakan]] (کی علاقائی [[مینداناؤ]]) * '''{{POL}}''' ** [[پولش زبان|Polish]] (sole سرکاری بولی of state) ** [[کاشوبیائی زبان]] (recognised علاقائی بولی تے auxiliary language in part of [[پومرانیا صوبہ]]) ** German (اقليتی بولی تے auxiliary language in part of [[اوپولے صوبہ]]) ** [[لتھووینیائی زبان]] (اقليتی بولی تے auxiliary language in [[Gmina Puńsk|Puńsk commune]], [[پودلاسکیہ صوبہ]]) ** [[بیلاروسی زبان|Belarusian]] (اقليتی بولی تے auxiliary language in [[Gmina Hajnówka|Hajnówka commune]], [[پودلاسکیہ صوبہ]]) * '''{{PRT}}''' ([[Languages of Portugal]]) ** [[پرتگالی زبان|Portuguese]] (سرکاری) ** [[Mirandese language|Mirandese]] (علاقائی، in [[Miranda do Douro]]) == ق == * '''{{QAT}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] == ر == * '''{{ROU}}''' ** [[رومانیانی زبان|رومانی an]] (statewide) ** [[آرمینیائی زبان|Armenian]] (اقليتی زبان) ** German (اقليتی زبان) ** [[مجارستانی زبان|Hungarian]] (اقليتی زبان) ** [[رومانی زبان|رومانی]] (اقليتی زبان) ** [[سربیائی زبان]] (اقليتی زبان) ** [[سلوواک زبان]] (اقليتی زبان) ** [[ترک زبان|Turkish]] (اقليتی زبان) ** [[یوکرینی زبان|Ukrainian]] (اقليتی زبان) * '''{{RUS}}''' ([[Languages of Russia]]) ** روسی (federal; سرکاری) ** [[اباظہ زبان|Abaza]] ( [[کراچائے-چرکیسیا|Karachay–Cherkess Republic]]) ** [[Adyghe language|Adyghe]] ( [[ادیگیا]]) ** [[Agul language|Agul]] ( [[داغستان]]) ** [[Altay language|Altay]] ( [[التائی جمہوریہ]]) ** [[آواری زبان|Avar]] ( [[داغستان]]) ** [[آذربائیجانی|Azerbaijani]] ( [[داغستان]]) ** [[Bashkir language|Bashkir]] ( [[باشکورتوستان|Republic of Bashkortostan]]) ** [[Buryat language|Buryat]] (in [[بوریاتیا]]) ** [[چیچنی زبان|Chechen]] ( [[چیچنیا|Chechen Republic]] تے [[داغستان]]) ** [[چوواش زبان]] ( [[چوواشیا]]) ** [[Dargin language|Dargin]] ( [[داغستان]]) ** [[ارزیا زبان]] ( [[موردوویا|Republic of Mordovia]]) ** [[Ingush language|Ingush]] ( [[انگوشتیا|Republic of Ingushetia]]) ** [[Kabardian language|Kabardian]] ( [[کباردینو-بالکاریا جمہوریہ|Kabardino-Balkar]] تے [[کراچائے-چرکیسیا|Karachay–Cherkess Republics]]) ** [[Kalmyk language|Kalmyk]] ( [[کلمیکیا|Republic of Kalmykia]]) ** [[Karachay-Balkar language|Karachay-Balkar]] ( [[کباردینو-بالکاریا جمہوریہ|Kabardino-Balkar]] تے [[کراچائے-چرکیسیا|Karachay–Cherkess Republics]]) ** [[Khakas language|Khakas]] ( [[خاکاسیا|Republic of Khakassia]]) ** [[Komi-Zyrian language|Komi-Zyrian]] ( [[کومی جمہوریہ]]) ** [[Kumyk language|Kumyk]] ( [[داغستان]]) ** [[لاک زبان|Lak]] ( [[داغستان]]) ** [[Lezgian language|Lezgian]] ( [[داغستان]]) ** [[ماری زبان|Mari]] ( [[ماری ال|Mari El Republic]]) ** [[Moksha language|Moksha]] ( [[موردوویا|Republic of Mordovia]]) ** [[Nogai language|Nogai]] ( [[کراچائے-چرکیسیا|Karachay–Cherkess Republic]] تے [[داغستان]]) ** [[اوسیشیائی زبان]] ( [[شمالی اوسیشیا-الانیا|Republic of North Ossetia–Alania]]) ** [[Rutul language|Rutul]] ( [[داغستان]]) ** [[یاقوت زبان]] ( [[سخا جمہوریہ]]) ** [[Tabasaran language|Tabasaran]] ( [[داغستان]]) ** [[تاتاری زبان]] ( [[تاتارستان|Republic of Tatarstan]]) ** [[Tat language (Caucasus)|Tati]] ( [[داغستان]]) ** [[Tsakhur language|Tsakhur]] ( [[داغستان]]) ** [[Tuvan language|Tuvin]] ( [[تووا|Tuva Republic]]) ** [[ادمورت زبان]] ( [[ادمورتیا|Republic of Udmurtia]]) * '''{{RWA}}''' ** انگریزی ** فرانسیسی ** [[کینیاروانڈا]] == S == * '''{{KNA}}''' ** انگریزی * '''{{LCA}}''' ** انگریزی * '''{{flag|Saint Vincent تے the Grenadines}}''' ** انگریزی * '''{{WSM}}''' ** انگریزی (سرکاری) ** [[سمووائی زبان]] (قومی) * '''{{SMR}}''' ** Italian * '''{{STP}}''' ** [[پرتگالی زبان|Portuguese]] * '''{{SAU}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] * '''{{SEN}}''' ** فرانسیسی ** [[Jola language|Jola-Fogny]] ''(قومی)'' ** [[ماندینکا زبان|Mandinka]] ''(قومی)'' ** [[Pulaar language|Pulaar]] ''(قومی)'' ** [[سیریر زبان|Serer]] ''(قومی)'' ** [[وولوف زبان|Wolof]] ''(قومی)'' * '''{{SRB}}''' ** [[سربیائی زبان]] ''(statewide)'' ** [[البانوی|Albanian]] ''(بعض بلدیات وچ in southern Serbia, [[Preševo]], [[Bujanovac]], [[Medveđa]])'' ** [[بوسنیائی زبان]] ''(in municipalities of [[Sandžak]])'' ** [[کروشیائی زبان|Croatian]] ''(in [[وئوودینا]])'' ** [[مجارستانی زبان|Hungarian]] ''(in [[وئوودینا]])'' ** [[رومانیانی زبان|رومانی an]] ''(in [[وئوودینا]])'' ** [[Pannonian Rusyn language|Rusyn]] ''(in [[وئوودینا]])'' ** [[سلوواک زبان]] ''(in [[وئوودینا]])'' * '''{{SYC}}''' ** انگریزی ** فرانسیسی ** [[سیچیلیسی کریول]] * '''{{SLE}}''' ** انگریزی * '''{{SGP}}''' ** انگریزی ** [[معیاری چینی]] ** [[مالے زبان|Malay]] ** [[تمل زبان|Tamil]] * '''{{SVK}}''' ** [[سلوواک زبان]] ** [[مجارستانی زبان|Hungarian]] ''(اقليتی زبان) * '''{{SVN}}''' ** [[سلووین زبان]] ''(statewide)'' ** [[مجارستانی زبان|Hungarian]] ''(اقليتی بولی in [[Dobrovnik]], [[Hodoš]], تے [[Lendava]])'' ** Italian ''(اقليتی بولی in [[Izola]], [[کوپر]], تے [[پیران]])'' ** [[کروشیائی زبان|Croatian]] ''(اقليتی بولی in [[Metlika]], [[بریژیتسے]])'' * '''{{SLB}}''' ** انگریزی * '''{{SOM}}''' ** [[صومالی زبان|Somali]] (قومی) ** [[عربی زبان|Arabic]] * '''{{ZAF}}''' ** [[افریکانز|Afrikaans]] ** انگریزی ** [[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]] ** [[Northern Sotho language|Northern Sotho]] ** [[سوتھو زبان]] ** [[سوازی زبان]] ** [[Tsonga language|Tsonga]] ** [[تسوانا زبان]] ** [[ویندا زبان|Venda]] ** [[خوسائی زبان]] ** [[زولو زبان|Zulu]] ::''(all 11 سرکاری، statewide)'' * '''{{SSD}}''' ** انگریزی * '''{{ESP}}''' ** Spanish ''(statewide)'' ** [[کاتالان زبان]] ''( [[جزائر بلیبار]], Catalonia, تے [[ویلنسیائی کمیونٹی|Valencia]])'' ** [[گالیشیائی زبان|Galician]] ''(in [[گالیسیا (ہسپانیہ)|Galicia]])'' ** [[باسک زباناں|Basque]] ''(in [[باسک ملک (خود مختار برادری)|Basque Country]] تے [[ناوار]])'' ** [[آستوریائی زبان]] ''(recognized اقليتی بولی in [[آستوریاس]])'' ** [[اوسیٹین]] ''(in [[کاتالونیا]])'' * '''{{LKA}}''' ** [[سنہالی زبان|Sinhala]] ** [[تمل زبان|Tamil]] * '''{{SDN}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] ** انگریزی * '''{{SUR}}''' ** [[ولندیزی زبان|Dutch]] * '''{{SWZ}}''' ** انگریزی ** [[سوازی زبان]] * '''{{SWE}}''' ** [[سونسکیا|Swedish]] ** [[فنش زبان]] ''(in [[Gällivare Municipality|Gällivare]], [[Haparanda Municipality|Haparanda]], [[Kiruna Municipality|Kiruna]], [[Pajala Municipality|Pajala]], [[Övertorneå Municipality|Övertorneå]], تے the surrounding areas)'' ([[اقليتی زبانs of Sweden|اقليتی زبان]]) ** [[Meänkieli]] (i''n [[Gällivare Municipality|Gällivare]], [[Haparanda Municipality|Haparanda]], [[Kiruna Municipality|Kiruna]], [[Pajala Municipality|Pajala]], [[Övertorneå Municipality|Övertorneå]], تے the surrounding areas)'' ([[اقليتی زبانs of Sweden|اقليتی زبان]]) ** [[رومانی زبان|رومانی]] ([[اقليتی زبانs of Sweden|historical اقليتی زبان]]) ** [[سامی زباناں (اورالی)|Sami]] ''(in [[Arjeplog Municipality|Arjeplog]], [[Gällivare Municipality|Gällivare]], [[Jokkmokk Municipality|Jokkmokk]], [[Kiruna Municipality|Kiruna]], تے the surrounding areas)'' ([[اقليتی زبانs of Sweden|اقليتی زبان]]) ** [[یدیش زبان|Yiddish]] ([[اقليتی زبانs of Sweden|historical اقليتی زبان]]) ** [[Swedish Sign Language]] ([[اقليتی زبانs of Sweden|اقليتی زبان]]) * '''{{CHE}}''' ** German ''(in [[آرگاؤ]], [[اپینسیل اوسیررودن]], [[اپینسیل انیررودن]], [[بازل-لاندشافت]], [[بازل-شتادت]], [[کینٹن برن|Bern]], [[کینٹن فریبور|Fribourg]], [[کینٹن گلاروس|Glarus]], [[گراوبوندن]], [[کینٹن لوتسیرن|Lucerne]], [[نیدوالدن]], [[اوبوالدن]], [[کینٹن سانکت گالن|Saint Gallen]], [[کینٹن شافہاوزن|Schaffhausen]], [[کینٹن شویتس|Schwyz]], [[کینٹن زولوتورن|Solothurn]], [[تھورگاو]], [[کینٹن اوری|Uri]], [[والے]], [[کینٹن تسوگ|Zug]], تے [[کینٹن زیورخ|Zürich]])'' ** فرانسیسی ''(in [[کینٹن برن|Bern]], [[کینٹن فریبور|Fribourg]], [[کینٹن جنیوا|Geneva]], [[کینٹن جورا|Jura]], [[کینٹن نوشاتل|Neuchâtel]], [[والے]], تے [[وو]])'' ** Italian ''(in [[تیچینو]] تے [[گراوبوندن]])'' ** [[رومانش زبان]] ''(in [[گراوبوندن]])'' * '''{{SYR}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] == T == * '''{{TJK}}''' ** [[تاجک زبان|Tajik]] (قومی) ** روسی (for interethnic communication) * '''{{TZA}}''' ** [[سواحلی زبان|Swahili]] (قومی) ** انگریزی * '''{{THA}}''' ** [[تھائی زبان|Thai]] * '''{{TGO}}''' ** فرانسیسی * '''{{TGA}}''' ** انگریزی ** [[ٹونگائی زبان]] ''(قومی)'' * '''{{TTO}}''' ** انگریزی * '''{{TUN}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] ''(قومی)'' * '''{{TUR}}''' ** [[ترک زبان|Turkish]] * '''{{TKM}}''' ** [[ترکمانی زبان]] (قومی) ** روسی (for interethnic communication) * '''{{TUV}}''' ** انگریزی ** [[تووالوی زبان]] ''(قومی)'' == U == * '''{{UGA}}''' ** انگریزی ** [[سواحلی زبان|Swahili]] * '''{{UKR}}''' ** [[یوکرینی زبان|Ukrainian]] ** [[روسی زبان|روسی]] (de facto co-سرکاری) * '''{{UAE}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] * '''{{UK}}''', '''[[برطانوی سمندر پار علاقے]]''' تے '''[[تاج توابع]]''' ** There is no "سرکاری زبان" of the [[برطانیہ]] – meaning that any language may be used to course of business or legal proceedings. Generally a contract is valid تے binding regardless of the language in which it was made. [[British انگریزی|انگریزی]]<ref>{{Cite web |url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookHomeInternal/139560/ |title=United Kingdom; Key Facts |publisher=Commonwealth Secretariat |accessdate=23 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225155233/http://www.thecommonwealth.org/YearbookHomeInternal/139560/%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> however is most commonly spoken تے written, with several علاقائی زبانs having been awarded special legal designation. *** '''[[انگلستان]]''' *** In Engl تے almost all legislation is written in انگریزی، however [[میگنا کارٹا|some older statutes]] are in Latin. **** '''[[کونوال]]''' ***** [[کورنش زبان]]<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2410383.stm |title=Cornish gains سرکاری recognition |date=6 November 2002 |publisher=BBC News |accessdate=8 May 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225155232/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/2410383.stm%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> has been سرکاریly recognized as a language of cultural importance. It is not however an "سرکاری زبان" any more than is any other language. *** '''[[شمالی آئر لینڈ]]''' **** [[آئرش زبان]] **** [[السٹر اسکاٹس لہجے]] *** '''[[اسکاٹ لینڈ]]''' **** [[اسکاٹس زبان]] **** [[اسکاٹش گیلک]] *** '''[[ویلز]]''' **** [[ویلش زبان]] ** '''[[برطانوی سمندر پار علاقے]]''' *** '''[[پٹکیرن جزیرے]]''' **** [[پٹکیرن زبان]] ** '''[[تاج توابع]]''' *** '''[[گرنزی]]''' **** [[گرنزیہ]] **** [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] *** '''[[جرزی]]''' **** [[جرزیہ]] **** [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] *** '''[[آئل آف مین]]''' **** [[مینکس زبان|Manx]] * '''{{USA}}''' ** No سرکاری بولی nationwide, [[American انگریزی|انگریزی]] is the ''de facto'' but not the ''[[ازروئے قانون]]'' سرکاری بولی (at the federal level). Spanish is the second-most commonly used language U.S. تے many forms تے documents are published in both languages. {{See also|Languages of the United States|انگریزی-only movement}} {{سرکاری_languages_of_U.S._states_and_territories|collapsible=1|collapsed=1}} * '''{{URY}}''' ** Spanish * '''{{UZB}}''' ** [[ازبک زبان|Uzbek]] (قومی) ** روسی (for interethnic communication) == V == * '''{{VUT}}''' ** [[Bاسلامa language|Bاسلامa]] ''(قومی)'' ** انگریزی ** فرانسیسی * '''{{VAT}}''' ** [[اطالوی زبان|Italian]] (''de facto''—see [[Languages of Vatican City]]). * '''{{VEN}}''' ** Spanish * '''{{VNM}}''' ** [[ویتنامی زبان]] == Y == * '''{{YEM}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] == Z == * '''{{ZMB}}''' ** انگریزی * '''{{ZWE}}''' ** [[چیوا زبان]] ** Chibarwe ** [[انگریزی زبان|انگریزی]] ** [[Kalanga language|Kalanga]] ** [[خواسان زباناں|Koisan]] ** [[Nambya language|Nambya]] ** [[Ndau language|Ndau]] ** [[Northern Ndebele language|Ndebele]] ** Shangani ** [[شونا زبان]] ** [[اشاراندی زباناں]] ** [[سوتھو زبان]] ** [[Tonga language (Zambia)|Tonga]] ** [[تسوانا زبان]] ** [[ویندا زبان|Venda]] ** [[خوسائی زبان]] ::''(انگریزی، Shona تے Ndebele are the most widely spoken languages)'' == نیم خود مختار ریاستاں == * '''{{flag|Abkhazia}}''' ** [[ابخاز زبان|Abkhazian]] ** روسی * '''{{flag|Kosovo}}''' ** [[البانوی|Albanian]] ** [[سربیائی زبان]] ** [[ترک زبان|Turkish]] (علاقائی) * '''{{flag|Nagorno-Karabakh}}''' ** [[آرمینیائی زبان|Armenian]] * '''{{flag|Northern Cyprus}}''' ** [[ترک زبان|Turkish]] * '''{{flag|State of Palestine|name=Palestine}}''' ** [[عربی زبان|Arabic]] * '''{{flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}}''' ** [[بربر زباناں|Tamazight]] ** [[عربی زبان|Arabic]] ** [[ہسپانوی زبان|Spanish]] * '''{{flag|Somaliland}}''' ** [[صومالی زبان|Somalian]] ** Arabic ** انگریزی * '''{{flag|South Ossetia}}''' ** [[اوسیشیائی زبان]] ** روسی ** [[جارجیائی زبان|Georgian]] (علاقائی) * '''{{flag|Taiwan}}''' ** [[معیاری چینی]] ** [[Formosan languages|Taiwanese]] ''(recognized علاقائی زبان)''<ref>{{cite web|url=http://www.asia-planet.net/taiwan/people.htm|title=Taiwan Information: People تے Language|publisher=Asia-planet.net (Information provided by Tourism Bureau, ROC)|accessdate=30 August 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225155239/http://www.asia-planet.net/taiwan/people.htm|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref> * '''{{flag|Transnistria}}''' ** [[مالدووی زبان]] ** روسی ** Ukrainian == ہور ویکھو == * [[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد تسلیم شدہ سرکاری زباناں]] * [[List of سرکاری زبانs]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{Navboxes |list = {{Countries تے languages lists}} {{Lists by country}} }} {{ابتدائی_ترتیب:List Of سرکاری زبانs By State}} [[گٹھ:دفتری زباناں]] [[گٹھ:لسانی حکمت عملی]] [[گٹھ:Lists of languages by country|سرکاری]] kba6fc15luh6m326piq6k1iclncbjat 0 90917 707942 707409 2026-06-18T08:37:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707942 wikitext text/x-wiki [[فائل:LOC - Jefferson building.jpg|thumbnail|کھبے|250px|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]]، جیفرسن بلڈنگ]] کوئی وی [[قومی ک‏‏تب خانہ]] اپنے ملک دا خزانہ ہُندا اے جتھ‏ے متعلقہ ملک د‏‏ی جملہ معلومات یکجا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس طرز دے کت‏ب خانے [[عوامی ک‏‏تب خانہ]] تو‏ں مختلف ہُندے نيں، ایتھ‏ے تو‏ں کتاباں تے ہور اشیاء مستعار حاصل نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں۔ انہاں کتاباں خاناں وچ انتہائی نادر ونایاب کتاباں و تصنیفات وی موجود ہُندیاں نيں، اس وجہ تو‏ں دنیا بھر دے قومی کت‏ب خانے انتہائی اہمیت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حکومتاں انہاں نو‏‏ں قائم کرنے تے انہاں نو‏ں باقی رکھنے دے لئی انتہائی حساس ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<br /> ذیل وچ دنیا بھر وچ موجود جملہ '''قومی و ریاستی کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ''' درج ا‏‏ے۔ {{TOC limit|limit=2}} == قومی کت‏ب خانے == {{Compact ToC|side=yes|x=}} === ا === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- | style="width:5%" |{{flagicon|Abkhazia}} |''[[ابخازيا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ہور ریاستاں|ہور ریاستاں]]'' | | | |- |{{flagicon|Afghanistan}} |[[افغانستان]] |[[یونیورسٹی کابل#ک‏‏تب خانہ|قومی ک‏‏تب خانہ افغانستان]] |[[کابل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Åland Islands}} |''[[جزائر ایلانڈ]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ف|فن لینڈ]]'' | | | |- |{{flagicon|Albania}} |[[البانیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ البانیا]] (''Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë'') |[[تیرانا]] | |align="right"|[http://www.bksh.al/] |- |{{flagicon|Algeria}} |[[الجزائر]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ الجزائر]] (''Bibliothèque nationale d'Algérie'' <br /> المكتبة الوطنية الجزائرية) |[[الجزائر شہر]] | |align="right"|[http://www.biblionat.dz/fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120110206/http://www.biblionat.dz/fr/ |date=2025-01-20 }} |- |{{flagicon|Andorra}} |[[انڈورا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ انڈورا]] (''Biblioteca Nacional d'Andorra'') |[[انڈورا لا ویلا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.ad/] |- |{{flagicon|Angola}} |[[انگولہ]] |[[انگولہ قومی ک‏‏تب خانہ]] (''Biblioteca Nacional de Angola'') |[[لواندا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Antigua and Barbuda}} |[[اینٹیگوا و باربوڈا]] |[[National Library of Antigua and Barbuda]] |[[سینٹ جونز (اینٹیگوا و باربوڈا)|St. John's]] | | |- |{{flagicon|Argentina}} |[[ارجنٹائن]] |[[National Library of the Argentine Republic]] (''Biblioteca Nacional de la República Argentina'') |[[بیونس آئرس]] | |align="right"|[http://www.bn.gov.ar/] |- |{{flagicon|Armenia}} |[[آرمینیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آرمینیا]] (Հայաստանի ազգային գրադարան) |[[یریوان]] | |align="right"|[http://www.nla.am/] |- |{{flagicon|Aruba}} |''[[اروبا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ن|نیدرلینڈز]]'' | | | |- |{{flagicon|Australia}} |[[آسٹریلیا]] |[[National Library of Australia]] |[[کینبرا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/s201.html |title=COPYRIGHT ACT 1968 – SECT 201 Delivery of library material to the National Library |work=austlii.edu.au |year=2012 |accessdate=4 مارچ 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nla.gov.au/] |- |{{flagicon|Austria}} |[[آسٹریا]] |[[Austrian National Library]] (''Österreichische Nationalbibliothek'') |[[ویانا]] | |align="right"|[http://www.onb.ac.at/] |- |{{flagicon|Azerbaijan}} |[[آذربائیجان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آذربائیجان]] (''Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası'') |[[باکو]] | |align="right"|[http://www.anl.az/index_e.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061201091704/http://www.anl.az/index_e.php |date=2006-12-01 }} |} === B === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Bahamas}} |[[بہاماس]] |[[College of The Bahamas Library]] <small>''([[درحقیقت]])''</small> |[[نساؤ|Nassau]] | |align="right"|[http://www.cob.edu.bs/Library/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080628191234/http://www.cob.edu.bs/Library/index.php |date=2008-06-28 }} |- |{{flagicon|Bahrain}} |[[بحرین]] |[[Shaikh Isa bin Salman Al Khalifa National Library]] |[[جفیر]] | |align="right"|[http://www.icc.gov.bh/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127061450/http://www.icc.gov.bh/ |date=2009-01-27 }} |- |{{flagicon|Bangladesh}} |[[بنگلہ دیش]] |[[National Library of Bangladesh]] |[[ڈھاکہ]] | |align="right"|[http://www.nanl.gov.bd/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018172306/http://www.nanl.gov.bd/ |date=2005-10-18 }} |- |{{flagicon|Barbados}} |[[بارباڈوس]] |[[National Library Service of Barbados]] |[[برج ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.gov.bb/portal/page/portal/BIG_National_Library_Service] |- |{{flagicon|Belarus}} |[[بیلاروس]] |[[The National Library of Belarus]] (Нацыянальная бібліятэка Беларусі) |[[منسک]] | |align="right"|[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920195119/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en |date=2010-09-20 }} |- |{{flagicon|Belgium}} |[[بلجئیم]] |[[Royal Library of Belgium]] (''Koninklijke Bibliotheek van België'' = ''Bibliothèque royale de Belgique'') |[[برسلز]] | |align="right"|[http://www.kbr.be/] |- |{{flagicon|Belize}} |[[بیلیز]] |[[National Library Service of Belize]] |[[بیلیز شہر]] | |align="right"|[http://www.nlsbze.bz/] |- |{{flagicon|Benin}} |[[بینن]] |[[National Library of Benin]] (''Bibliothèque nationale du Bénin'') |[[پورٹو نووو]] | |align="right"|[http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210134326/http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm |date=2008-02-10 }} |- |{{flagicon|Bermuda}} |''[[برمودا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Bhutan}} |[[بھوٹان]] |[[National Library of Bhutan]] |[[تھمپو]] | |align="right"|[http://www.library.gov.bt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020604072544/http://www.library.gov.bt/ |date=2002-06-04 }} |- |{{flagicon|Bolivia}} |[[بولیویا]] |[[National Archive and Library of Bolivia]] (''Archivo y Biblioteca Nacional de Bolivia'') |[[سکرے]] | | |- |{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} |[[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] |[[National and University Library of Bosnia and Herzegovina]] (''Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine'') |[[سرائیوو]] | |align="right"|[http://www.nub.ba/] |- |{{flagicon|Republika_Srpska}} |[[سرپسکیا]] |[[National and University Library of the Republic of Srpska]] (''Народна и универзитетска библиотека Републике Српске'') |[[بانیا لوکا]] | |align="right"|[http://www.nub.rs/] |- |{{flagicon|Botswana}} |[[بوٹسوانا]] |[[National Library Service of Botswana]] |[[گبرون]] | |align="right"|[http://www.gov.bw/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=1] |- |{{flagicon|Brazil}} |[[برازیل]] |[[National Library of Brazil]] (''Fundação Biblioteca Nacional'') |[[ریو دے جینیرو]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994 |title=Lei nº 10.994, de 14 de Dezembro de 2004 – 10994/04 :: Legislação::Lei 10994/2004 (Federal – Brasil) |work=lexml.gov.br |year=2012 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023047/https://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.bn.br/portal/] |- | |''[[برطانوی ورجن جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Brunei}} |[[برونائی دار السلام]] |[[Dewan Bahasa dan Pustaka Library]] (Dewan Bahasa and Pustaka Brunei Library) |[[بندر سری بگاوان]] | |align="right"|[http://www.dewanbahasadanpustakalibrary.org/] |- |{{flagicon|Bulgaria}} |[[بلغاریہ]] |[[SS. Cyril and Methodius National Library]] (Народна Библиотека Св. Св. Кирил и Методий) |[[صوفیہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.bg/] |- |{{flagicon|Burkina Faso}} |[[برکینا فاسو]] |[[National Library of Burkina Faso]] (''Bibliothèque nationale du Burkina Faso'') |[[اواگادوگو]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517182815/http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm |date=2008-05-17 }} |- |{{flagicon|Myanmar}} |[[میانمار]] ([[میانمار]]) |[[National Library of Myanmar]] |[[یانگون]] | |align="right"|[http://www.myanmar.com/Ministry/culture/text/P001.htm] |- |{{flagicon|Burundi}} |[[برونڈی]] |[[National Library of Burundi]] (''Bibliothèque nationale du Burundi'') |[[بوجومبرا]] | |align="right"| |} === C === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Cambodia}} |[[کمبوڈیا]] |[[National Library of Cambodia]] |[[پنوم پن]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }} |- |{{flagicon|Cameroon}} |[[کیمرون]] |[[National Library of Cameroun]] (''Bibliothèque nationale du Cameroun'') |[[یاؤندے]] | |align="right"|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }} |- |rowspan="2" | {{flagicon|Canada}} |rowspan="2" | [[کینیڈا]] |[[Library and Archives Canada]] (''Bibliothèque et Archives Canada'') |[[اوٹاوا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/L-7.7/index.html |title=An Act to establish the Library and Archives of Canada, to amend the Copyright Act and to amend certain Acts in consequence |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402081950/http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html |date=2004-04-02 }} |- | Canada Institute for Scientific and Technical Information (''Institut canadien de l'information scientifique et technique'') |[[اوٹاوا]] | |align="right"|[http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040322050504/http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/ |date=2004-03-22 }} |- | {{flagicon|Quebec}} | ♦ [[کیوبیک]] |[[Bibliothèque et Archives nationales du Québec|National Library and Archives of Quebec]] (''Bibliothèque et Archives nationales du Québec'') |[[مانٹریال]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www2.publicationsduquebec.gouv.qc.ca/dynamicSearch/telecharge.php?type=2&file=//B_1_2/B1_2.htm |title=ALOI SUR BIBLIOTHÈQUE ET ARCHIVES NATIONALES DU QUÉBEC |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.banq.qc.ca/] |- |{{flagicon|Cape Verde}} |[[کیپ ورڈی]] |[[National Library of Cape Verde]] (''Biblioteca Nacional de Cabo Verde'') | | |align="right"|[http://www.bn.cv] |- |{{flagicon|Catalonia}} |''[[کاتالونیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#S|Spain]]'' | | | |- |{{flagicon|Central African Republic}} |[[وسطی افریقی جمہوریہ]] |[national library created in legislation but does not exist yet] |[[بانگوئی]] | |align="right"| |- |style="width:5%"|{{flagicon|Chad}} |[[چاڈ]] |[[National Library of Chad]] (''Bibliothèque nationale du Tchad'') |[[اینجامینا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Chile}} |[[چلی]] |[[National Library of Chile]] (''Biblioteca Nacional de Chile'') |[[سینٹیاگو، چلی|Santiago]] | Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846 |title=Ley de Depósito Legal |author=[[National Library of Chile]] |language=Spanish |accessdate=31 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226022959/http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.dibam.cl/biblioteca_nacional/] |- |{{flagicon|People's Republic of China}} |[[چین|People's Republic of China]] |[[National Library of China]] (中国国家图书馆) |[[بیجنگ]] | Yes<ref>{{cite web | url=http://www.fdi.gov.cn/1800000121_39_2227_0_7.html | title=Regulations on the Administration of Publication | at=Article 23 | publisher=''The State Council'' | date=December 25, 2001 | accessdate=7 September 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023036/http://www.fdi.gov.cn/default.aspx?aspxerrorpath=%2F1800000121_39_2227_0_7.html | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc.gov.cn] |- |{{flagicon|Hong Kong}} | ♦ [[ہانگ کانگ]] |[[Hong Kong Central Library]] (香港中央圖書館) |[[ہانگ کانگ]] | |align="right"|[http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705134213/http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Macau}} | ♦ [[مکاؤ]] |[[Macau Central Library]] (''Biblioteca Central de Macau'', 澳門中央圖書館) |[[مکاؤ]] | |align="right"|[http://www.library.gov.mo/] |- | |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Colombia}} |[[کولمبیا]] |[[National Library of Colombia]] (''Biblioteca Nacional de Colombia'') |[[بوگوندا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.gov.co] |- |{{flagicon|Comoros}} |[[اتحاد القمری]] |[[National Centre for Documentation and Scientific Research]] (''Centre National de Documentation et de Recherche Scientifique'') |[[مورونی|Moroni]] | |align="right"|[http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705125858/http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Republic of the Congo}} |[[جمہوریہ کانگو]] |[[People's National Library of Congo|People's National Library]] (''Bibliothèque nationale populaire'') |[[برازاویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} |[[جمہوری جمہوریہ کانگو]] |[[National Library of the Democratic Republic of Congo]] (''Bibliothèque nationale de la République démocratique du Congo'') |[[کنشاسا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Cook Islands}} |''[[کک جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#N|New Zealand]]'' | | | |- |rowspan="2" |{{flagicon|Costa Rica}} |rowspan="2" |[[کوسٹاریکا]] |[[National Library "Miguel Obregon Lizano" of Costa Rica]] (''Biblioteca nacional "Miguel Obregón Lizano" de Costa Rica'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.abinia.org/costarica/] |- |[[National Library of Health and Social Security]] (''Biblioteca Nacional de Salud y Seguridad Social'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025144238/http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Côte d'Ivoire}} |[[آئیوری کوسٹ]] |[[National Library of Côte d'Ivoire]] (''Bibliothèque nationale de Côte d'Ivoire'') |[[آبدجان]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Croatia}} |[[کرویئشا]] |[[National and University Library Zagreb]] (''Nacionalna i sveučilišna knjižnica'') |[[زغرب]] | |align="right"|[http://www.nsk.hr/] |- |{{flagicon|Cuba}} |[[کیوبا]] |[[National Library of Cuba|National Library José Martí]] (''Biblioteca Nacional José Martí'')<ref name=stam2001>{{cite book |title=International Dictionary of Library Histories |editor=David H. Stam |publisher=Fitzroy Dearborn |year= 2001 |ISBN=1-57958-244-3}}</ref> |[[ہوانا]] | |align="right"|[http://www.bnjm.cu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626120555/http://www.bnjm.cu/ |date=2015-06-26 }} |- |{{flagicon|Cyprus}} |[[قبرص]] |[[Cyprus Library]] (Κυπριακή Βιβλιοθήκη) |[[نیکوسیا]] | |align="right"|[http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212060436/http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument |date=2007-12-12 }} |- |{{flagicon|Northern Cyprus}} |''[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Czech Republic}} |[[چیک جمہوریہ]] |[[Clementinum|National Library of the Czech Republic]] (''Národní knihovna České republiky'') |[[پراگ]] | |align="right"|[http://www.nkp.cz/] |} === D === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"; rowspan=2|{{flagicon|Denmark}} |rowspan=2|[[ڈنمارک]] |[[Danish Royal Library]], The National Library of Denmark and Copenhagen University Library (''Det Kongelige Bibliotek'') |[[کوپن ہیگن]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk">{{cite web |url=http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm |title=Pligtaflevering.dk |work=pligtaflevering.dk |year=2008 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023040/http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.kb.dk/en/index.html] |- |[[State and University Library]] (''Statsbiblioteket'') |[[آرہس]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk" /> |align="right"|[http://www.statsbiblioteket.dk/] |- |{{flagicon|Faroe Islands}} |♦ [[فارو جزیرے]] |[[National Library of the Faroe Islands]] (''Føroya landsbókasavn'') |[[تورشھاون]] | |align="right"|[http://www.flb.fo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915084806/http://www.flb.fo/ |date=2008-09-15 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |♦ [[گرین لینڈ]] |[[Public and National Library of Greenland]] (''Det Grønlandske Landsbibliotek'' = ''Nunatta Atuagaateqarfia'') |[[نوک]] | |align="right"|[http://www.katak.gl/] |- |{{flagicon|Djibouti}} |[[جبوندی]] |[[National Documentation Centre of Djibouti]] (''Centre national de documentation de Djibouti'') |[[جبوندی علاقہ|Djibouti]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominica}} |[[ڈومینیکا]] |[[Public Library, Roseau|Public Library]] |[[روسو (شہر)]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominican Republic}} |[[جمہوریہ ڈومینیکن]] |[[National Library Pedro Henríquez Ureña]] (''Biblioteca Nacional Pedro Henríquez Ureña'') |[[سانتو دومنگو]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gov.do/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430134933/http://www.bnrd.gov.do/ |date=2008-04-30 }} |} === E === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|East_Timor}} |[[مشرقی تیمور]] | | | | |- |{{flagicon|Ecuador}} |[[ایکواڈور]] |[[National Library of Ecuador]] (''Biblioteca Nacional del Ecuador'') |[[کیٹو]] | |align="right"|[http://cce.org.ec/ccenew/index.php?action=areas&seleccion=49&tituloareas=Biblioteca] |- |rowspan=2|{{flagicon|Egypt}} |rowspan=2|[[مصر]] |[[Egyptian National Library and Archives]] |[[قاہرہ]] | |align="right"|[http://www.darelkotob.org/ENGLISH/HTML/ABOUT.HTM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010713134354/http://www.darelkotob.org/English/html/ABOUT.HTM |date=2001-07-13 }} |- |[[Egyptian National Agricultural Library]] |[[گیزہ]] | |align="right"|[http://nile.enal.sci.eg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051102014252/http://nile.enal.sci.eg/ |date=2005-11-02 }} |- |{{flagicon|El Salvador}} |[[ایل سیلواڈور]] |[[National Library of El Salvador]] (''Biblioteca Nacional [[Francisco Gavidia]]'') |[[سان سلواڈور]] | |align="right"|[http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212050727/http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php |date=2010-02-12 }} |- |{{flagicon|Equatorial Guinea}} |[[استوائی گنی]] |[[National Library of Equatorial Guinea]] (''Biblioteca Nacional de Guinea Ecuatorial'') |[[ملابو]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacionalge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822121129/http://www.bibliotecanacionalge.org/ |date=2009-08-22 }} |- |{{flagicon|Eritrea}} |[[اریتریا]] |[[Research and Documentation Center of Eritrea]] |[[اسماریا]] | |align="right"|[http://www.eritreanarchives.org/] |- |{{flagicon|Estonia}} |[[استونیا]] |[[National Library of Estonia]] (''Eesti Rahvusraamatukogu'') |[[ٹالن]] |Yes<ref name=nlib>{{cite web|title=Deposit copies|url=http://www.nlib.ee/deposit-copy|publisher=[[Estonian National Library]]|accessdate=30 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023029/https://www.nlib.ee/deposit-copy|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.nlib.ee/] |- |{{flagicon|Ethiopia}} |[[ایتھوپیا]] |[[National Archives and Library of Ethiopia]] |[[ادیس ابابا]] | |align="right"|[http://www.nale.gov.et/national_library.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318110321/http://www.nale.gov.et/national_library.html |date=2019-03-18 }} |} === F === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Faroe Islands}} |''[[فارو جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Fiji}} |[[فجی]] |[[Library Service of Fiji]] |[[سووا]] | |align="right"|[http://www.education.gov.fj/core_7.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190729/http://www.education.gov.fj/core_7.aspx |date=2010-01-23 }} |- |{{flagicon|Finland}} |[[فن لینڈ]] |[[National Library of Finland]] (''Kansalliskirjasto'' = ''Nationalbibliotek'') |[[ہلسنکی]] | |align="right"|[http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025044810/http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Åland_Islands}} | ♦ [[جزائر ایلانڈ]] |[[Mariehamn's Library]] (''Mariehamns stadsbibliotek'') |[[ماریہامن]] | |align="right"|[http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722051743/http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html |date=2008-07-22 }} |- |{{flagicon|France}} |[[فرانس]] |[[Bibliothèque nationale de France]] [National Library of France] |[[پیرس]] | |align="right"|[http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016135133/http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm |date=2005-10-16 }} |} === G === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Gabon}} |[[گیبون]] |[[Gabon National Library]] (''Direction générale des Archives nationales, de la Bibliothèque nationale et de la Documentation gabonaise, DGABD'') |[[لبریویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Gambia}} |[[گیمبیا]] |[[National Library of The Gambia]] |[[بانجول]] | |align="right"|[http://www.loc.gov/rr/international/amed/gambia/resources/gambia-libraries.html] |- |{{flagicon|Georgia}} |[[جارجیا|Georgia]] |[[National Parliamentary Library of Georgia]] |[[تبلیسی]] | |align="right"|[http://www.nplg.gov.ge/] |- |rowspan=5|{{flagicon|Germany}} |rowspan=5|[[جرمنی]] |[[German National Library]] (''Deutsche Nationalbibliothek'') |[[فرینکفرٹ]] and [[لائپزش]] |Yes |align="right"|[http://www.d-nb.de/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204224723/http://www.d-nb.de/eng/index.htm |date=2012-02-04 }} |- |[[German National Library of Economics]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Wirtschaftswissenschaften'') |[[Kiel]] and [[ہامبرگ]] | |align="right"| [http://www.zbw.eu/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209095603/http://www.zbw.eu/index-e.html |date=2014-02-09 }} |- |[[German National Library of Medicine]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Medizin'') |[[کولون (علاقہ)]] and [[بون]] | |align="right"| [http://www.zbmed.de/en/home.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513010952/http://www.zbmed.de/en/home.html |date=2012-05-13 }} |- |[[German National Library of Science and Technology]] (''Technische Informationsbibliothek'') |[[ہینور]] |Yes<ref name = TIBlegal>[http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ TIB Legal Depository for German Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222064451/http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ |date=2012-02-22 }} retrieved 25-May-2012</ref> |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |[[Berlin State Library]] (''Staatsbibliothek zu Berlin'') |[[برلن]] |Yes{{Citation needed|date=November 2013}} |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |{{flagicon|Ghana}} |[[گھانا]] |[[George Padmore Research Library]] (division of [[Ghana Library Board]]) |[[اکرا]] | |align="right"|[http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125356/http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Greece}} |[[یونان]] |[[National Library of Greece]] (Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος) |[[ایتھنز]] | |align="right"|[http://www.nlg.gr/english/default.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127043727/http://www.nlg.gr/english/default.htm |date=2005-11-27 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |''[[گرین لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Grenada}} |[[گریناڈا]] |[[Grenada Public Library]] |[[سینٹ جارجز|St. George's]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Guatemala}} |[[گواتیمالا]] |[[National Library of Guatemala]] (''Biblioteca Nacional de Guatemala "Luis Cardoza y Aragón"'') |[[گوئٹے مالا شہر]] | |align="right"|[http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051026084338/http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional |date=2005-10-26 }} |- |{{flagicon|Guinea}} |[[جمہوریہ گنی]] |[[National Library of Guinea]] (''Bibliothèque nationale de Guinée'') |[[کوناکری]] | |align="right"|[http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928010620/http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586 |date=2007-09-28 }} |- |{{flagicon|Guinea-Bissau}} |[[گنی بساؤ]] |[[National Institute for Studies and Research]] (''Instituto Nacional de Estudos e Pesquisa, INEP'') |[[بساؤ]] | |align="right"|[http://www.inep-bissau.org/] |- |{{flagicon|Guyana}} |[[گیانا]] |[[National Library of Guyana]] |[[جارج ٹاؤن، گیانا|Georgetown]] | |align="right"|[http://www.natlib.gov.gy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025110550/http://www.natlib.gov.gy/ |date=2005-10-25 }} |} === H === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Haiti}} |[[ہیٹی]] |[[National Library of Haiti]] (''Bibliothèque nationale d'Haïti'') |[[پورٹ او پرنس]] | |align="right"|[http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125715/http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Honduras}} |[[ہونڈوراس]] |[[National Library of Honduras]] (''Biblioteca Nacional de Honduras'') |[[ٹیگوسیگلپا]] | |align="right"|[http://www.binah.gob.hn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426214325/http://www.binah.gob.hn/ |date=2006-04-26 }} |- |{{flagicon|Hong Kong}} |''[[ہانگ کانگ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |{{flagicon|Hungary}} |[[ہنگری]] |[[National Széchényi Library]] (''Országos Széchényi Könyvtár'') |[[بوداپست]] | |align="right"|[http://regi.oszk.hu/index_en.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213043244/http://regi.oszk.hu/index_en.htm |date=2015-02-13 }} |} === I === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Iceland}} |[[آئس لینڈ]] |[[National and University Library of Iceland]] (''Landsbókasafn Íslands Háskólabókasafn'') |[[ریکیاوک]] | Yes |align="right"|[http://www.landsbokasafn.is/] |- |rowspan=3|{{flagicon|India}} |rowspan=3|[[بھارت]] |[[قومی لائبریری، بھارت]] |[[کولکاتہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.gov.in] |- |[[National Science Library of India]] |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://www.niscair.res.in/InformationResources/info.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.asp&c=nsl/nsl.htm&d=test] |- | National Institute of Science Communication and Information Resources (NISCAIR) |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://niscair.res.in/] |- |{{flagicon|Indonesia}} |[[انڈونیشیا]] |[[National Library of Indonesia]] (''Perpustakaan Nasional Republik Indonesia'') |[[Central Jakarta]] | |align="right"|[http://www.pnri.go.id/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213052533/http://www.pnri.go.id/en/default.aspx |date=2009-12-13 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Iran}} |rowspan=2|[[ایران]] |[[National Library of Iran]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Iran'') |[[تہران]] |Yes |align="right"|[http://www.nlai.ir/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713210526/http://www.nlai.ir/en |date=2018-07-13 }} |- |[[Malek National Library]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Malek'') |[[تہران]] | |align="right"|[http://www.caroun.com/Museums/IranMuseum/TehranMuseum/Malek.htm] |- |{{flagicon|Iraq}} |[[عراق]] |[[Iraq National Library and Archive]] |[[بغداد]] | |align="right"|[http://www.iraqnla.org/wpeng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916191150/http://www.iraqnla.org/wpeng/ |date=2009-09-16 }} |- |{{flagicon|Republic of Ireland}} |[[آئرلینڈ|Ireland]] |[[National Library of Ireland]] = ''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann'' |[[ڈبلن]] | |align="right"|[http://www.nli.ie/] |- |{{flagicon|Isle of Man}} |''[[آئل آف مین]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Israel}} |[[اسرائیل]] |[[National Library of Israel]] (הספרייה הלאומית) |[[یروشلم]] | |align="right"|[http://nli.org.il/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227202309/https://www.nli.org.il/ |date=2021-12-27 }} |- |rowspan=3|{{flagicon|Italy}} |rowspan=3|[[اطالیہ]] |[[National Central Library (Florence)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale Firenze'') |[[فلورنس]] | |align="right"|[http://www.bncf.firenze.sbn.it/] |- |[[National Central Library (Rome)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale di Roma'') |[[روم]] | |align="right"|[http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415141542/http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home |date=2009-04-15 }} |- |[[Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III|Vittorio Emanuele III National Library]] (''Biblioteca Nazionale "Vittorio Emanuele III" di Napoli'') |[[ناپولی]] | |align="right"|[http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714220110/http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm |date=2006-07-14 }} |} === J === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Jamaica}} |[[جمیکا]] |[[National Library of Jamaica]] |[[کنگسٹن، جمیکا|Kingston]] | |align="right"|[http://www.nlj.org.jm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040113000815/http://www.nlj.org.jm/ |date=2004-01-13 }} |- |{{flagicon|Japan}} |[[جاپان]] |[[National Diet Library]] |[[توکیو]] | |align="right"|[http://www.ndl.go.jp/en/index.html] |- |{{flagicon|Jersey}} |''[[جرزی]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Jordan}} |[[اردن]] |[[National Library of Jordan]] |[[عمان (شہر)]] | |align="right"|[http://www.nl.gov.jo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113233542/http://www.nl.gov.jo/ |date=2011-01-13 }} |} === K === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Kazakhstan}} |[[قازقستان]] |[[National Library of Kazakhstan]] (Қазақстан Республикасының Ұлттық Кітапханасы = Национальная библиотека Республики Казахстан) |[[الماندی]] | |align="right"|[http://www.nlrk.kz/page.php?lang=3] |- |{{flagicon|Kenya}} |[[کینیا]] |[[National Library Service of Kenya]] |[[نیروبی]] |Yes<ref>{{cite web | url = http://www.knls.ac.ke/national-library | year = 2014 | accessdate = 3 June 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226023007/https://www.knls.ac.ke/national-library | archivedate = 2018-12-26 | title = آرکائیو کاپی | url-status = dead}}</ref> | |align="right"|[http://www.knls.ac.ke/] |- |{{flagicon|Kiribati}} |[[کیریباندی]] |[[National Library and Archives of Kiribati]] |[[South Tarawa|Bairiki]] | |align="right"|[http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223190801/http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html |date=2007-02-23 }} |- |{{flagicon|North Korea}} |[[شمالی کوریا]] |[[Grand People's Study House]] |[[پیانگ یانگ]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822053309/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html |date=2014-08-22 }} |- |rowspan="3"|{{flagicon|South Korea}} |rowspan="3"|[[جنوبی کوریا]] |[[National Library of Korea]] (국립중앙도서관) |rowspan="3"|[[سیول]] | |align="right"|[http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625103410/http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e |date=2006-06-25 }} |- |[[National Digital Library of Korea]] | |align="right"|[http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726141339/http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp |date=2012-07-26 }} |- |[[National Library for Children and Young Adults]] (국립어린이청소년도서관) | |align="right"|[http://www.nlcy.go.kr/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823185536/http://www.nlcy.go.kr/english/ |date=2013-08-23 }} |- |{{flagicon|Kosovo}} |''[[کوسووہ]] |{{arrow}} see under [[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Kuwait}} |[[کویت]] |[[National Library of Kuwait]] |[[کویت]] | |align="right"|[http://www.nlk.gov.kw/] |- |{{flagicon|Kyrgyzstan}} |[[کرغیزستان]] |[[National Library of the Kyrgyz Republic]] (Кыргыз Республикасынын Улуттук Китепканасы) |[[بشکیک]] | |align="right"|[http://www.nlkr.gov.kg/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212182146/http://nlkr.gov.kg/eng/index.htm |date=2006-02-12 }} |} === L === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Laos}} |[[لاؤس]] |[[National Library of Laos]] |[[وینتیان]] | |align="right"|[http://www.nationallibraryoflaos.org/] |- |{{flagicon|Latvia}} |[[لٹویا]] |[[National Library of Latvia]] (''Latvijas Nacionālā bibliotēka'') |[[ریگا]] | |align="right"|[http://www.lnb.lv] |- |{{flagicon|Lebanon}} |[[لبنان]] |[[Lebanon National Library]] (المكتبة الو طنية = ''Bibliothèque Nationale du Liban'') |[[بیروت]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.lb/Sections/main.ASP?page=LivreEtLitterature] |- |{{flagicon|Lesotho}} |[[لیسوتھو]] |[[Lesotho National Library Services]] |[[ماسیرو]] | |align="right"|[http://www.lnls.gov.ls/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809093325/http://www.lnls.gov.ls/ |date=2013-08-09 }} |- |{{flagicon|Liberia}} |[[لائبیریا]] |[[National Library of Liberia]] |[[مونروویا]] | | |- |{{flagicon|Libya}} |[[لیبیا]] |[[National Library of Libya]] |[[بنغازی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Liechtenstein}} |[[لیختینستائن]] |[[Liechtenstein State Library]] (''Liechtensteinische Landesbibliothek'') |[[فادوتس]] | |align="right"|[http://www.lbfl.li] |- |{{flagicon|Lithuania}} |[[لتھووینیا]] |[[Martynas Mažvydas National Library of Lithuania]] (''Lietuvos Nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka'') |[[ولنیس]] | |align="right"|[http://www.lnb.lt/] |- |{{flagicon|Luxembourg}} |[[لکسمبرگ]] |[[National Library of Luxembourg]] (''Bibliothèque nationale de Luxembourg'' = ''Lëtzebuerger Nationalbibliothéik'' = ''Nationalbibliothek Luxemburg'') |[[لکسمبرگ (شہر)|Luxembourg]] | |align="right"|[http://www.bnl.lu/] |} === M === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macau}} |''[[مکاؤ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macedonia}} |[[جمہوریہ مقدونیہ]] |[[National and University Library "St. Kliment of Ohrid"]] (Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски") |[[اسکوپیہ]] | |align="right"|[http://www.nubsk.edu.mk] |- |{{flagicon|Madagascar}} |[[مڈغاسکر]] |[[National Library of Madagascar]] (''Bibliothèque nationale de Madagascar'') |[[اینٹانانیریو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Malawi}} |[[ملاوی]] |[[National Library Service of Malawi]] |[[لیلونگوے]] | |align="right"|[http://www.nlsmw.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013125030/http://www.nlsmw.org/ |date=2017-10-13 }} |- |{{flagicon|Malaysia}} |[[ملائیشیا]] |[[National Library of Malaysia]] (''Perpustakaan Negara Malaysia'') |[[کوالالمپور]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf |format=pdf |title=2002 Annual Report |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023014/http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2015-03-07 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028035333/http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76 |date=2009-10-28 }} |- |{{flagicon|Maldives}} |[[مالدیپ]] |[[National Library of the Maldives]] |[[مالے|Galolhu Malé]] | |align="right"|[http://www.nlm.gov.mv/] |- |{{flagicon|Mali}} |[[مالی]] |[[National Library of Mali]] (''Direction nationale des Bibliothèques et de la Documentation'') |[[بماکو]] | |align="right"|[http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023024217/http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120 |date=2012-10-23 }} |- |{{flagicon|Malta}} |[[مالٹا]] |[[National Library of Malta]] |[[والیٹا]] | |align="right"|[http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025170404/http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Marshall Islands}} |[[مارشل جزیرے]] |[[Alele Museum, Library and National Archives]] |[[ماجورو]] | |align="right"|[http://members.tripod.com/~alelemuseum/Index.html] |- |{{flagicon|Mauritania}} |[[موریتانیہ]] |[[National Library of Mauritania]] (''Bibliothèque nationale de Mauritanie'') |[[نواکشوط]] | |align="right"|[http://www.mauritania.mr/fr/index.php?service=5&id=2668] |- |{{flagicon|Mauritius}} |[[موریشس]] |[[National Library of Mauritius]] |[[پورٹ لوئس]] | |align="right"|[http://www.gov.mu/portal/sites/ncb/mac/nlibrary/index.html] |- |rowspan=2|{{flagicon|Mexico}} |rowspan=2|[[میکسیکو]] |[[National Library of Mexico]] (''Biblioteca Nacional de México'') |rowspan=2|[[میکسیکو شہر]] | |align="right"|[http://bnm.unam.mx/] |- |[[National Newspaper and Periodicals Library of Mexico]] (''Hemeroteca Nacional de México'') | |align="right"|[http://biblional.bibliog.unam.mx/hem/hemeroteca.html] |- |{{flagicon|Federated States of Micronesia}} |[[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا]] | | | | |- |{{flagicon|Moldova}} |[[مالدووا]] |[[National Library of Moldova]] (''Biblioteca Naţională a Republicii Moldova'') |[[کیشیناو]] | |align="right"|[http://www.bnrm.md/] |- |{{flagicon|Monaco}} |[[موناکو]] |[[Louis Notari Library]] (''Bibliothèque Louis Notari'') |[[موناکو]] | |align="right"|[http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030511104836/http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php |date=2003-05-11 }} |- |{{flagicon|Mongolia}} |[[منگولیا]] |[[National Library of Mongolia]] |[[اولان باتور]] | |align="right"|[http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722071543/http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61 |date=2011-07-22 }} |- |{{flagicon|Montenegro}} |[[مونٹینیگرو]] |[[National Library of Montenegro "Djurdje Crnojevic"]] (''Национална библиотека Црне Горе "Ђурђе Црнојевић"'') |[[سیتینیے]] | |align="right"|[http://www.cnb.me/] |- |{{flagicon|Morocco}} |[[مراکش]] |[[General Library and Archives]] (''Bibliothèque Générale et Archives'' <br />= المكتبة الوطنية للمملكة المغربية)<!-- without the manual <br />, the word order is mixed up by an automatic carriage return--> |[[رباط (شہر)]] and [[تطوان]] | |align="right"|[http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614130047/http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm |date=2009-06-14 }} |- |{{flagicon|Mozambique}} |[[موزمبیق]] |[[National Library of Mozambique]] (''Biblioteca Nacional de Moçambique'') |[[ماپوتو]] | |align="right"|[http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519084228/http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94 |date=2006-05-19 }} |} === N === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Namibia}} |[[نمیبیا]] |[[National Library of Namibia]] |[[ونڈہوک]] | |align="right"|[http://www.nln.gov.na/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423063128/http://www.nln.gov.na/ |date=2010-04-23 }} |- |{{flagicon|Nauru}} |[[ناورو]] | | | | |- |{{flagicon|Nepal}} |[[نیپال]] |[[Nepal National Library]] |[[Pulchowk]], [[للتپور ضلع، نیپال|Lalitpur]] | |align="right"|[http://www.nnl.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124025616/http://nnl.gov.np/ |date=2010-01-24 }} |- |{{flagicon|Netherlands}} |[[نیدرلینڈز]] |[[Koninklijke Bibliotheek, National Library of the Netherlands|Koninklijke Bibliotheek]] [National Library of the Netherlands ''or'' Dutch Royal Library] |[[ہیگ]] | |align="right"|[http://www.kb.nl/index-en.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105065056/http://www.kb.nl/index-en.html |date=2007-01-05 }} |- |{{flagicon|Aruba}} |♦ [[اروبا]] |[[Aruba National Library]] (''Biblioteca Nacional Aruba'') |[[اورنجسٹیڈ، اروبا|Oranjestad]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.aw/]({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302085005/http://www.bibliotecanacional.aw/ |date=2015-03-02 }}) |- |{{flagicon|New Zealand}} |[[نیوزی لینڈ]] |[[National Library of New Zealand]] = ''Te Puna Mātauranga o Aotearoa'' |[[ویلنگٹن]] | |align="right"|[http://www.natlib.govt.nz/] |- |{{flagicon|Cook Islands}} |♦ [[کک جزیرے]] |[[National Library of the Cook Islands]]<br />[[Cook Islands Library and Museum Society]] |[[Rarotonga]] | |align="right"|[http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208062209/http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87 |date=2011-12-08 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Nicaragua}} |rowspan=2|[[نکاراگوا]] |[[National Library of Nicaragua Rubén Darío]] (''Biblioteca Nacional de Nicaragua Rubén Darío'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gob.ni/] |- |[[National Health Library]] (''Biblioteca Nacional de Salud'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114161407/http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php |date=2006-11-14 }} |- |{{flagicon|Niger}} |[[نائجر]] |[[Direction of the National Archives of Niger]] (''Direction des Archives nationales du Niger'') |[[نیامی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Nigeria}} |[[نائجیریا]] |[[National Library of Nigeria]] |[[لاگوس]] | |align="right"|[http://www.nlbn.org/index.html] |- | |''[[شمال]]...'' |{{arrow}} see under the second word | | | |- |{{flagicon|Norway}} |[[ناروے]] |[[National Library of Norway]] (''Nasjonalbiblioteket'') |[[اوسلو]] and [[Mo i Rana]] | |align="right"|[http://www.nb.no/] |} === O === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Oman}} |[[سلطنت عمان]] |[[Sultan Qaboos University Library]] |[[مسقط|Muscat]] | |align="right"|[http://www.squ.edu.om/mainlibrary/tabid/1337/Default.aspx] |} === P === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Pakistan}} |[[پاکستان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ پاکستان]] |[[اسلام آباد]] | |align="right"|[http://www.nlp.gov.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215044747/http://www.nlp.gov.pk/ |date=2015-12-15 }} |- |{{flagicon|Palau}} |[[پلاؤ]] |[[Palau Community College Library]] |[[کورور]] | |align="right"|[http://www.palau.edu/library.htm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805212352/http://www.palau.edu/library.htm/ |date=2013-08-05 }} |- |{{flagicon|Panama}} |[[پاناما]] |[[National Library of Panama]] (''Biblioteca Nacional de Panamá'') |[[پاناما شہر]] | |align="right"|[http://www.binal.ac.pa/] |- |{{flagicon|Papua New Guinea}} |[[پاپوا نیو گنی]] |[[National Library of Papua New Guinea]] |[[بوروکو]] | |align="right"|[http://www.dg.com.pg/~ola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021127174311/http://www.dg.com.pg/~ola |date=2002-11-27 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Paraguay}} |rowspan=2|[[پیراگوئے]] |[[National Library of Paraguay]] (''Biblioteca Nacional del Paraguay'') |[[اسونسیون]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217010751/http://www.bibliotecanacional.org/ |date=2014-12-17 }} |- |[[National Library of Agriculture (Paraguay)]] (''Biblioteca nacional de Agricultura'') |[[اسونسیون]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Peru}} |[[پیرو]] |[[Biblioteca Nacional del Perú]] [National Library of Peru ''or'' Peruvian National Library] |[[لیما]] ||Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |format=pdf |title=Ley de Depósito Legal en la Biblioteca Nacional del Perú |accessdate=9 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023021/https://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://bvirtual.bnp.gob.pe/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214110350/http://bvirtual.bnp.gob.pe/ |date=2021-02-14 }} |- |{{flagicon|Philippines}} |[[فلپائن]] |[[National Library of the Philippines]] (''Pambansang Aklatan ng Pilipinas'') |[[منیلا]] | |align="right"|[http://web.nlp.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagicon|Poland}} |rowspan=2|[[پولینڈ]] |[[National Library of Poland]] [''Biblioteka Narodowa''] |[[وارسا]] | |align="right"|[http://www.bn.org.pl] |- |[[Jagiellonian Library]] [''Biblioteka Jagiellońska''] |[[کراکوف]] | |align="right"|[http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203021846/http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php |date=2010-02-03 }} |- |{{flagicon|Portugal}} |[[پرتگال]] |[[Biblioteca Nacional de Portugal]] [National Library of Portugal ''or'' Portuguese National Library] |[[لزبن]] | |align="right"|[http://www.bn.pt/] |} === Q === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Qatar}} |[[قطر]] |[[Qatar National Library]] |[[دوحہ]] | |align="right"|[http://www.qnl.qa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226121059/https://qnl.qa/ |date=2021-12-26 }} |- |{{flagicon|Quebec}} |''[[کیوبیک]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|Canada]]'' | | | |} === R === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Romania}} |[[رومانیہ]] |[[National Library of Romania]] (''Biblioteca Naţională a României'') |[[بخارسٹ]] | |align="right"|[http://www.bibnat.ro] |- |rowspan=3|{{flagicon|Russia}} |rowspan=3|[[روس]] |[[Russian State Library]] (Российская Государственная Библиотека) |[[ماسکو]] | |align="right"|[http://www.rsl.ru] |- |[[قومی لائبریری، روس]] (Российская Национальная Библиотека) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.nlr.ru] |- |[[Boris Yeltsin Presidential Library]] (Президентская библиотека имени Б.Н.Ельцина) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.prlib.ru/en-us/] |- |{{flagicon|Tatarstan}} |♦ [[تاتارستان]] |[[National Library of the Republic of Tatarstan]] (Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә = Национальная Библиотека Республики Татарстан) |[[قازان]] | |align="right"|[http://kitaphane.tatr.ru/eng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002829/http://kitaphane.tatr.ru/eng/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagicon|Rwanda}} |[[روانڈا]] |[[National Library of Rwanda]] (''Bibliothèque nationale du Rwanda'') |[[کیگالی]] | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20040922025752/http://www.ebad.ucad.sn/sites_heberges/manifestations/colloque_BN_2003/tableau%201%20identification.doc] |} === S === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} |[[سینٹ کیٹز و ناویس]] |[[Charles A. Halbert Public Library]] |[[باسیتیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saint Lucia}} |[[سینٹ لوسیا]] |[[Central Library of Saint Lucia]] |[[کاستریس]] | |align="right"|[http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030607080013/http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm |date=2003-06-07 }} |- |{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} |[[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] |[[Kingstown Public Library]] |[[کنگز ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130421185533/http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45 |date=2013-04-21 }} |- |{{flagicon|Samoa}} |[[سامووا]] |[[Nelson Memorial Public Library]] |[[آپیا]] | | |- |{{flagicon|San Marino}} |[[سان مارینو]] |[[National Library and Book Patrimony]] (''Biblioteca di Stato e Beni Librari'') |[[سان مارینو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} |[[ساؤ ٹومے و پرنسپے]] |[[Library of the National Assembly]] (''Assembleia Nacional Biblioteca'') |[[ساؤ ٹومے]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} |[[سعودی عرب]] |[[King Fahad National Library]] (مكٺبة الملك فهد الوطنية) |[[ریاض]] | |align="right"|[http://www.kfnl.gov.sa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109051855/http://www.kfnl.gov.sa/ |date=2007-01-09 }} |- |{{flagicon|Scotland}} |''[[اسکاٹ لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Senegal}} |[[سینیگال]] |[[National Library of Senegal]] (''Bibliothèque nationale du Sénégal, Bibliothèque des Archives nationales du Sénégal'') |[[ڈاکار]] | |align="right"|[http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901172440/http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html |date=2012-09-01 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Serbia}} |rowspan=2|[[سربیا]] |[[National Library of Serbia]] (Народна библиотека Србије) |[[بلغراد]] | |align="right"|[http://www.nb.rs/index.php?change_lang=en] |- |Library of [[Matica srpska]] (''Biblioteka Matice srpske'') |[[نووی ساد]] | |align="right"|[http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802211008/http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm |date=2020-08-02 }} |- |{{flagicon|Seychelles}} |[[سیچیلیس]] |[[National Library of the Seychelles]] |[[ماہے|Mahé]] | |align="right"|[http://www.national-library.edu.sc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826085645/http://www.national-library.edu.sc/ |date=2009-08-26 }} |- |{{flagicon|Sierra Leone}} |[[سیرالیون]] |[[Sierra Leone Library Board]] |[[فری ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728115954/http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/ |date=2005-07-28 }} |- |{{flagicon|Singapore}} |[[سنگاپور]] |[[National Library, Singapore]] |[[سنگاپور]] | |align="right"|[http://www.nl.sg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820011359/http://www.nl.sg/ |date=2011-08-20 }} |- |{{flagicon|Slovakia}} |[[سلوواکیہ]] |[[Slovak National Library]] (''Slovenská národná knižnica'') |[[مارٹن، سلوواکیہ|Martin]] | |align="right"|[http://www.snk.sk/] |- |{{flagicon|Slovenia}} |[[سلووینیا]] |[[Narodna in univerzitetna knjižnica]] [National and University Library] |[[لیوبلیانا]] | |align="right"|[http://www.nuk.uni-lj.si] |- |{{flagicon|Solomon Islands}} |[[سولومن جزیرے]] |[[National Library Service of the Solomon Islands]] |[[ہونیارا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Somalia}} |[[صومالیہ]] |[[National Library of Somalia]] |[[موغادیشو]] | |align="right"|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }} |- | |''[[جنوب]]...'' |{{arrow}} see under the second word, with the two exceptions below | | | |- |{{flagicon|South Africa}} |[[جنوبی افریقا]] |[[National Library of South Africa]] = ''Nasionale Biblioteek van Suid Afrika'' |[[پریٹوریا]] and [[کیپ ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.nlsa.ac.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101190133/http://www.nlsa.ac.za/ |date=2006-11-01 }} |- |{{flagicon|South Sudan}} |[[جنوبی سوڈان]] | | | | |- |{{flagicon|Spain}} |[[ہسپانیہ]] |[[Biblioteca Nacional de España]] |[[میدرد]] | |align="right"|[http://www.bne.es/] |- |{{flagicon|Catalonia}} |♦ [[کاتالونیا]] |[[National Library of Catalonia]] (''Biblioteca de Catalunya'') |[[برشلونہ]] | |align="right"|[http://www.bnc.cat/] |- |{{flagicon|Sri Lanka}} |[[سری لنکا]] |[[National Library of Sri Lanka]] |[[کولمبو]] | |align="right"|[http://www.natlib.lk/] |- |{{flagicon|Republika Srpska}} |''[[سرپسکیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#B|Bosnia and Herzegovina]]'' | | | |- |{{flagicon|Sudan}} |[[سوڈان]] |[[Sudan Library]] |[[خرطوم]] | |align="right"|[http://www.uofk.edu/index.php?id=37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100406080805/http://www.uofk.edu/index.php?id=37 |date=2010-04-06 }} |- |{{flagicon|Suriname}} |[[سرینام]] |[No national library, but database available] | | |align="right"|[http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061030135838/http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96 |date=2006-10-30 }} |- |{{flagicon|Swaziland}} |[[سوازی لینڈ]] |[[Swaziland National Library Service]] |[[مبابنے]] | |align="right"|[http://www.gov.sz/home.asp?pid=763] |- |{{flagicon|Sweden}} |[[سویڈن]] |[[National Library of Sweden]] (''Kungliga biblioteket'') |[[اسٹاک ہوم]] |Yes |align="right"|[http://www.kb.se/hjalp/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518124938/http://www.kb.se/hjalp/english/ |date=2008-05-18 }} |- |{{flagicon|Switzerland}} |[[سویٹزرلینڈ]] |[[Swiss National Library]] (''Schweizerische Nationalbibliothek'' = ''Bibliothèque nationale suisse'' = ''Biblioteca nazionale svizzera'' = ''Biblioteca naziunala svizra'') |[[برن]] | |align="right"|[http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323132912/http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en |date=2015-03-23 }} |- |{{flagicon|Syria}} |[[شام]] |[[Al-Assad National Library]] (مكتبة الأسد الوطنية) |[[دمشق]] | |align="right"|[http://www.alassad-library.gov.sy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516072038/http://www.alassad-library.gov.sy/ |date=2008-05-16 }} |} === T === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Taiwan}} |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Tajikistan}} |[[تاجکستان]] |[[National Firdoussi Library]] (Национальная Библиотека Республики Таджикистан имени Абулькасыма Фирдавси) |[[دوشنبہ]] | |align="right"|[http://www.nlrt.tj/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710011715/http://www.nlrt.tj/ |date=2009-07-10 }} |- |{{flagicon|Tanzania}} |[[تنزانیہ]] |[[National Central Library (Dar es Salaam)|National Central Library]] / [[Tanzania Library Services Board]] = ''Bodi Ya Huduma Za Maktaba Tanzania'' |[[دارالسلام]] | |align="right"|[http://www.tlsb.or.tz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124163659/http://www.tlsb.or.tz/ |date=2021-01-24 }} |- |{{flagicon|Tatarstan}} |''[[تاتارستان]]'' |{{arrow}} see under ''[[#R|Russia]]'' | | | |- |{{flagicon|Thailand}} |[[تھائی لینڈ]] |[[National Library of Thailand]] (หอสมุดแห่งชาติ) |[[بینکاک]] | |align="right"|[http://www.nlt.go.th/] |- |{{flagicon|Togo}} |[[ٹوگو]] |[[National Library of Togo]] (''Bibliothèque nationale du Togo'') |[[لومے]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416162338/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html |date=2009-04-16 }} |- |{{flagicon|Tonga}} |[[ٹونگا]] | | | | |- |{{flagicon|Trinidad and Tobago}} |[[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] |[[National Library and Information System]] |[[پورٹ آف اسپین]] | |align="right"|[http://www.nalis.gov.tt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906131804/http://www.nalis.gov.tt/ |date=2008-09-06 }} |- |{{flagicon|Tunisia}} |[[تونس]] |[[National Library of Tunisia]] (''Bibliothèque nationale de Tunisie'' = المكتبة الوطنية التونسية) |[[تونس شہر]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque.nat.tn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024023417/http://www.bibliotheque.nat.tn/ |date=2005-10-24 }} |- |rowspan="2"|{{flagicon|Turkey}} |rowspan="2"|[[ترکی]] |[[National Library of Turkey]] (''Milli Kütüphane'') |[[انقرہ]] | |align="right"|[http://www.mkutup.gov.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103193035/http://www.mkutup.gov.tr/ |date=2007-01-03 }} |- |[[National Library of İzmir]] (''İzmir Milli Kütüphanesi'') |[[ازمیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Turkmenistan}} |[[ترکمانستان]] |[[National Library of Turkmenistan]] |[[اشک آباد]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Tuvalu}} |[[تووالو]] |[[National Library and Archives of Tuvalu]] |[[فونافوندی]] | |align="right"| |} === U === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Uganda}} | [[یوگنڈا]] |[[National Library of Uganda]] |[[کمپالیا]] | |align="right"|[http://www.nlu.go.ug/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201161123/http://www.nlu.go.ug/ |date=2009-12-01 }} |- |{{flagicon|Ukraine}} | [[یوکرین]] |[[Vernadsky National Library of Ukraine]] (Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського) |[[کیف]] | |align="right"|[http://www.nbuv.gov.ua/] |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} | [[متحدہ عرب امارات]] |[[Cultural Foundation National Library]] |[[ابوظہبی (شہر)]] | |align="right"|[http://www.adach.ae/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310082313/http://www.adach.ae/en/default.aspx |date=2011-03-10 }} |- | rowspan=7|{{flagicon|United Kingdom}} |[[برطانیہ]] |[[British Library]] |[[لندن]] and [[Boston Spa]] ([[Wetherby]]) |Yes |align="right"|[http://www.bl.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |date=2012-03-26 }} |- ||{{flagicon|Scotland}}[[اسکاٹ لینڈ]] |[[National Library of Scotland]] |[[ایڈنبرا]] |Yes |align="right"|[http://www.nls.uk/] |- ||{{flagicon|Wales}}[[ویلز]] |[[National Library of Wales]] (''Llyfrgell Genedlaethol Cymru'') |[[ایبرسٹویتھ]] |Yes |align="right"|[http://www.llgc.org.uk/] |- ||{{flagicon|Bermuda}}[[برمودا]] |[[Bermuda National Library]] |[[ہیملٹن (برمودا)|Hamilton]] | |align="right"|[http://www.bermudanationallibrary.bm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215204632/http://www.bermudanationallibrary.bm/ |date=2008-02-15 }} |- ||{{flagicon|British Virgin Islands}}|[[برطانوی ورجن جزیرے|Virgin Islands, British]] ||[[Library Services Department]] |[[روڈ ٹاون]] | |align="right"|[http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070507200947/http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0 |date=2007-05-07 }} |- ||{{flagicon|Isle of Man}}[[آئل آف مین]] |[[National Library and Archives]] ([[Manx National Heritage]]) |[[ڈگلس، آئل آف مین|ڈگلس]] | |align="right"|[http://www.gov.im/mnh/heritage/library/nationalLibrary.xml] |- ||{{flagicon|Jersey}}[[جرزی]] |[[Jersey Library]] |[[سینٹ ہیلیر]] | |align="right"|[http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202108/http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/ |date=2008-05-16 }} |- |rowspan=5|{{flagicon|United States}} |rowspan=5|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |[[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] (''[[درحقیقت]]'') |[[واشنگٹن ڈی سی]] |Yes |align="right"|[http://www.loc.gov/] |- ||[[National Library of Medicine]] |[[بیتھسڈا، میری لینڈ|Bethesda]] | |align="right"|[http://www.nlm.nih.gov/] |- ||[[National Agricultural Library]] |[[Beltsville, Maryland|Beltsville]] | |align="right"|[http://www.nal.usda.gov/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612005150/http://www.nal.usda.gov/ |date=2010-06-12 }} |- ||[[National Library of Education (United States)|National Library of Education]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915124642/http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp |date=2008-09-15 }} |- ||[[National Transportation Library]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ntl.bts.gov/] |- |{{flagicon|Uruguay}} |[[یوراگوئے]] |[[National Library of Uruguay]] (''Biblioteca Nacional del Uruguay'') |[[مونٹیویڈیو]] | |align="right"|[http://www.bibna.gub.uy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707160758/http://www.bibna.gub.uy/ |date=2007-07-07 }} |- |{{flagicon|Uzbekistan}} |[[ازبکستان]] |[[National Library of Uzbekistan]] |[[تاشقند]] | |align="right"|[http://www.natlib.uz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116193809/http://www.natlib.uz/ |date=2007-11-16 }} |} === V === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Vanuatu}} |[[وانواتو]] |[[National Library of Vanuatu]] |[[پورٹ ولا]] | |align="right"|[http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123201942/http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml |date=2009-11-23 }} |- |{{flagicon|Vatican City}} |[[ویٹیکن سٹی]] |[[Vatican Library]] (''Biblioteca Apostolica Vaticana'') |[[ویٹیکن سٹی]] | |align="right"|[http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng] |- |{{flagicon|Venezuela}} |[[وینیزویلا]] |[[National Library of Venezuela]] (''Biblioteca Nacional de Venezuela'') |[[کراکس]] | |align="right"|[http://www.bnv.gob.ve/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118083824/http://www.bnv.gob.ve/ |date=2009-01-18 }} |- |{{flagicon|Vietnam}} |[[ویتنام]] |[[National Library of Vietnam]] (Thư Viện Quốc Gia Việt Nam) |[[ہنوئی]] | |align="right"|[http://www.nlv.gov.vn/] |} === W === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Wales}} |''[[ویلز]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |} === Y === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Yemen}} |[[یمن]] |[[National Library of Yemen]] |[[عدن]] | | |} === Z === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Zambia}} |[[زیمبیا]] |[[Zambia Library Service]] |[[لوساکا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Zimbabwe}} |[[زمبابوے]] |[[National Archives of Zimbabwe Library]] |[[ہرارے]]? | |align="right"|[http://www.moha.gov.zw/index.php?link=naz_library] |} === ہور حیثیت === {| class="wikitable" style="width:98%" |- bgcolor=87ceeb ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | ویب سائٹ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Abkhazia}} |[[ابخازيا]] |[[I.G. Papaskir National Library of Abkhazia]] |[[سخومی]] | |- |{{flagicon|Kosovo}} |[[کوسووہ]] |[[National and University Library of Kosovo]] (''Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës'') |[[پریسٹینا]] |align="right"|[http://www.biblioteka-ks.org/index.php] |- |{{flagicon|Northern_Cyprus}} |[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] |[[National Library of Northern Cyprus]] (''Milli Kütüphane'') |[[نیکوسیا]] |align="right"|[http://mkutup.mebnet.net/] |- |{{flagicon|Republic of China}} |[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]] |Bureau of International Exchange of Publications (also known as the [[National Central Library]], 國家圖書館) |[[تائپے]] |align="right"|[http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513163836/http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5 |date=2013-05-13 }} |} == ریاستی کت‏ب خانے == A state library is established by a [[وفاقی ریاست|state]] to serve as the preeminent repository of information for that region. === [[آسٹریلیا]] === * ''[[ACT Heritage Library]]'' * ''[[Northern Territory Library]]'' * [[State Library of New South Wales]] * [[State Library of Queensland]] * [[State Library of South Australia]] * [[State Library of Tasmania]] * [[State Library of Victoria]] * [[State Library of Western Australia]] === [[جرمنی]] === {{Main|State libraries of Germany}} * [[Bavarian State Library]], [[میونخ]] * [[Central and Regional Library of Berlin]], [[برلن]] * [[Göttingen State and University Library]], [[Göttingen]] * [[Hessian State Library]], [[Wiesbaden]] * [[Saxon State Library]], [[ڈریسڈن]] * [[Württemberg State Library]], [[شٹوٹگارٹ]] === [[بھارت]] === * [[Asafia State Library]] * [[North Bengal State Library]] * [[State Central Library, Kerala]] === [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] === {{Main|List of U.S. state libraries and archives}} == ہور ویکھو == * [[کتب خانےآں د‏‏ی لسٹ]] * [[List of libraries by country]] * [[قومی دستاویزات مراکز د‏‏ی لسٹ]] * [[Staatsbibliothek]] * [[The European Library]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * {{cite web| url=http://www.ifla.org/national-libraries| title=National Libraries Section| publisher=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)| accessdate=2014-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023011/https://www.ifla.org/national-libraries%20| archivedate=2018-12-26| url-status=live}} * {{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218060204/http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm | title=National Libraries of the World: Address List| publisher= International Federation of Library Associations and Institutions| url=http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm |archivedate=2008-12-18}} Note: the IFLA now links to the Wikipedia list above (partly edited by IFLA members) instead of maintaining its own list, see also the [http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf Annual Report 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034655/http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf |date=2015-09-24 }} of the National Libraries Section. * {{cite web | url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/access-to-knowledge/libraries/ | title=UNESCO Libraries portal | publisher=[[یونیسکو]] | accessdate=2014-02-01}} [[گٹھ:تنظیماں د‏‏ی فہارست]] [[گٹھ:قومی کت‏ب خانے]] [[گٹھ:کتب خانےآں د‏‏ی فہارست]] b1nea87prr7f9g18u4virzt0khnhn6t 0 91087 707895 674512 2026-06-18T02:21:24Z Jmabel 14441 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Newport Beach 2013 c Photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Newport Beach 2013 c Photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 707895 wikitext text/x-wiki jیہ '''لسٹ کیلیفورنیا دے وڈے شہر بلحاظ آبادی''' (List of largest California cities by population) ا‏‏ے۔ {| class="wikitable sortable" |- !درجہ!!شہر!!آبادی!!کاؤنٹی!!تصویر!!تفصیل |- |1 |[[لاس اینجلس]] |3,928,864 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:LA Skyline Mountains2.jpg|250px]] | <ref>Los Angeles is one of the [[عالمی شہر|Global city]] of media, business, and [[بین الاقوامی تجارت|International trade]]. It is the second most-populous city in the United States. It is also the home to renowned institutions covering a broad range of educational and professional fields, and it is one of the most substantial economic engines of the United States. Los Angeles (and its [[ہالی وڈ|Hollywood]] district) lead the world in producing entertainment such as [[فلم|Film]], [[ٹیلی ویژن|Television]], and [[music industry|recorded music]].</ref> |- |2 |[[سان ڈیگو]] |1,381,069 | [[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Panorama de San Diego.jpg|250px]] | <ref>San Diego sits in the extreme south of California on the border with [[میکسیکو|Mexico]]. The city has miles of beaches and a number of U.S. [[امریکی مسلح افواج|United States Armed Forces]] facilities as well as the [[San Ysidro Port of Entry|world's busiest land border crossing]]. It is known as "the birthplace of California" since it was the first European landfall and the first European settlement in present-day California. Although it is a large city, San Diego doesn't encompass headquarters of very many large corporations. Instead the city's economy largely relies on US defense and military-related industries, tourism, and some international trade. It is home to a number of institutions of higher learning, including the [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، سان ڈیاگو|University of California, San Diego]], the [[University of San Diego]], [[San Diego State University]], NewSchool of Architecture + Design, and [[Point Loma Nazarene University]].</ref> |- |3 |[[سان ہوزے، کیلیفورنیا]] |1,015,785 |[[ساندا کلارا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:USA-San Jose-Downtown-1.jpg|250px]] | <ref>San Jose was founded on November 29, 1777, as one of the first towns in the [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا]] of [[Alta California|Nueva California]], which later became [[Alta California]].</ref><ref>{{cite web| title=The First City| url=http://www.californiahistory.net/text_only/4_3_1.htm| work=California History Online| date=| accessdate=2008-03-15 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080218051828/http://www.californiahistory.net/text_only/4_3_1.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-02-18}}</ref><ref>The town of San Jose served 1849–1851 as the first state capital, when California gained statehood in 1850.</ref><ref>{{cite web|title=California Admission Day – September 9, 1850|url=http://www.parks.ca.gov/?page_id=23856|publisher=[[California State Parks]]|year=2007|accessdate=2008-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107044239/http://www.parks.ca.gov/?page_id=23856|archivedate=2019-01-07|url-status=live}}</ref><ref>After more than 150 years as an agricultural center, San Jose grew due to demand for housing from soldiers returning from [[دوسری جنگ عظیم|World War II]], as well as the city's aggressive expansion policy during the 1950s and 1960s as it annexed large portions of land area which helped increase its population. By the 1990s, San Jose's location within the then-booming local technology industry earned the city the nickname ''Capital of Silicon Valley'', and it hosts several prominent technology companies including [[ایڈُبی|Adobe Systems]] and [[Cisco Systems]]. San Jose is home to the [[National Hockey League]]'s [[San Jose Sharks]] in addition to [[Major League Soccer]]'s [[San Jose Earthquakes]], as well as [[San Jose State University]].</ref> |- |4 |[[سان فرانسسکو]] |852,469 | [[سان فرانسسکو]] | [[فائل:Alamo Sq Painted Ladies 1 1024x768 scaled cropp.jpg|250px]] | <ref>San Francisco is a popular international tourist destination renowned for its beauty, cosmopolitan flair, steep rolling hills, and eclectic mix of [[Victorian architecture|Victorian]] and [[modern architecture]]. The city is surrounded by water on three sides and has many famous landmarks, such as the [[گولڈن گیٹ برج|Golden Gate Bridge]], [[Alcatraz Island]], [[Palace of Fine Arts]], the [[San Francisco cable car system|cable cars]] and [[ٹرام وے|Tram]], [[Coit Tower]], and [[Chinatown, San Francisco|Chinatown]]. The city is well known for its left-wing politics and its diverse population, including large and long-established [[Asian American]] and [[ایل جی بی ٹی|LGBT]] communities. It is the most densely populated major city in California and is the second most densely populated major city in the United States, only after [[نیویارک شہر|New York City]]. It is also the only consolidated city-county in the state of California. San Francisco is also home to the largest social media, technology, and Bio Tech industries in the world. The City is also ranked the most expensive city in the United States and stands third in the world.</ref> |- |5 |[[فرنسو، کیلیفورنیا]] |515,986 |[[فرنسو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Fresno skyline.jpg|250px]] | <ref>Fresno is at the heart of the [[San Joaquin Valley]], a leading agricultural area of the United States and the world. Fresno is the closest major city to [[Yosemite National Park]] and [[Sequoia National Park]]. Fresno is the largest inland city in California. It is the home of [[California State University, Fresno]]. Fresno is also noted for its large [[Hmong people|Hmong]] and [[Armenian-American]] communities.</ref> |- |6 |[[سکرامنٹو، کیلی فورنیا]] |485,199 |[[سکرامنٹو کاؤنٹی، کیلی فورنیا]] |[[فائل:Sacramento Skyline (2).jpg|250px]] | <ref>Sacramento has been the state capital of California since 1854. Once the state's second largest city, Sacramento was a major distribution center during the [[California Gold Rush]] and was the western terminus of the [[Pony Express]]. The [[دریائے امیریکن|American River]], where gold was first discovered in California in the middle of the 19th century, flows through the city. In the market boom between 2003 and 2008, the population of the metropolitan area reached close to 2.5 million people as suburbs such as [[روزویل، کیلیفورنیا|Roseville, California]], [[لنکن، کیلیفورنیا|Lincoln, California]], and [[ایلک گروو، کیلیفورنیا|Elk Grove, California]] grew, making the Sacramento region the largest region in the California's [[Central Valley (California)|Central Valley]]. According to the 2010 census, Sacramento is the nineteenth most-populous metropolitan area in the United States. Sacramento is home to the National Basketball Association's [[Sacramento Kings]]. [[California State University, Sacramento]] is situated in the city.</ref> |- |7 |[[لانگ بیچ، کیلیفورنیا]] |473,577 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:LongBeachskyline.jpg|250px]] | <ref>Long Beach is a coastal city in the [[لاس اینجلس عظمی علاقہ|Greater Los Angeles Area]] metropolitan area. Long Beach partially borders the city of Los Angeles to its west and is home to the [[Grand Prix of Long Beach]] and the {{RMS|Queen Mary}}, which is docked in [[Long Beach Harbor]]. The [[Port of Long Beach]] is one of the world's largest shipping ports. The city also has a large oil industry; oil is found both underground and offshore. Manufacturers include aircraft, automobile parts, electronic and audiovisual equipment. It is also home to the headquarters for corporations such as Epson America, Molina Healthcare, and Scan Health Care. Long Beach has grown with the development of high-technology and aerospace industries in the area. The California State University system headquarters are in Long Beach, as is the second largest campus of the 23-school system, [[California State University, Long Beach]].</ref> |- |8 |[[اوکلینڈ، کیلیفورنیا]] |413,775 |[[الامیدا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:OaklandnightskylineandLakeMerritt.jpg|250px]] | <ref>Oakland is a major [[ریاستہائے متحدہ دا مغربی ساحل|West Coast of the United States]] port and is home to several major corporations, including [[Kaiser Permanente]] and [[Clorox]], as well as being the corporate headquarters for nationwide businesses like [[Dreyer's]] and [[Cost Plus World Markets]]. Attractions include [[جیک لندن اسکوائر|Jack London Square]], the [[Oakland Museum of California]], the [[Chabot Space and Science Center]], [[Lake Merritt]], the [[East Bay Regional Park District]] ridge line parks and preserves, and [[Chinatown, Oakland|Chinatown]]. Oakland is also the home city of three of the Bay Area's major league sports teams—Major League Baseball's [[Oakland Athletics|Oakland A's]], the [[Oakland Raiders]] of the [[National Football League]], and the [[National Basketball Association|National Basketball Association's]] [[Golden State Warriors]], with the first two teams playing their home games as [[O.co Coliseum]], while the Warriors play their home games at [[Oracle Arena]].</ref> |- |9 |[[بیکرزفیلڈ، کیلیفورنیا]] |368,759 |[[کیرن کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:2008-0621-Bakersfield-pan.JPG|250px]] | <ref>Bakersfield sits at the southern end of the [[San Joaquin Valley]], an especially [[پٹرولیم|Petroleum]]-rich area of California. Bakersfield is known for its musical achievements such as its own [[country music|country]] genre called the "[[Bakersfield sound]]". Bakersfield is also in close proximity with the [[Sequoia National Forest]].</ref> |- |10 |[[اناہیم، کیلیفورنیا]] |346,997 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Disneylandcastle.jpg|250px]] | <ref>Anaheim is the most populous city in Orange County and second largest in terms of land area; it is known for its theme parks (including [[ڈزنی لینڈ|Disneyland]]), sports teams, and convention center.</ref> |- |11 |[[ساندا انا، کیلیفورنیا]] |334,909 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:SCM Skyline.jpg|250px]] | <ref>Santa Ana is the county seat of Orange County and home to the famous [[Bowers Museum]], and [[Discovery Science Center]].</ref> |- |12 ||[[رورسائیڈ، کیلیفورنیا|رورسائیڈ]] |319,504 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Descending Mt. Rubidoux.jpg|250px]] | <ref>Riverside is the most populous city of Southern California's [[انلینڈ ایمپائر|Inland Empire]] region. Riverside is the birthplace of California's citrus industry and home to the [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، رورسائیڈ|University of California, Riverside]] (UCR). Its downtown is home to the [[The Mission Inn Hotel & Spa|Mission Inn]], one of two historic landmark hotels in California. The Mission Inn Festival of Lights is said to be the third largest Christmas lights display in the nation.</ref> |- |13 |[[سٹاکٹن، کیلیفورنیا|سٹاکٹن]] |302,389 |[[سان جوکن کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Downtown Stockton California.jpg|250px]] | <ref>Stockton is at the heart of the [[Sacramento–San Joaquin River Delta]] and is sometimes considered the divider between the [[سکرامنٹو ویلی|Sacramento Valley]] and the [[San Joaquin Valley]]. For much of the later 19th century, starting with the [[California Gold Rush|Gold Rush]], Stockton was one of the largest cities in the state, for a while the third largest city. With a sea port on the [[دریائے سان جوکن|San Joaquin River]], it was an important agricultural and shipping center, roles which it continues to fulfill. Stockton is the home of the [[University of the Pacific (United States)|University of the Pacific]].</ref> |- |14 |[[چولا وسٹا، کیلیفورنیا|چولا وسٹا]] |260,988 |[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:ChulaVista Bayfront.jpg|250px]] | <ref>A [[South Bay, San Diego|South Bay]] suburban city of San Diego, Chula Vista is just {{Convert|7|mi|0}} from the [[میکسیکو|Mexico]] border. It is one of the most economically and culturally diverse cities in [[Southern California]]. It is the second largest city in California not near a river (San Francisco is the first).</ref> |- |15 |[[اروین، کیلیفورنیا|اروین]] |248,531 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Downtown Irvine overhead.jpg|250px]] |<ref>Irvine is a [[planned city]], mainly developed by the [[Irvine Company]] since the 1960s. Irvine is home to the [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، اروین|University of California, Irvine]] (UCI) and to a number of corporations, particularly in the technology sector. It is regarded for its good schools, jobs and housing by CNNMoney.com, for low crime by the [[ایف بی آئی|Federal Bureau of Investigation]], and the Census Bureau ranks Irvine highly in median income.</ref> |- |16 |[[فریمونٹ، کیلیفورنیا]] |228,758 |[[الامیدا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Mission-Peak-2006.jpg|250px]] |<ref>Fremont was created as a single city in 1956, from the unification of several unincorporated communities that had historically been small but grew rapidly in the years after [[دوسری جنگ عظیم|World War II]]. It is located in the [[خلیج سان فرانسسکو علاقہ|San Francisco Bay Area]] just north of San Jose/Silicon Valley in the East Bay.</ref> |- |17 |[[سان برنارڈینو، کیلیفورنیا]] |215,213 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Sb 2004 dt snowskyline 003a.jpg|250px]] |<ref>San Bernardino is the second largest city in the [[انلینڈ ایمپائر|Inland Empire]] metropolitan area of California, and the county seat of [[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا|San Bernardino County, California]], the largest county in geographic area in the 48 contiguous states. San Bernardino is home to [[California State University, San Bernardino]] (CSUSB) and a number of corporations in addition to the [[سان برنارڈینو انٹرنیشنل ہوائی اڈا|San Bernardino International Airport]]. San Bernardino is the gateway to the [[San Bernardino Mountains]], including its ski resorts and numerous lakes.</ref> |- |18 |[[موڈیسٹو، کیلیفورنیا|موڈیسٹو]] |209,286 |[[سٹانیسلاوس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Modesto Arch.JPG|250px]] | <ref>Modesto is in the center of the [[Central Valley (California)|Central Valley]] east of San Francisco and south of the capital Sacramento. The city is surrounded by fertile [[Arable land|farmland]]. Its population is growing fast due to affordable housing in the area and is quickly becoming a bedroom community for commuters to Sacramento, Fresno, and the [[خلیج سان فرانسسکو علاقہ|San Francisco Bay Area]].</ref> |- |19 |[[اوکسنارڈ، کیلیفورنیا|اوکسنارڈ]] |205,437 |[[وینٹورا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Oxnard Skyline.JPG|250px]] | <ref>Oxnard is one of only a handful of cities in the state that is the largest in its county, but not the [[کاؤنٹی نشست|County seat]]. It is an important agricultural center, with its distinction as the strawberry and lima bean capital of California. Oxnard has a scenic, relatively uncrowded coastline.</ref> |- |20 |[[فونٹانا، کیلیفورنیا]] |204,950 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Fontana California Overview.JPG|250px]] | <ref>Founded in 1913, Fontana remained rural until a [[Kaiser Steel]] mill was built during [[دوسری جنگ عظیم|World War II]]. The city is now a regional hub of the trucking industry, and home of the [[California Speedway]].</ref> |- |21 |[[مورینو ویلی، کیلیفورنیا|مورینو ویلی]] |202,976 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Moreno Valley-Ironwood view.jpg|250px]] | <ref>Incorporated in 1984, Moreno Valley lies {{Convert|65|mi}} east of downtown Los Angeles, just north of [[Lake Perris]]. The city is home to the [[مارچ ایئرریزرو بیس|March Air Reserve Base]].</ref> |- |22 |[[ہنٹنگٹن بیچ، کیلیفورنیا|ہنٹنگٹن بیچ]] |200,809 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Huntington Harbor CA Aerial photo Don Ramey Logan.jpg|250px]] |<ref>This Orange County coastal city is best known for its {{Convert|8.5|mi|adj=on}} beach. Huntington Beach is often referred to as "Surf City" due to its long association with the sport of [[موج رانی|Surfing]].</ref> |- |23 |[[گلنڈیل، کیلیفورنیا|گلنڈیل]] |200,167 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Glendale California From Forest Lawn.jpg|250px]] | <ref>Glendale is the focal point of the [[Verdugo Mountains]] subregion and is home to a large [[Armenian-American]] community.</ref> |- |24 |[[ساندا کلاریندا، کیلیفورنیا|ساندا کلاریندا]] |181,557 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:2000 0820 TowncenterDrive2.jpg|200px]] |<ref>[[Six Flags Magic Mountain]] is just outside Santa Clarita. The city was incorporated in 1987 as the union of several previously existing communities, including [[Canyon Country, Santa Clarita, California|Canyon Country]], [[Newhall, Santa Clarita, California|Newhall]], [[Saugus, Santa Clarita, California|Saugus]], and [[Valencia, California|Valencia]].</ref> |- |25 |[[گارڈن گروو، کیلیفورنیا|گارڈن گروو]] |175,078 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Crystal Cathedral with Spire.jpg|200px]] | <ref>Garden Grove is home to the second-largest [[Vietnamese American]] community, as well as the [[Crystal Cathedral]].</ref> |- |26 |[[اوشنسائیڈ، کیلیفورنیا|اوشنسائیڈ]] |174,558 |[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Oceanside Beach Panorama.jpg|250px]] |<ref>The largest city in San Diego's North County, Oceanside is home to the longest wooden pier on the West Coast and is directly south of [[Camp Pendleton]], the busiest military base in the United States.</ref> |- |27 |[[رانچو کوکامونگا، کیلیفورنیا|رانچو کوکامونگا]] |174,305 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Victoria Gardens American Apparel.JPG|250px]] |<ref>Rancho Cucamonga was incorporated in 1977, as a result of a vote among the residents of the [[انانکارپوریٹڈ علاقہ|Unincorporated area]] communities of [[Alta Loma, Rancho Cucamonga, California|Alta Loma]], [[رانچو کوکامونگا، کیلیفورنیا|Rancho Cucamonga, California]], and [[Etiwanda, Rancho Cucamonga, California|Etiwanda]].</ref><ref>{{cite web| title=Getting the masses in the mood| url=http://articles.latimes.com/2006/nov/25/business/fi-shop25/2| author=Roger Vincent and Adrian G. Uribarri| date=November 25, 2006| publisher=[[Los Angeles Times]]| accessdate=2011-10-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107044242/http://articles.latimes.com/2006/nov/25/business/fi-shop25/2| archivedate=2019-01-07| url-status=live}}</ref><ref>The city was ranked #42 in [[Money (magazine)|'Money]]'s'' "Best Places to Live in America 2006".</ref><ref>{{cite news | url=http://money.cnn.com/magazines/moneymag/bplive/2006/snapshots/PL0659451.html | work=CNN | title=MONEY Magazine: Best places to live 2006: Rancho Cucamonga, CA snapshot | accessdate=2011-12-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107044243/https://money.cnn.com/magazines/moneymag/bplive/2006/snapshots/PL0659451.html%20 | archivedate=2019-01-07 | url-status=live}}</ref> |- |28 |[[ساندا روزا، کیلیفورنیا|ساندا روزا]] |174,170 |[[سونوما کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Old Courthouse Square, Downtown Santa Rosa (Smaller Version).jpg|200px]] |<ref>Santa Rosa is the largest city in California's [[Wine Country (California)|Wine Country]] and the Redwood Empire . The county seat of Sonoma County since 1854, it grew as a center of agriculture, shipping, and industry. It is today still an important local center of business and tourism. The city actually suffered the most destruction of the [[1906 San Francisco earthquake]], which destroyed Santa Rosa's entire downtown. Notable residents have included famed horticulturalist [[Luther Burbank]] and ''[[Peanuts]]'' cartoonist [[Charles M. Schulz]].</ref> |- |29 |[[اونٹاریو، کیلیفورنیا|اونٹاریو]] |169,089 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Ontario City Library05apr2006.jpg|200px]] |<ref>Ontario is the third principal city of the [[انلینڈ ایمپائر|Inland Empire]] area of California, home to [[اونٹاریو انٹرنیشنل ہوائی اڈا|Ontario International Airport]] and the region's largest shopping mall, [[Ontario Mills]].</ref> |- |30 |[[ایلک گروو، کیلیفورنیا|ایلک گروو]] |163,553 |[[سکرامنٹو کاؤنٹی، کیلی فورنیا]] |[[فائل:Sunset Laguna Blvd.jpg|200px]] |<ref>Elk Grove was a sleepy suburb of Sacramento until the housing boom of the 1990s and 2000s. Between the decades, the population has nearly tripled from around 50,000 to more than 150,000 inhabitants. The population has grown so much that Elk Grove has surpassed all of the other suburbs in size and inhabitants. The city was rated the fastest growing city in the United States in 2006. About {{Convert|15|mi|km}} from downtown Sacramento, Elk Grove has emerged as a popular place for young families to live and commute to the job centers of the area.</ref> |- |31 |[[کورونا، کیلیفورنیا|کورونا]] |161,486 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:CoronaCA.jpg|200px]] | <ref>Corona is one of the cities farthest west in the [[انلینڈ ایمپائر|Inland Empire]] of Southern California. It is known as the "Circle City" due to Grand Boulevard's {{Convert|3|mi|km|adj=on|0}} circular layout. It is one of the greatest residential cities in the Inland Empire, but also has a large industrial portion on the northern half. It is the headquarters of companies such as [[Fender Musical Instruments Corporation]], [[Hansen Natural Corporation]], [[Actavis|Watson Pharmaceuticals]], and West Coast Customs (featured on [[ایم ٹی وی|MTV]]'s ''[[Pimp My Ride]]'').</ref> |- |32 |[[لنکاسٹر، کیلیفورنیا|لنکاسٹر]] |161,043 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Sunset over Lancaster CA.jpg|200px]] | <ref>Lancaster started as a stop on the [[یونین پیسیفک|Union Pacific Railroad]], and has grown into the fifth largest city in Los Angeles County. It began as a small farming community, and has since acquired a large and prosperous technology-driven sub-culture. Located in "Aerospace Valley", it has always been on the cutting edge of technology, and is now aiming to become the nation's first net-zero city.</ref> |- |33 |[[پامڈیل، کیلیفورنیا|پامڈیل]] |158,279 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Palmdale and Mountains.jpg|200px]] | <ref>Commonly referred to as the "Aerospace Capital of America", Palmdale is the birthplace of the [[خلائی شٹل|Space Shuttle]], [[X-15]], [[بی-2 سپرٹ|Northrop Grumman B-2 Spirit]], [[F-117 Nighthawk]], [[ایف-35 لائیٹننگ|Lockheed Martin F-35 Lightning II]], [[SR-71 Blackbird]], [[Lockheed L-1011|Lockheed L-1011 Tristar]], and many other aircraft that have been used in the [[امریکی فضائیہ|United States Air Force]], [[ناسا|NASA]] and air forces and airlines around the world. It is the sixth largest city in Los Angeles County and one of the fastest growing cities in the United States.</ref> |- |34 |[[سالیناس، کیلیفورنیا|سالیناس]] |156,677 |[[مونٹیری کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Downtown Salinas.jpg|200px]] | <ref>Salinas is an agricultural center and the hometown of famed writer and [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|List of Nobel laureates]] [[جان اسٹینبک|John Steinbeck]].</ref> |- |35 |[[ہیورڈ، کیلیفورنیا|ہیورڈ]] |154,612 |[[الامیدا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:HaywardCityHall.jpg|200px]] | <ref>Hayward was an historic salt and agricultural processing center. Sea salt brand produced in Hayward were Oliver Brothers and Leslie Salt. In food processing, Hunt Brothers' Cannery (later Hunt-Wesson Foods) produced canned and bottled tomato products, as well as canned peaches, apricots, and fruit cocktail. Since 1957 it has been the home of [[California State University, East Bay]].</ref> |- |36 |[[پومونا، کیلیفورنیا|پومونا]] |153,350 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Pomona..cityhall.jpg|200px]] | <ref>Pomona is located between the [[انلینڈ ایمپائر|Inland Empire]] and the [[San Gabriel Valley]]. The city is home of the [[Fairplex]], which hosts the [[Los Angeles County Fair]], the largest county fair in the United States, among others. It is home to the second largest polytechnic university in the United States, [[California State Polytechnic University, Pomona]].</ref> |- |37 |[[ایسکونڈیڈو، کیلیفورنیا|ایسکونڈیڈو]] |150,243 |[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Grand01.jpg|200px]] |<ref>Situated in San Diego's North County region, Escondido is home to the [[San Diego Zoo Safari Park]].</ref> |- |38 |[[سنیویل، کیلیفورنیا|سنیویل]] |149,980 |[[ساندا کلارا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Murphystreetsunnyvale.jpg|200px]] |<ref>Part of the Silicon Valley, Sunnyvale is home to several large tech company headquarters such as AMD , [[یاہو!|Yahoo!]], and [[Palm, Inc.]]</ref> |- |39 |[[ٹورنس، کیلیفورنیا|ٹورنس]] |148,495 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Torrance skyline.jpg|200px]] |<ref>Torrance, {{Convert|21|sqmi|km2}}, is situated {{Convert|11|mi|km}} south of [[لاس اینجلس انٹرنیشنل ہوائی اڈا|Los Angeles International Airport]] (LAX), {{Convert|8|mi|0}} north of the [[Port of Los Angeles]], {{Convert|30|mi|km}} west of [[ڈزنی لینڈ|Disneyland]] and bounded by the [[بحر الکاہل|Pacific Ocean]] on the west with {{Convert|1.5|mi|km}} of beach. Incorporated in 1921, it is the eighth largest city in [[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا|Los Angeles County, California]]. Torrance averages {{Convert|12.55|in}} of rainfall per year.</ref><ref>http://www.ci.torrance.ca.us/889.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207194855/http://www.ci.torrance.ca.us/889.htm |date=2009-02-07 }} City of Torrance website, About Torrance</ref> |- |40 |[[پاساڈینا، کیلیفورنیا|پاساڈینا]] |140,881 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Pasadena City Hall 2.JPG|200px]] | <ref>Pasadena is famous for hosting the annual [[Tournament of Roses Parade]] and the [[Rose Bowl Game|Rose Bowl football game]]. The city is home to many scientific and cultural institutions such as [[ناسا|NASA]]'s [[Jet Propulsion Laboratory]], the [[آرٹ سینٹر کالج آف ڈیزائن]], and the [[کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|California Institute of Technology]].</ref> |- |41 |[[اورنج، کیلیفورنیا|اورنج]] |139,812 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Former ATSF Station in Orange CA 7-14-04.jpg|200px]] | <ref>Unusual for cities in Orange County, Orange preserved many of its homes that were built prior to the 1960s, now located in the city's [[Old Towne, Orange Historic District|Old Towne District]], whereas many other cities in the region demolished such houses in the 1960s. Orange is the home of [[Chapman University]].</ref> |- |42 |[[فلرٹن، کیلیفورنیا]] |139,677 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Fullerton city hall.jpg|200px]] | <ref>Historically, Fullerton was a center of agriculture, petroleum extraction, transportation, and manufacturing. It is home to several educational institutions, notably the [[California State University, Fullerton]] and [[فلرٹن کالج|Fullerton College]].</ref> |- |43 |[[تھاوزنڈ اوکس، کیلیفورنیا|تھاوزنڈ اوکس]] |129,342 |[[وینٹورا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Conejo Grade in Thousand Oaks.jpg|200px]] | <ref>Named after the many oak trees that grace the area, Thousand Oaks is the largest city in the [[Conejo Valley]] area.</ref> |- |44 |[[ویسالیا، کیلیفورنیا|ویسالیا]] |129,281 |[[ٹولیری کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Visalia Acequia Ave..JPG|200px]] |<ref>Visalia is the oldest city between Stockton and Los Angeles.</ref> |- |45 |[[روزویل، کیلیفورنیا]] |128,615 |[[پلیسر کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Roseville - City Civic Center.jpg|200px]] | <ref>Roseville is a suburb of Sacramento. It is very family oriented with many parks, bike trails, water parks etc., and in 2006 Roseville was named the healthiest city in America. Roseville is known for its high-end shopping including the Fountains, the Galleria (one of the biggest malls in northern California), and more.</ref> |- |46 |[[کونکورڈ، کیلیفورنیا]] |127,522 |[[کونٹرا کوسٹا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Don Francisco Galindo House (Concord, CA).JPG|200px]] | <ref>Concord is a major regional suburban [[East Bay (San Francisco Bay Area)|East Bay]] center within the San Francisco Bay Area. The former [[Concord Naval Weapons Station]] was located to the north of the city.</ref> |- |47 |[[سیمی ویلی، کیلیفورنیا|سیمی ویلی]] |126,871 |[[وینٹورا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Simi Valley surroundings.jpg|200px]] | <ref>Simi Valley is a [[bedroom community]] located in a [[سیمی ویلی، کیلیفورنیا]]. It is the site of the [[Ronald Reagan Presidential Library]].</ref> |- |48 |[[ساندا کلارا، کیلیفورنیا|ساندا کلارا]] |122,192 |[[ساندا کلارا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Santaclaraconventioncenter.jpg|200px]] | <ref>Santa Clara is located in the center of [[سیلیکون ویلی|Silicon Valley]] and is home to the headquarters of [[Intel]], [[Applied Materials]], [[Sun Microsystems]], [[NVIDIA]], [[Agilent Technologies]], and many other high-tech companies. It also is home to one of the largest theme parks in northern California, [[California's Great America]].</ref> |- |49 |[[وکٹرویل، کیلیفورنیا|وکٹرویل]] |121,901 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Victor Valley College.jpg|200px]] | <ref>Victorville is located in the [[Victor Valley, California|Victor Valley]], at the southwestern edge of the [[صحرائے موجاو|Mojave Desert]]. It is the site of the [[سدرن کیلیفورنیا لاجسٹکس ہوائی اڈا|Southern California Logistics Airport]], formerly [[جارج ایئرفورس بیس|George Air Force Base]] before it was converted to civilian use.</ref> |- |50 |[[والیو، کیلیفورنیا|والیو]] |120,228 |[[سولونو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Vallejo Ferry Terminal.jpg|200px]] |<ref>Vallejo was home of the [[Mare Island Naval Shipyard]], one of the most important naval shipyards in the country, from the 1850s until its closure in the 1990s. It was very briefly the capital of California in 1852. It is the largest city in Solano County, and the home of [[Six Flags Discovery Kingdom]].</ref> |- |51 |[[برکلے، کیلیفورنیا|برکلے]] |118,853 |[[الامیدا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Berkeleyfromclaremont800x600.jpg|200px]] | <ref>Noted as one of the most [[Modern liberalism in the United States|politically liberal]] in the nation, the city is home to the [[یونیورسٹی کیلیفورنیا، برکلی|University of California, Berkeley]], the oldest of the [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا|University of California]] system.</ref> |- |52 |[[ایل مونٹی، کیلیفورنیا|ایل مونٹی]] |116,631 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Friendly El Monte.jpg|200px]] | <ref>El Monte lies in the [[San Gabriel Valley]] region and was formerly a crossroad along the [[Old Spanish Trail (trade route)|Old Spanish Trail]]. It is home to [[Penske Motor Group]], one of the largest car dealerships in the world.</ref> |- |53 |[[ڈاونی، کیلیفورنیا|ڈاونی]] |114,172 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Downey City Hall.jpg|200px]] | <ref>Located southeast of downtown Los Angeles, Downey is the birthplace of the [[Apollo program|Apollo space program]] and the site of the [[Oldest McDonald's restaurant|oldest surviving McDonald's restaurant]].</ref> |- |54 |[[کوسٹا میسا، کیلیفورنیا|کوسٹا میسا]] |112,784 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:OC-Performing-Arts-Center.jpg|200px]] | <ref>Since its incorporation in 1953, Costa Mesa has grown from a semi-rural farming community to a primarily suburban city with an economy based on retail, commerce, and light manufacturing.</ref> |- |55 |[[کارلزبیڈ، کیلیفورنیا|کارلزبیڈ]] |112,299 |[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Calsbad-late-night.jpg|200px]] | <ref>Carlsbad is an affluent, coastal resort city in the [[North County (San Diego area)|North San Diego County]] region. The city is mainly known for shopping, tourism, a booming high-tech industry, and resort living.</ref> |- |56 |[[انگلووڈ، کیلیفورنیا]] |111,905 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:2008-0914-RandysDonuts.jpg|200px]] |<ref>Located southwest of downtown Los Angeles, Inglewood is home of the landmark [[Randy's Donuts]] and [[The Forum (Inglewood)|The Forum]] arena.</ref> |- |57 |[[فیئرفیلڈ، کیلیفورنیا]] |111,125 |[[سولونو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Solanocountygovoffice.jpg|200px]] |<ref>Fairfield is the county seat of Solano County, but not the largest city in the county, which is [[والیو، کیلیفورنیا|Vallejo, California]]. It is the home of [[Travis Air Force Base]] and the [[Jelly Belly]] jelly bean factory.</ref> |- |58 |[[وینٹورا، کیلیفورنیا|وینٹورا]] |109,484 |[[وینٹورا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Mission San Buenaventura.jpg|200px]] | <ref>Ventura, officially the City of San Buenaventura, is the county seat of Ventura County. Ventura Harbor is home to the headquarters of [[Channel Islands National Park]], and boats to the [[Channel Islands of California|Channel Islands]] depart from there daily.</ref> |- |59 |[[ٹیمیکولا، کیلیفورنیا|ٹیمیکولا]] |109,428 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Old Town Temecula.jpg|200px]] | <ref>Forming the southwestern anchor of the Inland Empire region, Temecula is the heart of the [[Temecula Valley AVA|Temecula Valley wine region]].</ref> |- |60 |[[آنتیوچ، کیلیفورنیا|آنتیوچ]] |108,930 |[[کونٹرا کوسٹا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Elcampanilthratre.jpg|200px]] | <ref>Located along the [[Sacramento–San Joaquin River Delta]] and known as "The Gateway to the Delta", Antioch is a suburb of San Francisco, Oakland, and the rest of the San Francisco Bay Area. The town has seen an enormous amount of growth in the last 30 years, as the population of the Bay Area continues to grow, and real estate prices force families to move towards the outskirts of the Bay Area. In fact, it is located close enough to the Sacramento Metropolitan area that it can be seen to serve as a suburb of both Sacramento and the Bay Area.</ref> |- |61 |[[رچمنڈ، کیلیفورنیا|رچمنڈ]] |108,565 |[[کونٹرا کوسٹا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Point Richmond, Richmond, California.jpg|200px]] | <ref>Richmond is located in western Contra Costa County along the eastern shores of [[San Francisco Bay]]. It has been called a company town based on its relationship with the [[شيفرون کارپوریشن|Chevron Corporation]], and it is the site of the [[Chevron Richmond Refinery]].</ref> |- |62 |[[ویسٹ کووینا، کیلیفورنیا|ویسٹ کووینا]] |108,455 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Wcovina.jpg|200px]] | <ref>West Covina is a mostly middle class suburb located east of downtown Los Angeles in the eastern [[San Gabriel Valley]].</ref> |- |63 |[[موریٹا، کیلیفورنیا|موریٹا]] |108,368 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Murrieta01.JPG|200px]] |<ref>Formerly just a small unincorporated town in the [[انلینڈ ایمپائر|Inland Empire]], Murrieta has become one of the fastest growing cities in the state. It is now largely a commuter town, with many of its residents commuting to jobs in San Diego County, Orange County, and the neighboring city of [[ٹیمیکولا، کیلیفورنیا|Temecula, California]].</ref> |- |64 |[[نورواک، کیلیفورنیا]] |107,096 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Norwalk Transit Bus and Bee.jpg|200px]] | <ref>Norwalk is located southeast of downtown Los Angeles. It is home to [[سریٹوس کالج|Cerritos College]].</ref> |- |65 |[[پائی سٹی، کیلیفورنیا]] |106,094 |[[سان ماتیو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Daly City.jpg|200px]] |<ref>San Francisco's southern neighbor, Daly City houses the famous [[Cow Palace]] (which many people mistakenly believe is in San Francisco), as well as the largest Filipino population outside of the [[فلپائن|Philippines]].</ref> |- |66 |[[بربینک، کیلیفورنیا]] |105,368 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:burbankeast.jpg|200px]] | <ref>Burbank is nicknamed the "Media Capital of the World"</ref><ref>{{cite web | url = http://www.usacitydirectories.com/travelamerica/index.php?entry=entry070420-130359 | title = Burbank, Ca. – Media Capital of the World | work = Travel America | date = 20 April 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107044246/http://www.usacitydirectories.com/travelamerica/index.php?entry=entry070420-130359%20 | archivedate = 2019-01-07 | access-date = 2016-05-17 | url-status = dead}}</ref><ref>for being the home of many media and entertainment production companies, including [[وارنر بردرز|Warner Bros.]], [[وارنر میوزک گروپ|Warner Music Group]], [[NBC Universal]], [[والٹ ڈزنی کمپنی|The Walt Disney Company]], [[امریکی نشریات‏‏ی ادارہ|American Broadcasting Company]], [[Cartoon Network Studios]], and [[نکلوڈین|Nickelodeon]].</ref> |- |67 |[[ساندا ماریا، کیلیفورنیا|ساندا ماریا]] |103,410 |[[ساندا باربرا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Foxen.jpg|200px]] | <ref>Santa Maria, the largest city in Santa Barbara County, is in the heart of the [[Santa Maria Valley AVA|Santa Maria Valley wine region]] and is known for their famous Santa Maria Style Barbecue. [[ایلن ہینکوک کالج|Allan Hancock College]], and [[St. Joseph High School (Santa Maria, California)|St. Joseph High School]] are in the city.</ref> |- |68 |[[ایل کاہون، کیلیفورنیا|ایل کاہون]] |103,091 |[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Cuyamacacollegesign.jpg|200px]] | <ref>El Cajon is located east of San Diego. Nestled in a valley surrounded by mountains, the city has acquired the nickname of "The Big Box".</ref><ref name="El Cajon city history">{{Cite web |title=El Cajon city history |url=http://www.ci.el-cajon.ca.us/about/history.html |access-date=2020-10-15 |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613005831/http://www.ci.el-cajon.ca.us/about/history.html |dead-url=yes }}</ref> |- |69 |[[سان ماتیو، کیلیفورنیا|سان ماتیو]] |102,893 |[[سان ماتیو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:MCB-san-mateo-aerial.jpg|200px]] | <ref>San Mateo is one of the larger suburbs on the [[San Francisco Peninsula]].</ref> |- |70 |[[ریالٹو، کیلیفورنیا|ریالٹو]] |102,741 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:1907 First Christian Church.jpg|200px]] | <ref>Rialto is home to four major regional [[distribution center]]s: [[Staples, Inc.]], which serves stores across the entire [[ریاستہائے متحدہ دا مغربی ساحل|West Coast of the United States]], [[Toys "R" Us]], [[FedEx]], and [[Target Corporation|Target]]</ref> |- |71 |[[کلوویس، کیلیفورنیا|کلوویس]] |102,189 |[[فرنسو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Pollasky Ave. Clovis.JPG|200px]] | <ref>Clovis is the second largest city in Fresno County. Lying at the foot of the [[Sierra Nevada (U.S.)|Sierra Nevada]] mountain range, which includes [[Yosemite National Park|Yosemite]], [[Kings Canyon National Park|Kings Canyon]], and [[Sequoia National Park|Sequoia]] national parks, Clovis has been known as the "Gateway to the Sierras".</ref> |- |72 |[[جوروہا ویلی، کیلیفورنیا|جوروہا ویلی]] |98,842 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | |<ref>Jurupa Valley was incorporated July 1, 2011.</ref> |- |73 |[[کامپٹن، کیلیفورنیا]] |98,597 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Compton martin luther king monument.jpg|200px]] |<ref>An inner suburb of Los Angeles, Compton is known for its large [[افریقی-امریکی|African Americans]] and [[Latino]] communities. The city is home to Richland Farms, one of the last urban farming communities in the Los Angeles metro area, and is also almost universally considered to be the birthplace of [[gangsta rap]].</ref> |- |74 |[[وسٹا، کیلیفورنیا|وسٹا]] |98,079 |[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:View of South Santa Fe.jpg|200px]] | <ref>Vista is located just {{Convert|7|mi|0}} inland from the Pacific Ocean in northern San Diego County. The city has more than 25 educational institutions, and a business park home to over 800 companies.</ref> |- |75 |[[مشن ویئہو، کیلیفورنیا|مشن ویئہو]] |97,209 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Snow at Lake Mission Viejo 005.jpg|200px]] | <ref>Located in southern Orange County in the [[Saddleback Valley]], Mission Viejo is considered one of the largest [[Planned community|master-planned communities]] ever built under a single project in the United States. The city is mainly residential, although there are a number of offices and businesses within its city limits.</ref> |- |76 |[[ساؤتھ گیٹ، کیلیفورنیا]] |96,312 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | | <ref>Located southeast of downtown Los Angeles, South Gate is part of the [[Gateway Cities]] region of Los Angeles County. In 1990, South Gate was one of ten U.S. communities to receive the [[All-America City Award]] from the [[National Civic League]].</ref><ref>{{Cite web |title=All-America City: Past Winners<!-- Bot generated title --> |url=http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html |access-date=2020-10-15 |archive-date=2002-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020626041251/http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html |dead-url=yes }}</ref> |- |77 |[[واکاویل، کیلیفورنیا|واکاویل]] |95,856 |[[سولونو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Aerial view of Vacaville, California.jpg|200px]] | <ref>Vacaville is located nearly halfway between Sacramento and San Francisco. It is home to several biotechnology/pharmaceutical facilities.</ref> |- |78 |[[کارسن، کیلیفورنیا|کارسن]] |93,271 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:HomeDepotCenter1.jpg|200px]] |<ref>Carson is a suburb in the [[South Bay, Los Angeles|South Bay]] region of [[لاس اینجلس عظمی علاقہ|Greater Los Angeles Area]]. It is home of [[California State University, Dominguez Hills]], and the StubHub Center sports complex, housing both of the [[Major League Soccer]] teams for [[لاس اینجلس|Los Angeles]], the [[Los Angeles Galaxy]] and [[Chivas USA]].</ref> |- |79 |[[ساندا مونیکا، کیلیفورنیا]] |92,987 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Santa Monica State Beach P4060277.jpg|200px]] | <ref>Santa Monica, a famed beachfront city surrounded on three sides by Los Angeles, is home to a mixture of affluent, single-family neighborhoods, renters, surfers, young professionals, and students. It is the site of the world-famous [[Santa Monica Pier]].</ref> |- |80 |[[سان مارکوس، کیلیفورنیا|سان مارکوس]] |92,929 |[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | | <ref>San Marcos is a suburb of San Diego and home of [[California State University, San Marcos]].</ref> |- |81 |[[ہیسپیریا، کیلیفورنیا|ہیسپیریا]] |92,749 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:HesperiaCA.JPG|200px]] | <ref>Hesperia is located in the [[High Desert (California)|High Desert]] region of the [[صحرائے موجاو|Mojave Desert]] {{Convert|15|mi}} north of San Bernardino.</ref> |- |82 |[[ویسٹ منسٹر، کیلیفورنیا|ویسٹ منسٹر]] |92,068 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Asian Garden Little Saigon.jpg|200px]] | <ref>Westminster is known for its [[Vietnamese American]] community, one of the largest in the United States.</ref> |- |83 |[[ریڈنگ، کیلیفورنیا|ریڈنگ]] |91,593 |[[شاستا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Sundialbridge1.png|200px]] |<ref>Located on the banks of the [[دریائے سکرامنٹو|Sacramento River]], Redding is the largest city in California north of Sacramento. It is the gateway to numerous recreation areas including [[Shasta Lake]], the [[Trinity Alps]], and [[Mount Shasta]]. It is also home to the [[Sundial Bridge at Turtle Bay]], the world's largest sundial.</ref> |- |84 |[[ساندا باربرا، کیلیفورنیا|ساندا باربرا]] |91,196 |[[ساندا باربرا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Santa Barbara mission CA1.jpg|200px]] |<ref>Santa Barbara is a popular tourist and resort coastal city, known for its downtown [[موری طرز تعمیر]]-Spanish style architecture, coastal weather, beautiful mountain backdrops, and numerous sandy beaches. The city's economy includes a large service sector, education, technology, health care, finance, agriculture, manufacturing, and local government.</ref> |- |85 |[[سان لیانڈرو، کیلیفورنیا|سان لیانڈرو]] |89,351 |[[الامیدا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:San Leandro Marina 07830.JPG|200px]] |<ref>Historically a town with dozens of huge cherry farms and a Spanish missionary ranch, San Leandro today is a rapidly growing city of worldwide industries and a suburb of Oakland.</ref> |- |86 |[[چیکو، کیلیفورنیا|چیکو]] |89,180 |[[بوٹ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Bidwell Mansion 2006 11 IMGP0863.JPG|200px]] |<ref>Chico is the retail hub of the mid-Sacramento Valley and is home to institutions such as [[Bidwell Park]], [[California State University Chico]], and [[Sierra Nevada Brewing Company]].</ref> |- |87 |[[ہاوتھرون، کیلیفورنیا]] |87,583 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Beach Boys Landmark.jpg|200px]] |<ref>Hawthorne is a suburb of Los Angeles. It was the home of Brian, Carl, and Dennis Wilson of the [[Beach Boys]]. Their boyhood home was demolished in the late 1980s during the construction of the [[Interstate 105 (California)|Century Freeway]], although it was honored by the dedication of the Beach Boys Historic Landmark (California Landmark 1041) in May 2005.</ref> |- |88 |[[ویڑیئر، کیلیفورنیا|ویڑیئر]] |87,318 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Southern Pacific Railroad Depot, Whittier.JPG|200px]] | <ref>Whittier is part of the [[Gateway Cities]] of Los Angeles County and is home to [[Whittier College]].</ref> |- |89 |[[نیوپورٹ بیچ، کیلیفورنیا|نیوپورٹ بیچ]] |87,266 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Newport Beach 2013 c Photo Don Ramey Logan.jpg|200px]] | <ref>Newport Beach is an affluent coastal city in Orange County, known for its beaches and surfing. Newport Harbor is the largest recreational boat harbor on the West Coast.</ref> |- |90 |[[لیورمور، کیلیفورنیا|لیورمور]] |86,870 |[[الامیدا کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | |<ref>Located on the eastern edge of San Francisco Bay Area, Livermore is home of [[Lawrence Livermore National Laboratory]] and the [[Centennial Light]]. It is the largest city in the [[Tri-Valley]] area.</ref> |- |91 |[[سٹریس ہائٹس، کیلیفورنیا|سٹریس ہائٹس]] |86,145 |[[سکرامنٹو کاؤنٹی، کیلی فورنیا]] |[[فائل:Sunrise Mall - inside.jpg|200px]] | <ref>Citrus Heights is a suburb located northeast of Sacramento.</ref> |- |92 |[[ٹریسی، کیلیفورنیا|ٹریسی]] |85,841 |[[سان جوکن کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:11th and Central Tracy California 14-May-2006.jpg|200px]] | <ref>Tracy is the second most populated city in San Joaquin County. The city experienced a growth spurt in the 1980s, becoming an exurb of the [[خلیج سان فرانسسکو علاقہ|San Francisco Bay Area]] as more people looked for a more affordable alternative to Bay Area home prices and a less hectic lifestyle.</ref> |- |93 |[[انڈیو، کیلیفورنیا|انڈیو]] |85,633 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Coachella 2013 Do Lab and Helix Poeticus.jpg|200px]] | <ref>Indio is located in the [[Coachella Valley]] region of the [[Sonoran Desert]], {{Convert|23|mi}} east of [[پام سپرنگز، کیلیفورنیا|Palm Springs, California]] and {{Convert|134|mi}} east of [[لاس اینجلس|Los Angeles]]. Indio and its surrounding communities are regarded as a major agricultural center for [[Southern California]] and is the home of the world-renowned [[Coachella Valley Music and Arts Festival]].</ref> |- |94 |[[الحمرا، کیلیفورنیا]] |85,569 |[[لاس اینجلس کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Alhambra, CA.jpg|200px]] | <ref>Alhambra is located in the western [[San Gabriel Valley]] region, east of downtown Los Angeles.</ref> |- |95 |[[مینیفی، کیلیفورنیا|مینیفی]] |85,182 |[[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | | <ref>Menifee is a relatively new city, incorporated in 2008, which includes the communities of Sun City, Quail Valley, Paloma Valley and portions of Romoland in southwestern Riverside County.</ref> |- |96 |[[چینو، کیلیفورنیا|چینو]] |84,723 |[[سان برنارڈینو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Mama's--Chino, California.jpg|200px]] | <ref>Chino and its surroundings have long been a center of agriculture and dairy farming, serving the considerable demands for milk products in Southern California and much of the southwestern United States.</ref> |- |97 |[[بیونا پارک، کیلیفورنیا|بیونا پارک]] |83,105 |[[اورنج کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Knott's Berry Farm “Old Betsy" locomotive - June 2018.jpg|200px]] | <ref>Buena Park, in northwestern Orange County, is home of [[Knott's Berry Farm]] and several other tourist attractions.</ref> |- |98 |[[ہیمٹ، کیلیفورنیا]] |83,032 | [[رورسائیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] | [[فائل:Hemet City Hall.jpg|200px]] | <ref>Hemet, in the [[San Jacinto Valley]], is the home of the [[The Ramona Pageant|''Ramona Pageant'']], one of the longest running outdoor plays in the United States.</ref> |- |99 |[[ریڈووڈ شہر، کیلیفورنیا]] |82,881 |[[سان ماتیو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Redwoodcitypanorama.jpg|200px]] |<ref>Redwood City, the [[کاؤنٹی نشست|County seat]] of San Mateo County, is a technology center and deepwater port located on the [[San Francisco Peninsula]].</ref> |- |100 |[[مرسیڈ، کیلیفورنیا|مرسیڈ]] |81,743 |[[مرسیڈ کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |[[فائل:Bob Hart Square clock1.jpg|200px]] | <ref>Merced, in the [[San Joaquin Valley]], is known as the "Gateway to Yosemite"; it is less than two hours by car from [[Yosemite National Park]]. The area is also home to the [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، مرسیڈ|University of California, Merced]].</ref> |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ کیلیفورنیا دے شہر تے ٹاؤن]] * [[لسٹ کیلیفورنیا دے وڈے شہر بلحاظ رقبہ]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{صاف}} {{کیلیفورنیا}} {{لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست}} [[گٹھ:لسٹ امریکی شہر بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:لسٹ کیلیفورنیا دے شہر]] iyn36vxvi8p8cfckwzsaco9gbhhealo 0 91100 707853 645441 2026-06-17T20:23:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707853 wikitext text/x-wiki {| class="infobox bordered;" style="font-size:90%" |+'''عالمی تعداد جالبینی صارفین''' |- ! &nbsp; !! 2006 !! 2011^a |- |align=right | '''دنیا د‏‏ی آبادی''' |align=center | 6.5 بلین |align=center | 7 بلین |- |align=right | '''انٹرنیٹ استعمال نہ کرنے والے'''^b |align=center | 82% |align=center | 65% |- |align=right | '''انٹرنیٹ استعمال کرنے والے'''^b |align=center | 18% |align=center | 35% |- |align=right | '''صارفین ترقی پزیر دنیا'''^b |align=center | 8% |align=center | 22% |- |align=right | '''صارفین ترقی یافتہ دنیا'''^b |align=center | 10% |align=center | 13% |- |align=right | '''چین وچ صارفین'''^b |align=center | 2% |align=center | 8% |- | colspan=3 align="right" | <small>^a تخمینہ ^b عالمی آبادی دا حصہ۔<br />ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]].<ref>[http://www.itu.int/ITU-D/ict/facts/2011/material/ICTFactsFigures2011.pdf "The World in 2011: ITC Facts and Figures"], International Telecommunications Unions (ITU), Geneva, 2011</ref></small> |} {| class="infobox bordered;" style="font-size:90%" |+'''جالبینی صارفین بلحاظ خظہ''' |- |align=right | &nbsp; |align=center | '''2006'''^b |align=center | '''2011'''^a,b |- |align=right | '''افریقہ''' |align=center | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;3%&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |align=center | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;13%&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- |align=right | '''امریکین''' |align=center | 39% |align=center | 56% |- |align=right | '''عرب ریاستاں''' |align=center | 11% |align=center | 29% |- |align=right | '''ایشیا تے بحر الکاہل''' |align=center | 11% |align=center | 27% |- |align=right | '''آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ''' |align=center | &nbsp;<br />13% |align=center | &nbsp;<br />48% |- |align=right | '''یورپ''' |align=center | 50% |align=center | 74% |- | colspan=3 align="right" | <small>^a تخمینہ ^b علاقائی آبادی دا حصہ۔<br />ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]].<ref>[https://web.archive.org/web/20130404082737/http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/at_glance/keytelecom.html "Internet Users"], Key ICT indicators for the ITU/BDT regions, International Telecommunications Unions (ITU), Geneva, 16 November 2011</ref></small> |} [[فائل:Internet users per 100 inhabitants ITU.svg|thumb|400px|<center>'''جالبینی صارفین فی 100 افراد'''</center><small>ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]].<ref>[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/material/excel/2011/Internet_users_01-11.xls "Internet users per 100 inhabitants 2001-2011"], International Telecommunications Union, Geneva, accessed 4 April 2012</ref></small>]] [[فائل:InternetPenetrationWorldMap.svg|thumb|400px|<center>'''جالبینی صارفین 2010 بلحاظ آبادی ملک'''</center><small>ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]].<ref name=ITU-IndividualsUsingTheInternet>[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/material/excel/2010/IndividualsUsingInternet_00-10.xls "انٹرنیٹ دا استعمال کردے ہوئے افراد د‏‏ی شرح 2000-2010"], [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]], accessed 16 April 2012</ref></small>]] [[فائل:InternetUsersWorldMap.svg|thumb|400px|<center>'''جالبینی صارفین 2012'''</center><small>ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]].<ref name="حوالہ 1">[http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls "Percentage of Individuals using the Internet 2000-2012"], International Telecommunications Union (Geneva), June 2013, retrieved 22 June 2013</ref></small>]] یہ لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین 2012 ا‏‏ے۔ == 2012 == {| class="wikitable sortable" ! ملک یا علاقہ !! انٹرنیٹ<br />صارفین<ref name=NIUCalc>Calculated using penetration rate and population data from [http://www.census.gov/population/international/data/idb/rank.php "Countries and Areas Ranked by Population: 2012"], Population data, International Programs, U.S. Census Bureau, retrieved 26 June 2013</ref> !! درجہ !! رسائی<ref name="حوالہ 1" /> !! درجہ |- |align=right | {{flag |چین}} |align=right | 568,192,066 |align=center | 1 |align=center | 42.3% |align=center | 102 |- |align=right | {{flag |ریاستہائے متحدہ امریکہ}} |align=right | 254,295,536 |align=center | 2 |align=center | 81.0% |align=center | 28 |- |align=right | {{flag |بھارت}} |align=right | 151,598,994 |align=center | 3 |align=center | 12.6% |align=center | 164 |- |align=right | {{flag |جاپان}} |align=right | 100,684,474 |align=center | 4 |align=center | 79.1% |align=center | 33 |- |align=right | {{flag |برازیل}} |align=right | 99,357,737 |align=center | 5 |align=center | 49.8% |align=center | 86 |- |align=right | {{flag |روس}} |align=right | 75,926,004 |align=center | 6 |align=center | 53.3% |align=center | 81 |- |align=right | {{flag |جرمنی}} |align=right | 68,296,919 |align=center | 7 |align=center | 84.0% |align=center | 22 |- |align=right | {{flag |نائجیریا}} |align=right | 55,930,391 |align=center | 8 |align=center | 32.9% |align=center | 128 |- |align=right | {{flag |برطانیہ}} |align=right | 54,861,245 |align=center | 9 |align=center | 87.0% |align=center | 14 |- |align=right | {{flag |فرانس}} |align=right | 54,473,474 |align=center | 10 |align=center | 83.0% |align=center | 24 |- |align=right | {{flag |میکسیکو}} |align=right | 44,173,551 |align=center | 11 |align=center | 38.4% |align=center | 114 |- |align=right | {{flag |جنوبی کوریا}} |align=right | 41,091,681 |align=center | 12 |align=center | 84.1% |align=center | 21 |- |align=right | {{flag |انڈونیشیا}} |align=right | 38,191,873 |align=center | 13 |align=center | 15.4% |align=center | 154 |- |align=right | {{flag |فلپائن}} |align=right | 37,602,976 |align=center | 14 |align=center | 36.2% |align=center | 118 |- |align=right | {{flag |مصر}} |align=right | 36,881,374 |align=center | 15 |align=center | 44.1% |align=center | 99 |- |align=right | {{flag |ویتنام}} |align=right | 36,140,967 |align=center | 16 |align=center | 39.5% |align=center | 111 |- |align=right | {{flag |ترکی}} |align=right | 35,990,932 |align=center | 17 |align=center | 45.1% |align=center | 97 |- |align=right | {{flag |اطالیہ}} |align=right | 35,531,527 |align=center | 18 |align=center | 58.0% |align=center | 68 |- |align=right | {{flag |ہسپانیہ}} |align=right | 33,870,948 |align=center | 19 |align=center | 72.0% |align=center | 45 |- |align=right | {{flag |کینیڈا}} |align=right | 29,760,764 |align=center | 20 |align=center | 86.8% |align=center | 16 |- |align=right | {{flag |پولینڈ}} |align=right | 24,969,935 |align=center | 21 |align=center | 65.0% |align=center | 54 |- |align=right | {{flag |ارجنٹائن}} |align=right | 23,543,412 |align=center | 22 |align=center | 55.8% |align=center | 72 |- |align=right | {{flag |کولمبیا}} |align=right | 22,160,055 |align=center | 23 |align=center | 49.0% |align=center | 87 |- |align=right | {{flag |ایران}} |align=right | 20,504,000 |align=center | 24 |align=center | 26.0% |align=center | 133 |- |align=right | {{flag |جنوبی افریقہ}} |align=right | 20,012,275 |align=center | 25 |align=center | 41.0% |align=center | 108 |- |align=right | {{flag |ملائشیا}} |align=right | 19,200,408 |align=center | 26 |align=center | 65.8% |align=center | 51 |- |align=right | {{flag |پاکستان}} |align=right | 18,960,037 |align=center | 27 |align=center | 10.0% |align=center | 173 |- |align=right | {{flag |آسٹریلیا}} |align=right | 18,129,727 |align=center | 28 |align=center | 82.3% |align=center | 25 |- |align=right | {{flag |تھائی لینڈ}} |align=right | 17,779,139 |align=center | 29 |align=center | 26.5% |align=center | 132 |- |align=right | {{flag |مراکش}} |align=right | 17,770,081 |align=center | 30 |align=center | 55.0% |align=center | 76 |- |align=right | {{flag |تائیوان}} |align=right | 17,656,414 |align=center | 31 |align=center | 76.0% |align=center | 36 |- |align=right | {{flag |نیدرلینڈز}} |align=right | 15,559,488 |align=center | 32 |align=center | 93.0% |align=center | 5 |- |align=right | {{flag |یوکرین}} |align=right | 15,115,820 |align=center | 33 |align=center | 33.7% |align=center | 127 |- |align=right | {{flag |سعودی عرب}} |align=right | 14,328,632 |align=center | 34 |align=center | 54.0% |align=center | 79 |- |align=right | {{flag |کینیا}} |align=right | 13,805,311 |align=center | 35 |align=center | 32.1% |align=center | 129 |- |align=right | {{flag |وینزویلا}} |align=right | 12,353,883 |align=center | 36 |align=center | 44.0% |align=center | 100 |- |align=right | {{flag |پیرو}} |align=right | 11,287,915 |align=center | 37 |align=center | 38.2% |align=center | 115 |- |align=right | {{flag |رومانیہ}} |align=right | 10,924,252 |align=center | 38 |align=center | 50.0% |align=center | 85 |- |align=right | {{flag |چلی}} |align=right | 10,482,463 |align=center | 39 |align=center | 61.4% |align=center | 61 |- |align=right | {{flag |ازبکستان}} |align=right | 10,369,924 |align=center | 40 |align=center | 36.5% |align=center | 117 |- |align=right | {{flag |بنگلہ دیش}} |align=right | 10,148,280 |align=center | 41 |align=center | 6.3% |align=center | 181 |- |align=right | {{flag |قازقستان}} |align=right | 9,341,977 |align=center | 42 |align=center | 53.3% |align=center | 80 |- |align=right | {{flag |بیلجیم}} |align=right | 8,559,449 |align=center | 43 |align=center | 82.0% |align=center | 27 |- |align=right | {{flag |سویڈن}} |align=right | 8,557,561 |align=center | 44 |align=center | 94.0% |align=center | 4 |- |align=right | {{flag |چیک جمہوریہ}} |align=right | 7,632,975 |align=center | 45 |align=center | 75.0% |align=center | 37 |- |align=right | {{flag |سوڈان}} |align=right | 7,183,409 |align=center | 46 |align=center | 21.0% |align=center | 142 |- |align=right | {{flag |ہنگری}} |align=right | 7,170,086 |align=center | 47 |align=center | 72.0% |align=center | 45 |- |align=right | {{flag |پرتگال}} |align=right | 6,900,134 |align=center | 48 |align=center | 64.0% |align=center | 57 |- |align=right | {{flag |سوئٹزرلینڈ}} |align=right | 6,752,540 |align=center | 49 |align=center | 85.2% |align=center | 19 |- |align=right | {{flag |آسٹریا}} |align=right | 6,657,992 |align=center | 50 |align=center | 81.0% |align=center | 29 |- |align=right | {{flag |تنزانیہ}} |align=right | 6,136,331 |align=center | 51 |align=center | 13.1% |align=center | 161 |- |align=right | {{flag |یونان}} |align=right | 6,029,983 |align=center | 52 |align=center | 56.0% |align=center | 71 |- |align=right | {{flag |الجزائر}} |align=right | 5,690,291 |align=center | 53 |align=center | 15.2% |align=center | 155 |- |align=right | {{flag |اسرائیل}} |align=right | 5,568,961 |align=center | 54 |align=center | 73.4% |align=center | 42 |- |align=right | {{flag |شام}} |align=right | 5,474,994 |align=center | 55 |align=center | 24.3% |align=center | 139 |- |align=right | {{flag |ایکواڈور}} |align=right | 5,348,765 |align=center | 56 |align=center | 35.1% |align=center | 119 |- |align=right | ''{{flag |ہانگ کانگ}}'' |align=right | 5,207,762 |align=center | 57 |align=center | 72.8% |align=center | 44 |- |align=right | {{flag |ڈنمارک}} |align=right | 5,155,411 |align=center | 58 |align=center | 93.0% |align=center | 5 |- |align=right | {{flag |آذربائیجان}} |align=right | 5,145,531 |align=center | 59 |align=center | 54.2% |align=center | 78 |- |align=right | {{flag |یوگنڈا}} |align=right | 4,941,704 |align=center | 60 |align=center | 14.7% |align=center | 156 |- |align=right | {{flag |فنلینڈ}} |align=right | 4,789,266 |align=center | 61 |align=center | 91.0% |align=center | 9 |- |align=right | {{flag |جمہوریہ ڈومینیکن}} |align=right | 4,539,869 |align=center | 62 |align=center | 45.0% |align=center | 98 |- |align=right | {{flag |بیلاروس}} |align=right | 4,523,412 |align=center | 63 |align=center | 46.9% |align=center | 93 |- |align=right | {{flag |متحدہ عرب امارات}} |align=right | 4,517,169 |align=center | 64 |align=center | 85.0% |align=center | 20 |- |align=right | {{flag |ناروے}} |align=right | 4,471,907 |align=center | 65 |align=center | 95.0% |align=center | 3 |- |align=right | {{flag |تونس}} |align=right | 4,447,885 |align=center | 66 |align=center | 41.4% |align=center | 104 |- |align=right | {{flag |سلوواکیہ}} |align=right | 4,386,470 |align=center | 67 |align=center | 80.0% |align=center | 30 |- |align=right | {{flag |يمن}} |align=right | 4,321,814 |align=center | 68 |align=center | 17.4% |align=center | 148 |- |align=right | {{flag |گھانا}} |align=right | 4,217,454 |align=center | 69 |align=center | 17.1% |align=center | 149 |- |align=right | {{flag |سنگاپور}} |align=right | 3,971,318 |align=center | 70 |align=center | 74.2% |align=center | 38 |- |align=right | {{flag |سری لنکا}} |align=right | 3,927,948 |align=center | 71 |align=center | 18.3% |align=center | 146 |- |align=right | {{flag |بلغاریہ}} |align=right | 3,881,287 |align=center | 72 |align=center | 55.1% |align=center | 74 |- |align=right | {{flag |نیوزی لینڈ}} |align=right | 3,873,982 |align=center | 73 |align=center | 89.5% |align=center | 10 |- |align=right | {{flag |جمہوریہ آئرلینڈ}} |align=right | 3,730,402 |align=center | 74 |align=center | 79.0% |align=center | 34 |- |align=right | {{flag |بولیویا}} |align=right | 3,517,991 |align=center | 75 |align=center | 34.2% |align=center | 125 |- |align=right | {{flag |سربیا}} |align=right | 3,500,047 |align=center | 76 |align=center | 48.1% |align=center | 89 |- |align=right | {{flag |نیپال}} |align=right | 3,332,602 |align=center | 77 |align=center | 11.1% |align=center | 167 |- |align=right | {{flag |انگولا}} |align=right | 3,058,195 |align=center | 78 |align=center | 16.9% |align=center | 151 |- |align=right | {{flag |کیوبا}} |align=right | 2,839,881 |align=center | 79 |align=center | 25.6% |align=center | 135 |- |align=right | {{flag |کروشیا}} |align=right | 2,822,427 |align=center | 80 |align=center | 63.0% |align=center | 59 |- |align=right | {{flag |اردن}} |align=right | 2,668,644 |align=center | 81 |align=center | 41.0% |align=center | 108 |- |align=right | {{flag |لبنان}} |align=right | 2,535,918 |align=center | 82 |align=center | 61.2% |align=center | 62 |- |align=right | {{flag |بوسنیا تے ہرزیگووینا}} |align=right | 2,535,356 |align=center | 83 |align=center | 65.4% |align=center | 52 |- |align=right | {{flag |سینیگال}} |align=right | 2,490,631 |align=center | 84 |align=center | 19.2% |align=center | 145 |- |align=right | {{flag |لتھووینیا}} |align=right | 2,397,517 |align=center | 85 |align=center | 68.0% |align=center | 50 |- |align=right | {{flag |گوئٹے مالا}} |align=right | 2,255,845 |align=center | 86 |align=center | 16.0% |align=center | 153 |- |align=right | {{flag |عراق}} |align=right | 2,210,175 |align=center | 87 |align=center | 7.1% |align=center | 179 |- |align=right | {{flag |کوسٹاریکا}} |align=right | 2,202,308 |align=center | 88 |align=center | 47.5% |align=center | 91 |- |align=right | {{flag |زمبابوے}} |align=right | 2,156,791 |align=center | 89 |align=center | 17.1% |align=center | 150 |- |align=right | {{flag |کویت}} |align=right | 2,095,304 |align=center | 90 |align=center | 79.2% |align=center | 32 |- |align=right | {{flag |جارجیا}} |align=right | 2,079,917 |align=center | 91 |align=center | 45.5% |align=center | 95 |- |align=right | ''{{flag |پورٹو ریکو}}'' |align=right | 1,897,555 |align=center | 92 |align=center | 51.4% |align=center | 83 |- |align=right | {{flag |زیمبیا}} |align=right | 1,860,966 |align=center | 93 |align=center | 13.5% |align=center | 160 |- |align=right | {{flag |سلطنت عمان}} |align=right | 1,854,090 |align=center | 94 |align=center | 60.0% |align=center | 65 |- |align=right | {{flag |یوراگوئے}} |align=right | 1,827,781 |align=center | 95 |align=center | 55.1% |align=center | 75 |- |align=right | ''{{flag |فلسطین}}''<ref>Percent penetration data for the Palestinian Authority is the ITU data for 2011.</ref><ref>Population data combines the 2012 figures for the فلسطینی علاقہ جات and the فلسطینی علاقہ جات۔</ref> |align=right | 1,779,915 |align=center | 96 |align=center | 41.1% |align=center | 106 |- |align=right | {{flag |پیراگوئے}} |align=right | 1,771,188 |align=center | 97 |align=center | 27.1% |align=center | 131 |- |align=right | {{flag |قطر}} |align=right | 1,719,437 |align=center | 98 |align=center | 88.1% |align=center | 12 |- |align=right | {{flag |افغانستان}} |align=right | 1,659,269 |align=center | 99 |align=center | 5.5% |align=center | 185 |- |align=right | {{flag |البانیہ}} |align=right | 1,641,241 |align=center | 100 |align=center | 54.7% |align=center | 77 |- |align=right | {{flag |لٹویا}} |align=right | 1,621,769 |align=center | 101 |align=center | 74.0% |align=center | 40 |- |align=right | {{flag |پاناما}} |align=right | 1,586,537 |align=center | 102 |align=center | 45.2% |align=center | 96 |- |align=right | {{flag |مالدووا}} |align=right | 1,585,973 |align=center | 103 |align=center | 43.4% |align=center | 101 |- |align=right | {{flag |ایل سیلواڈور}} |align=right | 1,553,115 |align=center | 104 |align=center | 25.5% |align=center | 136 |- |align=right | {{flag |ہونڈوراس}} |align=right | 1,503,350 |align=center | 105 |align=center | 18.1% |align=center | 147 |- |align=right | {{flag |سلووینیا}} |align=right | 1,397,632 |align=center | 106 |align=center | 70.0% |align=center | 48 |- |align=right | {{flag |ایتھوپیا}} |align=right | 1,352,259 |align=center | 107 |align=center | 1.5% |align=center | 204 |- |align=right | {{flag |جمیکا}} |align=right | 1,343,472 |align=center | 108 |align=center | 46.5% |align=center | 94 |- |align=right | {{flag |مقدونیہ}} |align=right | 1,314,969 |align=center | 109 |align=center | 63.1% |align=center | 58 |- |align=right data-sort-value="جمہوری جمہوریہ کانگو" | {{flag |جمہوری جمہوریہ کانگو}} |align=right | 1,236,438 |align=center | 110 |align=center | 1.7% |align=center | 202 |- |align=right | {{flag |کرغیزستان}} |align=right | 1,194,084 |align=center | 111 |align=center | 21.7% |align=center | 140 |- |align=right | {{flag |آرمینیا}} |align=right | 1,163,269 |align=center | 112 |align=center | 39.2% |align=center | 112 |- |align=right | {{flag |کیمرون}} |align=right | 1,147,199 |align=center | 113 |align=center | 5.7% |align=center | 184 |- |align=right | {{flag |موزمبیق}} |align=right | 1,140,311 |align=center | 114 |align=center | 4.8% |align=center | 188 |- |align=right | {{flag |تاجکستان}} |align=right | 1,127,193 |align=center | 115 |align=center | 14.5% |align=center | 157 |- |align=right | {{flag |لیبیا}} |align=right | 1,115,025 |align=center | 116 |align=center | 19.9% |align=center | 144 |- |align=right | {{flag |بحرین}} |align=right | 1,098,546 |align=center | 117 |align=center | 88.0% |align=center | 13 |- |align=right | {{flag |ہیٹی}} |align=right | 1,065,470 |align=center | 118 |align=center | 10.9% |align=center | 168 |- |align=right | {{flag |استونیا}} |align=right | 1,007,020 |align=center | 119 |align=center | 79.0% |align=center | 34 |- |align=right | {{flag |روانڈا}} |align=right | 937,964 |align=center | 120 |align=center | 8.0% |align=center | 177 |- |align=right | {{flag |نکاراگوا}} |align=right | 773,240 |align=center | 121 |align=center | 13.5% |align=center | 159 |- |align=right | {{flag |کمبوڈیا}} |align=right | 738,641 |align=center | 122 |align=center | 4.9% |align=center | 187 |- |align=right | {{flag |ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} |align=right | 729,897 |align=center | 123 |align=center | 59.5% |align=center | 66 |- |align=right | {{flag |ملاوی}} |align=right | 710,150 |align=center | 124 |align=center | 4.4% |align=center | 190 |- |align=right | {{flag |لاؤس}} |align=right | 707,871 |align=center | 125 |align=center | 10.7% |align=center | 169 |- |align=right | {{flag |قبرص}} |align=right | 694,223 |align=center | 126 |align=center | 61.0% |align=center | 63 |- |align=right | {{flag |برکینا فاسو}} |align=right | 643,504 |align=center | 127 |align=center | 3.7% |align=center | 194 |- |align=right | {{flag |برما}} |align=right | 583,564 |align=center | 128 |align=center | 1.1% |align=center | 209 |- |align=right | {{flag |موریشس}} |align=right | 543,550 |align=center | 129 |align=center | 41.4% |align=center | 105 |- |align=right | {{flag |آئیوری کوسٹ}} |align=right | 522,231 |align=center | 130 |align=center | 2.4% |align=center | 197 |- |align=right | {{flag |منگولیا}} |align=right | 521,520 |align=center | 131 |align=center | 16.4% |align=center | 152 |- |align=right | {{flag |لکسمبرگ}} |align=right | 468,348 |align=center | 132 |align=center | 92.0% |align=center | 7 |- |align=right | {{flag |مڈغاسکر}} |align=right | 452,185 |align=center | 133 |align=center | 2.1% |align=center | 201 |- |align=right | {{flag |مونٹینیگرو}} |align=right | 373,655 |align=center | 134 |align=center | 56.8% |align=center | 70 |- |align=right | ''{{flag |مکاؤ}}'' |align=right | 371,512 |align=center | 135 |align=center | 64.3% |align=center | 56 |- |align=right | {{flag |بینن}} |align=right | 364,534 |align=center | 136 |align=center | 3.8% |align=center | 192 |- |align=right | {{flag |ترکمانستان}} |align=right | 363,735 |align=center | 137 |align=center | 7.2% |align=center | 178 |- |align=right | {{flag |مالی}} |align=right | 336,059 |align=center | 138 |align=center | 2.2% |align=center | 199 |- |align=right | {{flag |آئس لینڈ}} |align=right | 300,656 |align=center | 139 |align=center | 96.0% |align=center | 2 |- |align=right | {{flag |فجی}} |align=right | 300,326 |align=center | 140 |align=center | 33.7% |align=center | 126 |- |align=right | {{flag |سوازی لینڈ}} |align=right | 288,225 |align=center | 141 |align=center | 20.8% |align=center | 143 |- |align=right | {{flag |مالٹا}} |align=right | 286,885 |align=center | 142 |align=center | 70.0% |align=center | 48 |- |align=right | {{flag |نمیبیا}} |align=right | 280,288 |align=center | 143 |align=center | 12.9% |align=center | 162 |- |align=right | {{flag |ٹوگو}} |align=right | 278,442 |align=center | 144 |align=center | 4.0% |align=center | 191 |- |align=right data-sort-value="جمہوریہ کانگو" | {{flag |جمہوریہ کانگو}} |align=right | 266,635 |align=center | 145 |align=center | 6.1% |align=center | 182 |- |align=right | {{flag |گیانا}} |align=right | 254,534 |align=center | 146 |align=center | 34.3% |align=center | 124 |- |align=right | {{flag |برونائی}} |align=right | 246,388 |align=center | 147 |align=center | 60.3% |align=center | 64 |- |align=right | {{flag |بوٹسوانا}} |align=right | 241,272 |align=center | 148 |align=center | 11.5% |align=center | 166 |- |align=right | {{flag |چاڈ}} |align=right | 230,489 |align=center | 149 |align=center | 2.1% |align=center | 200 |- |align=right | {{flag |نائجر}} |align=right | 230,084 |align=center | 150 |align=center | 1.4% |align=center | 205 |- |align=right | {{flag |گیمبیا}} |align=right | 229,122 |align=center | 151 |align=center | 12.4% |align=center | 165 |- |align=right | {{flag |بہاماس}} |align=right | 226,855 |align=center | 152 |align=center | 71.7% |align=center | 47 |- |align=right | {{flag |بارباڈوس}} |align=right | 210,994 |align=center | 153 |align=center | 73.3% |align=center | 43 |- |align=right | {{flag |سرینام}} |align=right | 194,269 |align=center | 154 |align=center | 34.7% |align=center | 123 |- |align=right | {{flag |بھوٹان}} |align=right | 182,338 |align=center | 155 |align=center | 25.4% |align=center | 137 |- |align=right | {{flag |کیپ ورڈی}} |align=right | 181,905 |align=center | 156 |align=center | 34.7% |align=center | 122 |- |align=right | {{flag |موریتانیہ}} |align=right | 180,358 |align=center | 157 |align=center | 5.4% |align=center | 186 |- |align=right | {{flag |جمہوریہ گنی}} |align=right | 162,202 |align=center | 158 |align=center | 1.5% |align=center | 203 |- |align=right | {{flag |مالدیپ}} |align=right | 153,560 |align=center | 159 |align=center | 38.9% |align=center | 113 |- |align=right | {{flag |وسطی افریقی جمہوریہ}} |align=right | 151,716 |align=center | 160 |align=center | 3.0% |align=center | 195 |- |align=right | ''{{flag |نیو کیلیڈونیا}}'' |align=right | 150,896 |align=center | 161 |align=center | 58.0% |align=center | 68 |- |align=right | {{flag |لائبیریا}} |align=right | 147,510 |align=center | 162 |align=center | 3.8% |align=center | 193 |- |align=right | {{flag |پاپوا نیو گنی}} |align=right | 145,256 |align=center | 163 |align=center | 2.3% |align=center | 198 |- |align=right | ''{{flag |فرانسیسی پولینیشیا}}'' |align=right | 145,153 |align=center | 164 |align=center | 52.9% |align=center | 82 |- |align=right | {{flag |صومالیہ}} |align=right | 138,849 |align=center | 165 |align=center | 1.4% |align=center | 206 |- |align=right | {{flag |گیبون}} |align=right | 138,584 |align=center | 166 |align=center | 8.6% |align=center | 175 |- |align=right | {{flag |برونڈی}} |align=right | 128,799 |align=center | 167 |align=center | 1.2% |align=center | 208 |- |align=right | ''{{flag |گوام}}'' |align=right | 98,402 |align=center | 168 |align=center | 61.5% |align=center | 60 |- |align=right | {{flag |استوائی گنی}} |align=right | 95,649 |align=center | 169 |align=center | 13.9% |align=center | 158 |- |align=right | {{flag |لیسوتھو}} |align=right | 88,602 |align=center | 170 |align=center | 4.6% |align=center | 189 |- |align=right | {{flag |بیلیز}} |align=right | 81,930 |align=center | 171 |align=center | 25.0% |align=center | 138 |- |align=right | ''{{flag |اروبا}}'' |align=right | 79,650 |align=center | 172 |align=center | 74.0% |align=center | 40 |- |align=right | {{flag |سینٹ لوسیا}} |align=right | 78,864 |align=center | 173 |align=center | 48.6% |align=center | 88 |- |align=right | {{flag |اینٹیگوا و باربوڈا}} |align=right | 74,586 |align=center | 174 |align=center | 83.8% |align=center | 23 |- |align=right | {{flag |انڈورہ}} |align=right | 73,540 |align=center | 175 |align=center | 86.4% |align=center | 17 |- |align=right | {{flag |سیرالیون}} |align=right | 71,318 |align=center | 176 |align=center | 1.3% |align=center | 207 |- |align=right | {{flag |جبوتی}} |align=right | 64,021 |align=center | 177 |align=center | 8.3% |align=center | 176 |- |align=right | ''{{flag |برمودا}}'' |align=right | 63,070 |align=center | 178 |align=center | 91.3% |align=center | 8 |- |align=right | {{flag |سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} |align=right | 49,201 |align=center | 179 |align=center | 47.5% |align=center | 90 |- |align=right | {{flag |اریتریا}} |align=right | 48,692 |align=center | 180 |align=center | 0.8% |align=center | 211 |- |align=right | {{flag |گنی بساؤ}} |align=right | 47,132 |align=center | 181 |align=center | 2.9% |align=center | 196 |- |align=right | {{flag |گریناڈا}} |align=right | 45,883 |align=center | 182 |align=center | 42.1% |align=center | 103 |- |align=right | {{flag |کوموروس}} |align=right | 44,055 |align=center | 183 |align=center | 6.0% |align=center | 183 |- |align=right | ''{{flag |امریکی ورجن جزیرے}}'' |align=right | 42,687 |align=center | 184 |align=center | 40.5% |align=center | 110 |- |align=right | {{پرچم|سیچیلیس}} |align=right | 42,380 |align=center | 185 |align=center | 47.1% |align=center | 92 |- |align=right | ''{{flag |فارو جزیرے}}'' |align=right | 42,226 |align=center | 186 |align=center | 85.3% |align=center | 18 |- |align=right | {{flag |سولومن جزیرے}} |align=right | 40,905 |align=center | 187 |align=center | 7.0% |align=center | 180 |- |align=right | {{flag |ڈومینیکا}} |align=right | 40,349 |align=center | 188 |align=center | 55.2% |align=center | 73 |- |align=right | {{flag |سینٹ کیٹز}} |align=right | 40,251 |align=center | 189 |align=center | 79.3% |align=center | 31 |- |align=right | {{flag |ساؤ ٹومے و پرنسپے}} |align=right | 39,515 |align=center | 190 |align=center | 21.6% |align=center | 141 |- |align=right | ''{{flag |کیمین جزیرے}}'' |align=right | 38,961 |align=center | 191 |align=center | 74.1% |align=center | 39 |- |align=right | ''{{flag |جرزی}}'' |align=right | 38,958 |align=center | 192 |align=center | 41.0% |align=center | 106 |- |align=right | ''{{flag |گرین لینڈ}}'' |align=right | 37,442 |align=center | 193 |align=center | 64.9% |align=center | 55 |- |align=right | {{flag |ٹونگا}} |align=right | 37,003 |align=center | 194 |align=center | 34.9% |align=center | 121 |- |align=right | {{flag |لیختینستائن}} |align=right | 32,824 |align=center | 195 |align=center | 89.4% |align=center | 11 |- |align=right | {{پرچم|مائکرونیشیا}} |align=right | 27,659 |align=center | 196 |align=center | 26.0% |align=center | 134 |- |align=right | {{flag |وانواتو}} |align=right | 27,147 |align=center | 197 |align=center | 10.6% |align=center | 171 |- |align=right | {{flag |موناکو}} |align=right | 26,544 |align=center | 198 |align=center | 87.0% |align=center | 15 |- |align=right | {{flag |سامووا}} |align=right | 25,111 |align=center | 199 |align=center | 12.9% |align=center | 163 |- |align=right | ''{{flag |جبل الطارق}}'' |align=right | 18,877 |align=center | 200 |align=center | 65.0% |align=center | 53 |- |align=right | {{flag |سان مارینو}} |align=right | 16,354 |align=center | 201 |align=center | 50.9% |align=center | 84 |- |align=right | {{flag |کیریباتی}} |align=right | 10,962 |align=center | 202 |align=center | 10.7% |align=center | 170 |- |align=right | {{flag |مشرقی تیمور}} |align=right | 10,461 |align=center | 203 |align=center | 0.9% |align=center | 210 |- |align=right | ''{{flag |اینگویلا}}'' |align=right | 9,133 |align=center | 204 |align=center | 59.2% |align=center | 67 |- |align=right | {{flag |مارشل جزیرے}} |align=right | 6,848 |align=center | 205 |align=center | 10.0% |align=center | 172 |- |align=right | {{flag |تووالو}} |align=right | 3,717 |align=center | 206 |align=center | 35.0% |align=center | 120 |- |align=right | ''{{flag |سینٹ ہلینا}}'' |align=right | 2,906 |align=center | 207 |align=center | 37.6% |align=center | 116 |- |align=right | ''{{flag |فاکلینڈ جزیرے}}''<ref>[http://www.falklands.gov.fk/assets/Headline-Results-from-Census-2012.pdf "فاک لینڈ جزیرے Census 2012: Headline Results"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225075016/http://www.falklands.gov.fk/assets/Headline-Results-from-Census-2012.pdf |date=2018-12-25 }}, فاک لینڈ جزیرے Government Policy Unit, 12 September 2012, retrieved 26 June 2013</ref> |align=right | 2,842 |align=center | 208 |align=center | 96.9% |align=center | 1 |- |align=right | ''{{flag |مانٹسریٹ}}'' |align=right | 1,583 |align=center | 209 |align=center | 30.7% |align=center | 130 |- |align=right | ''{{flag |والس و فتونہ}}'' |align=right | 1,383 |align=center | 210 |align=center | 9.0% |align=center | 174 |- |align=right | ''{{flag |نیووے}}''<ref>Population data is the estimate for 2013 from the [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html Population, People and Society section of the نیووے entry in the CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231200913/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html |date=2018-12-31 }}, U.S. Central Intelligence Agency, retrieved 26 June 2013.</ref> |align=right | 1,011 |align=center | 211 |align=center | 82.2% |align=center | 26 |- |align=right | ''{{flag |جزیرہ اسینشن}}''<ref>Population data is for 2010 and is taken from the Wikipedia article on [[جزیرہ اسینشن#Demographics|جزیرہ اسینشن]], retrieved 26 June 2013.</ref> |align=right | 361 |align=center | 212 |align=center | 41.0% |align=center | 106 |} == لسٹ 2011 == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" ! درجہ !! ملک !! جالبینی صارفین<ref>Population estimates obtained from [http://www.census.gov/population/international/data/idb/rank.php International Data Base], [[ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو]], accessed on 19 August 2012. Population for [[فاک لینڈ جزیرے]] obtained from [http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm World Population Prospects: The 2010 Revision], Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the [[اقوام متحدہ]] Secretariat, accessed on 19 August 2012. Population for [[جزیرہ اسینشن]] obtained from [http://www.ascension-island.gov.ac/about About Ascension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202090720/http://www.ascension-island.gov.ac/about |date=2013-02-02 }}, جزیرہ اسینشن Government, accessed on 19 August 2012.</ref> !! آبادی دا تناسب<ref name="حوالہ 2">[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/material/excel/Individuals%20using%20the%20Internet2000-2011.xls Percentage of Individuals using the Internet 2000–2011], [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد]], accessed on 19 August 2012.</ref> !! سال |- | 1 || align="right" | {{flag|چین}} || 511,963,000 || 38.30 || 2011 |- | 2 || align="right" | {{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} || 242,614,880 || 77.86 || 2011 |- | 3 || align="right" | {{flag|بھارت}} || 119,749,712 || 10.07 || 2011 |- | 4 || align="right" | {{flag|جاپان}} || 101,376,528 || 79.53 || 2011 |- | 5 || align="right" | {{flag|برازیل}} || 88,917,974 || 45.00 || 2011 |- | 6 || align="right" | {{flag|روس}} || 69,837,538 || 49.00 || 2011 |- | 7 || align="right" | {{flag|جرمنی}} || 67,621,622 || 83.00 || 2011 |- | 8 || align="right" | {{flag|فرانس}} || 51,962,632 || 79.58 || 2011 |- | 9 || align="right" | {{flag|برطانیہ}} || 51,412,657 || 82.00 || 2011 |- | 10 || align="right" | {{flag|نائجیریا}} || 47,143,356 || 28.43 || 2011 |- | 11 || align="right" | {{flag|انڈونیشیا}} || 44,291,729 || 18.00 || 2011 |- | 12 || align="right" | {{flag|میکسیکو}} || 41,111,308 || 36.15 || 2011 |- | 13 || align="right" | {{flag|جنوبی کوریا}} || 40,856,403 || 83.80 || 2011 |- | 14 || align="right" | {{flag|اطالیہ}} || 34,657,545 || 56.80 || 2011 |- | 15 || align="right" | {{flag|ترکی}} || 33,168,716 || 42.10 || 2011 |- | 16 || align="right" | {{flag|ویتنام}} || 31,755,671 || 35.07 || 2011 |- | 17 || align="right" | {{flag|ہسپانیہ}} || 31,606,234 || 67.60 || 2011 |- | 18 || align="right" | {{flag|فلپائن}} || 29,531,842 || 29.00 || 2011 |- | 19 || align="right" | {{flag|مصر}} || 29,236,766 || 35.62 || 2011 |- | 20 || align="right" | {{flag|کینیڈا}} || 28,245,389 || 83.00 || 2011 |- | 21 || align="right" | {{flag|پولینڈ}} || 24,940,902 || 64.88 || 2011 |- | 22 || align="right" | {{flag|ارجنٹائن}} || 19,925,830 || 47.70 || 2011 |- | 23 || align="right" | {{flag|کولمبیا}} || 18,069,119 || 40.40 || 2011 |- | 24 || align="right" | {{flag|ملائشیا}} || 17,524,450 || 61.00 || 2011 |- | 25 || align="right" | {{flag|آسٹریلیا}} || 17,195,702 || 79.00 || 2011 |- | 26 || align="right" | {{flag|پاکستان}} || 16,860,845 || 9.00 || 2011 |- | 27 || align="right" | {{flag|تائیوان}} || 16,685,471 || 72.00 || 2011 |- | 28 || align="right" | {{flag|ایران}} || 16,357,156 || 21.00 || 2011 |- | 29 || align="right" | {{flag|مراکش}} || 16,303,864 || 51.00 || 2011 |- | 30 || align="right" | {{flag|تھائی لینڈ}} || 15,812,676 || 23.70 || 2011 |- | 31 || align="right" | {{flag|نیدرلینڈز}} || 15,371,396 || 92.30 || 2011 |- | 32 || align="right" | {{flag|یوکرین}} || 13,811,220 || 30.60 || 2011 |- | 33 || align="right" | {{flag|سعودی عرب}} || 12,412,559 || 47.50 || 2011 |- | 34 || align="right" | {{flag|کینیا}} || 11,744,181 || 28.00 || 2011 |- | 35 || align="right" | {{flag|وینزویلا}} || 11,115,096 || 40.22 || 2011 |- | 36 || align="right" | {{flag|پیرو}} || 10,675,864 || 36.50 || 2011 |- | 37 || align="right" | {{flag|جنوبی افریقہ}} || 10,290,847 || 21.00 || 2011 |- | 38 || align="right" | {{flag|رومانیہ}} || 9,642,383 || 44.02 || 2011 |- | 39 || align="right" | {{flag|چلی}} || 9,116,147 || 53.89 || 2011 |- | 40 || align="right" | {{flag|ازبکستان}} || 8,494,837 || 30.20 || 2011 |- | 41 || align="right" | {{flag|سویڈن}} || 8,270,742 || 91.00 || 2011 |- | 42 || align="right" | {{flag|بیلجیم}} || 8,136,552 || 78.00 || 2011 |- | 43 || align="right" | {{flag|بنگلہ دیش}} || 7,928,527 || 5.00 || 2011 |- | 44 || align="right" | {{flag|قازقستان}} || 7,787,031 || 45.00 || 2011 |- | 45 || align="right" | {{flag|چیک جمہوریہ}} || 7,435,798 || 72.97 || 2011 |- | 46 || align="right" | {{flag|سوئٹزرلینڈ}} || 6,688,285 || 85.20 || 2011 |- | 47 || align="right" | {{flag|آسٹریا}} || 6,557,389 || 79.80 || 2011 |- | 48 || align="right" | {{flag|سوڈان}} || 6,375,892 || 19.00 || 2011 |- | 49 || align="right" | {{flag|پرتگال}} || 5,950,449 || 55.30 || 2011 |- | 50 || align="right" | {{flag|ہنگری}} || 5,885,877 || 59.00 || 2011 |- | 51 || align="right" | {{flag|یونان}} || 5,702,872 || 53.00 || 2011 |- | 52 || align="right" | {{flag|تنزانیہ}} || 5,470,903 || 12.00 || 2011 |- | — || align="right" | ''{{flag|ہانگ کانگ}}'' || 5,306,268 || 74.50 || 2011 |- | 53 || align="right" | {{flag|اسرائیل}} || 5,231,136 || 70.00 || 2011 |- | 54 || align="right" | {{flag|الجزائر}} || 5,131,601 || 14.00 || 2011 |- | 55 || align="right" | {{flag|شام}} || 5,066,494 || 22.50 || 2011 |- | 56 || align="right" | {{flag|ڈنمارک}} || 4,976,899 || 90.00 || 2011 |- | 57 || align="right" | {{flag|ایکواڈور}} || 4,712,306 || 31.40 || 2011 |- | 58 || align="right" | {{flag|فنلینڈ}} || 4,700,192 || 89.37 || 2011 |- | 59 || align="right" | {{flag|آذربائیجان}} || 4,698,640 || 50.00 || 2011 |- | 60 || align="right" | {{flag|ناروے}} || 4,408,931 || 93.97 || 2011 |- | 61 || align="right" | {{flag|یوگنڈا}} || 4,237,239 || 13.01 || 2011 |- | 62 || align="right" | {{flag|تونس}} || 4,156,012 || 39.10 || 2011 |- | 63 || align="right" | {{flag|سلوواکیہ}} || 4,077,107 || 74.44 || 2011 |- | 64 || align="right" | {{flag|سنگاپور}} || 3,935,090 || 75.00 || 2011 |- | 65 || align="right" | {{flag|بیلاروس}} || 3,825,957 || 39.60 || 2011 |- | 66 || align="right" | {{flag|نیوزی لینڈ}} || 3,689,698 || 86.00 || 2011 |- | 67 || align="right" | {{flag|بلغاریہ}} || 3,617,754 || 51.00 || 2011 |- | 68 || align="right" | {{flag|متحدہ عرب امارات}} || 3,604,065 || 70.00 || 2011 |- | 69 || align="right" | {{flag|يمن}} || 3,597,097 || 14.91 || 2011 |- | 70 || align="right" | {{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}} || 3,588,244 || 76.82 || 2011 |- | 71 || align="right" | {{flag|جمہوریہ ڈومینیکن}} || 3,534,610 || 35.50 || 2011 |- | 72 || align="right" | {{flag|گھانا}} || 3,401,619 || 14.11 || 2011 |- | 73 || align="right" | {{flag|سری لنکا}} || 3,192,587 || 15.00 || 2011 |- | 74 || align="right" | {{flag|کروشیا}} || 3,170,498 || 70.71 || 2011 |- | 75 || align="right" | {{flag|سربیا}} || 3,085,054 || 42.20 || 2011 |- | 76 || align="right" | {{flag|بولیویا}} || 3,035,605 || 30.00 || 2011 |- | 77 || align="right" | {{flag|نیپال}} || 2,645,269 || 9.00 || 2011 |- | 78 || align="right" | {{flag|انگولا}} || 2,592,409 || 14.78 || 2011 |- | 79 || align="right" | {{flag|کیوبا}} || 2,575,587 || 23.23 || 2011 |- | 80 || align="right" | {{flag|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} || 2,329,415 || 60.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|فلسطین}} || 2,324,141 || 55.00 || 2011 |- | 81 || align="right" | {{flag|لتھووینیا}} || 2,299,873 || 65.05 || 2011 |- | 82 || align="right" | {{flag|اردن}} || 2,271,387 || 34.90 || 2011 |- | 83 || align="right" | {{flag|سینیگال}} || 2,212,665 || 17.50 || 2011 |- | 84 || align="right" | {{flag|لبنان}} || 2,154,413 || 52.00 || 2011 |- | 85 || align="right" | {{flag|سلطنت عمان}} || 2,059,012 || 68.00 || 2011 |- | 86 || align="right" | {{flag|کوسٹاریکا}} || 1,927,648 || 42.12 || 2011 |- | 87 || align="right" | {{flag|کویت}} || 1,925,956 || 74.20 || 2011 |- | 88 || align="right" | {{flag|زمبابوے}} || 1,897,236 || 15.70 || 2011 |- | — || align="right" | ''{{flag|پورٹو ریکو}}'' || 1,779,211 || 48.00 || 2011 |- | 89 || align="right" | {{flag|یوراگوئے}} || 1,700,587 || 51.40 || 2011 |- | 90 || align="right" | {{flag|جارجیا}} || 1,676,596 || 36.56 || 2011 |- | 91 || align="right" | {{flag|گوئٹے مالا}} || 1,621,250 || 11.73 || 2011 |- | 92 || align="right" | {{flag|قطر}} || 1,594,060 || 86.20 || 2011 |- | 93 || align="right" | {{flag|لٹویا}} || 1,580,335 || 71.68 || 2011 |- | 94 || align="right" | {{flag|زیمبیا}} || 1,543,829 || 11.50 || 2011 |- | 95 || align="right" | {{flag|پیراگوئے}} || 1,543,715 || 23.90 || 2011 |- | 96 || align="right" | {{flag|عراق}} || 1,519,979 || 5.00 || 2011 |- | 97 || align="right" | {{flag|افغانستان}} || 1,487,878 || 5.00 || 2011 |- | 98 || align="right" | {{flag|پاناما}} || 1,477,617 || 42.70 || 2011 |- | 99 || align="right" | {{flag|البانیہ}} || 1,467,387 || 49.00 || 2011 |- | 100 || align="right" | {{flag|سلووینیا}} || 1,440,066 || 72.00 || 2011 |- | 101 || align="right" | {{flag|مالدووا}} || 1,403,766 || 38.00 || 2011 |- | 102 || align="right" | {{flag|ہونڈوراس}} || 1,294,827 || 15.90 || 2011 |- | 103 || align="right" | {{flag|مقدونیہ}} || 1,177,845 || 56.70 || 2011 |- | 104 || align="right" | {{flag|کرغیزستان}} || 1,090,155 || 20.00 || 2011 |- | 105 || align="right" | {{flag|ایل سیلواڈور}} || 1,074,012 || 17.69 || 2011 |- | 106 || align="right" | {{flag|تاجکستان}} || 993,824 || 13.03 || 2011 |- | 107 || align="right" | {{flag|موزمبیق}} || 986,801 || 4.30 || 2011 |- | 108 || align="right" | {{flag|کیمرون}} || 985,565 || 5.00 || 2011 |- | 109 || align="right" | {{flag|استونیا}} || 981,467 || 76.50 || 2011 |- | 110 || align="right" | {{flag|لیبیا}} || 980,307 || 17.00 || 2011 |- | 111 || align="right" | {{flag|ایتھوپیا}} || 974,476 || 1.10 || 2011 |- | 112 || align="right" | {{flag|بحرین}} || 935,323 || 77.00 || 2011 |- | 113 || align="right" | {{flag|جمیکا}} || 903,540 || 31.50 || 2011 |- | 114 || align="right" | {{flag|جمہوری جمہوریہ کانگو}} || 860,554 || 1.20 || 2011 |- | 115 || align="right" | {{flag|ہیٹی}} || 807,615 || 8.37 || 2010 |- | 116 || align="right" | {{flag|روانڈا}} || 795,930 || 7.00 || 2011 |- | 117 || align="right" | {{flag|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} || 677,583 || 55.20 || 2011 |- | 118 || align="right" | {{flag|قبرص}} || 646,298 || 57.68 || 2011 |- | 119 || align="right" | {{flag|منگولیا}} || 626,664 || 20.00 || 2011 |- | 120 || align="right" | {{flag|نکاراگوا}} || 600,628 || 10.60 || 2011 |- | 121 || align="right" | {{flag|لاؤس}} || 582,949 || 9.00 || 2011 |- | 122 || align="right" | {{flag|برما}} || 529,198 || 0.98 || 2011 |- | 123 || align="right" | {{flag|ملاوی}} || 528,779 || 3.33 || 2011 |- | 124 || align="right" | {{flag|برکینا فاسو}} || 502,544 || 3.00 || 2011 |- | 125 || align="right" | {{flag|آئیوری کوسٹ}} || 473,092 || 2.20 || 2011 |- | 126 || align="right" | {{flag|لکسمبرگ}} || 457,451 || 90.89 || 2011 |- | 127 || align="right" | {{flag|کمبوڈیا}} || 455,753 || 3.10 || 2011 |- | 128 || align="right" | {{flag|موریشس}} || 455,649 || 34.95 || 2011 |- | 129 || align="right" | {{flag|آرمینیا}} || 453,952 || 15.30 || 2009 |- | 130 || align="right" | {{flag|مڈغاسکر}} || 406,998 || 1.90 || 2011 |- | 131 || align="right" | {{flag|اریتریا}} || 368,248 || 6.20 || 2011 |- | — || align="right" | ''{{flag|مکاؤ}}'' || 332,342 || 58.00 || 2011 |- | 132 || align="right" | {{flag|بینن}} || 326,376 || 3.50 || 2011 |- | 133 || align="right" | {{flag|مالی}} || 300,648 || 2.00 || 2011 |- | 134 || align="right" | {{flag|آئس لینڈ}} || 295,567 || 95.02 || 2011 |- | 135 || align="right" | {{flag|مالٹا}} || 282,648 || 69.22 || 2011 |- | 136 || align="right" | {{flag|مونٹینیگرو}} || 264,723 || 40.00 || 2011 |- | 137 || align="right" | {{flag|نمیبیا}} || 257,710 || 12.00 || 2011 |- | 138 || align="right" | {{flag|ترکمانستان}} || 249,875 || 5.00 || 2011 |- | 139 || align="right" | {{flag|سوازی لینڈ}} || 248,458 || 18.13 || 2011 |- | 140 || align="right" | {{flag|فجی}} || 247,275 || 28.00 || 2011 |- | 141 || align="right" | {{flag|گیانا}} || 238,326 || 32.00 || 2011 |- | 142 || align="right" | {{flag|جمہوریہ کانگو}} || 237,660 || 5.60 || 2011 |- | 143 || align="right" | {{flag|ٹوگو}} || 237,020 || 3.50 || 2011 |- | 144 || align="right" | {{flag|برونائی}} || 225,058 || 56.00 || 2011 |- | 145 || align="right" | {{flag|بارباڈوس}} || 205,756 || 71.77 || 2011 |- | 146 || align="right" | {{flag|نائجر}} || 205,423 || 1.30 || 2011 |- | 147 || align="right" | {{flag|چاڈ}} || 204,420 || 1.90 || 2011 |- | 148 || align="right" | {{flag|بہاماس}} || 203,653 || 65.00 || 2011 |- | 149 || align="right" | {{flag|گیمبیا}} || 195,433 || 10.87 || 2011 |- | 150 || align="right" | {{flag|سرینام}} || 177,011 || 32.00 || 2011 |- | 151 || align="right" | {{flag|کیپ ورڈی}} || 165,152 || 32.00 || 2011 |- | 152 || align="right" | {{flag|بھوٹان}} || 148,770 || 21.00 || 2011 |- | 153 || align="right" | {{flag|موریتانیہ}} || 147,674 || 4.50 || 2011 |- | 154 || align="right" | {{flag|بوٹسوانا}} || 144,578 || 7.00 || 2011 |- | 155 || align="right" | {{flag|جمہوریہ گنی}} || 137,813 || 1.30 || 2011 |- | 156 || align="right" | {{flag|مالدیپ}} || 134,300 || 34.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|فرانسیسی پولینیشیا}} || 133,127 || 49.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|نیو کیلیڈونیا}} || 128,138 || 50.00 || 2011 |- | 157 || align="right" | {{flag|گیبون}} || 126,133 || 8.00 || 2011 |- | 158 || align="right" | {{flag|صومالیہ}} || 124,071 || 1.25 || 2011 |- | 159 || align="right" | {{flag|پاپوا نیو گنی}} || 123,752 || 2.00 || 2011 |- | 160 || align="right" | {{flag|لائبیریا}} || 113,603 || 3.00 || 2011 |- | 161 || align="right" | {{flag|برونڈی}} || 113,400 || 1.11 || 2011 |- | 162 || align="right" | {{flag|وسطی افریقی جمہوریہ}} || 108,901 || 2.20 || 2011 |- | 163 || align="right" | {{flag|لیسوتھو}} || 81,323 || 4.22 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|گوام}} || 80,684 || 50.64 || 2009 |- | 164 || align="right" | {{flag|اینٹیگوا و باربوڈا}} || 72,065 || 82.00 || 2011 |- | 165 || align="right" | {{flag|انڈورہ}} || 68,708 || 81.00 || 2011 |- | 166 || align="right" | {{flag|سینٹ لوسیا}} || 67,854 || 42.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|برمودا}} || 60,668 || 88.34 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|اروبا}} || 60,557 || 57.07 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|گرنزی}} || 54,418 || 83.63 || 2011 |- | 167 || align="right" | {{flag|جبوتی}} || 52,995 || 7.00 || 2011 |- | 168 || align="right" | {{flag|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} || 44,674 || 43.01 || 2011 |- | 169 || align="right" | {{flag|بیلیز}} || 44,033 || 14.00 || 2010 |- | 170 || align="right" | {{flag|گنی بساؤ}} || 42,663 || 2.67 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|فارو جزیرے}} || 39,774 || 80.73 || 2011 |- | 171 || align="right" | {{flag|کوموروس}} || 39,704 || 5.50 || 2011 |- | 172 || align="right" | {{flag|استوائی گنی}} || 39,042 || 6.00 || 2010 |- | 173 || align="right" | {{flag|سیچیلیس}} || 38,497 || 43.16 || 2011 |- | 174 || align="right" | {{flag|سینٹ کیٹز}} || 37,922 || 76.00 || 2010 |- | 175 || align="right" | {{flag|ڈومینیکا}} || 37,443 || 51.31 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|گرین لینڈ}} || 36,909 || 64.00 || 2011 |- | 176 || align="right" | {{flag|ساؤ ٹوم و پرنسپے}} || 36,191 || 20.16 || 2011 |- | 177 || align="right" | {{flag|گریناڈا}} || 36,076 || 33.46 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|کیمین جزیرے}} || 35,694 || 69.47 || 2011 |- | 178 || align="right" | {{flag|سولومن جزیرے}} || 34,313 || 6.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|جرزی}} || 33,898 || 36.00 || 2011 |- | 179 || align="right" | {{flag|لیختینستائن}} || 30,959 || 85.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|امریکی ورجن جزیرے}} || 29,234 || 27.40 || 2009 |- | 180 || align="right" | {{flag|ٹونگا}} || 26,479 || 25.00 || 2011 |- | 181 || align="right" | {{flag|موناکو}} || 22,940 || 75.00 || 2010 |- | 182 || align="right" | {{flag|مائکرونیشیا}} || 21,431 || 20.00 || 2010 |- | 183 || align="right" | {{flag|وانواتو}} || 19,620 || 8.00 || 2010 |- | — || align="right" | ''{{flag|جبل الطارق}}'' || 18,821 || 65.00 || 2011 |- | 184 || align="right" | {{flag|سان مارینو}} || 15,781 || 49.60 || 2011 |- | 185 || align="right" | {{flag|سامووا}} || 13,440 || 7.00 || 2010 |- | 186 || align="right" | {{flag|سیرالیون}} || 13,344 || 0.26 || 2009 |- | — || align="right" | {{flag|برطانوی ورجن جزیرے}} || 10,967 || 37.00 || 2010 |- | 187 || align="right" | {{flag|کیریباتی}} || 10,074 || 10.00 || 2011 |- | 188 || align="right" | {{flag|مشرقی تیمور}} || 10,039 || 0.90 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|اینگویلا}} || 7,176 || 48.60 || 2010 |- | 189 || align="right" | {{flag|پلاؤ}} || 5,438 || 26.97 || 2004 |- | 190 || align="right" | {{flag|تووالو}} || 3,163 || 30.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|فاکلینڈ جزیرے}}<ref name="Falklands">Population for 2010 was used.</ref> || 2,908 || 96.38 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|سینٹ ہلینا}} || 2,541 || 33.00 || 2011 |- | 191 || align="right" | {{flag|مارشل جزیرے}} || 2,288 || 3.55 || 2009 |- | — || align="right" | {{flag|مایوٹ}} || 1,802 || 1.21 || 2000 |- | — || align="right" | {{flag|مانٹسریٹ}} || 1,383 || 26.90 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|والس و فتونہ}} || 1,337 || 8.68 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|نیووے}} || 1,125 || 74.48 || 2009 |- | 192 || align="right" | {{flag|شمالی کوریا}}<ref name="NorthKorea">Figure of "605" is the mean number of Internet users given a percentage between 0.0000000 and 0.0049999, both of which can be rounded down to 0.00.</ref>|| 605 || 0.00 || 2009 |- | 193 || align="right" | {{flag|ناورو}} || 556 || 6.00 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|جزیرہ اسینشن}}<ref name="Ascension">Population for 31 March 2010 was used.</ref> || 318 || 36.00 || 2011 |- | — || align="right" | {{flag|ٹوکیلاؤ}} || 20 || 1.50 || 2003 |} == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور ویکھو == * [[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد عریض الشریط جالبینی صارفین]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد محمول ہاتفات در استعمال]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی میزبان]] {{فہارست ملکی وسیط}} {{عالمی اقتصادی درجہ بندی}} [[گٹھ:انٹرنیٹ متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:جالبین متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] fbh5ntb1nclg8mq3s2yfxsurhq0a996 0 91197 707947 638721 2026-06-18T09:08:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707947 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ اراکین اقوام متحدہ سلامتی کونسل''' ا‏‏ے۔ == موجودہ رکنیت == === مستقل ارکان === {| class="sortable wikitable" |- ! ملک ! علاقائی گروہ ! تریخ رکنیت |- | {{flag|چین}} | ایشیا بحر الکاہل گروپ | [[جمہوریۂ چین]] |- | {{flag|فرانس}} | مغربی یورپی تے ہور گروپ | 1946 |- | {{flag|روس}} | مشرقی یورپی گروپ | 1991 |- | {{flag|برطانیہ}} | مغربی یورپی تے ہور گروپ | 1946 |- | {{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} | مغربی یورپی تے ہور گروپ | 1946 |} === غیر مستقل ارکان === {| class="sortable wikitable" |- ! ملک ! علاقائی گروہ ! مدت شروع ! مدت ختم |- | {{flag|آذربائیجان}} | مشرقی یورپی گروپ | 2012 | 2013 |- | {{flag|ارجنٹائن}} | لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ | 2013 | 2014 |- | {{flag|آسٹریلیا}} | مغربی یورپی تے ہور گروپ | 2013 | 2014 |- | {{flag|گوئٹے مالا}} | لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ | 2012 | 2013 |- | {{flag|جنوبی کوریا}} | ایشیا بحر الکاہل گروپ | 2013 | 2014 |- | {{flag|مراکش}} | افریقی گروپ (عربی نمائندہ) | 2012 | 2013 |- | {{flag|پاکستان}} | ایشیا بحر الکاہل گروپ | 2012 | 2013 |- | {{flag|لکسمبرگ}} | مغربی یورپی تے ہور گروپ | 2013 | 2014 |- | {{flag|روانڈا}} | افریقی گروپ | 2013 | 2014 |- | {{flag|ٹوگو}} | افریقی گروپ | 2012 | 2013 |} [[تصویر:UNSC 2013.PNG|thumb|600px|center|موجودہ اراکین اقوام متحدہ سلامتی کونسل {{legend|#2a7fff|مستقل ارکان}} {{legend|#008000|غیر مستقل ارکان}}]] == علاقائی گروپ == افریقی گروپ: 3 ارکان [[ایشیا بحر الکاہل]] گروپ: 2 ارکان مشرقی یورپی گروپ: 1 رکن لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ: 2 ارکان مغربی یورپی تے ہور گروپ: 2 ارکان؛ گھٹ تو‏ں گھٹ اک [[مغربی یورپ]] تو‏ں ہونا ضروری ا‏‏ے۔ === انتخابی نظام الاوقات === {| class="wikitable" |- | مدت آغاز سال: || style="text-align:center;"|طاق|| style="text-align:center;"|جفت |- |افریقی گروپ||اک رکن||دو ارکان * |- |ایشیا بحر الکاہل گروپ||اک رکن||اک رکن * |- |مشرقی یورپی گروپ||کوئی نئيں ||اک رکن |- |لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ ||اک رکن||اک رکن |- |مغربی یورپی تے ہور گروپ ||دو ارکان||کوئی نئيں |} == رکنیت بلحاظ سال == {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:92%;" cellpadding="5" |- ! '''سال''' !! colspan="2"|لاطینی امریکی نشستاں !! دولت مشترکہ نشستاں !! مشرقی یورپ <br /> تے ایشیائی نشستاں <ref group=note>The مشرقی یورپ group included Asian countries from 1956 onwards</ref>!! style="font-align:center;"| مشرق وسطی نشستاں !! مغربی یورپی نشستاں |- |width=4% style="background: #f0f0f0"|'''1946''' ||width=16% rowspan="2"| {{flag|برازیل|1889}} ||width=16% |{{flag|میکسیکو|1934}} ||width=16% rowspan="2"| {{flag|آسٹریلیا}} ||width=16% rowspan="2"| {{flag|پولینڈ}} ||width=16%|{{flag|مصر|1922}} ||width=16%| {{flag|نیدرلینڈز}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1947''' || rowspan="2"| {{flag|کولمبیا}} || rowspan="2"| {{flag|شام|1932}} || rowspan="2"| {{flag|بیلجیم|state}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1948''' || rowspan="2"| {{flag|ارجنٹائن}} || rowspan="2"| {{flag|کینیڈا|1921}} || rowspan="2"| {{flag|یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|1937}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1949''' || rowspan="2"| {{flag|کیوبا}} || rowspan="2"| {{flag|مصر|1922}} || rowspan="2"| {{flag|ناروے}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1950''' || rowspan="2"| {{flag|ایکواڈور}} || rowspan="2"| {{flag|بھارت}} || rowspan="2"| {{flag|یوگوسلاویہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1951''' || rowspan="2"| {{flag|برازیل|1889}} || rowspan="2"| {{flag|ترکی}} || rowspan="2"| {{flag|نیدرلینڈز}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1952''' || rowspan="2"| {{flag|چلی}} || rowspan="2"| {{flag|پاکستان}} || rowspan="2"| {{flag|یونان|old}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1953''' || rowspan="2"| {{flag|کولمبیا}} || rowspan="2"| {{flag|لبنان}} || rowspan="2"| {{flag|ڈنمارک}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1954''' || rowspan="2"| {{flag|برازیل|1889}} || rowspan="2"| {{flag|نیوزی لینڈ}} || rowspan="2"| {{flag|ترکی}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1955''' || rowspan="2"| {{flag|پیرو}} || rowspan="2"| {{flag|ایران|1925}} || rowspan="2"| {{flag|بیلجیم|state}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1956''' || rowspan="2"| {{flag|کیوبا}} || rowspan="2"| {{flag|آسٹریلیا}} || {{flag|یوگوسلاویہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1957''' || rowspan="2"| {{flag|کولمبیا}} || {{flag|فلپائن|1936}} || rowspan="2"| {{flag|عراق|1924}} || rowspan="2"| {{flag|سویڈن}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1958''' || rowspan="2"| {{flag|پاناما}} || rowspan="2"| {{flag|کینیڈا|1957}} || rowspan="2"| {{flag|جاپان}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1959''' || rowspan="2"| {{flag|ارجنٹائن}} || rowspan="2"| {{flag|تونس|old}} || rowspan="2"| {{flag|اطالیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1960''' || rowspan="2"| {{flag|ایکواڈور}} || rowspan="2"| {{flag|سیلون|1951}} || {{flag|پولینڈ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1961''' || rowspan="2"| {{flag|چلی}} || {{flag|ترکی}} || rowspan="2"| {{flag|متحدہ عرب جمہوریہ}} || {{flag|لائبیریا}} <ref group=note>لائبیریا took the place of the مغربی یورپan country in 1961</ref> |- | style="background: #f0f0f0"|'''1962''' || rowspan="2"| {{flag|وینزویلا|1930}} || rowspan="2"| {{flag|گھانا}} || {{flag|رومانیہ|1952}} || {{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1963''' || rowspan="2"| {{flag|برازیل|1960}} || {{flag|فلپائن|1936}} || rowspan="2"| {{flag|مراکش}}<ref name="MO" group=note>مراکش took the place of the Middle Eastern country in 1963–1964</ref> || rowspan="2"| {{flag|ناروے}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1964''' || rowspan="2"| {{flag|بولیویا}} || rowspan="2"| {{flag|آئیوری کوسٹ|name=آئیوری کوسٹ}}<ref name="IC" group=note>آئیوری کوسٹ took the place of a member of the Commonwealth in 1964–1965</ref>|| {{flag|چیکوسلوواکیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1965''' || {{flag|یوراگوئے}} || {{flag|ملائشیا}} || {{flag|اردن}} || {{flag|نیدرلینڈز}} |} === 1966–2013 === {| class="wikitable" style="width:100%; font-size:92%;" cellpadding="5" !'''سال''' !! colspan="3"|افریقی گروپ<br />* عرب ملکاں دے نمائندے !! colspan="2" | ایشیا بحر الکاہل گروپ<br />* ایشیائی ملکاں دے نمائندے !! colspan="2" | لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ !! colspan="2" | مغربی یورپی تے ہور گروپ !! مشرقی یورپی گروپ |- |width=4% style="background: #f0f0f0"|'''1966''' ||width=9.6% rowspan="2"| {{پرچم|مالی}} ||width=9.6% rowspan="2"| {{پرچم|نائجیریا}} ||width=9.6%| {{پرچم|یوگنڈا}} ||width=9.6% rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} ||width=9.6%| {{پرچم|اردن}} *||width=9.6% rowspan="2"| {{پرچم|ارجنٹائن}} ||width=9.6%| {{پرچم|یوراگوئے}} ||width=9.6%| {{پرچم|نیدرلینڈز}} ||width=9.6%| {{پرچم|نیوزی لینڈ}} ||width=9.6% rowspan="2"| {{پرچم|بلغاریہ|1946}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1967''' || rowspan="2"| {{پرچم|ایتھوپیا|1897}} || rowspan="2"| {{پرچم|بھارت}} || rowspan="2"| {{پرچم|برازیل|1960}} || rowspan="2"| {{پرچم|کینیڈا}} || rowspan="2"| {{پرچم|ڈنمارک}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1968''' || rowspan="2"| {{پرچم|الجزائر}} * || rowspan="2"| {{پرچم|سینیگال}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاکستان}} || rowspan="2"| {{پرچم|پیراگوئے|1954}} || rowspan="2"| {{پرچم|ہنگری}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1969''' || rowspan="2"| {{پرچم|زیمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|نیپال}} || rowspan="2"| {{پرچم|کولمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|فنلینڈ}} || rowspan="2"| {{پرچم|ہسپانیہ|1945}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1970''' || rowspan="2"| {{پرچم|برونڈی}} || rowspan="2"| {{پرچم|سیرالیون}} || rowspan="2"| {{پرچم|شام|1963}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|نکاراگوا}} || rowspan="2"| {{پرچم|پولینڈ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1971''' || rowspan="2"| {{پرچم|صومالیہ}} || rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|ارجنٹائن}} || rowspan="2"| {{پرچم|بیلجیم|state}} || rowspan="2"| {{پرچم|اطالیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1972''' || rowspan="2"| {{پرچم|جمہوریہ گنی}} || rowspan="2"| {{پرچم|سوڈان}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|بھارت}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاناما}} || rowspan="2"| {{پرچم|یوگوسلاویہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1973''' || rowspan="2"| {{پرچم|کینیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|انڈونیشیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|پیرو}} || rowspan="2"| {{پرچم|آسٹریلیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|آسٹریا}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1974''' || rowspan="2"| {{پرچم|کیمرون}} || rowspan="2"| {{پرچم|موریتانیہ}} || rowspan="2"| {{پرچم|عراق|1963}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|کوسٹاریکا}} || rowspan="2"| {{flag|بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1975''' || rowspan="2"| {{پرچم|تنزانیہ}} || rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|گیانا}} || rowspan="2"| {{پرچم|اطالیہ}} || rowspan="2"| {{پرچم|سویڈن}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1976''' || rowspan="2"| {{پرچم|بینن|1975}} || rowspan="2"| {{پرچم|لیبیا|1972}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|پاکستان}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاناما}} || rowspan="2"| {{پرچم|رومانیہ|1965}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1977''' || rowspan="2"| {{پرچم|موریشس}} || rowspan="2"| {{پرچم|بھارت}} || rowspan="2"| {{پرچم|وینزویلا|1930}} || rowspan="2"| {{پرچم|کینیڈا}} || rowspan="2"| {{flag|مغربی جرمنی}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1978''' || rowspan="2"| {{پرچم|گیبون}} || rowspan="2"| {{پرچم|نائجیریا}} || rowspan="2"| {{پرچم|کویت}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|بولیویا}} || rowspan="2"| {{پرچم|چیکوسلوواکیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1979''' || rowspan="2"| {{پرچم|زیمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|بنگلہ دیش}} || rowspan="2"| {{پرچم|جمیکا}} || rowspan="2"| {{پرچم|ناروے}} || rowspan="2"| {{پرچم|پرتگال}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1980''' || rowspan="2"| {{پرچم|نائجر}} || rowspan="2"| {{پرچم|تونس|old}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|فلپائن|1936}} || rowspan="2"| {{پرچم|میکسیکو}} || rowspan="2"| {{پرچم|مشرقی جرمنی}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1981''' || rowspan="2"| {{پرچم|یوگنڈا}} || rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاناما}} || rowspan="2"| {{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}} || rowspan="2"| {{پرچم|ہسپانیہ|1977}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1982''' || rowspan="2"| {{پرچم|ٹوگو}} || rowspan="2"| {{flag|زائر}} || rowspan="2"| {{پرچم|اردن}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|گیانا}} || rowspan="2"| {{پرچم|پولینڈ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1983''' || rowspan="2"| {{پرچم|زمبابوے}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاکستان}} || rowspan="2"| {{پرچم|نکاراگوا}} || rowspan="2"| {{پرچم|مالٹا}} || rowspan="2"| {{پرچم|نیدرلینڈز}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1984''' || rowspan="2"| {{پرچم|برکینا فاسو}}<ref group=note>At the time of election, and until August 1984, the country was known as ''Republic of Upper Volta''.</ref> || rowspan="2"| {{پرچم|مصر}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|بھارت}} || rowspan="2"| {{پرچم|پیرو}} || rowspan="2"| {{flag|یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1985''' || rowspan="2"| {{پرچم|مڈغاسکر}} || rowspan="2"| {{پرچم|تھائی لینڈ}} || rowspan="2"| {{پرچم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} || rowspan="2"| {{پرچم|آسٹریلیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|ڈنمارک}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1986''' || rowspan="2"| {{پرچم|جمہوریہ کانگو|1970}} || rowspan="2"| {{پرچم|گھانا}} || rowspan="2"| {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|وینزویلا|1930}} || rowspan="2"| {{پرچم|بلغاریہ|1971}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1987''' || rowspan="2"| {{پرچم|زیمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|ارجنٹائن}} || rowspan="2"| {{flag|مغربی جرمنی}} || rowspan="2"| {{پرچم|اطالیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1988''' || rowspan="2"| {{پرچم|الجزائر}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|سینیگال}} || rowspan="2"| {{پرچم|نیپال}} || rowspan="2"| {{پرچم|برازیل|1968}} || rowspan="2"| {{پرچم|یوگوسلاویہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1989''' || rowspan="2"| {{پرچم|ایتھوپیا|1987}} || rowspan="2"| {{پرچم|ملائشیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|کولمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|کینیڈا}} || rowspan="2"| {{پرچم|فنلینڈ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1990''' || rowspan="2"| {{پرچم|آئیوری کوسٹ}} || rowspan="2"| {{flag|زائر}} || rowspan="2"| {{flag|يمن}} *<ref group=note>The election was secured by [[South يمن]], and in May 1990, during its membership of the Security Council, it unified with [[North يمن]] to form the single country of [[يمن]].</ref>|| rowspan="2"| {{پرچم|کیوبا}} || rowspan="2"| {{پرچم|رومانیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1991''' || rowspan="2"| {{پرچم|زمبابوے}} || rowspan="2"| {{پرچم|بھارت}} || rowspan="2"| {{پرچم|ایکواڈور}} || rowspan="2"| {{پرچم|آسٹریا}} || rowspan="2"| {{پرچم|بیلجیم|state}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1992''' || rowspan="2"| {{پرچم|کیپ ورڈی}} || rowspan="2"| {{پرچم|مراکش}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|وینزویلا|1930}} || rowspan="2"| {{پرچم|ہنگری}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1993''' || rowspan="2"| {{پرچم|جبوتی}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاکستان}} || rowspan="2"| {{پرچم|برازیل}} || rowspan="2"| {{پرچم|نیوزی لینڈ}} || rowspan="2"| {{پرچم|ہسپانیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1994''' || rowspan="2"| {{پرچم|نائجیریا}} || rowspan="2"| {{پرچم|روانڈا|1962}} || rowspan="2"| {{پرچم|سلطنت عمان}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|ارجنٹائن}} || rowspan="2"| {{پرچم|چیک جمہوریہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1995''' || rowspan="2"| {{پرچم|بوٹسوانا}} || rowspan="2"| {{پرچم|انڈونیشیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|ہونڈوراس}} || rowspan="2"| {{پرچم|جرمنی}} || rowspan="2"| {{پرچم|اطالیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1996''' || rowspan="2"| {{پرچم|مصر}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|گنی بساؤ}} || rowspan="2"| {{پرچم|شمالی کوریا}} || rowspan="2"| {{پرچم|چلی}} || rowspan="2"| {{پرچم|پولینڈ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1997''' || rowspan="2"| {{پرچم|کینیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|کوسٹاریکا}} || rowspan="2"| {{پرچم|پرتگال}} || rowspan="2"| {{پرچم|سویڈن}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1998''' || rowspan="2"| {{پرچم|گیبون}} || rowspan="2"| {{پرچم|گیمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|بحرین}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|برازیل}} || rowspan="2"| {{پرچم|سلووینیا}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''1999''' || rowspan="2"| {{پرچم|نمیبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|ملائشیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|ارجنٹائن}} || rowspan="2"| {{پرچم|کینیڈا}} || rowspan="2"| {{پرچم|نیدرلینڈز}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2000''' || rowspan="2"| {{پرچم|مالی}} || rowspan="2"| {{پرچم|تونس}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|بنگلہ دیش}} || rowspan="2"| {{پرچم|جمیکا}} || rowspan="2"| {{پرچم|یوکرین}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2001''' || rowspan="2"| {{پرچم|موریشس}} || rowspan="2"| {{پرچم|سنگاپور}} || rowspan="2"| {{پرچم|کولمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}} || rowspan="2"| {{پرچم|ناروے}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2002''' || rowspan="2"| {{پرچم|کیمرون}} || rowspan="2"| {{پرچم|جمہوریہ گنی}} || rowspan="2"| {{پرچم|شام}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|میکسیکو}} || rowspan="2"| {{پرچم|بلغاریہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2003''' || rowspan="2"| {{پرچم|انگولا}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاکستان}} || rowspan="2"| {{پرچم|چلی}} || rowspan="2"| {{پرچم|جرمنی}} || rowspan="2"| {{پرچم|ہسپانیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2004''' || rowspan="2"| {{پرچم|الجزائر}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|بینن}} || rowspan="2"| {{پرچم|فلپائن}} || rowspan="2"| {{پرچم|برازیل}} || rowspan="2"| {{پرچم|رومانیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2005''' || rowspan="2"| {{پرچم|تنزانیہ}} || rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|ارجنٹائن}} || rowspan="2"| {{پرچم|ڈنمارک}} || rowspan="2"| {{پرچم|یونان}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2006''' || rowspan="2"| {{پرچم|گھانا}} || rowspan="2"| {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} || rowspan="2"| {{پرچم|قطر}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|پیرو}} || rowspan="2"| {{پرچم|سلوواکیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2007''' || rowspan="2"| {{پرچم|جنوبی افریقہ}} || rowspan="2"| {{پرچم|انڈونیشیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|پاناما}} || rowspan="2"| {{پرچم|بیلجیم|state}} || rowspan="2"| {{پرچم|اطالیہ}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2008''' || rowspan="2"| {{پرچم|برکینا فاسو}} || rowspan="2"| {{پرچم|لیبیا|1977}} *|| rowspan="2"| {{پرچم|ویتنام}} || rowspan="2"| {{پرچم|کوسٹاریکا}} || rowspan="2"| {{پرچم|کروشیا}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2009''' || rowspan="2"| {{پرچم|یوگنڈا}} || rowspan="2"| {{پرچم|جاپان}} || rowspan="2"| {{پرچم|میکسیکو}} || rowspan="2"| {{پرچم|آسٹریا}} || rowspan="2"| {{پرچم|ترکی}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2010''' || rowspan="2"| {{پرچم|گیبون}} || rowspan="2"| {{پرچم|نائجیریا}}|| rowspan="2"| {{پرچم|لبنان}} * || rowspan="2"| {{پرچم|برازیل}} || rowspan="2"| {{پرچم|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2011''' || rowspan="2"| {{پرچم|جنوبی افریقہ}} || rowspan="2"| {{پرچم|بھارت}} || rowspan="2"| {{پرچم|کولمبیا}} || rowspan="2"| {{پرچم|جرمنی}} || rowspan="2"|{{پرچم|پرتگال}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2012''' || rowspan="2"|{{پرچم|مراکش}} *|| rowspan="2"|{{پرچم|ٹوگو}} || rowspan="2"|{{پرچم|پاکستان}} || rowspan="2"|{{پرچم|گوئٹے مالا}} || rowspan="2"|{{پرچم|آذربائیجان}} |- | style="background: #f0f0f0"|'''2013''' || {{پرچم|روانڈا}} || {{پرچم|شمالی کوریا}} || {{پرچم|ارجنٹائن}} || {{پرچم|آسٹریلیا}} ||{{پرچم|لکسمبرگ}} |} == لسٹ بلحاظ تعداد سال بطور سلامتی کونسل رکن == <span style="background:#ffb6c1; width:50px; border:1px solid #aaa;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> ''مستقل رکن'' <span style="background:#cdf; width:50px; border:1px solid #aaa;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> ''موجودہ منتخب رکن (2013)'' <span style="background:#fafad2; width:50px; border:1px solid #aaa;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> ''سابقہ اقوام متحدہ رکن'' {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" cellpadding="5" |- !سال <ref group=note>Table shows years completed or in progress. Each term on the Council consist of 2 years. Any odd number of years are countries currently serving the first year of a term, countries with terms between 1956 and 1967, when the order of the council changed, or the three countries (میکسیکو، مصر and the نیدرلینڈز) who had the first terms in 1946 and changed in 1947</ref> !ملک !پہلا سال !تازہ ترین سال !علاقائی گروپ !نوٹس |- style="background:#ffb6c1;" |68||{{flag|فرانس}}||1946||2013||مغربی یورپی تے ہور گروپ||مستقل رکن |- style="background:#ffb6c1;" |68||{{flag|برطانیہ}}||1946||2013||مغربی یورپی تے ہور گروپ||مستقل رکن |- style="background:#ffb6c1;" |68||{{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||1946||2013||مغربی یورپی تے ہور گروپ||مستقل رکن |- style="background:#fafad2;" |45||{{flag|سوویت اتحاد}}||1946||1991||مشرقی یورپی گروپ||سابق مستقل رکن، تو‏ں تبدیل [[روس]] |- style="background:#ffb6c1;" |43||{{flag|چین}}||1971||2013||ایشیا بحر الکاہل گروپ||مستقل رکن |- style="background:#fafad2;" |25||{{flag|جمہوریۂ چین}}||1946||1971||ایشیائی||سابق مستقل رکن، تو‏ں تبدیل [[چین]] |- style="background:#ffb6c1;" |23||{{flag|روس|name=روس}}||1991||2013||مشرقی یورپی گروپ||مستقل رکن |- |20||{{flag|برازیل}}||1946||2011||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |20||{{flag|جاپان}}||1958||2010||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- style="background:#cdf;" |17||{{flag|ارجنٹائن}}||1948||2013||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2014 وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |14||{{flag|کولمبیا}}||1947||2012||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |14||{{flag|بھارت}}||1950||2012||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- style="background:#cdf;" |14||{{flag|پاکستان}}||1952||2013||ایشیا بحر الکاہل گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2013 ء وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |12||{{flag|کینیڈا}}||1948||2000||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |12||{{flag|اطالیہ}}||1959||2008||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |10||{{flag|بیلجیم|state}}||1947||2008||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |10||{{flag|جرمنی}}||1977||2012||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |10||{{flag|پاناما}}||1958||2008||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- style="background:#cdf;" |9||{{flag|آسٹریلیا}}||1946||2013||مغربی یورپی تے ہور گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2014 وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |9||{{flag|مصر}}||1946||1997||افریقی گروپ (عربی)|| |- |9||{{flag|نیدرلینڈز}}||1946||2000||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |9||{{flag|پولینڈ}}||1946||1997||مشرقی یورپی گروپ|| |- |8||{{flag|چلی}}||1952||2004||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |8||{{flag|ڈنمارک}}||1953||2006||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |8||{{flag|نائجیریا}}||1966||2011||افریقی گروپ|| |- |8||{{flag|ناروے}}||1949||2002||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |8||{{flag|پیرو}}||1955||2007||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |8||{{flag|ہسپانیہ}}||1969||2004||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |8||{{flag|وینزویلا}}||1962||1993||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |7||{{flag|میکسیکو}}||1946||2010||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |7||{{flag|رومانیہ}}||1962||2005||مشرقی یورپی گروپ|| |- |7||{{flag|شام}}||1947||2003||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |7||{{flag|ترکی}}||1951||2010||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- style="background:#fafad2;" |7||{{flag|یوگوسلاویہ}}||1950||1989||مشرقی یورپی گروپ||پیشرو [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]], [[کرویئشا]], [[مقدونیہ]], [[مونٹینیگرو]], [[سربیا]] تے [[سلووینیا]] |- |6||{{flag|الجزائر}}||1968||1989||افریقی گروپ (عربی)|| |- |6||{{flag|آسٹریا}}||1973||2010||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |6||{{flag|بلغاریہ}}||1966||2003||مشرقی یورپی گروپ|| |- |6||{{flag|کوسٹاریکا}}||1974||2009||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |6||{{flag|کیوبا}}||1949||1991||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |6||{{flag|ایکواڈور}}||1950||1992||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |6||{{flag|گیبون}}||1978||2011||افریقی گروپ|| |- |6||{{flag|گھانا}}||1962||2007||افریقی گروپ|| |- |6||{{flag|انڈونیشیا}}||1973||2008||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- style="background:#cdf;" |6||{{flag|مراکش}}||1963||2013||افریقی گروپ (عربی)||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2013 ء وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |6||{{flag|فلپائن}}||1957||2004||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |6||{{flag|پرتگال}}||1979||2012||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |6||{{flag|سویڈن}}||1957||1998||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |6||{{flag|تونس}}||1959||2003||افریقی گروپ (عربی)|| |- |6||{{flag|یوکرین}}||1948||2001||مشرقی یورپی گروپ|| |- |6||{{flag|زیمبیا}}||1969||1988||افریقی گروپ|| |- |5||{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}||1962||2002||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |5||{{flag|ملائشیا}}||1965||2000||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |5||{{flag|نیوزی لینڈ}}||1954||1994||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |5||{{flag|یوگنڈا}}||1966||2010||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|بنگلہ دیش}}||1979||2001||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |4||{{flag|بینن}}||1976||2005||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|بولیویا}}||1964||1979||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |4||{{flag|برکینا فاسو}}||1984||2009||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|کیمرون}}||1974||2003||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|آئیوری کوسٹ}}||1964||1991||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|ایتھوپیا}}||1967||1990||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|فنلینڈ}}||1969||1990||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |4||{{flag|یونان}}||1952||2006||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |4||{{flag|جمہوریہ گنی}}||1972||2003||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|گیانا}}||1975||1983||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |4||{{flag|ہنگری}}||1968||1993||مشرقی یورپی گروپ|| |- |4||{{flag|عراق}}||1957||1975||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |4||{{flag|جمیکا}}||1979||2001||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |4||{{flag|اردن}}||1965||1983||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |4||{{flag|کینیا}}||1973||1998||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|لبنان}}||1953||2011||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |4||{{flagicon|لیبیا}} [[لیبیا]]||1976||2009||افریقی گروپ (عربی)|| |- |4||{{flag|مالی}}||1966||2001||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|موریشس}}||1977||2002||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|نیپال}}||1969||1989||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |4||{{flag|نکاراگوا}}||1970||1984||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |4||{{flag|جمہوریہ کانگو}}||1986||2007||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|سینیگال}}||1968||1989||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|جنوبی افریقہ}}||2007||2012||افریقی گروپ|| |- |4||{{flag|تنزانیہ}}||1975||2006||افریقی گروپ|| |- style="background:#cdf;" |4||{{flag|ٹوگو}}||1982||2013||افریقی گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2013 ء وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |4||{{flag|زائر}}||1982||1991||افریقی گروپ||اب دے طور اُتے جانا [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] |- |4||{{flag|زمبابوے}}||1983||1992||افریقی گروپ|| |- style="background:#fafad2;" |3||{{flag|سلوواکیہ}}||1964||1979||مشرقی یورپی گروپ||پیشرو [[چیک جمہوریہ]] تے [[چیکوسلوواکیہ]] |- style="background:#cdf;" |3||{{flag|شمالی کوریا}}||1996||2013||ایشیا بحر الکاہل گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2014 وچ ختم ہوئے جاندی اے |- style="background:#cdf;" |3||{{flag|روانڈا}}||1994||2013||افریقی گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2014 وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |2||{{flag|انگولا}}||2003||2004||افریقی گروپ|| |- style="background:#cdf;" |2||{{flag|آذربائیجان}}||2012||2013||مشرقی یورپی گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2013 ء وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |2||{{flag|بحرین}}||1998||1999||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |2||{{flag|بوسنیا تے ہرزیگووینا}}||2010||2011||مشرقی یورپی گروپ|| |- |2||{{flag|بوٹسوانا}}||1995||1996||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|برونڈی}}||1970||1971||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ}}||1974||1975||مشرقی یورپی گروپ||اب دے طور اُتے جانا [[بیلاروس]] |- |2||{{flag|کیپ ورڈی}}||1992||1993||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|سیلون}}||1960||1961||ایشیا بحر الکاہل گروپ||اب دے طور اُتے جانا [[سری لنکا]] |- |2||{{flag|کروشیا}}||2008||2009||مشرقی یورپی گروپ|| |- |2||{{flag|چیک جمہوریہ}}||1994||1995||مشرقی یورپی گروپ|| |- |2||{{flag|جبوتی}}||1993||1994||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|گیمبیا}}||1998||1999||افریقی گروپ|| |- style="background:#fafad2;" |2||{{flag|مشرقی جرمنی}}||1980||1981||مشرقی یورپی گروپ|| |- style="background:#cdf;" |2||{{flag|گوئٹے مالا}}||2012||2013||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2013 ء وچ ختم ہوئے جاندی اے |- |2||{{flag|گنی بساؤ}}||1996||1997||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|ہونڈوراس}}||1995||1996||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |2||{{flag|ایران}}||1955||1956||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |2||{{flag|کویت}}||1978||1979||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |2||{{flag|مڈغاسکر}}||1985||1986||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|مالٹا}}||1983||1984||مغربی یورپی تے ہور گروپ|| |- |2||{{flag|موریتانیہ}}||1974||1975||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|نمیبیا}}||1999||2000||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|نائجر}}||1980||1981||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|سلطنت عمان}}||1994||1995||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |2||{{flag|پیراگوئے}}||1968||1969||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |2||{{flag|سیرالیون}}||1970||1971||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|سنگاپور}}||2001||2002||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |2||{{flag|سلوواکیہ}}||2006||2007||مشرقی یورپی گروپ|| |- |2||{{flag|سلووینیا}}||1998||1998||مشرقی یورپی گروپ|| |- |2||{{flag|صومالیہ}}||1971||1972||افریقی گروپ|| |- |2||{{flag|سوڈان}}||1972||1973||افریقی گروپ (عربی)|| |- |2||{{flag|تھائی لینڈ}}||1985||1986||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |2||{{flag|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}}||1985||1986||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |2||{{flag|قطر}}||2006||2007||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |2||{{flag|متحدہ عرب امارات}}||1986||1987||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- style="background:#fafad2;" |2||{{flag|متحدہ عرب جمہوریہ}}||1961||1962||افریقی گروپ (عربی)||پیشرو [[شام]] تے [[مصر]] |- |2||{{flag|یوراگوئے}}||1965||1966||لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ|| |- |2||{{flag|ویتنام}}||2008||2009||ایشیا بحر الکاہل گروپ|| |- |2||{{flag|يمن}}||1990||1991||ایشیا بحر الکاہل گروپ (عربی)|| |- |1||{{flag|لائبیریا}}||1961||1961||افریقی گروپ||<ref>{{cite book|author=Commonwealth Bureau of Census and Statistics|title=Official Year Book of the Commonwealth of آسٹریلیا No. 47 – 1961|url=http://books.google.com/books?id=nWrXPC33D4oC&pg=PA1143|accessdate=21 August 2012|publisher=Aust. Bureau of Statistics|page=1143|id=GGKEY:5SX8QTW3P5T|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225235937/https://books.google.com/books?id=nWrXPC33D4oC&pg=PA1143&hl=en|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref>|group="note"}} |- style="background:#cdf;" |1||{{flag|لکسمبرگ}}||2013||2013||مغربی یورپی تے ہور گروپ||سلامتی کونسل د‏‏ی موجودہ رکنیت دسمبر 2014 وچ ختم ہوئے جاندی اے |} == مستقب‏‏ل دے امیدوار == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" |- | ! scope="col" | افریقی گروپ ! scope="col" | ایشیا بحر الکاہل گروپ ! scope="col" | مشرقی یورپ ! scope="col" | لاطینی امریکا تے کیریبین گروپ ! scope="col" | مغربی یورپی تے ہور گروپ |- ! scope="row" | [[United Nations Security Council election, 2013|2013]] |[[چاڈ]],<ref name="UNTribune">{{cite web|title=First Timers چاڈ, جارجیا, لتھووینیا and سعودی عرب Among Those Vying for UNSC Seats in 2014–15|date=10 April 2013|accessdate=21 August 2013|publisher=UN Tribune|url=http://untribune.com/post/47650883745/first-timers-چاڈ-جارجیا-لتھووینیا-and-saudi-arabia}}</ref> [[نائجیریا]]<ref name="UNTribune" /> |[[سعودی عرب]]<ref name="UNTribune" /> |[[جارجیا]],<ref name="UNTribune" /> [[لتھووینیا]]<ref name="UNTribune" /> |[[چلی]]<ref name="UNTribune" /> | – |- ! scope="row" | [[United Nations Security Council election, 2014|2014]] |[[انگولا]]<ref>{{cite new|title=Country seeks support for security council candidature|date=24 June 2013|accessdate=7 September 2013|publisher=Agência انگولا Press|url=http://www.portalangop.co.ao/انگولا/en_us/noticias/politica/2013/5/26/Country-seeks-support-for-security-council-candidature,f170108a-426e-42d2-9bf1-f551a5c1368b.html}}</ref> |[[فجی]],<ref>{{cite news|title=UN Security Council: What if we lose?|first=Graeme|last=Dobell|accessdate=20 August 2013|date=5 September 2012|newspaper=The Interpreter|url=http://www.lowyinterpreter.org/post/2012/09/05/UN-Security-Council-What-if-we-lose2.aspx}}</ref> [[ملائیشیا]]<ref>{{Cite news|title=Canberra backs KL for UN Security Council seat|date=8 November 2012|accessdate=7 September 2013|publisher=جنوبی افریقہn Foreign Policy Initiative|url=http://www.safpi.org/news/article/2012/canberra-backs-kl-un-security-council-seat}}</ref> | – |? |[[نیوزی لینڈ]],<ref>{{cite news|last= |first= |title=Minister to lobby for Security Council seat |url=http://www.stuff.co.nz/dominion-post/news/politics/7720226/Minister-to-lobby-for-Security-Council-seat |accessdate=2 January 2013 |newspaper=Stuff |date=24 September 2012}}</ref><ref name=nzmin>{{cite web|title=نیوزی لینڈ UN Security Council Candidate 2015–16|url=http://www.mfat.govt.nz/Media-and-publications/Features/515-UN-Sec-Council-bid.php|work=نیوزی لینڈ Ministry of Foreign Affairs and Trade|accessdate=3 January 2012|quote=نیوزی لینڈ is seeking a non-permanent seat on the United Nations Security Council in 2015–16. Elections are in 2014.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225235940/https://www.mfat.govt.nz/Media-and-publications/Features/515-UN-Sec-Council-bid.php|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> [[ہسپانیہ]],<ref name=nzmin2>{{cite web|title=Tracing our Footsteps; نیوزی لینڈ and the UN Security Council|url=http://www.mfat.govt.nz/Media-and-publications/Media/MFAT-speeches/2010/0-25-August-2010.php|work=نیوزی لینڈ Ministry of Foreign Affairs and Trade|accessdate=3 January 2012|quote=... so far only two are seeking election in 2014 – ہسپانیہ and نیوزی لینڈ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225235927/https://www.mfat.govt.nz/Media-and-publications/Media/MFAT-speeches/2010/0-25-August-2010.php|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> [[ترکی]]<ref name=ترکی>{{cite web|title=Press Release from ترکی No.129 (Unofficial Translation)|url=http://www.un.int/ترکی/Announcement.pdf|work=Member States Portal New York|accessdate=3 January 2012|quote=Thus, ترکی is announcing its candidacy for non-permanent membership in the U.N. Security Council (UNSC) for the years 2015 2016.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225235934/https://www.un.int/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C/Announcement.pdf|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref name=ترکی2>{{cite web|title=No: 129, 18 May 2011, Press Release Regarding the ترکی's Candidacy for the U.N. Security Council|url=http://www.mfa.gov.tr/no_-129_-18-may-2011_-press-release-regarding-the-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C_s-candidacy-for-the-u_n_-security-council.en.mfa|work=Republic of ترکی Ministry of Foreign Affairs|accessdate=3 January 2012|quote=Thus, ترکی is announcing its candidacy for non-permanent membership in the U.N. Security Council (UNSC) for the years 2015 2016.|archiveurl=https://archive.ph/20130924052832/http://www.mfa.gov.tr/default.en.mfa|archivedate=24 September 2013|dead-url=no}}</ref> |- ! scope="row" | [[United Nations Security Council election, 2015|2015]] |[[سینیگال]]<ref>{{cite web|title=سینیگال favors مراکش’s return to AU|date=21 March 2013|accessdate=20 August 2013|publisher=Saudi Gazette|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130322157975}}</ref> |[[بنگلہ دیش]],<ref>{{cite web|title=آسٹریلیا to support بنگلہ دیش for UN Security Council for 2016–17|date=16 April 2012|accessdate=20 August 2013|publisher=بنگلہ دیش Business News|url=http://www.businessnews-bd.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6074:آسٹریلیا-to-support-بنگلہ دیش-for-un-security-council-for-2016-17&catid=35:national&Itemid=34}}</ref> [[جاپان]]<ref>[http://www.mofa.go.jp/announce/fm_press/2011/1/0111_01.html MOFA: Press Conference by Minister for Foreign Affairs Seiji Maehara (January 11, 2011)<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |[[یوکرین]]<ref>https://web.archive.org/web/20120930080225/http://www.mfa.gov.ua/uno/en/announce/detail/2910.htm</ref> |[[یوراگوئے]]<ref>{{cite web|title=‘We Must Move Forward!’ Assembly President Says, Challenging Member States to Be Brave Enough to Reject Static Positions, Make United Nations Better|date=29 September 2010|accessdate=7 September 2013|publisher=[[اقوام متحدہ]]|url=http://www.un.org/News/Press/docs//2010/ga11006.doc.htm}}</ref> | – |- ! scope="row" | [[United Nations Security Council election, 2016|2016]] |[[کینیا]],<ref>{{cite web|title=EAC member states endorse Kutesa for UN|accessdate=20 August 2013|publisher=New Vision|url=http://www.newvision.co.ug/mobile/Detail.aspx?NewsID=639946&CatID=1}}</ref> [[سیچیلیس]]<ref>{{cite web|title=سیچیلیس bids for UN Security Council seat|date=5 August 2012|accessdate=20 August 2013|publisher=[[Associated Press]]|url=http://bigstory.ap.org/article/سیچیلیس-bids-un-security-council-seat}}</ref> |[[قازقستان]],<ref name="GA11">{{cite web|title=Secretary-General, Opening Annual General Debate, Urges World Leaders to Tackle Global Challenges Decisively for Sake of Future Generations|date=21 September 2011|accessdate=7 September 2013|publisher=[[اقوام متحدہ]]|url=http://www.un.org/News/Press/docs/2011/ga11147.doc.htm}}</ref> [[تھائی لینڈ]]<ref>{{cite news|title=PM gears up for historic UN speech|date=4 September 2013|accessdate=7 September 2013|publisher=Bangkok Post|first=Achara|last=Ashayagachat|url=http://www.bangkokpost.com/news/local/367850/pm-gears-up-for-historic-un-speech}}</ref> | – |? | [[اطالیہ]]<ref>{{cite web|url=http://www.اطالیہun.esteri.it/Rappresentanza_ONU/Menu/Comunicazione/Archivio_News/2009_05_12+Candidatura+CdS+2017_18.htm |title=Rappresentanza Permanente d'Italia all'ONU |publisher=اطالیہun.esteri.it |date=}}</ref> |- ! scope="row" | [[United Nations Security Council election, 2017|2017]] |? |? |[[پولینڈ]]<ref>{{cite web|title=Community of Democracies meeting: Suu Kyi receives Geremek Award|date=29 April 2013|accessdate=20 August 2013|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (پولینڈ)|Ministry of Foreign Affairs of the Republic of پولینڈ]]|url=http://www.mfa.gov.pl/en/news/community_of_democracies_meeting__suu_kyi_receives_geremek_award}}</ref> |[[پیرو]]<ref>{{cite web|title=TEXT FOR DIP NOTE RESPONDING TO پیرو'S DIP NOTE REQUESTING SUPPORT FOR CANDIDACY TO UNSC NON-PERMANENT SEAT |date=19 March 2008|accessdate=20 April 2013|publisher=[[ویکی لیکس]]|url=http://www.scoop.co.nz/stories/WL0803/S01290.htm}}</ref> | – |- ! scope="row" | [[United Nations Security Council election, 2018|2018]] |? |[[مالدیپ]]<ref>{{cite web|title=بھارت – مالدیپ Relations|date=January 2012|accessdate=20 August 2013|publisher=[[Ministry of External Affairs (بھارت)|Ministry of External Affairs of بھارت]]|url=http://www.mea.gov.in/Portal/ForeignRelation/مالدیپ-January-2012.pdf}}</ref> | – |? | [[بیلجیم]],<ref>[http://www.diplomatie.be/newyorkun/default.asp?id=105&mnu=105 Diplomatie.be<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref name="WEOG I">{{cite web|title=Surprise UN attack: جرمنی v. اسرائیل|date=16 May 2013|accessdate=20 August 2013|publisher=[[New York Post]]|url=http://www.nypost.com/p/news/opinion/opedcolumnists/surprise_un_attack_جرمنی_اسرائیل_arsIn3cTA1H9ENnA3lckeI}}</ref><ref name="WEOG II">{{cite web|title=Is جرمنی Preventing اسرائیل from Joining the Security Council?|date=22 May 2013|accessdate=20 May 2013|publisher=Jewish Voice|url=http://jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4188%3Ais-%D8%AC%D8%B1%D9%85%D9%86%DB%8C-preventing-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-from-joining-the-security-council&catid=101%3Ajv-editorial&Itemid=284|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185449/http://jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4188:is-%D8%AC%D8%B1%D9%85%D9%86%DB%8C-preventing-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-from-joining-the-security-council&catid=101:jv-editorial&Itemid=284|dead-url=yes}}</ref> [[جرمنی]],<ref name="WEOG I" /><ref name="WEOG II" /> [[اسرائیل]]<ref name="WEOG I" /><ref name="WEOG II" /> |- ! scope="row" | 2019 |? |[[ویتنام]]<ref>{{cite web|title=ویتنام makes bilateral leap with یوکرین towards prosperity |date=17 November 2012|accessdate=21 August 2013|publisher=ویتنام News|url=http://ویتنامnews.vn/politics-laws/232913/viet-nam-makes-bilateral-leap-with-یوکرین-towards-prosperity.html}}</ref> |[[استونیا]]<ref>{{cite web|title=استونیاn Security Policy|date=1 March 2011|accessdate=21 August 2013|publisher=استونیاn Embassy in Stockholm|url=http://www.estemb.se/security_policy|archive-date=2 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002120024/http://www.estemb.se/security_policy|dead-url=yes}}</ref> |? | – |- ! scope="row" | 2020 |? |? | – |? | [[جمہوریہ آئرلینڈ]],<ref>{{cite web|url=http://www.جمہوریہ آئرلینڈunnewyork.org/home/index.aspx?id=81389 |title=Department of Foreign Affairs |publisher=جمہوریہ آئرلینڈunnewyork.org |date=}}</ref> [[ناروے]]<ref>{{cite web|title=ناروے and the United Nations: Common Future, Common Solutions|accessdate=21 August 2013|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (ناروے)|Ministry of Foreign Affairs of ناروے]]|url=http://www.regjeringen.no/en/dep/ud/documents/propositions-and-reports/reports-to-the-storting/2011-2012/meld-st-33-20112012-2/3/2.html?id=717920}}</ref> |- ! scope="row" | 2021 |? |? | [[البانیہ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.xn---un-nzeaf9qsa12ied.org/index.php?option=com_content&view=article&id=57:welcome&catid=37:statements&Itemid=41 |title=آرکائیو کاپی |access-date=2012-03-22 |archive-date=2012-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322191401/http://www.xn---un-nzeaf9qsa12ied.org/index.php?option=com_content&view=article&id=57:welcome&catid=37:statements&Itemid=41 |url-status=dead}}</ref> |? | – |- ! scope="row" | 2022 |? |[[منگولیا]]<ref name="GA11" /> | – |? |[[سوئٹزرلینڈ]]<ref>{{cite web |url=http://www.swissinfo.ch/eng/politics/Swiss_aim_for_UN_Security_Council_in_2023-24.html?cid=29225198 |title=Swiss aim for UN Security Council in 2023–24. – swissinfo |publisher=Swissinfo.ch |date=12 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225235929/http://www.swissinfo.ch/eng/swiss-aim-for-un-security-council-in-2023-24/29225198 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2013-09-24 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | 2024 |? |? | – |? |[[یونان]]<ref>[http://www.mfa.gr/missionsabroad/en/un-en/about-us/candidatures.html Candidatures – The Permanent Mission<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- ! scope="row" | 2029 |? |? | [[کرویئشا]]<ref>{{cite web |url=http://un.mfa.hr/?mh=154&mv=859 |title=MVP RH |publisher=Un.mfa.hr |date= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225235931/http://un.mfa.hr/?mh=154&mv=859%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2013-09-24 |url-status=live}}</ref> |? | – |} == حوالے == {{حوالے|2}} == ملاحظات == {{حوالے | group="note"}} {{اقوام متحدہ}} [[گٹھ:اقوام متحدہ سلامتی کونسل]] [[گٹھ:اقوام متحدہ سلامتی کونسل دے انتخابات]] [[گٹھ:ملکاں بلحاظ عالمی تنظیمات]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] n5i7zzxk7lskbddttvksfxnjd9z5h48 0 91198 707872 706426 2026-06-17T23:30:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707872 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack |title = سریبرینیتسا قتل عام<br /> Srebrenica massacre<br />سریبرینیتسا نسل کشی<br />Srebrenica genocide |partof = [[بوسنیائی جنگ]] |image = Srebrenica massacre memorial gravestones 2009 1.jpg |caption= قبرستان [[سریبرینیتسا نسل کشی یادگار|سریبرینیتسا نسل کشی یادگار تے قبرستان، انہاں لوکاں دا جو ہلاک ہوئے]] |location=[[سریبرینیتسا]]، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] |coord={{coord|44|06|N|19|18|E|type:event_dim:10km|display=inline,title}} |target=بوسنیائی مرد تے لڑکے |date=11 جولائ‏ی 1995 – {{end date|df=yes|1995|7|13}} |time= [[سریبرینیتسا نسل کشی یادگار]] |timezone= |type=[[فوجی جارحیت]]، [[قتل عام]]، [[نسل کشی]] |fatalities= 8,372<ref name="potocarimc.ba" /> |perps=[[جمہوریہ سرپسکیا فوج]]<ref name="UN SecGen 10th anniv" /><ref name="iwpr.net" /><br />[[Scorpions (paramilitary)|بچھو (سکارپیئن)]] نیم فوجی گروہ<ref>Paramilitaries Get 15 – 20 Years for Kosovo Crimes – [Balkan Insight http://balkaninsight.com/en/main/news/20364/]</ref><ref>"Serbia: Mladic "Recruited" Infamous Scorpions"۔ Institute for War and Peace Reporting. [http://www.iwpr.net/?p=bcr&s=f&o=242127&apc_state=henibcr200506]</ref><ref name="Williams" /> |dfens= }} '''سریبرینیتسا قتل عام''' {{انگریزی نام|Srebrenica massacre}} جسنو‏ں '''سریبرینیتسا نسل کشی''' {{انگریزی نام|Srebrenica genocide}} کہیا جاندا اے <ref>{{cite web|title=European Parliament resolution of 15&nbsp;جنوری 2009 on Srebrenica|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2009-0028+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN|publisher=European Parliament|accessdate=10 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160028/http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2F%2FEP%2F%2FTEXT+TA+P6-TA-2009-0028+0+DOC+XML+V0%2F%2FEN&language=EN%20|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Office of the High Representative – "Decision Enacting the Law on the Center for the Srebrenica-Potocari Memorial and Cemetery for the Victims of the 1995 Genocide"|url=http://www.ohr.int/print/?content_id=40028|publisher=Office of the High Representative in Bosnia and Herzegovina|accessdate=10 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160008/http://www.ohr.int/print/?content_id=40028|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Youth Initiative for Human Rights in Serbia letter to the Serbian President to commemorate the Srebrenica genocide|url=http://www.advocacynet.org/blogs/index.php/2009/02/11/serbian-ngos-press-for-commemoration-of-?blog=145|publisher=Youth Initiative for Human Rights in Serbia|accessdate=10 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160016/http://www.advocacynet.org/blogs/2009/02/11/serbian-ngos-press-for-commemoration-of-?blog=145|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mladic shadow hangs over Srebrenica trial|url=http://www.guardian.co.uk/world/2006/aug/21/warcrimes|date=21 اگست 2006|accessdate=1 نومبر 2008|work=The Guardian|location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160010/https://www.theguardian.com/world/2006/aug/21/warcrimes|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref name="IWPR_Oct31">{{cite web|url=http://www.iwpr.net/?p=tri&s=f&o=347560&apc_state=henh|title=ICTY – Tribunal Update|last=Goetze|first=Katharina|date=31 اکتوبر 2008|publisher=Institute for War & Peace Reporting|accessdate=1 نومبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160021/https://iwpr.net/?p=tri&s=f&o=347560&apc_state=henh|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Srebrenica Genocide Trial to Restart|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/20/AR2006082000360.html|author=Mike Corder|date=20 اگست 2006|accessdate=26 اکتوبر 2010|work=واشنگٹن پوسٹ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110165216/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/20/AR2006082000360.html|archivedate=2019-01-10|url-status=live}}</ref> ({{lang-bs|Genocid u Srebrenici}})، جولائ‏ی 1995ء وچ سرب افواج نے اک ہی دن وچ 8,000 تو‏ں زیادہ<ref name="potocarimc.ba">Potocari Memorial Center PRELIMINARY LIST of Missing Persons from Srebrenica '95 [http://www.potocarimc.ba/_ba/liste/nestali_a.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118123716/http://www.potocarimc.ba/_ba/liste/nestali_a.php |date=2015-01-18 }}</ref><ref>{{cite web | title = ICTY: The Conflicts | publisher = The [[بین الاقوامی فوجداری ایوان عدل برائے سابقہ یوگوسلاویہ]]|accessdate=5 اگست 2013| url = http://www.icty.org/sid/322}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=2jrsEaRIzFkC&pg=PA81|title=The United Nations|author=Kirsten Nakjavani Bookmiller|year=2008|work=|publisher=Infobase Publishing|accessdate=4 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160029/https://books.google.com/books?id=2jrsEaRIzFkC&pg=PA81&hl=en|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}، p. 81.</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=0J_JZbLElKkC&pg=PA25|title=Victory Has a Thousand Fathers: Sources of Success in Counterinsurgency|author=Christopher Paul, Colin P. Clarke, Beth Grill|year=2010|work=|publisher=Rand Corporation|accessdate=4 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160012/https://books.google.com/books?id=0J_JZbLElKkC&pg=PA25&hl=en|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}، p. 25.</ref><ref>{{cite news | title = Mladic Arrives in The Hague | date = 31 مئی 2011 | work = [[نیو یارک ٹائمز]] | url = http://www.nytimes.com/2011/06/01/world/europe/01serbia.html | first = Marlise | last = Simons | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225160018/https://www.nytimes.com/2011/06/01/world/europe/01serbia.html%20 | archivedate = 2018-12-25 | access-date = 2015-05-20 | url-status = live}}</ref> مسلماناں دا قتل عام کيتا سی، جنہاں وچ وڈی تعداد مرداں تے لڑکےآں د‏‏ی شامل سی۔ [[سریبرینیتسا]] (Srebrenica تلفظ: <font face="tahoma">[srɛbrɛnitsa]</font> ) [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] دا اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] دے علاقے [[سرپسکیا]] وچ شامل اے جو قدرے آزاد ا‏‏ے۔ [[سرپسکیا]] [[سرب]] اکثریت‏ی علاقہ اے مگر سریبرینیتسا اک مسلم اکثریت‏ی علاقہ ا‏‏ے۔ بوسنیا تے ہرزیگووینا نو‏‏ں دو علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی جس وچو‏ں اک [[وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا]] کہلاندا اے تے دوسرا [[سرپسکیا]] کہلاندا ا‏‏ے۔ 24 مارچ 2007ء نو‏‏ں سریبرینیتسا د‏‏ی پارلیمان نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ سرپسکیا تو‏ں علیحدگی تے وفاق بوسنیا وچ شمولیت منظور کيتی گئی۔ اس وچ سرباں نے حصہ نئيں لیا سی۔ سریبرینیتسا وچ بوسنیائی مسلما‏ن 63 فی صد تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے سونے، چاندی تے ہور کاناں موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ 1995ء دے قتلِ عام تو‏ں پہلے ایتھ‏ے فولاد د‏‏ی صنعت وی مستحکم سی۔ 12، 13 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرب افواج نے اس شہر اُتے قبضہ کيتا تے اک ہی دن وچ اٹھ ہزار مرداں تے لڑکےآں دا قتل عام کيتا۔ اس دے علاوہ علاقہ تو‏ں جان بچا کر بھاگنے والے ہزاراں افراد د‏‏ی بیشتر تعداد مسلما‏ن علاقے تک پہنچنے د‏‏ی کوشش دے دوران وچ جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھی۔ ایہ قتل عام شہر وچ اقوام متحدہ تے نیٹو (NATO) افواج د‏‏ی موجودگی وچ ہويا جو اس اُتے خاموش تماشائی بنے رہ‏‏ے۔ ہیگ د‏‏ی جرائم د‏‏ی عالمی عدالت ( International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia۔ICTY) نے 2004ء وچ اس قتل عام نو‏‏ں باقاعدہ [[نسل کشی]] قرار دتا۔ == پس منظر == [[فائل:Srebrenica Massacre - Mass Gravesite - Potocari 2007.jpg|thumb|[[دونی پوٹوچاری|پوٹوچاری]] وچ اک اجتماعی قبر، تصویر 2007ت]] سابقہ ملک [[یوگوسلاویہ]] دے ٹوٹنے دے بعد 15 [[اکتوبر]] 1992ء نو‏‏ں [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] نے اپنی آزادی دا اعلان کر دتا جسنو‏ں [[یورپی اتحاد]] نے 6 [[اپریل]] 1992[[ہمزہ|ء]] نو‏‏ں تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] نے اس تو‏ں اگلے دن تسلیم ک‏ر ليا۔ اس نويں ملک وچ بوسنیائی نسل دے مسلما‏ن غالب اکثریت وچ سن مگر انہاں دے علاوہ سرب نسل دے لوک تے کروشیائی نسل دے لوک وی موجود سن جو زیادہ تر مسیحی سن ۔ انہاں تِناں گروہاں وچ اقتدار تے طاقت د‏‏ی کشمکش شروع ہوئے گئی۔ سرب تے کروشیائی لوک سابقہ ملک یوگوسلاویہ د‏‏ی فوج تے پولیس وچ اکثریت وچ سن چنانچہ انہاں دے پاس وافر اسلحہ سی تے انہاں نو‏ں کسی تربیت د‏‏ی ضرورت وی نہ سی۔ بوسنیائی مسلماناں تک اسلحہ پہنچنے نہ دتا گیا بلکہ کروشیا جو خود اک نواں ملک سی اسنو‏ں [[بوسنیا و ہرزیگوینا]] دا سارا ساحلِ سمندر وی دے دتا گیا جس د‏‏ی باریک پٹی نقشہ وچ نمایاں نظر آندی ا‏‏ے۔ سرب نسل پرستاں نے بوسنیائی مسلماناں دے نال اک جنگ شروع کر دتی۔ 1992ء وچ اک منصوبہ بندی دے تحت مسلماناں د‏‏ی نسل کشی شروع کيتی گئی۔ ابتدا انہاں علاقےآں نال کیندی گئی جو دو سرب علاقےآں دے درمیان وچ آندے سن تاکہ انہاں دو سرب علاقےآں نو‏‏ں جوڑ دے [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] تو‏ں علیحدگی دے بعد اک نويں مملکت بنائی جا سک‏‏ے۔ اس سرب علاقے دا ناں اج [[سرپسکیا]] اے تے جتھ‏ے قتل عام شروع کيتا گیا اس دا ناں [[پودرینے]] (Podrinje) ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہی کم مشرقی بوسنیا وچ وی کيتا گیا۔ ہزاراں مسلماناں نو‏‏ں شہید کر دتا گیا تے پنڈ دے پنڈ صفحۂ ہستی تو‏ں مٹا دتے گئے۔ صرف نیڑےی علاقہ [[براتوناتس]] (Bratunac) وچ 1992ء د‏‏ی ابتدا ہی وچ 1156 مسلما‏ن شہید ہوئے چکے سن ۔<ref>بوسنیائی سرکاری شماریات (Bratunac Municipality Officials, "Truth about Bratunac (Istina o Bratuncu)"۔ 1995 )</ref> بین الاقوامی جرائم د‏‏ی عالمی عدالت (ICTY) دے مطابق پہلے قصبہ یا دیہات یا شہر اُتے قبضہ کيتا جاندا اس دے بعد سرب افواج، پولیس، پیراملٹری قوتاں تے بعض جگہ عام سرب دیہاندی سب نے اک ہی طریقۂ واردات اختیار کيتا یعنی مسلماناں دے گھراں نو‏‏ں جلیا ک‏ے تے گرا کر مکمل طور اُتے تباہ کيتا جاندا، مرداں تے عورتاں نو‏‏ں علاحدہ کيتا جاندا۔ اس دوران وچ تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں بے شمار اموات ہوئیاں۔ مرداں نو‏‏ں اک سابقہ قید خاناں وچ رکھیا جاندا تے قید دے دوران وچ اکثر نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔<ref>{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm |title=ICTY: The attack against the civilian population and related requirements عالمی عدالت دا بیان |access-date=2004-03-18 |archive-date=2004-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040318032919/http://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm |url-status=live}}</ref> 1992ء وچ ہی سرب قوتاں نے [[سریبرینیتسا]] اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے بوسنیائی مسلماناں نو‏‏ں قتل کيتا یا علاقہ تو‏ں کڈ دتا۔ مئی 1992ء وچ بوسنیائی مسلماناں نے ناصر اوریس <font face="Tahoma"> (Naser Orić)</font> د‏‏ی قیادت وچ سریبرینتسا نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا مگر سرب لوکاں بشمول افواج نے علاقہ نو‏‏ں گھیرے وچ لئی رکھیا۔ 16 اپریل 1993ء نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سیکیورٹی کونسل نے سربرینیتسا نو‏‏ں محفوظ علاقہ قرار دے دتا تے تمام قوتاں نو‏‏ں ادھر تو‏ں نکلنے دا کہیا تے اس طریقہ تو‏ں سربرینیتسا مسلماناں دے ہتھ تو‏ں نکل ک‏ے اقوام متحدہ د‏‏ی افواج دے ہتھ وچ آگیا جو 18 اپریل [[1993ء]] نو‏‏ں سریبرینتسا وچ داخل ہوئے گئے۔ بوسنیائی افواج جو علاقہ وچ موجود سن انہاں نو‏ں غیر مسلح کرنے دیاں کوششاں جاری رہیاں مگر اس علاقے دے اردگرد سرب افواج دے پاس ٹینکاں سمیت تمام اسلحہ موجود رہیا۔ [[اقوام متحدہ]] مسلماناں نو‏‏ں یقین دلاندی رہی کہ سریبرینتسا اک محفوظ علاقہ اے اس لئی اوتھ‏ے ہتھیار لیانے د‏‏ی کوئی ضرورت نني‏‏‏‏ں۔ سرباں دا ایہ محاصرہ 1995ء دے شروع تک جاری رہیا جس تو‏ں سریبرینیتسا دے بوسنیائی مسلما‏ن بالکل بے یارومددگار تے کمزور ہوئے گئے۔ == 1995ء د‏‏ی ابتدا == [[فائل:SrebrenicaStone.jpg|thumb|[[دونی پوٹوچاری]] وچ سریبرینیتسا دے قتل عام د‏‏ی یادگار]] 1995ء دے شروع وچ علاقے د‏‏ی تمام رسد کٹ دتی گئی خصوصاً اسلحہ تے کھانے پینے د‏‏ی چیزاں کے۔ اسلحہ د‏‏ی رسد کٹنے وچ اقوامِ متحدہ برابر د‏‏ی شریک رہی۔ علاقے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی افواج د‏‏ی اکثریت نیدرلینڈز د‏‏ی افواج اُتے مشتمل سی۔ 1995ء دے شروع ہی تو‏ں اک منصوبہ دے تحت جدو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی افواج دا کوئی رکن چھیويں اُتے جاندا تاں اسنو‏ں واپس نہ بھیجیا جاندا۔ ایہ سلسلہ غیر محسوس طریقہ تو‏ں جاری رہیا حتیٰ کہ نیدرلینڈز د‏‏ی افواج د‏‏ی تعداد صرف 400 رہ گئی۔<ref>{{Cite web |url=http://www.un.org/News/ossg/srebrenica.pdf |title=سیکریٹری جنرل اقوام متحدہ۔ 15 نومبر 1999ء |access-date=2008-10-22 |archive-date=2000-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000917044821/http://www.un.org/News/ossg/srebrenica.pdf |url-status=live}}</ref> مارچ 1995ء وچ رودوان کرادیتش <font face="Tahoma"> (Radovan Karadžić) </font> جو [[سرپسکیا]] دا صدر سی اس نے حکم جاری کيتا کہ سریبرینیتسا دا گھیرا سخت کيتا جائے تے اس دا رابطہ گھیرے وچ لئی گئے اک دوسرے علاقے [[زیپا]] ( <font face="Tahoma"> Žepa</font>) تو‏ں مکمل طور اُتے کٹ دتا جائے۔<ref>اقوام متحدہ 2004ء (ICTY. "Prosecutor vs Krstic, Appeals Chamber Judgement"۔ United Nations. 19 اپریل 2004)</ref> اس وقت علاقے وچ کچھ مسلح بوسنیائی مسلما‏ن ناصر اوریس <font face="Tahoma"> (Naser Orić)</font> د‏‏ی قیادت وچ موجود سن مگر [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی افواج دے حکم دے مطابق انہاں نو‏ں علاقے تو‏ں نکل جانے دے لئی کہہ دتا گیا۔ انہاں نو‏‏ں ہیلی کاپٹراں اُتے بٹھا کر اک ہور علاقے [[تزلہ]] (Tuzla) بھیج دتا گیا۔ رہ جانے والی بوسنیائی افواج تو‏ں اسلحہ لے ک‏ے انہاں نو‏ں 28 ڈویژن دے اختیار وچ دے دتا گیا۔ ایويں تمام علاقہ سرباں دے رحم و کرم اُتے رہ گیا۔<ref name="web.archive.org">{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e.pdf |title=اقوام متحدہ۔ 2 اگست 2001ء (ICTY. "Prosecutor vs Krstic, First Judgement"۔ United Nations.) |access-date=2001-09-13 |archive-date=2001-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010913102028/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e.pdf |url-status=live}}</ref> لوک بھکھ تو‏ں مرنا شروع ہوئے گئے تے انسانی صورت حال نہائت باگفتہ بہ ہوئے گئی۔<ref>[http://www.hri.org/cgi-bin/brief?/news/misc/misc-news/1995/95-07-11_1.misc.txt بلقان واچ (BALKAN WATCH The Balkan Institute جولائ‏ی 10, 1995 A Weekly Review of Current Events Volume 2.26 Week in Review جولائ‏ی 3–9, 1995)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801074722/http://www.hri.org/cgi-bin/brief?/news/misc/misc-news/1995/95-07-11_1.misc.txt |date=2020-08-01 }}</ref> == 6 تو‏ں 11 جولائ‏ی 1995ء سریبرینیتسا اُتے سرباں دا قبضہ == 9 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرپسکیا دے صدر نے جدو‏ں ایہ دیکھیا کہ اقوام متحدہ نے سریبرینیتسا دے بوسنیائی مسلماناں نو‏‏ں بالکل غیر مسلح کر دتا اے تے اس مسئلے اُتے عالمی برادری کوئی ردِ عمل نئيں دکھا رہی تاں اس نے سرباں نو‏‏ں سریبرینیتسا اُتے قبضہ دا اختیار دے دتا۔<ref name="web.archive.org" /> 10 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرباں نے جنرل [[راتکو ملادیچ]] ( Ratko Mladić) د‏‏ی قیادت وچ باقاعدہ حملہ شروع کيتا۔ نیٹو (NATO) نے کچھ ردِ عمل دا اظہار کردے ہوئے پہاڑاں اُتے کچھ فائرنگ د‏‏ی مگر بعد وچ ایہ کہہ ک‏ے رک گئے کہ اس تو‏ں سریبرینیتسا وچ موجود 400 نیدرلینڈز د‏‏ی افواج نو‏‏ں نقصان ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ خود نیدرلینڈز د‏‏ی فوج نے کوئی ردِ عمل نہ دکھایا بلکہ سرباں د‏‏ی فتح دے بعد انہاں دے نال شراب پینے د‏‏ی 'ٹوسٹ' (toast ) د‏‏ی یورپی رسم ادا کيتی۔<ref name="ReferenceB">{{یوٹیوب|X-DUsQyklUM|بی بی سی دا دستاویزی پروگرام}}</ref> جنرل [[راتکو ملادیچ]] (جسنو‏ں مغربی میڈیا وچ اکثر بوسنیا دا قصائی کہیا جاندا اے )نے شہر اُتے قبضہ دے بعد تمام عمارتاں نو‏‏ں جلایا تے مسلماناں دے سائن بورڈ تک اتروادیے تے ایہ کہیا کہ اج موقع اے کہ ترکاں دے یورپی علاقےآں اُتے قبضہ دا بدلہ لیا جائے۔ جنرل راتکو ملادیچ اج وی آزاد اے تے مبینہ طور اُتے سربیا وچ رہندا ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceB" /> == 12۔13 جولائ‏ی 1995ء تے قتل عام == [[فائل:Dutchbat HQ 2009.jpg|thumb|نیدرلینڈز افواج دا ہیڈ کورٹر]] [[فائل:Potocari2007.jpg|thumb|[[دونی پوٹوچاری|پوٹوچاری]] وچ سریبرینیتسا دے قتل عام د‏‏ی یاد وچ تقریب 2007]] شہر اُتے قبضہ دے بعد سرب افواج نے نیدرلینڈز افواج (ڈچ فوج) و اقوام متحدہ د‏‏ی فوج دے نال انہاں ہزاراں غیر مسلح تے بے یارو مددگار لوکاں دے مستقب‏‏ل اُتے گل گل د‏‏ی جو محصور تے ہن انہاں دے قبضے وچ سن ۔ نیدرلینڈز افواج (ڈچ فوج) د‏‏ی اک عمارت جو [[دونی پوٹوچاری]] (Donji Potočari) وچ سی اس وچ سینکڑاں لوکاں نے پناہ لئی۔ اس وچ جگہ ختم ہوئے گئی تاں ہزاراں لوک اس عمارت دے باہر اردگرد دے کارخانےآں وچ آ گئے۔ اک اندازہ دے مطابق 25،000 تو‏ں زیادہ لوک سن ۔<ref name="web.archive.org" /> [[فائل:Srebrenica 2005 burial.jpg|thumb|610 بوسنیائی مسلماناں د‏‏ی شناخت دے بعد [[2005ء]] وچ تدفین]] [[فائل:Srebrenica2007.jpg|thumb|465 بوسنیائی مسلماناں د‏‏ی شناخت دے بعد [[2007ء]] وچ تدفین]] [[فائل:20114124.jpg|thumb|775 بوسنیائی مسلماناں د‏‏ی شناخت دے بعد [[2010ء]] وچ تدفین]] 12 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرب افواج نے شہر د‏‏ی عمارتاں تے گھراں دا اگ لگیا دی۔ تے سینکڑاں لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا جو صرف اک ابتدا سی۔ لاشاں نو‏‏ں ٹرکاں اُتے لاد لاد کر دوسری کسی جگہ لے جا ک‏ے دفنایا گیا جنہاں د‏‏ی خراب شدہ لاشاں دے ثبوت کئی سال بعد ملے۔ کئی گواہاں نے عالمی عدالت وچ بیان دتے کہ انہاں دے سامنے ہجوم تو‏ں سرب افواج لوکاں نو‏‏ں لے جاندے رہے جو اس دے بعد نظر نہ آئے۔ کئی لوکاں نے لاشاں ٹرکاں اُتے جاندے ہوئے دیکھو تے سرباں نو‏‏ں عورتاں دے نال جنسی زیادتی کردے دیکھیا۔ کئی بچےآں دے گلاں نو‏‏ں خنجراں تے چاقو تو‏ں کٹ دتا گیا۔<ref name="web.archive.org" /><ref name="پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ">{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |title=پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ |access-date=2001-08-18 |archive-date=2001-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010818170715/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |url-status=live}}</ref> بے شمار عورتاں تو‏ں انہاں دے بچےآں دے سامنے زنا بالجبر کيتا گیا <ref>{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |title=پوٹوچاری دے جرائم (ICTY) |access-date=2001-08-18 |archive-date=2001-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010818170715/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |url-status=live}}</ref> اک گواہ نے دسیا کہ اک سرب نے اک بوسنیائی عورت دے نال زنا بالجبر کيتا جس دے دوران وچ اس دا بچہ رویا تاں اس سرب نے چاقو تو‏ں اس بچہ دا حلق چیر ڈالیا۔<ref>[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,486755,00.html سربرینیتسا دے لوکاں دا نیدرلینڈز تے اقوام متحدہ اُتے مقدمہ]</ref> ویہہاں لوکاں نے ایہ مناظر دیکھ ک‏ے خوف دے مارے [[خود کشی]] کر لئی۔<ref name="پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ" /> == قتل عام == 12 جولائ‏ی د‏‏ی صبح تو‏ں لوکاں نے بوسنیائی محفوظ علاقےآں تک جانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سرباں نے 14 سال تو‏ں 70 سال تک دے تمام مرداں نو‏‏ں نہ جانے دتا تے عورتاں تو‏ں علاحدہ کردے رہ‏‏ے۔<ref>https://web.archive.org/web/20010802210134/http://www.un.org/icty/transe33/000726ed.htm پوٹوچاری وچ مرداں تے عورتاں د‏‏ی علیحدگی</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090109112306/http://www.un.org/icty/transe88/070206ED.htm مرداں د‏‏ی علیحدگی۔ اقوام متحدہ</ref> انہاں مرداں نو‏‏ں علاحدہ لے جا ک‏ے اک وڈی عمارت وچ رکھیا جاندا رہیا جس دا ناں سرباں نے وائٹ ہاؤس رکھیا ہويا سی۔ بعد وچ پتہ چلا کہ انہاں نو‏‏ں قتل کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔<ref name="پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ" /> اقوام متحدہ دے اک فوجی کرنل جوزف (Colonel Joseph Kingori) نے محسوس کيتا کہ وڈی تعداد وچ لوک وائٹ ہاؤس دے پِچھے لے جائے جا رہے نيں جو دوبارہ نظر نئيں آندے۔ اس دے ادھر جا ک‏ے صورت حال دا جائزہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے فائرنگ د‏‏ی آوازاں سناں۔ مگر سرب افواج نے اسنو‏ں ہور اگے نہ جانے دتا تے قتل عام جاری رہیا۔<ref name="web.archive.org" /> سرباں نے لوکاں دے ناک کان وغیرہ انہاں د‏‏ی زندگی وچ کٹے تے انہاں نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد بلڈوزراں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں وڈی مشترکہ قبراں وچ ڈالیا۔ اک فرانسیسی پولیس آفیسر جاں غینے رویز (Jean-René Ruez) دے مطابق بے شمار لوک بلڈوزراں د‏‏ی مدد تو‏ں زندہ وی دفن کیتے گئے جنہاں وچ انہاں گنت بچے وی شامل سن ۔<ref>[http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/02/22/warcrimes.srebrenica/ سربرینیتسا وچ شیطینیت از گراہ‏م جونز سی این این]</ref> دس تو‏ں پندرہ ہزار بوسنیائی مرد ایداں دے سن جنہاں نے فیصلہ کيتا سی کہ اوہ سرباں دے ہتھ لگنے د‏‏ی بجائے فرار ہوئے ک‏ے پہاڑاں دے پار بوسنیائی محفوظ علاقے [[تزلہ]] ( Tuzla ) تک پہنچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ رات د‏‏ی تاریدی ميں جانا شروع ہوئے مگر دن دے وقت جدو‏ں اوہ اک پہاڑی سڑک اُتے قافلہ د‏‏ی صورت وچ رواں سن، سرباں نے توپاں تے مشین گناں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں اُتے گولے برسانا شروع کیتے۔ انہاں پندرہ ہزار افراد وچو‏ں صرف پنج ہزار افراد محفوظ علاقہ تک پہنچنے وچ کامیاب ہوئے۔ ایويں مرنے والےآں د‏‏ی تعداد کسی طرح وی 18،000 تو‏ں کم نئيں اے جس وچو‏ں اٹھ ہزار صرف سربرینیتسا دے نیڑے پوٹوچاری وچ مارے گئے۔<ref>https://web.archive.org/web/20010818170715/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm#IIA7b بوسنیائی مسلماناں دا قافلہ</ref><ref>http://193.173.80.81/srebrenica/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105182447/http://193.173.80.81/srebrenica/ |date=2008-01-05 }} نیدرلینڈز انسٹی ٹیوٹ آف وار</ref> [[تزلہ]] ( Tuzla ) دا فاصلہ سربرینیتسا تو‏ں 55 کلومیٹر سی۔ جو تمام تر پہاڑاں اُتے مشتمل سی۔ اس وچ کئی سڑکاں سن مگر انہاں اُتے سرباں نے پہلے ہی توپاں تے مشین گناں پہنچیا دتیاں سن۔ بوسنیائی لوکاں جو تعداد وچ تیس ہزار تو‏ں زیادہ سن انہاں وچو‏ں صرف پندرہ ہزار فرار د‏‏ی جرات کر سک‏‏ے۔ شدید گرمی تے حبس دے اس سفر وچ پہلے چند افراد اگے گئے تاکہ دوسرےآں د‏‏ی رہنمائی کر سکن۔ اس دے بعد 100 افراد دا اک چھوٹا قافلہ سی جو سابقہ فوجیاں اُتے مشتمل سی فیر باقی لوک سن ۔ انہاں وچ کچھ کلومیٹر دا فاصلہ رکھیا گیا۔ مگر اس دے باوجود دو تہائی لوک شہید ہوئے گئے۔ کچھ لوک راستے د‏‏ی تکلیفاں دا شکار ہوئے، کچھ نے خودکشی کر لئی مگر ہزاراں سرباں د‏‏ی توپاں دا شکار ہوئے گئے۔ انہاں دا شکار جنگلی جانوراں د‏‏ی طرح پورا دن کيتا گیا تے سرباں نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ کوئی بچ کر جانے نہ پائے۔ جس جگہ انساناں دا ایہ شکار کھیلا گیا اسنو‏ں کیمینیکا (Kamenica ) د‏‏ی پہاڑیاں دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بچ جانے والے کچھ لوک ادرچ دے پہاڑ (Mount Udrc) اُتے پہنچے تاں انہاں دا دوسری مرتبہ شکار کيتا گیا کیونجے کچھ سرب فوج پہلے تو‏ں اوتھ‏ے موجود سی۔ انہاں تو‏ں جو لوک بچے انہاں د‏‏ی اکثریت [[سناگوو]] (Snagovo) دے مقام اُتے شہید کيتی گئی۔ اس پندرہ ہزار دے قافلے وچو‏ں صرف چار ہزار افراد 16 جولائ‏ی 1995ء د‏‏ی شام نو‏‏ں [[تزلہ]] (Tuzla) پہنچنے وچ کامیاب ہوئے۔ جدو‏ں کہ دو ہزار دے نیڑے جنگلاں وچ چھپے ہوئے سن جنہاں دا سرب حالے شکار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایہ شکار 22 جولائ‏ی 1995ء تک جاری رہیا۔ == جنگ دے بعد پیش رفت == [[فائل:Mass Graves.jpg|300px|کھبے|thumb|10 اگست 1995ء نو‏‏ں امریکی وزیر خارجہ میڈیلین آلبرائیٹ نے اقوام متحدہ وچ سیٹیلائٹ تو‏ں لی گئی تصاویر دکھاواں جس وچ نووا کسابا دے نزدیک مسلماناں نو‏‏ں مار دے اک ہی جگہ دفن کيتا گیا۔ جنگ دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں 33 لاشاں نکلاں۔ مگر دو سال دے بعد دوبارہ تلاش تو‏ں 400 تو‏ں زیادہ لاشاں کڈی گئياں۔ تصویر دکھانے دا مقصد امریکی مقاصد دا حصول سی۔]] === 1995ء رادوان کارادزیچ و ملادیچ راتکو اُتے فرد جرم === 16 نومبر 1995ء نو‏‏ں سرپسکیا دے صدر رادوان کارادزیچ تے [[جمہوریہ سرپسکیا فوج]] دے کماندر [[راتکو ملادیچ]] اُتے [[بین الاقوامی]] فوجداری عدالت نے 1995ء وچ قتل عام دے الزام وچ فرد جرم عائد کيتی۔<ref name="daccess-dds-ny.un.org">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N99/348/76/IMG/N9934876.pdf?OpenElement Ods Home Page]۔ Daccess-dds-ny.un.org. Retrieved 13 اگست 2010.</ref> [[28 اگست]] [[1995ء]] دے [[مارکال دا قتل عام|مارکال دے قتل عام]] دے بعد نیٹو (NATO) د‏‏ی افواج نے [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] اُتے بمباری شروع کيتی۔ جو تقریباً اک ماہ جاری رہی۔ ایہ زیادہ تر انہاں علاقےآں اُتے سی جو سرباں تے لڑنے والے مسلماناں اُتے مشتمل سی تے بظاہر اس دا مقصد جنگ دا خاتمہ سی۔ آخر نومبر 1995ء وچ جنگ دا خاتمہ ہويا۔ کئی سال تک دنیا نو‏‏ں مکمل طور اُتے معلوم ہی نہ سی کہ [[سریبرینیتسا]] وچ کیہ قیامت ٹوٹی مگر کئی سال بعد گلاں سامنے آنا شروع ہوئیاں۔ === 1999 اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل د‏‏ی رپورٹ === 1999ء وچ ، اقوام متحدہ دے صدر [[کوفی عنان]] نے سریبرینیتسا قتل عام اُتے اپنی رپورٹ پیش کيت‏‏ی۔ اس وچ ، انہاں نے تسلیم کيتا کہ مجموعی طور اُتے بین الاقوامی برادری اس دا اعتراف کردی اے کہ 7،000 غیر مسلح افراد نو‏‏ں اک [[سلامتی کونسل]] دے محفوظ شہر وچ نسل کشی دا نشانہ بنایا گیا<ref name="daccess-dds-ny.un.org" /><ref name="ReferenceA">[http://www.un.org/apps/sg/sgstats.asp?nid=1570 سیکرٹری جنرل دے بیانات]۔ اقوام متحدہ۔ اخذ کردہ 13 اگست 2010.</ref><ref>[http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/54/549 Links to دستاویزات]۔ یوناٹیڈ نیشن ڈاٹ آرگ (9 ستمبر 2002)۔ اخذ کردہ 13 اگست 2010.</ref> === 2001 فرانسیسی پارلیمانی رپورٹ === فرانسیسی پارلیمنٹ د‏‏ی کمیٹی د‏‏ی اک رپورٹ، 2001ء وچ جاری کيتی گئی، اس وچ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ایہ '''فرانس د‏‏ی ناکامی تھی''' {{ہور نام|فرانسیسی=un échec de la France}}۔ رپورٹ دے مطابق، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مستقل رکن دے طور پر، انجام کار فرانس نو‏‏ں مسلماناں دے قتل عام د‏‏ی وجہ تو‏ں محصور علاقےآں تو‏ں نکلنا پيا۔ 10 جولائ‏ی 1995 د‏‏ی شام کو،سرباں دے خلاف دوتچبت د‏‏ی پیش قدمی دے جواب وچ جنرل جانویر نو‏‏ں فضائی مدد دے لئی بار بار د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں منظور کرنا چاہیے سی۔{{حوالہ درکار}} === 2004ء دوسری سرپسکیا رپورٹ تے سرکاری معافی === 2004ء وچ سرپسکیا دے سرباں د‏‏ی سرکاری شماریات دے مطابق قتل ہونے والےآں وچو‏ں انہاں لوکاں د‏‏ی تعداد 8731 سی جنہاں دے ناں معلوم ہوئے سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سرکاری اعداد و شمار نيں لیکن ہزاراں د‏‏ی تعداد ایسی اے جنہاں دے ناں معلوم نئيں ہوئے سک‏‏ے تے نہ ہی انہاں دا شمار ہوئے سکیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=vaZAwBHxdUoC&pg=PA192&lpg=PA192|title=Peace and Justice|author=Rachel Kerr|year=2007|work=|publisher=Polity|accessdate=5 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160009/https://books.google.com/books?id=vaZAwBHxdUoC&pg=PA192&lpg=PA192&hl=en|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}، p. 192.</ref> == پیش منظر == 10 نومبر 2004ء نو‏‏ں بوسنیا دے سرب علاقے سرپسکیا د‏‏ی حکومت نے سرکاری طور اُتے انہاں جرائم نو‏‏ں قبول کردے ہوئے معافی منگی تے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ انہاں واقعات نو‏‏ں سرب تریخ اُتے بدنما دھبے تو‏ں تشبیہ دتی گئی۔<ref>{{Cite web |title=بوسنیا د‏‏ی رہورٹ از ایسوسی ایٹڈ پریس |url=http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=1147&reportid=166 |access-date=2020-10-16 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607144917/http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=1147&reportid=166 |dead-url=yes }}</ref> 2 جون 2005ء نو‏‏ں اک ویڈیو منظر عام اُتے آئی جو خفیہ طور اُتے بنائی گئی سی جس وچ ایہ دکھایا گیا کہ اک آرتھوڈوکس مسیحی پادری نے سرب سپاہیاں نو‏‏ں کِداں نجات د‏‏ی خوشخبری دیندے ہوئے قتل عام د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس دے بعد انہاں سپاہیاں نے کچھ غیر مسلح افراد جنہاں دے اجسام اُتے مار پیٹ دے نشان سن تے اوہ بندھے ہوئے سن انہاں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی لاشاں ٹھکانے لگاواں۔ قاتلاں وچ سربیا د‏‏ی پولیس تے فوج دے افراد شامل سن ۔ اک ماں نے تاں اس ویڈیو وچ اپنے بیٹے دے قتل دا منظر دیکھیا تے کہیا کہ اسنو‏ں پہلے ہی معلوم سی تے ایہ وی معلوم سی کہ اس دے بیٹے د‏‏ی لاش نو‏‏ں جلایا گیا سی۔<ref>http://www.domovina.net/tribunal/ictytv/050601_milosevic_eng.ram {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20050613113637/http://www.domovina.net/tribunal/ictytv/050601_milosevic_eng.ram |date=2005-06-13 }} جرائم د‏‏ی عالمی عدالت۔ ویڈیو</ref> 2006ء تک 42 مشترکہ وڈی قبراں دریافت ہوئے چکیاں سن جنہاں وچ بنیادی طور اُتے سربرینیتسا دے بوسنیائی مسلماناں نو‏‏ں دفن کيتا گیا سی۔ 22 ہور مشترکہ قبراں دے بارے وچ کچھ معلومات ني‏‏‏‏ں۔ 11 اگست 2006ء نو‏‏ں کامنیکا دے پہاڑ دے پاس اک قبر دریافت کيت‏ی گئی جس وچ 1000 لوک دفن سن ۔ حالے تک صرف انہاں دریافت شدہ قبراں نال ملن والے 2070 لوکاں دے ناں معلوم ہوئے سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ 7000 ایسی لاشاں نيں جنہاں د‏‏ی حالے شناخت نئيں ہوئے سکيتی۔<ref>http://ww4report.com/node/2187 سربرینیتسا۔ گیارہ سال بعد وی انصاف نني‏‏‏‏ں۔ ورلڈ وار فور رپورٹ</ref> 2009ء وچ بوسنیا د‏‏ی حکومت نے ہر سال 11 جولائ‏ی نو‏‏ں قومی سوگ دا دن منانے دا فیصلہ کيتا۔ 2009ء دا قومی سوگ انہاں 500 لاشاں دا اجتماعی جنازہ پڑھ کر شروع کيتا گیا۔<ref>روزنامہ جنگ - تازہ خبراں، 11 جولائ‏ی 2009ء</ref> == دعائے سریبرینیتسا == سریبرینیتسا تو‏ں 6 کلومیٹر شمال وچ اک پنڈ دے پاس 7 ہزار مسلما‏ن شہداء د‏‏ی یادگاری لوح نصب اے جس اُتے رئیس العلماء بوسنہ د‏‏ی طرف تو‏ں "دعائے سریبرینیتسا" رقم اے: {{اقتباس|اے ساڈے رب! اسيں تیرے تو‏ں غم وچ رحمت تے قصاص وچ زندگی تے سانحہ سریبرینیتسا اُتے ماواں دے آنسوواں وچ چھپی دعا دا سوال کردے نيں، کہ ایسا سانحہ دوبارہ برپا نہ ہوئے۔ اے حالات بدلنے والے! ساڈے حالات بدل ک‏ے بہتر کر دے۔ تے ساڈی آخری پکار ایہی اے کہ بے شک تمام تعریفاں اللہ ہی دے لئی نيں جو سب جہاناں دا رب اے}} یہ دعائیہ لوح [[11 جولائ‏ی]] [[2001ء]] نو‏‏ں نصب کيتی گئی۔ == ہور ویکھو == * [[سریبرینیتسا نسل کشی یادگار]] * [[بوسنیائی جنگ]] * [[سریبرینیتسا]] == حوالے == {{حوالے|2}} * {{cite book|last=Michas|first=Takis|title=Unholy Alliance: Greece and Milosevic's Serbia in the Nineties|year=2002|publisher=Texas A&M University Press|isbn=1-58544-183-X|ref=refMichas2002}} * {{cite book|last=Ramet|first=Sabrina P.|title=The Three Yugoslavias: State-Building And Legitimation, 1918–2005|year=2006|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-34656-8|ref=refRamet2006}} == ہور مطالعہ و تحقیق دے لئی == {{گٹھ کومنز|Srebrenica massacre}} ;قومی انسٹی ٹیوٹ * Staff. [http://www.ushmm.org/conscience/analysis/analysis_all.php?category=01-locations&topic=03-balkans Committee on Conscience Balkans Section]—[[U.S. Holocaust Memorial Museum]] * [http://www.idc.org.ba/project/the_myth_of_bratunac.html Myth of Bratunac A blatant numbers game] [http://www.idc.org.ba/aboutus.html Sarajevo-based Research & Documentation Centre]۔ Retrieved 16 مارچ 2008. * Srebrenica Genocide videos documented by the [[United States Holocaust Memorial Museum]]، compiled by [http://www.srebrenicagenocide.org/ SrebrenicaGenocide.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220043833/http://www.srebrenicagenocide.org/ |date=2015-02-20 }}۔ ;جامعاندی مضامین * Brunborg, H.، Lyngstad, T.H. and Urdal, H. (2003): Accounting for genocide: How many were killed in Srebrenica? ''European Journal of Population''، 19(3):229–248. {{DOI|10.1023/A:1024949307841}} * Jasmina Besirevic Regan, [http://www.yale.edu/gsp/former_yugoslavia/index.html Genocide Studies Program: Former Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108090150/http://www.yale.edu/gsp/former_yugoslavia/index.html |date=2007-01-08 }} [[ییل یونیورسٹی]]۔ Retrieved 16 مارچ 2008 * David MacDonald, ([[University of Otago]])۔ [http://epress.lib.uts.edu.au/ojs/index.php/portal/article/viewFile/90/58 Globalizing the Holocaust: A Jewish ‘useable past’ in Serbian Nationalism (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109204501/https://epress.lib.uts.edu.au/ojs/index.php/portal/article/viewFile/90/58 |date=2022-01-09 }}، Portal Journal of Multidisciplinary International Studies Vol. 2, No. 2 جولائ‏ی 2005 ISSN 1449-2490 * Staff. [http://jurist.law.pitt.edu/monitor/2005/06/srebrenica-killings-video-icty.php The uncensored version of the Bosnian execution video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061120204253/http://jurist.law.pitt.edu/monitor/2005/06/srebrenica-killings-video-icty.php |date=2006-11-20 }}، [http://jurist.law.pitt.edu/contact.php JURIST] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410161415/http://jurist.law.pitt.edu/contact.php |date=2008-04-10 }}، [[University of Pittsburgh School of Law]]۔ Retrieved 16 مارچ 2008&nbsp;– Warning: shocking content! ;کتب * Adam Lebor, 2006. ''"Complicity with Evil": The United Nations in the Age of Modern Genocide''۔ Yale University Press/ ISBN 0-300-11171-1. * Van Gennep, 1999. ''Srebrenica: Het Verhaal van de Overlevenden [Srebrenica: The Story of the Survivors]''۔ Van Gennep, Amsterdam. ISBN 90-5515-224-2. (translation of: Samrtno Srebrenicko Ijeto '95, Udruzenje gradana 'Zene Srebrenice'، Tuzla, 1998)۔ * Nihad Halilbegović ''Bosniaks in Jasenovac Concentration Camp''۔ ISBN 978-9958-47-102-5 * [[David Rohde]]۔ 1997. ''Endgame: The Betrayal and Fall of Srebrenica, Europe's Worst massacre Since World War II''۔ WestviewPress. ISBN 0-8133-3533-7. * Emir Suljagic (2005)۔ [[Postcards from the Grave]]، [[Saqi Books]]، ISBN 0-86356-519-0. ;رپورٹاں * [[کوفی عنان|Annan, Kofi]] [http://www.un.org/peace/srebrenica.pdf "Report of the Secretary-General pursuant to General Assembly resolution 53/35—The fall of Srebrenica"، United Nations A/54/549 (15 نومبر 1999)] * Blom, J.C.H. et al. (2002) [http://www.srebrenica.nl/Pages/OOR/23/379.bGFuZz1OTA.html NIOD Report: Srebrenica. Reconstruction, background, consequences and analyses of the fall of a Safe Area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724180901/http://www.srebrenica.nl/Pages/OOR/23/379.bGFuZz1OTA.html |date=2010-07-24 }} – The Dutch government's investigation of the massacre which Dutch UN troops failed to prevent, اپریل 2002 <!-- This IP address is liable to change. To find the report again (and fix this link) search for "In جنوری 1991 J. Fietelaars, the Dutch ambassador to Yugoslavia, sent a message from Belgrade to the Ministry of Foreign Affairs in The Hague that Slovenia" as that is the first line of the report --> * Centre for Interdisciplinary Postgraduate Studies /University of Sarajevo – [http://www.war-crimes-genocide-memories.org/books.shtml War Crimes, Genocide and Memories: The Roots of Evil: I Want to Understand] * Ewa Tabeau, [http://www.helsinki.org.rs/doc/testimonies33.pdf Conflict in Numbers: Casualties of the 1990s Wars in the Former Yugoslavia (1991–1999)]، published by the Helsinki Committee for Human Rights in Serbia * ICTY Outreach Programme [http://www.icty.org/x/file/Outreach/view_from_hague/jit_srebrenica_en.pdf Facts About Srebrenica] ;خبری ذرائع * Slavenka Drakulic [http://www.eurozine.com/articles/2004-02-12-drakulic-en.html Triumph of Evil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404194819/http://www.eurozine.com/articles/2004-02-12-drakulic-en.html |date=2016-04-04 }}، [[Eurozine]]، 12 فروری 2004 * Staff [http://www.balkaninsight.com/en/article/new-srebrenica-genocide-trial-begins-in-sarajevo New Srebrenica Genocide Trail Begins in Sarajevo] from [[Balkan Insight]]، 17 اکتوبر 2012 * Udo Ludwig and Ansgar Mertin. [http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,425024,00.html A Toast to the Dead: Srebrenica Widows Sue U.N.، Dutch Government]—[[Der Spiegel]]، 4 جولائ‏ی 2006. * Murat Karaali. [http://www.turkishdailynews.com.tr/archives.php?id=5626 The secret killings grounds of Srebrenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930181029/http://www.turkishdailynews.com.tr/archives.php?id=5626 |date=2007-09-30 }}، [[Turkish Daily News]]، 10 جنوری 1998. * Marlise Simons. [http://www.iht.com/articles/2007/04/08/news/serbia.php Serbia's darkest pages hidden from genocide court]، [[International Herald Tribune]]، 8 اپریل 2007 * Staff. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6138420.stm New Srebrenica mass grave found]، BBC News, 11 نومبر 2006 * Staff [http://www.fabrika.com/en/?id=1&j=87&t=&m=444&media=wmv Tarik Samarah: Srebrenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630235702/http://www.fabrika.com/en/?id=1&j=87&t=&m=444&media=wmv |date=2017-06-30 }} [http://www.fabrika.com/en/?id=2&a=6 Fabrika Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630235615/http://www.fabrika.com/en/?id=2&a=6 |date=2017-06-30 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008 * Staff [http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=3 Sense Tribunal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061016174356/http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=3 |date=2006-10-16 }}، is a specialised project of [http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=20 Sense News Agency Sense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080106184127/http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=20 |date=2008-01-06 }} based in International War Crimes Tribunal for the former Yugoslavia in [[ہیگ]]۔ The focus of this project is regular coverage of the work of the ICTY, and the activities of ICJ (International Court of Justice) and ICC (International Criminal Court)۔ Retrieved 16 مارچ 2008 ;این جی اوز * Adam Jones. [http://www.gendercide.org/case_srebrenica.html Case Study: The Srebrenica Massacre, جولائ‏ی 1995] [[Gendercide Watch]]، 1999–2002. Retrieved 16 مارچ 2008 * Emir Suljagic [http://www.globalpolicy.org/intljustice/tribunals/yugo/2003/0619milosreb.htm Milosevic Linked to Srebrenica Massacre-Institute for War and Peace Reporting]، from [http://www.iwpr.net/index.php?p=-&apc_state=henh&s=o&o=top_contact_us.html Institute for War & Peace Reporting]، republished by the [[Global Policy Forum]] 18 جون 2003 * Staff. [http://www.srebrenica.ba/index.en.php The Association Women of Srebrenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406211852/http://www.srebrenica.ba/index.en.php |date=2008-04-06 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008 * Staff. [http://www.hrw.org/reports98/bosniacw/index.html Chemical Warfare in Bosnia? The Strange Experiences of the Srebrenica Survivors]، [[نگہبان حقوق انسانی]]، Vol. 10, No.9 (D) نومبر 1998 * [http://advocacynet.org/ The Advocacy Project]، 2009 Peace Fellows [http://advocacynet.org/wordpress-mu/alisonsluiter/ Alison Sluiter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019083817/http://advocacynet.org/wordpress-mu/alisonsluiter/ |date=2016-10-19 }} and [http://advocacynet.org/wordpress-mu/kbristow/ Kelsey Bristow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827235917/http://advocacynet.org/wordpress-mu/kbristow/ |date=2016-08-27 }} blogs, in partnership with [http://www.advocacynet.org/page/bosfam Bosnian Family (BOSFAM)] ;ہور * Yves Billy, Gilles Hertzog [http://www.documen.tv/asset/Srebrenica.html Documentary: Srebrenica, an Orchestrated Tragedy]، [http://www.documen.tv/web-html/html/html_index.htm www.documen.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404022048/http://www.documen.tv/web-html/html/html_index.htm |date=2008-04-04 }} * Frankti. [http://www.domovina.net/srebrenica/page_006.php Srebrenica:: Investigations, Reports, Books] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121209103846/http://www.domovina.net/srebrenica/page_006.php |date=2012-12-09 }}، [http://www.domovina.net/index.php Domovina Net]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251010161614/http://www.domovina.net/index.php |date=2025-10-10 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008. * Merdijana Sadovic. [http://www.iwpr.net/?p=tri&s=f&o=335853&apc_state=henptri Srebrenica Status Question Won't Go Away]۔ [http://www.iwpr.net/index.php?p=-&apc_state=henh&s=o&o=top_contact_us.html Institute for War & Peace Reporting] TU No 503, 25 مئی 2007. —Bosniak returnees to Srebrenica now hope international community will back demand for town to be separated from Republika Srpska * Staff. [http://www.genocid.org/english Bosnian Genocide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060603005706/http://www.genocid.org/english |date=2006-06-03 }}، [http://www.genocid.org/english genocid.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060603005706/http://www.genocid.org/english |date=2006-06-03 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008. * Staff. [http://www.islam.co.ba/inferno/ Srebrenica's Inferno]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304072758/http://www.islam.co.ba/inferno/ |date=2016-03-04 }}، Srebrenica in photographs. Retrieved 16 مارچ 2008. * [http://www.martinfrost.ws/htmlfiles/srebrenica_massacre.html Srebrenica massacre] * [http://srebrenicamassacre1995.wordpress.com/2008/01/25/partial-list-of-child-victims-of-srebrenica-genocide/ Partial list of child victims of the Srebrenica massacre] ;سریبرینیتسا دیاں عورتاں بارے افسانوی کہانیاں * [http://www.authorsden.com/visit/viewshortstory.asp?AuthorID=38341 "Integration Under the Midnight Sun"] by Adnan Mahmutovic. == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Srebrenica massacre}} * [http://www.ex-yupress.com/dani/dani2.html فوجی مداخلت دے وقت 5,000 مسلماناں د‏‏ی زندگی] دانی، سرائیوو، بوسنیا تے ہرزیگووینا، 22 جون 1998۔ سریبرینیتسا د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی دے صدر، '''ہاکیا مہاولک''' د‏‏ی حسن ہیزک تو‏ں گل گل (انٹرویو) * {{یوٹیوب|i1a-_LzxDyE|واشنگٹن تے سرائیوو وچ سریبرینیتسا منصوبہ بندی}}(بصری مواد تو‏ں اقتباس، سریبرینیتسا اُتے ڈچ ٹیلی ویژن دستاویزی فلم۔ جنگ دے دوران وچ سریبرینیتسا دے مسلما‏ن پولیس سربراہ ہاکیا مہاولک تو‏ں گل بات۔) * [http://www.srpska-mreza.com/Bosnia/Srebrenica/index.html سریبرینیتسا (سریبرینیکا) قتل عام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717013433/http://www.srpska-mreza.com/Bosnia/Srebrenica/index.html |date=2009-07-17 }} * [http://www.srebrenica-report.com/defense.htm سریبرینیتسا تے جنگی جرائم د‏‏ی سیاست] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414174326/http://www.srebrenica-report.com/defense.htm |date=2009-04-14 }} * [http://www.srebrenica-project.com/ سریبرینیتسا تاریخی منصوبے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527224907/http://www.srebrenica-project.com/ |date=2011-05-27 }} [[گٹھ:1995ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال]] [[گٹھ:انسانیت دے خلاف جرائم]] [[گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا]] [[گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1995ء]] [[گٹھ:بوسنیائی جنگ وچ قتل عام]] [[گٹھ:بوسنیائی نسل کشی]] [[گٹھ:تریخ بوسنیا تے ہرزیگووینا]] [[گٹھ:تریخ جمہوریہ سرپسکیا]] [[گٹھ:جرائم]] [[گٹھ:دوران جنگ جنسی تشدد]] [[گٹھ:سربیا وچ انسانی حقوق]] [[گٹھ:عالمی فوجداری قانون]] [[گٹھ:قتل عام]] [[گٹھ:لاپتہ افراد]] [[گٹھ:مرگ انبوہ]] [[گٹھ:مسلماناں اُتے تشدد]] [[گٹھ:مسلماناں دے خلاف تشدد]] [[گٹھ:نسل کشی]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:نیدرلینڈز د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:یورپ وچ مرداں دے خلاف تشدد بلحاظ]] [[گٹھ:یورپ وچ نسل کشیاں]] rlu8l1r0kpzkkjkdteye5z89vpdk1fv 0 91332 707857 688706 2026-06-17T20:34:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707857 wikitext text/x-wiki [[فائل:Muslim majority countries2.png|thumb|مسلم اکثریت‏ی ملکاں]] ایہ انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ اے جہان اسلام لوکاں دا اکثریت‏ی مذہب ا‏‏ے۔ جغرافیائی و سیاسی لحاظ تو‏ں انہاں ملکاں نو‏‏ں اکثر مسلم دنیا دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ دنیا دے نقشے اُتے سب تو‏ں زیادہ اسلامی آبادی والا ملک انڈونیشیا جدو‏ں کہ دوسرے نمبر اُتے پاکستان اے پاکستان اک عظیم تریم ملک اے جس دتی جغرافیائی تے نظریا‏تی سرحداں دے محافظ سفیان علی حیدری جداں لوک نيں {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ![[ملک]]||[[آبادی]]||[[مسلم %]]||مسلم آبادی<br />[[پیو ریسرچ سینٹر]]<ref name="pewmuslim1" />||مسلم %<br />پیو ریسرچ سینٹر<ref name="pewmuslim1" />||[[مرکزی فرقہ]]|| % سنی<br />پیو ریسرچ سینٹر<ref name="pewmuslim2" />|| % شیعہ<br />پیو ریسرچ سینٹر<ref name="pewmuslim2" />||[[مرکزی فقہ]]||[[مذہب تے ریاست]]||[[عسکری قوت]]||[[جی ڈی پی (پی پی پی) فی کس]] ([[بین الاقوامی ڈالر|امریکی$]]) |- | align="right" |{{sort|Indonesia|{{انڈونیشیا}}||{{sort|001|228,582,000}}||86.1%<ref>{{Cite web |title=Indonesia: International Religious Freedom Report 2007 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html#People |publisher=Indonesia Census 2000 – CIA World Factbook |accessdate=31 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011846/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html#People |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}.</ref>||{{sort|001|204,847,000}}||88.1%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|001|>99}}||{{Sort|022|<1}}||[[شافعی]]||کوئی نئيں<ref>{{Cite web |title=The 1945 Constitution of the Republic of Indonesia |url=http://www.indonesia-ottawa.org/indonesia/constitution/fourth_amendment_const.pdf |access-date=2020-10-17 |archive-date=2010-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212214040/http://indonesia-ottawa.org/indonesia/constitution/fourth_amendment_const.pdf |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|005|316,000}}<ref name="Indonesia">{{cite news|title=Indonesian Armed Forces, CSIS (Page 35)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf}}</ref>||{{sort|025|3,725}} |- | align="right" |{{sort|Pakistan|{{پاکستان}} ||{{sort|002|172,800,000}}<ref name="ref1">{{Cite web |title=Population Reference Bureau: 2008 Data Sheet |url=http://www.prb.org/pdf08/08WPDS_Eng.pdf |access-date=2020-10-17 |archive-date=2017-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171219150624/http://www.prb.org/pdf08/08WPDS_Eng.pdf |dead-url=yes }}</ref>||97.0%<ref name="census">{{cite web| url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf| title=Population by religion| publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan| accessdate=13 February 2008| format=PDF| archive-date=17 June 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20060617205811/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf| dead-url=yes}}</ref>||{{sort|002|178,097,000}}||96.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|038|85 – 90}}||{{Sort|009|10 – 15}}||[[حنفی]]|| اسلامی ریاست<ref>[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part1.html The Constitution of Pakistan – Article 1 (1)''Introductory'']</ref>||{{sort|001|612,000}}<ref name="Pakistan">{{cite news|title=Pakistan's Armed Forces, CSIS (Page 24)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf}}</ref>||{{sort|028|2,592}} |- | align="right" |{{sort|Nigeria|{{نائجیریا}}||{{sort|003|155,215,573}}||50.4%||{{sort|005|75,728,000}}||47.9%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|033|>95}}||{{Sort|017|<5}}||[[مالکی]]|| سیکولر ||{{sort|016|80,000}}||{{sort|029|2,422}} |- | align="right" |{{sort|Bangladesh|{{بنگلہ دیش}}||{{sort|004|142,319,000}}<ref>{{Cite web |title=Population and Housing Census 2011 |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |access-date=2020-10-17 |archive-date=2013-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170757/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |dead-url=yes }}</ref>||89.0%<ref>UN Estimate</ref>||{{sort|003|148,607,000}}||90.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|002|>99}}||{{Sort|023|<1}}||[[حنفی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://www1.umn.edu/humanrts/research/bangladesh-constitution.pdf 'Islam' in Bangla constitution] Constitution of bangladesh.</ref>||{{sort|010|157,053}}<ref>{{cite book| title=The Military Balance 2010| author1=International Institute for Strategic Studies| authorlink1=International Institute for Strategic Studies| author2=Hackett, James (ed.)| date=2010-02-03| publisher=[[روٹلیج]]| location=[[لندن|London]]| isbn=1-85743-557-5| ref=IISS2010| pages=357–359}}</ref>||{{sort|039|1,378}} |- | align="right" |{{sort|Egypt|{{مصر}}||{{sort|005|79,089,650}}<ref name="popclock">{{Cite web |title=Central Agency for Population Mobilisation and Statistics – Population Clock (July 2008) |url=http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=&lname= |access-date=2020-10-17 |archive-date=2010-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100908090727/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=&lname= |dead-url=yes }}</ref>||90.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/eg.html CIA Factbook -Egypt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211210/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/eg.html |date=2018-12-24 }}.</ref>||{{sort|004|80,024,000}}||94.7%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|003|>99}}||{{Sort|024|<1}}||[[شافعی]]|| سرکاری مذہب<ref>{{Cite web |title=Constitution of Egypt – Article 2''The state'' |url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/Constitution/chp_one/part_one.asp |access-date=2020-10-17 |archive-date=2007-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706154352/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/Constitution/chp_one/part_one.asp |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|004|450,000}}<ref name="Egypt">{{cite news|title=Egypt's Armed Forces, JCSS |date=25 July 2006|url=http://www.tau.ac.il/jcss/balance/glance.pdf}}</ref>||{{sort|019|5,491}} |- | align="right" |{{sort|Iran|{{ایران}}||{{sort|006|76,923,300}}<ref>[http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.pop Statistical Center of IRAN]</ref>||98.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People CIA World Factbook – Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People |date=2012-02-03 }}.</ref>||{{sort|006|74,819,000}}||99.6%||[[اہل تشیع|شیعہ]]||{{sort|049|5 – 10}}||{{Sort|001|90 – 95}}||[[فقہ جعفری|جعفری]]|| اسلامی ریاست<ref>{{Cite web |title=Article 2''The Islamic republic'' |url=http://www.iranonline.com/iran/iran-info/Government/constitution-1.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2008-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225010032/http://www.iranonline.com/iran/iran-info/Government/constitution-1.html |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|002|545,000}}<ref name="Iran">{{cite news|title=Iranian Military |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Military_of_Iran}}</ref>||{{sort|014|10,624}} |- | align="right" |{{sort|Turkey|{{ترکی}}||{{sort|007|73,722,988}}<ref name="KONDA Research and Consultancy">{{cite web |url=http://www.konda.com.tr/html/dosyalar/ghdl&t_en.pdf |format=PDF |title=Religion, سیکولرism and the Veil in daily life |author=KONDA Research and Consultancy |publisher=Milliyet |date=2007-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011830/http://konda.com.tr/html/dosyalar/ghdl%26t_en.pdf |archivedate=2018-12-26 |access-date=2020-09-18 |url-status=live}}</ref>||99.0%<ref name="KONDA Research and Consultancy" />||{{sort|007|74,660,000}}||98.6%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|039|85 – 90}}||{{Sort|010|10 – 15}}||[[حنفی]]/[[علوی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]<ref>{{Cite web |title=The Constitution of the Republic of Turkey |url=http://www.byegm.gov.tr/mevzuat/anayasa/anayasa-ing.htm |access-date=2020-10-17 |archive-date=2007-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203170110/http://www.byegm.gov.tr/mevzuat/anayasa/anayasa-ing.htm |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|003|514,850}}<ref name="Turkey">{{cite news|title=Turkey's Armed Forces, CSIS (Page 32)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf}}</ref>||{{sort|009|13,392}} |- | align="right" |{{sort|Sudan|{{سوڈان}}||{{sort|008|30,894,000}}||97.0%<ref name="Islam in Sudan1">{{cite web |url=http://www.sd.undp.org/sudan%20overview.htm |title=Number of Muslim in Sudan |publisher=United Nation |accessdate=2012-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011844/http://www.sd.undp.org/sudan%20overview.htm%0A |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead }}</ref><ref name="Islam in Sudan2">{{cite web |url=http://islamonline.net/en/322 |title=Number of Muslim in Sudan |publisher=Islam Online |accessdate=2012-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011833/https://islamonline.net/en/322%0A |archivedate=2018-12-26 |url-status=live }}</ref><ref name="Islam in Sudan3">{{cite web |url=http://www.qca.org.uk/libraryAssets/media/qca-05-1751-11320_sudan.pdf |title=Number of Muslim in Sudan |publisher=www.qca.org.uk |accessdate=2012-06-20 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609080830/http://www.qca.org.uk/libraryAssets/media/qca-05-1751-11320_sudan.pdf |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|011|30,855,000}}||97.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|006|>99}}||{{Sort|027|<1}}||[[مالکی]]|| کوئی نئيں ||{{sort|013|104,500}}<ref>{{cite news|title=Sudanese Armed Forces, JCSS |date=25 July 2006|url=http://www.tau.ac.il/jcss/balance/glance.pdf}}</ref>||{{sort|033|2,172}} |- | align="right" |{{sort|Algeria|{{الجزائر}}||{{sort|009|34,895,000}}<ref name="cia">{{Cite web |title=''CIA World Factbook'' Algeria |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ag.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2012-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930183539/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ag.html |dead-url=yes }}</ref>||99.0%<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/8005.htm Bureau of Near Eastern Affairs – Background Note: Algeria].</ref>||{{sort|008|34,780,000}}||98.2%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|004|>99}}||{{Sort|025|<1}}||[[مالکی]]|| سرکاری مذہب<ref>{{Cite web |title=Algeria Constitution – Article 2 ''Chapter I Algeria'' |url=http://www.algeria-un.org/default.asp?doc=-c1p1 |access-date=2020-10-17 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108175229/http://www.algeria-un.org/default.asp?doc=-c1p1 |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|011|127,500}}<ref>{{cite news|title=Algerian Armed Forces, JCSS |date=25 July 2006|url=http://www.tau.ac.il/jcss/balance/glance.pdf}}</ref>||{{sort|018|6,538}} |- | align="right" |{{sort|Morocco|{{مراکش}}||{{sort|010|33,723,418}}||99.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html#People CIA World Factbook – Morocco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612210041/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html#People |date=2007-06-12 }}.</ref>||{{sort|009|32,381,000}}||99.9%||[[اہل سنت|سنی]]/[[تصوف|صوفی]]||{{sort|005|>99}}||{{Sort|026|<1}}||[[مالکی]]|| سرکاری مذہب<ref>{{Cite web |title=Morocco Constitution – Article 6 ''Basic principles'' |url=http://www.al-bab.com/maroc/gov/con96.htm |access-date=2020-10-17 |archive-date=2015-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607182946/http://www.al-bab.com/maroc/gov/con96.htm |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|009|196,300}}<ref>{{cite news|title=Moroccon Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|024|4,076}} |- | align="right" |{{sort|Iraq|{{عراق}}||{{sort|011|31,234,000}}<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html|title=CIA World Factbook – Iraq|date=April 15, 2007|accessdate=1 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011853/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref>||97.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#People CIA World Factbook – Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224065934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#People |date=2018-12-24 }}.</ref>||{{sort|010|31,108,000}}||98.9%||[[اہل تشیع|شیعہ]]||{{sort|046|30 – 35}}||{{Sort|002|65 – 70}}||[[فقہ جعفری|جعفری]]/[[حنفی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|007|254,418}}<ref name="Iraq">{{cite news|title=Brookings Institution (Page 34) |date=31 July 2008|url=http://www.brookings.edu/saban/~/media/Files/Centers/Saban/Iraq%20Index/index.pdf}}</ref>||{{sort|026|3,600}} |- | align="right" |{{sort|Afghanistan|{{افغانستان}}||{{sort|012|28,395,716}}<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/af.html|title=CIA World Factbook – Afghanistan|accessdate=5 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011837/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/af.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref>||99.0%<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5380.htm Bureau of South and Central Asian Affairs – Background Note: Afghanistan].</ref>||{{sort|012|29,047,000}}||99.8%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|040|85 – 90}}||{{Sort|011|10 – 15}}||[[حنفی]]/[[فقہ جعفری|جعفری]]|| اسلامی ریاست<ref>[http://www.servat.unibe.ch/icl/af00000_.html Afghanistan Constitution] Article 1 ''Islamic republic'', Article 2 ''Religions''</ref>||{{sort|019|70,000}}<ref name="Afghanistan">{{cite news|title=Afghan Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|045|724}} |- | align="right" |{{sort|Malaysia|{{ملائشیا}}||{{sort|013|28,300,000}}<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215:population-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130:population-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en |title=2010 Population and Housing Census of Malaysia |publisher=Department of Statistics Malaysia |accessdate=31 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011852/https://www.dosm.gov.my/v1/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215:population-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130:population-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en%2520 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||60.4%<ref>[http://www.statistics.gov.my/english/frameset_census.php?file=pressdemo Department of Statistics Malaysia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051230004433/http://www.statistics.gov.my/english/frameset_census.php?file=pressdemo |date=2005-12-30 }}.</ref>||{{sort|017|17,139,000}}||61.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|031|>98}}||{{Sort|019|<2}}||[[شافعی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://www.trybunal.gov.pl/constit/constitu/constit/malaysia/malays-e.htm Constitution of Malaysia – Article 3 ''(1)'']</ref>||{{sort|012|110,000}}<ref>{{cite news|title=Malaysia Armed Forces, CSIS (Page 35)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf}}</ref>||{{sort|010|13,315}} |- | align="right" |{{sort|Uzbekistan|{{ازبکستان}}||{{sort|014|27,606,007}}||88.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html#People CIA World Factbook – Uzbekistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105201620/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html#People |date=2019-01-05 }}.</ref>||{{sort|013|26,833,000}}||96.5%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|027|~99}}||{{Sort|020|~1}}||[[حنفی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|023|53,000}}<ref name="Uzbekistan">{{cite news|title=Uzbek Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.mongabay.com/reference/new_profiles/287.html}}</ref>||{{sort|030|2,344}} |- | align="right" |{{sort|Saudi Arabia|{{سعودی عرب}}||{{sort|015|27,601,038}}<ref>{{Cite web |title=CIA – The World Factbook – Saudi Arabia<!-- Bot generated title --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229213833/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |dead-url=yes }}</ref>||100.0%{{ref|name|}}<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90220.htm International Religious Freedom Report 2007 – Saudi Arabia].</ref>||{{sort|014|25,493,000}}||97.1%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|041|85 – 90}}||{{Sort|012|10 – 15}}||[[حنبلی]]|| اسلامی ریاست<ref>[http://www.servat.unibe.ch/icl/sa00000_.html International Constitutional Law – Saudi Arabia]</ref>||{{sort|008|199,500}}<ref>{{cite news|title=Saudi Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|007|23,243}} |- | align="right" |{{sort|Yemen|{{یمن}}||{{sort|016|23,580,000}}||99.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ym.html#People CIA World Factbook – Yemen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806090404/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ym.html#People |date=2016-08-06 }}.</ref>||{{sort|015|24,023,000}}||99.0%||[[اہل تشیع|شیعہ]]/[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|044|60 – 65}}||{{Sort|006|35 – 40}}||[[شافعی]]/[[زیدیyyah|زیدی]]|| اسلامی ریاست<ref>{{Cite web |title=Constitution of Yemen – Article (1), (2), (3) ''The foundations of the state'' |url=http://www.al-bab.com/yemen/gov/con94.htm |access-date=2020-10-17 |archive-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228224120/http://www.al-bab.com/yemen/gov/con94.htm |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|021|65,000}}<ref>{{cite news|title=Yemeni Armed Forces, JCSS |date=25 July 2006|url=http://www.tau.ac.il/jcss/balance/glance.pdf}}</ref>||{{sort|031|2,335}} |- | align="right" |{{sort|Syria|{{شام}}||{{sort|017|22,505,000}}||90.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html#People CIA World Factbook – Syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229122345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html#People |date=2017-12-29 }}.</ref>||{{sort|016|20,895,000}}||92.8%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|042|80 – 85}}||{{Sort|008|15 – 20}}||[[حنفی]]/[[علوی]]|| کوئی نئيں<ref>see [[freedom of religion in Syria]]</ref>||{{sort|006|296,000}}<ref name="Syria">{{cite news|title=Syrian Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|023|4,448}} |- | align="right" |{{sort|Kazakhstan|{{قازقستان}}||{{sort|018|16,433,000}}<ref>{{Cite web |title=National Statistics Agency of Kazakhstan |url=http://www.stat.kz/stat/print.aspx?p=news_27&l=en |access-date=2020-10-17 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311035957/http://www.stat.kz/stat/print.aspx?p=news_27&l=en |dead-url=yes }}</ref>||70.2%<ref name="The Embassy of the Republic of Kazakhstan in the UK">{{cite web|url=http://www.eurasiareview.com/-life-and-style/religion/9688-more-than-70-percent-of-kazakhstans-residents-are-muslims-census-finds|title=More Than 70 Percent of Kazakhstan's Residents are Muslims|accessdate=14 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011827/http://www.eurasiareview.com/-life-and-style/religion/9688-more-than-70-percent-of-kazakhstans-residents-are-muslims-census-finds|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref>||{{sort|024|8,887,000}}||56.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|013|>99}}||{{Sort|034|<1}}||[[حنفی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]<ref>{{Cite web |title=Constitution of Kazakhstan – Article 1 (1) – Characteristics of the Republic: Article 2, Provisions Relating to Political Parties: Article 68, Oath taking: Article 81, Oath: Article 103, Department of Religious Affairs: 136, Preservation of Reform Laws: 174 |url=http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=1d1292dd-80c2-11dd-aec8-83823fa6e881 |access-date=2020-10-17 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510084552/http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=1d1292dd-80c2-11dd-aec8-83823fa6e881 |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|020|65,800}}<ref name="Kazakhstan">{{cite news|title=Kazakh Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.mongabay.com/reference/new_profiles/280kz.html}}</ref>||{{sort|013|11,086}} |- | align="right" |{{sort|Niger|{{نائجر}}||{{sort|019|13,272,679}}||90.0%<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90113.htm – International Religious Freedom Report 2007 – Niger]</ref>||{{sort|018|15,627,000}}||98.3%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|007|>99}}||{{Sort|028|<1}}||[[مالکی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]<ref>[//fr.wikisource.org/wiki/Constitution_de_la_République_du_Niger Constitution de la République du Niger: Adoptée le 18 juillet 1999 et promulguée par le décret n°99-320/PCRN du 9 août 1999"]. Title One, Article Eight: "La République du Niger est un État de droit. Elle assure à tous l'égalité devant la loi sans distinction de sexe, d'origine sociale, ethnique ou religieuse. Elle respecte et protège toutes les croyances. Aucune religion, aucune croyance ne peut s'arroger le pouvoir politique ni s'immiscer dans les affaires de l'État."</ref>||{{sort|045|5,300}}<ref name="Niger">{{cite news|title=Niger Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Niger.html}}</ref>||{{sort|047|666}} |- | align="right" |{{sort|Burkina Faso|{{برکینا فاسو}}||{{sort|020|13,228,000}}||50.0%<ref>{{Cite web |title=CIA World Factbook – Burkina Faso |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uv.html#People |access-date=2020-10-17 |archive-date=2019-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906203318/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uv.html#People |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|022|9,600,000}}||58.9%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|011|>99}}||{{Sort|032|<1}}||[[مالکی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|044|6,000}}<ref name="Burkina Faso">{{cite news|title=Burkina Faso Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burkina-Faso.html}}</ref>||{{sort|041|1,253}} |- | align="right" |{{sort|Mali|{{مالی}}||{{sort|021|11,995,402}}||90.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ml.html#People CIA World Factbook – Mali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110042640/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ml.html#People |date=2015-11-10 }}.</ref>||{{sort|020|12,316,000}}||92.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|009|>99}}||{{Sort|030|<1}}||[[مالکی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|041|7,350}}<ref name="Mali">{{cite news|title=Mali Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Mali-ARMED-FORCES.html}}</ref>||{{sort|044|1,031}} |- | align="right" |{{sort|Senegal|{{پرچم|سینیگال}}||{{sort|022|11,658,000}}||94.0%<ref>{{Cite web |title=CIA Factbook – Senegal |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sg.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224183736/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sg.html%20 |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|019|12,333,000}}||95.9%||[[اہل تشیع|شیعہ]]/[[تصوف|صوفی]]||{{sort|008|>99}}||{{Sort|029|<1}}||[[مالکی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|039|9,400}}<ref name="Senegal">{{cite news|title= Senegalese Armed Forces|date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Senegal-ARMED-FORCES.html}}</ref>||{{sort|037|1,685}} |- | align="right" |{{sort|Tunisia|{{تیونس}}||{{sort|023|10,383,577}}||98.0%<ref>{{Cite web |title=CIA World Factbook – Tunisia |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ts.html#People |access-date=2020-10-17 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014010055/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ts.html#People |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|021|10,349,000}}||99.8%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|010|>99}}||{{Sort|031|<1}}||[[مالکی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://www.servat.unibe.ch/icl/ts00000_.html Tunisian Constitution – Article 1 [State&#93; ''General Provisions'']</ref>||{{sort|026|35,000}}<ref>{{cite news|title=Tunisian Armed Forces, JCSS |date=25 July 2006|url=http://www.tau.ac.il/jcss/balance/glance.pdf}}</ref>||{{sort|016|7,473}} |- | align="right" |{{sort|Guinea|{{پرچم|جمہوریہ گنی}}||{{sort|024|10,211,437}}||85.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gv.html#People CIA World Factbook – Guinea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html#People |date=2015-09-19 }}.</ref>||{{sort|026|8,693,000}}||84.2%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|014|>99}}||{{Sort|035|<1}}||[[مالکی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|037|9,700}}<ref name="Guinea">{{cite news|title= Guinea Armed Forces|date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Guinea-ARMED-FORCES.html}}</ref>||{{sort|043|1,074}} |- | align="right" |{{sort|Somalia|{{صومالیہ}}||{{sort|025|9,558,666}}||100.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/so.html#People CIA World Factbook – Somalia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701194614/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/so.html#People |date=2016-07-01 }}.</ref>||{{sort|023|9,231,000}}||98.6%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|012|>99}}||{{Sort|033|<1}}||[[شافعی]]|| سرکاری مذہب ||{{sort|035|10,000}}||{{sort|048|600}} |- | align="right" |{{sort|Azerbaijan|{{آذربائیجان}}||{{sort|026|8,676,000}}<ref>[http://www.today.az/news/society/46306.html Azerbaijani population makes 8,676,000 people]</ref>||93.4%<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90164.htm International Religious Freedom Report 2007 – Azerbaijan]</ref>||{{sort|025|8,795,000}}||98.4%||[[اہل تشیع|شیعہ]]||{{sort|047|25 – 35}}||{{Sort|003|65 – 75}}||[[فقہ جعفری|جعفری]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]<ref>{{Cite web |title=Constitution of Azerbaijan – Article 7/Article 18 |url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/UNTC/UNPAN003700.htm |access-date=2020-10-17 |archive-date=2017-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612104517/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/UNTC/UNPAN003700.htm |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|015|95,000}}||{{sort|015|7,656}} |- | align="right" |{{sort|Tajikistan|{{تاجکستان}}||{{sort|027|7,215,700}}||97.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html#People CIA World Factbook – Tajikistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612213308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html#People |date=2007-06-12 }}.</ref>||{{sort|027|7,006,000}}||99.0%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|034|~93}}||{{Sort|015|~7}}||[[حنفی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://en.trend.az/news/cis/tajikistan/1435335.html حنفی school recognized as official religion of Tajikistan]</ref>||{{sort|043|6,000}}<ref name="Tajikstan">{{cite news|title=Tajikstan Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Tajikistan-ARMED-FORCES.html}}</ref>||{{sort|035|1,841}} |- | align="right" |{{sort|Sierra Leone|{{سیرالیون}}||{{sort|028|6,294,774}}<ref>{{Cite web |title=CIA – The World Factbook – Sierra Leone – People (Population) |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sl.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612210222/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sl.html |dead-url=yes }}</ref>||60.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sl.html#People CIA World Factbook – Sierra Leone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612210222/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sl.html#People |date=2007-06-12 }}.</ref>||{{sort|034|4,171,000}}||71.5%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|020|>99}}||{{Sort|041|<1}}||[[مالکی]]|| کوئی نئيں ||{{sort|031|13,000}}<ref name="Sierra Leone">{{cite news|title= Sierra Leone Armed Forces|date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Sierra-Leone.html}}</ref>||{{sort|046|692}} |- | align="right" |{{sort|Libya|{{لیبیا}}||{{sort|029|6,173,579}}<ref>{{Cite web |title=CIA World Factbook – Libya |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ly.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2016-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224023634/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ly.html |dead-url=yes }}</ref>||97.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ly.html#People CIA World Factbook – Libya – People (Religion)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161224023634/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ly.html#People |date=2016-12-24 }}.</ref>||{{sort|030|6,325,000}}||96.6%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|017|>99}}||{{Sort|038|<1}}||[[مالکی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://servat.unibe.ch/icl/ly00000_.html Libya constitution – Article 2 ''سرکاری مذہب، language'']</ref>||{{sort|017|76,000}}<ref>{{cite news|title=Libyan Armed Forces, JCSS |date=25 July 2006|url=http://www.tau.ac.il/jcss/balance/glance.pdf}}</ref>||{{sort|011|12,277}} |- | align="right" |{{sort|Jordan|{{اردن}}||{{sort|030|5,568,565}}||95.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jo.html#People CIA World Factbook – Jordan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160521031246/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jo.html#People |date=2016-05-21 }}.</ref>||{{sort|029|6,397,000}}||98.8%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|016|>99}}||{{Sort|037|<1}}||[[شافعی]]|| سرکاری مذہب ||{{sort|014|100,700}}<ref>{{cite news|title=Jordanian Armed Forces, JCSS |date=25 July 2006|url=http://www.tau.ac.il/jcss/balance/glance.pdf}}</ref>||{{sort|021|4,886}} |- | align="right" |{{sort|United Arab Emirates|{{متحدہ عرب امارات}}||{{sort|031|5,432,746}}<ref>[http://skyscraperpage.com/cities/?countryID=12 United Arab Emirates – SkyscraperPage.com]</ref>||76.0%<ref>{{Cite web |title=United Arab Emirates: International Religious Freedom Report 2007 |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90223.htm |publisher=[[United States Department of State]]: [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]] |date=14 September 2007 |accessdate=2 May 2008}}</ref>||{{sort|035|3,577,000}}||76.0%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|036|~90}}||{{Sort|013|~10}}||[[مالکی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://www.worldstatesmen.org/uae_const.doc United Arab Emirates Constitution – ''Democratic regime in an Islamic and Arab society'']</ref>||{{sort|024|50,500}}<ref>{{cite news|title=UAE Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|004|37,293}} |- | align="right" |{{sort|Kyrgyzstan|{{پرچم|کرغیزستان}}||{{sort|032|5,356,869}}||75.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People CIA World Factbook – Kyrgyzstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127011116/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People |date=2015-11-27 }}.</ref>||{{sort|031|4,927,000}}||88.8%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|018|>99}}||{{Sort|039|<1}}||[[حنفی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]<ref>{{Cite web |url=http://www.coe.int/t/e/legal_affairs/legal_co-operation/foreigners_and_citizens/nationality/documents/national_legislation/kyrgyzstan%20constitution%20of%20the%20kyrghyz%20republic.asp |title=Kyrgyzstan Constitution – Article 1 (1) |access-date=2005-06-19 |archive-date=2005-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050619044527/http://www.coe.int/t/e/legal_affairs/legal_co-operation/foreigners_and_citizens/nationality/documents/national_legislation/kyrgyzstan%20constitution%20of%20the%20kyrghyz%20republic.asp |url-status=live}}</ref>||{{sort|032|12,500}}<ref name="Kyrgystan">{{cite news|title=Kenyan Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.mongabay.com/reference/new_profiles/273.html}}</ref>||{{sort|049|—}} |- | align="right" |{{sort|Turkmenistan|{{ترکمانستان}}||{{sort|033|5,110,023}}||89.0%<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35884.htm Background Note – Turkmenistan (01/08) – US Department of State]</ref>||{{sort|032|4,830,000}}||93.3%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|030|~99}}||{{Sort|021|~1}}||[[حنفی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]<ref>{{Cite web |title=Turkmenistan Constitution – Section 1: Foundations of the constitutional order, Article 1 |url=http://www.uta.edu/cpsees/TURKCON.htm |access-date=2020-10-17 |archive-date=2015-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414030847/http://www.uta.edu/cpsees/TURKCON.htm |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|028|26,000}}<ref name="Turkmenistan">{{cite news|title=Turkmenistan Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.mongabay.com/reference/new_profiles/271tk.html}}</ref>||{{sort|020|5,154}} |- | align="right" |{{sort|Chad|{{چاڈ}}||{{sort|034|5,041,690}}||54.0%<ref name="UNHCHR">"Chad". United Nations Commission on Human Rights.</ref>||{{sort|028|6,404,000}}||55.7%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|015|>99}}||{{Sort|036|<1}}||[[مالکی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|027|30,350}}<ref>{{cite news|title=Chadian Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|038|1,675}} |- | align="right" |{{sort|Lebanon|{{لبنان}}||{{sort|035|4,196,453}}||60.0%<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108487.htm International Religious Freedom Report 2008 – Lebanon]</ref>||{{sort|040|2,542,000}}||59.7%||[[اہل تشیع|شیعہ]]/[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|045|45 – 55}}||{{Sort|005|45 – 55}}||[[حنفی]]/[[فقہ جعفری|جعفری]]|| کوئی نئيں ||{{sort|018|72,100}}<ref name="Lebanon">{{cite news|title=Lebanese Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|012|11,270}} |- | align="right" |{{sort|Palestine|{{فلسطین}}||{{sort|036|4,168,858}}||94.0%||{{sort|033|4,298,000}}||97.5%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|019|>99}}||{{Sort|040|<1}}||[[حنفی]]|| کوئی نئيں ||{{sort|022|56,100}}||{{sort|027|2,900}} |- | align="right" |{{sort|Kuwait|{{کویت}}||{{sort|037|3,399,637}}<ref name="pop1">Kuwaiti Citizens approx. one million (1,054,598) and approx. two million (2,345,039) non-nationals (31/12/2007).</ref>||85.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ku.html#People CIA World Factbook – Kuwait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160521031251/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ku.html#People |date=2016-05-21 }}.</ref>||{{sort|037|2,636,000}}||86.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|043|75 – 80}}||{{Sort|007|20 – 25}}||[[مالکی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://www.kuwait-info.com/sidepages/cont.asp Kuwait constitution – Article 2 ''The state and the system government''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212162818/http://www.kuwait-info.com/sidepages/cont.asp |date=2008-02-12 }}</ref>||{{sort|030|15,500}}<ref>{{cite news|title=Kuwaiti Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|003|39,305}} |- | align="right" |{{sort|Albania|{{البانیا}}||{{sort|038|3,170,048}}<ref>{{cite web|url=http://www.instat.gov.al/|title=Albania National Institute of Statistics official web site|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110219083848/http://instat.gov.al/|archivedate=2011-02-19|access-date=2012-08-18|url-status=dead}}</ref>||70.0%<ref>{{Citation | publisher = [[سی آئی اے|CIA]] | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html | title = CIA World Factbook | accessdate = 8 October 2009 | archive-date = 24 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224211117/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html | dead-url = yes }}</ref>||{{sort|038|2,601,000}}||82.1%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|032|>95}}||{{Sort|018|<5}}||[[حنفی]]|| کوئی نئيں ||{{sort|038|9,500}}<ref>{{cite news|title=Albanian Armed Forces|date=25 July 2006|url=http://www.mod.gov.al/}}</ref>||{{sort|017|6,897}}<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=26&pr.y=15&sy=2008&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512,941,914,446,612,666,614,668,311,672,213,946,911,137,193,962,122,674,912,676,313,548,419,556,513,678,316,181,913,682,124,684,339,273,638,963,686,616,688,223,518,516,728,918,558,748,138,618,196,522,278,622,692,156,694,624,142,626,449,628,564,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,453,960,968,423,922,935,714,128,862,611,716,321,456,243,722,248,942,469,718,253,724,642,576,643,936,939,961,644,813,819,199,172,184,132,524,646,361,648,362,915,364,134,732,652,366,174,734,328,144,258,146,656,463,654,528,336,923,263,738,268,578,532,537,944,742,176,866,534,369,536,744,429,186,433,925,178,746,436,926,136,466,343,112,158,111,439,298,916,927,664,846,826,299,542,582,443,474,917,754,544,698&s=PPPPC&grp=0&a= World Economic Outlook Database-October 2009], [[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ|International Monetary Fund]]. Accessed on October 1, 2009.</ref> |- | align="right" |{{sort|Mauritania|{{پرچم|موریتانیہ}}||{{sort|039|3,124,000}}<ref>UN Estimate – Mauritania</ref>||100.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mr.html#People CIA World Fatbook – Mauritania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211108/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mr.html#People |date=2018-12-24 }}.</ref>||{{sort|036|3,338,000}}||99.2%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|021|>99}}||{{Sort|042|<1}}||[[مالکی]]|| اسلامی ریاست<ref>[http://servat.unibe.ch/icl/mr00000_.html Mauritania – Constitution] Article 1 ''State Integrity, Equal Protection (1)'']</ref>||{{sort|029|15,750}}<ref>{{cite news|title=Mauritanian Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|034|2,008}} |- | align="right" |{{sort|Oman|{{پرچم|سلطنت عمان}}||{{sort|040|2,577,000}}<ref>{{cite web|url=http://www.moneoman.gov.om/book/syb2008cd/Datafile/Population/indicators.pdf|title=Statistical Year Book|date=October 2007|publisher=Ministry of National Economy}}</ref>||93.0%<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 Religious Intelligence – Country Profile: Oman (Sultanate of Oman)<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152448/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 |date=2007-09-30 }}.</ref>||{{sort|039|2,547,000}}||87.7%||[[خارجی|خوارج]]||{{sort|035|90 – 95}}||{{Sort|016|5 – 10}}||[[اباضی]]||سرکاری مذہب<ref>[http://servat.unibe.ch/icl/mu00000_.html Oman constitution – Article 2 ''Religion'']</ref>||{{sort|025|41,700}}<ref>{{cite news|title=Omanian Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|006|23,967}} |- | align="right" |{{sort|Kosovo|{{پرچم|کوسووہ}}{{ref label|status|b}}||{{sort|041|1,733,872}}<ref>{{cite web|url=http://esk.rks-gov.net/rekos2011/repository/docs/REKOS%20LEAFLET%20ALB%20FINAL.pdf|title=Population estimates for Kosovo July 2011|work=Census 2011|publisher=Kosovo statistical office|accessdate=31 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011847/http://ask.rks-gov.net/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref>||90.0%<ref name="babuna">Babuna, Aydın. [http://www.sam.gov.tr/perceptions/volume8/september-november2003/aydınbabuna2dec2003.pdf Albanian national identity and Islam in the post-Communist era] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217230812/http://www.sam.gov.tr/perceptions/volume8/september-november2003/ayd%C4%B1nbabuna2dec2003.pdf |date=2008-12-17 }}. ''Perceptions'' 8(3), September–November 2003: 43-69.</ref>||{{sort|041|2,104,000}}||91.7%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|050|—}}||{{Sort|050|—}}||[[حنفی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]<ref>[http://www.kushtetutakosoves.info/repository/docs/Constitution.of.the.Republic.of.Kosovo.pdf Constitution of the Republic of Kosovo]</ref>||{{sort|048|—}}||{{sort|036|1,800}}<ref name="CIAKosovo">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html |title=The World Factbook – Kosovo |work=CIA.gov |date=March 20, 2008 |accessdate=5 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226011849/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | align="right" |{{sort|Gambia|{{گیمبیا}}||{{sort|042|1,700,000}}||90.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ga.html#People CIA World Factbook – Gambia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200424094354/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ga.html#People |date=2020-04-24 }}.</ref>||{{sort|042|1,669,000}}||95.3%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|022|>99}}||{{Sort|043|<1}}||[[مالکی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|047|800}}<ref name="Gambia">{{cite news|title=Gambia Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/The-Gambia.html}}</ref>||{{sort|040|1,326}} |- | align="right" |{{sort|Bahrain|{{بحرین}}||{{sort|043|1,046,814}}||81.0%<ref>{{Cite web |title=2001 Census – CIA World Factbook – Bahrain |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html#People |access-date=2020-10-17 |archive-date=2010-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html#People |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|046|655,000}}||81.2%||[[اہل تشیع|شیعہ]]||{{sort|048|25 – 35}}||{{Sort|004|65 – 75}}||[[مالکی]]/[[فقہ جعفری|جعفری]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://mahmood.tv/bahrain-politics-2/bahrain-constitution/the-constitution-of-the-kingdom-of-bahrain-2002/#article1 Bahrain Constitution] Article 1 ''Sovereignty, Constitutional Monarchy''</ref>||{{sort|034|11,200}}<ref>{{cite news|title=Bahrain Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|005|32,604}} |- | align="right" |{{sort|Comoros|{{پرچم|اتحاد القمری}}||{{sort|044|798,000}}||98.0%<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5236.htm Bureau of African Affairs – Background Note: Comoros]</ref>||{{sort|045|679,000}}||98.3%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|025|>99}}||{{Sort|045|<1}}||[[مالکی]]|| سرکاری مذہب ||{{sort|049|—}}||{{sort|042|1,125}} |- | align="right" |{{sort|Qatar|{{قطر}}||{{sort|045|744,029}}<ref>{{Cite web |title=Population By gender And Municipality – March 2004 census (السكان حسب النوع والبلدية) |url=http://www.planning.gov.qa/Qatar-Census-2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T01.htm |access-date=2020-10-17 |archive-date=2008-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201101920/http://www.planning.gov.qa/Qatar-Census-2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T01.htm |dead-url=yes }}</ref>||77.5%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html#People 2004 Census – CIA World Factbook – Qatar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html#People |date=2018-12-24 }}.</ref>||{{sort|043|1,168,000}}||77.5%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|037|~90}}||{{Sort|014|~10}}||[[حنبلی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://www.qatarembassy.net/constitution.asp Constitution of Qatar – Article 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131010132922/http://www.qatarembassy.net/constitution.asp |date=2013-10-10 }}</ref>||{{sort|033|12,400}}<ref>{{cite news|title=Qatari Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|001|80,870}} |- | align="right" |{{sort|Western Sahara|{{مغربی صحارا}}{{ref label|c|c}}||{{sort|046|513,000}}<ref name="unpop">{{cite journal | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | format=PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | year=2009 | accessdate= 12 March 2009}}</ref>||99.9%||{{sort|047|528,000}}||99.6%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|023|>99}}||{{Sort|048|<1}}||[[مالکی]]||—||{{sort|050|—}}||{{sort|050|—}} |- | align="right" |{{sort|Djibouti|{{جبوتی}}||{{sort|047|496,374}}||94.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dj.html CIA factbook – Djibouti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504070831/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dj.html |date=2020-05-04 }}.</ref>||{{sort|044|853,000}}||97.0%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|024|>99}}||{{Sort|044|<1}}||[[شافعی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|036|9,850}}<ref>{{cite news|title=Djibouti Armed Forces, CSIS (Page 12)|date=25 July 2006|url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf|accessdate=17 October 2020|archivedate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624105551/http://www.csis.org/media/csis/pubs/050323_memilbaldefine&#91;1&#93;.pdf}}</ref>||{{sort|032|2,271}} |- | align="right" |{{sort|Brunei|{{برونائی دارالسلام}}||{{sort|048|381,371}}<ref>{{Cite web |title=CIA – The World Factbook: Brunei – People (Population) |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People |access-date=2020-10-17 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People |dead-url=yes }}</ref>||67.0%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People CIA World Factbook – Brunei – Population (Religion)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People |date=2015-07-21 }}.</ref>||{{sort|049|211,000}}||51.9%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|028|>99}}||{{Sort|047|<1}}||[[شافعی]]|| سرکاری مذہب ||{{sort|042|7,000}}<ref name="Brunei">{{cite news|title=Brunei Armed Forces |date=25 July 2006|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Brunei-Darussalam.html}}</ref>||{{sort|002|51,005}} |- | align="right" |{{sort|Maldives|{{مالدیپ}}||{{sort|049|350,000}}<ref>UN Estimate for Qatar population</ref>||100.0%<ref>[http://www.un.int/maldives/emble.htm#– UN Website Maldives Facts].</ref>||{{sort|048|309,000}}||98.4%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|026|>99}}||{{Sort|046|<1}}||[[شافعی]]|| سرکاری مذہب<ref>[http://www.presidencymaldives.gov.mv/pages/default.php?ZQE5XDheYQBlEGIOYxc1BTQFZVA= Maldives constitution - سرکاری مذہب (7.) ''State, sovereignty and citizens'']</ref>||{{sort|046|1,000}}<ref>[http://www.atlapedia.com/online/countries/maldives.htm Altapedia Online – Maldives]</ref>||{{sort|022|4,604}} |- | align="right" |{{sort|Turkish Republic of Northern Cyprus|{{پرچم|ترک جمہوریہ شمالی قبرص}}{{ref label|status|e}}||{{sort|050|287,856}}<ref>[http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/55112/PageName/KIBRIS_HABERLERI DPÖ: "Güney'in KKTC nüfusuyla ilgili açıklamaları sadece tahmin"]</ref>||89.6% ||{{sort|051|—}}||—||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|051|—}}||{{Sort|051|—}}||[[حنفی]]||[[Islam and سیکولرism|سیکولر]]||{{sort|040|9,000}}||{{sort|008|16,158}} |- | align="right" |{{sort|Mayotte|{{پرچم|مایوٹ}}{{ref label|d|d}}||{{sort|051|194,000}}<ref name="unpop" />||97.0%<ref>{{Cite web |title=CIA World Factbook – Mayotte |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mf.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2012-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921084632/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mf.html |dead-url=yes }}</ref>||{{sort|050|197,000}}||98.8%||[[اہل سنت|سنی]]||{{sort|029|>99}}||{{Sort|049|<1}}||[[مالکی]]||—||{{sort|051|—}}||{{sort|051|—}} |} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:اسلام]] [[گٹھ:اسلام بلحاظ ملک]] [[گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں]] [[گٹھ:اسلامی سبھیاچار]] [[گٹھ:ثقافتی حلقہ اثر]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] okfg26kqrm52nqysf5epqzku8379yg1 0 91372 707852 645440 2026-06-17T20:21:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707852 wikitext text/x-wiki {| class="infobox bordered;" style="font-size:90%" |+'''دنیا بھر وچ براڈ بینڈ انٹرنیٹ صارفین <br /> (Worldwide broadband subscriptions)''' |- | &nbsp; | '''2007'''^a | '''2011'''^a,b |- |align=right | '''دنیا د‏‏ی آبادی''' |align=center | 6.6 بلین |align=center | 7.0 بلین |- |align=right | '''مستقل براڈ بینڈ''' |align=center | 5.3% |align=center | 8.5% |- |align=right | ترقی پزیر دنیا |align=center | 2.3% |align=center | 4.8% |- |align=right | ترقی یافتہ دنیا |align=center | 18.3% |align=center | 25.7% |- |align=right | '''محمول براڈ بینڈ''' |align=center | 4.0% |align=center | 17.0% |- |align=right | ترقی پزیر دنیا |align=center | 0.8% |align=center | 8.5% |- |align=right | ترقی یافتہ دنیا |align=center | 18.5% |align=center | 56.5% |- | colspan=3 align="right" | <small>^a علاقائی آبادی دا حصہ۔ ^b تخمینہ۔<br />ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]].<ref name=ITU-KGTI-2011>[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/at_glance/keytelecom.html "Key Global Telecom Indicators for the World Telecommunication Service Sector"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404082737/http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/at_glance/keytelecom.html |date=2013-04-04 }}, International Telecommunications Unions (ITU), Geneva, 2011</ref></small> |} {| class="infobox bordered;" style="font-size:90%" |+'''براڈ بینڈ صارفین <br /> (Broadband subscriptions)''' |- |align=right | '''مستقل صارفین:''' |align=center | '''2007'''^a |align=center | '''2011'''^a,b |- |align=right | افریقہ |align=center | 0.1% |align=center | 0.2% |- |align=right | امریکین |align=center | 11.0% |align=center | 15.5% |- |align=right | عرب ریاستاں |align=center | 0.9% |align=center | 2.2% |- |align=right | ایشیا تے بحر الکاہل |align=center | 3.3% |align=center | 6.2% |- |align=right |آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ |align=center | &nbsp;<br />2.3% |align=center | &nbsp;<br />9.6% |- |align=right | یورپ |align=center | 18.4% |align=center | 25.8% |- |align=right | '''محمول صارفین:''' |align=center | '''2007'''^a |align=center | '''2011'''^a,b |- |align=right | افریقہ |align=center | 0.2% |align=center | 3.8% |- |align=right | امریکین |align=center | 6.4% |align=center | 30.5% |- |align=right | عرب ریاستاں |align=center | 0.8% |align=center | 13.3% |- |align=right | ایشیا تے بحر الکاہل |align=center | 3.1% |align=center | 10.7% |- |align=right | آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ |align=center | &nbsp;<br />0.2% |align=center | &nbsp;<br />14.9% |- |align=right | یورپ |align=center | 14.7% |align=center | 54.1% |- | colspan=3 align="right" | <small>^a علاقائی آبادی دا حصہ۔ ^b تخمینہ۔<br />ماخذ: [[انٹرنیشنل ٹیلی کمیونیکیشن یونین]]۔<ref name="ITU-KGTI-2011" /></small> |} [[فائل:DSL countries.png|thumb|ملین ڈی ایس ایل لائناں د‏‏ی تعداد بلحاظ ملکاں 2005 دے آخر وچ , پچھلے سال دے مقابلے وچ .]] [[فائل:ADSL operators.png|thumb|دنیا بھر وچ ڈی ایس ایل آپریٹرز لائناں د‏‏ی تعداد وچ , 2005 دے نصف آخر وچ .]] یہ لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد '''براڈ بینڈ جالبینی صارفین''' ('''List of countries by number of '''broadband Internet subscriptions) ا‏‏ے۔ == ملکاں بلحاظ مستقل براڈ بینڈ جالبینی صارفین == {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" ! درجہ !! ملک یا علاقہ !! مستقل براڈ بینڈ صارفین<ref name="2010itu">[http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/material/excel/2010/FixedBroadbandInternetSubscriptions_00-10.xls Fixed broadband subscriptions], [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد]]. Accessed on 8 April 2012.</ref> !! فی 100 افراد<ref name="2010itu" /> !! سال |- | 1 || align="right" | {{flag|چین}} || 126,337,000 || 9.42 || 2010 |- | 2 || align="right" | {{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} || 85,723,155 || 27.62 || 2010 |- | 3 || align="right" | {{flag|جاپان}} || 34,044,729 || 26.91 || 2010 |- | 4 || align="right" | {{flag|جرمنی}} || 26,089,800 || 31.70 || 2010 |- | 5 || align="right" | {{flag|فرانس}} || 21,345,000 || 34.00 || 2010 |- | 6 || align="right" | {{flag|برطانیہ}} || 19,579,823 || 31.56 || 2010 |- | 7 || align="right" | {{flag|جنوبی کوریا}} || 17,193,570 || 35.68 || 2010 |- | 8 || align="right" | {{flag|روس}} || 15,700,000 || 10.98 || 2010 |- | 9 || align="right" | {{flag|برازیل}} || 13,266,310 || 6.81 || 2010 |- | 10 || align="right" | {{flag|اطالیہ}} || 13,259,398 || 21.90 || 2010 |- | 11 || align="right" | {{flag|میکسیکو}} || 11,325,022 || 9.98 || 2010 |- | 12 || align="right" | {{flag|بھارت}} || 10,990,000 || 0.9 || 2010 |- | 13 || align="right" | {{flag|ہسپانیہ}} || 10,534,492 || 22.86 || 2010 |- | 14 || align="right" | {{flag|کینیڈا}} || 10,138,741 || 29.81 || 2010 |- | 15 || align="right" | {{flag|ترکی}} || 7,079,792 || 9.73 || 2010 |- | 16 || align="right" | {{flag|نیدرلینڈز}} || 6,330,000 || 38.10 || 2010 |- | 17 || align="right" | {{flag|آسٹریلیا}} || 5,385,000 || 24.18 || 2010 |- | 18 || align="right" | {{flag|تائیوان}} || 5,265,026 || 22.68 || 2010 |- | 19 || align="right" | {{flag|پولینڈ}} || 4,960,528 || 12.96 || 2010 |- | 20 || align="right" | {{flag|ارجنٹائن}} || 3,862,354 || 9.56 || 2010 |- | 21 || align="right" | {{flag|ویتنام}} || 3,631,396 || 4.13 || 2010 |- | 22 || align="right" | {{flag|بیلجیم}} || 3,373,143 || 31.49 || 2010 |- | 23 || align="right" | {{flag|تھائی لینڈ}} || 3,188,618 || 4.61 || 2010 |- | 24 || align="right" | {{flag|سویڈن}} || 2,987,008 || 31.85 || 2010 |- | 25 || align="right" | {{flag|رومانیہ}} || 2,980,000 || 13.87 || 2010 |- | 26 || align="right" | {{flag|یوکرین}} || 2,954,556 || 6.50 || 2010 |- | 27 || align="right" | {{flag|سوئٹزرلینڈ}} || 2,908,119 || 37.94 || 2010 |- | 28 || align="right" | {{flag|کولمبیا}} || 2,594,055 || 5.60 || 2010 |- | 29 || align="right" | {{flag|یونان}} || 2,257,110 || 19.87 || 2010 |- | — || align="right" | ''{{flag|ہانگ کانگ}}'' || 2,111,109 || 29.93 || 2010 |- | 30 || align="right" | {{flag|ڈنمارک}} || 2,092,379 || 37.70 || 2010 |- | 31 || align="right" | {{flag|ملائشیا}} || 2,078,500 || 7.32 || 2010 |- | 32 || align="right" | {{flag|پرتگال}} || 2,052,930 || 19.23 || 2010 |- | 33 || align="right" | {{flag|آسٹریا}} || 2,002,000 || 23.85 || 2010 |- | 34 || align="right" | {{flag|ہنگری}} || 1,956,218 || 19.59 || 2010 |- | 35 || align="right" | {{flag|انڈونیشیا}} || 1,900,300 || 0.79 || 2010 |- | 36 || align="right" | {{flag|اسرائیل}} || 1,864,900 || 25.14 || 2010 |- | 37 || align="right" | {{flag|چلی}} || 1,788,490 || 10.45 || 2010 |- | 38 || align="right" | {{flag|ناروے}} || 1,723,678 || 35.30 || 2010 |- | 39 || align="right" | {{flag|فلپائن}} || 1,722,400 || 1.85 || 2010 |- | 40 || align="right" | {{flag|بیلاروس}} || 1,665,889 || 17.36 || 2010 |- | 41 || align="right" | {{flag|وینزویلا}} || 1,556,485 || 5.37 || 2010 |- | 42 || align="right" | {{flag|فنلینڈ}} || 1,532,700 || 28.57 || 2010 |- | 43 || align="right" | {{flag|چیک جمہوریہ}} || 1,521,000 || 14.50 || 2010 |- | 44 || align="right" | {{flag|سعودی عرب}} || 1,496,607 || 5.45 || 2010 |- | 45 || align="right" | {{flag|مصر}} || 1,449,904 || 1.79 || 2010 |- | 46 || align="right" | {{flag|قازقستان}} || 1,426,800 || 8.90 || 2010 |- | 47 || align="right" | {{flag|سنگاپور}} || 1,268,800 || 24.94 || 2010 |- | 48 || align="right" | {{flag|نیوزی لینڈ}} || 1,089,000 || 24.93 || 2010 |- | 49 || align="right" | {{flag|بلغاریہ}} || 1,088,286 || 14.52 || 2010 |- | 50 || align="right" | {{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}} || 941,405 || 21.06 || 2010 |- | 51 || align="right" | {{flag|پیرو}} || 911,635 || 3.14 || 2010 |- | 52 || align="right" | {{flag|الجزائر}} || 900,000 || 2.54 || 2010 |- | 53 || align="right" | {{flag|سربیا}} || 858,219 || 11.18 || 2010 |- | 54 || align="right" | {{flag|کروشیا}} || 803,823 || 18.25 || 2010 |- | 55 || align="right" | {{flag|متحدہ عرب امارات}} || 786,818 || 10.47 || 2010 |- | 56 || align="right" | {{flag|جنوبی افریقہ}} || 743,000 || 1.48 || 2010 |- | 57 || align="right" | {{flag|سلوواکیہ}} || 694,414 || 12.71 || 2010 |- | 58 || align="right" | {{flag|لتھووینیا}} || 684,057 || 20.58 || 2010 |- | — || align="right" | ''{{flag|پورٹو ریکو}}'' || 551,520 || 14.71 || 2010 |- | 59 || align="right" | {{flag|پاکستان}} || 531,787 || 0.31 || 2010 |- | 60 || align="right" | {{flag|ایران}} || 500,000 || 0.68 || 2010 |- | 61 || align="right" | {{flag|مراکش}} || 498,682 || 1.56 || 2010 |- | 62 || align="right" | {{flag|سلووینیا}} || 492,115 || 24.25 || 2010 |- | 63 || align="right" | {{flag|تونس}} || 481,810 || 4.60 || 2010 |- | 64 || align="right" | {{flag|آذربائیجان}} || 460,000 || 5.01 || 2010 |- | 65 || align="right" | {{flag|لٹویا}} || 434,876 || 19.31 || 2010 |- | 66 || align="right" | {{flag|یوراگوئے}} || 367,480 || 10.91 || 2010 |- | 67 || align="right" | {{flag|جمہوریہ ڈومینیکن}} || 360,039 || 3.63 || 2010 |- | 68 || align="right" | {{flag|استونیا}} || 336,323 || 25.08 || 2010 |- | 69 || align="right" | {{flag|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} || 307,489 || 8.18 || 2010 |- | 70 || align="right" | {{flag|کوسٹاریکا}} || 288,236 || 6.19 || 2010 |- | 71 || align="right" | {{flag|پاناما}} || 275,639 || 7.84 || 2010 |- | 72 || align="right" | {{flag|مالدووا}} || 269,067 || 7.53 || 2010 |- | 73 || align="right" | {{flag|گوئٹے مالا}} || 259,000 || 1.80 || 2010 |- | 74 || align="right" | {{flag|مقدونیہ}} || 256,943 || 12.47 || 2010 |- | 75 || align="right" | {{flag|جارجیا}} || 253,916 || 5.83 || 2010 |- | 76 || align="right" | {{flag|سری لنکا}} || 228,316 || 1.09 || 2010 |- | 77 || align="right" | {{flag|لبنان}} || 200,000 || 4.73 || 2010 |- | 78 || align="right" | {{flag|ایکواڈور}} || 197,890 || 1.37 || 2010 |- | 79 || align="right" | {{flag|اردن}} || 195,784 || 3.16 || 2010 |- | 80 || align="right" | {{flag|قبرص}} || 194,455 || 17.62 || 2010 |- | 81 || align="right" | {{flag|ایل سیلواڈور}} || 175,274 || 2.83 || 2010 |- | 82 || align="right" | {{flag|لکسمبرگ}} || 168,368 || 33.18 || 2010 |- | 83 || align="right" | {{flag|سوڈان}} || 164,500 || 0.38 || 2010 |- | 84 || align="right" | {{flag|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} || 145,028 || 10.81 || 2010 |- | 85 || align="right" | {{flag|قطر}} || 144,057 || 8.19 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|مکاؤ}} || 131,372 || 24.16 || 2010 |- | 86 || align="right" | {{flag|جمیکا}} || 116,685 || 4.26 || 2010 |- | 87 || align="right" | {{flag|مالٹا}} || 116,569 || 27.99 || 2010 |- | 88 || align="right" | {{flag|آئس لینڈ}} || 109,212 || 34.11 || 2010 |- | 89 || align="right" | {{flag|البانیہ}} || 105,519 || 3.29 || 2010 |- | 90 || align="right" | {{flag|نائجیریا}} || 99,108 || 0.06 || 2010 |- | 91 || align="right" | {{flag|بولیویا}} || 95,937 || 0.97 || 2010 |- | 92 || align="right" | {{flag|ازبکستان}} || 89,100 || 0.32 || 2010 |- | 93 || align="right" | {{flag|آرمینیا}} || 85,177 || 2.75 || 2010 |- | 94 || align="right" | {{flag|يمن}} || 84,000 || 0.35 || 2010 |- | 95 || align="right" | {{flag|موریشس}} || 79,227 || 6.10 || 2010 |- | 96 || align="right" | {{flag|سینیگال}} || 78,647 || 0.63 || 2010 |- | 97 || align="right" | {{flag|ہونڈوراس}} || 76,000 || 1.00 || 2010 |- | 98 || align="right" | {{flag|لیبیا}} || 72,800 || 1.15 || 2010 |- | 99 || align="right" | {{flag|منگولیا}} || 71,709 || 2.60 || 2010 |- | 100 || align="right" | {{flag|بحرین}} || 67,625 || 5.36 || 2010 |- | 101 || align="right" | {{flag|شام}} || 67,564 || 0.33 || 2010 |- | 102 || align="right" | {{flag|بنگلہ دیش}} || 60,000 || 0.04 || 2010 |- | 103 || align="right" | {{flag|نیپال}} || 58,435 || 0.20 || 2010 |- | 104 || align="right" | {{flag|بارباڈوس}} || 56,190 || 20.56 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|فلسطین}} || 55,648 || 1.49 || 2007 |- | 105 || align="right" | {{flag|یوگنڈا}} || 54,804 || 0.16 || 2010 |- | 106 || align="right" | {{flag|مونٹینیگرو}} || 52,400 || 8.30 || 2010 |- | 107 || align="right" | {{flag|گھانا}} || 50,082 || 0.21 || 2010 |- | 108 || align="right" | {{flag|نکاراگوا}} || 47,600 || 0.82 || 2010 |- | 109 || align="right" | {{flag|کویت}} || 46,000 || 1.68 || 2010 |- | 110 || align="right" | {{flag|سلطنت عمان}} || 45,449 || 1.63 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|برمودا}} || 40,100 || 61.75 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|نیو کیلیڈونیا}} || 38,196 || 15.23 || 2010 |- | 111 || align="right" | {{flag|کمبوڈیا}} || 35,666 || 0.25 || 2010 |- | 112 || align="right" | {{flag|زمبابوے}} || 33,000 || 0.26 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|فرانسیسی پولینیشیا}} || 32,247 || 11.91 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|فرانسیسی گیانا}} || 30,186 || 13.39 || 2009 |- | 113 || align="right" | {{flag|پیراگوئے}} || 28,147 || 0.44 || 2010 |- | 114 || align="right" | {{flag|بہاماس}} || 24,702 || 7.20 || 2010 |- | 115 || align="right" | {{flag|انڈورہ}} || 24,502 || 28.87 || 2010 |- | 116 || align="right" | {{flag|فجی}} || 23,250 || 2.70 || 2010 |- | 117 || align="right" | {{flag|لیختینستائن}} || 23,000 || 63.83 || 2010 |- | 118 || align="right" | {{flag|برونائی}} || 21,699 || 5.44 || 2010 |- | 119 || align="right" | {{flag|سینٹ لوسیا}} || 20,180 || 11.58 || 2010 |- | 120 || align="right" | {{flag|انگولا}} || 20,000 || 0.10 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|اروبا}} || 19,217 || 17.88 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|کیمین جزیرے}} || 18,852 || 33.53 || 2010 |- | 121 || align="right" | {{flag|برما}} || 16,400 || 0.03 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|فارو جزیرے}} || 16,269 || 33.40 || 2010 |- | 122 || align="right" | {{flag|کیپ ورڈی}} || 15,971 || 3.22 || 2010 |- | 123 || align="right" | {{flag|سرینام}} || 15,672 || 2.99 || 2010 |- | 124 || align="right" | {{flag|کرغیزستان}} || 15,400 || 0.29 || 2010 |- | 125 || align="right" | {{flag|مالدیپ}} || 15,148 || 4.80 || 2010 |- | 126 || align="right" | {{flag|موزمبیق}} || 14,633 || 0.06 || 2010 |- | 127 || align="right" | {{flag|سینٹ کیٹز}} || 14,600 || 27.86 || 2010 |- | 128 || align="right" | {{flag|گریناڈا}} || 14,437 || 13.82 || 2010 |- | 129 || align="right" | {{flag|برکینا فاسو}} || 14,193 || 0.09 || 2010 |- | 130 || align="right" | {{flag|موناکو}} || 13,800 || 38.98 || 2010 |- | 131 || align="right" | {{flag|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} || 12,502 || 11.43 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|گرین لینڈ}} || 12,328 || 21.52 || 2010 |- | 132 || align="right" | {{flag|لاؤس}} || 12,025 || 0.19 || 2010 |- | 133 || align="right" | {{flag|بوٹسوانا}} || 11,978 || 0.60 || 2010 |- | 134 || align="right" | {{flag|گیانا}} || 11,193 || 1.48 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|جبل الطارق}} || 10,433 || 35.68 || 2010 |- | 135 || align="right" | {{flag|زیمبیا}} || 10,267 || 0.08 || 2010 |- | 136 || align="right" | {{flag|سان مارینو}} || 10,100 || 32.03 || 2010 |- | 137 || align="right" | {{flag|نمیبیا}} || 9,640 || 0.42 || 2010 |- | 138 || align="right" | {{flag|ڈومینیکا}} || 9,391 || 13.86 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|امریکی ورجن جزیرے}} || 9,100 || 8.34 || 2010 |- | 139 || align="right" | {{flag|بیلیز}} || 8,915 || 2.86 || 2010 |- | 140 || align="right" | {{flag|بھوٹان}} || 8,675 || 1.20 || 2010 |- | 141 || align="right" | {{flag|جمہوری جمہوریہ کانگو}} || 8,673 || 0.01 || 2010 |- | 142 || align="right" | {{flag|جبوتی}} || 8,058 || 0.91 || 2010 |- | 143 || align="right" | {{flag|آئیوری کوسٹ}} || 7,900 || 0.04 || 2010 |- | 144 || align="right" | {{flag|اینٹیگوا و باربوڈا}} || 7,119 || 8.03 || 2010 |- | 145 || align="right" | {{flag|موریتانیہ}} || 6,624 || 0.19 || 2010 |- | 146 || align="right" | {{flag|سیچیلیس}} || 6,278 || 7.26 || 2010 |- | 147 || align="right" | {{flag|پاپوا نیو گنی}} || 6,100 || 0.09 || 2010 |- | 148 || align="right" | {{flag|مڈغاسکر}} || 5,359 || 0.03 || 2010 |- | 149 || align="right" | {{flag|ملاوی}} || 5,120 || 0.03 || 2010 |- | 150 || align="right" | {{flag|تاجکستان}} || 4,700 || 0.07 || 2010 |- | 151 || align="right" | {{flag|کینیا}} || 4,155 || 0.01 || 2010 |- | 152 || align="right" | {{flag|ایتھوپیا}} || 4,107 || 0.00 || 2010 |- | 153 || align="right" | {{flag|گیبون}} || 4,082 || 0.27 || 2010 |- | 154 || align="right" | {{flag|ٹوگو}} || 3,852 || 0.06 || 2010 |- | 155 || align="right" | {{flag|نائجر}} || 3,707 || 0.02 || 2010 |- | 156 || align="right" | {{flag|کیوبا}} || 3,706 || 0.03 || 2010 |- | — || align="right" | ''{{flag|اینگویلا}}'' || 3,653 || 24.79 || 2008 |- | 157 || align="right" | {{flag|بینن}} || 3,569 || 0.04 || 2010 |- | 158 || align="right" | {{flag|تنزانیہ}} || 3,150 || 0.01 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|گوام}} || 3,000 || 1.67 || 2010 |- | 159 || align="right" | {{flag|روانڈا}} || 2,640 || 0.02 || 2010 |- | 160 || align="right" | {{flag|مالی}} || 2,314 || 0.02 || 2010 |- | 161 || align="right" | {{flag|سولومن جزیرے}} || 2,000 || 0.37 || 2010 |- | — || align="right" | ''{{flag|کک جزیرے}}'' || 1,675 || 8.26 || 2010 |- | 162 || align="right" | {{flag|سوازی لینڈ}} || 1,626 || 0.14 || 2010 |- | 163 || align="right" | {{flag|افغانستان}} || 1,500 || 0.00 || 2010 |- | 164 || align="right" | {{flag|استوائی گنی}} || 1,186 || 0.17 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|فاکلینڈ جزیرے}} || 1,174 || 38.91 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|والس و فتونہ}} || 1,061 || 7.82 || 2010 |- | 165 || align="right" | {{flag|کیمرون}} || 1,000 || 0.01 || 2010 |- | 166 || align="right" | {{flag|ٹونگا}} || 1,000 || 0.96 || 2010 |- | 167 || align="right" | {{flag|مائکرونیشیا}} || 998 || 0.90 || 2010 |- | 168 || align="right" | {{flag|کیریباتی}} || 900 || 0.90 || 2010 |- | 169 || align="right" | {{flag|ترکمانستان}} || 723 || 0.01 || 2010 |- | 170 || align="right" | {{flag|ساؤ ٹوم و پرنسپے}} || 582 || 0.35 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|سینٹ ہلینا}} || 537 || 13.04 || 2010 |- | 171 || align="right" | {{flag|جمہوریہ گنی}} || 500 || 0.01 || 2010 |- | 172 || align="right" | {{flag|مشرقی تیمور}} || 500 || 0.04 || 2010 |- | 173 || align="right" | {{flag|وانواتو}} || 500 || 0.21 || 2010 |- | 174 || align="right" | {{flag|لیسوتھو}} || 400 || 0.02 || 2010 |- | 175 || align="right" | {{flag|ناورو}} || 400 || 3.90 || 2010 |- | 176 || align="right" | {{flag|گیمبیا}} || 350 || 0.02 || 2010 |- | 177 || align="right" | {{flag|تووالو}} || 320 || 3.26 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|جزیرہ اسینشن}} || 313 || {{N/A}} || 2010 |- | 178 || align="right" | {{flag|پلاؤ}} || 239 || 1.17 || 2010 |- | 179 || align="right" | {{flag|برونڈی}} || 200 || 0.00 || 2010 |- | 180 || align="right" | {{flag|سامووا}} || 200 || 0.11 || 2010 |- | 181 || align="right" | {{flag|لائبیریا}} || 186 || 0.00 || 2010 |- | 182 || align="right" | {{flag|چاڈ}} || 150 || 0.00 || 2010 |- | 183 || align="right" | {{flag|کوموروس}} || 150 || 0.02 || 2010 |- | 184 || align="right" | {{flag|جمہوریہ کانگو}} || 124 || 0.00 || 2010 |- | 185 || align="right" | {{flag|اریتریا}} || 118 || 0.00 || 2010 |- | 186 || align="right" | {{flag|عراق}} || 77 || 0.00 || 2010 |- | — || align="right" | {{flag|مانٹسریٹ}} || 50 || 0.84 || 2010 |} == لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد براڈ بینڈ انٹرنیٹ صارفین == {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right" |- ! درجہ !! ملک !! ڈی ایس ایل آبادی رسائی !! کیبل آبادی رسائی !! ہور آبادی رسائی !! کل آبادی رسائی !! گھریلو رسائی !! کل صارفین !! تریخ |- | — || align="right" | '''{{noflag}}[[دنیا]]'''<ref name="point-topic">{{Cite web |url=http://broadband.cti.gr/el/download/broadbandshortreport2010.pdf |title=World Broadband Statistics:Short Report Q4 2010 |publisher=Point Topic |date=March 2010 |accessdate=January 25, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004730/http://broadband.cti.gr/el/download/broadbandshortreport2010.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> || 4.5% || {{N/A}} || {{N/A}} || 7.0% || {{N/A}} || 523,070,000 || <small>Dec.</small> 2010 |- | 1 || align="right" | {{flagicon|چین}} [[چین]]<ref name="point-topic" /> || 6.3% || {{N/A}} || {{N/A}} || 7.7% || {{N/A}} || 116,650,000 || <small> Mar.</small> 2011 <ref>http://چین-screen-news.com/2011/04/چین-telcos-announce-march-2011-subscribers-totals/</ref> |- | 2 || align="right" | {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref name="OECD">[https://web.archive.org/web/20080921020537/http://www.oecd.org/dataoecd/22/15/39574806.xls Total fixed and wireless broadband subscriptions by country (June 2010)] and [https://web.archive.org/web/20080921020532/http://www.oecd.org/dataoecd/21/35/39574709.xls Fixed and wireless broadband subscriptions per 100 inhabitants (June 2010)]. OECD. Retrieved January 25, 2011</ref> || 10.9% || 14.6% || 1.7% || 27.2% || {{N/A}}<!--59.6%<ref>Projected household information for July 1, 2007 from [http://www.census.gov/prod/1/pop/p25-1129.pdf Current Population Reports: Projections of the Number of Households and Families in the ریاستہائے متحدہ امریکا: 1995 to 2010], [[ریاستہائے متحدہ امریکا Census Bureau]].</ref>--> || 83,344,927 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 3 || align="right" | {{flagicon|جاپان}} [[جاپان]]<ref name="OECD" /> || 7.3% || 4.2% || 14.8% || 26.3% || {{N/A}} || 33,537,796 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 4 || align="right" | {{flagicon|جرمنی}} [[جرمنی]]<ref name="OECD" /> || 27.9% || 3.2% || 0.3% || 31.3% || {{N/A}} || 25,599,360 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 5 || align="right" | {{flagicon|فرانس}} [[فرانس]]<ref name="OECD" /> || 29.7% || 1.6% || 0.1% || 31.4% || {{N/A}} || 20,257,000 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 6 || align="right" | {{پرچم|برطانیہ}} <ref name="OECD" /> || 24.1% || 6.4% || 0.0% || 30.5% || {{N/A}} || 18,827,700 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 7 || align="right" | {{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]]<ref name="OECD" /> || 5.9% || 10.6% || 17.9% || 34.4% || {{N/A}} || 16,789,170 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 8 || align="right" | {{flagicon|روس}} [[روس]]<ref>{{cite web|url=http://www.acm-consulting.com/data-downloads/cat_view/16-broadband.html|title=Residential Broadband Statistics|author=|date=23 June 2011|work=|publisher=AC&M-Consulting|accessdate=19 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004734/http://www.acm-consulting.com/data-downloads/cat_view/16-broadband.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> || 5.4%<ref name="point-topic" /> || {{N/A}} || {{N/A}} || 11.5% || 27.2%<ref>By September 2010</ref> || 16,500,000 || <small>Mar.</small> 2011 |- | 9 || align="right" | {{flagicon|برازیل}} [[برازیل]]<ref>{{cite press release |title=Dados informativos – Banda Larga Fixa |url=http://www.anatel.gov.br/Portal/verificaDocumentos/documento.asp?numeroPublicacao=257088&assuntoPublicacao=Dados%20informativos%20-%20Banda%20Larga&caminhoRel=null&filtro=1&documentoPath=257088.pdf |publisher=ANATEL |date=2011-02-23 |accessdate=2011-03-19 | language=Portuguese}}</ref> || 4.7% || 1.9% || 1.5% || 8.1% || {{N/A}} || 16,500,000<ref>[http://www.teleco.com.br/blarga.asp teleco.com.br<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> || <small>Dec.</small> 2011 |- | 10 || align="right" | {{flagicon|بھارت}} [[بھارت]] <ref>http://www.trai.gov.in/WriteReadData/PressRealease/Document/PR-TSD-May12.pdf</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 0.9% || {{N/A}} || 14,310,000 || <small>May.</small> 2012 |- | 11 || align="right" | {{flagicon|اطالیہ}} [[اطالیہ]]<ref name="OECD" /> || 20.9% || 0.0% || 0.5% || 21.3% || {{N/A}} || 12,849,074 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 12 || align="right" | {{flagicon|میکسیکو}} [[میکسیکو]]<ref name="OECD" /> || 7.8% || 2.2% || 0.1% || 10.1% || {{N/A}} || 10,843,812 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 13 || align="right" | {{flagicon|ہسپانیہ}} [[ہسپانیہ]]<ref name="OECD" /> || 18.0% || 4.1% || 0.1% || 22.2% || {{N/A}} || 10,261,933 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 14 || align="right" | {{flagicon|کینیڈا}} [[کینیڈا]]<ref name="OECD" /> || 13.1% || 16.9% || 0.0% || 30.1% || {{N/A}} || 10,138,741 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 15 || align="right" | {{flagicon|ترکی}} [[ترکی]]<ref name="OECD" /> || 9.0 || 0.3% || 0.1% || 12.3% || {{N/A}} || 9,098,755 || <small>Mar.</small> 2011 |- | 16 || align="right" | {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[نیدرلینڈز]]<ref name="OECD" /> || 22.0% || 14.8% || 0.9% || 37.8% || {{N/A}} || 6,245,000 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 17 || align="right" | {{flagicon|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیا]]<ref name="OECD" /> || 19.3% || 4.1% || 0.1% || 23.4% || {{N/A}} || 5,167,000 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 18 || align="right" | {{flagicon|جمہوریۂ چین}} [[جمہوریۂ چین]] ([[تائیوان]])<ref name="point-topic" /> || 10.1% || {{N/A}} || {{N/A}} || 21.6% || {{N/A}} || 5,001,000 || <small>Dec.</small> 2009 |- | 19 || align="right" | {{flagicon|پولینڈ}} [[پولینڈ]]<ref name="OECD" /> || 7.6% || 4.0% || 1.4% || 13.1% || {{N/A}} || 4,982,882 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 20 || align="right" | {{flagicon|ارجنٹائن}} [[ارجنٹائن]]<ref>{{cite press release |title=Accesos a Internet |publisher=INDEC |date=March 15, 2011 |url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/14/internet_03_11.pdf |format=PDF |language=Spanish |accessdate=March 16, 2011}}</ref> || 6.4% || 2.3% || 2.5% || 11.2% || {{N/A}} || 4,507,703 || <small>Dec.</small> 2010 |- | 21 || align="right" | {{flagicon|بیلجیم}} [[بیلجیم]]<ref name="OECD" /> || 16.7% || 13.2% || 0.1% || 30.0% || {{N/A}} || 3,237,052 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 22 || align="right" | {{flagicon|ملائشیا}} [[ملائیشیا]]<ref name="Govt. Statistics">[http://www.internetworldstats.com/asia/my.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130201111059/http://www.internetworldstats.com/asia/my.htm |date=2013-02-01 }}.</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 64.6% || {{N/A}} || 3,210,700 || <small>Oct.</small> 2010 |- | 23 || align="right" | {{flagicon|ویتنام}} [[ویتنام]]<ref name="point-topic" /> || 3.3% || {{N/A}} || {{N/A}} || 3.4%|| {{N/A}} || 3,013,000 || <small>Dec.</small> 2009 |- | 24 || align="right" | {{flagicon|سویڈن}} [[سویڈن]]<ref name="OECD" /> || 17.5% || 6.4% || 7.9% || 31.8% || {{N/A}} || 2,966,384 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 25 || align="right" | {{flagicon|رومانیہ}} [[رومانیہ]]<ref name="point-topic" /> || 3.7% || {{N/A}} || {{N/A}} || 13.4% || {{N/A}} || 2,934,762 || <small>Dec.</small> 2009 |- | 26 || align="right" | {{flagicon|سوئٹزرلینڈ}} [[سوئٹزرلینڈ]]<ref name="OECD" /> || 25.9% || 10.4% || 0.8% || 37.1% || {{N/A}} || 2,894,830 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 27 ||align="right" | {{flagicon|ہانگ کانگ}} ''[[ہانگ کانگ]]''<ref name="point-topic" /> || 19.3% || {{N/A}} || {{N/A}} || 34.3% || {{N/A}} || 2,417,654 || <small>Dec.</small> 2009 |- | 28 || align="right" | {{flagicon|کولمبیا}} [[کولمبیا]]<ref>{{cite press release |title=Informe de Conectividad 1T-2010 |publisher=Ministerio de Tecnologías de la Información y las Comunicaciones |date=August 2010 |url=http://www.mintic.gov.co/mincom/documents/portal/documents/root/informes%20del%20sector/informes%20de%20conectividad/INFORMEDECONECTIVIDAD1T-2010.pdf |format=PDF |language=Spanish |accessdate=January 25, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004713/https://www.mintic.gov.co/mincom/documents/portal/documents/root/informes%20del%20sector/informes%20de%20conectividad/INFORMEDECONECTIVIDAD1T-2010.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> || 3.3% || 1.6% || 0.2% || 5.1% || {{N/A}} || 2,309,688 || <small>Mar.</small> 2010 |- | 29 || align="right" | {{flagicon|یونان}} [[یونان]] <ref>[http://news.in.gr/science-technology/article/?aid=1231106170 Το 20% του πληθυσμού πλησιάζει η διείσδυση της ευρυζωνικότητας στην Ελλάδα - in.gr<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> || 19.9% || 0.0% || 0.0% || 19.9% || {{N/A}} || 2,252,653|| <small>Jan.</small> 2011 |- | 30 || align="right" | {{flagicon|ڈنمارک}} [[ڈنمارک]]<ref name="OECD" /> || 22.3% || 10.0% || 5.1% || 37.3% || {{N/A}} || 2,062,000 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 31 || align="right" | {{flagicon|پرتگال}} [[پرتگال]]<ref name="OECD" /> || 10.5% || 7.6% || 0.7% || 18.9% || {{N/A}} || 2,013,528 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 32 || align="right" | {{flagicon|پاکستان}} [[پاکستان]]<ref name="Telecom Indicators">[http://www.pta.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=269:telecom-indicators&catid=124:industry-report&Itemid=599], پاکستان Telecommunication Authority.</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 1.18% || {{N/A}} || 2,009,593 || <small>April</small> 2012 |- | 33 || align="right" | {{flagicon|آسٹریا}} [[آسٹریا]]<ref name="OECD" /> || 15.9% || 6.9% || 0.2% || 23.0% || {{N/A}} || 1,921,445 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 34 || align="right" | {{flagicon|یوکرین}} [[یوکرین]]<ref name="point-topic" /> || 1.8% || {{N/A}} || {{N/A}} || 4.1% || {{N/A}} || 1,872,900 || <small>Dec.</small> 2009 |- | 35 || align="right" | {{flagicon|ہنگری}} [[ہنگری]]<ref name="OECD" /> || 8.2% || 8.7% || 1.8% || 18.7% || {{N/A}} || 1,870,149 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 36 || align="right" | {{flagicon|چلی}} [[چلی]]<ref name="OECD" /> || 5.4% || 4.8% || 0.0% || 10.2% || {{N/A}} || 1,729,575 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 37 || align="right" | {{flagicon|فلپائن}} [[فلپائن]]<ref name="point-topic" /> || 1.6% || {{N/A}} || {{N/A}} || 1.9% || {{N/A}} || 1,722,407 || <small>Dec.</small> 2009 |- | 38 || align="right" | {{flagicon|ناروے}} [[ناروے]]<ref name="OECD" /> || 20.2% || 9.2% || 4.9% || 34.2% || {{N/A}} || 1,653,837 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 39 || align="right" | {{flagicon|اسرائیل}} [[اسرائیل]]<ref name="PointTopicQ42007">[https://web.archive.org/web/20080911021311/http://point-topic.com/contentDownload/dslanalysis/world%20broadband%20statistics%20q407.pdf World Broadband Statistics Report – Q4 2009], Point Topic.</ref> || 14.9% || {{N/A}} || {{N/A}} || 24.3%<ref name="CIA">Total population penetration rate obtained using July 2007 population estimates by the CIA's [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004113653/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html |date=2018-10-04 }}, updated on March 6, 2008.</ref> || {{N/A}} || 1,560,000 || <small>Dec.</small> 2007 |- | 40 || align="right" | {{flagicon|وینزویلا}} [[وینزویلا]]<ref>{{cite news |title=وینزویلا logra crecimiento del 18% en banda ancha durante primer semestre de 2010 |url=http://www.hispanicbusiness.com/marketwire/espanol/2010/12/16/وینزویلا_logra_crecimiento_del_18_en.htm |newspaper=HispanicBusiness.com |date=December 16, 2010 |accessdate=January 25, 2011}}</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 5.0% || {{N/A}}|| 1,460,149 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 41 || align="right" | {{flagicon|چیک جمہوریہ}} [[چیک جمہوریہ]]<ref name="OECD" /> || 7.7% || 4.5% || 1.5% || 13.7% || {{N/A}} || 1,446,900 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 42 || align="right" | {{flagicon|فنلینڈ}} [[فنلینڈ]]<ref name="OECD" /> || 21.8% || 4.3% || 0.3% || 26.4% || {{N/A}} || 1,407,500 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 43 || align="right" | {{flagicon|نیوزی لینڈ}} [[نیوزی لینڈ]]<ref name="OECD" /> || 23.0% || 1.5% || 0.1% || 24.5% || {{N/A}} || 1,048,518 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 44 || align="right" |{{flagicon|کروشیا}} [[کرویئشا]]<ref name="کروشیا">{{Cite news | url = http://www.hakom.hr/default.aspx?id=60 | title = HAKOM کروشیاn Post and Electronic Communications Agency | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226004725/https://www.hakom.hr/default.aspx?id=60 | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2013-02-02 | url-status = live}}</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 23.00% || 70.02% || 1,029,063 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 45 || align="right" |{{flagicon|پیرو}} [[پیرو]]<ref>{{cite news |title=Banda Ancha Crece 9,4% en el Perú durante primer semestre de 2010 |url=http://www.tecnologiahechapalabra.com/comunicaciones/internet/articulo.asp?i=5319 |newspaper=Tecnología Hecha Palabra |date=December 24, 2010 |accessdate=January 25, 2011 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004709/http://www.tecnologiahechapalabra.com/comunicaciones/internet/articulo.asp?i=5319%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>|| {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 3.3% || {{N/A}} || 912,323 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 46 || align="right" | {{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[جمہوریہ آئرلینڈ]]<ref name="OECD" /> || 16.3 || 3.9 || 0.1 || 20.3% || {{N/A}} || 907,859 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 47 || align="right" |{{flagicon|سلوواکیہ}} [[سلوواکیہ]]<ref name="OECD" /> || 7.0% || 1.6% || 3.4% || 12.0% || {{N/A}} || 651,268 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 48 || align="right" | {{flagicon|مصر}} [[مصر]]<ref name="PointTopicQ42007" /> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 0.5%<ref name="CIA" /> || {{N/A}} || 437,207 || <small>Dec.</small> 2007 |- | 49 || align="right" | {{flagicon|انڈونیشیا}} [[انڈونیشیا]]<ref name="itu.int">{{Cite web |title=International Telecommunication Union – BDT<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=/WTI/InformationTechnologyPublic&RP_intYear=2008&RP_intLanguageID=1 |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126005716/http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=%2FWTI%2FInformationTechnologyPublic&RP_intYear=2008&RP_intLanguageID=1 |dead-url=yes }}</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 0.18%<ref name="itu.int" /> || {{N/A}} || 400,000 || 2008 |- | 50 || align="right" | {{flagicon|یوراگوئے}} [[یوراگوئے]]<ref>{{cite web | url =http://www.ursec.gub.uy/scripts/templates/portada_principal.asp?nota=portadahome.asp | title =Cifras de los servicios más solicitado | publisher =URSEC | accessdate =April 25, 2011 | language =Spanish | archiveurl =https://web.archive.org/web/20181226004721/http://www.ursec.gub.uy/scripts/templates/portada_principal.asp?nota=portadahome.asp%20 | archivedate =2018-12-26 | url-status =live}}</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 11.0% || {{N/A}} || 382,948 || <small>Dec.</small> 2010 |- | 51 || align="right" | {{flagicon|ایران}} [[ایران]]<ref name="itu.int" /> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 0.41%<ref name="itu.int" /> || {{N/A}} || 300,000 || 2008 |- | 52 || align="right" | {{flagicon|ایکواڈور}} [[ایکواڈور]]<ref>{{cite news |title=ایکواڈور registra un incremento del 57% en el acceso a Internet |url=http://www.conatel.gob.ec/site_conatel/index.php?option=com_content&view=article&id=1336:ایکواڈور-registra-un-incremento-del-57-en-el-acceso-a-internet&catid=46:noticias-articulos&Itemid=184 |newspaper=SENATEL |accessdate=March 19, 2011 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004737/http://www.conatel.gob.ec/site_conatel/index.php?option=com_content&view=article&id=1336:%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9%88%D8%A7%DA%88%D9%88%D8%B1-registra-un-incremento-del-57-en-el-acceso-a-internet&catid=46:noticias-articulos&Itemid=184%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 1.6% || {{N/A}} || 242,134 || <small>Oct.</small> 2010 |- | 53 || align="right" | {{flagicon|لکسمبرگ}} [[لکسمبرگ]]<ref name="OECD" /> || 28.0% || 5.8% || 0.3% || 34.1% || {{N/A}} || 169,757 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 54 || align="right" | {{flagicon|بولیویا}} [[بولیویا]]<ref>{{cite web | url =http://att.gob.bo/attachments/807_ATT%20Parte%202.ppt | title =Bases para un Plan Nacional de Banda Ancha de Internet | date =November 9, 2010 | publisher =Autoridad de Fiscalización y Control Social de Telecomunicaciones y Transportes | accessdate =March 19, 2011 | language =Spanish | archiveurl =https://web.archive.org/web/20110811235153/http://att.gob.bo/attachments/807_ATT%20Parte%202.ppt | archivedate =2011-08-11 | url-status =dead}}</ref> || 0.8% || 0.1% || 0.2% || 1.1% || {{N/A}} || 122,522 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 55 || align="right" | {{flagicon|آئس لینڈ}} [[آئس لینڈ]]<ref name="OECD" /> || 30.5% || 0.0% || 2.8% || 33.3% || {{N/A}} || 106,258 || <small>Jun.</small> 2010 |- | 56 || align="right" | {{flagicon|بیلاروس}} [[بیلاروس]]<ref name="PointTopicQ42007" /> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 1.0%<ref name="CIA" /> || {{N/A}} || 101,000 || <small>Dec.</small> 2007 |- | {{N/A}} || align="right" | {{flagicon|موناکو}} [[موناکو]]<ref name="PointTopicQ42007" /> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 38.0% || 93.8% || {{N/A}} || <small>Dec.</small> 2007 |- | {{N/A}} || align="right" | {{flagicon|سنگاپور}} [[سنگاپور]]<ref>{{Cite news|title=S'poreans are biggest online shoppers in Asia-Pacific region: Poll|newspaper=The Straits Times|date=10 June 2009|quote=سنگاپور is now the most wired nation on earth, with the household broadband penetration rate hitting 99.9 per cent last December|postscript=<!-- None -->}}</ref> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 99.9% || {{N/A}} || <small>Dec.</small> 2008 |- | {{N/A}} || align="right" | {{flagicon|مکاؤ}} [[مکاؤ]]<ref name="PointTopicQ42007" /> || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || 82.5% || {{N/A}} || <small>Dec.</small> 2007 |} == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور ویکھو == [[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین]] {{فہارست ملکی وسیط}} {{عالمی اقتصادی درجہ بندی}} [[گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:انٹرنیٹ متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:جالبین متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:شمارندکاری تحت الساخت]] [[گٹھ:براڈ بینڈ]] p4j9x22hkq25g48696bag9kigdcqlmh 0 91415 707854 707011 2026-06-17T20:24:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707854 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد پولیس افسران''' ا‏‏ے۔ {| class="sortable wikitable" |- bgcolor="#ececec" ! ملک !! تعداد !! سال !! پولیس فی<br />100,000 افراد |- |{{پرچم تصویر|افغانستان}} [[افغانستان]] || {{nts|122000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/افغانستان افغانستان / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((122000 / 30419928) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|امریکی سمووا}} [[امریکی سمووا]] || {{nts|200}}<ref name=autogenerated1>{{Cite web |title=Citation from the GunPolicy.org literature library<!-- Bot generated title --> |url=http://www.gunpolicy.org/firearms/citation/quotes/145 |access-date=2020-10-18 |archive-date=2021-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304221652/https://www.gunpolicy.org/firearms/citation/quotes/145 }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((400 / 55519) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|انڈورہ}} [[انڈورہ]] || {{nts|237}}<ref>{{Cite web |title=UN Report - انڈورہ |url=http://www.uncjin.org/Statistics/WCTS/WCTS6/PublicationByCountry.pdf |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412052632/http://www.uncjin.org/Statistics/WCTS/WCTS6/PublicationByCountry.pdf |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((237 / 85000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|اینٹیگوا و باربوڈا}} [[اینٹیگوا و باربوڈا]] || {{nts|600}}<ref>[https://web.archive.org/web/20131103200541/http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Antigua-Barbuda اینٹیگوا و باربوڈا / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((600 / 81799) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ارجنٹائن}} [[ارجنٹائن]] || {{nts|{{#expr:trunc((36940000 / 100000)) * 558}}}} || 2000 || {{nts|558}}<ref name="sebh">{{Cite web |title=Understanding High Crime Rates in لاطینی امریکا: The Role of Social and Policy Factors — Table 9 |url=http://www.sebh.ecn.br/seminario_5/arquivo1.pdf |access-date=2020-10-18 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184728/http://www.sebh.ecn.br/seminario_5/arquivo1.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- |{{پرچم تصویر|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیا]] || {{nts|49242}}<ref name="eurostat">{{cite web |url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=crim_plce&lang=en# |title=Crime and Criminal Justice – Police Officers |accessdate=2011-02-14 |work= |publisher=Eurostat |date=2008-03-12}}</ref> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((49242 / 22659908) * 100000)}}}} <!-- police div pop. times 100k --> |- |{{پرچم تصویر|آسٹریا}} [[آسٹریا]] || {{nts|27500}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/آسٹریا آسٹریا / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((27500 / 8414638) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بہاماس}} [[بہاماس]] || {{nts|3000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/بہاماس بہاماس / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((3000 / 353658) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بنگلہ دیش}} [[بنگلہ دیش]] || {{nts|135000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/بنگلہ دیش بنگلہ دیش / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((135000 / 161083804) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بارباڈوس}} [[بارباڈوس]] || {{nts|1394}}<ref>[http://www.humanrightsinitiative.org/programs/aj/police/intl/docs/police_accountability_paper_gomes.pdf بارباڈوس Police Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225092636/https://www.humanrightsinitiative.org/programs/aj/police/intl/docs/police_accountability_paper_gomes.pdf |date=2021-02-25 }}</ref> || 2013 || {{nts|{{#expr:trunc((1394 / 280000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بیلجیم}} [[بیلجیم]] || {{nts|39861}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((39861 / 10666866) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بیلیز}} [[بیلیز]] || {{nts|1300}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/بیلیز بیلیز / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((1300 / 312698) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|برمودا}} [[برمودا]] || {{nts|469}}<ref>[http://www.buzzmakerdev.net/~plp/node/2491 برمودا Police Service Update | برمودا Progressive Labour Party (PLP)<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((469 / 64268) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بوٹسوانا}} [[بوٹسوانا]] || {{nts|8500}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/بوٹسوانا بوٹسوانا / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((8500 / 2029307) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|برازیل}} [[برازیل]] || {{nts|478001}}<ref name="brbr">[http://www.unodc.org/pdf/برازیل/pp_7_perfil_das_org_pt.pps NAÇÕES UNIDAS contra Drogas e Crime Escritório Perfil das organizações policiais]</ref> || 2001 || {{nts|282}} |- |{{پرچم تصویر|برونائی}} [[برونائی]] || {{nts|4400}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/برونائی برونائی / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref>|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((4400 / 408786) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بلغاریہ}} [[بلغاریہ]] || {{nts|30807}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((30807 / 7640238) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کمبوڈیا}} [[کمبوڈیا]] || {{nts|64000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/کمبوڈیا کمبوڈیا / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((64000 / 14952665) *100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کینیڈا}} [[کینیڈا]] || {{nts|67425}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((67425 / 33311400) *100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کیمین جزیرے}} [[کیمین جزیرے]] || {{nts|343}}<ref>{{Cite web |title=About Us<!-- Bot generated title --> |url=http://www.rcips.ky/portal/page?_pageid=2425,5615392&_dad=portal&_schema=PORTAL |access-date=2020-10-18 |archive-date=2012-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731085706/http://www.rcips.ky/portal/page?_pageid=2425,5615392&_dad=portal&_schema=PORTAL |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((343 / 54878) *100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|چلی}} [[چلی]] || {{nts|30300}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/چلی چلی / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((30300 / 16572475) *100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|چین}} [[چین]] || {{nts|1600000}}<ref>[http://چین۔org.cn/english/news/194799.htm چین to Unify Police Identity Card from Jan. 1 Xinhua News Agency January 1, 2007]</ref> || 2007 || {{nts|{{#expr:trunc((1600000 / 1331460000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کولمبیا}} [[کولمبیا]] || {{nts|150000}}<ref>{{Cite web |title=Columbia> Police Reform in لاطینی امریکا |url=http://csis.org/files/publication/120228_Johnson_PoliceReform_web.pdf |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518072608/http://csis.org/files/publication/120228_Johnson_PoliceReform_web.pdf |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((150000 / 46366364) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کوموروس}} [[اتحاد القمری]] || {{nts|500}}<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5236.htm About اتحاد القمری> U.S. State Department]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((500 / 752438) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کک جزیرے}} [[کک جزیرے]] || {{nts|100}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((100 / 20000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کوسٹاریکا}} [[کوسٹاریکا]] || {{nts|14500}}<ref>[http://www.coha.org/costa-rica-an-army-less-nation-in-a-problem-prone-region/ History, Organization, Budget, and Issues]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((14500 / 4301712) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کروشیا}} [[کرویئشا]] || {{nts|20000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/کروشیا کروشیا / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((20000 / 4290612) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|قبرص}} [[قبرص]]{{smallsup|1}} || {{nts|5353}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((5353 / 789269) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|چیک جمہوریہ}} [[چیک جمہوریہ]] || {{nts|40500}}<ref>[https://web.archive.org/web/20130609094710/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Czech-Republic چیک جمہوریہ / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((40500 / 10512208) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ڈنمارک}} [[ڈنمارک]] || {{nts|13500}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/ڈنمارک ڈنمارک / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((13500 / 5500000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ڈومینیکا}} [[ڈومینیکا]] || {{nts|506}}<ref>{{Cite web |title=Departments of the Ministry of National Security, Immigration and Labour |url=http://nationalsecurity.gov.dm/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=3 |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820210159/http://nationalsecurity.gov.dm/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=3 |dead-url=yes }}</ref> || 2013 || {{nts|{{#expr:trunc((506 / 71293) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جمہوریہ ڈومینیکن}} [[جمہوریہ ڈومینیکن]] || {{nts|32000}}<ref>[https://archive.is/20121212002350/www.interpol.int/Member-countries/Americas/Dominican-Republic جمہوریہ ڈومینیکن / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((32000 / 8500000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ایکواڈور}} [[ایکواڈور]] || {{nts|40000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/ایکواڈور ایکواڈور / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((40000 / 15223680) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ایل سیلواڈور}} [[ایل سیلواڈور]] || {{nts|21900}}<ref>{{Cite web |title=PNC se acerca al número ideal de agentes |url=http://www.transparenciaactiva.gob.sv/pnc-se-acerca-al-numero-idea-de-agentes/ |access-date=2020-10-18 |archive-date=2017-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014182530/http://www.transparenciaactiva.gob.sv/pnc-se-acerca-al-numero-idea-de-agentes/ |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((21900 / 6071774) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|استونیا}} [[استونیا]] || {{nts|3183}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((3183 / 1340935) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|فنلینڈ}} [[فنلینڈ]] || {{nts|7800}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/فنلینڈ فنلینڈ / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((7800 / 5421827) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|فجی}} [[فجی]] || {{nts|1970}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((1970 / 849000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|فرانس}} [[فرانس]]{{smallsup|2}} || {{nts|220000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/فرانس فرانس / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((220000 / 61795000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|فرانسیسی پولینیشیا}} [[فرانسیسی پولینیشیا]] || {{nts|220}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((220 / 267000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|گیمبیا}} [[گیمبیا]] || {{nts|5000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/گیمبیا گیمبیا / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((5000 / 1782893) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|گھانا|new}} [[گھانا]] || {{nts|23000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/گھانا گھانا / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((23000 / 24233431) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|یونان|new}} [[یونان]] || {{nts|50798}}<ref name="eurostat" /> || 2008 || {{nts|{{#expr:trunc((50798 / 11213785) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|گریناڈا}} [[گریناڈا]] || {{nts|900}}<ref>{{Cite web |title=Who We Are<!-- Bot generated title --> |url=http://www.rgpf.gd/index.php?option=com_content&view=category&id=1&Itemid=3 |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203023819/http://www.rgpf.gd/index.php?option=com_content&view=category&id=1&Itemid=3 |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((900 / 110000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جرمنی}} [[جرمنی]] || {{nts|245752}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((245752 / 82217837) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جمہوریہ گنی}} [[جمہوریہ گنی]] || {{nts|10000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/جمہوریہ گنی جمہوریہ گنی / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((10000 / 10000000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ہیٹی}} [[ہیٹی]] ||| {{nts|12000}}<ref>[http://www.crisisgroup.org/en/regions/latin-america-caribbean/ہیٹی/044-towards-a-post-minustah-ہیٹی-making-an-effective-transition.aspx Special Report]</ref>|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((12000 / 10123787) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ہانگ کانگ}} [[ہانگ کانگ]] || {{nts|{{#expr:trunc((6926000 / 100000)) * 393}}}}<ref>[http://www.channelnewsasia.com/stories/سنگاپورlocalnews/view/364655/1/.html سنگاپور has fewer policemen per 100,000 people but lower crime rate than some cities – Channel NewsAsia<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2007 || {{nts|393}} |- |{{پرچم تصویر|ہنگری}} [[ہنگری]] || {{nts|33487}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((33487 / 10045401) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|آئس لینڈ}} [[آئس لینڈ]] || {{nts|667}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((667 / 315459) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|بھارت}} [[بھارت]] || {{nts|{{#expr:trunc((1155347678 / 100000)) * 500}}}} || 2009 || {{nts|130}}<ref>[http://news.rediff.com/interview/2010/feb/15/number-of-policemen-per-100000-people-in-بھارت-is-130.htm The number of policemen per 100,000 people in بھارت is 130 — Rediff News]</ref> |- |{{پرچم تصویر|انڈونیشیا}} [[انڈونیشیا]] || {{nts|579,000}}<ref name="Washington Times">{{cite web |url=http://www3.washingtontimes.com/topics/انڈونیشیاn-national-police/44004/t/photos/ |title=انڈونیشیاn National Police |accessdate=2011-03-30 |work= |publisher=The Washington Times |year=2006}}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((579000 / 237556363) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ایران}} [[ایران]] || {{nts|60000}}<ref>[http://csis.org/files/media/csis/pubs/060728_gulf_ایران۔pdf ایران Security Forces Report]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((60000 / 74798599) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[جمہوریہ آئرلینڈ]] || {{nts|12000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/جمہوریہ آئرلینڈ جمہوریہ آئرلینڈ / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((12000 / 4588252) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|اسرائیل}} [[اسرائیل]] || {{nts|27000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/اسرائیل اسرائیل / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((27000 / 7941900) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|اطالیہ}} [[اطالیہ]] || {{nts|245152}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((245152/ 58751711) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جمیکا}} [[جمیکا]] || {{nts|8600}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/جمیکا جمیکا / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((8600 / 2889187) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جاپان}} [[جاپان]] || {{nts|251939}}<ref name="eurostat" /> || 2006 || {{nts|{{#expr:trunc((251939 / 127756000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|اردن}} [[اردن]] || {{nts|25000}}<ref>[http://www.kinghussein.gov.jo/government5.html اردن - Government – The Armed Forces<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323100336/http://www.kinghussein.gov.jo/government5.html |date=2018-03-23 }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((25000 / 6181000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کینیا}} [[کینیا]] || {{nts|35000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/کینیا کینیا / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((35000 / 43013341) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کیریباتی}} [[کیریباندی]] || {{nts|458}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((458 / 103500) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|کویت}} [[کویت]] || {{nts|18000}}<ref>Gordon Rottman: ''Armies of the Gulf War'' (Osprey Military, London UK, 1993) p 31</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((18000 / 3566437) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|لٹویا}} [[لٹویا]] || {{nts|7000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/لٹویا لٹویا / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((7000 / 3582054) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|لیسوتھو}} [[لیسوتھو]] || {{nts|2404}}<ref>[http://www.iss.co.za/pubs/books/hide+seek/لیسوتھو۔pdf لیسوتھو Country Profile]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((2404 / 2067000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|لیختینستائن}} [[لیختینستائن]]{{smallsup|3}} || {{nts|91}}<ref>{{cite web |url=http://www.landespolizei.li/Portals/0/docs/pdf-Files/Statistiken/Jahresbericht_aktuell.pdf |title=Annual Report 2011> Total force – 85 officers, 6 cadets, and 34 civilian staff |publisher=Landespolizei |date= |accessdate=2012-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004849/https://www.landespolizei.li/Portals/0/docs/pdf-Files/Statistiken/Jahresbericht_aktuell.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((91 / 36476) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|لائبیریا}} [[لائبیریا]] || {{nts|4100}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/لائبیریا لائبیریا / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((4100 / 3786764) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|لتھووینیا}} [[لتھووینیا]] || {{nts|10957}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((10957 / 3366357) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|لکسمبرگ}} [[لکسمبرگ]] || {{nts|1603}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((1603 / 483799) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|مکاؤ}} [[مکاؤ]] || {{nts|4101}}<ref>{{Cite web |title=Annual Report |url=http://yearbook.gcs.gov.mo/files/yearbook/2011/myb2011ePA02CH07.pdf |access-date=2020-10-18 |archive-date=2014-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090202/http://yearbook.gcs.gov.mo/files/yearbook/2011/myb2011ePA02CH07.pdf |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((4101 / 555731) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|مقدونیہ}} [[مقدونیہ]] || {{nts|9905}}<ref name="eurostat" /> || 2008 || {{nts|{{#expr:trunc((9905 / 2045177) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ملائشیا}} [[ملائیشیا]] || {{nts|102000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/ملائشیا ملائشیا / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((102000 / 27544000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|مالی}} [[مالی]] || {{nts|7000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/مالی مالی / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((7000 / 14517176) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|مالٹا}} [[مالٹا]] || {{nts|1800}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/مالٹا مالٹا / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((1800 / 452515) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|مارشل جزیرے}} [[مارشل جزیرے]] || {{nts|130}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((130 / 68000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|میکسیکو}} [[میکسیکو]] || {{nts|{{#expr:trunc((107431000 / 100000)) * 366}}}} || 2009 || {{nts|366}}<ref name="Economist 5/3">{{Cite news | title = On the trail of the traffickers | publisher = [[دی اکنامسٹ]] | date = 2009-03-05 | url = http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=13234157 | accessdate = 2009-03-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226004854/https://www.economist.com/briefing/2009/03/05/on-the-trail-of-the-traffickers | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live}}</ref> |- |{{پرچم تصویر|موناکو}} [[موناکو]] || {{nts|500}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/موناکو موناکو / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((500 / 36371) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|مونٹینیگرو}} [[مونٹینیگرو]] || {{nts|5250}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/مونٹینیگرو مونٹینیگرو / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((5250 / 625266) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|مائکرونیشیا}} [[مائکرونیشیا]] || {{nts|500}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((500 / 110000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|میانمار}} [[میانمار]] || {{nts|93000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/میانمار میانمار / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((93000 / 60280000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ناورو}} [[ناورو]] || {{nts|80}}<ref>[http://www.dailytelegraph.com.au/news/introducing-ناوروs-big-blue-line/story-e6freuy9-1226455287904 Introducing ناورو's big blue line | thetelegraph.com.au<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((80 / 10000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|نیپال}} [[نیپال]] || {{nts|60000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/نیپال نیپال / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((60000 / 26620809) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|نیدرلینڈز}} [[نیدرلینڈز]] || {{nts|55000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/نیدرلینڈز نیدرلینڈز / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((55000 / 16751323) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|نیو کیلیڈونیا}} [[نیو کیلیڈونیا]] || {{nts|268}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((268 / 252000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|نیوزی لینڈ}} [[نیوزی لینڈ]] || {{nts|11000}}<ref>[https://web.archive.org/web/20131102051508/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/New-Zealand نیوزی لینڈ / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((11000 / 4440000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|نائجر}} [[نائجر]] || {{nts|8700}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/نائجر نائجر / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((8700 / 15000000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|نائجیریا}} [[نائجیریا]] || {{nts|350000}}<ref>{{cite web|last=INTERPOL|title=نائجیریا|url=http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/نائجیریا|accessdate=25 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004843/https://www.interpol.int/Member-countries/Africa/%D9%86%D8%A7%D8%A6%D8%AC%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%A7|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((350000 / 170123740) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|نیووے}} [[نیووے]] || {{nts|16}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((16 / 2000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ناروے}} [[ناروے]] || {{nts|11000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/ناروے ناروے / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((11000 / 4952000 ) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پلاؤ}} [[پلاؤ]] || {{nts|75}}<ref name=autogenerated1 />|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((75 / 20000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پاناما}} [[پاناما]] || {{nts|12,000}}<ref>IISS_2012_397</ref><ref>IISS_2012_398</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((12000 / 3595490) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پاکستان}} [[پاکستان]] || {{nts|354221}}<ref name="USIP">{{cite web |url=http://www.usip.org/files/resources/sr266.pdf |title=Reforming پاکستان‘s Police and Law Enforcement Infrastructure |accessdate=2011-03-30 |work= |publisher=ریاستہائے متحدہ امریکا Institute of Peace |date=2011-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004855/http://www.usip.org/files/resources/sr266.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> || 2011 || {{nts|{{#expr:trunc((354221 / 170600000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پاپوا نیو گنی}} [[پاپوا نیو گنی]] || {{nts|5311}}<ref name=autogenerated1 />|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((5311 / 5028000 ) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پیرو}} [[پیرو]] || {{nts|104000}}<ref name="eurostat" />|| 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((104000 / 29496000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پٹکیرن جزیرے}} [[پٹکیرن جزیرے]] || {{nts|1}}<ref>{{Cite web |title=Dynamic Drive<!-- Bot generated title --> |url=http://www.onlinepitcairn.com/pitcairn_today.htm |access-date=2020-10-18 |archive-date=2007-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070910081839/http://www.onlinepitcairn.com/pitcairn_today.htm |dead-url=yes }}</ref>|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((1 / 67) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پولینڈ}} [[پولینڈ]] || {{nts|100000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/پولینڈ پولینڈ / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((100000 / 38216000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|پرتگال}} [[پرتگال]] || {{nts|49152}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((49152 / 10617575) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|رومانیہ}} [[رومانیہ]] || {{nts|60000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/رومانیہ رومانیہ / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref>|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((60000 / 21390000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|روس}} [[روس]] || {{nts|782001}}<ref>[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=145028 Указ президента российской федерации о штатной численности органов прокуратуры российской федерации и органов внутренних дел российской федерации] {{ru icon}}</ref> || 2013 || {{nts|{{#expr:trunc(782001 / (143030106 / 100000))}}}} |- |{{پرچم تصویر|سینٹ بارتھیملے}} [[سینٹ بارتھیملے]]|| {{nts|11}}<ref>[http://www.comstbarth.fr/police_territoriale.asp About Us – Police Territoriale<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((11 / 8011) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سینٹ ہلینا}} [[سینٹ ہلینا]]{{smallsup|4}} || {{nts|69}}<ref>{{Cite web |title=About Us> National Police<!-- Bot generated title --> |url=http://www.sainthelena.gov.sh/pages/police-department.html |access-date=2020-10-18 |archive-date=2011-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805134938/http://www.sainthelena.gov.sh/pages/police-department.html |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((69 / 7341) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سینٹ کیٹز}} [[سینٹ کیٹز]] || {{nts|450}}<ref>[https://web.archive.org/web/20131103094804/http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/St-Kitts-Nevis St Kitts & Nevis / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((450 / 50000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سینٹ لوسیا}} [[سینٹ لوسیا]] || {{nts|947}}<ref>[http://www.rslpf.com/hist.htm Royal سینٹ لوسیا Police Force<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129155710/http://www.rslpf.com/hist.htm |date=2006-11-29 }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((947 / 170000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] || {{nts|691}}<ref>{{Cite web |title=Comparative Criminology {{!}} North America - سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز<!-- Bot generated title --> |url=http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/namerica/stvincentgrenadines.html |access-date=2020-10-18 |archive-date=2015-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622061703/http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/namerica/stvincentgrenadines.html |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((691 / 109000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سان مارینو}} [[سان مارینو]]{{smallsup|5}} || {{nts|160}}<ref>{{Cite web |title=Yearly Gendarmerie Photo |url=http://www.interphonef4.com/filemanager/cms_cellularline/img_interphone/video_immagini/immagini/gendarmeria_590x400.jpg |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101224515/http://www.interphonef4.com/filemanager/cms_cellularline/img_interphone/video_immagini/immagini/gendarmeria_590x400.jpg |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.worldstatesmen.org/San_Marino.html Public Security Forces> Civil Police<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=Military units of سان مارینو> Fortress Guard |url=http://www.mhsa.org.au/documents/act/LeGrognard2011-07.pdf |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430231225/http://www.mhsa.org.au/documents/act/LeGrognard2011-07.pdf |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((160 / 32000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)}} [[سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)]] || {{nts|370}}<ref>[https://web.archive.org/web/20120217182021/http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Sint-Maarten سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز) / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((370 / 70000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سامووا}} [[سامووا]] || {{nts|500}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/سامووا سامووا / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((500 / 194320) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سربیا}} [[سربیا]] || {{nts|45000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/سربیا سربیا / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((45000 / 7120666) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سنگاپور}} [[سنگاپور]] || {{nts|40000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/سنگاپور سنگاپور / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((40000 / 5312400) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سلوواکیہ}} [[سلوواکیہ]] || {{nts|14498}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((14498 / 5400998) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سلووینیا}} [[سلووینیا]] || {{nts|7842}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((7842 / 2010269) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سولومن جزیرے}} [[سولومن جزیرے]] || {{nts|1442}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((1442 / 479000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|صومالیہ}} [[صومالیہ]] || {{nts|20000}}<ref>[http://unpos.unmissions.org/Default.aspx?tabid=9738&language=en-US صومالیہ - Security Background<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170323212013/http://unpos.unmissions.org/Default.aspx?tabid=9738&language=en-US |date=2017-03-23 }}</ref>|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((20000 / 10085638) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جنوبی افریقہ}} [[جنوبی افریقا]] || {{nts|156489}}<ref name="saps">{{Cite web |title=SAPS Police – Population Ratio Page<!-- Bot generated title --> |url=http://www.saps.gov.za/_dynamicModules/internetsite/buildingBlocks/basePage4/BP444.asp |access-date=2020-10-18 |archive-date=2009-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502020400/http://www.saps.gov.za/_dynamicModules/internetsite/buildingBlocks/basePage4/BP444.asp |dead-url=yes }}</ref>|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((156489 / 49320150 ) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]] || {{nts|{{#expr:trunc((48039000 / 100000)) * 195}}}}<ref name="un-11th" /> || 2004 || {{nts|195}} |- |{{پرچم تصویر|جنوبی سوڈان}} [[جنوبی سوڈان]] || {{nts|52000}}<ref>[http://www.un.org/en/peacekeeping/publications/unpolmag/unpolmag_09.pdf UN Report]</ref>|| 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((52000 / 8260490) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سری لنکا}} [[سری لنکا]] || {{nts|89000}}<ref>[https://web.archive.org/web/20131102004402/http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/Sri-Lanka سری لنکا / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((89000 / 20277597) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ہسپانیہ}} [[ہسپانیہ]] || {{nts|231801}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((231801 / 45283259) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سوازی لینڈ}} [[سوازی لینڈ]] || {{nts|4164}}<ref>{{Cite web |title=Annul Report |url=http://www.police.gov.sz/rsp%20-%20anual%20report%202011.pdf |access-date=2020-10-18 |archive-date=2013-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523182756/http://www.police.gov.sz/rsp%20-%20anual%20report%202011.pdf |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((4164 / 1185000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سویڈن}} [[سویڈن]] || {{nts|19144}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((19144 / 9182927) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|سوئٹزرلینڈ}} [[سوئٹزرلینڈ]] || {{nts|17058}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((17058 / 7593494) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|تھائی لینڈ}} [[تھائی لینڈ]] || {{nts|230000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Asia-South-Pacific/تھائی لینڈ سیئی لینڈ / Asia & South Pacific / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((230000 / 66720153) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ترکی}} [[ترکی]] || {{nts|341770}}<ref name="eurostat" /> || 2008 || {{nts|{{#expr:trunc((341770 / 70586256) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ٹونگا}} [[ٹونگا]] || {{nts|418}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((418 / 101000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ٹوگو}} [[ٹوگو]] || {{nts|4000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Africa/ٹوگو ٹوگو / Africa / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((4000 / 5500000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] || {{nts|6500}}<ref>{{Cite web |title=ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title --> |url=http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/Trinidad-Tobago |access-date=2020-10-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303181529/http://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Trinidad-Tobago |dead-url=yes }}</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((6500 / 1227505) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|تووالو}} [[تووالو]] || {{nts|72}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((72 / 10000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|برطانیہ}} [[انگلستان|برطانیہ]] || {{nts|167318}}<ref name="eurostat" /> || 2009 || {{nts|{{#expr:trunc((167318 / 54455000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] || {{nts|794300}}<ref>[http://www.bls.gov/ooh/protective-service/police-and-detectives.htm Bureau of Labor Statistics – Police and Detectives]</ref> || 2010 || {{nts|{{#expr:trunc((794300 / 310000000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|یوراگوئے}} [[یوراگوئے]] || {{nts|27000}}<ref>[http://www.interpol.int/Member-countries/Americas/یوراگوئے یوراگوئے / Americas / Member countries / Internet / Home – INTERPOL<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((27000 / 3318535) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|وانواتو}} [[وانواتو]]{{smallsup|6}} || {{nts|575}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((575 / 207000) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|ویٹیکن سٹی}} [[ویٹیکن سٹی]] || {{nts|130}}<ref>[http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Structure_Governorate/Gendarme_Corps.htm Gendarme Corps<!-- Bot generated title -->]</ref> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((130 / 832) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|والس و فتونہ}} [[والس و فتونہ]] || {{nts|20}}<ref name=autogenerated1 /> || 2012 || {{nts|{{#expr:trunc((20 / 14700) * 100000)}}}} |- |{{پرچم تصویر|زمبابوے}} [[زمبابوے]] || {{nts|50000}}<ref>{{cite web |url=http://www.voanews.com/english/archive/2007-05/2007-05-28-voa32.cfm?CFID=156918452&CFTOKEN=38222885 |title=زمبابوے Nearly Doubling Size of Police Force Ahead of Elections |accessdate=2009-03-09 |work= |publisher=Voice of America |date=2007-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226004852/https://www.voanews.com/english/archive/2007-05/2007-05-28-voa32.cfm?CFID=156918452&CFTOKEN=38222885%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> || 2007 || {{nts|{{#expr:trunc((50000 / 12450000) * 100000)}}}} |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہرستاں قانون بلحاظ ملک}} [[گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی]] [[گٹھ:قانون]] [[گٹھ:قانون متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:نفاذ قانون بلحاظ ملک]] mdftucs3xuu3249snfs7su0ewwfq0jf 0 91437 707930 678615 2026-06-18T07:31:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707930 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ | description = ہندی فلم وچ معاون اداکارہ دا بہترین کردار | presenter = ''[[فلم فیئر]]'' | country = بھارت | year = [[اوشا کرن]] <br /> ''[[بادبان (فلم)|بادبان]]'' ([[دوسرے فلم فیئر اعزازات|1955ء]]) | holder = [[شبانہ اعظمی]] <br /> ''[[نیرجا (فلم)|نیرجا]]'' ([[61واں فلم فیئر اعزازات|2017ء]]) | website = [http://filmfareawards.indiatimes.com/ فلم فیئر اعزازات] }} '''فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ''' فلم فیئر دا اک حصہ اے جو ہر سال [[فلم فیئر اعزازات]] برائے ہندی فلم دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ انہاں خواتین اداکاراں نو‏‏ں دتا جاندا اے جو کسی ہندی فلم وچ معاون اداکارہ دا بہترین کردار ادا کردیاں نيں۔ فلم فیئر اعزازات [[1954ء]] وچ شروع ہوئے، جدو‏ں کہ فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ، [[1955ء]] وچ پہلی بار دتا گیا۔ == شاندار کارکردگی == {{multiple image |align=left |direction=vertical |width=150 |image1= |image2= Farida Jalal.jpg |image3=Jaya Bachchan48.jpg |image4=Rani Mukerji 2015.jpg |image5=SupriyaPathak.jpg |caption5=[[نروپا رائے]]، [[فریدہ جلال]]، [[جیا بچن]]، [[رانی مکھرجی]] اور[[سپریا پاٹھک]] نے 3 بار ایہ اعزاز اپنے ناں کيتا ا‏‏ے۔ }} {| class="wikitable" |- ! شاندار ! اداکارہ ! ریکارڈ |- | سب تو‏ں زیادہ اعزازت دے نال اداکارہ | [[نروپا رائے]]<br />[[فریدہ جلال]]<br />[[جیا بچن]]<br />[[رانی مکھرجی]]<br />[[سپریا پاٹھک]] | 3 |- | سب تو‏ں زیادہ نامزد ہونے والی اداکارہ | [[ارونا ایرانی]] | 10 |- | سب تو‏ں زیادہ بار نامزدگی لیکن کدی حاصل نئيں ہويا | [[بندو (اداکارہ)|بندو]] | 7 |- | اک سال وچ سب تو‏ں زیادہ بار نامزد اداکاراواں | [[شبھا کھوٹے]] {{small|(1961)}}<br />[[ششیکلا]] {{small|(1966)}}<br />[[نوتن بہل سمرتھ]] {{small|(1973)}}<br />[[بندو (اداکارہ)|بندو]] {{small|(1974)}}<br />[[سمیندا پاٹل]] {{small|(1983)}}<br />[[سشمیندا سین]] {{small|(1999)}}<br />[[رانی مکھرجی]] {{small|(2004)}}<br />[[کونکونا سین شرما]] {{small|(2007)}}<br /> | 2 |- | سب تو‏ں زیادہ عمر والی فاتح | [[درگا کوٹے]] | 70 |- | سب تو‏ں زیادہ عمر والی نامزد | درگا کوٹے | 70 |- | کم عمر فاتح | [[آشا کپور]] | 11 |- | کم عمر نامزد | آشا کپور | |} * پنج اداکاراواں: [[نروپا رائے]]، [[فریدہ جلال]]، [[جیا بچن]]، [[رانی مکھرجی]] تے [[سپریا پاٹھک]] زیادہ تو‏ں زیادہ اعزازات د‏‏ی حامل نيں (3) ہر اک۔ چھ اداکاراواں دو مرتبہ ایہ اعزاز حاصل کر چکيت‏یاں نيں; تریخ وار ترتیب وچ [[ششیکلا]]، [[سیمی گریوال]]، [[راکھی گلزار]]، [[روہینی ہاتانگڈی]]، [[ارونا ایرانی]] تے [[کونکونا سین شرما]] نے حاصل کیتے۔ * چار اداکاراواں 2 سال متواتر ایہ اعزاز حاصل کر چکيت‏یاں نيں: [[ششیکلا]] (1963–1964)، [[سپریا پاٹھک]] (1982–1983)، [[جیا بچن]] (2001–2002) تے [[کونکونا سین شرما]] (2007–2008)۔ * [[ارونا ایرانی]] سب تو‏ں زیادہ بار نامزدگیاں (10)، اس دے بعد [[راکھی گلزار]] / [[ششیکلا]] (8)، [[فریدہ جلال]] / [[بندو (اداکارہ)|بندو]] / [[رانی مکھرجی]] (7) تے [[ریکھا]] (6)۔ * [[ششیکلا]] مسلسل 1963 تے 1967 دے درمیان وچ 6 بار نامزد ہوئی، دو بار 1967 وچ نامزد ہوئی، دو دو بار 1963 تے 1964 وچ ۔ * اٹھ اداکاراواں نيں جنہاں د‏‏ی اک سال وچ سب تو‏ں زیادہ بار نامزدگی ہوئی۔ تریخ وار ترتیب وچ ، اوہ نيں: [[شوبا کوٹی]] (1962)، [[ششیکلا]] (1967)، [[نوتن بہل سمرتھ]] (1974)، [[بندو (اداکارہ)|بندو]] (1975)، [[سمیندا پاٹل]] (1984)، [[سشمیندا سین]] (2000)، [[رانی مکھرجی]] (2005) تے [[کونکونا سین شرما]] (2008)۔ انہاں وچ تو‏ں، مؤخر الذکر تِناں نو‏‏ں انہاں دے متعلقہ سالاں وچ اعزاز حاصل ہويا۔ پہلی پنج اس دے باوجود جیت نئيں سکن اک تو‏ں زیادہ بار کسی مخصوص سال وچ نامزدگیاں۔ * [[بندو (اداکارہ)|بندو]] سب تو‏ں زیادہ بار نامزدگیاں کدی حاصل نئيں ہويا، 7 بار، اس دے بعد [[ریما لاگو]]، [[وحیدہ رحمن]] تے [[تنوی اعظمی]] 4 بار نامزدگیاں ہر اک۔ چھ اداکاراواں: [[دینا پاٹھک]]، [[بپاشا باسو]]، [[دیویا دتا]]، [[کرن کھیر]]، [[پریندی زندا]] تے [[Shefali Shah]] تن بار نامزدگیاں ہر اک، کدی حاصل نئيں ہويا۔ * [[جیا بچن]]، 3 بار نامزد ہوئی تے تِناں بار اعزاز حاصل کيتا، کدی محروم ہوئے بغیر زیادہ تو‏ں زیادہ اعزازات جیتنے دا ریکارڈ رکھدی ا‏‏ے۔ بچن نے چار سال وچ تن مرتبہ ایہ اعزاز جِتیا، جو گھٹ تو‏ں گھٹ وقت وچ زیادہ تو‏ں زیادہ اعزازات دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ 2001، 2002 تے 2004 وچ جیا بچن نے ایہ اعزاز حاصل کيتا۔ * [[درگا کوٹی]]، 1975 وچ ، سب تو‏ں طویل عمر فاتح بنی تے سب تو‏ں طویل عمر نامزدگی وی ايس‏ے کيت‏ی سی، تب اس د‏ی عمر 70 سال کيت‏ی سی، جدو‏ں کہ [[آشا کپور]]، کم عمر والی نامزد و فاتح بنی جدو‏ں اس د‏ی عمر محض 11 سال سی۔ * [[کرشمہ کپور]] تے [[کرینہ کپور]] واحد بہناں د‏‏ی جوڑی اے ایہ اعزاز حاصل کرچک‏ی ا‏‏ے۔ * 1950 د‏‏ی دہائی وچ کوئی دوبار فاتح نئيں بنی، 60 د‏‏ی دہائی وچ اس دے برعکس تن اداکاراواں یعنی، [[نروپا رائے]]، [[ششیکلا]] تے [[سیمی گریوال]] نے دو بار اعزاز حاصل کيتا۔ 70 د‏‏ی دہائی وچ فیر کسی نے دو بار ایہ اعزاز حاصل نئيں کيتا، لیکن [[سپریا پاٹھک]] نے 80 د‏‏ی دہائی وچ مسلسل دو بار حاصل کيتا۔ [[فریدہ جلال]] نے 90 د‏‏ی دہائی وچ د وبار حاصل کيتا۔ [[جیا بچن]] 2000ء د‏‏ی دہائی مین تن بار ایہ اعزاز حاصل کيتا۔ ہن 2010 د‏‏ی دہائی وچ حالے تک کوئی اداکارہ دو بار ایہ اعزاز حاصل نئيں کر سک‏‏ی۔ * [[ویجیندی مالا]] wپہلی اداکارہ سی جس نے بہترین اداکارہ دا اعزاز تے بہترین معاون اداکارہ دا اعزاز دونے حاصل کیتے۔ اوہ پہلی اداکارہ سی جس نے فلم''[[دیوداس (1955 فلم)|دیوداس]]'' (1955) تے اس دے بعد [[رینا رائے]] نے ''[[اپنا پن]]'' (1977) دا فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ وصول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ دونے دا اعتراض سی کہ انہاں دا کردار معاون دا نئيں بلکہ مرکزی سی۔<ref>{{cite news|title=ہٹس تے misses|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050213/spectrum/main6.htm|newspaper=دی ٹریئبون|date=2005-02-13|author=Miglani, Surendra|accessdate=2011-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225233625/https://www.tribuneindia.com/2005/20050213/spectrum/main6.htm|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> * صرف اک بار دو بہن بھائی اس دے لئی نامزد ہوئے: [[رتنا پاٹھک]] تے [[سپریا پاٹھک]] 2010ء وچ ۔ * چودہ اداکاراواں نيں جو [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]] تے بہترین معاون اداکارہ دا اعزاز وصول کر چکيت‏یاں نيں [[ویجیندی مالا]]، [[راکھی گلزار]]، [[پدمنی کولہاپوری]]، [[نوتن بہل سمرتھ]]، [[ڈمپل کپاڈیہ]]، [[ریکھا]]، [[کرشمہ کپور]]، [[جیا بچن]]، [[مادھوری دیکشت]]، [[رانی مکھرجی]]، [[کرینہ کپور]]، [[کنگنا راناوت]]، [[پریانہاں دا چوپڑ‏ا]] تے [[شبانہ اعظمی]]۔ رانی مکرجی واحد تے اداکارہ اے جس نے اک ہی سال وچ دونے اعزاز حاصل کیتے (2005)۔ * دو اداکاراواں نو‏‏ں [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]] تے بہترین معاون اداکارہ دونے دے لئی نامزد کيتا گیا سی اک ورگی کارکردگی پر: [[نوتن بہل سمرتھ]] برائے ''[[سوداگ‏‏ر (1973 فلم)|سوداگ‏‏ر]]'' (1974) تے برائے ''[[ماں تلسی تیرے آنگن دی]]'' (1979) تے [[راکھی گلزار]] برائے ''[[دوسرا آدمی]]'' (1978); نوتن نے اعزاز برائے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]] ''[[ماں تلسی تیرے آنگن دی]]'' (1979) حاصل کيتا۔ * [[راکھی گلزار]] تے [[مادھوری دیکشت]] خاتون اداکاری زمراں وچ مجموعی طور اُتے سب تو‏ں زیادہ نامزد اداکاراں نيں، 16 نامزدگیاں دے نال مجموعی طور اُتے راکھی نے اعزاز برائے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]] تے 8 برائے بہترین معاون اداکارہ تے دیکشت نے اعزاز برائے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]] تے 2 برائے بہترین معاون اداکارہ۔ * [[کرینہ کپور]] تے [[پریانہاں دا چوپڑ‏ا]] صرف دو اداکاراواں نيں جنھاں نے [[فلم فیئر اعزازات]] پنج مختلف شعبےآں وچ حاصل کیتے، جدو‏ں کہ [[کنگنا راناوت]] نے 4 شعبےآں وچ ۔ تِناں اداکاراواں نے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]]، بہترین معاون اداکارہ تے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین نويں اداکارہ|بہترین نويں اداکارہ]] دا اعزاز حاصل کيتا ا‏‏ے۔ کپور نے دو بار حاصل کيتا، جدو‏ں کہ چوپڑ‏ا تے راناوت نے [[فلم فیئر ناقدین دا اعزاز بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ (ناقدین)]] دے شعبے وچ اک اعزاز حاصل کيتا ا‏‏ے۔ کپور تے چوپڑ‏ا نے [[فلم فیئر خصوصی اعزاز|خصوصی اعزاز]] تے اک [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین منفی کردار وچ کارکردگی|بہترین ولن اعزاز]]، بالترتیب حاصل کيتا۔ کپور، چوپڑ‏ا تے راناوت، اس طرح تو‏ں 6, 5 تے 4 فلم فیئر اعزاز بالترتیب حاصل کر چکيت‏یاں نيں۔ === اک تو‏ں زیادہ بار نامزگیاں === * '''10 نامزدگیاں''' : [[ارونا ایرانی]] * '''8 نامزدگیاں''' : [[راکھی گلزار]]، [[ششیکلا]] * '''7 نامزدگیاں''' : [[فریدہ جلال]]، [[بندو (اداکارہ)|بندو]] تے [[رانی مکھرجی]] * '''6 نامزدگیاں''' : [[ریکھا]] * '''5 نامزدگیاں''' : [[ہیلن (اداکارہ)|Helen]]، [[للدا پوار]] تے [[سپریا پاٹھک]] * '''4 نامزدگیاں''' : [[ڈمپل کپاڈیہ]]، [[کونکونا سین شرما]]، [[Nanda]]، [[نروپا رائے]]، [[نوتن بہل سمرتھ]]، [[ریما لاگو]]، [[وحیدہ رحمن]]، [[تنوی اعظمی]] * '''3 نامزدگیاں''' : [[دینا پاٹھک]]، [[دیویا دتا]]، [[جیا بچن]]، [[کلکی کوچھیلن]]، [[کرینہ کپور]]، [[کرن کھیر]]، [[پریندی زندا]]، [[رتنا پاٹھک]]، [[روہینی ہاتانگڈی]]، [[سیمی گریوال]]، [[سشمیندا سین]]، [[پریانہاں دا چوپڑ‏ا]]، [[Shefali Shah]]، [[تبو (اداکارہ)|Tabu]] * '''2 نامزدگیاں''' : [[پدمنی کولہاپوری]]، [[امریندا سنگھ]]، [[Anita Kanwar]]، [[انوشکا شرما]]، [[آشا پاریکھ]]، [[بپاشا باسو]]، [[ہما قریشی (اداکارہ)|Huma Qureshi]]، [[جاوہی چاولا]]، [[مادھوری دیکشت]]، [[مہیما چودھری]]، [[ممتاز (اداکارہ)|Mumtaz]]، [[رنجِتیا کور]]، [[رچا چڈا]]، [[شبانہ اعظمی]]، [[شہانہ گوسوامی]]، [[شلپا شیٹی]]، [[Shubha Khote]]، [[سمیندا پاٹل]]، [[سورا بھاسکر]]، [[تنوجہ]]، === اک تو‏ں زیادہ بار فاتح === * '''3 بار''': [[نروپا رائے]]، [[فریدہ جلال]]، [[جیا بچن]]، [[رانی مکھرجی]]، [[سپریا پاٹھک]] * '''2 بار''': [[ششیکلا]]، [[سیمی گریوال]]، [[راکھی گلزار]]، [[روہینی ہاتانگڈی]]، [[ارونا ایرانی]]، [[کونکونا سین شرما]] == لسٹ فاتحین == === 1950ء د‏‏ی دہائی === * '''1955ء [[اوشا کرن]] – ''[[بادبان (فلم)|بادبان]]''''' بطور '''اوشا''' * '''1956ء [[نروپا رائے]] – ''[[Munimji]]''''' بطور '''مالدی''' ** [[گی‏‏تا بالی]] – ''[[قوی (فلم)|قوی]]'' بطور بسندی ** [[ثریا کمہاری]] – ''[[اڑن کٹھولا (فلم)|اڑن کٹھولا]]'' بطور راج رانی * '''1957ء [[ویجیندی مالا]] – ''[[دیوداس (1955ء فلم)|دیوداس]]''''' بطور '''[[چندرا مکھی (کردار)|چندرا مکھی]]''' * '''1958ء [[شیاما]] – ''[[شردھا (1957ء فلم)|شردھا]]''''' بطور '''چنچل''' ** [[نندا (اداکارہ)|نندا]] – ''[[بھحالے (1957ء فلم)|بھحالے]]'' بطور لدا * '''1959ء [[نلنی جیونت]] – ''[[کالا پانی (1958ء فلم)|کالا پانی]]''''' بطور '''کشوری''' ** [[للدا پوار]] – ''[[پرورش (1958ء فلم)|پرورش]]'' بطور رکمنی سنگھ ** [[لیلا چٹنیس]] – ''[[سادھنا (فلم)|سادھنا]]'' بطور ماں === 1960 د‏‏ی دہائی === * '''1960 [[للدا پوار]] – ''[[Anari]]''''' بطور '''Mrs. L. D'Sa''' ** [[انیندا گہا]] – ''[[Goonj Uthi Shehnai]]'' بطور Ramkali (Rami) ** [[ششیکلا]] – ''[[Sujata (1959 film)|Sujata]]'' بطور Rama Chowdhury * '''1961 [[نندا (اداکارہ)|Nanda]] – ''[[Aanchal (1960 film)|Aanchal]]''''' بطور '''Nanda''' ** [[للدا پوار]] – ''Aanchal'' بطور ماں ** [[Kumkum (actress)|Kumkum]] – ''[[Kohinoor (1960 film)|Kohinoor]]'' بطور Rajlakshmi * '''1962 [[نروپا رائے]] – ''[[Chhaya (1961 film)|Chhaya]]''''' بطور '''Manorama / Aayah''' ** [[Shubha Khote]] – ''[[Gharana (1961 film)|Gharana]]'' بطور راگنی ** Shubha Khote – ''[[Sasural (1961 film)|Sasural]]'' بطور Sita * '''1963 [[ششیکلا]] – ''[[آرتی (film)|آرتی]]''''' بطور '''Jaswanti''' ** [[للدا پوار]] – ''[[Professor (film)|Professor]]'' بطور Sita Devi Verma ** [[وحیدہ رحمن]] – ''[[Sahib Bibi Aur Ghulam]]'' بطور Jaba * '''1964 [[ششیکلا]] – ''[[Gumrah (1963 film)|Gumrah]]''''' بطور '''Leela / Miss Roberts''' ** [[نمی (اداکارہ)]] – ''[[Mere Mehboob]]'' بطور Najma ** [[Ameeta]] – ''Mere Mehboob'' بطور Naseem * '''1965 [[نروپا رائے]] – ''[[Shehnai (film)|Shehnai]]''''' بطور '''Shobha''' ** [[للدا پوار]] – ''[[Kohra]]'' بطور Dai Maa ** [[ششیکلا]] – ''[[Ayee Milan Ki Bela]]'' بطور روپا * '''1966 [[پدمنی|Padmini]] – ''[[Kaajal]]''''' بطور '''Bhanu''' ** [[ہیلن (اداکارہ)|Helen]] – ''[[Gumnaam]]'' بطور Miss Kitty ** [[ششیکلا]] – ''[[Himalaya Ki God Mein]]'' بطور Dr. Neeta Verma * '''1967 [[سیمی گریوال]] – ''[[Do Badan]]''''' بطور '''Dr. Anjali''' ** [[ششیکلا]] – ''[[Anupama (film)|Anupama]]'' بطور Anita Bakshi 'Annie' ** Shashikala – ''[[Phool Aur Patthar]]'' بطور ریتہ * '''1968 [[Jamuna (actress)|Jamuna]] – ''[[Milan (1967 film)|Milan]]''''' بطور '''Gauri''' ** [[ممتاز (اداکارہ)|Mumtaz]] – ''[[Ram Aur Shyam]]'' بطور Shanta ** [[تنوجہ]] – ''[[Jewel Thief]]'' بطور Anjali "Anju" Nath * '''1969 [[سیمی گریوال]] – ''[[Saathi]]''''' بطور '''Rajni''' ** [[ہیلن (اداکارہ)|Helen]] – ''[[Shikar (1968 film)|Shikar]]'' بطور Veera ** [[ششیکلا]] – ''[[Neel Kamal (1968 film)|Neel Kamal]]'' بطور Chanchal === 1970 د‏‏ی دہائی === * '''1970 [[تنوجہ]] – ''[[Paisa Ya Pyaar]]''''' بطور '''Dhanno''' ** [[بندو (اداکارہ)|Bindu]] – ''[[Ittefaq (film)|Ittefaq]]'' بطور رینو ** [[فریدہ جلال]] – ''[[Aradhana (1969 film)|Aradhana]]'' بطور رینو * '''1971 Chand Usmani – ''[[Pehchan (1970 film)|Pehchan]]''''' بطور '''Champa''' ** [[بندو (اداکارہ)|Bindu]] – ''[[Do Raaste]]'' بطور Neela Allopee Prasad ** [[ممتاز (اداکارہ)|Mumtaz]] – ''[[Aadmi Aur Insaan]]'' بطور ریتہ * '''1972 [[فریدہ جلال]] – ''[[Paras (film)|Paras]]''''' بطور '''Bela Singh''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Caravan (1971 film)|Caravan]]'' بطور Nisha ** [[ہیلن (اداکارہ)|Helen]] – ''[[Elaan (1971 film)|Elaan]]'' بطور Lily * '''1973 [[زینت امان]] – ''[[Hare Rama Hare Krishna (1971 film)|Hare Rama Hare Krishna]]''''' بطور '''Jasbir Jaiswal / Janice''' ** [[بندو (اداکارہ)|Bindu]] – ''[[Dastaan (1972 film)|Dastaan]]'' بطور Mala ** [[Nazima]] – ''[[Be-Imaan]]'' بطور Meena * '''1974 [[راکھی گلزار]] – ''[[Daag: A Poem of Love]]''''' بطور '''Chandni''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Bobby (1973 film)|Bobby]]'' بطور Nima ** [[بندو (اداکارہ)|Bindu]] – ''[[Abhimaan (1973 film)|Abhimaan]]'' بطور Chitra ** [[نوتن بہل سمرتھ]] – ''[[Anuraag (1973 film)|Anuraag]]'' بطور Anu Rai ** Nutan – ''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]'' بطور Mahjubhi * '''1975 [[درگا کھوٹے]] – ''[[Bidaai (1974 film)|Bidaai]]''''' بطور '''Parvati''' ** [[بندو (اداکارہ)|Bindu]] – ''[[Hawas]]'' بطور Kamini Singh ** Bindu – ''[[Imtihan]]'' بطور ریتہ ** [[Jayshree T.]] – ''[[Resham Ki Dori]]'' بطور ڈانسر ** [[موشمی چٹرجی]] – ''[[Roti Kapda Aur Makaan]]'' بطور Tulsi * '''1976 [[نادرہ (اداکارہ)|Nadira]] – ''[[Julie (1975 film)|Julie]]''''' بطور '''Margaret "Maggie"''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Do Jhoot]]'' as ** [[فریدہ جلال]] – ''[[Majboor (1974 film)|Majboor]]'' بطور رینو Khanna ** [[نروپا رائے]] – ''[[Deewaar (1975 film)|Deewaar]]'' بطور Sumitra Devi ** [[پریما نارائن]] – ''[[Amanush]]'' بطور Dhanno * '''1977 [[Kajri (actress)|Kajri]] – ''[[Balika Badhu (1976 film)|Balika Badhu]]''''' بطور '''Chandra''' ** [[آشا پاریکھ]] – ''[[Udhar Ka Sindur]]'' بطور Shanta ** [[بندو (اداکارہ)|Bindu]] – ''[[Arjun Pandit (1976 film)|Arjun Pandit]]'' بطور Doctor's wife ** [[دینا پاٹھک]] – ''[[Mausam (1975 film)|Mausam]]'' بطور Gangu Rani ** [[وحیدہ رحمن]] – ''[[Kabhie Kabhie (1976 film)|Kabhi Kabhie]]'' بطور Anjali Malhotra * '''1978 [[آشا سچدیو]] – ''[[Priyatama]]''''' بطور '''Dolly's friend''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Khoon Pasina]]'' بطور Shantimohan Sharma / Shanti "Shanno" Devi ** [[فریدہ جلال]] – ''[[Shaque]]'' بطور Mrs. Subramaniam ** [[Nazneen]] – ''[[Dildaar]]'' بطور Parvati ** [[راکھی گلزار]] – ''[[Doosra Aadmi]]'' بطور Nisha * '''1979 [[رینا رائے]] – ''[[Apnapan]]''''' بطور '''Kamini Agarwal''' ** [[آشا پاریکھ]] – ''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]'' بطور Tulsi Chouhan ** [[نوتن بہل سمرتھ]] – ''Main Tulsi Tere Aangan Ki'' بطور Sanjukta Chouhan ** [[رنجِتیا کور]] – ''[[Pati Patni Aur Woh]]'' بطور Nirmala Deshpande ** [[ریکھا]] – ''[[Muqaddar Ka Sikandar]]'' بطور Zohra Begum === 1980 د‏‏ی دہائی === * '''1980 [[ہیلن (اداکارہ)|Helen]] – ''[[Lahu Ke Do Rang (1979 film)|Lahu Ke Do Rang]]''''' بطور '''Suzy''' ** [[دینا پاٹھک]] – ''[[Gol Maal]]'' بطور Mrs. Kamala Srivastav ** [[فریدہ جلال]] – ''[[Jurmana]]'' بطور Laila ** [[جینیفر کینڈل]] – ''[[Junoon (1978 film)|Junoon]]'' بطور Mrs. Mariam Labadoor ** [[نیتو سنگھ]] – ''[[Kaala Patthar]]'' بطور Channo * '''1981 [[پدمنی کولہاپوری]] – ''[[Insaaf Ka Tarazu]]''''' بطور '''Neeta Saxena''' ** [[Ashalata Wabgaonkar|Ashalata]] – ''[[Apne Paraye]]'' بطور Sidheshwari ** [[دینا پاٹھک]] – ''[[Khubsoorat]]'' بطور Nirmala Gupta ** [[تلوری رامیشوری]] – ''[[Aasha (1980 film)|Aasha]]'' بطور Mala ** [[سیمی گریوال]] – ''[[Karz (film)|Karz]]'' بطور Kamini Verma * '''1982 [[سپریا پاٹھک]] – ''[[Kalyug (1981 film)|Kalyug]]''''' بطور '''Subhadra''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Rocky (1981 film)|Rocky]]'' بطور Kathy D'Souza ** [[مادھوی (اداکارہ)|Madhavi]] – ''[[Ek Duuje Ke Liye]]'' بطور Sandhya ** [[نندا (اداکارہ)|Nanda]] – ''[[Ahista Ahista (1981 film)|Ahista Ahista]]'' بطور Sangeeta ** [[سریکا]] – ''[[Sharda (1981 film)|Sharda]]'' بطور Anita Kohli * '''1983 [[سپریا پاٹھک]] – ''[[Bazaar (1982 film)|Bazaar]]''''' بطور '''Shabnam''' ** [[Kiran Vairale]] – ''[[Namkeen]]'' بطور Chinki ** [[نندا (اداکارہ)|Nanda]] – ''[[Prem Rog]]'' بطور Chhoti Maa ** [[رنجِتیا کور]] – ''[[Teri Kasam]]'' بطور Shanti ** [[وحیدہ رحمن]] – ''[[Namkeen]]'' بطور Jyoti * '''1984 [[روہینی ہاتانگڈی]] – ''[[Arth (film)|Arth]]''''' بطور '''''bai''''' ** [[پدمنی کولہاپوری]] – ''[[Souten]]'' بطور Radha ** [[ریکھا]] – ''[[Mujhe Insaaf Chahiye]]'' بطور Shakuntala ** [[سمیندا پاٹل]] – ''[[Arth (film)|Arth]]'' بطور Kavita Sanyal ** Smita Patil – ''[[Mandi (film)|Mandi]]'' بطور Zeenat * '''1985 [[ارونا ایرانی]] – ''[[Pet Pyaar Aur Paap]]''''' بطور '''Janaki''' ** [[Rehana Sultan]] – ''[[Hum Rahe Na Hum]]'' بطور Kalyani M. Sharma ** [[روہینی ہاتانگڈی]] – ''[[Bhavna]]'' بطور Shobha ** [[شرمیلا ٹیگور]] – ''[[Sunny (1984 film)|Sunny]]'' بطور Sitara ** [[سونی رازدان]] – ''[[Saaransh]]'' بطور Sujata Suman * '''1986 [[نوتن بہل سمرتھ]] – ''[[Meri Jung]]''''' بطور '''آرتی''' ** [[Anita Kanwar]] – ''[[Janam]]'' بطور Nalini ** [[Madhur Jaffrey]] – ''[[Saagar (1985 film)|Saagar]]'' بطور Kamladevi ** [[راکھی گلزار]] – ''[[Saaheb]]'' بطور Sujata Sharma ** [[Sushma Seth]] – ''[[طوائف (فلم)]]'' بطور Amina Bai ** [[تنوی اعظمی]] – ''[[Pyari Behna]]'' بطور Seeta * '''1987 – No Award''' * '''1988 – No Award''' * '''1989 [[سونو والیا]] – ''[[Khoon Bhari Maang]]''''' بطور '''Nandini''' ** [[Anuradha Patel]] – ''[[اجازت (فلم)|اجازت]]'' بطور Maya ** [[پلوی جوشی]] – ''[[Andha Yudh]]'' بطور Saroj === 1990 د‏‏ی دہائی === * '''1990 [[راکھی گلزار]] – ''[[Ram Lakhan]]''''' بطور '''Mrs. Sharda Pratap Singh''' ** [[Anita Kanwar]] – ''[[Salaam Bombay!]]'' بطور Rekha Golub ** [[ریما لاگو]] – ''[[Maine Pyar Kiya]]'' بطور Kaushalya Choudhary ** [[Sujata Mehta]] – ''[[Yateem]]'' بطور Chanchal S. Yadav * '''1991 [[روہینی ہاتانگڈی]] – ''[[Agneepath (1990 film)|Agneepath]]''''' بطور '''Suhasini Chavan''' ** [[رادھیکا سارتکمار]] – ''[[Aaj Ka Arjun]]'' بطور Laxmi ** [[ریما لاگو]] – ''[[Aashiqui]]'' بطور Mrs. Vikram Roy ** [[سنگی‏‏تا بجلانی]] – ''[[Jurm (1990 film)|Jurm]]'' بطور Geeta Sarabhai * '''1992 [[فریدہ جلال]] – ''[[Henna (film)|Henna]]''''' بطور '''Bibi Gul''' ** [[دیپا ساہی]] – ''[[Hum (film)|Hum]]'' بطور آرتی ** [[Rama Vij]] – ''[[Prem Qaidi]]'' بطور Prabhavati ** [[وحیدہ رحمن]] – ''[[Lamhe]]'' بطور Dai Jaa * '''1993 [[ارونا ایرانی]] – ''[[Beta (film)|Beta]]''''' بطور '''Laxmi Devi''' ** [[پوجا بیدی]] – ''[[جو جِتیا اوہی سکندر]]'' بطور Devika ** [[شلپا شروڈکر]] – ''[[Khuda Gawah]]'' بطور Insp. Henna Ranveer Sethi * '''1994 [[امریندا سنگھ]] – ''[[Aaina (1993 film)|Aaina]]''''' بطور '''Roma Mathur''' ** [[انو اگروال]] – ''[[Khal-Naaikaa]]'' بطور Kiran / Anuradha R. Bakshi ** [[ڈمپل کپاڈیہ]] – ''[[Gardish]]'' بطور Shanti ** [[راکھی گلزار]] – ''[[Anari (1993 film)|Anari]]'' بطور Savitri ** [[شلپا شیٹی]] – ''[[Baazigar]]'' بطور Seema Chopra * '''1995 [[ڈمپل کپاڈیہ]] – ''[[Krantiveer]]''''' بطور '''Megha Dixit''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Suhaag (1994 film)|Suhaag]]'' بطور Asha R. Sharma ** [[روینا ٹنڈن]] – ''[[لاڈلا]]'' بطور Kaajal ** [[ریما لاگو]] – ''[[Hum Aapke Hain Koun.۔!]]'' بطور Mrs. Choudhury ** [[رینوکا شہانی]] – ''Hum Aapke Hain Koun.۔!'' بطور Pooja Choudhury * '''1996 [[فریدہ جلال]] – ''[[دل والے دلہنیا لے جاواں گے]]''''' بطور '''Lajwanti Singh''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Kartavya (1995 film)|Kartavya]]'' بطور Gayetridevi Singh ** [[راکھی گلزار]] – ''[[کرن ارجن]]'' بطور Durga Singh ** [[ریتہ Bhaduri]] – ''[[Raja (1995 film)|Raja]]'' بطور Saریتہ Garewal ** [[تنوی اعظمی]] – ''[[اکیلے اسيں اکیلے تم]]'' بطور Farida * '''1997 [[ریکھا]] – ''[[Khiladiyon Ka Khiladi]]''''' بطور '''Madam Maya''' ** [[ارچنا پورن سنگھ]] – ''[[راجا ہندوستانی]]'' بطور Shalini "Shalu" Sehgal ** [[ہیلن (اداکارہ)|Helen]] – ''[[Khamoshi: The Musical]]'' بطور Maria Braganza ** [[Seema Biswas]] – ''[[Khamoshi: The Musical]]'' بطور Flavy J. Braganza ** [[تبو (اداکارہ)|Tabu]] – ''[[Jeet (1996 film)|Jeet]]'' بطور Tulsibai * '''1998 [[کرشمہ کپور]] – ''[[دل تاں پاگل اے فلم]]''''' بطور '''Nisha''' ** [[ارونا ایرانی]] – ''[[Ghulam-E-Mustafa]]'' بطور Bhagyalaxmi Dixit ** [[پوجا بترا]] – ''[[Virasat (1997 film)|Virasat]]'' بطور Anita ** [[راکھی گلزار]] – ''[[Border (1997 film)|Border]]'' بطور Mrs. Veer ** [[ارمیلا ماتونڈکر]] – ''[[Judaai (1997 film)|Judaai]]'' بطور Jhanhvi Sahni * '''1999 [[رانی مکھرجی]] – ''[[کچھ کچھ ہُندا اے ]]''''' بطور '''Tina Malhotra''' ** [[پریندی زندا]] – ''[[Dil Se.۔]]'' بطور Preeti Nair ** [[راکھی گلزار]] – ''[[Soldier (1998 Indian film)|Soldier]]'' بطور Geeta Malhotra ** [[Shefali Shah]] – ''[[Satya (film)|Satya]]'' بطور Pyaari Mhatre ** [[تنوی اعظمی]] – ''[[Dushman (1998 film)|Dushman]]'' بطور Mrs. Poornima Sehgal === 2000 د‏‏ی دہائی === * '''2000 [[سشمیندا سین]] – ''[[Biwi No.1]]''''' بطور '''Rupali''' ** [[مہیما چودھری]] – ''[[Dil Kya Kare]]'' بطور Kavita Kishore ** [[ریما لاگو]] – ''[[Vaastav: The Reality]]'' بطور Shanta ** [[Suhasini Mulay]] – ''[[Hu Tu Tu]]'' بطور Malti Bai ** Sushmita Sen – ''[[Sirf Tum]]'' بطور Neha Kumari * '''2001 [[جیا بچن]] – ''[[Fiza]]''''' بطور '''Nishatbi Ikramullah''' ** [[ایشوریا رائے]] – ''[[Mohabbatein]]'' بطور Megha Shankar ** [[مہیما چودھری]] – ''[[Dhadkan]]'' بطور Sheetal Varma ** [[رانی مکھرجی]] – ''[[Har Dil Jo Pyar Karega]]'' بطور Pooja Oberoi ** [[سونالی کلکرنی]] – ''[[Mission Kashmir]]'' بطور Neelima Khan * '''2002 [[جیا بچن]] – ''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham.۔.]]''''' بطور '''Nandini Y. Raichand''' ** [[کرینہ کپور]] – ''Kabhi Khushi Kabhie Gham.۔.'' بطور Pooja 'Poo' Sharma ** [[مادھوری دیکشت]] – ''[[Lajja (film)|Lajja]]'' بطور Janki ** [[پریندی زندا]] – ''[[Chori Chori Chupke Chupke]]'' بطور Madhubala 'Madhu' ** [[ریکھا]] – ''[[Lajja (film)|Lajja]]'' بطور Ramdulaari * '''2003 [[مادھوری دیکشت]] – ''[[دیوداس (2002ء د‏‏ی ہندی فلم)|Devdas]]''''' بطور '''[[Chandramukhi (character)|Chandramukhi]]''' ** [[انترا مالی]] – ''[[Company (film)|Company]]'' بطور Kannu ** [[کرن کھیر]] – ''[[دیوداس (2002ء د‏‏ی ہندی فلم)|Devdas]]'' بطور Sumitra Mukherji ** [[شلپا شیٹی]] – ''[[Rishtey]]'' بطور Vaijanti ** [[سشمیندا سین]] – ''[[Filhaal.۔.]]'' بطور Sia Sheth * '''2004 [[جیا بچن]] – ''[[کل ہوئے نہ ہو]]''''' بطور '''Jennifer Kapur''' ** [[پریانہاں دا چوپڑ‏ا]] – ''[[Andaaz]]'' بطور Jiya Singhania ** [[ریکھا]] – ''[[Koi.۔. Mil Gaya]]'' بطور Sonia S. Mehra ** [[شبانہ اعظمی]] – ''[[Tehzeeb (2003 film)|Tehzeeb]]'' بطور Rukhsana Jamal ** [[شہناز ٹریشری والا]] – ''[[Ishq Vishk]]'' بطور Alisha Sahay * '''2005 [[رانی مکھرجی]] – ''[[Yuva]]''''' بطور '''Sashi L. Singh''' ** [[امریندا راؤ]] – ''[[ماں ہاں نا (فلم)]]'' بطور Sanjana Bakshi ** [[دیویا دتا]] – ''[[ویر-زارا]]'' بطور Shabbo ** [[پریانہاں دا چوپڑ‏ا]] – ''[[اعتراض (فلم)|اعتراض]]'' بطور Sonia Roy ** Rani Mukerji – ''[[ویر-زارا]]'' بطور Saamiya Siddiqui * '''2006 [[Ayesha Kapur]] – ''[[Black (2005 film)|Black]]''''' بطور '''Michelle McNally''' ** [[بپاشا باسو]] – ''[[No Entry]]'' بطور Bobby ** [[سندھیا مردل]] – ''[[Page 3 (film)|Page 3]]'' بطور Pearl Sequiera ** [[Shefali Shah]] – ''[[Waqt: The Race Against Time]]'' بطور Sumitra Thakur ** [[شویندا پرساد]] – ''[[Iqbal (film)|Iqbal]]'' بطور Khadija * '''2007 [[کونکونا سین شرما]] – ''[[Omkara (2006 film)|Omkara]]''''' بطور '''Indu Tyagi''' ** [[کرن کھیر]] – ''[[رنگ دے بسندی]]'' بطور Mitro ** [[پریندی زندا]] – ''[[Kabhi Alvida Naa Kehna]]'' بطور Rhea Saran ** [[ریکھا]] – ''[[کرش]]'' بطور Sonia S. Mehra ** [[سوہا علی خان]] – ''[[رنگ دے بسندی]]'' بطور Sonia / Durga Vohra * '''2008 [[کونکونا سین شرما]] – ''[[Life in a.۔. Metro]]''''' بطور '''Shruti Ghosh''' ** Konkona Sen Sharma – ''[[Laaga Chunari Mein Daag]]'' بطور Subhavari 'Chutki' S. Sahay ** [[رانی مکھرجی]] – ''[[Saawariya]]'' بطور Gulabji ** [[Shilpa Shukla]] – ''[[Chak De! India]]'' بطور Bindia Naik ** [[ٹسکیا چوپڑ‏ا]] – ''[[تارے زماں پر]]'' بطور Maya Awasthi * '''2009 [[کنگنا راناوت]] – ''[[فیشن (2008ء فلم)]]''''' بطور '''Shonali Gujral''' ** [[بپاشا باسو]] – ''[[Bachna Ae Haseeno]]'' بطور Radhika / Shreya Rathod ** [[کرن کھیر]] – ''[[Dostana (2008 film)|Dostana]]'' بطور Seema ** [[رتنا پاٹھک]] – ''[[Jaane Tu.۔. Ya Jaane Na]]'' بطور Savitri A. Rathore ** [[شہانہ گوسوامی]] – ''[[Rock On!!]]'' بطور Debbie Mascarenhas === 2010 د‏‏ی دہائی === * '''2010 [[کلکی کوچھیلن]] – ''[[Dev.D]]''''' بطور '''Lené/Chanda ([[Chandramukhi (character)|Chandramukhi]])''' ** [[اروندھدی ناگ]] – ''[[Paa (film)|Paa]]'' بطور Vidya's Mom ** [[دیویا دتا]] – ''[[Delhi-6]]'' بطور Jalebi ** [[ڈمپل کپاڈیہ]] – ''[[لکی بائی چانس]]'' بطور Neena Walia ** [[شہانہ گوسوامی]] – ''[[Firaaq]]'' بطور Muneera ** [[سپریا پاٹھک]] – ''[[ویک اپ سڈ]]'' بطور Saریتہ * '''2011 [[کرینہ کپور]] – ''[[We Are Family (2010 film)|We Are Family]]''''' بطور '''Shreya Arora''' ** [[Amریتہ Puri]] – ''[[عائشہ (ضد ابہام)]]'' بطور Shefali Thakur ** [[پراچی دیسائی]] – ''[[Once Upon a Time in Mumbaai]]'' بطور Mumtaz ** [[رتنا پاٹھک]] – ''[[Golmaal 3]]'' بطور Geeta 'Guddi' ** [[سپریا پاٹھک]] – ''[[Khichdi: The Movie]]'' بطور Hansa Praful Parekh * '''2012 [[رانی مکھرجی]] – ''[[No One Killed Jessica]]''''' بطور '''Meera Gaity''' ** [[جاوہی چاولا]] – ''[[I Am (2010 Indian film)|I Am]]'' بطور Megha ** [[کلکی کوچھیلن]] – ''[[Zindagi Na Milegi Dobara]]'' بطور Natasha ** [[پرینیندی چوپڑ‏ا]] – ''[[Ladies vs Ricky Bahl]]'' بطور Dimple Chaddha ** [[سورا بھاسکر]] – ''[[Tanu Weds Manu]]'' بطور Payal * '''2013 [[انوشکا شرما]] – ''[[جب تک اے جاں، 2012]]''''' بطور '''Akira Rai''' ** [[ہما قریشی (اداکارہ)|Huma Qureshi]] – ''[[گینگز آف واسعپور-یکم]]'' بطور Mohsina Hamid ** [[الیانا ڈی کروز]] – ''[[برفی!]]'' بطور Shruti Ghosh/Sengupta ** [[رانی مکھرجی]] – ''[[تلاش، فلم 2012|Talaash: The Answer Lies Within]]'' بطور Roshni Shekhawat ** [[رچا چڈا]] – ''[[گینگز آف واسعپور-یکم]]'' بطور Nagma Khatoon * '''2014 [[سپریا پاٹھک]] – ''[[Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela]]''''' بطور '''Dhankor 'Baa' Sanera''' ** [[دیویا دتا]] – ''[[بھج ملکھیا بھج]]'' بطور Ishri Kaur ** [[کلکی کوچھیلن]] – ''[[یہ جوانی اے دیوانی]]'' بطور Aditi Mehra ** [[کونکونا سین شرما]] – ''[[Ek Thi Daayan]]'' بطور Diana ** [[سورا بھاسکر]] – ''[[رانجھنا]]'' بطور Bindiya * '''2015 [[تبو (اداکارہ)|Tabu]] – ''[[Haider (film)|Haider]]'' بطور Ghazala Meer''' ** [[امریندا سنگھ]] – ''[[2 States (film)|2 States]]'' بطور Kavita Malhotra ** [[لیزا ہیڈن]] – ''[[Queen (2014 film)|Queen]]'' بطور Vijayalakshmi ** [[ڈمپل کپاڈیہ]] – ''[[Finding Fanny]]'' بطور Rosalina "Rosie" Eucharistica ** [[جاوہی چاولا]] – ''[[Gulaab Gang]]'' بطور Sumitra Devi * '''2016 [[پریانہاں دا چوپڑ‏ا]] – ''[[باجی راؤ مستانی (فلم)]]'' بطور [[Kashibai]]''' ** [[انوشکا شرما]] – ''[[دل دھڑکنے دو]]'' بطور Farah Ali ** [[ہما قریشی (اداکارہ)|Huma Qureshi]] – ''[[Badlapur (film)|Badlapur]]'' بطور Jhimli ** [[Shefali Shah]] – ''[[دل دھڑکنے دو]]'' بطور Neelam Mehra ** [[تبو (اداکارہ)|Tabu]] – ''[[Drishyam (2015 film)|Drishyam]]'' بطور Inspector General Meera Deshmukh ** [[تنوی اعظمی]] – ''[[باجی راؤ مستانی (فلم)]]'' بطور Radha Maa * '''2017 [[شبانہ اعظمی]] – ''[[Neerja]]'' بطور Rama Bhanot''' ** [[کرینہ کپور]] – ''[[اڑدا پنجاب]]'' بطور Dr. Preet Sahni ** [[رتنا پاٹھک]] – ''[[Kapoor & Sons]]'' بطور Sunita Kapoor ** [[کیرتی کلہاری]] – ''[[Pink (2016 film)|Pink]]'' بطور Falak Ali ** [[رچا چڈا]] – ''[[Sarbjit (film)|Sarbjit]]'' بطور Sukhpreet Kaur == ہور ویکھو == * [[فلم فیئر اعزازات]] * [[بالی وڈ]] * [[بھارتی سنیما]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf Filmfare Nominees and Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |date=2009-06-12 }} * [https://web.archive.org/web/20120204081322/http://filmfareawards.indiatimes.com/ Official site] {{FilmfareAwardBestSupportingActress}} {{Filmfare Awards}} [[گٹھ:فلم فیئر اعزازات]] [[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]] n5d0j4ss7smjvoopcwchfpy0v8rzw3x 0 91518 707955 672269 2026-06-18T09:22:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707955 wikitext text/x-wiki == افریقہ([[افریقہ فٹ بال کنفیڈریشن|سی اے ایف]]) == {| class="wikitable sortable" !قومی ٹیم!! عرفی نام(علاقائی بولی وچ )!! اردو وچ |- |rowspan=2|{{fb|Algeria}} |Les Fennecs<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames" /> |صحرائی لومڑیاں |- |Les Guerriers du Désert <ref name="afrik.com">"Le Maroc en demi-finales del la Can," 8 February 2004, www.afrik.com/article7035.html</ref><ref>"Desert Warriors date with destiny,"http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=1115874.html</ref> |صحرائی جنگجو |- |{{fb|Angola}} |Palancas Negras<ref name=nytimes /> | کالے ہرن (انگریزی:سیبل اینٹی لوپ) |- |{{fb|Benin}} |Les Écureuils<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/7659802.stm |title=From Squirrels to Panthers? |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2008-10-08 |accessdate=2008-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002754/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/7659802.stm%20/default.stm |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |گلہریاں |- |{{fb|Botswana}} |Zebras<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1327296.html |title=Zebras spurred into fantastic turnaround |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=2010-11-02 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002647/https://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1327296.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |زیبرے ([[زیبرا]] جانور) |- |{{fb|Burkina Faso}} |Les Étalons<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en/news/815/african-nations-cup/2010/01/02/1691701/african-cup-of-nations-team-profile-burkina-faso |title=African Cup of Nations team profile: Burkina Faso |work=Goal.com |date=2010-06-02 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002650/https://www.goal.com/en/news/815/african-nations-cup/2010/01/02/1691701/african-cup-of-nations-team-profile-burkina-faso%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |[[سٹالن]] دے پیرو کار |- |{{fb|Burundi}} |Les Hirondelles <ref>"Le Burkina Faso bat le Burundi," 12 October 2008, www.afrriquenligne.fr</ref> |نگل جانے والے |- |{{fb|Cameroon}} |Lions Indomptables<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames" /> | ناقابل شکست شیر |- |{{fb|Cape Verde}} |Tubarões Azuis<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tubaroesazuis.com/ |access-date=2020-10-19 |archive-date=2014-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218072300/http://tubaroesazuis.com/ |dead-url=yes }}</ref><ref>http://pt-br.facebook.com/tubaroesazuispontocom</ref><ref>http://pt-br.facebook.com/tubaroes.azuis</ref> |نیلے شارک |- |{{fb|Central African Republic}} |Les Fauves |وحشی جانور |- |{{fb|Chad}} |Les Sao |رہتل یافتہ لوک |- |{{fb|Comoros}} | Les Shiloh Kent Coelecantes<ref>https://web.archive.org/web/20121230212238/http://www.mtnfootball.com/africa/associations/comoros.html</ref> | [[سیلا کینٹ]] (اک مچھلی دا نام) |- |{{fb|Congo}} |Diables Rouges<ref name="Congo climb to new heights">{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/news/newsid=922931.html |title=Congo climb to new heights |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=2008-10-23 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002735/https://www.fifa.com/worldfootball/ranking/news/newsid=922931.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |Red Devils |- |{{fb|جمہوریہ کانگو}} |Les Léopards<ref>{{cite news |url=http://www.congofootcitoyen.com/equipe-national-congo.php |title=Eliminatoire CAN 2012 : Les Léopards de Constant Omari coulent à pic à Lubumbashi |language=French |publisher=Congo Foot Cityoen |date=2008-06-09 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002644/http://www.congofootcitoyen.com/equipe-national-congo.php%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |[[چیندا|چیندے]] |- |{{fb|Côte d'Ivoire}} |Les Éléphants<ref name=nytimes /> |[[ہاتھی]] (دا ایلیفینٹز) |- |{{fb|Djibouti}} |Riverains de la Mer Rouge |بحیرہ احمر دے مچھلیاں خشک کرنے والے |- |{{fb|Egypt}} |الفراعنة |[[فرعون]] |- |{{fb|Equatorial Guinea}} |Nzalang Nacional |[[قوم]] د‏‏ی روشنی |- |{{fb|Eritrea}} | |[[بحیرہ احمر]] دے لڑکے |- |{{fb|Ethiopia}} |Walyas | |- |{{fb|Gabon}} |Les Panthères |پلنگ |- |{{fb|Gambia}} |Scorpions<ref name="bbc4527806">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4527806.stm |title=What's in a name? |author=Mungazi, Farayi |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2005-12-14 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002831/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4527806.stm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | |- |{{fb|Ghana}} |Black Stars<ref name=nytimes /> |سیاہ ستارے |- |{{fb|Guinea}} |Syli National<ref>{{cite web |url=http://www.angelfire.com/ak/SaaBrian/syli.html |title=Le Syli National |publisher=International Football page |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002627/http://www.angelfire.com/ak/SaaBrian/syli.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |قومی ٹیم دے ہاتھی |- |{{fb|Guinea-Bissau}} |Djurtus | ''دجرٹس'' (انگریزی وچ '''لیکون پیکٹس''') (لومڑی د‏‏ی اک قسم) |- |{{fb|Kenya}} | |Harambee Stars<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/9009347.stm |title=Mulee re-appointed coach of Kenya's Harambee Stars |author=Okochwe, Peter |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2010-09-17 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002655/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/9009347.stm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{fb|Lesotho}} |Likuena<ref>{{cite news |url=http://www.modernghana.com/news/168211/1/stars-in-crocodiles-waters.html |title=Stars in Crocodiles waters |author=Adounum, Kofi Owusu |publisher=Ghanaian Chronicle (via ModernGhana.com) |date=2008-06-03 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002643/https://www.modernghana.com/news/168211/1/stars-in-crocodiles-waters.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |Crocodiles |- |{{fb|Liberia}} |Lone Stars<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/1314076.stm |title=Liberia's Lone Star surprises |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2001-05-05 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002653/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/1314076.stm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | |- |{{fb|Libya}} | |بحیرہ روم دے مرد میدان |- |{{fb|Madagascar}} |Barea<ref>{{cite web |url=http://africanfootball.mtnfootball.com/live/content.php?Item_ID=23377 |title=African Football – Madagascar Team Profile |publisher=MTN Football |accessdate=2011-01-06}}</ref> |A species of [[zebu]] |- |{{fb|Malawi}} |Flames<ref>{{cite news |url=http://www.nyasatimes.com/sports/malawi-beat-kenya-in-cecafa-to-top-group-c.html |title=Malawi beat Kenya in Cecafa to top Group C |work=Nyasa Times |date=2010-11-29 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002829/http://www.nyasatimes.com/sports/malawi-beat-kenya-in-cecafa-to-top-group-c.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | |- |{{fb|Mali}} |Les Aigles<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/fr/news/2770/can-2010/2010/01/03/1723658/can-2010-le-profil-du-mali |title=CAN 2010: Le profil du Mali |trans_title=CAN 2010: The profile of Mali |work=Goal.com |date=2010-01-02 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002641/https://www.goal.com/fr/news/2770/can-2010/2010/01/03/1723658/can-2010-le-profil-du-mali%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |Eagles |- |{{fb|Mauritius}} |Club M | |- |{{fb|Morocco}} |Les Lions de l'Atlas (Al Esoud Al-Atlasiyah)<ref name="afrik.com" /> |Lions of the Atlas (mountains) |- |{{fb|Mozambique}} |Os Mambas |The [[Mamba]]s |- |{{fb|Namibia}} |Brave Warriors<ref name=bbc4527806 /> | |- |{{fb|Niger}} |Mena<ref>{{cite news |url=http://nationscup.mtnfootball.com/live/content.php?Item_ID=32972 |title='The win is crucial!' – Mosimane |publisher=MTN Football |date=2010-09-03 |accessdate=2011-01-06}}</ref> |A species of [[antelope]]. |- |{{fb|Nigeria}} |Super Eagles<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames" /> | |- |{{fbw|Nigeria}} (Women's) |Super Falcons | |--- |{{fb|Rwanda}} |Amavubi<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/09/29/2142211/rwanda-football-boss-rallies-the-wasps-ahead-of-benin-clash |title=Rwanda Football Boss Rallies The Wasps Ahead Of Benin Clash |author=Somoni, M.J. |work=Goal.com |date=2010-09-29 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002554/https://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/09/29/2142211/rwanda-football-boss-rallies-the-wasps-ahead-of-benin-clash%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |The Wasps |- |{{fb|São Tomé and Príncipe}} |Seleção dos Falcões e Papagaios |The Falcons and Parrots Team |- |{{fb|Senegal}} |Les Lions de la Téranga<ref>"Insults Awaiting Senegal's Lions," 1 February 2008, www.africanews.com</ref> |The Lions of Teranga |- |{{fb|Seychelles}} |The Pirates | |- |{{fb|Sierra Leone}} |The Leone Stars | |- |{{fb|Somalia}} | |Ocean Stars<ref>{{cite news |url=http://newsblaze.com/story/20100323193642shaf.nb/topstory.html |title=Somalia's Ocean Stars Off to Tanzania for Chan qualifying match |author=Shafi'i Mohyaddin, Abokar |publisher=News Blaze |date=2010-03-25 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002815/https://newsblaze.com/story/20100323193642shaf.nb/topstory.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |- |{{fb|South Africa}} |Bafana Bafana<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames" /> |Boys Boys |- |{{fbw|South Africa}} (Women's) |Banyana Banyana<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/8154170.stm |title=Banyan end with victory |author=Adeogun, Kehinde |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2009-07-16 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002752/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/8154170.stm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |Girls Girls |- |{{fb|South Sudan}} | |Bright Star |- |rowspan=2|{{fb|Sudan}} |صقور الجديان (Sokoor Al-Jediane)<ref name="Congo climb to new heights" /> |Falcons of Jediane |- | |Nile Crocodiles<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/10/10/2156907/ghana-0-0-sudan-nile-crocodiles-hold-black-stars-at-their-kumasi- |title=Ghana 0-0 Sudan: Nile Crocodiles Hold Black Stars At Their Kumasi Fortress |author=Mensah, K.N.S |work=Goal.com |date=2010-10-10 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002659/https://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/10/10/2156907/ghana-0-0-sudan-nile-crocodiles-hold-black-stars-at-their-kumasi-%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{fb|Swaziland}} |Sihalngu Semnikati<ref>{{cite web |url=http://worldcup.mtnfootball.com/live/content.php?Item_ID=25308 |title=2010 FIFA World Cup Qualifiers – Africa – Swaziland team profile |publisher=MTN Football |accessdate=2011-01-06 |archive-date=2011-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809111221/http://worldcup.mtnfootball.com/live/content.php?Item_ID=25308 |dead-url=yes }}</ref> |King's Shield |- |rowspan=2|{{fb|Tanzania}} | |Kilimanjaro Stars<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/9280230.stm |title=Tanzania crowned Cecafa champions |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2010-12-12 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002648/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/9280230.stm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | |Taifa Stars<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/2140972.stm |title=Taifa stars in crisis |author=Muga, Emmanuel |work=BBC Sport |publisher=British Broadcasting Corporation |date=2002-07-20 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002830/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/2140972.stm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{fb|Togo}} |Les Éperviers<ref name=nytimes /> |The Sparrowhawks |- |{{fb|Tunisia}} |Les Aigles de Carthage<ref name=nytimes /> |Eagles of Carthage |--- |{{fb|Uganda}} |Cranes<ref>{{cite web |url=http://www.90soccer.com/first-touch/90soccer-interview-with-uganda-cranes-national-football-team-manager-bobby-williamson/ |title=90Soccer Interview With Uganda Cranes National Football Team Manager, Bobby Williamson |publisher=90 Soccer |author=Deyzel, Rob |date=2010-09-13 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002617/https://90soccer.com/90soccer-interview-with-uganda-cranes-national-football-team-manager-bobby-williamson/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | |- |{{fb|Zimbabwe}} |The Warriors<ref name=bbc4527806 /> | |- |{{fb|Zambia}} |Chipolopolo<ref>{{cite news |url=http://www.kenyanstar.co.ke/news/5-news/256-zambias-chipolopolo-crush-somali |title=Zambia's Chipolopolo crush Somali |author=Okinyo, Collins |work=Kenyan Star |date=2010-12-03 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002626/http://kenyanstar.co.ke/news/5-news/256-zambias-chipolopolo-crush-somali |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |The Copper Bullets |} == ایشیا ([[ایشیائی فٹ بال کنفیڈریشن|اے ایف سی]]) == {| class="wikitable sortable" !قومی ٹیم!! عرفی نام(علاقائی بولی وچ )!! اردو وچ |- |{{fb|Australia}} |Socceroos<ref name=nytimes /> | |- |{{fb|Australia}} (خواتین ٹیم) |Matildas | |- |{{fb|Bahrain}} |آل الأحمر |سرخ |- | {{fb|Brunei Darussalam}} | Tebuan | بھٹر (ڈنک مارنے والا اک مالٹئ رنگ دا اڑنے والا کیڑا) |- |{{fb|Cambodia}} |The Angkor Warriors |شاہی کمیر لوک, |- |{{fb|China}} |万里长城 | [[دیوار چین]]، (دیوار عظیم) |- | {{fb|China}} | | ڈریگن |- | {{fbw|China}} (خواتین ٹیم) |铿锵玫瑰 |فولادی گلاب |- |{{fb|India}} |Yoddha-E-Hind |ہند دے جنگجو |- |{{fb|India}} | |Blue Tigers<ref>{{cite news |url=http://www.the-afc.com/en/afc-asian-cup-news/29936-chhetri-boost-for-bhangra-boys |title=CHettri boost for Bhangra Boys |work=The-AFC.com |publisher=Asian Football Confederation |date=2010-08-01 |accessdate=2011-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002736/http://www.the-afc.com/en/afc-asian-cup-news/29936-chhetri-boost-for-bhangra-boys%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |rowspan=2|{{fb|Indonesia}} |Merah Putih |سرخ و سفید |- |[[Garuda]] | |- |rowspan=2|{{fbw|Indonesia}} (خواتین ٹیم) |Putri Merah Putih |سرخ و سفید خواتین |- |Putri [[Garuda]] |Garuda Ladies |- |rowspan=2|{{fb|Iran}} |تیم ملی Team Melli<ref name=nytimes /> |قومی ٹیم |- | |Princes of Persia<ref>{{cite news |url=http://persianleague.com/index.php/the-news/1-latest-news/5916-princes-of-persia-to-begin-2011-event |title='Princes of Persia' to begin 2011 event |work=PersianLeague.com |date=2010-12-30 |accessdate=2011-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002809/https://www.persianleague.com/index.php/the-news/1-latest-news/5916-princes-of-persia-to-begin-2011-event%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |- |{{fb|Iraq}} |اسود الرافدين |سیاہ نہراں<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/jul/30/football.iraq |title=Iraqis savour rare taste of unity as Lions of Mesopotamia triumph |author=Howard, Michael |location=London |work=Guardian.co.uk |publisher=Guardian Media Group |date=2007-07-30 |accessdate=2011-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002752/https://www.theguardian.com/world/2007/jul/30/football.iraq+ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{fb|Japan}} |サムライ・ブルー |نیلے شاہی محافظ<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames" /><ref name=Nadeshiko>{{cite news |url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=1339347.html |title=Blue Samurai inspired by Nadeshiko victory |author=AFP |work=[[فیفا]] |date=23 November 2010 |accessdate=9 May 2011 |authorlink=Agence France-Presse |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002727/https://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=1339347.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | {{fbw|Japan}} (خواتین ٹیم) | ナデシコ | [[Dianthus superbus|Large Pink]]<ref name=Nadeshiko /> |- |{{fb|Jordan}} |النشامى (An-Nashama) |The Brave Gentlemen |- |{{fb|Kuwait}} |Al-Azreg |The Blue |- |{{fb|Lebanon}} |Les cèdres du Liban <ref name="not confirmed">not confirmed</ref> |Cedars of Lebanon |- |{{fb|Malaysia}} |Harimau Malaya |[[Malayan Tiger]]s |- |{{fb|Maldives}} | |Red Snappers<ref>{{cite news |url=http://voices.washingtonpost.com/soccerinsider/2010/10/liverpool_blackpool_river_plat.html |title=Soccer brainstorming: raindrops, dropping names |author=Goff, Steven |work=WashingtonPost.com |publisher=واشنگٹن پوسٹ Company |date=2010-10-01 |accessdate=2011-01-15 |archivedate=2012-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121009173810/http://voices.washingtonpost.com/soccerinsider/2010/10/liverpool_blackpool_river_plat.html }}</ref> |- |{{fb|Mongolia}} |Xөx чононууд |Blue Wolves |- |rowspan=2|{{fb|Myanmar}} | |Golden Tiger |- | |White Angels |- |{{fb|Nepal}} |Gorkhali |Gurkha |- |{{fb|North Korea}} |[[Chollima]]<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames" /> |Thousand-mile Horse |- |{{fb|Oman}} | |Red Warriors |- |{{fb|Palestine}} |فرسان |The Knights |- | {{fb|Pakistan}} | Green Shirts | گرین شرٹز، پاک شاہین |- | {{fb|Philippines}} |Azkals.<ref name=MST26>{{cite news|url=http://azkals.wikispaces.com/|title=Azkals The Philippine National Football Team Wiki|accessdate=2013-07-29|archivedate=2014-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514203748/http://azkals.wikispaces.com/}}</ref> |The Street Dogs.<ref name=MST26 /> |- | {{fbw|Philippines}} (خواتین ٹیم) |Malditas.<ref name="حوالہ 2">{{cite news|url=http://www.interaksyon.com/interaktv/malditas-united|title=Malditas United|accessdate=2013-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002651/http://www.interaksyon.com/interaktv/malditas-united|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |Feisty Ladies.<ref name="حوالہ 1">{{cite news|url=http://www.womenssoccerunited.com/profiles/blogs/2012-philippine-malditas-a-look|title=2012 Philippine Maldtias A Look|accessdate=2013-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002722/https://www.womenssoccerunited.com/profiles/blogs/2012-philippine-malditas-a-look|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- |{{fb|Qatar}} |المارون |The Maroon |- |rowspan=2|{{fb|Saudi Arabia}} |Al Akhdar<ref name=nytimes /> |The Green |- | |The Green Falcons<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/05/25/1942121/nigeria-0-0-saudi-arabia-lack-lustre-super-eagles-held-by |title=Nigeria 0-0 Saudi Arabia: Lack Lustre Super Eagles Held By Green Falcons |work=Goal.com |author=Adewuyi, Lolade |date=2010-05-25 |accessdate=2011-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002729/https://www.goal.com/en/news/89/africa/2010/05/25/1942121/nigeria-0-0-saudi-arabia-lack-lustre-super-eagles-held-by%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{fb|Singapore}} | |The Lions |- |rowspan=2|{{fb|South Korea}} | |Reds<ref name=nytimes /> |- |태극전사 |Taeguk Warriors<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames" /> |- |{{fb|Syria}} |نسور قاسيون |Qasioun Eagles |- |{{fb|Tajikistan}} |تاج |The Crown |- |{{fb|Thailand}} |ช้างศึก (Changsuk)<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=767720/index.html |title=Thailand's last stand |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=2008-05-15 |accessdate=2011-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002745/https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=767720/index.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |[[War Elephant]]s |- | {{fb|Timor-Leste}} |O Sol Nascente |The Rising Sun |- |{{fb|Turkmenistan}} |Green Man | |- |{{fb|United Arab Emirates}} |الصقور |The Falcons<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/05/1960308/algeria-10-uae-fennecs-best-falcons-but-only-slightly |title=Algeria 1–0 UAE: Fennecs Best Falcons But Only Slightly |author=Ayari, Rami |work=Goal.com |date=2010-06-05 |accessdate=2011-01-015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002750/https://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/05/1960308/algeria-10-uae-fennecs-best-falcons-but-only-slightly%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{fb|Uzbekistan}} |Оқ Бўрилар |White Wolves<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en-india/news/3428/asian-cup-2011/2010/11/03/2195751/2011-asian-cup-know-your-rivals-how-did-uzbekistan-qualify |title=2011 Asian Cup: Know your rivals – How did Uzbekistan qualify? |work=Goal.com |author=Ghoshal, Amoy |date=2010-11-03 |accessdate=2011-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002701/https://www.goal.com/en-india/news/3428/asian-cup-2011/2010/11/03/2195751/2011-asian-cup-know-your-rivals-how-did-uzbekistan-qualify%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{fb|Vietnam}} |Những chiến binh Đỏ/ Ngôi sao vàng |The Red Warriors/ The Golden Star |- |{{fbw|Vietnam}} (خواتاں ٹیم) |Những cô gái vàng |The Golden Girls |} == یورپ ([[یو ای ایف اے]]) == {| class="wikitable sortable" !قومی ٹیم!! عرفی نام(علاقائی بولی وچ )!! اردو وچ |- |{{fb|Albania}} |Kuqezinjtë,<ref>"Albania Share The Points In Slovenia," 13 October 2007,Shqiponjat http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=445653|Red and Blacks</ref> Shqiponjat (Shqipet) |The Red and Blacks, The Eagles |- |{{fb|Andorra}} |Tricolors | |- |{{fb|Austria}} |Wunderteam<ref>disputed; nickname for teams of 1934 and 1938</ref> | |- |{{fb|Azerbaijan}} |Milli |The National Team |- |{{fb|Belgium}} |Les Diables Rouges, Rode Duivels |The Red Devils (French and Dutch) |- |{{fb|Bosnia and Herzegovina}} |Zmajevi, Ljljani, Zlatni Ljiljani |The Dragons, (Golden)Lilies |- |{{fb|Bulgaria}} | Лъвовете (''Lvovete'') |شیر |- |{{fb|Croatia}} |Vatreni,<ref name=nytimes /> Kockasti |The Fiery Ones; The Chequered Ones |- |{{fb|Czech Republic}} |Nároďák<ref name=nytimes /> |قومی ٹیم |- |{{fb|Denmark}} |The Danish Dynamite |ڈچ بم |- |{{fb|England}} |The Three Lions<ref name=nytimes /> | |- |{{fb|Estonia}} |Sinisärgid<ref>[http://www.ohtuleht.ee/index.aspx?id=369808 Õhtuleht | Ägedaimad ja värskeimad uudised<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |نیلے شرٹز |- |{{fb|Finland}} |Huuhkajat |The Eagle Owls |- |{{fb|France}} |Les Bleus<ref name=nytimes /> |(دا بلو)نیلے |- | {{fb|Georgia}} |ჯვაროსნები (Jvarosnebi) |صلیبی |- |{{fb|Germany}} |DFB or DFB-Elf; Nationalelf; La Aplanadora(In Hispanic Countries); der Mannschaft |The Team; The Steamy; |- |{{fb|GBR}} |Team GB | ٹیم جی بی |- |{{fb|Greece}} |Το Πειρατικό (To Piratiko) |The Pirate Ship |- |{{fb|Hungary}} |Nemzeti Tizenegy,Aranycsapat |The National Twenty The Golden Team |- |{{fb|Israel}} |Ha Nivheret, Ha Khoolim Levanim<ref>fans club http://eng.football.org.il/NationalTeam/Pages/FanClubRegistration.aspx</ref> |قومی ٹیم، نیلے تے سفید |- |{{fb|Italy}} |Azzurri |(دا بلوز)نیلے |- |{{fb|Latvia}} |Izlase |The National Team (In Latvian) <ref>[http://www.topendsports.com/sport/soccer/team-nicknames.htm Football (Soccer) Team Nicknames<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{fb|Malta}} |Il-Kavallieri |(مالٹا دے جنگجو) |- |{{fb|Montenegro}} |Hrabri Sokoli |بہادر عقاب (دا بریو فالکن) |- |{{fb|Netherlands}} |Oranje<ref name=nytimes /> |مالٹئ، اڑنے والے ہالینڈی |- |{{fb|Northern Ireland}} |Norn Iron <ref>"News in Brief", 13 October 2008, www.guardian.co.uk</ref> | |- |{{fb|Norway}} |Drillos |Used during the leadership of [[Egil Olsen|Egil "Drillo" Olsen]] |- |{{fb|Poland}} |Biało-czerwoni<ref name=nytimes /> |The White and Reds |- |{{fb|Portugal}} |Selecção das Quinas<ref name=nytimes>{{cite news |url=http://worldcup.blogs.nytimes.com/2006/06/08/team-nickname-guide/ |title=World Cup '06: Team Nickname Guide |work=NYTimes.com |publisher=نیو یارک ٹائمز Company |date=2006-06-08 |accessdate=2009-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002658/https://worldcup.blogs.nytimes.com/2006/06/08/team-nickname-guide/%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |National Team of the Shields |- |{{fb|Republic of Ireland}} |The Boys in Green | |- |{{fb|Romania}} |Tricolorii <ref>"Tricolorii- echipa nationala a Romaniei", www.tricolori.ro</ref><ref>"Tricolorii squad named," romania.worldcupblog.org, 6 October 2008</ref> |The Tricolours |- |{{fb|Russia}} |Sbornaya<ref name=nytimes /> |The National team |- |{{fb|San Marino}} |La Serenissima |The Most Serenity |- |{{fb|Scotland}} |The Tartan Terriers | |- |{{fb|Serbia}} |Beli Orlovi |The White Eagles |- |{{fb|Slovakia}} |Repre / Naši |Short for ''Národná reprezentácia'' (The National Team) / The Ours |- |{{fb|Slovenia}} |Fantje |لڑکے |- |{{fb|Spain}} |La Furia Roja, La Roja, La Furia<ref name="An explanation: 2010 World Cup team nicknames">{{cite web |url=http://sports.yahoo.com/soccer/blog/dirty-tackle/post/An-explanation-2010-World-Cup-team-nicknames?urn=sow-249286 |title=An explanation: 2010 World Cup team nicknames |author=Grove, Daryl |work=Yahoo! Sports |publisher=Yahoo! Inc. |date=2010-06-19 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002726/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-fc-yahoo/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>http://www.furiaroja.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517150613/http://www.furiaroja.org/ |date=2014-05-17 }}; also known simply as "La Roja"</ref> |The Red Fury, The Red, The Fury |- |{{fb|Sweden}} |Blågult |نیلے پیلے |- |{{fb|Switzerland}} |Nati |'''''نعتاں المننسکہفت''''' دا مختصر (قومی ٹیم) |- |{{fb|Turkey}} |Ay Yildizlilar |The Crescent-Stars, The Comeback Kings |- |{{fb|Ukraine}} |сині та жовті <ref name=nytimes /> |نیلے تے پیلے |- |{{fb|Wales}} |Y Dreigiau |ڈریگن |- |} == شمالی امریکا ([[کونکاکاف]]) == {| class="wikitable sortable" !قومی ٹیم!! عرفی نام(علاقائی بولی وچ )!! اردو وچ |- |{{fb|Bahamas}} |Rake & Scrape Boys<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=671958/index.html |title=Bahamas gets samba lessons |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=2008-01-15 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002654/https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=671958/index.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | |- |{{fb|Barbados}} |Bajan Pride | |- |rowspan=2|{{fb|Belize}} |Beliceños |Belizeans |- |Jaguars | |- |{{fb|Bermuda}} |[[Gombey]] Warriors<ref>{{cite news |url=http://www.bermuda.com/articles/share/2008/august/smith-gombey-warriors-are-ready.aspx |title=Smith: Gombey Warriors are ready |author=Whittaker, James |work=Bermuda.com |date=2008-08-22 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002733/https://www.bermuda.com/articles/share/2008/august/smith-gombey-warriors-are-ready.aspx |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> | |- |{{fb|British Virgin Islands}} |Nature Boyz<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=720646/index.html |title=Homeless Nature Boyz soldier on |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=2008-03-25 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002728/https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=720646/index.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | |- |rowspan=2|{{fb|CAN}} |Canucks | |- |Les Rouges |سرخ (دا ریڈز) |- |{{fb|BOL}} |La Verde |سبز (دا گرین) | |- |{{fb|Cuba}} |Los Leones del Caribe |The Caribbean Lions |- |{{fb|DOM}} |Los Quisqueyanos | |- |rowspan=2|{{fb|El Salvador}} |La Selecta |چنے ہوئے |- |Los Cuscatlecos <ref name="soccernet.espn.go.com">"Gold Cup lacks the intrigue of the 2007 edition" 1 July 2009, http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=658458&sec=us&root=us&cc=5901 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019040734/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=658458&sec=us&root=us&cc=5901 |date=2012-10-19 }}</ref> | |- | {{fb|Grenada}} |Spice Boyz <ref>"Spice Boyz Hold Martinique to 2-All Draw," Grenada Broadcasting Network, 13 October 2008, http://www.klassicgrenada.com/index.pl/article?id=8091366 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917133229/http://www.klassicgrenada.com/index.pl/article?id=8091366 |date=2009-09-17 }}</ref> | |- |rowspan=3|{{fb|Guadeloupe}} |Les Gars de Guadeloupe<ref name=lemaroc.org>{{cite news |url=http://www.lemaroc.org/sport/article_7259_Football |title=Football: la Guadeloupe éliminée en demi-finale de la Gold Cup |author=Khalid, M. |publisher=Le Maroc |language=French |date=2007-06-22 |accessdate=2008-10-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002657/http://www.lemaroc.org/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |Guys of Guadeloupe |- |Gwada Boys<ref name=lemaroc.org /> | |- |Les Boug'Wada<ref name=lemaroc.org /> |Creole version of "Gwada Boys"<ref name=lemaroc.org /> |- |rowspan=2|{{fb|Guatemala}} |Los Chapines | |- |La Azul y Blanco |نیلے تے [[سفید]] |- |rowspan=2|{{fb|Haiti}} |Les Grenadiers | |- |Le Rouge et Bleu <ref name="soccernet.espn.go.com" /> |[[سرخ]] تے نیلے |--- |rowspan=3|{{fb|Honduras}} |Los Catrachos | |- |La Bicolor |The Bi-color |- |La H |The Letter H (The initial for Honduras) |- |{{fb|Jamaica}} |Reggae Boyz | |- |{{fbw|Jamaica}} (Women's) |Reggae Girlz<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/womensolympic/news/newsid=653723.html |title=Reggae Girlz aim for Beijeing |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |date=2007-12-06 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002755/https://www.fifa.com/womensolympic/news/newsid=653723.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | |- |rowspan=2|{{fb|MEX}} |Los Manitos |The Little Hands |- |El Tri |from "[[Flag of Mexico|Tricolor]]" |--- |rowspan=3|{{fb|NIC}} |Los Albiazules |[[سفید]] تے نیلے |- |Los Pinoleros |[[Pinole]] makers |- |La Azul y Blanco |نیلے تے [[سفید]] |- |{{fb|Panama}} |La Marea Roja |The Red Tide |- |{{fb|Puerto Rico}} |El Huracán Azul |The Blue Hurricane |- |{{fb|KNA}} |Sugar Boys<ref>{{cite news |url=http://www.sknvibes.com/Sports/NewsDetails.cfm/1547 |title=Sugar Boys draw with Guyana in DCC Round 2 |author=Haas, Ryan |publisher=SKN Vibes |date=2008-11-06 |accessdate=2008-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002824/https://www.sknvibes.com/news/newsdetails.cfm/1547 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> | |- |{{fb|VCT}} |Vincy Heat<ref>{{cite news |url=http://www.caribbeannewsnow.com/sport-Vincy-Heat-rout-Montserrat-7-0-in-Caribbean-Cup-Group-B-opener-2425.html |title=Vincy Heat rout Montserrat 7-0 in Caribbean Cup Group B opener |publisher=Caribbean News Now |date=2010-10-08 |accessdate=2011-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106094648/https://www.caribbeannewsnow.com/sport-Vincy-Heat-rout-Montserrat-7-0-in-Caribbean-Cup-Group-B-opener-2425.html |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}</ref> | |- |{{fb|TTO}} |LimboWarriors<ref name=nytimes /> | |- |rowspan=2|{{fb|USA}} |Stars & Stripes | |- |Yanks | |} == اوشیانا ([[اوشیانا فٹ بال کنفیڈریشن|او ایف سی]]) == {| class="wikitable sortable" !قومی ٹیم!! عرفی نام(علاقائی بولی وچ )!! اردو وچ |- | {{fb|New Caledonia}} | Les Cagous | جنوبی مشرقی لوک |- | {{fb|New Zealand}} |All Whites, the Kiwis <ref>{{Cite web|url=http://nzsoccer.com/page/all_whites1.html|title=History of the All Whites|author=|publisher=NZ Football|date=|accessdate=2008-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080731211729/http://www.nzsoccer.com/page/all_whites1.html|archivedate=2008-07-31|url-status=dead}}</ref> |کل سفید، [[کیوی]] |- | {{fbw|New Zealand}} (خواتین ٹیم) | Football Ferns<ref>Formerly known as the SWANZ.</ref> |فٹ بال دے باغیچے |- |{{fb|Papua New Guinea}} |Kapuls<ref>{{Cite web|url=http://www.brisbanestrikers.com.au/uncategorized/strikers-to-play-papua-new-guinea/|title=Strikers To Play Papua New Guinea|author=Steve Pitman|publisher=Brisbane Strikers|date=2011-08-05|accessdate=2011-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002724/http://www.brisbanestrikers.com.au/uncategorized/strikers-to-play-papua-new-guinea/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |[[ٹوک پسن]] بولی وچ '''کوسکوس''' (اک چھوٹا جانور جو درخت اُتے گلہری د‏‏ی طرح چڑھدا اے ) |} == جنوبی امریکا ([[جنوب امریکی فٹ بال کنفیڈریشن]]) == {| class="wikitable sortable" !قومی ٹیم!! عرفی نام(علاقائی بولی وچ )!! اردو وچ |- |rowspan=3|{{fb|ARG}} |La Albiceleste <ref>"La trama secreta de la designacion de Maradona," La Gaceta, 29 October 2008, http://www.lagaceta.com.ar</ref> |The White and Sky-Blue |- |Los Gauchos | |- |rowspan=3|{{fb|BOL}} |La Verde |The Green |- |rowspan=3|{{fb|Brazil}} |Auriverde |Gold and Green |- |Canarinha |Female Canarie (reference to yellow shirt) |- |Seleção |Selection |- |{{fbw|Brazil}} (Women's) |Canarinhas |Little Female Canaries |- | {{fb|CHL}} |La Roja <ref>"Fecha Redonda Para La Roja," 16 October 2008, http://noticias.123.cl</ref> |[[سرخ]] |- |{{fb|COL}} |Los Cafeteros |The Coffee Growers |- |{{fbw|COL}} (Women's) |Las Chicas Superpoderosas<ref>{{Cite web |title=Colombia debuta este miércoles en los Olímpicos con las Chicas Superpoderosas |url=http://www.elcolombiano.com/bancoconocimiento/j/juegosolimpicos_seleccion-colombia-femenina/juegosolimpicos_seleccion-colombia-femenina.asp |access-date=2020-10-19 |archive-date=2013-01-22 |archive-url=https://archive.is/20130122083702/http://www.elcolombiano.com/bancoconocimiento/j/juegosolimpicos_seleccion-colombia-femenina/juegosolimpicos_seleccion-colombia-femenina.asp |dead-url=yes }}</ref> |Powerpuff Girls |- |rowspan=2|{{fb|Ecuador}} |Amarillos |[[پیلے]] |--- |La Tri <ref name=nytimes /> |The [[Flag of Ecuador|Tricolour]] |- |{{fb|PRY}} |La Albirroja<ref name=nytimes /> |سرخ و سفید |- |rowspan=1| {{fb|PER}} |La Blanquirroja |سرخ و سفید |- |rowspan=3|{{fb|URY}} |La Celeste <ref>"Futbol, habilidad, goles," 22 October 2008, http://www.elpais.com.uy</ref> |[[نیلا]] [[آسمان]] |- |Los Charrúas | |- |La Garra Celeste |Celeste Claw |- | {{fb|VEN}} |La Vinotinto <ref>"La Vinotinto buscara oxigeno ante su similar de Ecuador," ''El Nacional'', 14 October 2008, http://www.el-nacional.com/www/site/detalle_noticia.php?q=nodo/49309</ref> |The Burgundy |} == ہور ویکھو == * [[فیفا عالمی کپ]] * [[فٹ بال]] == حوالے == {{{حوالے|2}} [[گٹھ:فٹ بال]] l8wzr0zmf1bftu4jti7jhqfs178k9k6 0 91593 707929 683440 2026-06-18T07:31:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707929 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = [[فلم فیئر اعزازات|فلم فئیر اعزاز]] برائے بہترین معاون اداکار | image = |image_size = | image_upright = | caption = 2020ء دے فاتح:<br /> [[Siddhant Chaturvedi]] | description = باترین معاون اداکاری پر | presenter = ''[[فلم فیئر]]'' | country = بھارت | year = [[ڈیوڈ ابراہام]]، <br /> ''[[بوٹ پالش (فلم)|بوٹ پالش]]'' ([[1955ء]]) | holder = [[Siddhant Chaturvedi]] for ''[[گلی بوائے (فلم)|گلی بوائے]]'' ([[2020ء]]) | website = [https://archive.is/20120708102013/http://filmfareawards.indiatimes.com/ فلم فئیر اعزاز] }} '''فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکار''' ''فلم فئیر'' دے سالانہ [[فلم فیئر اعزازات]] دا اک اعزاز اے جو [[بالی وڈ]] فلماں وچ معاون اداکار دا کردار ادار کرنے والے مرد اداکاراں نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ فلم فئیر اعزازات 1954ء وچ شروع ہوئے سن، لیکن بہترین معاون اداکار دے لئی اعزاز اگلے سال 1955ء وچ شروع ہوئے۔ 2016ء تک، [[پران (اداکار)]]، [[امریش پوری]]، [[امیتابھ بچن]]، [[ابھیشیک بچن]] تے [[انیل کپور]] سب تن تین بار ایہ اعزاز حاصل ک‏ر ک‏ے نمایاں تراں سن ۔ [[انیل کپور]] فی الحال سب تو‏ں کم عمر اداکار ہونے دا اعزاز وی رکھدے نيں جنہاں نو‏ں ایہ اعزاز ([[مثال (فلم)|مثال]]، 1985ء) وچ ملیا سی، [[رشی کپور]] سب تو‏ں زیادہ عمر والے اداکار نيں جنھاں نے ([[کپور اینڈ سنز (فلم)|کپور اینڈ سنز]]، 2017) وچ ایہ اعزاز جِتیا۔ == نمایاں ترین == {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=150 |caption5=[[پران (اداکار)]]، [[امیتابھ بچن]]، تے [[ابھیشیک بچن]] جنھاں نے تن بار ایہ اعزاز حاصل کيتا اے }} {| class="wikitable" |- ! نمایاں ! اداکار ! ریکارڈ |- | اداکار مع سب تو‏ں زیادہ اعزاز | [[پران (اداکار)]]<br />[[امریش پوری]]<br />[[امیتابھ بچن]]<br />[[ابھیشیک بچن]]<br />[[انیل کپور]] | 3 |- | اداکار مع سب تو‏ں زیادا نامزدگیاں |[[پران (اداکار)]]<br />[[امیتابھ بچن]] | 9 |- | اداکار مع سب تو‏ں زیادہ نامزدگیاں، لیکن کدی نئيں حیندا | [[نصیر الدین شاہ]] | 8 |- | اداکارمع اک ہی سال وچ سب تو‏ں زیادہ نامزدگیاں | [[محمود علی]] {{small|(1962)}}<br />[[راج کمار]] {{small|(1965)}}<br />[[فیروز خان]] {{small|(1970)}}<br />[[پریم ناتھ]] {{small|(1974)}}<br />[[پران (اداکار)]] {{small|(1975)}}<br />[[امجد خان]] {{small|(1981)}}<br />[[نصیر الدین شاہ]] {{small|(1983)}}<br />[[اکشے کمار]] {{small|(2005)}}<br /> | 2 |- |فلماں جنہاں دے کئی اداکار نو‏‏ں نامزد کيتا گيا |[[تھری ایڈیٹس (فلم)]] (2010) – [[شرمن جوشی]]، [[بومن ایرانی]]، [[آر مادھون]] [[راج نیندی (فلم)|راج نیندی]] (2011) – [[منوج باجپائی]]، [[ارجن رام پال]]، [[نانا پاٹیکر]] [[کپور اینڈ سنز (فلم)|کپور اینڈ سنز]] (2017) – [[رشی کپور]]، [[فواد خان]]، [[Rajat Kapoor]] |3 |- | طویل عمر فاتح | [[رشی کپور]] | 64 |- | طویل عمر نامزد | [[رشی کپور]] | 64 |- | نواجون فاتح | [[ویویک اوبرائے]] | 26 |- | نوجوان نامزد |[[اکشے کھنہ]] | 22 |} == کثیر نامزدگیاں == * '''9 نامزدگیاں''' : [[پران (اداکار)]]، [[امیتابھ بچن]] * '''8 نامزدگیاں''' : [[امریش پوری]]، [[نصیر الدین شاہ]] * '''7 نامزدگیاں''' : [[انوپم کھیر]] * '''6 نامزدگیاں''' : [[محمود علی]]، [[جیکی شروف]]، [[ابھیشیک بچن]] * '''5 نامزدگیاں''' : [[راج کمار]]، [[اشوک کمار]]، [[امجد خان]]، [[اوم پوری]]، [[انیل کپور]]، [[نانا پاٹیکر]] * '''4 نامزدگیاں''' : [[جانی واکر، اداکار]]، [[رحمان (بھارتی اداکار)]]، [[پریم ناتھ]]، [[سعید جعفری]]، [[ڈینی ڈینزونگپا]]، [[اکشے کمار]]، [[نواز الدين صدیقی]] * '''3 نامزدگیاں''' : [[سیف علی خان]]، [[سلمان خان]]، [[سنجیو کمار]]، [[فیروز خان]]، [[پریم چوپڑ‏ا]]، [[شتروگھن سنہا]]، [[ونود کھنہ]]، [[ششی کپور]]، [[اتپل دت]]، [[شری رام لاگو]]، [[Vinod Mehra]]، [[سنیل شیٹی]]، [[منوج باجپائی]]، [[ارشد وارثی]]، [[رشی کپور]]، [[Rajkummar Rao]] * '''2 نامزدگیاں''' : [[موندی لال (اداکار)]]، [[نانا پالسیکر]]، [[گریش کرناڈ]]، [[Suresh Oberoi]]، [[Pankaj Kapur]]، [[متھن چکرورتی]]، [[Mohnish Bahl]]، [[اکشے کھنہ]]، [[ویویک اوبرائے]]، [[سنجے دت]]، [[Arjun Rampal]]، [[Ronit Roy]]، [[عمران ہاشمی]]، [[Deepak Dobriyal]]، [[عامر خان (اداکار)]]۔ [[Jim Sarbh]]، [[Pankaj Tripathi]]، [[Diljit Dosanjh]] == زیادہ بار فاتح == <gallery class="center"> File:Pran Actor.JPG|[[پران (اداکار)]]<br />(3 بار فاتح) File:Amrish Puri.jpg|[[امریش پوری]]<br />(3 بار فاتح) File:Amitabh Bachchan December 2013.png|[[امیتابھ بچن]]<br />(3 بار فاتح) File:Abhishek Bachchan, Juspreet Singh Walia, Bunty Walia at Jaipur Pink Panthers match, 2017.jpg|[[ابھیشیک بچن]]<br />(3 بار فاتح) File:Anil Kapoor 1.jpeg|[[انیل کپور]]<br />(3 بار فاتح) </gallery> * '''3 بار اعزاز: [[پران (اداکار)]]، [[امریش پوری]]، [[امیتابھ بچن]]، [[ابھیشیک بچن]]، [[انیل کپور]] * '''2 بار اعزاز: [[موندی لال (اداکار)]]، [[نانا پالسیکر]]، [[راج کمار]]، [[امجد خان]]، [[ڈینی ڈینزونگپا]]، [[جیکی شروف]] == فاتحین د‏‏ی لسٹ == === 1950ء د‏‏ی دہائی === * '''1955 [[ڈیوڈ ابراہام]] – ''[[Boot Polish (فلم)|Boot Polish]]''''' بطور '''John''' * '''1956 [[Abhi Bhattacharya]] – ''[[Jagriti]]''''' بطور '''Shekhar''' ** [[جانی واکر، اداکار]] – ''[[(فلم)|Railway Platform]]'' بطور Johny ** [[Ulhas (actor)|Ulhas]] – ''[[Kundan (فلم)|Kundan]]'' بطور Inspector Sher Singh * '''1957 [[موندی لال (اداکار)]] – ''[[دیوداس (1955ء فلم)]]''''' بطور '''Chunni Babu''' ** [[جانی واکر، اداکار]] – ''[[C.I.D. (1956 فلم)|C.I.D.]]'' بطور Master * '''1958 [[Raj Mehra]] – ''[[Sharada (1957 فلم)|Sharada]]''''' بطور '''Kashiram''' ** [[اجیت خان]] – ''[[Naya Daur (1957 فلم)|Naya Daur]]'' بطور Krishna * '''1959 [[جانی واکر، اداکار]] – ''[[Madhumati]]''''' بطور '''Charandas''' ** [[رحمان (بھارتی اداکار)]] – ''[[Phir Subah Hogi]]'' بطور Rehman ** [[سہراب مودی]] – ''[[Yahudi]]'' بطور Ezra === 1960ء د‏‏ی دہائی === * '''1960 [[منموہن کرشن]] – ''[[Dhool Ka Phool]]''''' بطور '''Abdul Rasheed''' ** [[محمود علی]] – ''[[Chhoti Bahen]]'' بطور Mahesh ** [[راج کمار]] – ''[[Paigham (1959 فلم)|Paigham]]'' بطور Ram Lal * '''1961 [[موندی لال (اداکار)]] – ''[[Parakh (1960 فلم)|Parakh]]''''' بطور '''Sir Jagdish Chandra Roy''' ** [[رحمان (بھارتی اداکار)]] – ''[[چودھوئيں دا چاند]]'' بطور Pyare Mohan/Nawab Sahib ** [[Agha (actor)|Agha]] – ''[[Ghunghat (1960 فلم)|Ghunghat]]'' بطور Agha * '''1962 [[نانا پالسیکر]] – ''[[Kanoon]]''''' بطور '''Kaalia''' ** [[محمود علی]] – ''[[Sasural (1961 فلم)|Sasural]]'' بطور Mahesh ** [[پران (اداکار)]] – ''[[جس دیش وچ گنگا بہندی اے ]]'' بطور Raka * '''1963 [[محمود علی]] – ''[[Dil Tera Diwana (1962 فلم)|Dil Tera Diwana]]''''' بطور '''Anokhe''' ** Mehmood – ''[[Rakhi (1962 فلم)|Rakhi]]'' بطور Kasturi ** [[رحمان (بھارتی اداکار)]] – ''[[Sahib Bibi Aur Ghulam]]'' بطور Chhote Sarkar * '''1964 [[راج کمار]] – ''[[Dil Ek Mandir]]''''' بطور '''Ram''' ** [[جانی واکر، اداکار]] – ''[[Mere Mehboob]]'' بطور Ghayal ** [[محمود علی]] – ''[[Ghar Basake Dekho]]'' بطور Mehmood * '''1965 [[نانا پالسیکر]] – ''[[Shehar Aur Sapna]]''''' بطور '''Johnny''' ** [[دھرمیندر]] – ''[[Ayee Milan Ki Bela]]'' بطور Ranjit ** [[Rajendra Kumar]] – ''[[Sangam (1964 Hindi فلم)|Sangam]]'' بطور Gopal Verma * '''1966 [[راج کمار]] – ''[[Waqt (1965 فلم)|Waqt]]''''' بطور '''Raju''' ** [[محمود علی]] – ''[[Gumnaam]]'' بطور The Butler ** Raaj Kumar – ''[[Kaajal]]'' بطور Moti * '''1967 [[اشوک کمار]] – ''[[Afsana (فلم)|Afsana]]''''' بطور '''Gopal Das''' ** [[پران (اداکار)]] – ''[[Dil Diya Dard Liya]]'' بطور Thakur Ramesh ** [[رحمان (بھارتی اداکار)]] – ''[[Dil Ne Phir Yaad Kiya]]'' بطور Amjad * '''1968 [[پران (اداکار)]] – ''[[Upkar]]''''' بطور '''Malang''' ** [[اشوک کمار]] – ''[[Mehrban]]'' بطور Shanti Swarup ** [[اوم پرکاش]] – ''[[Dus Lakh]]'' بطور Gokulchand * '''1969 [[سنجیو کمار]] – ''[[Shikar (1968 فلم)|Shikar]]''''' بطور '''Inspector Rai''' ** [[منوج کمار]] – ''[[Aadmi (1968 فلم)|Aadmi]]'' بطور Dr. Shekhar ** [[راج کمار]] – ''[[Neel Kamal (1968 فلم)|Neel Kamal]]'' بطور Chitrasen === 1970ء د‏‏ی دہائی === * '''1970 [[پران (اداکار)]] – ''[[آنسو بن گئے پھُل]]''''' بطور '''Shambhu Mahadev Rao''' ** [[اشوک کمار]] – ''[[Aashirwad]]'' بطور Shivnath 'Joggi Thakur' Choudhary ** [[بلراج ساہنی]] – ''[[Ek Phool Do Mali]]'' بطور Kailash Nath Kaushal * '''1971 [[فیروز خان]] – ''[[Aadmi Aur Insaan]]''''' بطور '''Jai Kishan / J.K.''' ** Feroz Khan – ''[[Safar (1970 فلم)|Safar]]'' بطور Shekhar Kapoor ** [[پریم چوپڑ‏ا]] – ''[[Himmat (1970 فلم)|Himmat]]'' بطور Boss * '''1972 [[امیتابھ بچن]] – ''[[Anand (1971 فلم)|Anand]]''''' بطور '''Dr. Bhaskar K. Bannerjee''' ** [[پران (اداکار)]] – ''[[Adhikar (1971 فلم)|Adhikar]]'' بطور Shikari Banhe Khan Bhopali ** [[شتروگھن سنہا]] – ''[[Paras (فلم)|Paras]]'' بطور Thakur Arjun Singh * '''1973 [[پران (اداکار)]] – ''[[Be-Imaan]]''''' بطور '''Ram Singh''' ** [[پریم ناتھ]] – ''[[Shor (فلم)|Shor]]'' بطور Khan Badshah * '''1974 [[امیتابھ بچن]] – ''[[Namak Haraam]]''''' بطور '''Vikram 'Vicky' Maharaj''' ** [[اشوک کمار]] – ''[[Victoria No. 203]]'' بطور Raja ** [[اسرانی]] – ''[[Abhimaan (1973 فلم)|Abhimaan]]'' بطور Chandru Kriplani ** [[پران (اداکار)]] – ''[[Zanjeer (1973 فلم)|Zanjeer]]'' بطور Sher Khan ** [[پریم ناتھ]] – ''[[Bobby (1973 فلم)|Bobby]]'' بطور Jack Braganza * '''1975 [[ونود کھنہ]] – ''[[Haath Ki Safai]]''''' بطور '''Shankar Kumar''' ** [[فیروز خان]] – ''[[International Crook]]'' بطور SP Rajesh ** [[پریم ناتھ]] – ''[[Amir Garib]]'' بطور Daulatram ** Prem Nath – ''[[Roti Kapda Aur Makaan]]'' بطور Harnam Singh ** [[شتروگھن سنہا]] – ''[[Dost (1974 فلم)|Dost]]'' بطور Gopichand 'Gopi' Sharma * '''1976 [[ششی کپور]] – ''[[Deewaar]]''''' بطور '''Ravi Verma''' ** [[امجد خان]] – ''[[شعلے]]'' بطور [[شعلے]] ** [[پران (اداکار)]] – ''[[Do Jhoot]]'' as ** Pran – ''[[Majboor (1974 فلم)|Majboor]]'' بطور Michael D'Souza ** [[اتپل دت]] – ''[[Amanush]]'' بطور Maheem Ghosal * '''1977 [[پریم چوپڑ‏ا]] – ''[[Do Anjaane]]''''' بطور '''Ronjit Malik''' ** [[اشوک کمار]] – ''[[Chhoti Si Baat]]'' بطور Julius Nagendranath Wilfred Singh ** Prem Chopra – ''[[Mehbooba (1976 فلم)|Mehbooba]]'' بطور Appa ** [[ششی کپور]] – ''[[Kabhie Kabhie (1976 فلم)|Kabhi Kabhie]]'' بطور Vijay Khanna ** [[ونود کھنہ]] – ''[[Hera Pheri (1976 فلم)|Hera Pheri]]'' بطور Ajay Pirachand * '''1978 [[شری رام لاگو]] – ''[[Gharaonda]]''''' بطور '''Mr. Modi''' ** Shriram Lagoo – ''[[Kinara (1977 فلم)|Kinara]]'' as ** [[طارق خان (اداکار)]] – ''[[Hum Kisise Kum Naheen]]'' بطور Sanjay Kumar ** [[Vikram (Hindi actor)|Vikram]] – ''[[Aadmi Sadak Ka]]'' بطور Chandramohan 'Chander' U. Nath ** [[Vinod Mehra]] – ''[[Anurodh]]'' بطور Shrikanth Mathur * '''1979 [[سعید جعفری]] – ''[[Shatranj Ke Khilari]]''''' بطور '''Mir Roshan Ali''' ** [[ڈینی ڈینزونگپا]] – ''[[Devata (1978 فلم)|Devata]]'' بطور Inspector Lawrence ** [[رندھیر کپور]] – ''[[Kasme Vaade]]'' بطور Raju ** [[سنجیو کمار]] – ''[[Trishul (فلم)|Trishul]]'' بطور Raj Kumar Gupta ** [[ونود کھنہ]] – ''[[Muqaddar Ka Sikandar]]'' بطور Vishal Anand === 1980ء د‏‏ی دہائی === * '''1980 [[امجد خان]] – ''[[Dada (1979 فلم)|Dada]]''''' بطور '''Fazlu''' ** [[نصیر الدین شاہ]] – ''[[Junoon (1978 فلم)|Junoon]]'' بطور Sarfaraz Khan ** [[شتروگھن سنہا]] – ''[[Kaala Patthar]]'' بطور Mangal Singh ** [[اتپل دت]] – ''[[Gol Maal]]'' بطور Bhavani Shankar ** [[Vinod Mehra]] – ''[[Amar Deep (1979 فلم)|Amar Deep]]'' بطور Kishan * '''1981 [[اوم پوری]] – ''[[Aakrosh (1980 فلم)|Aakrosh]]''''' بطور '''Bhiku Lahanya''' ** [[امجد خان]] – ''[[Qurbani (1980 فلم)|Qurbani]]'' بطور Inspector Amjad Khan ** [[گریش کرناڈ]] – ''[[Aasha (1980 فلم)|Aasha]]'' بطور Deepak ** [[راج کپور]] – ''[[Abdullah (1980 فلم)|Abdullah]]'' بطور Abdullah ** [[شری رام لاگو]] – ''[[Insaaf Ka Tarazu]]'' بطور Mr. Chandra * '''1982 [[امجد خان]] – ''[[Yaarana (1981 فلم)|Yaarana]]''''' بطور '''Bishan''' ** Amjad Khan – ''[[Love Story (1981 فلم)|Love Story]]'' بطور Havaldar Sher Singh ** [[Rakesh Roshan]] – ''[[Dhanwan (1981 فلم)|Dhanwan]]'' بطور Anil ** [[سعید جعفری]] – ''[[Chashme Buddoor (1981 فلم)|Chashme Buddoor]]'' بطور Lalan Mian ** [[Suresh Oberoi]] – ''[[Lawaaris (1981 فلم)|Lawaaris]]'' بطور Ram Singh * '''1983 [[شمی کپور]] – ''[[Vidhaata]]''''' بطور '''Gurbaksh''' ** [[گریش کرناڈ]] – ''[[Teri Kasam]]'' بطور Rakesh ** [[سنجیو کمار]] – ''[[Vidhaata]]'' بطور Abu Baba ** [[ششی کپور]] – ''[[Namak Halaal]]'' بطور Raja ** [[Vinod Mehra]] – ''[[Bemisal]]'' بطور Dr. Prashant Chaturvedi * '''1984 [[Sadashiv Amrapurkar]] – ''[[Ardh Satya]]''''' بطور '''Rama Shetty''' ** [[امیتابھ بچن]] – ''[[Andha Kanoon]]'' بطور Jan Nissar Akhtar Khan ** [[نصیر الدین شاہ]] – ''[[Katha (1983 فلم)|Katha]]'' بطور Rajaram Purshotam Joshi ** Naseeruddin Shah – ''[[Mandi (فلم)|Mandi]]'' بطور Tungrus ** [[Raj Babbar]] – ''[[Agar Tum Na Hote]]'' بطور Raj Bedi * '''1985 [[انیل کپور]] – ''[[Mashaal]]''''' بطور '''Raja''' ** [[ڈینی ڈینزونگپا]] – ''[[Kanoon Kya Karega]]'' بطور Raghuvir Singh ** [[Nikhil Bhagat]] – ''[[Hip Hip Hurray (فلم)|Hip Hip Hurray]]'' بطور Raghu ** [[شفیع انعامدار]] – ''[[Aaj Ki Awaaz]]'' بطور Inspector Shafi ** [[Suresh Oberoi]] – ''[[Ghar Ek Mandir (فلم)|Ghar Ek Mandir]]'' بطور Rahim * '''1986 [[امریش پوری]] – ''[[Meri Jung]]''''' بطور '''G.D. Thakral''' ** [[انوپم کھیر]] – ''[[Janam (1985 فلم)|Janam]]'' بطور Virendra ** [[کمل ہاسن]] – ''[[Saagar (1985 فلم)|Saagar]]'' بطور Raja ** [[Kulbhushan Kharbanda]] – ''[[Ghulami]]'' بطور Havaldar Gopi Dada ** [[سعید جعفری]] – ''[[Ram Teri Ganga Maili]]'' بطور Kunj Bihari ** [[اتپل دت]] – ''[[Saaheb]]'' بطور Badri Prasad Sharma * '''1987 – No award''' * '''1988 – No award''' * '''1989 [[انوپم کھیر]] – ''[[Vijay (1988 فلم)|Vijay]]''''' بطور '''Lala Yodhraj Bhalla''' ** [[Chunky Pandey]] – ''[[Tezaab]]'' بطور Baban ** [[نانا پاٹیکر]] – ''[[Andha Yudh]]'' بطور S.P. Suhas Dandekar === 1990ء د‏‏ی دہائی === * '''1990 [[نانا پاٹیکر]] – ''[[Parinda]]''''' بطور '''Anna''' ** [[امریش پوری]] – ''[[Tridev]]'' بطور Bhairav Singh ** [[محسن خان]] – ''[[Batwara]]'' بطور Thakur Rajendra Singh ** [[Pankaj Kapur]] – ''[[راکھ (فلم)]]'' بطور Inspector P.K * '''1991 [[متھن چکرورتی]] – ''[[Agneepath (1990 فلم)|Agneepath]]''''' بطور '''Krishnan Iyer M.A.''' ** [[انوپم کھیر]] – ''[[Dil (1990 فلم)|Dil]]'' بطور Hazari Prasad ** [[اوم پوری]] – ''[[Ghayal (1990 فلم)|Ghayal]]'' بطور Joe D'Souza ** [[Rami Reddy (actor)|Rami Reddy]] – ''[[Pratibandh]]'' بطور Gangster * '''1992 [[ڈینی ڈینزونگپا]] – ''[[Sanam Bewafa]]''''' بطور '''Sher Khan''' ** [[امریش پوری]] – ''[[Phool Aur Kaante]]'' بطور Nageshwar ** [[انوپم کھیر]] – ''[[Saudagar (1991 فلم)|Saudagar]]'' بطور Mandhari ** [[سعید جعفری]] – ''[[Henna (فلم)|Henna]]'' بطور Khan Baba * '''1993 [[ڈینی ڈینزونگپا]] – ''[[Khuda Gawah]]''''' بطور '''Khuda Baksh''' ** [[امریش پوری]] – ''[[Muskurahat (1992 فلم)|Muskurahat]]'' بطور Gopichand Verma ** [[نانا پاٹیکر]] – ''[[Raju Ban Gaya Gentleman]]'' بطور Jai * '''1994 [[سنی دیول]] – ''[[Damini – Lightning]]''''' بطور '''Govind''' ** [[امریش پوری]] – ''[[Gardish]]'' بطور Purshotam Kashinath Sathe ** [[جیکی شروف]] – ''[[Khalnayak]]'' بطور Ram Kumar Sinha ** [[نانا پاٹیکر]] – ''[[Tirangaa]]'' بطور Shivajirao Wagle ** [[نصیر الدین شاہ]] – ''[[Sir (فلم)|Sir]]'' بطور Amar Verma * '''1995 [[جیکی شروف]] – ''[[1942: A Love Story]]''''' بطور '''Shubhankar''' ** [[انوپم کھیر]] – ''[[Hum Aapke Hain Koun.۔!]]'' بطور Prof. Siddharth Choudhury ** [[Mohnish Bahl]] – ''Hum Aapke Hain Koun.۔!'' بطور Rajesh Nath ** [[سیف علی خان]] – ''[[Main Khiladi Tu Anari]]'' بطور Deepak Kumar ** [[سنیل شیٹی]] – ''[[Dilwale (1994 فلم)|Dilwale]]'' بطور Vikram Singh * '''1996 [[جیکی شروف]] – ''[[Rangeela (1995 فلم)|Rangeela]]''''' بطور '''Raj Kamal''' ** [[امریش پوری]] – ''[[دل والے دلہنیا لے جاواں گے]]'' بطور Baldev سنگھ Chaudhary ** [[انیل کپور]] – ''[[Trimurti (فلم)|Trimurti]]'' بطور Anand سنگھ / Sikander ** [[نصیر الدین شاہ]] – ''[[Naajayaz]]'' بطور Raj Solanki ** [[پریش راول]] – ''[[Raja (1995 فلم)|Raja]]'' بطور Brijnath 'Birju' * '''1997 [[امریش پوری]] – ''[[Ghatak: Lethal]]''''' بطور '''Shambu Nath''' ** [[انوپم کھیر]] – ''[[Chaahat (1996 فلم)|Chaahat]]'' بطور Shambunath سنگھ Rathod ** [[اوم پوری]] – ''[[Maachis]]'' بطور Sanatan ** [[سلمان خان]] – ''[[Jeet (1996 فلم)|Jeet]]'' بطور Rajnath 'Raju' Sahay ** [[جیکی شروف]] – ''[[Agni Sakshi (1996 فلم)|Agni Sakshi]]'' بطور Suraj Kapoor * '''1998 [[امریش پوری]] – ''[[Virasat (1997 فلم)|Virasat]]''''' بطور '''Raja Thakur''' ** [[اکشے کھنہ]] – ''[[Border (1997 فلم)|Border]]'' بطور Dharamvir ** [[اکشے کمار]] – ''[[دل تاں پاگل اے ]]'' بطور Ajay ** [[اوم پوری]] – ''[[Gupt: The Hidden Truth]]'' بطور Insp. Udham Singh ** [[سنیل شیٹی]] – ''[[Border (1997 فلم)|Border]]'' بطور Bhairav Singh * '''1999 [[سلمان خان]] – ''[[کچھ کچھ ہُندا اے ]]''''' بطور '''Aman Mehra''' ** [[ارباز خان]] – ''[[Pyaar Kiya To Darna Kya (1998 فلم)|Pyaar Kiya To Darna Kya]]'' بطور Vishal Thakur ** [[منوج باجپائی]] – ''[[Satya (1998 فلم)|Satya]]'' بطور Bhiku Mhatre ** [[نصیر الدین شاہ]] – ''[[China Gate (1998 فلم)|China Gate]]'' بطور Maj. Sarfaraz Khan ** [[اوم پوری]] – ''[[Pyaar To Hona Hi Tha]]'' بطور Inspector Khan === 2000ء د‏‏ی دہائی === * '''2000 [[انیل کپور]] – ''[[Taal (فلم)|Taal]]''''' بطور '''Vikrant Kapoor''' ** [[Mohnish Bahl]] – ''[[Hum Saath-Saath Hain: We Stand United]]'' بطور Vivek ** [[Mukesh Rishi]] – ''[[سرفروش (فلم)|سرفروش]]'' بطور Inspector Salim ** [[سیف علی خان]] – ''[[Kachche Dhaage]]'' بطور Dhananjay Pandit 'Jai' ** [[Sanjay Narvekar]] – ''[[Vaastav: The Reality]]'' بطور Dedh Footiya * '''2001 [[امیتابھ بچن]] – ''[[Mohabbatein]]''''' بطور '''Narayan Shankar''' ** [[Atul Kulkarni]] – ''[[Hey Ram]]'' بطور Shriram Abhyankar ** [[Chandrachur Singh]] – ''[[Kya Kehna]]'' بطور Ajay ** [[Sayaji Shinde]] – ''[[Kurukshetra (2000 فلم)|Kurukshetra]]'' بطور Havaldar Gopinath Surve Patil ** [[سنیل شیٹی]] – ''[[Refugee (2000 فلم)|Refugee]]'' بطور Ranger Mohammad Ashraf * '''2002 [[اکشے کھنہ]] – ''[[دل چاہندا اے ]]''''' بطور '''Siddharth 'Sid' Sinha''' ** [[اجے دیوگن]] – ''[[Lajja (2001 فلم)|Lajja]]'' بطور Bulwa ** [[امیتابھ بچن]] – ''[[کدی خوشی کدی غم (فلم)]]'' بطور Yashvardhan 'Yash' Raichand ** [[ریتیک روشن]] – ''Kabhi Khushi Kabhie Gham.۔۔'' بطور Rohan Y. Raichand ** [[جیکی شروف]] – ''[[Yaadein (2001 فلم)|Yaadein]]'' بطور Raj سنگھ Puri * '''2003 [[ویویک اوبرائے]] – ''[[Company (فلم)|Company]]''''' بطور '''Chandrakant 'Chandu' Nagre''' ** [[امیتابھ بچن]] – ''[[Aankhen (2002 فلم)|Aankhen]]'' بطور Vijay سنگھ Rajput ** [[جیکی شروف]] – ''[[دیوداس (2002ء د‏‏ی ہندی فلم)]]'' بطور Chunnilal "Chunnibabu" ** [[Mohanlal]] – ''[[Company (فلم)|Company]]'' بطور Srinivasan ** [[سنجے دت]] – ''[[Kaante]]'' بطور Jay 'Ajju' Rehan * '''2004 [[سیف علی خان]] – ''[[کل ہوئے نہ ہو]]''''' بطور '''Rohit Patel''' ** [[ابھیشیک بچن]] – ''[[Main Prem Ki Diwani Hoon]]'' بطور Prem Kumar ** [[ارشد وارثی]] – ''[[Munna Bhai M.B.B.S.]]'' بطور Circuit ** [[منوج باجپائی]] – ''[[LOC Kargil]]'' بطور Gren. Yogender سنگھ Yadav ** [[سلمان خان]] – ''[[باغبان (فلم)]]'' بطور Alok Raj Malhotra * '''2005 [[ابھیشیک بچن]] – ''[[Yuva]]''''' بطور '''Lallan Singh''' ** [[اکشے کمار]] – ''[[Khakee]]'' بطور Inspector Shekhar Verma ** Akshay Kumar – ''[[Mujhse Shaadi Karogi]]'' بطور Sunny Khurana ** [[امیتابھ بچن]] – ''[[ویر-زارا]]'' بطور Chaudhary Sumer Singh ** [[Zayed Khan]] – ''[[ماں ہاں نا (فلم)]]'' بطور Laxman Prasad Sharma * '''2006 [[ابھیشیک بچن]] – ''[[Sarkar (2005 فلم)|Sarkar]]''''' بطور '''Shankar Nagre''' ** [[ارشد وارثی]] – ''[[Salaam Namaste]]'' بطور Ranjan 'Ron' Mathur ** [[امیتابھ بچن]] – ''[[Bunty Aur Babli]]'' بطور DCP Dashrath Singh ** [[نصیر الدین شاہ]] – ''[[Iqbal (فلم)|Iqbal]]'' بطور Mohit ** [[سنجے دت]] – ''[[Parineeta (2005 فلم)|Parineeta]]'' بطور Girish Sharma * '''2007 [[ابھیشیک بچن]] – ''[[Kabhi Alvida Naa Kehna]]''''' بطور '''Rishi Talwar''' ** [[امیتابھ بچن]] – ''Kabhi Alvida Naa Kehna'' بطور Samarjit 'Sam' Talwar ** [[جان ابراہ‏م]] – ''[[Baabul (2006 فلم)|Baabul]]'' بطور Rajat Verma ** [[Kunal Kapoor]] – ''[[رنگ دے بسندی]]'' بطور Aslam ** [[Siddharth Narayan]] – ''Rang De Basanti'' بطور Karan R. Singhania * '''2008 [[عرفان خان]] – ''[[Life in a.۔۔ Metro]]''''' بطور '''Monty''' ** [[عامر خان (اداکار)]] – ''[[تارے زمین پر]]'' بطور Ram Shankar Nikumbh ** [[انیل کپور]] – ''[[Welcome (2007 فلم)|Welcome]]'' بطور Sagar 'Manju' Pandey ** [[متھن چکرورتی]] – ''[[Guru (2007 فلم)|Guru]]'' بطور Manikdas Gupta ** [[Shreyas Talpade]] – ''[[Om Shanti Om]]'' بطور Pappu Master * '''2009 [[Arjun Rampal]] – ''[[Rock On!!]]''''' بطور '''Joseph 'Joe' Mascarenhas''' ** [[ابھیشیک بچن]] – ''[[Sarkar Raj]]'' بطور Shankar Nagre ** [[Prateik Babbar]] – ''[[Jaane Tu.۔۔ Ya Jaane Na]]'' بطور Amit Mahant ** [[Sonu Sood]] – ''[[جودھا اکبر (فلم)]]'' بطور Rajkumar Sujamal ** [[تشار کپور]] – ''[[Golmaal Returns]]'' بطور Lucky ** [[ونے پاٹھک]] – ''[[رب نے بنا دتی جوڑی]]'' بطور Balwinder Khosla === 2010ء د‏‏ی دہائی === * '''2010 [[بومن ایرانی]] – ''[[تھری ایڈیٹس (فلم)]]''''' بطور '''Viru Sahastrabudhhe''' ** [[Amole Gupte]] – ''[[کمینے (فلم)|کمینے]]'' بطور Sunil Shekhar Bhope ** [[نیل نتن موکیش]] – ''[[New York (2009 فلم)|New York]]'' بطور Omar Aijaz ** [[آر مادھون]] – ''تھری ایڈیٹس'' بطور فرحان قریشی ** [[رشی کپور]] – ''[[لک بائے چانس]]'' بطور Romy Rolly ** [[شرمن جوشی]] – ''تھری ایڈیٹس'' بطور راجو رستوگی * '''2011 [[Ronit Roy]] – ''[[Udaan (2010 فلم)|Udaan]]''''' بطور '''Bhairav Singh''' ** [[Arjun Rampal]] – ''[[Raajneeti]]'' بطور Prithviraj Pratap ** [[ارشد وارثی]] – ''[[عشفیہ (فلم)]]'' بطور Razzak Hussain aka Babban ** [[عمران ہاشمی]] – ''[[Once Upon a Time in Mumbaai]]'' بطور شعیب خان ** [[منوج باجپائی]] – ''راج نیپی'' بطور Veerendra Pratap ** [[نانا پاٹیکر]] – ''راج نیندی'' بطور براج گوپال * '''2012 [[فرحان اختر]] – ''[[Zindagi Na Milegi Dobara]]''''' بطور '''عمران حبیب''' ** [[Abhay Deol]] – ''Zindagi Na Milegi Dobara'' بطور کبیر ** [[نصیر الدین شاہ]] – ''[[دا ڈرٹی پکچر (فلم)|دا ڈرٹی پکچر]]'' بطور Suryakanth ** [[Pitobash Tripathy]] – ''[[Shor in the City]]'' بطور Mandook ** [[Vir Das]] – ''[[دہلی بیلی (فلم| (فلم)]]'' بطور Arup * '''2013 [[Annu Kapoor]] – ''[[وکی ڈونر]]''''' بطور '''Dr. Baldev Chaddha''' ** [[اکشے کمار]] – ''[[OMG – Oh My God!]]'' بطور Krishna Vasudev Yadav ** [[عمران ہاشمی]] – ''[[Shanghai (2012 فلم)|Shanghai]]'' بطور Joginder Parmar ** [[نواز الدين صدیقی]] – ''[[تلاش، فلم 2012]]'' بطور Taimur ** [[رشی کپور]] – ''[[اگنیپتھ، 2012]]'' بطور Rauf Lala * '''2014 [[نواز الدين صدیقی]] – ''[[دی لنچ باکس]]''''' بطور '''Shaikh''' ** [[ادتیہ رائے کپور]] – ''[[یہ جوانی اے دیوانی]]'' بطور Avinash 'Avi' Yog ** [[انوپم کھیر]] – ''[[Special 26]]'' بطور P.K. Sharma ** [[Pankaj Kapur]] – ''[[مٹرو د‏‏ی بجلی دا منڈولا]]'' بطور Harphool سنگھ Mandola ** [[Rajkummar Rao]] – ''[[Kai Po Che!]]'' بطور Govind Patel ** [[ویویک اوبرائے]] – ''[[کرش 3]]'' بطور Kaal * '''2015 [[کے دے مینن]] – ''[[Haider (فلم)|Haider]]''''' بطور '''Khurram Meer''' ** [[ابھیشیک بچن]] – ''[[Happy New Year (2014 فلم)|Happy New Year]]'' بطور Nandu Bhide / Vicky Grover ** [[ریتیش دیشمکھ]] – ''[[اک ویلن]]'' بطور Rakesh Mahadkar ** [[Ronit Roy]] – ''[[2 States (2014 فلم)|2 States]]'' بطور Vikram Malhotra ** [[Tahir Raj Bhasin]] – ''[[Mardaani]]'' بطور Karan Rastogi * '''2016 [[انیل کپور]] – ''[[دل دھڑکنے دو]]''''' بطور '''Kamal Mehra''' ** [[Deepak Dobriyal]] – ''[[تنو ویڈز منو ریٹرنز]]'' بطور Pappi Sharma ** [[جمی شیر گل]] – ''[[تنو ویڈز منو ریٹرنز]]'' بطور Raja Awasthi ** [[نواز الدين صدیقی]] – ''[[Badlapur (فلم)|Badlapur]]'' بطور Liak Mohammed Tungrekar ** [[Sanjay Mishra (actor)|Sanjay Mishra]] – ''[[Fly Away Solo|Masaan]]'' بطور Vidyadhar Pathak * '''2017 [[رشی کپور]] – ''[[Kapoor & Sons]]'' بطور Amarjeet "Dadu" Kapoor''' ** [[Diljit Dosanjh]] – ''[[اڑدا پنجاب]]'' بطور ASI Sartaj Singh ** [[فواد خان]] – ''[[Kapoor & Sons]]'' بطور Rahul Kapoor ** [[Jim Sarbh]] – ''[[Neerja]]'' بطور Khalil ** [[Rajat Kapoor]] – ''[[Kapoor & Sons]]'' بطور Harsh Kapoor ** [[Rajkummar Rao]] – ''[[Aligarh (فلم)|Aligarh]]'' بطور Deepu Sebastian * '''2018 [[Rajkummar Rao]] – ''[[Bareilly Ki Barfi]]'' بطور Pritam Vidrohi''' ** [[عامر خان (اداکار)]] – ''[[سیکرٹ سپر اسٹار (2017ء فلم)]]'' بطور Shakti Kumar ** [[Deepak Dobriyal]] – ''[[Hindi Medium]]'' بطور Shyamprakash Kori ** [[مانو کول]] – ''[[Tumhari Sulu]]'' بطور Ashok Dubey ** [[نواز الدين صدیقی]] – ''[[Mom (فلم)|Mom]]'' بطور Daya Shankar Kapoor aka DK ** [[Pankaj Tripathi]] – ''[[Newton (فلم)|Newton]]'' بطور [[Assistant commandant|AC]] Aatma Singh {| class="wikitable sortable" rowspan=2 style="text-align: right;" border="2" cellpadding="5" |- !scope="col" style="width:3%; text-align:center;"| سال !scope="col" style="width:3%;text-align:center;"|فاتح د‏‏ی تصویر !scope="col" style="width:15%;text-align:center;"| اداکار !scope="col" style="width:15%;text-align:center;"| کردار !scope="col" style="width:15%;text-align:center;"| فلم |- ! scope="row" rowspan=6 style="text-align:center" | 2019 <br /><small>[[64th Filmfare Awards|(64th)]] </small> |rowspan=6 style="text-align:center"|{{border| [[File:Gajraj Rao–Vicky Kaushal.jpg|95px]]|width=2px|style=solid |color=gold}} | style="background:#FAEB86;" |'''{{sort|Gajraj|[[Gajraj Rao]]}}''' {{double dagger|alt=فاتح}} | style="background:#FAEB86;" | '''{{sort|Jeetendra|Jeetendra Kaushik}}''' | style="background:#FAEB86;" | '''''[[Badhaai Ho]]''''' |- | style="background:#FAEB86;" |'''{{sort|Vicky|[[Vicky Kaushal]]}}''' {{double dagger|alt=فاتح}} | style="background:#FAEB86;" | '''{{sort|Kamli|Kamlesh "Kamli" Kanhaiyalal Kapasi}}''' | style="background:#FAEB86;" | '''''[[سنجو (فلم)]]''''' |- | [[Manoj Pahwa]] |بلال علی محمد | ''[[ملک (فلم)]]'' |- | [[Jim Sarbh]] | [[ملک کافور]] | ''[[پدماوت (2018ء فلم)]]'' |- | [[Pankaj Tripathi]] | Rudra |rowspan=2| ''[[Stree (2018 فلم)|Stree]]'' |- | [[Aparshakti Khurana]] | Bittu |} === 2020ء د‏‏ی دہائی === {| class="wikitable sortable" rowspan=2 style="text-align: right;" border="2" cellpadding="5" |- !scope="col" style="width:3%; text-align:center;"| سال !scope="col" style="width:3%;text-align:center;"| تصویر !scope="col" style="width:15%;text-align:center;"| اداکار !scope="col" style="width:15%;text-align:center;"| کردار !scope="col" style="width:15%;text-align:center;"| فلم |- ! scope="row" rowspan=6 style="text-align:center" | 2020 <br /><small>([[65th Filmfare Awards|65th]]) </small> |rowspan=6 style="text-align:center"|{{border| |width=2px|style=solid |color=gold}} | style="background:#FAEB86;" |'''{{sort|Siddharth|[[Siddhant Chaturvedi]]}}''' {{double dagger|alt=فاتح}} | style="background:#FAEB86;" | '''{{sort|MC Sher|Shrikant Bhosle (MC Sher)}}''' | style="background:#FAEB86;" | '''''[[گلی بوائے (فلم)|گلی بوائے]]''''' |- | [[Diljit Dosanjh]] | ہنی بترا | ''[[گڈ نیوز]]'' |- | [[Gulshan Devaiah]] | کراٹے منی / جمی | ''[[مرد نو‏‏ں درد نئيں ہُندا (فلم)|مرد نو‏‏ں درد نئيں ہُندا]]'' |- | [[Manoj Pahwa]] | Circle Officer Brahmadatt Singh | ''[[آرٹیکل 15 (فلم)|آرٹیکل 15]]'' |- | [[Ranvir Shorey]] | Vakil Singh | ''[[Sonchiriya]]'' |- | [[وجے ورما]] | معین | ''[[گلی بوائے (فلم)|گلی بوائے]]'' |} == ہور ویکھو == * [[فلم فیئر اعزازات]] * [[بالی وڈ]] * [[بھارتی سنیما]] == حوالے == * [https://web.archive.org/web/20110729134041/http://www.bollywoodhungama.com/awards/filmfare_award/index.html Filmfare Awards] at [[بالی وڈ ہنگامہ]] == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20120204081322/http://filmfareawards.indiatimes.com/ باضابطہ ویب سائٹ] {{FilmfareAwardBestSupportingActor}} {{Filmfare Awards}} [[گٹھ:فلم فیئر اعزازات]] 3i2wghi1v9e6kd9ux30o9xgw7nd9cnv 0 91644 707900 701425 2026-06-18T03:15:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707900 wikitext text/x-wiki '''[[لسٹ]] [[مراجع تقلید]] [[شیعہ]]'''، عام تے مشہور مراجع عظام از [[329 ھ]] ([[غیبت کبری]]) تاحال۔ == موجودہ مراجع عظام (بہ ترتیب سنہ پیدائش) == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! نمبرشمار|| ناں || سنہ پیدائش || محل پیدائش || تعلیم ||جائے رہائش || آن لائن || تصویر |- |1|| [[لطف الله صافی گلپایگانی]]<ref name="لسٹ یونیورسٹی مدرسین">[http://www.jameehmodarresin.org/ لسٹ یونیورسٹی مدرسین]</ref> || [[1919 (عیسوی)|1919]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.saafi.net/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511135242/http://www.saafi.net/ |date=2015-05-11 }} || |- |2|| [[حسین وحید خراسانی]]<ref name="لسٹ یونیورسٹی مدرسین" /> || [[1921 (عیسوی)|1921]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.wahidkhorasani.com/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130620092128/http://www.wahidkhorasani.com/ |date=2013-06-20 }} || |- |3|| [[سید محمد صادق روحانی]]<ref>[http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-grand-ayatollah-rohani-1246655.html Obituary: Grand Ayatollah Rohani] Independent</ref> || 1926 || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.rohani.ir/ سایت رسمی] ||[[فائل:AyatollahRohani.jpg|120px]] |- |4|| [[حسین نوری ہمدانی]]<ref name="asriran.com" /> || [[1926 (عیسوی)|1926]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.noorihamedani.com/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205174834/http://www.noorihamedani.com/ |date=2016-12-05 }} || [[فائل:Ay-nori.jpg|120px]] |- |5|| [[محمد علی علوی گرگانی]] || [[1926 (عیسوی)|1926]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.gorgani.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905140843/http://www.gorgani.ir/ |date=2015-09-05 }} || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |6|| [[ناصر مکارم شیرازی]]<ref name="لسٹ یونیورسٹی مدرسین" /> || [[1927 (عیسوی)|1927]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] ||{{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.makarem.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023144331/http://www.makarem.ir/ |date=2020-10-23 }} || |- |7|| [[سید موسی شبیری زنجانی]]<ref name="لسٹ یونیورسٹی مدرسین" /> || [[1928 (عیسوی)|1928]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.zanjani.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004233731/http://zanjani.ir/ |date=2013-10-04 }} || |- |8|| [[جعفر سبحانی]] || [[1928 (عیسوی)|1928]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://tohid.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826143009/http://www.tohid.ir/ |date=2016-08-26 }} || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |9|| [[سید علی حسینی سیستانی|سید علی سیستانی]]<ref name="Najaf, the Gate of wisdom">[https://books.google.com/books?id=cdPeBAAAQBAJ&pg=PA128&lpg=PA128&dq="fourth+marja"&source=bl&ots=yR-gyMMBQt&sig=sV7qUvmDBtZ_c8xbqoaxSN-8czU&hl=en&sa=X&ei=X5HwVMeSD42VapywgegL&ved=0CBQQ6AEwAA Najaf, the Gate of wisdom] Tabbaa, Yasser, Mervin, Sabrina. p 128</ref> || [[1930 (عیسوی)|1930]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[نجف]]، {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.sistani.org/ سایت رسمی] || |- |10|| [[محمد اسحاق فیاض]] <ref name="Najaf, the Gate of wisdom" /> || [[1930 (عیسوی)|1930]] || {{flagicon|Afghanistan}} [[افغانستان]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[نجف]]، {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.alfayadh.org/ سایت رسمی] || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |11|| [[محمد حسین نجفی]] || [[1932 (عیسوی)|1932]] || {{flagicon|India|British}} [[هند]] ([[انگلستان]]) || {{flagicon|Pakistan}} [[پاکستان]] و {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[سرگودها]]، {{flagicon|Pakistan}} [[پاکستان]]|| [http://www.sibtain.com/ سایت رسمی] || [[فائل:Ayatollah Najafi.jpg|120px]] |- |12|| [[محمد ابراهیم جناندی]] || [[1932 (عیسوی)|1932]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] و {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.jannaati.com/ سایت رسمی] || |- |13|| [[عبدالله جوادی آملی]] || [[1933 (عیسوی)|1933]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.esra.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927064040/http://www.esra.ir/ |date=2007-09-27 }} || |- |14|| [[حسین مظاہری اصفہانی]] || [[1934 (عیسوی)|1934]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[اصفہان]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://almazaheri.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131221200/http://almazaheri.ir/ |date=2010-01-31 }} || [[فائل:آیت الله مظاہری (30).JPG|120px]] |- |15|| [[سید علی محمد دستغیب]] || [[1935 (عیسوی)|1935]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[شیراز]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.dastgheib.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105161410/http://www.dastgheib.ir/ |date=2010-01-05 }} || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |16|| [[سید محمد سعید حکیم]]<ref name="Najaf, the Gate of wisdom" /> || [[1936 (عیسوی)|1936]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[نجف]]، {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.alhakeem.com/ سایت رسمی] || |- |17|| [[سید کاظم حائری]]<ref>[http://www.nytimes.com/2004/08/22/weekinreview/q-a-amatzia-baram-praying-for-sistani-s-good-health.html Praying for Sistani's Good Health] – NYTimes</ref> || 1938 || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.alhaeri.org/ سایت رسمی] || [[فائل:Haeri.jpg|120px]] |- |18|| [[محمد علی گرامی]] || [[1938 (عیسوی)|1938]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.ayat-gerami.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912025442/http://www.ayat-gerami.ir/ |date=2015-09-12 }} ||[[فائل:No image.svg|120px]] |- |19|| [[آیت اللہ سید علی خامنہ ای|سید علی حسینی خامنہ ای]]<ref name="لسٹ یونیورسٹی مدرسین" /> || [[1939 (عیسوی)|1939]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[تہران]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.leader.ir/ سایت رسمی] || |- |20|| [[سید صادق حسینی شیرازی]]<ref>{{Cite web |title=وب سایت رسمی دفتر حضرت آیت الله شیرازی فیلتر شد |url=http://shia-online.ir/article.asp?id=36124 |access-date=2020-10-20 |archive-date=2015-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227192231/http://shia-online.ir/article.asp?id=36124 |dead-url=yes }}</ref> || [[1940 (عیسوی)|1940]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.shirazi.ir/ سایت رسمی]|| |- |21|| [[اسد الله بیات زنجانی]] || [[1942 (عیسوی)|1942]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://bayat.info/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030806025309/http://bayat.info/ |date=2003-08-06 }} || [[فائل:Bayatzanjani.jpg|120px]] |- |22|| [[حافظ بشیر حسین نجفی]]<ref name="Najaf, the Gate of wisdom" /> || 1942 || {{flagicon|India|British}} [[ہند]] ([[انگلستان]]) || {{flagicon|Pakistan}} [[پاکستان]] و {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[نجف]]، {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.alnajafy.com/ سایت رسمی] || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |23|| سید [[عباس مدرسی یزدی]] ||[[1943 (عیسوی)|1943]] ||{{flagicon|Iraq}} [[عراق]]||{{flagicon|Iraq}} [[عراق]]||[[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]]||[http://www.abasmodaresiyazdi.com/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706232736/http://www.abasmodaresiyazdi.com/ |date=2020-07-06 }}||[[پرونده:Ayatollah Abbas Modresi.jpg|120px]] |- |25|| [[سید محمد تقی مدرسی]]<ref>[http://www.huffingtonpost.co.uk/sayed-mahdi-almodarresi/pope-ayatollah_b_6288444.html When the Pope Met the Grand Ayatollah, History Was Made] Huffington Post</ref> || 1945 || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[کربلا (شہر)|کربلا]]، {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.almodarresi.com/ سایت رسمی] || |- |} == وفات یافتہ مراجع عظام (1340 تو‏ں حال) بہ ترتیب سنہ وفات == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! نمبرشمار|| ناں || سنہ پیدائش || سنہ وفات || محل پیدائش || تعلیم ||جائے رہائش || آن لائن || تصویر |- |1|| [[مسلم ملکوندی]] || [[1924 (عیسوی)|1924]] ||[[2014 (عیسوی)|2014]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.malakouti.org/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531125319/http://www.malakouti.org/ |date=2019-05-31 }} || [[فائل:MoslemMalakouti.jpg|120px]] |- |2|| [[عزالدین حسینی زنجانی|سید عزالدین حسینی زنجانی]] || [[1921 (عیسوی)|1921]] ||[[2013 (عیسوی)|2013]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] و {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[مشہد]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://ab.alzanjani.ir/FA سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231002020/http://ab.alzanjani.ir/FA |date=2013-12-31 }} || |- |3|| [[محمد صادقی تہرانی]] || [[1926 (عیسوی)|1926]] ||[[2011 (عیسوی)|2011]] ||{{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [[قم]]، {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.forghan.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116003813/http://www.forghan.ir/ |date=2021-01-16 }} || |- |4|| [[محمد حسین فضل الله|سید محمد حسین فضل الله]] || [[1935 (عیسوی)|1935]] || [[2010 (عیسوی)|2010]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [[بیروت]]، {{flagicon|Lebanon}} [[لبنان]] || [http://www.bayynat.org/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515043655/http://www.bayynat.org/ |date=2013-05-15 }} || |- |5|| [[علی صافی گلپایگانی]] || [[1912 (عیسوی)|1912]] || [[2010 (عیسوی)|2010]]|| {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || - || [[فائل:Alisaafi.jpg|120px]] |- |6|| [[آیت اللہ منتظری|حسین علی منتظری]] || [[1922 (عیسوی)|1922]] || [[2009 (عیسوی)|2009]]|| {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.amontazeri.com/ سایت رسمی] || |- |7|| [[محمد تقی بہجت فومنی]] || [[1917 (عیسوی)|1917]] || [[2009 (عیسوی)|2009]]||{{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.bahjat.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130620101258/http://www.bahjat.ir/ |date=2013-06-20 }} || [[فائل:Ayatollah-Mohammad-Taghi-Bahjat-Foumani.jpg|120px]] |- |8|| [[محمد فاضل لنکرانی]] || [[1931 (عیسوی)|1931]] || [[2007 (عیسوی)|2007]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.lankarani.com/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603160502/http://lankarani.com/ |date=2013-06-03 }} || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |9|| [[سید حسن طباطبائی قمی]] || [[1911 (عیسوی)|1911]] || [[2007 (عیسوی)|2007]]||{{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || || |- |10|| [[جواد تبریزی|میرزا جواد تبریزی]] || [[1926 (عیسوی)|1926]] || [[2006 (عیسوی)|2006]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.tabrizi.org/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029230832/http://tabrizi.org/ |date=2020-10-29 }} || [[فائل:Tabrizi.jpeg|120px]] |- |11|| [[سید محمد علی موحد ابطحی]] || [[1922 (عیسوی)|1922]] || [[2002 (عیسوی)|2001]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || -|| [[فائل:No image.svg|120px]] |- |12|| [[سید محمد شیرازی]] || [[1928 (عیسوی)|1928]] || [[2001 (عیسوی)|2001]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.alshirazi.com/ سایت رسمی] || |- |13|| [[سید محمد صدر]] || [[1943 (عیسوی)|1943]] || [[1999 (عیسوی)|1999]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.alsader.com/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826140105/http://www.alsader.com/ |date=2019-08-26 }} || |- |14|| [[محمدعلی اراکی]] || [[1895 (عیسوی)|1895]] || [[1994 (عیسوی)|1994]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || - || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |15|| [[سید محمد رضا گلپائیگانی]] || [[1898 (عیسوی)|1898]] || [[1993 (عیسوی)|1993]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || - ||<!-- Commented out: [[تصویر:Golpa ayatolla golpayegani.JPG|120px]] --> |- |16|| [[سید ابوالقاسم خوئی]] || [[1899 (عیسوی)|1899]] || [[1992 (عیسوی)|1992]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || [http://www.alkhoei.net/ سایت رسمی] || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |17|| [[سید شہاب الدین مرعشی نجفی]] || [[1894 (عیسوی)|1902]] || [[1990 (عیسوی)|1990]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || - ||[[فائل:No image.svg|120px]] |- |18|| [[روح اللہ خمینی|سید روح الله خمینی]] || [[1902 (عیسوی)|1902]] || [[1989 (عیسوی)|1989]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.imam-khomeini.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=2013-05-27 }} ||[[فائل:portrait of Imam Khomeini.jpg|120px]] |- |19|| [[سید علی نقی‌نقوی]] || [[1905 (عیسوی)|1905]] || [[1988 (عیسوی)|1988]] || {{flagicon|India|British}} [[هند]] ([[انگلستان]]) || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|India}} [[ہندوستان]] || - || [[فائل:Naqqan sb.jpg|120px]] |- |20|| [[سید محمد کاظم شریعتمداری]] || [[1904 (عیسوی)|1904]] || [[1985 (عیسوی)|1985]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || - || |- |21|| [[سید عبدالله شیرازی]] || [[1892 (عیسوی)|1892]] || [[1984 (عیسوی)|1984]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.shirazi-sa.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831180314/http://www.shirazi-sa.ir/ |date=2009-08-31 }} || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |22|| [[سید محمود حسینی شاہرودی|سید محمود شاہرودی]] || || [[1974 (عیسوی)|1974]] || {{flagicon|Iran}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || - || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |23|| [[محسن حکیم|سید محسن حکیم]] || [[1889 (عیسوی)|1889]] || [[1970 (عیسوی)|1970]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || - || |- |24|| [[سید عبدالہادی شیرازی]] || [[1886 (عیسوی)|1886]] || [[1961 (عیسوی)|1961]] || {{flagicon|Iran}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iraq}} [[ایران]] || - || [[فائل:No image.svg|120px]] |- |25|| [[سید حسین طباطبایی بروجردی|سید حسین بروجردی]] || [[1875 (عیسوی)|1875]] || [[1961 (عیسوی)|1961]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || {{flagicon|Iraq}} [[عراق]] || {{flagicon|Iran}} [[ایران]] || [http://www.broujerdi.ir/ سایت رسمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231163249/http://broujerdi.ir/ |date=2016-12-31 }} || [[فائل:Grand Ayatollah Hossein Borujerd (1875-1961) portrait.jpg|120px]] |} == اہ‏م مراجع عظام از غیبت کبری تو‏ں 1340. ش == اہ‏م ترین مراجع فقہی شیعہ از سال 329 قمری (آغاز غیبت کبری) تو‏ں سال 1340. ش کہ جو بمطابق منابع، تاریخی لحاظ تو‏ں یا تألیفات د‏‏ی وجہ زیادہ مشہو رہیاں:<ref>مرجعیت، سید ہدایت‌الله طالقانی، نشر: ارغنون - سبز رویش، چاپ اول (1374)؛ صفحات 337 تو‏ں 344 کتاب شامل: ''147شیعہ مراجع تقلید د‏‏ی لسٹ (سنہ 329 قمری (آغاز غیبت کبری) تو‏ں آخری عشراں تک)''</ref> {| class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef;" |style="width:15٫5em;"|'''کنیت، نام''' |'''شہرت''' |'''سنہ وفات''' |'''جائے رہائش''' |'''قمری صدی''' |- |ابومحمد، حسن بن علی |[[ابن ابی عقیل عمانی]] |340 |[[عراق]] |'''4''' |- |ابوجعفر، محمدبن حسن بن احمد |[[ابن ولید]] |343 |قم |4 |- |ابوغالب، احمد بن محمد |[[ابوغالب زراری]] (شیبانی) |285-368 |کوفہ |4 |- |ابوالقاسم، جعفر بن محمد |[[ابن قولویہ]] |369 |قم |4 |- |ابوالحسن، محمد بن احمد |[[ابن داود]] |378 |قم - بغداد |4 |- |ابوجعفر ثانی، محمد بن علی بن حسین |[[شیخ صدوق]] |381 |[[رے]] – [[بغداد]] |4 |- |ابوعلی، محمد بن احمد |[[ابن جنید اسکافی]] |381 |[[رے]] |4 |- |ابوعبدالله، محمدبن محمدبن نعمان |[[شیخ مفید]] |413 |[[بغداد]] |'''5''' |- |ابوالقاسم، علی بن حسین |[[سید مرتضی|سید مرتضی علم الہدی]] |436 |[[بغداد]] |5 |- |ابوصلاح، تقی بن نجم |[[ابوالصلاح حلبی]] |447 |[[حلب]] |5 |- |ابوجعفر ثالث، محمد بن حسن |[[شیخ طوسی]] |460 |[[بغداد]] – [[نجف]] |5 |- |ابویعلی، حمزة بن عبد العزیز |[[سلار دیلمی]] |463 |[[حلب]] |5 |- |اوبویعلی، محمدبن حسن بن حمزه |[[شریف جعفری]] |463 |[[حلب]] |5 |- |ابوالقاسم، عبد العزیز بن تحریر |[[ابن براج|قاضی ابن براج]] |481 |[[طرابلس]] |5 |- |ابوعلی، حسن بن محمد طوسی |[[مفید ثانی]] |515 |[[نجف]] |'''6''' |- |ابوسعید، عبد الجلیل بن مسعود |[[عبدالجلیل رازی|متکلم رازی]] |560 |[[نجف]] |6 |- |ابورضا، فضل الله بن علی |[[حسینی راوندی]] |570 |[[کاشان]] |6 |- |قطب الدین، سعید بن عبد الله |[[قطب‌الدین راوندی]] |573 |[[کاشان]] |6 |- |ابوالمکارم، حمزه بن علی |[[ابن زہرہ|ابن زہرہ حلبی]] |511-585 |'''[[حلہ|حلّہ]]''' |6 |- |ابوجعفر رابع، محمد بن علی بن حمزه |[[عمادالدین طوسی]] (طوسی مشہدی) |585 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |ابوعبدالله، محمد بن احمد |[[ابن ادریس حلی]] |533-598 |[[حلہ|حلّہ]] |6 |- |شمس الدین، فخّار بن مُعدّ |[[ابن معد]] موسوی |630 |[[حلہ|حلّہ]] |'''7''' |- |ابوابراهیم، محمد بن جعفر |[[ابن نما]] |645 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |رضی الدین، علی بن موسی |[[ابن طاووس]] |589-664 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |جمال الدین، احمد بن موسی |ابن طاووس |673 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |نجم الدین، جعفر بن حسن |[[محقق حلی]] |602-676 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |ابوزکریا، یحیی بن سعید بن احمد |[[ابن سعید حلی]] |601-690 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |غیاث الدین، عبد الکریم بن احمد |ابن طاووس |648-693 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |جمال الدین، حسن بن یوسف |[[علامہ حلی]] |648-726 |[[حلہ|حلّہ]] |'''8''' |- |عمید الدین، عبد المطلب بن محمد |عمیدی |681-754 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |ابوجعفر، محمد بن محمد |[[قطب‌الدین رازی]] |776 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |ابوطالب، محمد بن حسن |[[فخرالمحققاں]] |682-771 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |ابوعبدالله، محمد بن مکی |[[شہید اول]] |734-786 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |زین الدین، علی بن خازن |حائری | |[[حلہ|حلّہ]] | |- |ابوالقاسم، علی بن محمد بن مکّی |[[ابن الشہید]] (اوّل) |810 |[[حلہ|حلّہ]] |'''9''' |- |ابوعبدالله، مقداد بن عبد الله |[[فاضل مقداد]] سیوری |826 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |ابوالعباس، احمدبن محمدبن فهد |[[ابن فهد حلی]] |757-841 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |بدرالدین، حسن بن جعفر |[[اعرج حسینی]] |933 |جبل عامل |'''10''' |- |ابوالحسن، علی بن هلال |[[ابن ہلال جزایری|جزایری]] ([[شیخ الاسلام]]) |937 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |شمس الدین، محمد بن مکی |[[عاملی شامی]] |938 |جبل عامل | |- |ابوالقاسم، علی بن عبد العلی |عاملی میسی |938 |[[اصفہان]] | |- |ابوالحسن، علی بن حسین بن عبد العالی |[[محقق کرکی]] (محقق ثانی) |862-940 |[[حلب]] – [[اصفہان]] | |- |زین‌الدین بن علی |[[شہید ثانی]] |911-966 |[[جبع شام]] | |- |نور الدین، علی بن حسین |[[صائغ حسینی]] |980 |[[حلہ|حلّہ]] | |- |نجم الدین، عبد الله بن حسین |یزدی |981 |[[نجف]] | |- |عزالدین، حسین بن عبد الصمد |[[حارثی]] (پدر شیخ بہائی) |918-984 |جبل عامل-ہرات | |- |علی بن ہلال |[[ابن ہلال عاملی]] |984 |[[اصفہان]] | |- |احمد بن محمد |[[مقدس اردبیلی]] |993 |[[نجف]] | |- |ابومحمد، عبد العالی بن علی |[[عاملی کرکی]] |926-993 |[[اصفہان]] | |- |محمد بن علی |[[صاحب مدارک]] - موسوی |1009 |جبع شام |'''11''' |- |جمال الدین، حسن بن زین الدین |[[صاحب معالم]] |1015 |جبع شام | |- |عزالدین، عبد الله بن حسین |[[عزالدین تستری]] |1021 |[[اصفہان]] | |- |بہاء الدین، محمد بن حسین عاملی |[[بہاء الدین عاملی|شیخ بہائی]] |1030 |[[اصفہان]] | |- |ابوالمعالی، علی بن محمد |طباطبائی |1031 |[[نجف]] | |- |ابواسحاق، ابراہیم بن علی |ابن مفلح |1032 |[[اصفہان]] | |- |محمدامین بن محمد |[[محمدامین استرآبادی|استرآبادی]] (مؤسس [[اخباری مکتبہ فکر]]) |1036 |[[مدینہ]] | |- |محمد بن حسن |پسر صاحب معالم |1040 |[[حلب]] | |- |بہاء الدین، محمد بن محمد باقر |[[حسینی نائینی]] |1040 |[[اصفہان]] | |- |محمد باقر بن شمس الدین |داماد |1041 |[[اصفہان]] | |- |شرف الدین، علی بن حجة الله |طباطبائی |1060 |[[نجف]] | |- |حسین بن محمد |[[سلطان العلماء]] (خلیفۃ السلطان) |1066 |[[اصفہان]] | |- |نور الدین، علی بن علی |[[موسوی عاملی]] |1068 |جبل عامل | |- |محمد تقی بن مقصود |[[محمد تقی مجلسی|مجلسی اول]] |1070 |[[اصفہان]] | |- |ابوعبدالله، حسین بن حیدر |[[حسینی کرکی]] (مجتہد) |1077 |[[اصفہان]] | |- |رفیع الدین، محمد بن حیدر |[[میرزا رفیعا نائینی]] (حسنی طباطبائی) |1080 |[[اصفہان]] | |- |محمد بن محمد |[[قاضی سعید قمی]] |1080 |قم | |- |محمدصالح بن احمد |[[ملا محمد صالح مازندرانی|محمد صالح سیروی مازندرانی]] |1080 |قم | |- |ملا محمد باقر بن محمد |[[محقق سبزواری]] (مؤمن) |1090 | | |- |محمد بن مرتضی |ملا محسن [[فیض کاشانی]] |1091 |[[کاشان]] | |- |علی رضا بن حبیب الله |[[موسوی عاملی]] |1091 |[[اصفہان]] | |- |حسین بن محمد |[[محقق خوانساری]] |1016–1098 |[[اصفہان]] | |- |محمد طاہر بن محمد حسین |قمی |1098 |[[قم]] | |- |علی بن محمد بن حسن |[[عاملی جبعی]] |1014–1103 |[[اصفہان]] |'''12''' |- |علامه محمد باقر بن محمد تقی |[[محمد باقر مجلسی|مجلسی دوم]] |1037-111 |[[اصفہان]] | |- |جعفر بن عبد الله |[[جعفر بن عبدالله حویزی|حویزی]] |1115 |[[اصفہان]] | |- |جمال الدین محمد بن حسین |[[جمال‌الدین محمد خوانساری|آقاجمال خوانساری]] |1125 |[[اصفہان]] | |- |حسین بن حسن |دیلمانی |1129 |[[اصفہان]] | |- |زین الدین بن محمد |[[عاملی جبعی]] |1130 |[[اصفہان]] | |- |محمد بن حسن |[[فاضل ہندی]] |1137 |[[اصفہان]] | |- |احمد بن اسماعیل |جزایری |1150 |[[نجف]] | |- |محمد بن باقر |[[رضوی قمی]] |1170 |[[اصفہان]] – [[نجف]] | |- |اسماعیل بن محمد |[[محمد اسماعیل خواجویی|خواجوی مازندرانی]] |1173 |مازندرانی | |- |[[شیخ یوسف بحرانی|یوسف بن احمد]] |[[شیخ یوسف بحرانی|صاحب حدائق]] (بحرانی) |1186 |[[نجف]] | |- |ابوالحسن بن عبد الله |موسوی جزایری |1193 |تستر | |- |محمد بن محمد |[[آقامحمد بید آبادی|بیدآبادی]] |1197 |[[اصفہان]] | |- |محمد باقر بن محمد اکمل |[[وحید بہبہانی]] |1205 |[[نجف]] |'''13''' |- |مہدی بن ابی‌زر |[[مہدی نراقی|نراقی اول]] |1209 |[[کاشان]] | |- |محمد مہدی بن مرتضی |[[سید محمد مہدی بحرالعلوم|بحرالعلوم]] (طباطبائی) |1155–1212 |[[نجف]] | |- |اسدالله بن اسماعیل |تستری- کاظمی |1220 |[[کاظمین]] | |- |جعفر بن خضر |[[جعفر کاشف الغطا|کاشف الغطاء]] |1228 |[[نجف]] | |- |ابوالقاسم بن محمد حسن |[[میرزای قمی]] ([[صاحب قوانین]]) |1151–1231 |[[قم]] | |- |علی اکبر بن محمد باقر |[[ایجی اصفہانی]] |1231 |[[اصفہان]] | |- |محسن بن حسن |[[محقق اعرجی]] (کاظمینی) |1240 |[[نجف]] | |- |محمد بن علی |[[سید مجاهد]] (طباطبائی) |1242 |[[نجف]] – [[اصفہان]] | |- |احمد بن مهدی |[[ملا احمد نراقی|نراقی دوم]] |1244 |[[کاشان]] | |- |ملا محمد شریف بن حسن علی |[[شریف‌العلما]] مازندرانی |1245 |[[نجف]] | |- |ابراہیم بن محمد |[[موسوی قزوینی]] |1246 |[[نجف]] | |- |موسی بن جعفر |کاشف الغطاء |1256 |[[نجف]] | |- |محمد باقر بن محمد تقی |حجت‌الاسلام [[محمد باقر شفتی]] |1175–1260 |[[اصفہان]] | |- |محمد ابراہیم بن محمد |کلباسی |1262 |[[اصفہان]] | |- |حسن بن جعفر |نجفی صاحب انوارالفقاہہ |1262 |[[نجف]] | |- |سید محمد بن صالح |[[سید صدرالدین عاملی]] |1263 |[[نجف]] | |- |جعفر بن سیف الدین |استرآبادی |1263 |[[تہران]] | |- |محمد حسن بن باقر |نجفی ([[صاحب جواہر]]) |1266 |[[نجف]] | |- |حسن بن علی |[[واعظ اصفہانی]] |1273 |[[نجف]] | |- |مرتضی بن محمد |[[شیخ انصاری|محقق انصاری]] |1281 |[[نجف]] | |- |عبد الحسین بن علی |[[شیخ العراقین]] |1286 |[[نجف]] | |- |سید محمد بن عبد الصمد |شہشہانی |1289 |[[اصفہان]] | |- |حسین بن محمد |کوه کمره‌ای |1299 |[[نجف]] | |- |حسین بن محمد اسماعیل |اردکانی |1302 |کربلا |'''14''' |- |محمد بن محمد باقر |[[فاضل ایروانی]] |1306 |[[نجف]] | |- |سید ابوالقاسم بن حسن |[[حجت طباطبائی]] |1309 |کربلا | |- |محمد حسن بن محمود |[[میرزای شیرازی]] (صاحب فتوائے تمباکو) |1230–1312 |[[سامراء]] | |- |ابوالمعالی بن محمد ابراہیم |کرباسی |1315 |[[اصفہان]] | |- |محمد بن فضل علی |[[فاضل شرابیانی]] |1245–1322 |[[نجف]] | |- |محمد حسن بن عبد الله |مامقانی |1323 |[[نجف]] | |- |سید ابوالقاسم بن معصوم |اشکوری |1325 |[[نجف]] | |- |ملا محمد کاظم بن حسین |[[آخوند خراسانی]] |1329 |[[نجف]] | |- |محمد تقی بن محمد باقر |[[آقا نجفی اصفہانی]] |1332 |[[اصفہان]] | |- |سید محمدکاظم بن عبد العظیم |[[سید محمد کاظم طباطبایی یزدی|محقق یزدی]] (صاحب عروۃ الوثقی) |1337 |[[نجف]] | |- |محمد تقی بن محبّ علی |[[میرزای دوم]] |1338 |[[نجف]] | |- |فتح الله بن محمد جواد |[[نمازی شیرازی]] (شریعتمدار) |1339 |[[نجف]] | |- |احمد بن علی |نجفی |1340 |[[نجف]] | |- |محمد بن محمد تقی |ارباب |1341 |[[قم]] | |- |محمد صادق بن حسین |اصفہانی |1348 |[[اصفہان]] | |- |ابوالقاسم بن محمد تقی |کبیر |1353 |[[قم]] | |- |[[ابوالقاسم دہکردتی]] |دہکردتی |1353 |[[اصفہان]] | |- ||[[محمد حسین نائینی]] |نائینی |1355 |[[نجف]] | |- |[[عبدالکریم حائری یزدی]] |موسس [[حوزه علمیہ]] [[قم]] |1355 |[[قم]] | |- |[[ابوالحسن انگجی]] |انگجی |1282–1357 |[[آذربایجان]] | |- |[[ضیاء الدین عراقی]] |عراقی |1359 |[[نجف]] | |- |[[محمد حسین غروی اصفہانی]] |کمپانی |1296–1361 |[[نجف]] | |- |رضا بن محمد حسین |مسجد شاہی |1287–1362 |[[اصفہان]] | |- |[[سید ابوالحسن اصفہانی]] |اصفہانی |1365 |[[نجف]] – [[سامراء]] | |- |[[سید حسین طباطبائی قمی]] |طباطبائی قمی |1366 |[[نجف]] | |- |[[محمد تقی خوانساری]] |خوانساری |1371 |[[قم]] | |- |[[محمد حجت کوه‌کمری]] |کوه‌کمری |1372 |[[قم]] | |- |[[سید صدرالدین صدر|سید صدرالدین بن اسماعیل]] | صدر |1373 |[[قم]] | |- |[[محمد حسین کاشف الغطاء]] |کاشف‌الغطاء |1294–1373 |[[نجف]] | |- |سید حسین بن علی |حمامی |1379 |[[نجف]] | |- |[[سید جمال الدین گلپائیگانی]] |موسوی گلپائیگانی |1379 |[[نجف]] | |} == ہور ویکھو == * [[مرجع تقلید]] * [[فقیہ]] * [[شیعہ]] * [[تقلید]] * [[مجتہد]] * [[فقہ]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{شیعہ مراجع تقلید}} {{شیعہ}} == منابع == * [http://www.al-shia.org/html/far/5ola| عنوان مراجع، علما۔ اردی بہشت 1388ھ ش نو‏‏ں دیکھی گئی، پبلشر مرکز جہانی اطلاع رسانی آل البیت] * [http://www.andisheqom.com/Files/olamabio.php|عنوان، زندگینامہ علما و بزرگان نامدار شیعہ۔ بہمن 1390ھ ش نو‏‏ں دیکھی گئی، پبلشر اندیشہ قم] [[زمره:مسلم فہرستاں]] [[گٹھ:شیعہ علما]] [[گٹھ:فہرستاں د‏‏ی لسٹ]] [[گٹھ:مجتہدین]] [[گٹھ:مراجع تقلید]] [[گٹھ:مسلم الٰہیات دان]] [[گٹھ:مسلم علماء]] [[گٹھ:آیت اللہ العظمیٰ]] k8l1l8z4ltspzhf3tmh0zoogbaau4l5 0 91683 707931 638475 2026-06-18T07:31:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707931 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = [[فلم فیئر اعزاز]] برائے بہترین پس پردہ گلوکار | description = بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والے گلوکاراں دے لئی اعزاز | presenter = ''[[فلم فیئر (میگزین)]]'' | country = بھارت | year = 1959 | holder = [[اری جیت سنگھ]], <br /> ''[[روئے]]'' ([[61واں فلم فیئر اعزازات]]) | website = [http://filmfareawards.indiatimes.com/ Filmfare Awards] }} '''فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکار ''' [[بھارتی سنیما|بھارتی]] فلم میگزین فلم فیئر د‏‏ی جانب تو‏ں دتا جانے والا </font>[[فلم فیئر اعزازات|فلم فیئر ایوارڈ]] دا اک اعزاز اے جو [[بالی وڈ|ہندی فلماں]]لماں بہترین پس پردہ گلوکاری د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ ہر سال کسی اک مرد دے [[پس پردہ گلوکار|پلے بیک گلوکار]] نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ فلم فیئر ایوارڈ 1954 تو‏ں دتا جا رہیا اے تے بہترین پس پردہ گلوکار دے زمرے نو‏‏ں 1959ء وچ متعارف کروایا گیا، لیکن ابتدائی طور اُتے مرد تے خواتین دونے گلوکاراں دے لئی اک ایوارڈ سی، 1967ء وچ اس ایوراڈ نو‏‏ں دو زمرے وچ تقسیم کيتا گیا۔ جدو‏ں تو‏ں ہن تک مرد گلوکار تے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ|خواتین گلوکارہ]] نو‏‏ں وکھ وکھ اعزاز دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ == شاندار اعلیٰ کارکردگی دا مظاہرہ == {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! '''[[wiktionary:superlative|اعلیٰ کارکردگی]]''' !''' اعزاز یافتہ گلوکار''' ! '''ریکارڈ''' |- |سب تو‏ں زیادہ (بہترین پس پردہ گلوکارہ) اعزاز دا حصول |[[کشور کمار]] |8 |- |سب تو‏ں زیادہ (بہترین پس پردہ گلوکار) اعزاز د‏‏ی نامزدگیاں |کشور کمار |27 |- |سب تو‏ں زیادہ مسلسل فاتحین |[[کمار سانو]] |5 سال: 1991 تو‏ں 1995 |- |سب تو‏ں زیادہ (بہترین پس پردہ گلوکار) اعزاز د‏‏ی نامزدگیاں، کوئی فاتح نئيں |[[کے دے]] <br /> [[سریش واڈکر]] |6 |- |سب تو‏ں زیادہ (بہترین پس پردہ گلوکار) اعزاز د‏‏ی نامزدگیا ں، اک ہی سال وچ |کشور کمار {{Small|(1985)}} |4 |- |سب تو‏ں زیادہ عمر دار (بہترین پس پردہ گلوکار) اعزاز د‏‏ی فاتح |کشور کمار |عمر: 57 |- | سب تو‏ں زیادہ عمر دار (بہترین پس پردہ گلوکار) اعزاز د‏‏ی نامزدگی |کشور کمار |عمر: 57 |- |سب تو‏ں کم عمر (بہترین پس پردہ گلوکار) اعزاز د‏‏ی فاتح |[[اری جیت سنگھ]] |عمر: 26 |- |سب تو‏ں کم عمر (بہترین پس پردہ گلوکارہ) اعزاز د‏‏ی نامزدگی |ماسٹر وگنیش |عمر:11 |} === سب تو‏ں زیادہ اعزازات === {| class="sortable wikitable" style="text-align: center" ! فاتح ! اعزازات د‏‏ی تعداد ! سال |- |[[کشور کمار]] | 8 | 1970, 1976, 1979, 1981, 1983, 1984, 1985 & 1986 |- | [[محمد رفیع]] | 6 | 1961, 1962, 1965, 1967, 1969 & 1978 |- | [[کمار سانو]] | 5 | 1991, 1992, 1993, 1994, 1995 |- |[[ادت نرائن|اُدت نارائن]] | 5 | 1989, 1996, 1997, 2000 & 2002 |- | [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] | 4 | 1960, 1971, 1973 تے 1977 |- | مہندر کپور | 3 | 1964, 1968, 1975 |} [[کشور کمار]] نے فلم فیئر بہترین پس پردہ اداکار دے 8 اعزازات حاصل کرکے ریکارڈ د‏‏ی حامل قرار پائی نيں۔ جدو‏ں کہ [[محمد رفیع]] ایہ اعزاز 6 مرتبہ جیت چکيت‏یاں نيں، ایہ عجیب گل اے کہ 70 د‏‏ی دہائی وچ اپنی مقبولیت دے دناں کشور کمار نے صرف 3 فلم فیئر اعزاز حاصل کیتے۔ دو گلوکاراں: [[کمار سانو]] تے [[ادت نرائن|اُدت نارائین]]، نے پنج فلم فیئر اعزاز اپنے ناں کیتے، [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] چار اعزازات دے فاتح بنے، مہندر کپور نے اس اعزاز نو‏‏ں تن مرتبہنیندا۔ پنج گلوکاراں نے ایوارڈ جِتیا دو مرتبہ، جنہاں وچ [[سونو نگم]]، [[شان (گلوکار)|شان]]، سکھویندر سنگھ، موہت چوہان تے [[اری جیت سنگھ]] شامل نيں۔ [[کمار سانو]] نے سب تو‏ں زیادہ مسلسل فتح دا ریکارڈ بنایا تے اوہ مسلسل پنج سال 1991 تو‏ں 1995تک فاتح رہ‏‏ے۔ کشور کمار نے وی چار سال دے تسلسل وچ 1983 تو‏ں 1986 تک چار اعزازات حاصل کیتے۔ دو گلوکاراں دا ایہ منفرد ریکارڈ اے کہ انہاں نے اک ہی سال وچ اس زمدے د‏‏ی تمام نامزدگیاں اپنے ناں کيتياں سن۔ محمد رفیع اوہ پہلے امیدوار سن جو 1969 وچ فلم فیئر اعزاز برائے پس پردہ گلوکار د‏‏ی تمام تن نامزدگیاں دے لئی منتخب ہوئے سن، کشور کمار وی اوہ واحد امیدوار سن جناں نے 1985ء وچ ہونے دے فلم فیئر اعزاز برائے پس پردہ گلوکار د‏‏ی تمام چار نامزدگیاں اپنے ناں کيتياں۔ تے اتفاق تو‏ں اس سال کشور کمار د‏‏ی تمام نامزد گ نغمے اک ہی فلم ''شرابی ''سے سن ۔ [[ادت نرائن|اُدت نارائین]] دا اک منفرد ریکارڈ اے کہ انہاں نے مسلسل تن دہائیاں تک اس گٹھ اعزازات وچ نامزدگی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ ہمیش ریشمیا وی 2006ء وچ سب تو‏ں پہلے موسیقی ڈائریکٹر سن جو ایہ ایوارڈ جتے۔ == فلم فیئر دے فاتح تے نامزدگیاں د‏‏ی لسٹ == === 1950ء د‏‏ی دہائی === <small>نوٹ: فلم فیئر ایوارڈ بہترین پس پردہ گلوکارہ دے زمرے نو‏‏ں 1959ء وچ متعارف کروایا گیا، لیکن ابتدائی طور اُتے مرد تے خواتین دونے گلوکاراں دے لئی اک ایوارڈ سی، 1968ء وچ اس ایوراڈ نو‏‏ں دو زمرے وچ تقسیم کيتا گیا۔ </small> * '''1959 ایوارڈ اک خاتون گلوکار نے حاصل کيتا''' <ref name="filmfarebifurcation">{{cite book | url=https://books.google.co.in/books?id=mg09BAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=isbn:9381398631&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjboIWHiLHKAhWTjo4KHTUHD0cQ6AEIHDAA#v=onepage&q&f=false | title=Naushadnama: The Life and Music of Naushad | publisher=Hay House Publishers | author=Bharatan, Raju | year=2013 | isbn=978-93-81431-93-1 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225233725/https://books.google.co.in/books?id=mg09BAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=isbn:9381398631&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjboIWHiLHKAhWTjo4KHTUHD0cQ6AEIHDAA#v=onepage&q&f=false | archivedate=2018-12-25 | access-date=2016-10-12 | url-status=live}}</ref> === 1960 د‏‏ی دہائی === * '''1960 [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "سب کچھ سکھیا اساں"''' س(فلم: '''''اناڑی )''''' ** طلعت محمود – "جلدے نيں جس دے لئی"(فلم: ''سُجاندا)'' * '''1961 [[محمد رفیع]] – "چودھواں دا چاند"''' (فلم:''''' چودھواں دا چاند )''''' * '''1962 [[محمد رفیع]] – "چشمِ بد دور"''' س(فلم: '''''سسرال)''''' ** محمد رفیع – "حسن والے تیرا" (فلم: ''گھرانہ)'' ** [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "Hہونٹاں پہ سچائی" س(فلم: ''جس دیش وچ گنگا بہندی اے )'' * '''1963 ایوارڈ اک خاتون گلوکار نے حاصل کيتا''' ** [[محمد رفیع]] – "اے گُل بدن" (فلم: ''پروفیسر)'' * '''1964 مہندر کپور – "چلو اک بار فیر تو‏ں "''' (فلم: '''''گمراہ)''''' ** [[محمد رفیع]] – "میرے محبوب تینو‏ں" (فلم: ''میرے محبوب )'' * '''1965 [[محمد رفیع]] – "چاہواں گا وچ تینو‏ں سانجھ سویرے"''' (فلم: '''''دوستی)''''' ** [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "دوست دوست نا رہیا" (فلم: ''سنگم)'' * '''1966 ایوارڈ اک خاتون گلوکار نے حاصل کيتا''' ** [[محمد رفیع]] – "چھو لینے" (فلم: ''کاجل)'' * '''1967 [[محمد رفیع]] – "بہاراں پھُل برساؤ"''' (فلم: '''''سورج)''''' <small>نوٹ: اس سال دے بعد تو‏ں فلم فیئر بہترین پس پردہ گلوکار دا گٹھ صنفی لحاظ تو‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا۔</small> * '''1968 مہندر کپور – "نیلے گگن دے تلے"''' (فلم: '''''ہمراز)''''' ** مہندر کپور – "میرے دیش د‏‏ی دھرتی" (فلم: ''اُپکار )'' ** [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "ساون دا مہینہ" (فلم: ''ملن )'' * '''1969 [[محمد رفیع]] – "دل دے جھروندے ميں"''' (فلم: '''''برہمچاری )''''' ** محمد رفیع – "بابل د‏‏ی دُعاواں لیندی جا" س(فلم: ''نیل کمل)'' ** محمد رفیع – "ميں پنڈ تسيں سو جاؤ" (فلم: ''برہمچاری )'' === 1970 د‏‏ی دہائی === * '''1970 [[کشور کمار]]&nbsp;– "رُوپ تیرا مستانہ"''' (فلم: '''''ارادھنا )''''' ** [[منا ڈے]]&nbsp;– "کل دا پیا" (فلم: ''چندا تے بجلی )'' ** [[محمد رفیع]]&nbsp;– "وڈی مستانی اے " (فلم: ''جینے د‏‏ی راہ )'' * '''1971 [[مکیش (گلوکار)|مکیش]]&nbsp;– "سب تو‏ں وڈا نادان"''' (فلم: '''''پہچان )''''' ** [[محمد رفیع]]&nbsp;– "کھلونا جان ک‏ے" (فلم: ''کھلونا )'' ** مکیش&nbsp;– "بس ایہی اپرادھ" (فلم: ''پہچان )'' * '''1972 [[منا ڈے]]&nbsp;– "اے بھائی ذرا دیکھ دے چلو"''' (فلم: '''''میرا ناں جوکر )''''' ** [[کشور کمار]]&nbsp;– "یہ جو محبت اے " (فلم: ''کٹی پتنگ )'' ** کشور کمار&nbsp;– "زندگی اک سفر اے سہانہ" (فلم: ''انداز )'' * '''1973 [[مکیش (گلوکار)|مکیش]]&nbsp;– "جے بولے بے ایمان کی"''' (فلم: '''''بے ایمان )''''' ** [[کشور کمار]]&nbsp;– "چنگاری کوئی بھڑکے" (فلم: ''امر پریم)'' ** مکیش&nbsp;– "اک پیار دا نغما اے " (فلم:''شور)'' * '''1974 نریندرا چنچل&nbsp;– "بے شک مندر مسجد"''' (فلم: '''''بوبی)''''' ** [[کشور کمار]] – "میرے دل وچ اج " (فلم: ''[[داغ: آ پوئم آف لو]]'') ** [[منا ڈے]] – "یاری اے ایمان " (فلم: ''[[زنجیر (1973 فلم)|زنجیر]]'') ** [[محمد رفیع]] – "سانو‏ں جان تو‏ں پیاری اے " (فلم: ''[[نینا (1973 فلم)|نینا]]'') ** [[شلیندر سنگھ]] – "ميں شاعر تاں نئيں" (فلم: ''بوبی'') * '''1975 [[مہیندر کپور]] – "اور نئيں بس تے نئيں"''' (فلم: '''''[[روٹی کپڑ‏ا تے مکان]]'''''ط ** [[کشور کمار]] – "گڈی بُلا رہی اے " (فلم: ''[[دوست (1974 فلم)|دوست]]'') ** کشور کمار – "میرا جیون کورا کاغذ" (فلم: ''[[کورا کاغذ]]'') ** [[محمد رفیع]] – "چنگا ہی ہويا دل ٹُٹ گیا" (فلم: ''[[ماں بہن تے بیوی]]'') ** [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "ميں نہ بھولاں گا" (فلم: ''روٹی کپڑ‏ا تے مکان'') * '''1976 [[کشور کمار]] – "دل ایسا کسی نے"''' (فلم: '''''[[امانوش]]''''') ** کشور کمار – "ميں پیاسا تاں ساون" (فلم: ''[[فرار]]'') ** کشور کمار – "او مانجھی رے" (فلم: ''[[خوشبو (1975 فلم)|خوشبو]]'') ** [[منا ڈے]] – "کیا مار سک‏‏ے گی" (فلم: ''[[سنیاسی (1975 فلم)|سنیاسی]]'') ** [[آر ڈی برمن]] – "محبوبہ او محبوبہ" (فلم: ''[[شعلے]]'') * '''1977 [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "[[کدی کدی میرے دل وچ ]]"''' (فلم: '''''[[کدی کدی (1976 فلم)|کدی کدی]]''''') ** [[مہیندر کپور]] – "سن دے تیری پکار" (فلم: ''[[فقیرا (فلم)|فقیرا]]'') ** مکیش – "اک دن بک جائے گا" (فلم: ''[[دھرم کرم]]'') ** مکیش – "ميں پل دو پل دا شاعر ہاں" (فلم: ''کدی کدی'') ** [[کے جے یسوداس]] – "گوری تیرا پنڈ" (فلم: ''[[چت چور]]'') * '''1978 [[محمد رفیع]] – "کیہ ہویا تیرا وعدہ "''' (فلم: '''''[[ہم کسی تو‏ں کم نئيں]]''''') ** [[کشور کمار]] – "آپ دے انورودھ تو‏ں " (فلم: ''[[انورودھ]]'') ** محمد رفیع – "[[پردہ اے پردہ]]" (فلم: ''[[امر اکبر انتھونی]]'') ** [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "سہانی چاندنی" (فلم: ''[[مکتی (1977 فلم)]]'') ** [[کے جے یسوداس]] – ''[[کا کراں سجنی آئے نہ بالم]]'' (فلم: ''[[سوامی (1977 فلم)|سوامی]]'') * '''1979 [[کشور کمار]] – "کھادی دے پان بنارس والا"''' (فلم: '''''[[ڈون (1978 فلم)|ڈون]]''''') ** کشور کمار – "او ساتھی رے" (فلم: ''[[مقدر دا سکندر]]'') ** کشور کمار – "ہم بے وفا ہر گز نہ سن " (فلم: ''[[شالیمار (1978 فلم)|شالیمار]]'') ** [[محمد رفیع]] – "آدمی مسافر اے " (فلم: ''[[اپناپن]]'') ** [[مکیش (گلوکار)|مکیش]] – "چنچل شیتل " (فلم: ''[[ستیم شیوم سندرم]]'') === 1980ء د‏‏ی دہائی === * '''1980 [[کے جے یسوداس]] – "دل دے ٹکڑے ٹکڑے"''' (فلم: '''''[[دادا (فلم)|دادا]]''''' ** [[امیتابھ بچن]] – "میرے پاس آؤ" (فلم: ''[[مسٹر نٹورلال]]'' ** دے جے یسوداس – "سنینا انہاں نظارےآں کو" (فلم: ''[[سنینا]]'' ** [[کشور کمار]] – "اک راستہ اے زندگی" (فلم: ''[[کالا پتھر]]'' ** [[محمد رفیع]] – "چلو رے ڈولی اٹھاؤ" (فلم: ''[[جانی دشمن]]'' ** [[نتن مکیش]] – "آجا رے میرے دلبر" (فلم: ''[[نوری]]'' * '''1981 [[کشور کمار]] – "ہزار راہاں مڑ دے دیکھی"''' (فلم: '''''[[تھوڑی جہی بے وفائی]]''''' ** کشور کمار – "اوم شاندی اوم" (فلم: ''[[قرض (فلم)|قرض]]'' ** [[محمد رفیع]] (Posthumous) – "درد دل" (فلم: ''قرض'' ** محمد رفیع (Posthumous) – "ميں نے پُچھیا Chand Se" (فلم: ''[[عبد اللہ (فلم)|عبد اللہ]]'' ** محمد رفیع (Posthumous) – "میرے دوست قصہ" (فلم: ''[[دوستانہ (1980 فلم)|دوستانہ]]'' * '''1982 [[امیت کمار]] – "یاد آ رہی اے "''' (فلم: '''''[[Love Story (1981 film)|Love Story]]''''' ** [[جگجیت سنگھ]] – "Hothon Se Chhoo Lo Tum" (فلم: ''[[Prem Geet]]'' ** [[کشور کمار]] – "Hamen Tum Se Pyaar Kitna" (فلم: ''[[Kudrat]]'' ** کشور کمار – "Chhoo Kar Mere Man Ko" (فلم: ''[[Yaarana (1981 film)|Yaarana]]'' ** [[ایس پی بالاسبرمنیم]] – "Tere Mere Beech Mein" (فلم: ''[[Ek Duuje Ke Liye]]'' * '''1983 [[کشور کمار]] – "Pag Ghungroo Bandh"''' (فلم: '''''[[Namak Halaal]]''''' ** [[امیت کمار]] – "Yeh Zameen Gaa Rahi Hai" (فلم: ''[[Teri Kasam]]'' ** [[سریش واڈکر]] – "Meri Kismat Tu" (فلم: ''[[Prem Rog]]'' ** سریش واڈکر – "Mein Hoon Prem Rogi" (فلم: ''Prem Rog'' * '''1984 [[کشور کمار]] – "Agar Tum Na Hote"''' (فلم: '''''[[Agar Tum Na Hote]]''''' ** کشور کمار – "Shayad Meri Shaadi" (فلم: ''[[Souten]]'' ** [[شبیر کمار]] – "Jab Hum Jawaan Honge" (فلم: ''[[Betaab (1983 film)|Betaab]]'' ** شبیر کمار – "Parvaton Se Aaj Mein" (فلم: ''Betaab'' ** شبیر کمار – "Yaad Teri Aayengi" (فلم: ''Ek Jaan Hai Hum'' * '''1985 [[کشور کمار]] – "Manzilein Apni Jagah Hain"''' (فلم: '''''[[Sharaabi]]''''' ** کشور کمار – "De De Pyaar De" (فلم: ''Sharaabi'' ** کشور کمار – "Inteha Ho Gayi" (فلم: ''Sharaabi'' ** کشور کمار – "Log Kehte Hai" (فلم: ''Sharaabi'' * '''1986 [[کشور کمار]] – "Saagar Kinare"''' (فلم: '''''[[Saagar (1985 film)|Saagar]]''''' ** [[شبیر کمار]] – "Tum Se Milkar Na Jane Kyon" (فلم: ''[[Pyaar Jhukta Nahin]]'' ** [[سریش واڈکر]] – "Main Hi Main Hoon" (فلم: ''[[Ram Teri Ganga Maili]]'' * '''1987 – No award given''' * '''1988 – No award given''' * '''1989 [[ادت نارائن]] – "Papa Kehte Hain"''' (فلم: '''''[[قیامت تو‏ں قیامت تک]]''''' ** [[امیت کمار]] – "Ek Do Teen" (فلم: ''[[Tezaab]]'' ** [[محمد عزیز]] – "Dil Tera Kisne Toda" (فلم: ''[[Dayavan]]'' === 1990ء د‏‏ی دہائی === * '''1990 [[ایس پی بالاسبرمنیم]] – "Dil Deewana"''' (فلم: '''''[[Maine Pyar Kiya]]''''' ** [[امیت کمار]] – "Tirchhi Topiwale" (فلم: ''[[Tridev]]'' ** [[محمد عزیز]] – "My Name Is Lakhan" (فلم: ''[[Ram Lakhan]]'' ** [[سریش واڈکر]] – "Lagi Aaj Sawan Ki" (فلم: ''[[Chandni]]'' * '''1991 [[کمار سانو]] – "Ab Tere Bin"''' (فلم: '''''[[Aashiqui]]''''' ** [[امیت کمار]] – "Kaisa Lagta Hai" (فلم: ''[[Baaghi: A Rebel for Love]]'' ** [[سریش واڈکر]] – "O Priya Priya" (فلم: ''[[Dil]]'' * '''1992 [[کمار سانو]] – "Mera Dil Bhi"''' (فلم: '''''[[Saajan]]''''' ** [[پنکج اداس]] – "Jeeye To Jeeye" (فلم: ''Saajan'' ** [[ایس پی بالاسبرمنیم]] – "Tum Se Milne Ki Tamanna Hai" (فلم: ''Saajan'' ** [[سدیش بھونسلے]] – "Jumma Chumma" (فلم: ''[[Hum (film)|Hum]]'' * '''1993 [[کمار سانو]] – "Sochenge Tumhe Pyaar"''' (فلم: '''''[[Deewana (1992 film)|Deewana]]''''' ** [[ادت نارائن]] – "Pehla Nasha" (فلم: ''[[جو جِتیا اوہی سکندر]]'' ** [[ونود راٹھور]] – "Aisi Deewangi" (فلم: ''Deewana'' * '''1994 [[کمار سانو]] – "Yeh Kaali Kaali Aankhen"''' (فلم: '''''[[Baazigar]]''''' ** کمار سانو – "Baazigar O Baazigar" (فلم: ''Baazigar'' ** [[ادت نارائن]] – "Jaadu Teri Nazar" (فلم: ''[[Darr]]'' ** ادت نارائن – "Phoolon Sa Chehra Tera" (فلم: ''[[Anari (1993 film)|Anari]]'' ** [[ونود راٹھور]] – "Nayak Nahin Kahlnayak Hoon Main" (فلم: ''[[Khalnayak]]'' * '''1995 [[کمار سانو]] – "Ek Ladki Ko Dekha"''' (فلم: '''''[[1942: A Love Story]]''''' ** [[ابھیجیت بھٹیاچاریہ|ابھیجیت]] – "Ole Ole" (فلم: ''[[Yeh Dillagi]]'' ** [[ایس پی بالاسبرمنیم]] – "Hum Aapke Hain Koun" (فلم: ''[[Hum Aapke Hain Koun.۔!]]'' ** [[ادت نارائن]] – "Tu Cheez Badi" (فلم: ''[[Mohra]]'' * '''1996 [[ادت نارائن]] – "Mehndi Laga Ke Rakhna"''' (فلم: '''''[[دل والے دلہنیا لے جاواں گے]]''''' ** [[ہری ہرن (گلوکار)|ہری ہرن]] – "Dil Ne Dil Se" (فلم: ''[[Haqeeqat (1995 film)|Haqeeqat]]'' ** [[کمار سانو]] – "Tujhe Dekha To" (فلم: ''Dilwale Dulhania Le Jayenge'' ** ادت نارائن – "Raja Ko Rani Se Pyaar" (فلم: ''[[اکیلے اسيں اکیلے تم]]'' * '''1997 [[ادت نارائن]] – "Pardesi Pardesi"''' (فلم: '''''[[راجا ہندوستانی]]''''' ** [[ابھیجیت بھٹیاچاریہ|ابھیجیت]] – "Yeh Teri Aankhen Jhuki Jhuki" (فلم: ''[[Fareb (1996 film)|Fareb]]'' ** [[ہری ہرن (گلوکار)|ہری ہرن]] and [[سریش واڈکر]] – "Chappa Chappa Charkha Chale" (فلم: ''[[Maachis]]'' ** ادت نارائن – "Ghar Se Nikalte Hi" (فلم: ''[[Papa Kehte Hain]]'' ** ادت نارائن – "Ho Nahi Sakta" (فلم: ''[[Diljale]]'' * '''1998 [[ابھیجیت بھٹیاچاریہ|ابھیجیت]] – "Main Koi Aisa Geet Gaaon"''' (فلم: '''''[[Yes Boss (film)|Yes Boss]]''''' ** [[ہری ہرن (گلوکار)|ہری ہرن]] – "I Love My India" (فلم: ''[[پردیس (فلم)|Pardes]]'' ** [[کمار سانو]] – "Do Dil Mil Rahe Hain" (فلم: ''Pardes'' ** [[سونو نگم]] and [[Roop Kumar Rathod]] – "[[Sandese Aate Hai]]" (فلم: ''[[Border (1997 film)|Border]]'' ** [[ادت نارائن]] – "Dil To Pagal Hai" (فلم: ''[[دل تاں پاگل اے ]]'' * '''1999 [[سکھویندر سنگھ]] – "[[Chaiyya Chaiyya]]"''' (فلم: '''''[[Dil Se.۔]]''''' ** [[عامر خان]] – "[[Aati Kya Khandala]]" (فلم: ''[[غلام (فلم)|Ghulam]]'' ** [[کمال حسن]] – "O O Jaane Jaana" (فلم: ''[[Pyaar Kiya To Darna Kya (1998 film)|Pyaar Kiya To Darna Kya]]'' ** [[کمار سانو]] – "Ladki Badi Anjaani Hai" (فلم: ''[[کچھ کچھ ہُندا اے ]]'' ** [[ادت نارائن]] – "Kuch Kuch Hota Hai" (فلم: ''Kuch Kuch Hota Hai'' === 2000ء د‏‏ی دہائی === * '''2000 [[ادت نارائن]] – "Chaand Chhupa"''' (فلم: '''''[[Hum Dil De Chuke Sanam]]''''' ** [[کے دے]] – "Tadap Tadap Ke" (فلم: ''Hum Dil De Chuke Sanam'' ** [[کمار سانو]] – "Aankhon Ki Gusthakiyaan" (فلم: ''Hum Dil De Chuke Sanam'' ** [[سونو نگم]] – "Ishq Bina" (فلم: ''[[Taal (film)|Taal]]'' ** [[سکھویندر سنگھ]] – "Ramta Jogi" (فلم: ''Taal'' * '''2001 [[لکی علی]] – "Naa Tum Jaano Naa Hum"''' (فلم: '''''[[Kaho Naa.۔۔ Pyaar Hai]]''''' ** [[لکی علی]] – "Ek Pal Ka Jeena" (فلم: ''Kaho Naa.۔۔ Pyaar Hai'' ** [[سونو نگم]] – "Tu Hawa Hai" (فلم: ''[[Fiza]]'' ** سونو نگم – "Panchhi Nadiya Pawan Ke Jhonke" (فلم: ''[[Refugee (2000 film)|Refugee]]'' ** [[ادت نارائن]] – "Dil Ne Yeh Kaha Hain" (فلم: ''[[Dhadkan]]'' * '''2002 [[ادت نارائن]] – "Mitwa"''' (فلم: '''''[[لگان (فلم)]]''''' ** [[عدنان سمیع]] – "Mehbooba Mehbooba" (فلم: ''[[Ajnabee (2001 film)|Ajnabee]]'' ** [[شان (گلوکار)|شان]] – "Koi Kahe Kehta Rahe" (فلم: ''[[دل چاہندا اے ]]'' ** [[سونو نگم]] – " Suraj Hua Maddham " (فلم: ''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham.۔۔]]'' ** ادت نارائن – "Ud jaa Kale Kawan" (فلم: ''[[Gadar: Ek Prem Katha]]'' * '''2003 [[سونو نگم]] – "Saathiya"''' (فلم: '''''[[Saathiya (film)|Saathiya]]''''' ** [[کے دے]] – "Bardaasht Nahin" (فلم: ''[[Humraaz]]'' ** [[کمار سانو]] – "Sanam Mere Humraaz" (فلم: ''Humraaz'' ** [[لکی علی]] – "Aa Bhi Jaa" (فلم: ''[[Sur – The Melody of Life]]'' ** [[شان (گلوکار)|شان]] – "Nikamma Kiya Is Dil Ne" (فلم: ''[[Kyaa Dil Ne Kahaa]]'' * '''2004 [[سونو نگم]] – "Kal Ho Naa Ho"''' (فلم: '''''[[کل ہوئے نہ ہو]]''''' ** [[کمار سانو]] – "Kissi Se Tum Pyar Karo" (فلم: ''[[Andaaz]]'' ** [[ابھیجیت بھٹیاچاریہ|ابھیجیت]] – "Suno Na" (فلم: ''[[Chalte Chalte (2003 film)|Chalte Chalte]]'' ** [[ادت نارائن]] – "Idhar Chala" (فلم: ''[[Koi.۔۔ Mil Gaya]]'' ** ادت نارائن – "Tere Naam" (فلم: ''[[Tere Naam]]'' * '''2005 [[کنال گنجوالا]] – "Bheegey Honth Tere"''' (فلم: '''''[[Murder (2004 film)|Murder]]''''' ** [[سونو نگم]] – "[[Do Pal]]" (فلم: ''[[ویر-زارا]]'' ** سونو نگم – "Main Hoon Na" (فلم: ''[[ماں ہاں نا (فلم)]]'' ** سونو نگم – "Tumse Milkey Dil Ka" (فلم: ''Main Hoon Na'' ** [[ادت نارائن]] – " Main Yahan Hoon " (فلم: ''Veer-Zaara'' ** ادت نارائن and Master Vignesh – "Yeh Taara Woh Taara" (فلم: ''[[Swades]]'' * '''2006 [[ہمیش ریشمیا]] – "Aashiq Banaya Aapne"''' (فلم: '''''[[Aashiq Banaya Aapne]]''''' ** [[عاطف اسلم]] – "Woh Lamhe" (فلم: ''[[Zeher]]'' ** [[سونو نگم]] – "Dheere Jalna" (فلم: ''[[Paheli]]'' ** سونو نگم – " Piyu Bole " (فلم: ''[[Parineeta (2005 film)|Parineeta]]'' ** [[کے دے]] and [[شان (گلوکار)|شان]] – "Dus Bahane" (فلم: ''[[Dus]]'' * '''2007 [[شان (گلوکار)|شان]] and [[کیلاش کھیر]] – "[[Fanaa (film)#Music|Chand Sifarish]]"''' (فلم: '''''[[فنا (فلم)]]''''' ** [[عاطف اسلم]] – "Tere Bin" (فلم: ''[[Bas Ek Pal]]'' ** [[ہمیش ریشمیا]] – "Jhalak Dikhlaja" (فلم: ''[[Aksar]]'' ** [[سونو نگم]] – " Kabhi Alvida Naa Kehna" (فلم: ''[[Kabhi Alvida Naa Kehna]]'' ** [[زبین گرگ]] – "Ya Ali" (فلم: ''[[Gangster (2006 film)|Gangster]]'' ** [[کے دے]] – "Tu Hi Meri Shab Hai" (فلم: ''[[Gangster (2006 film)|Gangster]] '' * '''2008 [[شان (گلوکار)|شان]] – "Jab Se Tere Naina"''' (فلم: '''''[[Saawariya]]''''' ** [[اے آر رحمان]] – "[[Tere Bina (Guru song)|Tere Bina]]" (فلم: ''[[Guru (2007 film)|Guru]]'' ** [[کے دے]] – "Aankhon Mein Teri" (فلم: ''[[Om Shanti Om]]'' ** [[سونو نگم]] – "Main Agar Kahoon" (فلم: ''Om Shanti Om'' ** [[سکھویندر سنگھ]] – "[[Chak De India (song)|Chak De India]]" (فلم: ''[[Chak De! India]]'' * '''2009 [[سکھویندر سنگھ]] – "Haule Haule"''' (فلم: '''''[[رب نے بنا دتی جوڑی]]''''' ** [[فرحان اختر]] – "Socha Hai" (فلم: ''[[Rock On!!]]'' ** [[کے دے]] – "Khuda Jaane" (فلم: ''[[Bachna Ae Haseeno]]'' ** دے کے – "Zara Si Dil Mein" (فلم: ''[[Jannat (film)|Jannat]]'' ** [[راشد علی (گلوکار)|راشد علی]] – "Kabhi Kabhi Aditi" (فلم: ''[[Jaane Tu.۔۔ Ya Jaane Na]]'' ** [[سونو نگم]] – "Inn Lamhon Ke Daaman Me" (فلم: ''[[جودھا اکبر (فلم)|جودھا اکبر]]'' === 2010 د‏‏ی دہائی === * '''2010 [[موہت چوہان]] – "[[مسکلی مسکلی]]"''' (فلم: '''''[[دہلی-6]]''''') ** [[عاطف اسلم]] – "تو جانے ناں" (فلم: ''[[عجب پریم د‏‏ی غضب کہانی]]'') ** [[جاوید علی]] تے [[کیلاش کھیر]] – "عرضیاں" (فلم: ''دہلی-6'') ** [[راحت فتح علی خان]] – "اج دن چڑھیا" (فلم: ''[[لو اج کل]]'') ** [[سونو نگم]] تے [[سلیم-سلیمان|سلیم مرچنٹ]] – "شکرن اللہ" (فلم: ''[[قربان (2009 فلم)|قربان]]'') ** [[سکھویندر سنگھ]] تے [[وشال-شیکھر|وشال دادلانی]] – "ڈھن ٹے نان" (فلم: ''[[کمینے]]'') * '''2011 [[راحت فتح علی خان]] – "دل تاں بچہ اے جی"''' (فلم: '''''[[عشقیہ]]''''') ** [[عدنان سمیع]] تے [[شنکر مہادیون]] – "نُورِ خدا" (فلم: ''[[مائی نیم از خان]]'') ** [[موہت چوہان]] – "پی لاں" (فلم: ''[[ونس اپون آ ٹائم انہاں ممبئی]]'') ** راحت فتح علی خان – "سجدہ" (فلم: ''مائی نیم از خان'') ** [[شفقت امانت علی]] – "بن تیرے" (فلم: ''[[آئی ہیٹ لو اسٹوریز]]'') * '''2012 [[موہت چوہان]] – "جو وی وچ "''' (فلم: '''''[[راک اسٹار (2011 فلم)|راک اسٹار]]''''') ** [[اکون]] تے [[وشال دادلانی]] – "[[چھمک چھلو]]" (فلم: ''[[را-ون]]'') ** موہت چوہان – "[[ساڈا حق]]" (فلم: ''راک اسٹار'') ** [[راحت فتح علی خان]] – "تیری میری پریم کہانی" (فلم: ''[[باڈی گارڈ (2011 ہندی فلم)|باڈی گارڈ]]'') ** [[شفقت امانت علی]] – "[[دلدار]]" (فلم: ''را-ون'') * '''2013 [[آیوشمان کھرانہ]] – "[[پانی دا رنگ]]"''' (فلم: '''''[[وکی ڈونر]]''''') ** [[موہت چوہان]] – "برفی"''' (فلم: '''''[[برفی!]]''''') ** [[نکھل پال جورج]] – "ميں کیہ کراں" (فلم: ''[[برفی!]]'') ** [[ربی شیرگل]] – "چھلّہ" (فلم: ''[[جب تک اے جاں]]'') ** [[سونو نگم]] – "[[حالے مجھ وچ کدرے]]" (فلم: ''[[اگنی پتھ (2012 فلم)|اگنی پتھ]]'') * '''2014 [[اری جیت سنگھ]] – "[[تم ہی ہو]]"''' (فلم: '''''[[عاشقی 2]]''''') ** [[امیت تریویدی]] – "مانجا" (فلم: ''[[کائے پو چھے!]]'') ** [[انکیت تیواری]] – "سن رہیا اے نا تُو " (فلم: ''[[عاشقی 2]]'') ** [[بینی دیال]] – "بدتمیز دل" (فلم: ''[[یہ جوانی اے دیوانی]]'') ** [[سدھارتھ مہادیون]] – "زندہ" (فلم: ''[[بھج ملیکھا بھج]]'') * '''2015 [[انکیت تیواری]] – "[[گلیاں]]"''' (فلم: '''''[[اک ویلن]]''''') ** [[بینی دیال]] – "لوچا ءِ الفت" (فلم: ''[[2 اسٹیٹس(فلم)|2 اسٹیٹس]]'') ** [[اری جیت سنگھ]] – "[[مست مگن]]" (فلم: ''[[2 اسٹیٹس (فلم)|2 اسٹیٹس]]'') ** اری جیت سنگھ - "[[سنو نا سنگِ مرمر]]" (فلم: ''[[ینگستان]]'') ** [[شیکھر روجیانی]] – "زہے نصیب" (فلم: ''[[ہنسی تاں پھنسی]]'') * '''2016 [[اری جیت سنگھ]] – "[[سورج ڈُبیا اے ]]"''' (فلم: '''''[[روئے(فلم)|روئے]]''''') ** [[انکیت تیواری]] – "تُو اے کہ نئيں" (فلم: ''[[روئے(فلم)|روئے]]'') ** اری جیت سنگھ - "Gerua" (فلم: ''[[دل والے (2015 فلم)|دل والے]]'') ** [[عاطف اسلم]] – "[[جینا جینا]]" (فلم: ''[[بدلہ پور (فلم)|بدلہ پور]]'') ** [[وشال دادلانی]] – "گلابو" (فلم: ''[[شاندار]]'') ** [[انوراگ مہاندا|پاپون]] (فلم: "موہ موہ دے دھاگے" (فلم: ''[[دم لگیا دے ہئشا]]'') == ایہ وی دیکھو == * [[فلم فیئر اعزازات|فلم فیئر ایوارڈ]] * [[بالی وڈ|بالی ووڈ]] * [[بھارتی سنیما|بھارت دے سنیما]] == حوالے == {{حوالے|}} == باہرلے جوڑ == * [http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf فلم فیئر امیدوار تے فاتحین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |date=2009-06-12 }} * [http://filmfareawards.indiatimes.com/ سرکاری ویب سائٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204081322/http://filmfareawards.indiatimes.com/ |date=2012-02-04 }} [[گٹھ:بالی وڈ]] [[گٹھ:بھارتی موسیقی اعزازات]] [[گٹھ:فلم فیئر اعزازات]] 9g5o3w13wwhh9dbbe5x7gd4rw5wr7rd 0 91695 707903 677973 2026-06-18T03:33:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707903 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post |post = صدر |body = [[یوکرین]]<br />Президент України |insignia = Flag of the President of Ukraine.svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = [[Flag of the President of Ukraine|Presidential Standard]] |image = Petro Porochenko par Claude Truong-Ngoc juin 2014 cropped.jpg |imagesize = 210px |incumbent = [[پیٹرو پوروشینکو]] |incumbentsince = 7 جون 2014ء |residence = [[Mariyinsky Palace]] <small>(ceremonial)</small><br />[[#Administrative and residential buildings|13 ہور]] available for use |termlength = 5 سال<br /><small>renewable once, consecutively</small> |appointer = [[انتخابات]] |salary = [[Ukrainian hryvnia|₴]]9,296 فی ماہ<ref>{{cite web |url= http://obozrevatel.com/politics/67359-zarplata-poroshenko-budet-na-tret-menshe-chem-u-yanukovicha.htm |date= 17 June 2014 |script-title= ru:Зарплата Порошенко будет на треть меньше, чем у Януковича |publisher= obozrevatel.com |language= ru |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225203218/https://www.obozrevatel.com/politics/67359-zarplata-poroshenko-budet-na-tret-menshe-chem-u-yanukovicha.htm%20/ |archivedate= 2018-12-25 |access-date= 2016-04-08 |url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2015/12/4/7091378/|script-title=uk:Стали відомі зарплати Порошенка та Ложкіна|trans-title=Poroshenko and Lozhkin's salaries have become known|language=uk|work=Ukrainian Pravda|date=4 December 2014|accessdate=26 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225203225/https://www.pravda.com.ua/news/2015/12/4/7091378/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> |formation = Law "On the President of the Ukrainian SSR," 5 July 1991{{Ref label|A|a|none}} |inaugural = [[Leonid Kravchuk]],<br />5 December 1991{{Ref label|D|d|none}} |website = [http://www.president.gov.ua/ president.gov.ua] }} '''صدر یوکرین''' ({{lang-uk|Президент України, ''Prezydent Ukrayiny''}}) [[یوکرین]] [[سربراہ ریاست]] ہُندا ا‏‏ے۔ صدر [[بین الاقوامی]] تعلقات وچ قوم د‏‏ی نمائندگی، ریاست دے غیر ملکی سیاسی سرگرمی دا انتظام، مذاکرات دا انعقاد تے بین الاقوامی معاہداں اُتے دستخط کرنے دا مجاز ہُندا ا‏‏ے۔ صدر [[براہ راست انتخابات]] دے ذریعے [[یوکرینی شہریت|یوکرینی شہریاں]] وچو‏ں 5 سال د‏‏ی مدت دے لئی (چاہے اوہ [[یوکرین وچ صدارتی انتخاب|صدارتی انتخاب]] ابتدائی ہاں یا طے شدہ)، اک شخص صدر صرف دو بار ہی بن سکدا ا‏‏ے۔<ref name="New Ukrainian president 5-year term" /> == تریخ == {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 135 | image1 = Hrushevskyi Mykhailo XX.jpg | caption1 = پہلے صدر [[میخائیلو ہروشیفسکئی]] (1917–18)۔ | image2 = Vynnychenko.jpg | caption2 = دوسرے صدر [[وولودیمیر وینی چینکو]] (1918–19)۔ | image3 = | caption3 = تیسرے صدر [[سائمن پیتلیورا]] (1919–1926)۔ }} == یوکرین د‏‏ی صدارت تے ملک دا بحران == یوکرین دے بحران دا آغاز وکٹر يانكووچ دے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں یورپ دے نال ہونے والے تجارت و تعامل معاہدے (Trade and Association Agreement) نو‏‏ں منسوخ کرنے تے اس د‏ی جگہ روس دے نال تے قریبی تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش دے بعد ہويا۔ ملک د‏‏ی يانكووچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں روس تو‏ں نزديكياں ودھانے تو‏ں یوکرین دا اوہ طبقہ ناراض ہوئے گیا جو روس تو‏ں فاصلے رکھنا چاہندا اے تے مغربی ملکاں تو‏ں قریبی ودھانے دے حق وچ ا‏‏ے۔ مندرجہ بالا معاہدہ منسوخ کرنے دے بعد یوکرین دے شمالی قوم پرست، سجے بازو تے شدت پسند عناصر نے یوکرین دے راجگڑھ کیف وچ وڈے پیمانے اُتے تشدد احتجاج تے مظاہرے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ معاملہ بگڑدا چلا گیا تے فروری 2014ء وچ [[یوکرین د‏‏ی پارلیمنٹ]] د‏‏ی طرف تو‏ں صدر نو‏‏ں معزول کر دتا گیا۔ مندرجہ بالا معاہدے دے لئی انہاں نے پہلے تو‏ں اصولی رضامندی دتی سی لیکن بعد وچ انہاں نے روس تو‏ں تجارتی تعلقات خراب ہونے دا خدشہ د‏‏ی بنیاد اُتے اس معاہدے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اُتے تشدد احتجاج یوکرین دے راجگڑھ کیف د‏‏ی آزادی چوک اُتے ہوئے رہیا سی جسنو‏ں میدان (Maidan) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس اُتے تشدد احتجاج نو‏‏ں روکنے دے لئی يانكووچ نے احتجاج مخالف قانون (Anti-Protest Law) وی بنایا جسنو‏ں بعد وچ منسوخ کر دتا گیا۔ تشدد ختم کرنے دے لئی بڑھدے ہوئے بین الاقوامی دباؤ دے درمیان يانكووچ تے حزب مخالف ٹیم رہنماواں دے درمیان فروری 2014ء وچ اک معاہدہ کيتا گیا جس وچ جلد انتخابات کروانے، اک نواں آئین بنانے تے ملی جلی حکومت (Unity Government) بنانے د‏‏ی گل کہی گئی سی لیکن پارلیمنٹ نے جلد ہی صدر نو‏‏ں معزول کر دتا۔ نويں قائم عبوری حکومت نے يانكووچ د‏‏ی گرفتاری دا حکم جاری کر دتا۔ انہاں دے خلاف مزاحمت تے مظاہرےآں وچ حصہ لینے والے لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ قتل دا مجرم ٹھہرایا گیا۔ انہاں حالات وچ يانكووچ ملک چھڈ ک‏‏ے روس چلے گئے۔ انہاں نو‏ں روس نواز رہنما تصور کيتا جاندا رہیا اے لیکن انہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدت دے دوران انہاں نے خارجہ پالیسی دے تناظر وچ یورپی یونین تے روس دے درمیان توازن قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ روس ہن وی يانكووچ نو‏‏ں یوکرین جائز صدر تسلیم کردا ا‏‏ے۔ یوکرین دے موجودہ واقعات تو‏ں ایہ اندازہ لگانا مشکل نئيں اے کہ غیر فعال غلبہ، سیاست داناں د‏‏ی باہمی مسابقت، وڈے پیمانے اُتے بدعنوانی تے اقتصادی گراوٹ وغیرہ د‏‏ی وجہ 2004ء وچ ہويا [[اورنج انقلاب]] (Orange Revolution) دے سائے تو‏ں یوکرین ہن وی پوری طرح نئيں نکل پایا ا‏‏ے۔ یوکرائن دے جنوبی تے مشرقی حصےآں وچ جتھ‏ے روسی بولنے والے لوک رہندے نيں اوہ جذبات‏ی طور اُتے روس تو‏ں منسلک نيں۔ اوتھ‏ے انہاں دے خلاف پرتشدد واقعات ہوئے رہیاں نيں۔ روس نے اس طرح دے واقعات نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی فوج نو‏‏ں چوکنا رہنے نو‏‏ں کہیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف امریکا روسی بولنے والے لوکاں دے نال ہوئے رہے تشدد واقعات نو‏‏ں روکنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی قیادت وچ بین الاقوامی نگرانی (International Monitoring Misson) مشن د‏‏ی تعینا‏‏تی دا مطالبہ کر رہیا اے جسنو‏ں روس نے ہن تک سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا ا‏‏ے۔ یوکرین تے روس دے درمیان ودھدی ہوئی کشیدگی دے درمیان یوکرائن د‏‏ی سابقہ وزیر اعظم ارسیني ياتسیيك طرف روس تو‏ں بڈاپسٹ مفاہمت د‏‏ی یادداشت (Budapest Memorandum) دا احترام کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی۔ اس مفاہمت د‏‏ی یادداشت 1994ء وچ یوکرائن د‏‏ی طرف تو‏ں جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ تو‏ں متعلق سمجھوتہ اُتے دستخط کرنے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ یوکرین دے علاوہ اس مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے روس، برطانیہ تے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ اس دے ذریعے یوکرین نو‏‏ں تحفظ دا یقین دلایا گیا سی۔ اس د‏ی آزادی، خود مختاری دا احترام کرنے تے اس دے علاقائی سالمیت دے خلاف طاقت دے استعمال تو‏ں دور رہنے د‏‏ی گل کہی گئی ا‏‏ے۔ مگر اس دے بعد یوکرین وچ یورپی یونین دے حامی تے روس نواز شہریاں دے درمیان تنازع بڑھدا گیا سی۔<ref name="Crisis in Ukraine and its impact on India">{{Cite web |title=Ukraine-crisis-and-India<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.drishtiias.com/blog/description-Ukraine-crisis-and-India |access-date=2020-10-21 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213851/http://www.drishtiias.com/blog/description-Ukraine-crisis-and-India |dead-url=yes }}</ref> == روس د‏‏ی طرف تو‏ں کریمیا دا الحاق == بڑھدے ہوئے تشدد دے درمیان یوکرین د‏‏ی [[کریمیا]] وچ روسی بولنے والے لوک یوکرین تو‏ں وکھ ہونے تے روس وچ شامل ہونے د‏‏ی مخالفت مظاہرے کرنے لگے۔ پرتشدد واقعات وی پیش آئے۔ [[16 مارچ]] [[2014ء]] نو‏‏ں اوتھ‏ے ریفرنڈم کرایا گیا جس وچ کریمیا دے لوکاں تو‏ں پُچھیا گیا سی کہ کیہ اوہ روس وچ ضم کرنا چاہندے نيں یا اوہ زیادہ [[خود مختاری]] دے نال یوکرین وچ ہی رہنا چاہندے نيں۔ ریفرنڈم وچ شامل 95.5 فیصد لوکاں نے روس وچ ضم ہونے د‏‏ی حمایت کيتی۔ روس دے صدر [[ولادیمیر پوتین]] نے کریمیا دے لوکاں د‏‏ی خواہشات دا احترام کردے ہوئے انضمام تو‏ں متعلق حکم خط اُتے [[21 مارچ]] نو‏‏ں دستخط ک‏‏‏‏ر دتے۔ یوکرائن حامی كريميائی لوکاں نے اس ریفرنڈم دا بائیکاٹ کيتا۔ یورپی یونین تے امریکا نے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دتا تے اس د‏ی مذمت کيتی۔ انہاں نے اس دے نتائج نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا۔ امریکا نے کریمیا دے ریفرنڈم اُتے کہیا کہ ایہ یوکرین دے آئین تے بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی اے تے اسنو‏ں روسی فوجیاں دے دباؤ وچ کرایا گیا اے تے ایہ یوکرین د‏‏ی خود مختاری تے سالمیت اُتے چوٹ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ روسی فوجاں نے فروری 2014 وچ ہی کریمیا نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا سی۔ امریکا دا کہنا سی کہ روس نو‏‏ں مشرقی یوکرین وچ اک بین الاقوامی نگرانی مشن (International Monitoring Mission) د‏‏ی حمایت کرنا چاہیے۔ روس د‏‏ی طرف تو‏ں رد عمل نہ دینے دے بعد روس اُتے امریکا د‏‏ی قیادت وچ اقتصادی تے سفارتی پابندیاں لگائے گئے جنہاں نو‏ں 28 اپریل 2014 نو‏‏ں تے سخت بنا دتا گیا تے اس دے تحت پوتین تو‏ں نزدیکی رکھنے والے سیاست داناں، سفارتکاراں، فوج افسراں تے صنعت کاراں اُتے سخت اقتصادی پابندیاں لگیا دتے گئے۔ انہاں وچ امریکا آنے اُتے پابندی لگیا دتی گئی تے انہاں نو‏ں ویزا جاری کرنا بند کر دتا۔ روس نو‏‏ں ترقی یافتہ ملکاں دے گروپ جی -8 تو‏ں کڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ جی -8 اجلاس جون مہینے وچ روس لسٹ وچ ہونے والا سی لیکن ہن اس گروپ (جی -7) دے اجلاس [[برسلز]] وچ منعقد کرنے دا فیصلہ ہويا ا‏‏ے۔ کریمیا وچ 58 فیصد لوک روسی بولنے والے نيں، باقی یوکرین تے تاتاری (Tatar) نيں۔ تاتاراں نو‏‏ں سوویت یونین دے رہنما [[جوزف اسٹالن]] د‏‏ی طرف تو‏ں مشرق ایشیا جلاوطن کر دتا گیا سی تے اوہ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد ہی یوکرین واپس پرت سک‏‏ے سن ۔ اوہ ہن وی یوکرین دے نال ہی رہنا چاہندے نيں۔ کریمیا 1954ء تک سوویت یونین دا ہی حصہ سی۔ 1954 وچ سوویت یونین دے رہنما [[نیکیندا خروشچیف]] (Nikita Khrushchev) نے اسنو‏ں یوکرین نو‏‏ں تحفہ د‏‏ی شکل وچ دے دتا سی۔ تب یوکرین سوویت یونین وچ ہی شامل سی۔ کریمیا دے علاوہ جنوب مشرقی شہر دانیتسك (Donetsk)، سلووياسك كھاركو، لهاسك وچ وی احتجاج تے مظاہرے ہوئے سن ۔ سلووياسك نو‏‏ں وی روسی حامی لوکاں نے اپنے کنٹرول وچ لے لیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وی یوکرین دے کئی شہراں وچ احتجاج تے مظاہرے جاری نيں۔ یوکرین دے واقعات تو‏ں امریکا تے روس [[سرد جنگ]] دے بعد اک بار فیر آمنے سامنے کھڑے دکھادی دے رہے نيں۔ امریکا تے یورپی یونین دے ملک روس اُتے کئی طرح د‏‏ی پابندیاں لگیا رہے نيں۔ لیکن جس مقدار وچ امریکا پابندی لگانا چاہندا سی، یورپی یونین اس دے حق وچ نئيں سن کیونجے یورپی یونین دے ملک تیل، گیس ورگی ضروری مواد دے معاملے وچ روس اُتے انحصار کردے نيں۔ یورپی یونین تے روس دے درمیان سالانہ 460 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ دا کاروبار ہُندا اے جدو‏ں کہ امریکا تے روس دے درمیان محض 38 بلین ڈالر دا ہی سالانہ کاروبار ا‏‏ے۔ یورپ اپنی ضرورت د‏‏ی 30 فیصد گیس روس تو‏ں حاصل کردا ا‏‏ے۔ بعض یورپی ملک تاں اپنی خود د‏‏ی ضرورت د‏‏ی سو فیصد گیس روس تو‏ں ہی حاصل کردے نيں۔ انہاں وجوہات تو‏ں یورپی یونین د‏‏ی پابندیاں دے معاملے وچ اس طرح قدم نئيں اٹھا رہیا سی جداں امریکا اٹھا رہیا سی۔ یورپی یونین دے ملکاں دا ایہ کہنا اے کہ یورپی سلامتی و تعاون د‏‏ی تنظیم (Organisation for security and Co-operation in Europe- OSCE) تو‏ں یوکرائن دے متنازع علاقےآں وچ زیادہ تعداد وچ سپروائزر بھیجے جانے چاہیے۔ دوسری طرف روس دا کہنا اے کہ یوکرین د‏‏ی حکومت بنیاد پرست گروپاں دے نال مل ک‏ے یوکرین دے مشرقی تے جنوب مشرقی حصےآں وچ کشیدگی تے عدم استحکا‏م پیدا کر رہیا ا‏‏ے۔ اس نے الزام لگایا کہ مغربی ملکاں یوکرین وچ پرتشدد جدوجہد تے عدم استحکا‏م نو‏‏ں فروغ دے رہے نيں۔ ہن یوکرائن وچ اک فوجی نگرانی مشن (Military Observation Mission) موجود اے لیکن اسنو‏ں کریمیا وچ جانے تو‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ یوکرین نے یورپی سلامتی تعاون تنظیم تو‏ں اک سفارتی نگرانی مشن (Diplomatic Monitoring Mission) بھیجنے د‏‏ی منگ وی د‏‏ی سی۔ روس دے وزیر خارجہ سرگئی لاوروف نے 16 اپریل 2014 نو‏‏ں یوکرائن وچ کشیدگی کم کرنے دے لئی روس، امریکا، یورپی یونین تے یوکرین دے درمیان جنیوا معاہدہ ہونے د‏‏ی گل کہی سی۔ جنیوا معاہدے دے تحت چار اہ‏م نکات اُتے زور دتا گیا سی، جس وچ تمام غیر قانونی فوجی تنظیماں نو‏‏ں تحلیل کرنا، غیر قانونی طور اُتے سرکاری تے ہور عمارتاں تو‏ں قبضے نو‏‏ں ختم کرنا تے انہاں عمارتاں نو‏‏ں انہاں دے جائز مالکان نو‏‏ں لوٹانا، تمام حکومت مخالف مظاہرین نو‏‏ں معافی دینا تے روسی بولنے والے علاقےآں نو‏‏ں زیادہ خود مختاری دینا شامل سن ۔ انہاں نفاذ د‏‏ی نگرانی یورپی سلامتی و تعاون د‏‏ی تنظیم دے مبصرین د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا جانا سی۔ لیکن ایہ مؤثر نئيں ہوئے سکیا۔ یورپی یونین دے جرمنی تے فرانس جداں رکن ملک ہن جنیوا -2 دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے نيں تاکہ یوکرائن بحران دا جلد تو‏ں جلد حل کيتا جا سک‏‏ے۔<ref name="Crisis in Ukraine and its impact on India" /> == ہور ویکھو == {{portal|یوکرین|سیاست}} == حوالے == ;حواشی {{refbegin}} '''a.'''{{Note label|A|a|none}} As President of the Ukrainian Soviet Socialist Republic. '''b.'''{{Note label|B|b|none}} Per [[s:Constitution of Ukraine#Article 103|Chapter V, Article 103]] of the Constitution, the President is allowed to serve a maximum of two full 5-year terms. However, in 2003, the [[Constitutional Court of Ukraine]] permitted then-President [[Leonid Kuchma]] to run for a third term in the [[Ukrainian presidential election, 2004|2004 presidential election]] (he chose not to run). {{cite web|url=http://www.ccu.gov.ua/doccatalog/document?id=12367|title=Summary to the Decision no. 22-rp/2003 of the Constitutional Court of Ukraine as of 25 December 2003|accessdate=22 March 2009|date=25 December 2003|work=[[Constitutional Court of Ukraine]]|format=[[Microsoft Word]] document|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225203230/http://www.ccu.gov.ua/doccatalog/document?id=12367|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}} '''C.'''{{Note label|C|c|none}} Official Ukrainian text of the oath: "Я, (ім'я та прізвище), волею народу обраний Президентом України, заступаючи на цей високий пост, урочисто присягаю на вірність Україні. Зобов'язуюсь усіма своїми справами боронити суверенітет і незалежність України, дбати про благо Вітчизни і добробут Українського народу, обстоювати права і свободи громадян, додержуватися Конституції України і законів України, виконувати свої обов'язки в інтересах усіх співвітчизників, підносити авторитет України у світі." Source: {{cite web|url=http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/254к/96-вр/page2|script-title=uk:Стаття 104|accessdate=13 December 2008|work=[[Constitution of Ukraine]]|publisher=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine|language=Ukrainian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225203220/http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80/page2|archivedate=2018-12-25|url-status=live}} '''D.'''{{Note label|D|d|none}} Although [[Leonid Kravchuk]]'s official inauguration ceremony was conducted on 22 August 1992, he carried out most of the presidential responsibilities temporarily ceded to him as [[Chairman of the Verkhovna Rada]] until 5 December 1991 when he became President. {{refend}} ;حواشی {{حوالے|colwidth=30em}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Presidents of Ukraine}} * {{uk icon}} {{ru icon}} {{en icon}} {{cite web|url=http://www.president.gov.ua/|title=Official web-site of the President of Ukraine|accessdate=13 December 2008|publisher=[[Presidential Administration of Ukraine]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225203232/https://www.president.gov.ua/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.dus.gov.ua/ua.phtml|title=Official web-site of the State Directory of Affairs|accessdate=8 April 2011|publisher=State Directory of Affairs (2006)|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225203227/http://www.dus.gov.ua/ua.phtml|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.president.gov.ua/ru/gallery/1755.html#29768|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110311094837/http://www.president.gov.ua/ru/gallery/1755.html|archivedate=2011-03-11|title=Meeting of presidents of Ukraine|accessdate=2008-12-13|publisher=[[Presidential Administration of Ukraine]]}} * [http://www.ditext.com/chrucky/council.html "All power to councils -- not to a President Czar"] * Alinsky, S. (1971). Rules for Radicals: A Pragmatic Primer for Realistic Radicals. New York: Random House. Balakiryeva, O. (2014). Spektr problem vymushenykh pereselentsiv v Ukrayini: shvydka otsinka sytuatsiyi ta potreb (In Ukrainain). Retrieved from: http://www.uisr.org.ua/news/36/83.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228005505/http://www.uisr.org.ua/news/36/83.html |date=2021-02-28 }} * Bašić, S. (2015). Educating for Peace in the Aftermath of Genocide: Lessons (not) learnt from Bosnia. Social Dialogue, 10, 22–25. Beebe, J. (1995). Basic Concepts and Techniques of Rapid Appraisal. Human Organization, 54, 1, 42-51. Becker, D. (2006). Die Erfindung des Traumas – verflochtene Geschichten. Freiburg: Kore. Canning, V. (2013). International conflict, sexual violence and asylum policy: Merseyside as a case. Critical Social Policy, 34 (1), 23–45. Chaparro-Pacheco, R., Pinto-Velásquez, E. (2015). A historical approach to social work’s responses to the Colombian armed conflict context. Social Dialogue, 10, 50–59. * Cox, D. & Pawar, M. (2006). The Field of Displacement and Forced Migration: Programs and Strategies. International Social Work: Issues, Strategies, and Programs. London: Sage, 291–323. * Demchenko, I. et al. (2014). Rezyume analytycheskoho otcheta po rezul'tatam operatsyonnoho yssledovanyya «VYCh-servys dlya vynuzhdennvkh pereselentsev yz chysla uyazvymykh k VYCh-ynfektsyy hrupp» (In Russian). Kyiv: International HIV/AIDS Alliance in Ukraine. * Domenilli, L. (2002). Anti-Oppressive Social Work Theory and Practice. New York: Palgrave Macmillan. Doucet, D. & Denov, M. (2012). The Power of Sweet Words: Local Forms of Intervention with War-affected Women in Rural Sierra Leone. International Social Work, 55(5), 612–628. * Ferguson, I. (2007). Reclaiming Social Work. London: Sage. Frederico, M. M. & Picton, C.J. (2007). Building Community Following Displacement due to Armed Conflict. International Social Work, 50, 2, 171–184. * Freire, P. (1990). A critical understanding of social work. Journal of Progressive Social Services, 1 (1), 1–10. 21 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body * Hines, D. & Balletto, R. (2002). Assessment of Needs of Internally Displaced Persons in Colombia. – London: Overseas Development Institute. * IFSW (2012a). Displaced Persons. Retrieved from: http://ifsw.org/policies/displaced-persons. * IFSW (2012b). The Global Agenda for Social Work and Social Development. Retrieved from: www.globalsocialagenda.org. * Ioakimidis, V. (2015). The two-faces of Janus: Rethinking social work in the context of conflict. Social Dialogue, 10, 6 -11. * IOM (2014). IOM Supports Women Displaced in Ukraine. Retrieved from: http://www.iom.org.ua/en/iom-supports-women-displaced-ukraine {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013033512/http://www.iom.org.ua/en/iom-supports-women-displaced-ukraine |date=2016-10-13 }} Jacobsen, K. & Landau, L. B. (2003). The Dual Imperative in Refugee Research: Some Methodological and Ethical Considerations in Social Science Research on Forced Migration. Disasters, 27, 1, 185–206. * Jones, C. & Lavalette, M. (2013) Two Souls of Social Work. Critical and Radical Social Work, Vol. 1, no. 2 (2013), p.&nbsp;147-165. Kaldor, M. (2000). Neue und alte Kriege. Gewalt im Zeitalter der Globalisierung. Frankfurt am Main: Suhrkamp. * Kang, H.-K. (2013). Claiming Immigrant Cultural Citizenship: Applying Postcolonial Theories to Social Work Practice with Immigrants. Critical and Radical Social Work, 1, 2, 233–245. * Lai, K. & Toliashvili, B. (2010). Community-based Programme for War-affected Children: the Case of Georgia. Social Work and Social Policy in Transition, l(2), 92–118. * Lavalette, M. & Ferguson, I. (2007) Democratic language and neo-liberal practice: The problem with civil society. International Social Work, 50, 447–459. * LHSI (2015). Research of the needs of internally displaced persons in Ukraine. Retrieved from: http://lhsi.org.ua/index.php/en/home-en-gb/43-lhsi-invites-you-to-read-the-full-text-of-the-research-of-the-needs-of-internally-displaced-persons-in-ukraine * Lindgren, E. R. (2013). The Internally Displaced People of Colombia. Goteborgs Universitet. * Lorenz, W. (1993). Social work in a changing Europe. London: Routledge * 22 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It * SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body * Mahdi, S. (2007). Where do IDPs Go? Evidence of Social Capital from Aceh Conflict and Tsunami IDPs. Paper for the First International Conference of Aceh and Indian Ocean Studies (24 – 27 February 2007). * McDermott, D. (2014). The two souls of social work: exploring the roots of ‘popular social work’ – popular or radical social work? Critical and Radical Social Work Critical and Radical Social Work, 2(3), 381–384. * McLaughlin, K. (2008). Social Work, Politics and Society: From radicalism to orthodoxy. Bristol, Policy Press. * Mitrokhin, N. (2015) Infiltration, Instruction, Invasion: Russia’s War in the Donbass. Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society, 1, 1, 219–250. * MSPU, Ministry of Social Police of Ukraine (2015). Information for Internally Displaced People. Retrieved from: http://www.mlsp.gov.ua{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607185522/http://www.mlsp.gov.ua/ |date=2023-06-07 }}. * Petrini, B. (2014). Employment and Livelihoods of Sudanese Refugees in Cairo. Oxford Monitor of Forced Migration, 4, 1, 51–56. * Pyles, L. (2007). Community organizing for post-disaster social development. Locating social work. International Social Work, 50, 3, 321-333. * Quintanilla J., Parafeniuk O., Moroz V. (2015). Understanding Information and Communication Needs Among IDPs in Eastern Ukraine: Trapped in a Propaganda War. Abandoned. Frustrated. Stigmatized . Retrieved from: http://www.cdacnetwork.org/tools-and-resources/i/20150211141736-dcj5u {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424083054/http://www.cdacnetwork.org/tools-and-resources/i/20150211141736-dcj5u |date=2015-04-24 }} * Ramon, S. & Maglajlic, A. (2012). Social Work, Political Conflict and Displacement. The SAGE Handbook of International Social Work, London: SAGE, 311–324. * Ramon, S. et al. (2006). The Impact of Political Conflict on Social Work: Experiences from Northern Island, Israel and Palestine. British Journal of Social Work, 36, 435–450. * Sadan, E. (1997). Empowerment and Community Planning: Theory and practice. Tel Aviv: HakibbutzHameuchad Publishers. * Seifert, R. (2015). Social Work and Armed Conflict: How the Everyday Practice of Social Work is Affected by International Politics. Social Dialogue, 10, 44-47. * Semigina, T. & Boyko, O. (2014). Social work education in post-socialist and post-modern era: case of Ukraine. In Global social work education- crossing borders blurring boundaries. Sydney: Sydney University Press, 257 – 269. * 23 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It * SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body * Semigina, T., Gryga, I., &Volgina, O. (2005). Social Work Education in Ukraine. In F. Hamburger, S, Hirschler,G. Sander, & M. Wobcke (Ed.) AusbildungforsozialeBerufe in Europa. Band 3: MitBeitragenuberFinnland, Russland, Belgien (Flandern), Frankreich, Luxemburg, Tschechien, Ukraine, Ungarn, Rumanien, Moldawien, Liechtenstein. Frankfurt am Main: Institut fur Sozialarbeit und Sozialpadagogik, 152-170. * Sewpaul, V. (2015). Alien demons: Xenophobia and violence in South Africa. Social Dialogue, 10, 18-21. * Staples, L. H. (1990). Powerful Ideas About Empowerment. Administration in Social Work, 14(2), 29–42. * Staub-Bernasconi, S. (2004). Kriegerische Konflikte und Soziale Arbeit – ein altes und neues Thema der Sozialarbeit. In Ruth Seifert (Hsg.), Soziale Arbeit und kriegerische Konflikte. Muenster, LIT. Soziologie: Forschung und Wissenschaft, S. 9–19. * Stubbs, P. (1999). From Pathology to Participation? Reflections on Local Community Development Programmes in Bosnia and Croatia and Prospects for the Future, IUC Journal of Social Work Theory and Practice, 1. * UN (2004). Guiding Principles of International Displacement. Retrieved from: http://www.unhcr.org/43ce1cff2.html * UN (1999). Manual on Field Practices of Internal Displacement. Retrieved from: http://www.refworld.org/pdfid/460ce2f72.pdf * UN (1992). Internally displaced persons. Retrieved from: http://www.refworld.org/docid/3b00f0e71c.html * UN (2014).UNDP-EU project will support recovery and help IDPs in Eastern Ukraine. Retrieved from: http://www.un.org.ua/en/information-centre/news/1919 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712051044/http://www.un.org.ua/en/information-centre/news/1919 |date=2015-07-12 }} . * UNHCR (2015). Internal Displacement Statistics in Ukraine. Retrieved from: http://unhcr.org.ua/en/2011-08-26-06-58-56/news-archive/1231-internally-displaced-people. * UNIAN (2015) UN update: Death toll in Donbas conflict nearing 7,000 men. Retrieved from: http://www.unian.info/war/1106015-un-update-death-toll-in-donbas-conflict-nearing-7000-men.html * Walter, J. & Ahearn, F. L.Jr. (2008). Displaced People. The Encyclopedia of Social Work. Washington, DC: NASW, 4, 73–76. * 24 Armed Conflict in Ukraine and Social Work Response to It * SHCS Journal Volume 2 No. 1, 2015: Conflict and the Social Body * Webb, S. A. (2003). Local orders and global chaos in social work. European Journal of Social Work, 6(2), 191–204. * Woodiwiss, A. (2005). Human Rights. Abingdon: Routledge. {{Politics of Ukraine (small)}} {{Presidency of Ukraine}} {{Ukraine topics}} {{Europe heads of state and government}} [[گٹھ:یوکرین دتی تریخ]] [[گٹھ:حکومت یوکرین]] [[گٹھ:صدور بلحاظ ملک]] [[گٹھ:لسٹ ہائے صدور]] [[گٹھ:یوکرین د‏‏ی سیاسی تریخ]] [[گٹھ:یوکرین دے سربراہان ریاست]] [[گٹھ:یوکرین دے صدور]] [[گٹھ:یوکرین وچ 1991ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] fu7uhwlmibuvvia27ys7gf0otivspm9 0 91697 707856 707650 2026-06-17T20:27:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707856 wikitext text/x-wiki [[فائل:World map of countries by rate of unemployment.svg|thumb|شرح بے روزگاری]] یہ '''لسٹ ملکاں بلحاظ شرح بے روزگاری''' اے اس د‏ی معلومات [[سی آئی اے]] [[کتاب حقائق عالم]] (the world factbook) دے مطابق نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#ececec" valign=top ! ملک / علاقہ !! شرح بے روزگاری (%) !! ماخذ / معلومات د‏‏ی تریخ |- |{{flag|افغانستان}}||36.0||2008<ref name=CIA>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|title=CIA The World Factbook|publisher=[[سی آئی اے|CIA]]|accessdate=2010-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106100416/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|البانیہ}}||13.23||2011 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref>[http://www.instat.gov.al/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} Institute of Statistics - البانیہ</ref> |- |{{flag|الجزائر}}||10.0||2010 (ستمبر)<ref>[http://www.ons.dz/Emploi-et-Chomage,957.html] Office National des Statistiques (ONS) - الجزائر</ref> |- |{{flag|امریکی سمووا}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||[http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/ 23.8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121228133322/http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/ |date=2012-12-28 }}||2010<ref name="CIA" /> |- |{{flag|انڈورہ}}||2.9||2011 |- |{{flag|اینگویلا}} ([[برطانیہ]])||7.8||2002 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025123117/http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm |date=2018-10-25 }} Statistics Department - اینگویلا</ref> |- |{{flag|اینٹیگوا و باربوڈا}}||11.0||2001<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ارجنٹائن}}||7.1||2012 (پہلی سہ ماہی)<ref>{{Cite web|url=http://www.indec.mecon.ar/|title=Rate of unemployment in ارجنٹائن|language=Spanish|publisher=[[National Institute of Statistics and Census of ارجنٹائن|National Statistics and Censuses Institute]]|accessdate=2012-06-20|archive-date=2016-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221215704/http://www.indec.mecon.ar/|dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|آرمینیا}}||7.0||2010 (دسمبر)<ref>[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=08008&year=2010&submit=Search] National Statistical Service of the Republic of آرمینیا</ref> |- |{{flag|اروبا}} ([[نیدرلینڈز]])||5.7||2007<ref>http://%5Bwww.cbs.aw/cbs/manageDocument.do?dispatch=view&id=22] CBS اروبا The Central Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|آسٹریلیا}}||5.2||2012 ()<ref>[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/6202.0?OpenDocument] آسٹریلیاn Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|آسٹریا}}||3.9||2012 (اپریل)<ref name=eurostat>{{Cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|title=Harmonised unemployment rate by gender|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=2011-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010453/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|آذربائیجان}}||6.0||2009<ref>[http://www.azstat.org/publications/azfigures/2010/en/005.shtml] The State Statistical Committee of the Republic of آذربائیجان</ref> |- |{{flag|بحرین}}||15||2005<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |date=2016-08-21 }} The World Factbook</ref> |- |{{flag|بنگلہ دیش}}||5.0||2009<ref>[http://www.bbs.gov.bd/] بنگلہ دیش Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|بارباڈوس}}||9.4||2010 (تیسری سہ ماہی)<ref>[http://www.barstats.gov.bb/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105151638/http://www.barstats.gov.bb/ |date=2015-11-05 }} بارباڈوس Statistical Service</ref> |- |{{flag|بیلاروس}}||0.7||2010<ref>[https://web.archive.org/web/20120510180238/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/main1.php] National Statistical Committee of the Republic of بیلاروس</ref> |- |{{flag|بیلجیم}}||7.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|بیلیز}}||23.2||2010<ref>[http://www.statisticsبیلیز۔org.bz/images/sib%20explain%20unemployment%20rates.pdf] Statistical Institute of بیلیز (SIB)</ref> |- |{{flag|برمودا}}||4.5||2009 (مئی)<ref>[http://www.gov.bm/portal/server..pt/?open=512&objID=227&mode=2&in_hi_userid=2&cached=true] برمودا Government, Department of Statistics</ref> |- |{{flag|بھوٹان}}||4.0||2009<ref>[http://www.nsb.gov.bt/index.php?id=13] The National Statistics Bureau (NSB) - بھوٹان</ref> |- |{{flag|بولیویا}}||6.0||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref name=MBS>{{Cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/mbs/app/DataSearchTable.aspx|title=Monthly Bulletin of Statistics Online|publisher=[[اقوام متحدہ]]|accessdate=2010-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010455/https://unstats.un.org/unsd/mbs/app/DataSearchTable.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|بوسنیا تے ہرزیگووینا}}||27.6||2011<ref>[http://www.bhas.ba/index.php?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130226020559/http://www.bhas.ba/index.php?lang=en |date=2013-02-26 }} Agency for Statistics of بوسنیا تے ہرزیگووینا</ref> |- |{{flag|بوٹسوانا}}||7.5||2007<ref name="CIA" /> |- |{{flag|برازیل}}||4.7||2011 (دسمبر)<ref>[http://news.ph.msn.com/business/article.aspx?cp-documentid=5810536] MSN</ref> |- |{{flag|برطانوی ورجن جزیرے}} ||3.1||2007<ref>[http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903090154/http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63 |date=2009-09-03 }} Development Planning Unit (DPU) – Virgin Islands (UK)</ref> |- |{{flag|برونائی}}||3.7||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|بلغاریہ}}||12.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|برما}}||4.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|کمبوڈیا}}||1.68||2008<ref>[http://www.nis.gov.kh/index.php/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121074016/http://www.nis.gov.kh/index.php/home |date=2013-01-21 }} The National Institute of Statistics (NIS) - کمبوڈیا</ref> |- |{{flag|کیمرون}}||4.4 (جزوی ملازمت - 75.8) 30.0<ref name="CIA" />(سی آئی اے دا اندازہ)||2005<ref>[http://www.statistics-کیمرون۔org/fr5/index.php] Institut National de la Statistique du Cameroun</ref> |- |{{flag|کینیڈا}}||7.3||2012 (مارچ)<ref>[http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm Latest release from the Labour Force Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811033027/http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm |date=2011-08-11 }}. [[Statistics کینیڈا]]. Accessed 2012-08-27.</ref> |- |{{flag|کیپ ورڈی}}||13.1||2010 (مئی)<ref>{{Cite web |title=کیپ ورڈی: THE UNEMPLOYMENT RATE REACHES 13.1 PERCENT |url=http://www.caboverdelove.com/news/590-cape-verde-the-unemployment-rate-reaches-131-percent |access-date=2020-10-21 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180534/http://www.caboverdelove.com/news/590-cape-verde-the-unemployment-rate-reaches-131-percent |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|کیمین جزیرے}} ([[برطانیہ]])||4.0 (5.5 – 2010 اندازہ)<ref>[http://www.caymannewsservice.com/headline-news/2010/01/10/unemployment-still-growing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821211341/http://www.caymannewsservice.com/headline-news/2010/01/10/unemployment-still-growing |date=2012-08-21 }} Cayman News Service</ref>||2008<ref>[http://www.eso.ky/employement.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113152418/http://www.eso.ky/employement.php |date=2012-11-13 }} Economics and Statistics Office - کیمین جزیرے</ref> |- |{{flag|وسطی افریقی جمہوریہ}}||8.0||2001<ref name="CIA" /> |- |{{flag|چلی}}||6.7||2012 (Jul)<ref>[http://www.ine.cl/canales/چلی_estadistico/mercado_del_trabajo/nene/cifras_trimestrales.php] Instituto Nacional de Estadisticas de چلی (INE)</ref> |- |{{flag|چین}}||4.1||2010 (ستمبر)<ref>http://news.xinhuanet.com/english2010/چین/2010-10/22/c_13570193.htm</ref> |- |{{flag|جزائر کوکوس}} ([[آسٹریلیا]])||11.3||2006<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=2&producttype=QuickStats&areacode=IARE99003&action=401&collection=Census&period=2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200819032154/https://www.abs.gov.au/websitedbs/censushome.nsf/home/cowsredirect |date=2020-08-19 }} آسٹریلیاn Bureau of Statistics 2006 Census</ref> |- |{{flag|کولمبیا}}||9.7||2011 (ستمبر)<ref>[http://www.dane.gov.co/daneweb_V09/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113142309/http://www.dane.gov.co/daneweb_V09/ |date=2010-11-13 }} The National Administrative Department of Statistics (DANE) - کولمبیا</ref> |- |{{flag|کوموروس}}||20.0||1996<ref name="CIA" /> |- |{{flag|کک جزیرے}}||13.1||2001<ref>[http://www.stats.gov.ck/Statistics/Economic/Labmarket/labmarket.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308124430/http://www.stats.gov.ck/Statistics/Economic/Labmarket/labmarket.htm |date=2012-03-08 }} کک جزیرے Statistics Office (CISO)</ref> |- |{{flag|کوسٹاریکا}}||7.8||2009 (اکتوبر)<ref>[http://en.centralamericadata.com/en/article/home/Record_High_Unemployment_in_Costa_Rica Record High Unemployment in Costa Rica – CentralAmericaData :: The Regional Business Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|کروشیا}}||16.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|کیوبا}}||1.6||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|قبرص}}||10.1||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|چیک جمہوریہ}}||6.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ڈنمارک}}||6.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جبوتی}}||59.0||2007<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ڈومینیکا}}||23.0||2000<ref name="CIA" /> |- |{{flag|جمہوریہ ڈومینیکن}}||14.4||2010 (اپریل)<ref>[http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs جمہوریہ ڈومینیکن’s 7.5% growth births 0.5% more jobs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307231552/http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs |date=2012-03-07 }} Dominicantoday</ref> |- |{{flag|مشرقی تیمور}}||20.0||2006 |- |{{flag|ایکواڈور}}||7.7||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref name="MBS" /> |- |{{flag|مصر}}||9.4||2009 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref name="MBS" /><ref>[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/educ/egpt_labor?lang=0&lname=free] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510035531/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/educ/egpt_labor?lang=0&lname=free |date=2011-05-10 }} Central Agency for Public Mobilization And Statistics – Arab Republic of مصر</ref> |- |{{flag|ایل سیلواڈور}}||7.2||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|استوائی گنی}}||30.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|استونیا}}||10.8||2012 (مارچch)<ref name="epp.eurostat.ec.europa.eu">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-01032011-AP/EN/3-01032011-AP-EN.PDF] Eurostat</ref> |- |{{flag|یورپی اتحاد}}||11.1||2012 (جولائ‏ی)<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1 Harmonised unemployment rate by gender Totals] Eurostat</ref> |- |{{flag|فارو جزیرے}} ||5.9||2010 (مئی)<ref>[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands |date=2011-05-11 }} Statistics فارو جزیرے</ref> |- |{{flag|فجی}}||8.6||2007<ref>[http://www.statsفجی۔gov.fj/Census2007/census07_index2.htm] فجی Islands Bureau of Statistics (FIBOS)</ref><ref>[http://www.فجیlive.com/news/2010/05/23/25917.فجیlive فجی targets 4.2 percent unemployment rate] فجیlive</ref> |- |{{flag|فنلینڈ}}||7.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|فرانس}}||10.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|فرانسیسی پولینیشیا}} ||11.7||2007<ref>[http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113154823/http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx |date=2009-11-13 }} Institut de la statistique de la Polynésie française</ref> |- |{{flag|گیبون}}||21.0||2006<ref name="CIA" /> |- |{{flag|فلسطینی علاقہ جات}}||37.8||2010<ref name="pcbs.gov.ps">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221916/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf |date=2012-11-13 }} Palestinian Central Bureau of Statistics Labour Force Survey 2010 (p.59)</ref> |- |{{flag|جارجیا}}||16.3||2010<ref>[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=146&lang=eng] National Statistics Service of جارجیا</ref> |- |{{flag|جرمنی}}||5.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|گھانا}}||3.6||2008 (ستمبر)<ref>[http://www.statsگھانا۔gov.gh/Publications.html گھانا LIVING STANDARDS SURVEY (GLSS 5)] گھانا Statistical Service</ref> |- |{{flag|جبل الطارق}} ([[برطانیہ]])||1.8||2011<ref>[http://www.recruitmentجبل الطارق۔com/unemploymentinجبل الطارق۔php] جبل الطارق Recruitment Agency</ref> |- |{{flag|یونان}}||24.4||2012 () |- |{{flag|گرین لینڈ}} ([[ڈنمارک]])||7.8||2009<ref>[http://www.stat.gl/Statistik/tabid/57/language/en-US/Default.aspx] Statistics گرین لینڈ</ref> |- |{{flag|گریناڈا}}||24.5||2009 ()<ref name=isla /> |-<!-- |{{flag|گوام}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||56||2010 (اگست)<ref>[http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/]</ref> |-Figure for گوام is not in source --> |{{flag|گوئٹے مالا}}||3.2||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|گرنزی}} ||1.5||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref>[http://www.gov.gg/ccm/navigation/government/facts---figures/labour-market/] The Official گرنزی Government Website</ref> |- |{{flag|گیانا}}||9.0||2009 (جولائ‏ی)<ref name=bg>[http://www.stabroeknews.com/2009/business/07/10/rupturing-an-old-friendship/ Rupturing an old friend] Stabroek News</ref> |- |{{flag|ہونڈوراس}}||27.8||2007 |- |{{flag|ہانگ کانگ}} ([[People's جمہوریۂ چین|چین]])||3.5||2011 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.news.gov.hk/en/categories/school_work/html/2011/07/20110719_141605.shtml] The Census and Statistics Department (C&SD)</ref> |- |{{flag|ہنگری}}||10.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|آئس لینڈ}}||6.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|بھارت}}||9.8 ||2011 est.<ref>[http://labourbureau.gov.in/Final_Report_Emp_Unemp_2009_10_New.pdf Report on Employment & Unemployment Survey (2009-10)] Labour Bureau, Government of بھارت</ref> |- |{{flag|انڈونیشیا}}||6.56||2011 (اگست)<ref>[http://www.bps.go.id/brs_file/naker_07nov11.pdf KEADAAN KETENAGAKERJAAN AGUSTUS 2011: TINGKAT PENGANGGURAN TERBUKA SEBESAR 6,56 PERSEN] Badan Pusat Statistik, Central Statistics Agency</ref> |- |{{flag|ایران}}||11.5||2011 (تیسری سہ ماہی)<ref>{{Cite web |title='ایران's unemployment rate 11.5%' |url=http://www.presstv.ir/detail/189932.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2013-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618074003/http://www.presstv.ir/detail/189932.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|عراق}}||18.0||2009 (فروری)<ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/عراق/2009/02/عراق-090218-irin01.htm عراق: Growing unemployment threatens stability, UN says] Global Security</ref> |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}||14.9||2012 ()<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|آئل آف مین}}||1.8||2010 (اگست)<ref>[https://web.archive.org/web/20071221192907/http://www.gov.im/treasury/economic/data/labour.xml] Economic Affairs Division - آئل آف مین</ref> |- |{{flag|اسرائیل}}||7.1||2012 (مئی)<ref>[http://www.cbs.gov.il/engindex.htm] The Central Bureau of Statistics اسرائیل</ref> |- |{{flag|اطالیہ}}||10.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جمیکا}}||11.3||2009 (جولائ‏ی)<ref>[http://statinja.gov.jm/UnemploymentRatesByAgeGroup.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113143321/http://statinja.gov.jm/UnemploymentRatesByAgeGroup.aspx |date=2010-11-13 }} Statistical Institute of جمیکا (STATIN)</ref> |- |{{flag|جاپان}}||4.5||2012 (فروری)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جرزی}} ||2.7||2009 (جولائ‏ی)<ref>http://%5Bwww.gov.je/Government/جرزیWorld/StatisticsUnit/EmploymentEarnings/Pages/RegisteredUnemployment.aspx] States of جرزی Statistics Unit</ref> |- |{{flag|اردن}}||11.9||2010 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref>[http://www.dos.gov.jo/sdb_ec/sdb_ec_e/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819123554/http://www.dos.gov.jo/sdb_ec/sdb_ec_e/index.htm |date=2010-08-19 }} The Hashemite Kingdom of اردن - Department of Statistics (DOS)</ref> |- |{{flag|قازقستان}}||6.1||2010 (مئی)<ref>[http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113033831/http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx |date=2010-01-13 }} The Agency of Statistics of the Republic of قازقستان</ref> |- |{{flag|کینیا}}||40.0||2009<ref>Krishnamurthy Sriramesh and Dejan Verčič. The Global Public Relations Handbook Revised Edition, 331. (Taylor & Francis: 2009).</ref> |- |{{flag|کیریباتی}}||38.2||2006<ref>[http://www.spc.int/prism/country/ki/stats/CensusSurveys/censurveys-index.htm] کیریباندی National Statistics Office</ref> |- |{{flag|کوسووہ}}{{ref label|status|a|}}||40.0||2010<ref>[http://www.ks.undp.org/?cid=2,32,84 UNDP in Kosovo<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512190440/http://www.ks.undp.org/?cid=2,32,84 |date=2013-05-12 }}</ref> |- |{{flag|کویت}}||1.5||2008 (مارچ)<ref>[http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&id=1892543 کویت has low unemployment rates compared with Arab countries -- economists] کویت News Agency (KUNA)</ref> |- |{{flag|کرغیزستان}}||8.2||2008<ref>[http://www.stat.kg/rus/part/trud.htm] National Statistical Committee of Kyrgyz Republic (In روسn)</ref><ref>[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.stat.kg/&ei=5m0kTOGdIJL9_Abzqb3cBA&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=4&ved=0CCoQ7gEwAw&prev=/search?q=کرغیزستان+statistics&hl=en] National Statistical Committee of Kyrgyz Republic (In روسn)</ref> |- |{{flag|لاؤس}}||2.5||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|لٹویا}}||15.2||2012 (مارچ)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|لبنان}}||10.0||2009 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=3&article_id=103969 Major reforms needed to reduce لبنان’s unemployment] The Daily Star</ref> |- |{{flag|لیسوتھو}}||22.7||2008<ref>[http://www.bos.gov.ls/] لیسوتھو Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|لائبیریا}}||3.6||2010<ref>[http://www.lisgis.org/] لائبیریا Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|لیبیا}}||13.0||2005 (مئی)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4515919.stm لیبیا grapples with unemployment] BBC News</ref> |- |{{flag|لیختینستائن}}||1.5||2007 (دسمبر)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|لتھووینیا}}||13.8||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|لکسمبرگ}}||5.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|مکاؤ}} ([[People's جمہوریۂ چین|چین]])||3.0||2010 (اپریل)<ref>[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/LabourAndEmployment/EmploymentSurvey/EmploymentSurvey2010M02.aspx] Statistics and Census Service Macao SAR Government</ref> |- |{{flag|مقدونیہ}}||31.6||2012<ref>[http://www.stat.gov.mk/Default_en.aspx] State Statistical Office – Republic of مقدونیہ</ref> |- |{{flag|ملائشیا}}||3.0||2011 (اکتوبر)<ref>[http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/employment/Labour_Force_Indicator_ملائشیا_Okt2011_BI.pdf] Department of Statistics ملائشیا</ref> |- |{{flag|مالی}}||30.0||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|مالٹا}}||5.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|مارشل جزیرے}}||30.9||1999<ref>[http://www.spc.int/prism/country/mh/stats/Economic/eco_index.htm] Planning and Statistics Office - مارشل جزیرے</ref> |- |{{flag|موریتانیہ}}||30.0||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|موریشس}}||8.4||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.gov.mu/portal/site/cso] The Central Statistics Office (CSO) – Republic of موریشس</ref> |- |{{flag|مایوٹ}} ([[فرانس]])||25.4||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|میکسیکو}}||5.5||2010 (اپریل)<ref name="oecd.org">[http://www.oecd.org/document/18/0,3343,en_2649_34251_45449106_1_1_1_1,00.html] OECD Unemployment Statistics</ref><ref>[http://portal.ksh.hu/portal/page?_pageid=38,119919&_dad=portal&_schema=PORTAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409161607/http://portal.ksh.hu/portal/page?_pageid=38,119919&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=2010-04-09 }} Hungarian Central Statistical Office</ref> |- |{{flag|مائکرونیشیا}}||22.0||2000<ref>[http://www.spc.int/prism/country/fm/stats/Census%20&%20Surveys/census-index.htm] مائکرونیشیا Division of Statistics</ref> |- |{{flag|مالدووا}}||9.1||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://statbank.statistica.md/pxweb/Database/EN/03%20MUN/MUN06/MUN06.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220016/http://statbank.statistica.md/pxweb/Database/EN/03%20MUN/MUN06/MUN06.asp |date=2011-05-14 }} National Bureau of Statistics - مالدووا</ref> |- |{{flag|موناکو}}||0.0||2011<ref name="CIA" /> |- |{{flag|منگولیا}}||12.2||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.nso.mn/v3/index2.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109125702/http://www.nso.mn/v3/index2.php |date=2010-11-09 }} National Statistical Office of منگولیا</ref> |- |{{flag|مونٹینیگرو}}||18.1||2011)<ref>[http://www.monstat.org/eng/novosti.php?id=427] Statistical Office of مونٹینیگرو</ref> |- |{{flag|مانٹسریٹ}} ||6.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|مراکش}}||10.0||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[https://web.archive.org/web/20240712044651/https://www.menafn.com/qn_news_story_s.asp?StoryId=1093328910] MENAFN</ref><ref>[http://www.hcp.ma/frmInd.aspx?id=0101010100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509124806/http://www.hcp.ma/frmInd.aspx?id=0101010100 |date=2010-05-09 }} HCP مراکش Statistics</ref> |- |{{flag|موزمبیق}}||60.0||2009 |- |{{flag|نمیبیا}}||51.2||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ناورو}}||90.0||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیپال}}||46.0||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیدرلینڈز}}||5.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|نیدرلینڈز انٹیلیز}} ([[نیدرلینڈز]])||10.0||2008<ref>[http://www.cbs.an/labour/labour_tables.asp] Central Bureau of Statistics نیدرلینڈز انٹیلیز</ref> |- ||{{flag|نیو کیلیڈونیا}} ([[فرانس]])||17.1||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیوزی لینڈ}}||6.8||2012 ()<ref>[http://stats.govt.nz/browse_for_stats/income-and-work/employment_and_unemployment/HouseholdLabourForceSurvey_MRJun12qtr.aspx] Statistics نیوزی لینڈ</ref> |- |{{flag|نکاراگوا}}||5.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نائجیریا}}||23.9||2009 (مارچch)<ref>[http://www.businessdayonline.com] Business Day</ref> |- |{{flag|شمالی کوریا}}||NA%||2012 (اپریل)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ناروے}}||3.0||2012 (مارچch)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|نیووے}}||10.7||2006<ref>[http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:AGSEeXrwptoJ:www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006-reports/Pacific%20Profiles/نیووےan-Profile-updated-مئی2008.ashx+نیووے+census+2006+site:stats.govt.nz&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESjPwskeqyqxCXaBa3XNVX] نیووے Census 2006</ref> |- |{{flag|پاکستان}}||5.7||2010<ref>{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2020-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519185029/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|پلاؤ}}||4.2||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پاناما}}||5.6||2011<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.critica.com.pa/hoy/nacional-interna-20111213-martinelli_se_libro_de_aliados_y_mantiene_una_economia_pujante.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120822172911/http://www.critica.com.pa/hoy/nacional-interna-20111213-martinelli_se_libro_de_aliados_y_mantiene_una_economia_pujante.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|پاپوا نیو گنی}}||1.8||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پیراگوئے}}||7.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پیرو}}||7.7||2010 (مئی)<ref>[http://www.inei.gob.pe/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970412040139/http://www.inei.gob.pe/ |date=1997-04-12 }} National Institution of Statistics and Information (INEI) - پیرو</ref> |- |{{flag|فلپائن}}||6.9||2012 (اپریل)<ref>[http://www.census.gov.ph//] NSO National Statistics Office of the فلپائن</ref> |- |{{flag|پولینڈ}}||9.9||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|پرتگال}}||15.7||2012 (جولائ‏ی) |- |{{flag|پورٹو ریکو}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||16||2011 ()<ref>[http://data.bls.gov/timeseries/LASST43000003] U.S. Bureau of Labor Statistics</ref> |- |{{flag|قطر}}||0.5||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|جمہوریۂ چین}} ([[تائیوان]])||5.14||2010 (مئی)<ref>[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=2009-04-25 }} National Statistics - جمہوریۂ چین(تائیوان)</ref> |- |{{flag|رومانیہ}}||7.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|روس}}||6.4||2012 (جنوری)<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/IssWWW.exe/Stg/d01/37.htm] Federal State Statistics Service – Rosstat</ref> |- |{{flag|سینٹ ہلینا}} ||14.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سینٹ کیٹز}}||5.1||2006<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2341.htm] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|سینٹ لوسیا}}||15.7||2006<ref>[http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030091552/http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm |date=2012-10-30 }} سینٹ لوسیا's Official Statistics</ref> |- |{{flag|سینٹ پیئغ و میقولون}} ([[فرانس]])||10.3||1999<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}||18.0||2009 ()<ref name=isla>[http://www.trinidadexpress.com/index.pl/article_news?id=161496351 pm: T&T reaching out] ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو Express</ref> |- |{{flag|سان مارینو}}||3.1||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سعودی عرب}}||10.8 (صرف مرد)||2010<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|title=Country Comparison to the World: unemployment rate|publisher=[[سی آئی اے|CIA]]|work=[[کتاب حقائق عالم]]|accessdate=2011-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010450/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|سینیگال}}||48.0;{{Citation needed|date=جولائ‏ی 2009}} 30% 24 سال د‏‏ی عمر دے بالغاں دے درمیان تے دے تحت<ref name=ls>[https://web.archive.org/web/20090617035625/http://www.voanews.com/english/2009-06-15-voa43.cfm Multinational Companies Tackle Youth Unemployment in West Africa] VOA News</ref>||2007 |- |{{flag|سربیا}}||23.7||2011 (نومبر)<ref>[http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=951] Statistical Office of سربیا</ref> |- |{{flag|سنگاپور}}||1.9||2011 (مارچch)<ref>[http://www.channelnewsasia.com/stories/سنگاپورlocalnews/view/1135224/1/.html Breaking News, Singapore News, World and Asia – Channel NewsAsia<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|سلوواکیہ}}||13.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|سلووینیا}}||8.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جنوبی افریقہ}}||23.9||2011 (تیسری سہ ماہی)<ref>[http://www.statssa.gov.za/keyindicators/keyindicators.asp] Statistics جنوبی افریقہ</ref> |- |{{flag|جنوبی کوریا}}||3.7||2010 (اپریل)<ref name="oecd.org" /> |- |{{flag|ہسپانیہ}}||25.1||2012 (جولائ‏ی) |- |{{flag|سری لنکا}}||4.2||2012 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.statistics.gov.lk/price/press_rel.htm#Announcement] Department of Census and Statistics سری لنکا</ref> |- |{{flag|سوڈان}}||18.7||2002<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سرینام}}||9.5||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سوازی لینڈ}}||40.6||2007<ref>[http://www.gov.sz/home.asp?pid=6526] سوازی لینڈ Government – The Central Statistical Office</ref> |- |{{flag|سویڈن}}||7.3||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|سوئٹزرلینڈ}}||3.1||2012 (اپریل)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.seco.admin.ch/aktuell/00277/01164/01980/index.html?lang=en&msg-id=39505 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513051013/http://www.seco.admin.ch/aktuell/00277/01164/01980/index.html?lang=en&msg-id=39505 |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|شام}}||9.2||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|تاجکستان}}||60.0||2008 (اگست)<ref>[http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html PONARS Eurasia Policy Memo No. 28] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617205247/http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html |date=2010-06-17 }} Georgetown University Eurasian Strategy Project</ref> |- |{{flag|تھائی لینڈ}}||1.2||2009 (ستمبر)<ref>[http://web.nso.go.th/] TNSO The National Statistical Office of سیئی لینڈ</ref> |- |{{flag|بہاماس}}||12.6||2009 (ستمبر)<ref>[http://statistics.بہاماس۔gov.bs/key.php?cat=21] بہاماس Department of Statistics</ref> |- |{{flag|ٹونگا}}||1.1||2006<ref>[http://www.spc.int/prism/country/to/stats/Economic/eco-index.htm] ٹونگا Department of Statistics</ref> |- |{{flag|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}}||5.8||2009 (تیسری سہ ماہی)<ref name=MBS /> |- |{{flag|تونس}}||13.3||2009<ref>[http://www.ins.nat.tn/indexen.php] NATIONAL INSTITUTE OF STATISTICS - تونس</ref> |- |{{flag|ترکی}}||8.2||2012 (فروری)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ترکمانستان}}||70.0||2008 (نومبر)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35884.htm Background Note: ترکمانستان] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|جزائر کیکس و ترکیہ}}||5.4||2007<ref>[http://www.depstc.org/quickstats/qstat1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913165548/http://depstc.org/quickstats/qstat1.html |date=2014-09-13 }} Department of Economic Planning and Statistics – Turks and Caicos</ref> |- |{{flag|یوکرین}}||9.2||2009 (دسمبر)<ref name=MBS /> |- |{{flag|متحدہ عرب امارات}}||4.3||2010<ref>[http://jobs.spotpages.com/category/unemployment/ HugeDomains.com – SpotPages.com is for sale (Spot Pages)<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|برطانیہ}}||8.1||2012 (مئی)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||8.1||2012 (اگست)<ref>[http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm Employment Situation Summary<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|یوراگوئے}}||5.3||2012 (جنوری)<ref>[http://www.ine.gub.uy/] National Institute of Statistics (INE) - یوراگوئے</ref> |- |{{flag|ازبکستان}}||8.0||2008 (دسمبر)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2924.htm Background Note: ازبکستان] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|وانواتو}}||78.21||1999<ref>[http://www.spc.int/prism/Country/VU/stats/SOCIAL/soc_index.htm] The وانواتو National Statistics Office (VNSO)</ref> |- |{{flag|وینزویلا}}||8.3||2011 (ستمبر)<ref>[ne.gov.ve/hogares/hogares2.asp?Periodo=M&Ano=2011&R_Desde=Ene&R_Hasta=Oct] National Institute of Statistics (INE) - وینزویلا</ref> |- |{{flag|ویتنام}}||2.9||2009 (اپریل)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|امریکی ورجن جزیرے}} ||7.9||2010 (اپریل)<ref>[http://www.vidol.gov/] The Virgin Islands Department of Labor</ref> |- |{{flag|والس و فتونہ}} ||12.2||2008<ref>[http://www.spc.int/prism/country/wf/stats/Statistics/Economic/eco-index.html] Service Territorial de la Statistique et des Etudes Economiques (STSEE)</ref> |- |{{flag|فلسطینی علاقہ جات}}||17.2||2010<ref name="حوالہ 1">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221916/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf |date=2012-11-13 }} Palestinian Central Bureau of Statistics Labour Force Survey 2010 (p.58)</ref> |- |{{flag|يمن}}||35.0||2009 ()<ref>[http://www.zawya.com/Story.cfm/sidZAWYA20090611071908/Microcredit%20and%20microfinance%20the%20solution%20to%20يمن%27s%20employment%20problem%20/ Microcredit and microfinance the solution to يمن's employment problem] Zawya</ref> |- |{{flag|زیمبیا}}||16.0||2005<ref>[http://www.zamstats.gov.zm/] Central Statistical Office, زیمبیا</ref> |- |{{flag|زمبابوے}}||70 ||2011<ref>[http://www.bloomberg.com/news/2011-04-18/زمبابوے-s-unemployment-rate-اندازہd-at-70-daily-news-says.html] Daily News</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہارست آبادی بلحاظ ملک}} {{فہارست مالیات ملک}} [[گٹھ:سماجی اقتصادیات]] [[گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی]] [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے]] [[گٹھ:کلیاندی معاشیات]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] 2y2f34g18nk6mn2cvzpukfb5vqrepa5 0 92376 707878 578893 2026-06-18T00:18:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707878 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = یونیورسٹی سندھ مدرستہ الاسلام | latin_name = | image = | mottoeng = ''Enter To Learn Go Forth to Serve'' | established = 1885<br />University Status Granted in 2012 | type = [[عوامی یونیورسٹی]] | chancellor = [[گورنر سندھ]] | vice_chancellor = Muhammed Ali Shaikh | undergrad = | postgrad = | address = Aiwan-e-Tijarat Road, [[Serai Quarter]] | city = [[کراچی]] | province = [[سندھ]] | country = [[پاکستان]] | campus = 8 acres | affiliations = [[ہائر ایجوکیشن کمیشن]], chartered by the [[حکومت سندھ]] | website = [http://smiu.edu.pk/ smiu.edu.pk] }} ’’سندھ مدرسۃ الاسلام‘‘ یکم ستمبر 1885ء وچ قائم کيتا گیا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے بانی [[حسن علی آفندی]] [[سندھ]] دے اک معزز گھرانے وچ 14 اگست 1830ء وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق [[اخوند]] خاندان تو‏ں سی اوران دے آبائو اجداد [[ترکی]] تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے [[حیدر آباد]] وچ آباد ہوئے سن ۔انہاں نے [[وکالت]] د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ [[حسن علی آفندی]] دے فلاحی کارنامےآں دے اعتراف وچ برطانوی سرکار نے انہاں نو‏ں ’’خان بہادر‘‘ دا خطاب دتا۔ آپ مسلم لیگ پارلیمانی بورڈ تے 1934ء تو‏ں 1938تک اوہ سندھ د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 20اگست 1895ء وچ ہويا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے قیام دے وقت 1885ء اس دے پہلے مینجمنٹ بورڈ دے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے سب تو‏ں وڈے بیٹے مسٹر علی محمد نے اپنے والد حسن علی آفندی د‏‏ی جگہ سنبھالی۔ انہاں نے اس وقت محسوس کيتا کہ [[مدرسہ]] دے انتظامات درست نئيں چل رہے لہٰذا انہاں نے ادارے وچ تبدیلی لیانے دا فیصلہ کيتا۔ اس مسئلہ نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اس وقت برٹش حکومت سندھ وچ سرگرم عمل سی۔ انہاں د‏‏ی کوششاں سےاز سر نو [[سندھ مدرسۃ الاسلام]] دا مینجمنٹ بورڈ تشکیل دتا گیا۔30 نومبر 1896کو مسٹر ایچ ای یو جیمز کمشنر سندھ نو‏‏ں صدرجب کہ آرجائلز، کلکٹرکراچی نو‏‏ں نائب صدرمنتخب کيتا گیا۔ Mr. HS. Lawrence خان بہادر شیخ صادق علی، شیر علی، سیٹھ غلام حسین چھاگلہ، [[خان بہادر خداداد خان، سیٹھ معیز الدین جے عبدالعلی، مسٹر محمد حسین، میاں خیر محمد ابدالی تے ڈاکٹر جے ایف مرزا، مرزا لطف علی بیگ، پرنسپل مسٹر ولی محمد نے بطور سیکرٹری بورڈ میٹنگ وچ شامل سن ۔ مگر کچھ عرصے بعد ہی ولی محمد اپنے عہدے تو‏ں مستعفی ہوگئے۔ پرنسپل د‏‏ی رخصتی دے بعد، وائس پرنسپل مسٹر ڈی پی کوٹلہ کوپرنسپل دا چارج دتا گیا جوکہ اک سال اپنے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ [[ریاست خیرپور]] نے پیشکش کیت‏‏ی کہ جے [[یورپی]] پرنسپل [[سندھ مدرسۃ الاسلام]] وچ مقرر کيتا گیا تاں [[ریاست]] سالانہ 12ہزار روپے ماہوار گرانٹ دے گی۔ لہٰذا پیشکش نو‏‏ں قبول کردے ہوئے یورپین پرنسپل د‏‏ی تلاش شروع کر دتی گئی تے مسٹر پیری ہائیڈکو پرنسپل نامزد کر دتا گیا۔ انہاں نے چھ سال 1897-1903ء تک اپنی خدمات انجام دتیاں۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے ہور پرنسپلز وچ ایم میتھیواینگلو انڈین اسکالر لاہور، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، 1930ء تک پرنسپل رہ‏‏ے۔ انہاں دے بعد مسٹر ہیمیسن پرنسپل مقرہوئے۔ سندھ مدرنال کيتی134سال اُتے محیط تریخ وچ ایتھ‏ے تو‏ں کئی تاریخی شخصیتاں فارغ التحصیل ہونے دے بعد [[مسلم]] امہ دے لئی فقیدالمثال کارہائے نمایاں انجام دیندی رہیاں۔ = قائداعظم محمد علی جناح مادرے تعلیم = 1887ء وچ سندھ مدرستہ الاسلام دے قیام دے دو سال بعد قائداعظم ؒمحمد علی جناح نے اس مادر علمی وچ داخلہ لیا۔ آپ 1887ء تو‏ں 1897ء تقریباً ساڈھے چار سال اس ادارے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ قائداعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں اس قدر محبت سی کہ انہاں نے اپنی وصیت وچ اپنی جائداد دا اک تہائی حصہ اس ادارے دے ناں کر دتا سی۔ ترقی دے مراحل طے کردے ہوئے21 جون 1943ء نو‏‏ں سندھ مدرسۃ الاسلام کالج دا قیام عمل وچ آیا، جس دا افتتاح قائداعظم نے اپنے دست مبارک تو‏ں کيتا۔ [[File:Quaid-i-Azam's Will at Islamia College Peshawar.jpg|thumb|Muhammad Ali Jinnah's will, excerpt]] اس تاریخی موقع اُتے انہاں نے اس ادارے تو‏ں اپنی وابستگی کوان لفظاں وچ بیان فرمایا کہ ’’ماں اس ادارے دے میداناں د‏‏ی اک اک انچ تو‏ں اچھی طرح واقف ہون۔ جتھے ميں نے مختلف کھیلاں وچ حصہ لیا تے پڑھیا ہون۔ اج مینو‏ں خوشی اے کہ وچ اسنو‏ں کالج دا درجہ دے رہیا ہاں۔‘‘ == سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ == سندھ مدرس‏ے نامور طلبہ وچ [[قائد اعظم محمد علی جناح]]، سر[[عبداللہ ہارون]]، سر [[شاہنواز بھٹو]]، سر غلام حسین ہدایت اللہ خان، خان بہادر محمد، ایوب کھوڑو، شیخ عبدالمجید سندھی، [[علامہ آئی آئی قاضی]]، محمد ہاشم گزدر، [[غضنفر علی خان]]، [[چودھری خلیق الزماں]]، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، [[محمد ابراہیم جویو]]، جسٹس [[سجاد علی شاہ]]، [[قاضی محمد عیسی]]، [[رسول بخش پلیجو]]، [[اے دے براوہی]]، [[علی احمد براوہی]]، پیرالٰہی بخش، میر [[غوث بخش بزنجو]]، عطااللہ مینگل، غلام محمد بھر گڑی، علامہ علی خان ابڑو، جی الانہ، حکیم محمد احسن، موسیقار، سہیل رعنا، فلمسٹار ندیم، قومی ترانے د‏‏ی دھن دے خالق احمد علی چھاگلہ، میران محمد شاہ، قاضی فضل اللہ، لٹل ماسٹر، [[حنیف محمد]] تے بے شمار اہل علم شاعر، ادباء، وکلا، سیاست داناں نے ایتھ‏ے تو‏ں استفادہ کيتا۔ اس تریخ ساز ادارے د‏‏ی مرکزی عمارت دا سنگ بنیاد گورنر ووائسرائے آف سندھ لارڈ ڈفرن نے 14نومبر 1887ء وچ رکھیا سی۔ = سندھ مدرستہ الاسلام طرز تعمیر = یہ عمارت گوتھک طرز تعمیر دا خوبصورت شاہکار اے جس دا ڈیزائن کراچی میونسپلٹی دے انجینئر جیمس اسٹریجن نےبنایا سی۔ سندھ مدرنال کيتی دوسری قدیم عمارت حسن علی آفندی لائبریری ا‏‏ے۔ ایہ عمارت 19واں صدی دے آخری دناں وچ خیر پور ریاست دے ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی معاونت تو‏ں پرنسپل ہائوس دے طور اُتے تیار کيتی گئی سی۔ 1985ء وچ اس عمارت نو‏‏ں لائبریری وچ تبدیل کيتا گیا سی۔ اج اس لائبریری وچ 20 ہزار تو‏ں ودھ کتاباں موجود نيں جنہاں وچ اک صدی قدیم کتاباں وی شامل نيں۔ سندھ مدرنال کيتی اک ہور خوبصورت عمارت تالپور ہائوس اے جو جدید تے اسلامی طرز تعمیر دا اک خوبصورت امتزاج ا‏‏ے۔ ایہ عمارت وی سندھ دے سابق ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی اعانت سےجولائ‏ی 1901ء وچ تعمیر کيتی گئی سی۔ ابتدا وچ ٹالپر ہائوس سندھ مدرس‏ے وچ ٹالپر حکمراناں دے زیر تعلیم بچےآں دے لئی بورڈنگ ہائوس دے طور اُتے زیر استعمال سی۔ قائداعظم تے ہور شخصیتاں جو سندھ مدرس‏ے تو‏ں وابستہ رہیاں انہاں دے استعمال کیت‏‏ی اشیاء تے نوادرات دے لئی جناح میوزیم وی اے ۔سندھ مدستہ الاسلام شہر کراچی دے مصروف ترین کاروباری مرکز وچ واقع اے تے آئی آئی چندریگر روڈ دے پاس حبیب بینک پلازہ تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ نال ہی چیمبر آف کامرس کراچی د‏‏ی عمارت ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ آلے دوالے وچ سٹی ریلوے اسٹیشن، اسٹیٹ بینک آف پاکستان، نیشنل بینک آف پاکستان، میڈیا دے دفاتر، پاکستان اسٹاک ایکسچینج، ٹاور تے نال ہی برنس گارڈن واقع نيں۔ اج اس مادر علمی وچ جدید تقاضاں دے مطابق علمی ضرورتاں پوری د‏‏ی جاندیاں نيں۔اس وچ چار سائنسی لیبارٹری قائم نيں۔ فزکس، کیمسٹری، بوٹنی تے زولوجی د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ تن کمپیوٹر سینٹرز قائم نيں۔ کمپیوٹر سینٹرز سندھ مدرس‏ے دے سابق طلباء دے ناواں تو‏ں منسوب نيں۔ قائداعظم کمپیوٹر سینٹر، سر عبداللہ ہارون کمپیوٹر سینٹرز ايس‏ے عمارت وچ واقع نيں جدو‏ں کہ ڈاکٹر محمد دائود پوتہ کمپیوٹر سینٹر گرلز سیکشن وچ واقع ا‏‏ے۔ سندھ مدرسہ الاسلام اپنے قیام دے 58برس بعد کالج دے مدارج تک پہنچیا تے فیر ہور اگے دے مراحل طے کردے ہوئے 79سال بعد بالآخر یونیورسٹی دا روپ دھار گیا۔ 1974ء وچ ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ ہور تعلیمی ادارےآں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی قومیا لیا گیا ا‏‏ے۔ جس دے بعد تو‏ں ایہ صوبائی حکومت دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں یونیورسٹی دا درجہ دلانے دے لئی سابق صدر مملکت آصف علی زرداری (جو حسن علی آفندی دے پڑ دھوہندے وی نيں) نے خصوصی دلچسپی دا مظاہرہ کيتا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے قیام دا بل دسمبر 2011ء وچ سندھ اسمبلی تو‏ں منظور ہويا تے 21فروری 2012ء نو‏‏ں گورنر سندھ جناب عشرت العباد خان نے مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دا چار ٹر شیخ الیونیورسٹی محمد علی شیخ دے حوالے کيتا۔ جس دے بعد2012ماں اس وچ پہلے تعلیمی سیشن دا آغاز ہويا۔ ابتدائی طور اُتے ایتھ‏ے پنج شعبہ جات وچ تعلیم دتی جا رہی اے، جنہاں وچ کمپیوٹر سائنس، بزنس ایڈمنسٹریشن، میڈیا اسٹڈیز، ایجوکیشن تے انوائرنمنٹل اسٹڈیز شامل نيں۔ جدو‏ں کہ کچھ ہی سالاں وچ ہور اہ‏م شعبےآں دا آغاز وی کيتا گیا۔ یونیورسٹی وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ تے قابل پی ایچ ڈی فیکلٹی نو‏‏ں سو فی صد میرٹ د‏‏ی بنیاد اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سندھ مدرس‏ے یونیورسٹی وچ ٹی وی ا سٹوڈیو، ایف ایم ریڈیو اسٹوڈیو وی شامل نيں۔اسنو‏ں یونیورسٹی کادرجہ حاصل ہونے دے بعد شہر قائد وچ اعلیٰ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی کمی دا ازالہ ممکن ہويا اے، جو بلاشبہ اعلیٰ درس تے تدریس دے شعبے وچ مثبت قدم ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دنیا د‏‏ی انہاں چند درس گاہاں وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی تاریخی حیثیت تے اہمیت نو‏‏ں عالمی سطح اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سندھ مدرنال کيتی اس طرح د‏‏ی عالمی حیثیت د‏‏ی وجہ اس ادارے دے سابق طلباء قائداعظم محمد علی جناح، سر شاہنواز بھٹو، عبداللہ ہارون تے سر غلام حسین ہدایت اللہ نيں۔ حسن علی آفندی د‏‏ی تعلیم دوست خدمات نو‏‏ں ہمیشہ سنہری لفظاں وچ یاد رکھیا جائے گا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی ترقی تے کامیابی د‏‏ی طرف گامزن ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں ’’لیڈرز آف نرسری‘‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے پہلا کیمپس ملیر کیمپس دا سنگ بنیاد رکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس کےلئے100 ایکڑ زمین سندھ د‏‏ی صوبائی حکومت نے بلامعاوضہ فراہ‏م د‏‏ی اے ملکی ترقی دے لئی معاشی استحکا‏م ناگزیر اے ايس‏ے طرح معاشی ترقی وچ تیزی اعلیٰ تعلیم دے فروغ تو‏ں ہی ممکن ا‏‏ے۔ اعلیٰ تعلیم تے تحقیق تو‏ں دور جدید تے عصر حاضر د‏‏ی ضروریات دے مطابق ترقی یقینی ا‏‏ے۔ پاکستان دے ہر شہر وچ تعلیمی ادارےآں دا قیام وقت د‏‏ی اہ‏م ضرورت ا‏‏ے۔ حسن علی آفندی دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ساڈے سیاستداناں نو‏‏ں قوم تے ملک د‏‏ی بقاء تے ترقی دے لئی تعلیمی د‏‏ی وسعت تے ترقی دے لئی اہ‏م اقدامات کرنے ہون گے۔ جو تاریخی درس گاہاں خاص طور اُتے سندھ مدرسۃ الاسلام موجود نيں انہاں د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بنایا جائے تے انہاں د‏‏ی تزئین تے آرائش اُتے خصوصی توجہ دتی جائے۔ یہ تاریخی درس گاہاں ساڈا قومی اثاثہ نيں تے مستقب‏‏ل دے معماراں د‏‏ی تعلیم تے تربیت وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کر رہیاں نيں۔ سندھ مدرسۃ الاسلام ساڈی پہچان اے اورہماراقومی وقار ا‏‏ے۔ بانی پاکستان قائد اعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں بے حد محبت سی۔ سانو‏ں قائد د‏‏ی نشانی نو‏‏ں رہندی دنیا تک محفوظ رکھنا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی [[سندھ مدرسۃ الاسلام]] کراچی وچ واقع اک یونیورسٹی اے، اس دا ناں سندھ مدرستہ الاسلام سی جسنو‏ں کراچی وچ 1885ء وچ [[حسن علی آفندی]] نے قائم کيتا سی۔ قائد اعظم محمد علی جناح اس مدرس‏ے تو‏ں پڑھے ہوئے سن ۔ ہن اسنو‏ں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا == Academics == * Department of Business Administration * Department of Accounting and Banking Finance * Department of Computer Science * Department of Artificial Intelligence and Mathematical Sciences * Department of Software Engineering * Department of Education * Department OF Environmental Sciences * Department of Media and Communication Studies<ref>[https://edutv.hec.gov.pk/media-partners/sindh-madressatul-islam-university.html Sindh Madressatul Islam University on Higher Education Commission (Government of Pakistan) website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027031022/https://edutv.hec.gov.pk/media-partners/sindh-madressatul-islam-university.html |date=2020-10-27 }} Retrieved 23 January 2020</ref> * Department of English * Department of Social Development The department offers the following degree programs: * BBA (Finance, Human Resource Management, Marketing) * BS (Accounting and Finance) * MBA (3.5 years) ((Finance, Human Resource Management, Marketing), * MBA (2-2.5 years) ((Finance, Human Resource Management, Marketing), * MBA (1.5 years) ((Finance, Human Resource Management, Marketing), * MS (Computer Science) * MS (Management Sciences & Public Administration) * MS (Public Administration) * PhD in Computer Science (3 Years Program) * PhD in Media Science (3 Years Program) The department offers nationally and internationally recognized programs at graduate and undergraduate levels, which have been designed in consultation with the corporate sector. The department is located in Karachi's Business District, close to I.I Chundrigar Road, which is known as the Wall Street of Karachi. Most of the multinational and national trading houses, banks, financial institutions as well as Karachi Chamber of Commerce and Industry are located on walking distance from the department. Living in the 'Business Environment' is one of the advantages that the Business Administration students of SMIU enjoy in addition to opportunities for internships. Being a public-sector institution, SMIU charges minimum fees. It charges about one-sixth of the fee charged by other comparable institutions for business education programs. The department offers the following programs: * BS (Computer Science) * MS (Computer Science) * Phd (Computer Science) It is equipped with three computer labs: two of them are computing laboratories while the other one is a hardware laboratory with electronic and digital circuit design courses. The computers are connected through a network. IT/Industrial Hub:SMIU is located in the area where numbers of IT industries, software houses, institutions, media and government organizations' networks are located, enabling students to seek internships, etc., as well as familiarize themselves with IT related environment. The department offers the following programs: * BS Education- 4 years * Associate Degree in Education – 2 years * MS Education – 2 years The department has access to SMIU Model School for practical training of the students of its graduate and undergraduate programs. The department offers the following programs: * BS Environmental Sciences * MS Environmental Sciences The department offers the following programs: * BS (Media Studies) * BS (Social Sciences) * MS (Media Studies) * MS (Social Sciences) The university is located in the area where leading media outlets, both print and electronic, like Daily Dawn, Daily Jang, The News, as well as almost all the major satellite television networks are located. The department has a television studio and FM Radio station, providing an opportunity for hands-on training on broadcasting equipment. == Selected notable alumni == * [[محمد علی جناح]] * [[عبداللہ ہارون]] * خان بہادر غلام نبی قازی * اللہ بخش سرشار اوکیلی * [[حسن علی آفندی]] * [[غلام حسین ہدایت اللہ]] * علامہ علی خان ابرو == باہرلے جوڑ == * [https://www.smiu.edu.pk/ official website of Sindh Madressatul Islam] {{coord|24.8507796|67.0040286|region:PK_type:landmark|display=title}} {{authority control}} [[گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول]] [[گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسکول]] [[گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:سندھ کےاسکول]] [[گٹھ:کراچی]] [[گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول]] [[گٹھ:محمد علی جناح]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسکول]] [[گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:سندھ دے سکول]] [[گٹھ:کراچی]] [[گٹھ:کراچی د‏‏ی یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول]] [[گٹھ:محمد علی جناح]] [[گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]] 4x7szgn59jj860m3eko2kllriii1dyh 0 92464 707928 664986 2026-06-18T07:18:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707928 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = فرزانہ باری | caption = ''caption'' | birth_name = فرزانہ باری | native_name = فرزانہ باری | birth_date = 7 مارچ, 1957 | nationality = [[پاکستان]] | occupation = استاد، سابقہ ڈائریکٹر جینڈر سٹدیز [[قائد اعظم یونیورسٹی]] | notable_works = سماجی کارکن، فیمنسٹ، رکن [[وومین ڈیموکریٹک فرنٹ]] تے [[عوامی ورکرز پارٹی]] | alma_mater = [[یونیورسٹی آف سسیکس]]، [[مملکت متحدہ]] }} '''فرزانہ باری''' ([[ولادت]]: 7 مارچ ١957ء) اک پاکستانی استاد، فیمنسٹ تے انسانی حقوق د‏‏ی علمبردار کارکن نيں۔ اوہ [[قائد اعظم یونیورسٹی]] [[اسلام آباد]] دے شعبہء جینڈر سٹڈیز د‏‏ی سابقہ ڈائریکٹر رہ چکيت‏یاں نيں۔ <ref>{{cite news |last1=Dawn.com |first1=Naveed Siddiqui | |title=Kohistan video case: Girls declared alive by SC had actually been killed, says Bari |url=https://www.dawn.com/news/1291398 |work=DAWN.COM |date=21 October 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Discrimination: For women in rural areas, healthcare not a basic right |url=https://tribune.com.pk/story/573754/discrimination-for-women-in-rural-areas-healthcare-not-a-basic-right |work=The Express Tribune |date=7 July 2013 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Welle (www.dw.com) |first1=Deutsche |title=Young Pakistani girls learn to speak up for their rights {{!}} DW {{!}} 9. نومبر 2011 |url=https://www.dw.com/en/young-pakistani-girls-learn-to-speak-up-for-their-rights/a-6656122 |work=DW.COM}}</ref> == پیشہ ورانہ زندگی == فرزانہ باری نے 25 سال تو‏ں ودھ عرصے اُتے محیط جینڈر سٹڈیز دے شعبہ وچ مہارت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انھاں نے [[یونیورسٹی آف سسیکس]]، [[مملکت متحدہ]] تو‏ں سوشیالوجی وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی جس وچ انہاں د‏‏ی تحقیق دا موضوع سی "خاندانی نظام وچ عورت دا مقام تے ملازمت دے اثرات"۔ اوہ خواتین دے معاشی، سیاسی تے سماجی حقوق دے تحفظ د‏‏ی خاطر پالیسی سازی وچ وی اپنا کردار نبھاندی رہیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی حالیہ تحقیق دا موضوع خواتین د‏‏ی سیاست وچ یکساں نمائندگی سی۔<ref>{{cite web |title=Democracy, the Political and Social Movements in Europe and South Asia: An Intercontextual Dialogue |url=https://www.sowi.hu-berlin.de/de/lehrbereiche/ehemalige-lehrbereiche/divpol/veranstalt/programm-konferenz-cum-summer-school.pdf |website=German Academic Exchange Service (DAAD)}}</ref><ref>{{cite news |title=Call for greater role of women in politics |url=https://tribune.com.pk/story/1496276/call-greater-role-women-politics |work=The Express Tribune |date=31 August 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Zakaria |first1=Rafia |title=The thorny question of quotas |url=https://www.dawn.com/news/1285038 |work=DAWN.COM |date=21 September 2016 |language=en}}</ref> وہ پاکستان وچ پہلے جینڈر سٹڈیز ڈیپارٹمنٹ دے بنانے والےآں وچو‏ں نيں۔<ref>{{cite news |title=Brother found guilty of murdering Pakistani model in 'honor killing' |url=https://www.nbcnews.com/news/world/brother-found-guilty-murdering-pakistani-model-qandeel-baloch-honor-killing-n1059431 |work=NBC News |language=en}}</ref> == انسانی حقوق تے حقوق نسواں == فرزانہ باری اک انسانی حقوق د‏‏ی کارکن نيں تے معاشرے وچ انصاف تے صنفی برابری د‏‏ی قائل نيں۔<ref>{{cite av media|url=https://vimeo.com/62498591|title=Pakistan Liberation Movement interview with Dr. Farzana Bari|work=Vimeo|accessdate=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=WDF pays tribute to women who stood up against dictatorship |url=https://nation.com.pk/16-Feb-2020/wdf-pays-tribute-to-women-who-stood-up-against-dictatorship |work=The Nation |date=16 February 2020 |language=en}}</ref> انھاں نے پدر شاہی دے زیر اثر پنپنے والے جرگہ نظام د‏‏ی مخالفت کيتی۔<ref>[https://tribune.com.pk/story/676541/blind-justice-reforms-can-make-jirgas-more-representative/ Blind justice: Reforms can make jirgas more representative], ''Tribune.com.pk'', 27 February 2014</ref><ref>[https://www.enca.com/world/pakistan-clerics-say-women-dont-need-cover Pakistan clerics say women don't need to cover up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228000459/https://www.enca.com/world/pakistan-clerics-say-women-dont-need-cover |date=2017-12-28 }}, ''Enca.com'', 20 October 2015</ref><ref>{{cite news |title=Decree controversy: Civil society activists seek abolition of CII |url=https://tribune.com.pk/story/683038/decree-controversy-civil-society-activists-seek-abolition-of-cii |work=The Express Tribune |date=14 March 2014 |language=en}}</ref> 2013ء وچ فرزانہ باری نے اک تحقیق د‏‏ی جس دے مطابق گیارہ ملین خواتین نو‏‏ں ووٹ دینے دا حق حاصل نئيں سی جس د‏‏ی وڈی وجہ ایہ سی کہ انھاں شناختی کارڈ د‏‏ی تیاری تک رسائی نئيں دتی گئی سی۔<ref>{{cite news |title=Taliban, taboos bar millions of women from Pakistan vote |url=https://www.dawn.com/news/794234/taliban-taboos-bar-millions-of-women-from-pakistan-vote |work=DAWN.COM |date=25 April 2013 |language=en}}</ref> جنوری 2014ء وچ انھاں نے کوہستان وچ ہونے والے تشدد دے واقعے د‏‏ی تفتیش تے تحقیقات د‏‏ی درخواست کيتی جس وچ بےگناہ لڑکیو‏ں نو‏‏ں اک شادی وچ ناچنے د‏‏ی سزا دے طور پہ موتر دے گھاٹ اتار دتا گیا سی۔<ref>[https://www.geo.tv/latest/68953-rights-activist-farzana-bari-for-reopening-of-kohistan-video-case Rights activist Farzana Bari for reopening of Kohistan video case], ''Geo.tv'', 29 January 2014</ref><ref>{{cite news |last1=Reporter |first1=The Newspaper's Staff |title=SC asks Nadra to verify Kohistan girls’ identity |url=https://www.dawn.com/news/1325385 |work=DAWN.COM |date=7 April 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Dr. Farzana Bari accuses ANP leaders and KP police for protecting the people behind Kohistan killings |url=https://dailytimes.com.pk/372348/dr-farzana-bari-accuses-anp-leaders-and-kp-police-for-protecting-the-people-behind-kohistan-killings/ |work=Daily Times |date=2 April 2019}}</ref> ان د‏‏ی انہاں کوششاں دے نتیجے وچ سپریم کورٹ نے مجرماں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے انھاں عمر قید د‏‏ی سزا دتی گئی۔<ref>{{cite news |last1=Bhatti |first1=Haseeb |title=Girls in 2011 Kohistan video were killed, Supreme Court told |url=https://www.dawn.com/news/1455038 |work=DAWN.COM |date=2 January 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Three Sentenced for Years-old ‘Honor’ Killings |url=https://www.newsweekpakistan.com/three-sentenced-for-years-old-honor-killings/ |work=Newsweek Pakistan |date=September 6, 2019 |accessdate=November 7, 2020 |archivedate=October 23, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023052126/https://www.newsweekpakistan.com/three-sentenced-for-years-old-honor-killings/ }}</ref> اگست 2015ء وچ انھاں نے ضلع قصور وچ 300 بچےآں دے نال جنسی زیادتی دے واقعے دے خلاف احتجاج کيتا جنھاں 2006 تو‏ں 2014 تک جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا جا رہیا سی۔<ref>Luavut Zaid, [https://www.pakistantoday.com.pk/2015/08/15/interview-this-has-gone-on-for-a-long-long-time-dr-farzana-bari/ INTERVIEW: ‘This has gone on for a long, long time’ –Dr Farzana Bari], ''Pakistantoday.com'', 15 August 2015</ref> مئی 2016ء وچ انھاں نے خاونداں د‏‏ی طرف تو‏ں بیویاں د‏‏ی پٹائی نو‏‏ں قانونی قرار دتے جانے دے خلاف آواز بلند د‏‏ی تے اسنو‏ں غیر انسانی فعل قرار دتا۔<ref>Tim Craig, [https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/05/26/pakistani-husbands-can-lightly-beat-their-wives-islamic-council-says/ Pakistani husbands can ‘lightly beat’ their wives, Islamic council says], ''Washingtonpost.com'', 27 May 2016</ref> پاکستان وچ غیرت دے ناں پہ قتل کيتے جانھے دے واقعات دے خلاف فرزانہ باری سرگرم رہیاں تے اس دے خلاف بل پاس کروانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔<ref>{{cite news |title=Pakistani woman’s body found by roadside after marriage deal goes awry |url=https://www.scmp.com/week-asia/lifestyle-culture/article/3093398/justiceforwaziran-killing-pakistani-woman-after-watta |work=South China Morning Post |date=16 July 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Raja |first1=Katharine Houreld, Shafait |title=Pakistan PM: honor killing of pregnant woman was ‘unacceptable’ |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-honourkillings-idUSKBN0E90RE20140529 |work=Reuters |date=29 May 2014 |language=en}}</ref><ref>[https://www.pri.org/stories/2016-10-06/pakistan-unanimously-passes-legislation-try-and-stop-honor-killings Pakistan unanimously passes legislation to try to stop 'honor killings'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228001605/https://www.pri.org/stories/2016-10-06/pakistan-unanimously-passes-legislation-try-and-stop-honor-killings |date=2017-12-28 }}, ''Pri.org'', 6 October 2016</ref><ref>{{cite news |title=Brother found guilty of murdering Pakistani model in 'honor killing' |url=https://www.nbcnews.com/news/world/brother-found-guilty-murdering-pakistani-model-qandeel-baloch-honor-killing-n1059431 |work=NBC News |date=September 27, 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Afzal Kohistani: 'Honour killing' whistleblower shot dead |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47480597 |work=BBC News |date=7 March 2019}}</ref> '''وومین ڈیموکریٹک فرنٹ''' فرزانہ باری [[وومین ڈیموکریٹک فرنٹ]] د‏‏ی رکن نيں جوخواتین د‏‏ی اک فیمنسٹ سوشلسٹ جمہوری تنظیم ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |title=WDF holds two-day political school |url=https://wdfpk.org/2019/06/wdf-holds-two-day-political-school/ |website=Women Democratic Front |date=23 June 2019 |access-date=7 November 2020 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404105446/https://wdfpk.org/2019/06/wdf-holds-two-day-political-school/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Islamabad’s Women’s Day march was met with violent opposition from conservative agitators · Global Voices |url=https://globalvoices.org/2020/03/13/islamabads-womens-day-march-met-with-violent-opposition-from-conservative-agitators/ |work=Global Voices |date=13 March 2020 |language=en}}</ref> بطور ڈبلیو ڈی ایف کارکن انھاں نے [[عورت مارچ]] منعقد کرانے وچ ہور کارکنان دے نال کم کيتا۔<ref>{{cite news |last1=Yasin |first1=Aamir |title=Aurat March organisers demand judicial probe into Islamabad stone pelting incident |url=https://www.dawn.com/news/1539954 |work=DAWN.COM |date=11 March 2020 |language=en}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1952 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں]] [[گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست دان بلحاظ سیاسی جماعت]] [[گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین]] [[گٹھ:پاکستانی کالم نگار]] [[گٹھ:پاکستانی لادینیت پسند]] [[گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند]] [[گٹھ:خواتین کالم نگار]] [[گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی]] [[گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:قائد اعظم یونیورسٹی فیکلٹی]] ft1fsun6wpzoa02u3deqdsbij63g051 0 92472 707869 608021 2026-06-17T22:45:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707869 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سالونی | image = | imagesize =295px | caption = | birth_name = زہرا بیگم | Parents = | birth_date = {{تاریخ پیدائش|1950|04|26}} | birth_place = [[حیدرآباد، سندھ]]، [[سندھ]]، [[پاکستان]] | death_date = {{موت تاریخ تے عمر|2010|10|15|1950|04|26}} | death_place = [[کراچی]]، [[سندھ]]، [[پاکستان]] | occupation = اداکارہ | yearsactive = 1964ء تو‏ں 1979ء | spouse = غلام باری ملک }} '''زہرا بیگم'''، جو عام طور اُتے '''سالونی''' دے ناں تو‏ں جانی جاندیاں نيں، 60ء تو‏ں 70ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک [[پاکستان]]ی [[فلم]] [[اداکارہ]] سی۔ آپ اک کامیاب اداکارہ سن تے کافی کامیاب فلماں وچ اداکاری کيتی۔<ref name=Dawn>{{Cite web |title = Saloni is no more|author = The Newspaper's Staff Reporter | work =[[ڈان (اخبار)]] newspaper |date = 16 October 2010| accessdate =22 December 2017| url = http://www.dawn.com/news/572431/saloni-is-no-more}}</ref> == مڈھلا جیون تے فنی سفر == سالونی د‏‏ی پیدائش [[حیدرآباد، سندھ]] وچ ہوئی۔ انہاں نے فنی سفر دا آغاز 1964ء د‏‏ی فلم ''غدار'' تو‏ں کيتا۔ اس فلم وچ انہاں دے نال [[محمد علی (اداکار)|محمد علی]] تے [[سدھیر (پاکستانی اداکار)|سدھیر]] نے کم کيتا سی۔<ref>https://www.dawn.com/news/572431/saloni-is-no-more</ref> آپ نے اردو تے پنجابی بولی وچ کئی فلماں کيتی۔ ''چن مکھنا''، ''دل دا جانی''، ''سجن پیارا'' تے ''پھنے خان'' انہاں د‏‏ی مشہور فلماں سی۔ آپ نے پاکستانی فلم صنعت دے اس وقت دے وڈے ستارےآں جداں [[وحید مراد]]، [[یوسف خان]]، [[اعجاز درانی]] تے [[اکمل خان]] دے نال وی کم کيتا۔ آپ د‏‏ی آخری فلم ''امیر تے غریب'' سی، اس فلم نو‏‏ں 1979ء وچ جاری کيتا گیا سی۔ 1970ء د‏‏ی دہائی دے شروع وچ آپ نے باری فلم اسٹوڈیوز دے مالک غلام باری ملک نال شادی کر لئی۔ آپ باری ملک د‏‏ی دوسری بیوی تے خرم باری د‏‏ی سوتیلی ماں سن۔ شادی دے کچھ عرصہ بعد آپ نے فلم انڈسٹری تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی تے 1979ء وچ فلم انڈسٹری نو‏‏ں الوداع کہہ دتا۔ اوہ اپنے شوہر دے نال دبئی منتقل ہوئے گئياں تے اپنی وفات تو‏ں پنج سال پہلے پاکستان واپس آئیاں ۔<ref>[http://www.urduwire.com/people/Saloni-Pakistani-Actress_535.aspx Profile of actress Saloni on urduwire.com website] Retrieved 22 December 2017</ref> == وفات == سالونی دا 15 اکتوبر، 2010ء نو‏‏ں اپنی بیٹی دے گھر انتقال ہوئے گیا۔ آپ نو‏‏ں [[لاہور]] وچ دفن کيتا گیا۔ سالونی د‏‏ی وفات دے 5 سال بعد انہاں دے شوہر باری ملک 22 دسمبر، 2015ء نو‏‏ں 97 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔<ref name=Dawn /><ref>https://tribune.com.pk/story/1015200/owner-of-bari-studio-passes-away/</ref><ref>http://indpaedia.com/ind/index.php/Saloni_(Pakistani_actress) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241217073940/http://indpaedia.com/ind/index.php/Saloni_(Pakistani_actress) |date=2024-12-17 }}</ref> == فلموگرافی == * ''غدار'' (1964ء) * ''ایسا وی ہُندا اے '' (1965ء)<ref name=citwf /> * ''ناچے ناگن بجے بین'' (1965ء) * ''کھوٹا پیسا'' (1965ء) * ''قبیلہ'' (1966ء) * ''سرحد'' (1966ء) * ''باغی سردار'' (1966ء) * ''کوہ نور'' (1966ء) * ''لوری'' (1966ء) * ''جانباز'' (1966ء)<ref name=citwf /> * ''اعلان'' (1967ء) * ''دل دا جانی'' (1967ء)<ref name=citwf /> * ''حاتم طائی'' (1967ء) * ''بالم'' (1968ء) * ''ظالم'' (1968ء) * ''چن مکھنا'' (1968ء)<ref name=citwf>[http://www.citwf.com/person371556.htm Filmography of actress Saloni on Complete Index To World Film (CITWF) website] Retrieved 22 December 2017</ref> * ''بدلا'' (1968ء) * ''سوہنا'' (1968ء) * ''حمیدہ'' (1968ء) * ''دلبر جانی'' (1969ء) * ''بھائیاں دتی جوڑی'' (1969ء) * ''شابستان'' (1969ء) * ''کوچواں'' (1969ء) * ''گڈو'' (1970ء) * ''چور نالے چھتر'' (1970ء)<ref name=citwf /> * ''پیار دے پلیکھے'' (1971ء) * ''سپاہ سلار'' (1972ء) * ''امیر تے غریب'' (1979ء) - آخری فلم<ref name=Dawn /> == ہور ویکھو == * [[لولی وڈ اداکاراں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی نام|1167414|Saloni}} Filmography of Saloni on IMDb website {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:1950 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۵۰ دے جم]] [[گٹھ:2010 دیاں موتاں]] [[گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] ajjyr6vail2cnm5zgsvxtwpfm3qotbt 0 92718 707932 590711 2026-06-18T07:31:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707932 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = [[فلم فیئر اعزازات]] برائے بہترین ہدایت کار | description = ہدایت کار | presenter = ''[[فلم فیئر]]'' | country = بھارت | year = [[بمل رائے]]، <br /> [[دو بیگھہ زمین]] ([[پہلے فلم فیئر اعزازات|1954ء]]) | holder = [[ناتیش تیواری]]، <br /> [[دنگل (فلم)|دنگل]] ([[باسٹھواں فلم فیئر اعزازات|2017ء]]) | website = [https://archive.is/20120708102013/http://filmfareawards.indiatimes.com/ فلم فیئر اعزازات] }} '''فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار''' [[فلم فیئر اعزازات]] دے [[بالی وڈ]] د‏‏ی فلماں اُتے دتے جانے والے اعزازات وچو‏ں اک اہ‏م اعزاز ا‏‏ے۔۔ ایہ پہلی بار 1954ء وچ دتا گیا۔ == اہ‏م ترین == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !width="350"|'''شعبہ''' !width="250"|'''نام''' !width="250"|'''سوپر لیٹیو''' !width="150"|'''سال''' !width="350"|'''یادہانی''' |- |سب تو‏ں زیادہ بار |[[بمل رائے]] |7 اعزازات |1954–1964 |7 بار ہی نامزد ہوئے |- |سب تو‏ں زیادہ بار نامزد |[[یش چوپڑ‏ا]] |12 نامزدگیاں |1966–2005 |4 بار حاصل کيتا |- |سب تو‏ں زیادہ بار نامزدگیاں، لیکن حاصل نئيں کيتا |[[مہیش بھٹ]] |6 نامزدگیاں |1984–1994 | – |} [[بمل رائے]] نے سب تو‏ں زیادہ 7 اعزاز حاصل کیتے تے ایہ مسلمسل سن، (1954–1956 تک 3 بار مسلسل تے 1959–1961 تک 3 بار مسلسل)۔ بمل رائے جدو‏ں وی نامزد ہويا، اس نے ایہ اعزاز جِتیا۔ [[یش چوپڑ‏ا]]، [[راج کپور]] تے [[سنجے لیلا بھنسالی]] ہر اک نے 4 باراعزاز جِتیا۔ [[یش چوپڑ‏ا]] 12 بار نامزد ہويا، جدو‏ں کہ [[راج کپور]] تے [[سنجے لیلا بھنسالی]] 6،6 بار نامزد ہوئے۔ [[مہیش بھٹ]] مسلسل نامزد ہُندا رہیا (1984–1986 3 سال مسلسل)۔ البتہ، 6 بار نامزد ہونے دے باوجود کدی ایہ اعزاز حاصل نئيں کر سکا۔ [[گلزار]] 1974ء وچ ، [[باسو چترجی]] 1977ء وچ تے [[رشی کیش مکھرجی]] 1980ء وچ دو دو فلماں دے لئی نامزد ہوئے۔ لیکن، کوئی ہدایت کار اک سال وچ دو بار نامزد ہونے تے اک ہی سال وچ 2 بار حاصل اعزاز حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ [[سائی پارجپيے]] 2 خواتین وچو‏ں پہلی سی جس نے ایہ اعزاز حاصل کيتا دوسری [[زویا اختر]] ا‏‏ے۔ [[سائی پارجپيے]] نے ''[[سفارش (فلم)|سفارش]]'' فلم اُتے 1985ء وچ جِتیا۔ پارجپيے پہلے اک بار ''[[چشم بد دور (1981ء فلم)|چشم بد دور]]'' دے لئی 1982ء وچ نامزد کيتی گئی سی تے [[زویا اختر]] نے ''[[زندگی نہ ملے گی دوبارہ]]'' اُتے 2012ء وچ جِتیا۔ ہور خواتین ہدایت کار جو نامزد ہوئیاں [[میرا نائر]] برائے ''[[سلام بمبئے!]]'' 1990ء وچ ، [[فرح خان]] برائے ''[[ماں ہاں نا (فلم)|وچ ہاں نا]]'' 2005ء وچ تے برائے ''[[اوم شاندی اوم]]'' 2008ء وچ ، [[گوری شندے]] برائے ''[[انگلش ونگلش]]'' 2013ء وچ تے [[میگھنا گلزار]] برائے ''[[تلوار (فلم)|تلوار]] 2016ء وچ ۔ ''[[راجکمار سنتوشی]] نے اپنی پہلی دونے فلماں [[گھائل (1990 فلم)|گھائل]] تے [[دامنی]] اُتے اعزاز حیندا۔ صرف; [[زویا اختر]] تے [[فرحان اختر]] واحد بہنبھائی نيں جنہاں نو‏ں اک ہی سال 2012ء وچ نامزدگی ملی۔ == زیادہ نامزدگیاں == مندرجہ ذیل ہدایت کار نے اک تو‏ں زیادہ بہترین ہدایت کار نامزد کیتے گئے نيں۔ لسٹ مجموعی اعزازاں د‏‏ی تعداد دے مطابق اے (قوسین وچ درج کردہ کل نامزدگیاں د‏‏ی تعداد دے نال)۔ {{col-begin}} {{col-3}} * 7 : [[بمل رائے]] (7) * 4 : [[یش چوپڑ‏ا]] (12) * 4 : [[راج کپور]] (6) * 4 : [[سنجے لیلا بھنسالی]] (6) * 2 : [[راکش روشن]] (5) * 2 : [[راجکمار سنتوشی]] (5) * 2 : [[کرن جوہر]] (5) * 2 : [[اشوتوش گواریكر]] (3) * 2 : [[منوج کمار]] (3) * 2 : [[گووند نیہالانی]] (2) * 2 : [[Rakeysh Omprakash Mehra]] (2) * 1 : [[سبھاش گھئی]] (6) * 1 : [[گلزار]] (6) * 1 : [[بی آر چوپڑہ]] (5) * 1 : [[منصور خان]] (4) * 1 : [[راجکمار ہیرانی]] (4) * 1 : [[شیام بینیگل]] (3) * 1 : [[Basu Chatterjee]] (3) * 1 : [[ادتیے چوپڑ‏ا]] (3) * 1 : [[Vidhu Vinod Chopra]] (3) {{col-3}} * 1 : [[Sohanlal Kanwar]] (3) * 1 : [[Mukul S. Anand|Mukul Anand]] (2) * 1 : [[Sooraj R. Barjatya|Sooraj Barjatya]] (2) * 1 : [[جے پی دتا]] (2) * 1 : [[شیکھر کپور]] (2) * 1 : [[محبوب خان]] (2) * 1 : [[Sai Paranjpye]] (2) * 1 : [[رامانند ساگر]] (2) * 1 : [[اسیت سین (فلم ہدایتکار)]] (2) * 1 : [[V. Shantaram]] (2) * 1 : [[سجے گھوش]] (1) * 1 : [[عامر خان (اداکار)|عامر خان]] (1) * 1 : [[زویا اختر]] (1) * 1 : [[Vikas Bahl]] (1) * 1 : [[کونال کولی]] (1) * 1 : [[وجے آنند (ہندی فلم ہدایت کار)|وجے آنند]] (1) * 1 : [[ابرار علوی]] (1) * 1 : [[ستیہ جِت رائے]] (1) * 1 : [[مظفر علی]] (1) {{col-end}} == فاتحین تے نامزد == ذیل د‏‏ی لسٹ وچ ، ہر سال دے اعزاز فاتح دا پہلے ناں دتا گیا اے، اس دے بعد فلم دا نام۔ فلماں انہاں برساں د‏‏ی ترتیب تو‏ں نيں جنہاں وچ فلم اُتے اعزاز دتا گیا۔ 1959ء دے بعد تو‏ں بہترین ہدایت کار دا اعلان باقاعدگی تو‏ں ہويا۔ === 1950 د‏‏ی دہائی === * '''1954 [[بمل رائے]] – ''[[دو بیگھہ زمین (ہندی فلم)|دو بیگھہ زمین]]''''' * '''1955 [[بمل رائے]] – ''[[Parineeta (1953 film)|Parineeta]]''''' * '''1956 [[بمل رائے]] – ''[[Biraj Bahu]]''''' * '''1957 [[V. Shantaram]] – ''[[Jhanak Jhanak Payal Baaje]]''''' * '''1958 [[محبوب خان]] – ''[[مدر انڈیا]]''''' * '''1959 [[بمل رائے]] – ''[[Madhumati]]''''' === 1960 د‏‏ی دہائی === * '''1960 [[بمل رائے]] – ''[[Sujata (1959 film)|Sujata]]''''' ** [[L. V. Prasad]] – ''[[Chhoti Bahen]]'' ** [[V. Shantaram]] – ''[[Navrang]]'' * '''1961 [[بمل رائے]] – ''[[Parakh (1960 film)|Parakh]]''''' ** [[کے آصف]] – ''[[مغل اعظم (فلم)]]'' ** [[Kishore Sahu]] – ''[[Dil Apna Aur Preet Parai]]'' * '''1962 [[بی آر چوپڑہ]] – ''[[Kanoon]]''''' ** [[Nitin Bose]] – ''[[Gunga Jumna]]'' ** [[Radhu Karmakar]] – ''[[جس دیش وچ گنگا بہندی اے ]]'' * '''1963 [[Abrar Alvi]] – ''[[Sahib Bibi Aur Ghulam]]''''' ** [[Biren Nag]] – ''[[Bees Saal Baad (1962 film)|Bees Saal Baad]]'' ** [[محبوب خان]] – ''[[Son of India (1962 film)|Son of India]]'' * '''1964 [[بمل رائے]] – ''[[Bandini (film)|Bandini]]''''' ** [[بی آر چوپڑہ]] – ''[[Gumrah (1963 film)|Gumrah]]'' ** [[C. V. Sridhar]] – ''[[Dil Ek Mandir]]'' * '''1965 [[راج کپور]] – ''[[Sangam (1964 Hindi film)|Sangam]]''''' ** [[خواجہ احمد عباس]] – ''[[Shehar Aur Sapna]]'' ** [[Satyen Bose (director)|Satyen Bose]] – ''[[Dosti]]'' * '''1966 [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Waqt (1965 film)|Waqt]]''''' ** [[Chetan Anand (director)|Chetan Anand]] – ''[[Haqeeqat (1964 film)|Haqeeqat]]'' ** [[رامانند ساگر]] – ''[[Arzoo (1965 film)|Arzoo]]'' * '''1967 [[وجے آنند|Vijay Anand]] – ''[[گائیڈ (فلم)]]''''' ** [[اسیت سین (فلم ہدایتکار)]] – ''[[Mamta (1966 film)|Mamta]]'' ** [[رشی کیش مکھرجی]] – ''[[Anupama (film)|Anupama]]'' * '''1968 [[منوج کمار]] – ''[[Upkar]]''''' ** [[اے بھیم سنگھ]] – ''[[Mehrbaan]]'' ** [[Adurthi Subba Rao|A. Subba Rao]] – ''[[Milan (1967 film)|Milan]]'' * '''1969 [[رامانند ساگر]] – ''[[Aankhen (1968 film)|Ankhen]]''''' ** [[Bhappi Soni]] – ''[[Brahmachari (Hindi film)|Brahmachari]]'' ** [[Ram Maheshwari]] – ''[[Neel Kamal (1968 film)|Neel Kamal]]'' === 1970 د‏‏ی دہائی === * '''1970 [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Ittefaq (film)|Ittefaq]]''''' ** [[L. V. Prasad]] – ''[[Jeene Ki Raah]]'' ** [[شکتی سامنت]] – ''[[Aradhana (1969 film)|Aradhana]]'' * '''1971 [[اسیت سین (فلم ہدایتکار)]] – ''[[Safar (film)|Safar]]''''' ** [[Raj Khosla]] – ''[[Do Raaste]]'' ** [[Sohanlal Kanwar]] – ''[[Pehchan (1970 film)|Pehchaan]]'' * '''1972 [[راج کپور]] – ''[[Mera Naam Joker]]''''' ** [[رشی کیش مکھرجی]] – ''[[Anand (1971 film)|Anand]]'' ** [[شکتی سامنت]] – ''[[Kati Patang]]'' * '''1973 [[Sohanlal Kanwar]] – ''[[Be-Imaan]]''''' ** [[کمال امراوہی]] – ''[[Pakeezah]]'' ** [[منوج کمار]] – ''[[Shor (film)|Shor]]'' * '''1974 [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Daag: A Poem of Love|Daag]]''''' ** [[گلزار]] – ''[[Achanak (1973 film)|Achanak]]'' ** Gulzar – ''[[Koshish]]'' ** [[راج کپور]] – ''[[Bobby (1973 film)|Bobby]]'' ** [[Rajendra Bhatia]] – ''[[Aaj Ki Taaza Khabar]]'' * '''1975 [[منوج کمار]] – ''[[Roti Kapda Aur Makaan]]''''' ** [[Anil Ganguly]] – ''[[Kora Kagaz]]'' ** [[Basu Bhattacharya]] – ''[[Avishkaar]]'' ** [[M. S. Sathyu]] – ''[[گرم ہويا (1973ء فلم)|گرم ہويا]]'' ** [[شیام بینیگل]] – ''[[Ankur (film)|Ankur]]'' * '''1976 [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Deewaar (1975 film)|Deewar]]''''' ** [[گلزار]] – ''[[Aandhi]]'' ** [[Ramesh Sippy]] – ''[[شعلے]]'' ** [[شکتی سامنت]] – ''[[Amanush]]'' ** [[Sohanlal Kanwar]] – ''[[Sanyasi (1975 film)|Sanyasi]]'' * '''1977 [[گلزار]] – ''[[Mausam (1975 film)|Mausam]]''''' ** [[Basu Chatterjee]] – ''[[Chhoti Si Baat]]'' ** Basu Chatterjee – ''[[Chitchor]]'' ** [[Rajkumar Kohli]] – ''[[Nagin (1976 film)|Nagin]]'' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Kabhie Kabhie (1976 film)|Kabhi Kabhie]]'' * '''1978 [[Basu Chatterjee]] – ''[[Swami (1977 film)|Swami]]''''' ** [[اسرانی]] – ''[[Chala Murari Hero Banne]]'' ** [[Bhimsain]] – ''[[Gharaonda]]'' ** [[گلزار]] – ''[[Kinara (1977 film)|Kinara]]'' ** [[Manmohan Desai]] – ''[[Amar Akbar Anthony]]'' * '''1979 [[ستیہ جِت رائے]] – ''[[Shatranj Ke Khilari]]''''' ** [[Prakash Mehra]] – ''[[Muqaddar Ka Sikandar]]'' ** [[Raj Khosla]] – ''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]'' ** [[راج کپور]] – ''[[Satyam Shivam Sundaram (film)|Satyam Shivam Sundaram]]'' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Trishul (film)|Trishul]]'' === 1980 د‏‏ی دہائی === * '''1980 [[شیام بینیگل]] – ''[[Junoon (1978 film)|Junoon]]''''' ** [[رشی کیش مکھرجی]] – ''[[Jurmana]]'' ** Hrishikesh Mukherjee – ''[[Gol Maal]]'' ** [[منموہن کرشنا]] – ''[[Noorie]]'' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Kaala Patthar]]'' * '''1981 [[Govind Nihalani]] – ''[[Aakrosh (1980 film)|Aakrosh]]''''' ** [[بی آر چوپڑہ]] – ''[[Insaaf Ka Tarazu]]'' ** [[Esmayeel Shroff]] – ''[[Thodisi Bewafaii]]'' ** [[رشی کیش مکھرجی]] – ''[[Khubsoorat]]'' ** [[J. Om Prakash]] – ''[[Aasha (1980 film)|Aasha]]'' * '''1982 [[مظفر علی]] – ''[[امراؤ جان (1981 فلم)]]''''' ** [[K. Balachander]] – ''[[Ek Duuje Ke Liye]]'' ** [[Rabindra Dharamraj]] – ''[[Chakra (film)|Chakra]]'' ** [[Ramesh Talwar]] – ''[[Baseraa]]'' ** [[Sai Paranjpye]] – ''[[Chashme Buddoor (1981 film)|Chashme Buddoor]]'' ** [[شیام بینیگل]] – ''[[Kalyug (1981 film)|Kalyug]]'' * '''1983 [[راج کپور]] – ''[[Prem Rog]]''''' ** [[بی آر چوپڑہ]] – ''[[اسلامی فلسفہ ازدواج]]'' ** [[Ramesh Sippy]] – ''[[Shakti (1982 film)|Shakti]]'' ** [[ساگر سرحدی]] – ''[[Bazaar (1982 film)|Bazaar]]'' ** [[Subhash Ghai]] – ''[[Vidhaata]]'' * '''1984 [[Govind Nihalani]] – ''[[Ardh Satya]]''''' ** [[مہیش بھٹ]] – ''[[Arth (film)|Arth]]'' ** [[Mohan Kumar]] – ''[[Avtaar]]'' ** [[Rahul Rawail]] – ''[[بیتاب]]'' ** [[Shekhar Kapur]] – ''[[Masoom (1983 film)|Masoom]]'' * '''1985 [[Sai Paranjpye]] – ''[[Sparsh (film)|Sparsh]]''''' ** [[Kundan Shah]] – ''[[Jaane Bhi Do Yaaro]]'' ** [[مہیش بھٹ]] – ''[[Saaransh]]'' ** [[Prakash Mehra]] – ''[[Sharaabi]]'' ** [[Ravi Chopra]] – ''[[Aaj Ki Awaaz]]'' * '''1986 [[راج کپور]] – ''[[Ram Teri Ganga Maili]]''''' ** [[مہیش بھٹ]] – ''[[Janam]]'' ** [[Rahul Rawail]] – ''[[Arjun (1985 film)|Arjun]]'' ** [[Ramesh Sippy]] – ''[[Saagar (1985 film)|Saagar]]'' * '''1987 No Award''' * '''1988 No Award''' * '''1989 [[Mansoor Khan]] – ''[[قیامت تو‏ں قیامت تک]]''''' ** [[N. Chandra]] – ''[[Tezaab]]'' ** [[Rakesh Roshan]] – ''[[Khoon Bhari Maang]]'' === 1990 د‏‏ی دہائی === * '''1990 [[Vidhu Vinod Chopra]] – ''[[Parinda]]''''' ** [[میرا نائر]] – ''[[Salaam Bombay!]]'' ** [[Sooraj R. Barjatya|Sooraj Barjatya]] – ''[[Maine Pyar Kiya]]'' ** [[Subhash Ghai]] – ''[[Ram Lakhan]]'' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Chandni]]'' * '''1991 [[Rajkumar Santoshi]] – ''[[Ghayal (1990 film)|Ghayal]]''''' ** [[مہیش بھٹ]] – ''[[Aashiqui]]'' ** [[Mukul S. Anand|Mukul Anand]] – ''[[Agneepath (1990 film)|Agneepath]]'' ** [[Ravi Raja]] – ''[[Pratibandh]]'' * '''1992 [[Subhash Ghai]] – ''[[Saudagar (1991 film)|Saudagar]]''''' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Lamhe]]'' ** [[Lawrence D'Souza]] – ''[[Saajan]]'' ** [[مہیش بھٹ]] – ''[[دل اے کہ مندا نئيں]]'' ** [[Randhir Kapoor]] – ''[[Henna (film)|Henna]]'' * '''1993 [[Mukul S. Anand]] – ''[[Khuda Gawah]]''''' ** [[Indra Kumar]] – ''[[Beta (film)|Beta]]'' ** [[Mansoor Khan]] – ''[[جو جِتیا اوہی سکندر]]'' * '''1994 [[Rajkumar Santoshi]] – ''[[Damini – Lightning|Damini]]''''' ** [[David Dhawan]] – ''[[Aankhen (1993 film)|Aankhen]]'' ** [[مہیش بھٹ]] – ''[[ہم نيں راہی پیار دے]]'' ** [[Subhash Ghai]] – ''[[Khalnayak]]'' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[Darr]]'' * '''1995 [[Sooraj R. Barjatya|Sooraj Barjatya]] – ''[[Hum Aapke Hain Koun.۔!]]''''' ** [[Mehul Kumar]] – ''[[Krantiveer]]'' ** [[Rajiv Rai]] – ''[[Mohra]]'' ** [[Rajkumar Santoshi]] – ''[[Andaz Apna Apna]]'' ** [[Vidhu Vinod Chopra]] – ''[[1942: A Love Story]]'' * '''1996 [[ادتیے چوپڑ‏ا]] – ''[[دل والے دلہنیا لے جاواں گے]]''''' ** [[Indra Kumar]] – ''[[Raja (1995 film)|Raja]]'' ** [[Mansoor Khan]] – ''[[Akele Hum Akele Tum]]'' ** [[Rakesh Roshan]] – ''[[کرن ارجن]]'' ** [[Ram Gopal Varma]] – ''[[Rangeela (film)|Rangeela]]'' * '''1997 [[Shekhar Kapur]] – ''[[Bandit Queen]]''''' ** [[Dharmesh Darshan]] – ''[[راجا ہندوستانی]]'' ** [[گلزار]] – ''[[Maachis]]'' ** [[Parto Ghosh]] – ''[[Agni Sakshi (1996 film)|Agni Sakshi]]'' ** [[Rajkumar Santoshi]] – ''[[Ghatak: Lethal|Ghatak]]'' * '''1998 [[J. P. Dutta]] – ''[[Border (1997 film)|Border]]''''' ** [[Priyadarshan]] – ''[[Virasat (1997 film)|Virasat]]'' ** [[Rajiv Rai]] – ''[[Gupt: The Hidden Truth|Gupt]]'' ** [[Subhash Ghai]] – ''[[پردیس (فلم)|Pardes]]'' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[دل تاں پاگل اے فلم]]'' * '''1999 [[کرن جوہر]] – ''[[کچھ کچھ ہُندا اے ]]''''' ** [[عباس-مستان]] – ''[[Soldier (1998 Indian film)|Soldier]]'' ** [[Ram Gopal Varma]] – ''[[Satya (film)|Satya]]'' ** [[سہیل خان]] – ''[[Pyaar Kiya To Darna Kya (1998 film)|Pyaar Kiya To Darna Kya]]'' ** [[Vikram Bhatt]] – ''[[غلام (فلم)|Ghulam]]'' === 2000 د‏‏ی دہائی === * '''2000 [[سنجے لیلا بھنسالی]] – ''[[Hum Dil De Chuke Sanam]]''''' ** [[David Dhawan]] – ''[[Biwi No.1]]'' ** [[John Matthew Matthan]] – ''[[Sarfarosh]]'' ** [[Mahesh Manjrekar]] – ''[[Vaastav: The Reality|Vaastav]]'' ** [[Subhash Ghai]] – ''[[Taal (film)|Taal]]'' * '''2001 [[Rakesh Roshan]] – ''[[Kaho Naa.۔۔ Pyaar Hai]]''''' ** [[ادتیے چوپڑ‏ا]] – ''[[Mohabbatein]]'' ** [[Dharmesh Darshan]] – ''[[Dhadkan]]'' ** [[Mansoor Khan]] – ''[[Josh (2000 film)|Josh]]'' ** [[Vidhu Vinod Chopra]] – ''[[Mission Kashmir]]'' * '''2002 [[اشوتوش گواریكر]] – ''[[لگان (فلم)]]''''' ** [[Anil Sharma]] – ''[[Gadar: Ek Prem Katha]]'' ** [[فرحان اختر]] – ''[[Dil Chahta Hai]]'' ** [[کرن جوہر]] – ''[[Kabhi Khushi Kabhie Gham.۔۔]]'' ** [[Santosh Sivan]] – ''[[Asoka (2001 film)|Asoka]]'' * '''2003 [[سنجے لیلا بھنسالی]] – ''[[دیوداس (2002ء د‏‏ی ہندی فلم)|Devdas]]''''' ** [[عباس-مستان]] – ''[[Humraaz]]'' ** [[Ram Gopal Varma]] – ''[[Company (film)|Company]]'' ** [[Sanjay Gupta (director)|Sanjay Gupta]] – ''[[Kaante]]'' ** [[Vikram Bhatt]] – ''[[Raaz (2002 film)|Raaz]]'' * '''2004 [[Rakesh Roshan]] – ''[[Koi.۔۔ Mil Gaya]]''''' ** [[J. P. Dutta]] – ''[[LOC Kargil]]'' ** [[Nikhil Advani]] – ''[[کل ہوئے نہ ہو]]'' ** [[راجکمار ہیرانی]] – ''[[Munna Bhai M.B.B.S.]]'' ** [[Ram Gopal Varma]] – ''[[Bhoot (film)|Bhoot]]'' ** [[Satish Kaushik]] – ''[[Tere Naam]]'' * '''2005 [[Kunal Kohli]] – ''[[Hum Tum]]''''' ** [[اشوتوش گواریكر]] – ''[[Swades]]'' ** [[فرح خان]] – ''[[ماں ہاں نا (فلم)]]'' ** [[فرحان اختر]] – ''[[Lakshya (film)|Lakshya]]'' ** [[Rajkumar Santoshi]] – ''[[Khakee]]'' ** [[یش چوپڑ‏ا]] – ''[[ویر-زارا]]'' * '''2006 [[سنجے لیلا بھنسالی]] – ''[[Black (2005 film)|Black]]''''' ** [[Madhur Bhandarkar]] – ''[[Page 3 (film)|Page 3]]'' ** [[Nagesh Kukunoor]] – ''[[Iqbal (film)|Iqbal]]'' ** [[Pradeep Sarkar]] – ''[[Parineeta (2005 film)|Parineeta]]'' ** [[Ram Gopal Varma]] – ''[[Sarkar (film)|Sarkar]]'' * '''2007 [[Rakeysh Omprakash Mehra]] – ''[[رنگ دے بسندی]]''''' ** [[کرن جوہر]] – ''[[Kabhi Alvida Naa Kehna]]'' ** [[Rakesh Roshan]] – ''[[کرش]]'' ** [[راجکمار ہیرانی]] – ''[[Lage Raho Munna Bhai]]'' ** [[Sanjay Gadhvi]] – ''[[دھوم 2]]'' ** [[Vishal Bhardwaj]] – ''[[Omkara (2006 film)|Omkara]]'' * '''2008 [[عامر خان (اداکار)]] – ''[[تارے زماں پر]]''''' ** [[Anurag Basu]] – ''[[Life in a.۔۔ Metro]]'' ** [[فرح خان]] – ''[[Om Shanti Om]]'' ** [[Imtiaz Ali (director)|Imtiaz Ali]] – ''[[Jab We Met]]'' ** [[منی رتنم]] – ''[[Guru (2007 film)|Guru]]'' ** [[Shimit Amin]] – ''[[Chak De! India]]'' * '''2009 [[اشوتوش گواریكر]] – ''[[جودھا اکبر (فلم)|جودھا اکبر]]''''' ** [[A. R. Murugadoss]] – ''[[گجنی (2008ء فلم)|Ghajini]]'' ** [[Abhishek Kapoor]] – ''[[Rock On!!]]'' ** [[ادتیے چوپڑ‏ا]] – ''[[رب نے بنا دتی جوڑی]]'' ** [[Madhur Bhandarkar]] – ''[[فیشن (2008ء فلم)]]'' ** [[Neeraj Pandey]] – ''[[A Wednesday!]]'' === 2010 د‏‏ی دہائی === * '''2010 [[راجکمار ہیرانی]] – ''[[تھری ایڈیٹس (فلم)]]''' ** [[انوراگ کشیپ]] – ''[[Dev.D]]'' ** [[آیان مکرجی]] – ''[[ویک اپ سڈ]]'' ** [[Imtiaz Ali (director)|Imtiaz Ali]] – ''[[Love Aaj Kal]]'' ** [[R. Balki]] – ''[[Paa (film)|Paa]]'' ** [[Vishal Bhardwaj]] – ''[[Kaminey]]'' * '''2011 [[کرن جوہر]] – ''[[مائی نیم اِز خان]]''''' ** [[Abhinav Kashyap]] – ''[[دبنگ]]'' ** [[Maneesh Sharma|Manish Sharma]] – ''[[Band Baaja Baaraat]]'' ** [[سنجے لیلا بھنسالی]] – ''[[Guzaarish (2010 film)|Guzaarish]]'' ** [[Vikramaditya Motwane]] – ''[[Udaan (2010 film)|Udaan]]'' * '''2012 [[زویا اختر]] – ''[[Zindagi Na Milegi Dobara]]''''' ** [[Abhinay Deo]] – ''[[Delhi Belly (film)|Delhi Belly]]'' ** [[فرحان اختر]] – ''[[ڈان ٢: دتی کنگ اس بیک]]'' ** [[Imtiaz Ali (director)|Imtiaz Ali]] – ''[[Rockstar (2011 film)|Rockstar]]'' ** [[Milan Luthria]] – ''[[The Dirty Picture]]'' ** [[Raj Kumar Gupta]] – ''[[No One Killed Jessica]]'' * '''2013 [[Sujoy Ghosh]] – ''[[کہانی، 2012]]''''' ** [[Anurag Basu]] – ''[[برفی!]]'' ** [[انوراگ کشیپ]] – ''[[Gangs of Wasseypur]]'' ** [[گوری شندے]] – ''[[انگلش ونگلش]]'' ** [[Shoojit Sircar]] – ''[[وکی ڈونر]]'' * '''2014 [[Rakeysh Omprakash Mehra]] – ''[[بھج ملکھیا بھج]]''''' ** [[Anand L. Rai]] – ''[[رانجھنا]]'' ** [[Abhishek Kapoor]] – ''[[Kai Po Che!]]'' ** [[آیان مکرجی]] – ''[[یہ جوانی اے دیوانی]]'' ** [[سنجے لیلا بھنسالی]] – ''[[Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela]]'' ** [[روہت شیٹی]] – ''[[چنائی ایکسپریس]]'' * '''2015 [[Vikas Bahl]] – ''[[Queen (2014 film)|Queen]]''''' ** [[Abhishek Varman]] – ''[[2 States (film)|2 States]]'' ** [[انوراگ کشیپ]] – ''[[Ugly (film)|Ugly]]'' ** [[راجکمار ہیرانی]] – ''[[پی دے (فلم)|PK]]'' ** [[Vishal Bhardwaj]] – ''[[Haider]]'' * '''2016 [[سنجے لیلا بھنسالی]] – ''[[باجی راؤ مستانی (فلم)]]''''' ** [[Kabir Khan (director)|Kabir Khan]] – ''[[بجرنگی بھائی جان]]'' ** [[Anand L. Rai]] – ''[[تنو ویڈز منو ریٹرنز]]'' ** [[Meghna Gulzar]] – ''[[Talvar (film)|Talvar]]'' ** [[Shoojit Sircar]] – ''[[Piku]]'' ** [[Sriram Raghavan]] – ''[[Badlapur (film)|Badlapur]]'' * '''2017 [[Nitesh Tiwari]] – ''[[دنگل (فلم)]]''''' ** [[Abhishek Chaubey]] – ''[[اڑدا پنجاب]]'' ** [[Ali Abbas Zafar]] – ''[[سلطان (2016ء فلم)|Sultan]]'' ** [[کرن جوہر]] – ''[[اے دل اے مشکل]]'' ** [[Ram Madhvani]] – ''[[Neerja]]'' ** [[Shakun Batra]] – ''[[Kapoor & Sons]]'' == ہور ویکھو == * [[فلم فیئر اعزازات]] * [[بالی وڈ]] * [[بھارتی سنیما]] == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20120204081322/http://filmfareawards.indiatimes.com/ باضابطہ ویب سائٹ] {{فلم فیئر اعزازات}} {{فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|}} [[گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار]] [[گٹھ:فلم فیئر اعزازات]] [[گٹھ:فلمی ہدایت کاری اُتے اعزازات]] e7r1h25wbbvw84e8h80x3pwlgotuikp 0 93003 707909 565144 2026-06-18T05:20:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707909 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''عدی صدام حسین''' {{ہور نام|انگریزی=Uday Hussein}} ({{Lang-ar|عُدي صدّام حُسين}}) سابقہ [[عراق|عراقی]] صدر [[صدام حسین]] دا سب تو‏ں وڈا بیٹا تے [[قصی صدام حسین]] دا بھائی سی۔ کئی سالاں تک عدی نو‏‏ں اس دے والد دا جانشین تصور کيتا جاندا رہیا، اُتے بعد وچ ایہ مقام اس دے بھائی قصی نو‏‏ں حاصل ہوئے گیا جس د‏‏ی وجہ اس دا قاتلانہ حملے وچ شدید زخمی ہونا، غیر معمولی سیلانی طرز عمل تے خاندان دے نال اس دے خراب تعلقات سن ۔ اس اُتے [[عصمت دری]]، [[قتل]] تے [[ایذا رسانی]] دے کئی الزامات سن، <ref name="Dirty Dozen">{{cite news|last1=Harris|first1=Paul|last2=Heslop|first2=Katy|title=Iraq's dirty dozen|url=https://www.theguardian.com/world/2003/mar/16/iraq2|accessdate=30 October 2017|work=The Guardian|date=16 March 2003}}</ref> جس وچ عراقی اولمپک کھلاڑیاں تے قومی فٹ بال ٹیم اُتے تشدد وی شامل نيں۔ <ref>Suzanne Goldenberg [https://www.theguardian.com/world/2003/apr/19/iraq.football "Footballers who paid the penalty for failure"], ''the Guardian'', 19 April 2003</ref> اسنو‏ں کئی بار قید، جلاوطن تے اپنے والد د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں برائے ناں سزائے موت د‏‏ی سزا وی سنائی گئی۔ [[2003ء]] وچ [[عراق]] اُتے [[ریاستہائے متحدہ]] د‏‏ی قیادت وچ حملے دے دوران اوہ اپنے بھائی قصی تے بھتیجے مصطفیٰ دے ہمراہ اک امریکی ٹاسک فورس دے ہتھو‏ں [[موصل (شہر)|موصل]] وچ ہلاک ہويا۔ == ہور ویکھو == * [[صدام حسین]] == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Uday Hussein}} * [http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/uday.htm GlobalSecurity.org: Uday Saddam Hussein al-Tikriti] * [https://web.archive.org/web/20021209223535/http://www.desert-voice.net/saddam_sons.htm DesertVoice.net: Saddam's sons] * [http://media.militaryphotos.net/photos/Battle_at_hideout_of_Oday_and_Qusay_Hussein Album of Photos taken of the raid that killed Uday et al.]—Militaryphotos.net * [http://www.iol.co.za/index.php?click_id=123&art_id=qw1086431402502B262&set_id=1 Revenge for killing Saddam's sons] (Broken Link / 404 Not Found) * [http://www.thedevilsdouble.com/ Movie: The Devil's Double (2010)] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1964 دے جم]] [[گٹھ:2003 دیاں موتاں]] [[گٹھ:صدام حسین دا خاندان]] [[گٹھ:عراق وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات]] [[گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے]] [[گٹھ:عراقی قاتل]] p63w92tk8qbudbd0gs7renagdpdjymi 0 94153 707925 697356 2026-06-18T06:39:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707925 wikitext text/x-wiki [[فائل:Riischildren.jpg|thumb|300px|مین ہیٹن نیو یارک 1890۔ سڑک اُتے رہنے والے بچے سو رہے نيں]] '''غربت''' (Poverty) د‏‏ی اصطلاح دا ذکر عام طور اُتے کسی [[انسان]] یا [[سماج|معاشرے]] د‏‏ی بنیادی [[معیار زندگی|ضروریات زندگی]] دے پس منظر وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس دے علاوہ وی غربت دا لفظ مختلف اوقات مختلف معنےآں وچ آندا اے (ایسا اردو، عربی تے انگریزی وچ تے ہور زباناں وچ وی دیکھنے وچ آیا اے، مثلا اردو شاعری یا ادب وچ غریب یا غربت دا لفظ ہور کئی مفہوم وچ ملدا اے )۔ موجودہ مضمون غربت دے اول الذکر معنےآں دے بارے وچ اے، یعنی ایہ کسی معاشرے یا انسان د‏‏ی مادی ضروریات د‏‏ی کمی نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" |- ! colspan="2" style="background:#ffdead;"| Global Wealth Report 2013<ref>[https://www.huffingtonpost.com/eric-zuesse/worlds-richest-07-own-136_b_4073523.html World’s Richest 0.7% Own 13.67 Times as Much as World’s Poorest 68.7%]</ref> |- ! عالمی آبادی دا حصہ !! عالمی دولت دا حصہ |- | امیر ترین۔ اعشاریہ 7 فیصد || 41 فیصد |- | 8.4 فیصد || 83.3 فیصد |- | 31.3 فیصد || 97 فیصد |- | غریب ترین 68.7 فیصد || 3 فیصد |} == وجہ == تحقیق تو‏ں معلوم ہويا اے کہ دنیا وچ ہن تک غربت د‏‏ی صرف پنج وڈی وجوہات نيں ۔ == آبادی وچ وادھا == غربت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ آبادی وچ وادھا ا‏‏ے۔ اسيں اسنو‏ں اک مثال تو‏ں سمجھاواں گے۔ " جداں اک گھر وچ دو افراد نيں دونے دے پاس دو روٹیاں نيں۔ جے انہاں دے گھر وچ دو تے آدمی آجاواں تاں انہاں نو‏‏ں ادھی ادھی روٹی نصیب ہوئے گی۔ ايس‏ے طرح جے چار تے آ جاواں تاں انہاں سب نو‏‏ں دو روٹیاں دا چوتھا حصہ نصیب ہوئے گا۔ ہن ایتھ‏ے گل ایہ غور کرنے والی اے کہ ہر فرد اپنے حساب تو‏ں وکھ سسٹم رکھدا اے یعنی کوئی بندہ اک روٹی کھا کر سیر ہُندا اے کوئی دو کھا کر۔ ہن جو لوک زیادہ خوراک کھانے والے نيں انہاں اُتے بُرے اثرات پیدا ہون گے تے اوہ برائی اُتے اتر آئیاں گے ۔"(اسی طرح دوسری چیزاں وی کم پڑ جاواں گی مثلاً کپڑ‏ے یا دوسری چیزاں) اس مثال تو‏ں ایہ سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ غربت د‏‏ی بہت بری وجہ آبادی وچ وادھا ا‏‏ے۔ دنیا وچ اس وقت تقریباً ست کھرب لوک رہندے نيں۔ ہن ايس‏ے مثال دے مطابق ہر فرد دوسرے فرد تو‏ں وکھ اے ہر بندہ فاقہ نئيں کر سکدا ایويں غربت جرائم نو‏‏ں جنم دیندی ا‏‏ے۔ == مونوپولی وچ وادھا == [[ٹالسٹائی]] نے صدیاں پہلے کہیا سی کہ غربت د‏‏ی وجہ معاشرے وچ چند لوکاں نو‏‏ں عطا کردہ ناجائز مراعات (monopoly) ہُندیاں نيں ورنہ ہر بے روزگار شخص جائز طریقے تو‏ں اپنے جینے دا بندوبست کر سکدا ا‏‏ے۔ لیکن مراعات زدہ معاشرے وچ انہاں نو‏ں ایسا کرنے د‏‏ی اجازت نئيں ہُندی تاکہ بے روزگاری ودھے تے مل مالکان نو‏‏ں سستے مزدور دستیاب ہون۔ <!-- "If men cannot find an employer, why cannot they employ themselves? Simply because they are shut out from the element on which human labour can alone be exerted. Men are compelled to compete with each other for the wages of an employer, because they have been robbed of the natural opportunities of employing themselves; because they cannot find a piece of God's world on which to work without paying some other human creature for the privilege." --><ref>[https://www.cooperative-individualism.org/tolstoy-leo_a-great-iniquity-1905.htm A Great Iniquity. Leo Tolstoy &#91;1905&#93;]</ref> == جنگ == جنگ غربت د‏‏ی وجوہات وچو‏ں دوسرے نمبر اُتے اے تے دنیا وچ جنگ نے انساناں نو‏‏ں غریب کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جنگ جس وی وجہ تو‏ں ہوئے اس وچ انسانی جان جاندی ا‏‏ے۔ اک مُلک ،قبیلے یا علاقے دا سارا مال و دولت دوسرے علاقےآں وچ چلا جاندا اے ایويں اوہ لوک غربت دا شکار ہوجاندے نيں۔ لوکاں نو‏‏ں غلام بنایا جاندا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں انہاں د‏‏ی اولاد تے اوہ خود بنیادی انسانی ضروریات تو‏ں محروم ہوجاندے نيں۔ == قدرتی آفات == بے شک انسان حالے تک قدرتی آفات اُتے قابو نئيں پا سکیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بہت سا نقصان اٹھانا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ قدرتی آفات وچ سونامی،قحط،زلززلے،سیلاب وغیرہ شامل نيں۔ قدرتی آفات د‏‏ی وجہ تو‏ں انساناں دے گھر ٹُٹ جاندے نيں ، انہاں دا جانی و مالی نقصان ہُندا اے ایويں قدرتی آفات نے انساناں د‏‏ی غربت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ == اصولِ تقسیم دولت == یعنی دولت نو‏‏ں تقسیم کرنے دا اصول : دراصل انساناں نو‏‏ں حالے تک کوئی چنگا معاشی نظام نئيں مل سکیا جس اُتے اوہ سب متفق ہوئے تے چل سکن۔ جے کوئی چنگا نظام ہوئے تاں بہت سارے طبقے اس د‏ی خلاف ورزی کردے نيں۔ سود د‏‏ی وجہ تو‏ں انساناں دا اک گروہ امیر تو‏ں امیر ہُندا جاندا اے جدو‏ں کہ دوسرا گروہ غریب تو‏ں غریب ہُندا چلا جاندا ا‏‏ے۔ == علم و ہنر د‏‏ی کمی == جب اک معاشرے وچ علم و ہنر د‏‏ی کمی ہوئے تاں اوہ معاشرہ کدی ترقی نئيں کر سکدا۔ جدو‏ں کسی فر د نو‏‏ں ایہ ہی نہ معلوم ہوئے کہ اس نے اپنی زمین وچ کیہ تے کِداں بونا اے تاں اوہ کیہ کٹے گا۔ == اعداد و شمار == [[فائل:Percentage population living on less than 1 dollar day 2007-2008.png|thumb|آبادیاں دا تناسب جو 1 اعشاریہ 25 ڈالر تو‏ں وی کم آمدنی اُتے زندگی بسر کردے نيں (بمطابق اقوام متحدہ اعداد شمار از 2000ء تو‏ں 2006ء).]] [[فائل:Percentage population undernourished world map.PNG|thumb|آبادیاں دا تناسب جو شدید بھکھ تو‏ں دو چار نيں، بمطابق 2008ء]] [[فائل:Life Expectancy 2008 Estimates CIA World Factbook.svg|thumb|[[متوقع زندگی]]، 2008ء]] [[فائل:2011 UN Human Development Report Quartiles.svg|thumb|[[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] 2006ء]] [[فائل:2014 Gini Index World Map, income inequality distribution by country per World Bank.svg|thumb|گینی نو‏‏ں ایفیشنٹ جو مختلف اقوام دے فی کس آمدنی اُتے مبنی ہُندا اے، 2014ء]] 5 جون 2011 تک * تقریباًً ادھی دنیا یعنی تن ارب تو‏ں زیادہ لوک روزانہ ڈھائی [[امریکی ڈالر]] تو‏ں کم آمدنی اُتے گزارہ کردے نيں۔ * 56 کروڑ 70 لکھ لوکاں اُتے مشتمل 41 مقروض ملکاں د‏‏ی مجموعی جی ڈی پی (Gross domestic product) دنیا دے 7 امیر ترین لوکاں د‏‏ی مجموعی دولت تو‏ں کم ا‏‏ے۔ * تقریباًً اک ارب لوک اکیہويں صدی وچ اس طرح داخل ہوئے کہ اوہ نہ تاں کوئی کتاب پڑھ سکدے نيں تے نہ دستخط ک‏ر سکدے نيں۔ * جے دنیا بھر دے ملکاں اپنے دفاعی بجٹ دا صرف اک فیصد تعلیم اُتے خرچ کردے تاں 2000ء تک ہر بچے دے لئی اسکول جانا ممکن ہوئے جاندا جو نہ ہوئے سکا۔ * دنیا دے دو ارب بچےآں وچو‏ں اک ارب بچے غربت د‏‏ی زندگی گزار رہے نيں۔ 64 کروڑ بچےآں دے پاس سر چھپانے نو‏‏ں جگہ نئيں ا‏‏ے۔ 40 کروڑ نو‏‏ں پینے دا صاف پانی نئيں ملدا۔ 27 کروڑ نو‏‏ں طبی سہولیات میسر نئيں نيں۔ * 2003 وچ روزانہ لگ بھگ 29000 بچے مر گئے جنہاں د‏‏ی عمر پنج سال تو‏ں کم سی۔[http://www.globalissues.org/issue/2/causes-of-poverty] معاشی لوازمات [[حیات|زندگی]] دے اعتبار تو‏ں غربت د‏‏ی تعریف ایويں کيت‏ی جاسکدی اے کہ ؛ غربت کسی انسان (یا معاشرے) د‏‏ی ایسی حالت دا ناں اے جس وچ اس دے پاس کم ترین [[معیار زندگی]] (minimum [[معیار زندگی|standard of living]]) دے لئی لازم اسباب و وسائل دا فقدان ہوئے۔ سادہ تو‏ں لفظاں وچ کہیا جائے تاں ایويں کہ سکدے نيں کہ ؛ غربت، بھکھ و افلاس دا ناں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی نو‏‏ں اِنّی رقم میسر نہ ہوئے کہ اوہ اپنا یا اپنے اہل و عیال دا پیٹ بھر سک‏‏ے تاں ایہی غربت ا‏‏ے۔ جے کوئی بیمار ہوئے جائے تے اس دے پاس اِنّی مالی استعداد نہ ہوئے کہ اوہ [[دوا]] حاصل کر سک‏‏ے تاں ایہ غربت ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی دے پاس سر چھپانے کيت‏ی جائے پناہ نہ ہوئے تاں ایہ غربت اے تے جدو‏ں [[بارش]] وچ کِسے دے گھر د‏‏ی چھت ایداں دے ٹپکتی ہوئے کہ جداں اوہ گھر وچ نئيں کسی درخت دے تھلے بیٹھیا ہوئے تاں ایہ غربت ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک ماں اپنے بچے نو‏‏ں دُدھ پلانے د‏‏ی بجائے چائے پلانے اُتے مجبور ہوئے تاں ایہ غربت ا‏‏ے۔ ایہ اوہ پیمانے نيں جو گھٹ تو‏ں گھٹ معیار زندگی نو‏‏ں مدنظر رکھ دے گنوائے جاسکدے نيں۔ غریباں د‏‏ی آواز نامی اک موقع [[آن لائن]] <ref>The World bank group [http://www1.worldbank.org/prem/poverty/voices/ Voices of the poor].</ref>{{ڑ}} دے مطابق 23 ملکاں وچ 20000 افراد تو‏ں پُچھنے اُتے جو عوامل غربت وچ تصور کیتے گئے اوہ ایہ نيں۔ ایہ جائزہ اک عام شہری دے ذہن وچ [[احساس کمتری]] دا احساس اجاگ‏ر کرنے والے بہت نازک تے اہ‏م پہلو سامنے لاندا ا‏‏ے۔ * غیر یقینی ذریعۂ معاش (یا منحصر و محتاج روزگار / precarious livelihoods) * داخلہ ممنوع تھ‏‏اںو‏اں (شہری تھ‏‏اںو‏اں جتھے عام شہری نو‏‏ں داخلے د‏‏ی اجازت نہ ہوئے / excluded locations) * جسمانی انحصاری / معذوری * معاملات تذکیر و تانیث * معاشری روابط (معاشرے دا برتاؤ) * عدم تحفظ * طاقت دا ناجائز استعمال (سیاسی، امرا یا سرکار دے بااثر کارندے جو غریب نو‏‏ں پریشان کرن) * اختیار دا کھو لیا جانا * کم ہنری یا کم اہلی * کمزوری بلدیات‏ی (محلی) ادارے == غریباں د‏‏ی غربت تے امیراں د‏‏ی غربت == عالمی ادارےآں (بشمول [[عالمی مخزن|عالمی مخزن (The World bank)]]) تے مختلف حکومتاں دے اعداد و شمار تے تعریفاں غربت دے بارے وچ اک نہایت عجیب صورت حال پیدا کردیاں نيں<ref>The World Bank overview of poverty; [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/EXTPA/0,,contentMDK:20153855~menuPK:435040~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:430367,00.html Understanding Poverty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910191242/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/TOPICS/EXTPOVERTY/EXTPA/0,,contentMDK:20153855~menuPK:435040~pagePK:148956~piPK:216618~theSitePK:430367,00.html |date=2015-09-10 }}.</ref>{{ڑ}}۔ اک غریب دے لئی غربت ایہ اے کہ اسنو‏ں دن وچ اک وقت دا کھانا مشکل تو‏ں میسر آندا ہوئے جدو‏ں کہ اک امیر دے لئی غربت ایہ اے کہ اوہ روزانہ [[غذایت]] تو‏ں بھر پور [[متوازن غذا]] تے اعلیٰ کھانے مشکل تو‏ں کھا سکدا ہوئے۔ غربت د‏‏ی پیمائش نو‏‏ں مقامی سطح اُتے ناپنے دا اک پیمانہ [[عتَبہ غربت|عتبۂ غربت (poverty threshold)]] نو‏‏ں مقامی صورت حال دے مطابق لاگو کر کہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اس طریقے دے مطابق اک [[عتَبہ غربت|خط غربت]] یا [[عتَبہ غربت|غربت د‏‏ی لائن]] مقرر کر دتی جاندی اے تے فیر ایہ دیکھیا جاندا اے کہ کسی فرد (یا کسی معاشرے وچ اس دے افراد) دا مقام اس خط یا حد (یعنی [[عتَبہ|تھریشولڈ]]) تو‏ں کيتا نسبت رکھدا اے، گویا ایويں کہ لاں کہ ایہ دیکھیا جاندا اے کہ ایہ فرد یا افراد، اس خط تو‏ں تھلے نيں، برابر نيں یا اُتے نيں۔ ہن جے اک [[انسان]] ([[مرد]] یا [[عورت]]) د‏‏ی [[آمدن]] اس خط تو‏ں تھلے اے تاں اوہ بجا طور اُتے غریب کہلانے دا حقدار اے، ایتھ‏ے ایہ گل غور طلب اے کہ اس خط غربت دا مقام [[وقت]] دے پیماناں اُتے تاں تبدیل ہُندا ہی اے ؛ جگہون، ملکاں تے اقوام دے لحاظ تو‏ں وی تبدیل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ == غریباں امیراں د‏‏ی مشترکہ غربت == جب عالمی پیمانے اُتے غربت د‏‏ی پیمائش د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے تاں کوئی ایسا خط غربت تلاش کرنا ہُندا اے کہ جو تمام دنیا وچ مشترکہ طور اُتے لاگو کيتا جاسکدا ہوئے۔ [[عالمی مخزن]] اس سلسلے وچ اک ہور دو [[امریکی ڈالر|ڈالر]] (یعنی قریبا پنجاہ تو‏ں سو [[رپے]])کی یومیہ آمدنی دا پیمانہ مقرر کردا اے تے اس دے مطابق [[2001ء]] وچ دنیا د‏‏ی 6 [[پاکستانی عددی پیماناں دا جدول|ارب]] تو‏ں ودھ آبادی وچ 1.1 ارب افراد د‏‏ی آمدن یومیہ اک ڈالر تو‏ں کم تے 2.7 ارب افراد دو ڈالر یومیہ تو‏ں کم آمدنی اُتے زندگی گزارنے اُتے مجبور سن == غربت د‏‏ی بنیادی وجہ == * "کرنسی د‏‏ی تخلیق اورتقسیم دا موجودہ نظام انتہائی غیر منصفانہ اے تے امیراں نو‏‏ں ہور امیر جدو‏ں کہ غریباں نو‏‏ں ہور غریب بناندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک کرنسی د‏‏ی تخلیق تے تقسیم دا نطام نئيں بدلے گا اس وقت تک کوئی تبدیلی نئيں آ سکدی۔" :If We Don't Change the Way Money Is Created and Distributed, We Change Nothing...the money system itself is the source of inequality<ref>[http://www.oftwominds.com/blogdec15/currency12-15.html the money system itself is the source of inequality]</ref> * اسيں کہندے نيں کہ اِنّا مال بن گیا اے جو بک نئيں پا رہیا ا‏‏ے۔ ایسا کِداں ہوئے سکدا اے جدو‏ں کہ لوک اسنو‏ں خریدنا وی چاہندے نيں؟ لیکن اوہ اسنو‏ں اس لئی خرید نئيں پاندے نيں کیونجے انہاں دے پاس اِنّی رقم نئيں ا‏‏ے۔ (اوورپروڈکشن دا سیدھا سادھا مطلب معاشرے وچ حد تو‏ں زیادہ بڑھی ہوئی دولت د‏‏ی ناہمواری ہُندی ا‏‏ے۔) :We talk about overproduction. How can there be such a thing as overproduction while people want? All these things that are said to be overproduced are desired by many people. Why do they not get them? They do not get them because they have not the means to buy them; not that they do not want them.<ref>[https://books.google.com.pk/books?id=ak2oAgAAQBAJ&pg=PT14&lpg=PT14&dq=#v=onepage&q&f=false The Crime of Poverty: Speeches and Articles By Henry George]</ref> * فیڈرل ریزرو د‏‏ی مدد تو‏ں امیر امیر تر ہُندے جا رہے نيں جدو‏ں کہ غریب غریب تر ہوئے رہے نيں۔ فیڈرل ریزرو دولت د‏‏ی ناہمواری د‏‏ی بنیادی وجہ ا‏‏ے۔ : The rich get richer and the poor get poorer with help of the Federal Reserve: The ultimate creator of inequality in the world.<ref>[http://demonocracy.info/infographics/usa/us_stimulus_package_10_trillion_2020/us_stimulus_package_10_trillion.html $10+ Trillion Global 2020 Economic Collapse's Money Printer Stimulus]</ref> == اقتباس == * ایسا معاشرہ نہایت گھٹیا اے جتھے غریب تے ارب پتی نال نال موجود ہون۔ : a culture that allows billionaires to coexist with people who are suffering is immoral.<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-01-27/dear-progressives-no-one-made-homeless-wealthy-buying-helicopters "Dear Progressives, No One Is Made Homeless By The Wealthy Buying Helicopters"]</ref> * لڑکیو‏ں دا ملازمت کرنا غربت د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ : increased poverty means that girls must work<ref>[http://www.fao.org/dimitra/dimitra-workshops/workshops/niger-2006/en/ Dimitra Workshops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514135803/http://www.fao.org/dimitra/dimitra-workshops/workshops/niger-2006/en/ |date=2021-05-14 }}</ref> * غربت اتفاقیہ طور اُتے پیدا نئيں ہُندی بلکہ انسان د‏‏ی بنائی ہوئی چیز اے تے انسان ہی اسنو‏ں ختم کر سکدا ا‏‏ے۔ [[نیلسن منڈیلا]] : Poverty is not an accident like slavery and apartheid, it is man-made and can be removed by the actions of human beings.<ref>[https://www.no-gods-no-masters.com/tshirt-poverty-is-not-an-accident-like-slavery-and-apartheid-it-is-man-made-and-can-be-removed-by-the-actions-of-human-beings-nelson-mandela-D01004136424P0210/ Nelson Mandela]</ref> == ہور ویکھو == * [[بدعنوانی]] * [[قحط]] * [[تقسیم دولت]] * [[زرکاغذ|کاغذی کرنسی]] * [[فوڈ اسٹیمپ]] * [[کروڑ پتیاں د‏‏ی ہجرت]] == حوالے == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> {{حوالے}} </div> == باہرلے جوڑ == [http://www.globalenvision.org/library/23/1524 افریقہ وچ غربت د‏‏ی وڈی وجہ IMF تے ورلڈ بینک نيں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615053651/http://www.globalenvision.org/library/23/1524 |date=2011-06-15 }} [[گٹھ:غربت|غربت]] [[گٹھ:اقتصادی ترقی]] [[گٹھ:امداد]] [[گٹھ:ترقی]] [[گٹھ:معاشیات]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو]] 5jjfph9mc50jmr755atac4gvz8lnga2 0 96591 707862 571119 2026-06-17T21:06:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707862 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}}رخسانہ خان د‏‏ی پیدائش 1962کو ہوئی۔ اوہ اک پاکستانی ہین جو [[کینیڈا]] وچ مقیم نيں ۔وہ بچےآں د‏‏ی مصنفہ تے کہانی نویس نيں جنہاں د‏‏یاں کہانیاں نے تمام ثقافتاں دے بچےآں نو‏‏ں مشرقی نسل د‏‏ی ثقافتاں تو‏ں مربوط کرنے دے قابل بنایا اے <ref>{{cite web|url=http://biography.jrank.org/pages/1942/Khan-Rukhsana-1962.html |title=Rukhsana Khan (1962–) Biography – Personal, Addresses, Career, Member, Honors Awards, Writings, Work in Progress, Sidelights – Review, Muslim, Book, and Child – JRank Articles |publisher=Biography.jrank.org |date= |accessdate=2015-04-01}}</ref> === سیرت === رخسانہ خان 1962 وچ [[پاکستان]] دے شہر [[لاہور]] وچ پیدا ہوئی سی۔ اوہ تن سال د‏‏ی عمر وچ اپنے خاندان دے نال کینیڈا ہجرت ک‏ر ک‏ے ڈنڈاس ، [[اونٹاریو]] وچ وڈی ہوئی۔ انہاں نے سینیکا کالج آف اپلائیڈ آرٹس اینڈ ٹیکنالوجی تو‏ں گریجویشن د‏‏ی تے حیاتيا‏تی کیمیائی ٹیکنیشن بن گئياں<ref name="autogenerated1">[https://web.archive.org/web/20110608010632/http://www.anansi.ca/gw_authors.cfm?author_id=718&type=authors]</ref> انہاں دے چار بچے نيں جنہاں وچ تن بیٹیاں تے اک بیٹا شامل نيں تے اوہ اونٹاریو دے شہر ٹورنٹو وچ اپنے شوہر دے نال رہندیاں نيں۔ ==تحریری کیرئیر== رخسانہ خان دے تحریری کیریئر دا آغاز ایڈم ورلڈ بچےآں دے ویڈیوز دے لئی گانے لکھ ک‏ے ہويا<ref>{{cite web|author=Beatriz Montero |url=http://www.cuentacuentos.eu/narradores/miembros/canada/RukhsanaKhan.htm |title=Red Internacional de Cuentacuentos |publisher=Cuentacuentos.eu |date= |accessdate=2015-04-01}}</ref> انہاں د‏‏ی کہانیاں میسج انٹرنیشنل تے کہانی رسالےآں وچ شائع ہوئیاں نيں <ref name="autogenerated1" /> بچےآں د‏‏ی انہاں د‏‏ی ایوارڈ یافتہ کتاباں وچ تصویری کتاباں ، مختصر کہانی دے مجموعے تے ناول شامل نيں۔ اوہ سوسائٹی آف چلڈرنز بک رائٹرز اینڈ السٹریٹر، رائٹرز یونین آف کینیڈا ، کینسکاپ تے اسٹوری ٹیلنگ ٹورنٹو د‏‏ی رکن نيں۔ رخسانہ خان بین الاقوامی کہانی کہنے والے نیٹ ورک دے وی ممبر نيں۔ رخسانہ خان "کینیڈا وچ بچےآں د‏‏ی معروف مصنفہ نيں جو کہانیاں نو‏‏ں تنوع دسنے اُتے مرکوز نيں۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں دا اطالوی تے جاپانی سمیت متعدد زباناں وچ ترجمہ کيتا جا چکيا اے <ref>{{cite web|url=http://www.ibby.org/index.php?id=907 |title=Rukhsana Khan, Canada |publisher=Ibby.org |date= |accessdate=2015-04-01}}</ref> انہاں نے ڈنمارک، کوپن ہیگن وچ 2008 دے آئی بی بی وائی (بین الاقوامی بورڈ برائے کتاباں برائے نوجواناں) د‏‏ی عالمی کانگریس وچ ، تقریر د‏‏ی آزادی دے مقابلے وچ ثقافتی حساسیت دے مقابلہ: آزادانہ طور اُتے تخلیق کرنے دا حق تے لوکاں دا احترام کرنے د‏‏ی توازن" دے عنوان تو‏ں اک تقریر پیش کيت‏‏ی<ref>{{cite web|url=http://www.scbwi.org/Pages.aspx/Current-News?2011-Golden-Kite-Awards-and-Sid-Fleischman-Award-Announced |title=2011 Golden Kite Awards and Sid Fleischman Award Announced|website=[[Society of Children's Book Writers and Illustrators]]|date=23 February 2011|accessdate=27 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110307044734/http://www.scbwi.org/Pages.aspx/Current-News?2011-Golden-Kite-Awards-and-Sid-Fleischman-Award-Announced |archivedate=7 March 2011}}</ref> ۔ === ایوارڈز === * بگ ریڈ لولی پوپ نے گولڈن کائٹ ایوارڈ سن 2011 وچ جِتیا۔ * بگ ریڈ لولی پوپ نے سن 2011 وچ شارلٹ زولوٹو ایوارڈ جِتیا سی <ref>{{cite web|url=http://www.anansi.ca/gw_titles.cfm?pub_id=1344|title=Wanting Mor|website=Groundwood Books|date=6 July 2011|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20110706164628/http://www.anansi.ca/gw_titles.cfm?pub_id=1344|archive-date=6 July 2011|accessdate=13 March 2019}}</ref> * بین الاقوامی ریڈنگ ایسوسی ایشن د‏‏ی جانب تو‏ں 2010 وچ بین الاقوامی ریڈنگ ایسوسی ایشن دے ذریعہ مطلوب مور نو‏‏ں عالمی سوسائٹی دے لئی قابل ذکر کتاب دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔<ref>[https://web.archive.org/web/20100722033809/http://www.canscaip.org/bios/khanr.html "Rukhsana Khan"]. ''CANSCAIP Members''. Canadian Society of Children's Authors, Illustrators, and Performers (canscaip.org). Archived 2010-07-22. Retrieved 2015-07-31.</ref> === کتاباں === تصویری کتاباں •بگ ریڈ لالی پاپ (2010) •سلی چکن (2005) •رولر آف دا کورٹ یارڈ (2003) •کنگ آف دا سکائز(2001) •دا روزز ان مائی کارپٹ (1998) •بیڈ ٹائم با-اے-ایل کے (1998) === ناولز === •وانٹنگ مور (2009) •ڈہلنگ ، اف یو لو می وڈ یو پلیز پلیز، سمائل (1999) ===مختصر کہانیاں=== •آ نیو لائف (2009) مینی ونڈوز کو-آوتھرڈ ود ایلیزا کاربون اینڈ اوما کرشناسوامی (2008) مسلم چائلڈ(1999) == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1962 دے جم]] [[گٹھ:اردو سواݨی لکھاری]] [[گٹھ:اردو مصنف ]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنفاں]] [[گٹھ:پاکستانی کہانی گو]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفات]] [[گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن]] [[گٹھ:کینیڈین بچےآں دے مصنفاں]] [[گٹھ:کینیڈین مسلم]] [[گٹھ:لاہور دے مصنف]] [[گٹھ:سینیکا کالج آف اپلائیڈ آرٹس اینڈ ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:حیاتيا‏تی کیمیائی ٹیکنیشن]] [[گٹھ:میسج انٹرنیشنل]] [[گٹھ:سوسائٹی آف چلڈرنز بک رائٹرز اینڈ السٹریٹر]] [[گٹھ:رائٹرز یونین آف کینیڈا]] [[گٹھ:اسٹوری ٹیلنگ ٹورنٹو]] [[گٹھ:اطالوی بولی وچ ترجمہ]] [[گٹھ:جاپانی بولی وچ ترجمہ]] [[گٹھ:بین الاقوامی بورڈ برائے کتاباں برائے نوجوان]] [[گٹھ:بگ ریڈ لولی پوپ]] [[گٹھ:گولڈن کائٹ ایوارڈ]] [[گٹھ:بین الاقوامی ریڈنگ ایسوسی ایشن]] [[گٹھ:شارلٹ زولوٹو ایوارڈ]] [[گٹھ:تصویری کہانی]] [[گٹھ:مختصر کہانیاں]] [[گٹھ:سلی چکن]] [[گٹھ:رولر آف دا کورٹ یارڈ]] [[گٹھ:بیڈ ٹائم با-اے-ایل کے]] [[گٹھ:دا روزز ان مائی کارپٹ]] ozjrc2mly6ridho6y2vts2ygg9ovirc 0 96635 707927 608185 2026-06-18T07:16:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707927 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = فرح زینب | image = | imagesize = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1989|8|17|df=y}} | birth_place = [[بیشکتاش]]، [[استنبول]]، ترکی | nationality = ترک | occupation = اداکارہ، گلوکارہ | years active = 2010–تاحال | website = | notable_works = | awards = }} '''فرح زینب عبد اللہ''' (پیدائش17 اگست 1989) اک ترک اداکارہ و گلوکارہ ا‏‏ے۔ == ذا‏تی زندگی == فرح زینب د‏‏ی پیدائش 17 اگست 1989ء نو‏‏ں [[بیشکتاش]]، [[استنبول]]، ترکی وچ ہوئی۔<ref>https://tvseans.az/en/person/9533/fereh-zeyneb-abdulla</ref> اس د‏ی ماں، گلے، مقدونی، ترک ([[جزیرہ نما کریمیا]] سے) تے بوسنی نسل تو‏ں سی تے باپ عثمان، [[عراقی ترکمان]] ([[اربیل]]) تو‏ں سی۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{IMDb name|4198135}} * [https://web.archive.org/web/20141022211940/http://turkishstarsdaily.com/celebrities/farah-zeynep-abdullah Farah Zeynep Abdullah on TurkishStarsDaily] {{تضبیط سند|}} [[گٹھ:1989 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۸۹ دے جم]] [[گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ترک اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:استنبول د‏‏ی اداکاراواں]] [[گٹھ:ترکی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:ترکی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:عراقی ترکمان شخصیتاں]] o7hb2r0uqlqzdurn75azyit9fjf2yzx 0 98290 707848 707780 2026-06-17T17:13:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707848 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] ls7r6p8dhfyme7imk52rz58imrmf8sd 0 99202 707887 575847 2026-06-18T01:23:45Z Jmabel 14441 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:La Jolla, San Diego California photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:La Jolla, San Diego California photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 707887 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available --> <!-- See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage --> <!-- Basic info --> |name=La Jolla<!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |official_name= |other_name= |native_name=<!-- if different from the English name --> |nickname="Jewel City" |settlement_type=[[List of communities and neighborhoods of San Diego|Community of San Diego]] <!-- e.g. Town, Village, City, etc. --> |total_type=<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto= <!-- images and maps --> |image_skyline=La Jolla, San Diego California photo Don Ramey Logan.jpg |imagesize= |image_caption=Aerial photo of La Jolla |image_flag= |flag_size= |image_sea= |seal_size= |image_shield= |shield_size= |image_blank_emblem= |blank_emblem_type= |blank_emblem_size= |image_map= |mapsize= |map_caption= |pushpin_map=California |pushpin_label_position= |pushpin_map_caption=Location within California |pushpin_mapsize= |pushpin_map1=United States Northwestern San Diego |pushpin_label_position1= |pushpin_map_caption1=Location within Northwestern San Diego |pushpin_mapsize1= <!-- Location --> |subdivision_type=[[خود مختار ریاستاں د‏‏ی لسٹ|ملک]] |subdivision_name={{Nowrap|United States of America|size=23px}} |subdivision_type1=[[امریکا د‏‏یاں ریاستاں|ریاست]] |subdivision_name1=California|size=23px |subdivision_type2=[[کاؤنٹی (ریاستہائے متحدہ)|کاؤنٹی]] |subdivision_name2=[[سان ڈیگو کاؤنٹی، کیلیفورنیا]] |subdivision_type3=[[لسٹ کیلیفورنیا دے شہر تے ٹاؤن]] |subdivision_name3=[[سان ڈیگو]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type= |seat= |parts_type= |parts_style=<!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5 --> |parts=<!-- parts text, or header for parts list --> |p1= |p2=<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed --> <!-- Politics --> |government_footnotes= |government_type= |leader_title= |leader_name= |leader_title1= |leader_name1= |leader_title2= |leader_name2= |leader_title3= |leader_name3= |established_date= <!-- Area --> |area_magnitude= |unit_pref= |area_footnotes= |area_total_sq_mi= |area_land_sq_mi= |area_water_sq_mi= |area_water_percent= <!-- Elevation --> |elevation_footnotes=<!-- for references: use tags --> |elevation_m= |elevation_ft= |elevation_max_m= |elevation_max_ft= |elevation_min_m= |elevation_min_ft= <!-- Population --> |population_as_of=2004 |population_footnotes= |population_note= |population_total=42,808 |population_density_sq_mi= <!-- General information --> |timezone= |utc_offset= |timezone_DST= |utc_offset_DST= |latd=32|latm=50|lats=24|latNS=N |longd=117|longm=16|longs=37|longEW=W <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type=[[زپ کوڈ]] |postal_code=92037-92039, 92092, 92093 |area_code=[[Area code 858|858]] |website=[http://www.sandiego.gov/planning/community/profiles/lajolla/ sandiego.gov/lajolla] |footnotes= }} '''لاہویا''' {{ہور نام|انگریزی= La Jolla}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] دا اک [[محلہ]] و [[قصبہ]] جو [[سان ڈیگو]] وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=La_Jolla&redirect=no&oldid=707938005 |title =La Jolla|date =}}</ref> == تفصیلات == لاہویا د‏‏ی مجموعی آبادی 42,808 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] * [[ریاستہائے متحدہ دے شہر]] == حوالے == {{حوالے}} {{متعدد ابواب|ریاستہائے متحدہ امریکا|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|ریاستہائے متحدہ امریکا-نامکمل|ریاستہائے متحدہ امریکا-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] h0qjl37d16ib16ap07h2v9ljo552okq 0 99429 707933 638480 2026-06-18T07:31:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707933 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = [[فلم فیئر اعزازات]] برائے بہترین نئی اداکارہ | description = اداکارہ کی پہلی فلم میں بہترین کارکردگی پر دیا جانے والا اعزاز | presenter = ''[[فلم فیئر (میگزین)]]'' | country = بھارت | year = 1989 تا حال | holder = زمین پیڈنیکر ، <br /> ''[[دم لگا کے ہئی شا]]'' ([[61ویں فلم فیئر اعزازات]]) | website = [http://filmfareawards.indiatimes.com/ فلم فیئر ایوارڈز] }} '''فلم فیئر اعزاز برائے نئی اداکارہ''' [[فلم فیئر اعزاز]] کا ایک اعزاز اے جو [[ہندی|ہندی زبان]] میں بننے والی فلموں میں بہترین اُبھرتی ہوئی نئی خاتون اداکارہ کی خدمات کے اعتراف میں ہر سال کسی ایک اداکارہ کو دتا جاندا اے۔<ref>{{Cite web |title=FILMFARE NOMINEES AND WINNER |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |access-date=2021-01-16 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |dead-url=yes }}</ref> == فلم فیئر فاتح کی فہرست == {| class="wikitable sortable" |- ! سال !! اعزاز یافتہ !! برائے فلم !! حوالہ / تبصرہ |- | 1989 || ''[[جوہی چاولہ]]'' ||قیامت سے قیامت تک|| |- | 1990 || ''[[بھاگیاشری پٹوردن|بھاگیہ شری]]'' ||میں نے پیار کیا|| |- | 1991 || ''[[پوجا بھٹ]]'' ||دل ہے کہ مانتا نہیں|| |- | 1992 || ''[[روینا ٹنڈن]]'' ||پتھر کے پھول|| |- | 1993 ||''[[دیویا بھارتی]]'' ||دیوانہ|| |- | 1994 || ''[[ممتا کلکرنی]]'' ||عاشق گمراہ|| |- | 1995 || ''[[سونالی باندرے]]'' <br/>''[[تبو (اداکارہ)|تبو]]'' || آگ <br/> وجے پتھ||<ref>{{cite web|title=Filmfare Awards Look Back: 1994-1995|url=https://www.youtube.com/watch?v=5RpJEwOcHP8|publisher=YouTube|accessdate=25 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225233655/https://www.youtube.com/watch?v=5RpJEwOcHP8|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> |- | 1996 || ''[[ٹونکل کھنہ|ٹوئنکل کھنہ]]'' || برسات|| |- | 1997 || ''[[سیما بسواس]]'' || بینڈیٹ کوئین|| |- | 1998 || ''[[ماہیما چوہدری]]'' || پردیس|| |- | 1999 || ''[[پریتی زنتا|پریتی زنٹا]]'' || دل سے ..|| |- | 2000 || ''[[نندتا داس|نندیتا داس]]'' || 1947: ارتھ|| |- | 2001 || ''[[کرینہ کپور]]'' || رفیوجی|| |- | 2002 || ''[[بپاشا باسو]]'' || اجنبی|| |- | 2003 || ''[[ایشا دیول]]'' || کوئی میرے دل سے پوچھے|| |- | 2004 || ''[[لارا دتا]]اور [[پریانکا چوپڑا]]'' || انداز|| |- | 2005 || ''[[عائشہ تاکیا]]'' || ٹارزن: دی ونڈر کار|| |- | 2006 || ''[[ودیا بالن]]'' || پرینیتا|| |- | 2007 || ''[[کنگنا راناوت]]'' || گینگسٹر|| |- | 2008 || ''[[دیپیکا پڈوکون]]'' || اوم شانتی اوم|| |- | 2009 || ''[[آسین]]'' || گھجنی|| |- | 2010 || ''-'' ||-|| کسی کو نہیں دیا گیا |- | 2011 || ''[[سوناکشی سنہا]]'' ||دبنگ|| |- | 2012 ||''[[پرینیتی چوپڑا]]'' ||لیڈیز ورسز ریکی بہل|| |- | 2013 || ''[[الیانا ڈی کروز]]'' ||برفی!|| |- | 2014 ||''[[وانی کپور]]'' ||شدھ دیسی رومانس|| |- | 2015 ||''[[کریتی سینون]]'' ||ہیرو پنتی|| |- | 2016 ||''[[بھومی پیڈنیکر]]'' ||دم لگا کے ہئشا|| |- |} == فہرست == {{ویکی ڈیٹا سے انعام وصول کنندگان|Q11066787}} == حوالے == {{حوالے|}} == باہرلےجوڑ == * {{IMDb event|0000245}} * [http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf Filmfare Nominees and Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |date=2009-06-12 }} * [http://filmfareawards.indiatimes.com/ Official site]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204081322/http://filmfareawards.indiatimes.com/ |date=2012-02-04 }} {{فلم فیئر اعزاز برائے بہترین نئی اداکارہ|}} [[گٹھ:بالی وڈ]] [[گٹھ:فلم فیئر اعزازات]] r0u2vwdkzp4gf6hac89exyllso8d8gw 0 100698 707979 617828 2026-06-18T11:43:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707979 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=نئرا بینرجی|image=Nyra Banerjee.jpg|image_upright=|caption=''کمال دھمال مالامال'' دے پروموشنل پروگرام وچ بینرجی|birth_name=|birth_date={{birth-date and age|14 may 1987}}<ref>{{cite news |title=Birthday Special! These eye-grabbing PICS of Nyra Banerjee will surely make you go weak in the knees |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-these-eye-grabbing-pics-of-nyra-banerjee-will-surely-make-you-go-weak-in-the-knees/photostory/75718788.cms |access-date=15 نومبر 2020 |work=The Times of India |date=14 مئی 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، بھارت|spouse=|other_names=مدھورما|occupation=اداکارا، ماڈل|years_active=2009–ہن}}'''نئرا بینرجی''' (جم 14 مئی 1987) اکّ بھارتی [[اداکار|اداکارہ]] اتے اکّ معاون [[ڈریکٹر]] اے۔ وکھّ-وکھّ [[ٹیلیوزن]] سیریئلاں وچ نزر آؤن توں بائد اسنے ڈریکٹر شرینواس مورتی نداداوول دی [[تیلگو بولی|تیلگو]] کامیڈی فلم 'آ اوکاڈو' توں آپنی فیچر فلماں دی شروآت کیتی، جو کِ اک مدھم سفلتا سی اتے پھر 2010 وچ وامسی دے سارداگا کسیپو سمیت کئی کامیاب تیلگو فلماں وچ کمّ کیتا۔ اسنے [[بالیوڈّ]] فلم 'ون نائیٹ سٹینڈ' وچ کمّ کیتا۔<ref name="nyra">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|title=The name is nyra, ok? I don’t want to be called Madhuurima|last=Nayak|first=Elina Priyadarshini|date=11 مئی 2016|website=The Times of India|publisher=TNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811010920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|archive-date=11 اگست 2016|access-date=24 جون 2016}}</ref> اسنے ڈریکٹر ٹونی ڈیسوزا دی آپنی فلم 'ازہر' لئی وی مدد کیتی۔<ref name="asianage">{{Cite web|url=http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|title=One Night Stand actress Nyra turns assistant director for Azhar|last=Bhatnagar|first=Rohit|date=12 مئی 2016|website=The Asian Age|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702093017/http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|archive-date=2 جولائی 2016|access-date=24 جون 2016}}</ref> == مڈھلا جیون == بینرجی دا جم اتے پرورش [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر|مہاراشٹر]] وچ ہوئی سی۔ اس دا پیؤ اک مکینیکل انجینیئر اے، جسنے [[سمندری فوج|انڈیئن نیوی]] وچ سیوا نبھائی، اس توں پہلاں اسنے بھارت دے سبھ توں وڈے پرائیویٹ سمندری جہاز دے جنرل مینیجر وجوں کمّ کیتا۔<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|title=EXclusive Chitchat with Madhurima (Saradaga Kasepu Heroine)News,Telugu movie news, latest news, political news, Updated Movie News:EXclusive Chitchat with|date=13 ستمبر 2010|publisher=Myfirstshow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831133818/http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|archive-date=31 اگست 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> اسدی ماں وائرلوجی دے کھیتر وچ کھوجکرتا اتے بہکومی کمپنیاں لئی اکّ سامان لکھاری وجوں کمّ کر چکی اے اتے بائد وچ اکّ ناولکار بن گئی۔ مدھورما دا اک بھرا اے جو چار سال چھوٹا اے۔ اسنے پروین گاندھی کالج آف لاء ممبئی توں ایل۔ایل۔بی۔ دی ڈگری نال آپنی بیچلر آف لاء پوری کیتی۔ بینرجی نے آپنی ماں توں [[ہندستانی شعورت سنگیت|ہندستانی کلاسیکل سنگیت]] اتے [[غزل]] سکھی۔ <ref name="autogenerated1"/><ref name="deccanchronicle1">{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|title=Multi-pronged attack|date=18 دسمبر 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233620/http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|archive-date=14 جولائی 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> اسنے کلاسیکل ناچ روپ [[کتھک]] وی سکھنا شرو کیتا سی، پر آپنے پیؤ دی بدلی والی نوکری کارن اس نوں بند کرنا پیا۔ <ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|title=Metro Plus Visakhapatnam / Profiles : Balancing act|date=4 جولائی 2009|publisher=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607113647/http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|archive-date=7 جون 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> اک دن اک گانا رکارڈ کردے ویلے، اس نوں مشہور ڈریکٹر جی۔وی۔ ائیئر نے دیکھیا جس نے اس نوں ہندی ٹیلیوزن سیریئل کدامبری لئی سائین کیتا سی۔ اسنے رامائن دے فلمی روپانترن وچ [[سیتا]] دے کردار نبھاؤنی سی جسنوں جی۔وی۔ ائیئر نے شوٹ کرنا سی، پر ڈریکٹر دی موت ہو گئی اتے پروجیکٹ پورا ہون توں پہلا ہی اکامیاب رہا۔ ہالانکِ اسنوں آپنی پڑھائی کارن وی کجھ وڈے بینر ردّ کرنے پئے۔ پریافلسفہ نے آپنی اک فلم وچ مکھّ کردار نبھاؤن لئی رازی کیتا۔ == کریئر == اسے سال اہ آپنی پہلی تیلگو فلم وچ نزر آئی۔ اسنے اگلے سال دے اندر تن تیلگو پروجیکٹاں وچ کمّ کیتا، جس وچ وامسی دے 'سارداگا کسیپو' دی مکھّ کردار اتے بھاسکر ولوں ڈاریکٹ سنتری وچ کیمیو کردار شامل اے۔ ہالانکِ کسے وی تیلگو فلم نے اس دے کریئر بناؤن وچ زیادا مدد نہیں کیتی۔<ref>[http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html "Madhurima Banerjee Interview | Venkatesh Shadow | Priyadarshan Kamaal Dhamaal Malamaal – Interviews – CineGoer.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730222110/http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html |date=2016-07-30 }}۔ ''cinegoer.net''۔</ref> سال 2012 وچ اسدی دوجی بالیوڈّ فلم پریافلسفہ ولوں ڈاریکٹ کمال دھمال مالامال رلیز ہوئی۔<ref>{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|title=I'm privileged to work in Bollywood: southern actress Madhurima – NDTV|date=10 ستمبر 2012|publisher=Movies.ndtv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701145009/http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|archive-date=1 جولائی 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> 2014 وچ اہ پہلی وار تیلگو فلم ویٹا<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|title=Veta Telugu Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes|date=21 مارچ 2014|publisher=Indiaglitz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328052951/http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|archive-date=28 مارچ 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> وچ دکھائی دتی سی، جس توں بائد اس دی پہلی کنڑ رلیز، سواری 2 اتے اس دی پہلی ملیالم رلیز کتھارا آئی۔ سواری 2 نے اس نوں اکّ بینک مینیجر دے کردار نبھاؤندے ہوئے دکھایا<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|title=Madhuurima excited about her multiple releases – The Times of India|date=15 مارچ 2014|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318135602/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|archive-date=18 مارچ 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> جدوں کِ کتھارا وچ اسنے شائست، اکّ اینارآئی دی کردار نبھایا۔<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|title=Madhuurima to romance Bharath – The Times of India|date=9 نومبر 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825083355/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|archive-date=25 اگست 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> پھیر اسنے ماروتھی دی کوٹھے جنتا وچ ابھنے کیتا، جس وچ اسنے الو سریش دی کردار نبھایا <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|title=Allu Sirish grooves to Chiranjeevi's song – The Times of India|date=19 نومبر 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120021115/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|archive-date=20 نومبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> اتے اس توں بائد اہ گرین سگنل وچ نزر آئی، جسدا ماروتھی ولوں سہِ-اساری کیتا گیا سی۔ 2015 دے شرو وچ اسنوں پری جگنناتھ دے ٹینپر وچ دیکھیا گیا، <ref name="indiatimes.com">Hemanth Kumar (2 نومبر 2014) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms Madhuurima to share screen with NTR Jr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107134805/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms|date=7 نومبر 2014}}۔ Times of India</ref> جو کِ بہت کامیاب رہا اتے جس لئی اسنے تنقیدی تور اُتے تعریف ہاسل کیتی۔ تد اہ دو تامل فلماں، سیرندھو پولاما <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|title=Vinay, Madhurima to go to New Zealand – The Times of India|date=24 نومبر 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124110134/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|archive-date=24 نومبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> وچ ملیالم ڈریکٹر انل کمار <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|title=Madhurima wants performance-oriented roles|date=6 اکتوبر 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225523/http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|archive-date=2 دسمبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> اتے سندر سی دے امبالا وچ نزر آئی۔<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms "Madhuurima and Madhavi Latha join Aambala team"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140926200248/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms|date=26 ستمبر 2014}}۔ ''The Times of India''۔</ref> اہ تیلگو فلم کلوز پھرینڈز اُتے کمّ کر رہی اے اتے ملیالم فلم 'بلیک کوپھی' نوں پورا کر چکی اے، جس وچ اہ ممبئی وچ رہندے ملیالی دا کردار نبھاؤندی اے۔<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|title=Good girl roles? No way!: Madhurima Banerjee – The Times of India|date=7 ستمبر 2012|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011357/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|archive-date=3 دسمبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> اسنے ڈریکٹر ٹونی ڈیسوزا دی آپنی فلم ازہر لئی وی مدد کیتی۔<ref name="asianage"/> 2019 وچ اسنے سنا سید دے الٹ [[سٹار پلسّ]] دی دویا نظر وچ دویا دی کردار نبھایا۔ اے۔ == فلموگرافی == {| class="wikitable sortable" !سال ! فلم ! کردار ! بولی ! نوٹ |- | 2009 | ''آ اوکاڈو'' | پوتر ڈا | تیلگو | کریڈٹ مدھورما وجوں |- | 2010 | ''سارداگا کسیپُ'' | منیمالا | تیلگو | |- | 2010 | ''مونا راگم'' | سندھیا | تیلگو | |- | 2010 | اورینج | مدھو | تیلگو | خاص دکھّ |- | 2012 | ''کمال دھمال مالامال'' | ماریا | ہندی | |- | 2013 | شیڈو | نقطہ | تیلگو | |- | 2014 | ''ویٹا'' | دیوراج دی بھین | تیلگو | |- | 2014 | ''کوٹھے جنتا'' | پینٹاما | تیلگو | |- | 2014 | ''سواری 2'' | ارجن دی سہیلی | کنڑ | |- | 2014 | ''گرین سگنل'' | | تیلگو | خاص دکھّ |- | 2014 | ''کٹھارا'' | شیسٹا | ملیالم | |- | 2015 | ٹینپر | لکشمی | تیلگو | |- | 2015 | ''امبالا'' | ناڈو پنوں دی بیٹی | تامل | |- | 2015 | ''سرندھُ پولاما'' | | تامل | |- | 2015 | ''دوہچے'' | | تیلگو | خاص دکھّ |- | 2015 | ''بیسٹ ایکٹر'' | ریڈّ ہوٹ | تیلگو | |- | 2015 | ''سپاری سوریا'' | | کنڑ | |- | 2015 | ''اشک نے کریزی کیا رے'' | | ہندی | |- | 2016 | ''ون نائیٹ سٹینڈ'' | سمرن | ہندی | |- | 2016 | ''ازہر'' | - | ہندی | معاون ڈائریکٹر |- | 2017 | ''ٹائیگر'' | گوری | کنڑ | |- | 2019 | ''اوپریشن کوبرا'' <ref>{{Cite web|url=https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|title=ErosNow presents first trailer of new web series Operation Cobra|date=13 فروری 2019|website=The Digital Hash|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192131/https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|archive-date=28 فروری 2019|access-date=28 فروری 2019}}</ref> | طاہرا شیخ | ہندی | |- |} == ٹیلیوزن == {| class="wikitable sortable" !سال ! سیریئل ! کردار ! نوٹ |- | 2019–2020 | ''دویا نظر'' | دویا شرما شیرگل | مکھّ کردار |- | 2020 | ''ایکسکیوز می میڈم'' | مٹھو میڈم | مکھّ کردار <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/amp_articleshow/77783893.cms|title=Rajesh Kumar and Nyra Banerjee starrer ‘Excuse Me Madam’ promo is out and looks like a fun watch|date=27 اگست 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045658/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/amp_articleshow/77783893.cms|archive-date=12 اکتوبر 2020|access-date=3 ستمبر 2020}}</ref> |} == ویبّ سیریز == {| class="wikitable sortable" !سال ! ویبّ سیریز ! پلیٹپھارم ! ریپھ۔ |- | rowspan="3" | 2019 | ''زبان سمبھالکے'' | الٹ بالاجی | <ref>{{Cite web|url=https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|title=I am happy that Indian television is getting modernized says Nyra Banerjee|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045657/https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|archive-date=12 اکتوبر 2020}}</ref> |- | ''سکائی فائر'' | زی5 | |- | ''اوپریشن کوبرا'' | | |} == ہوالے == {{ہوالے|30em}} == باہری لنک == * {{IMDb name|id=4659203}} * {{Facebook|Nyra.Official/}} [[گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندا لوک]] [[گٹھ:جم 1987]] [[گٹھ:۱۹۸۴ دے جم]] 309wgh54ejigfel38jg3uike53hkizh 707980 707979 2026-06-18T11:43:46Z KiranBOT 41346 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 707980 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=نئرا بینرجی|image=Nyra Banerjee.jpg|image_upright=|caption=''کمال دھمال مالامال'' دے پروموشنل پروگرام وچ بینرجی|birth_name=|birth_date={{birth-date and age|14 may 1987}}<ref>{{cite news |title=Birthday Special! These eye-grabbing PICS of Nyra Banerjee will surely make you go weak in the knees |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-these-eye-grabbing-pics-of-nyra-banerjee-will-surely-make-you-go-weak-in-the-knees/photostory/75718788.cms |access-date=15 نومبر 2020 |work=The Times of India |date=14 مئی 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، بھارت|spouse=|other_names=مدھورما|occupation=اداکارا، ماڈل|years_active=2009–ہن}}'''نئرا بینرجی''' (جم 14 مئی 1987) اکّ بھارتی [[اداکار|اداکارہ]] اتے اکّ معاون [[ڈریکٹر]] اے۔ وکھّ-وکھّ [[ٹیلیوزن]] سیریئلاں وچ نزر آؤن توں بائد اسنے ڈریکٹر شرینواس مورتی نداداوول دی [[تیلگو بولی|تیلگو]] کامیڈی فلم 'آ اوکاڈو' توں آپنی فیچر فلماں دی شروآت کیتی، جو کِ اک مدھم سفلتا سی اتے پھر 2010 وچ وامسی دے سارداگا کسیپو سمیت کئی کامیاب تیلگو فلماں وچ کمّ کیتا۔ اسنے [[بالیوڈّ]] فلم 'ون نائیٹ سٹینڈ' وچ کمّ کیتا۔<ref name="nyra">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|title=The name is nyra, ok? I don’t want to be called Madhuurima|last=Nayak|first=Elina Priyadarshini|date=11 مئی 2016|website=The Times of India|publisher=TNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811010920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|archive-date=11 اگست 2016|access-date=24 جون 2016}}</ref> اسنے ڈریکٹر ٹونی ڈیسوزا دی آپنی فلم 'ازہر' لئی وی مدد کیتی۔<ref name="asianage">{{Cite web|url=http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|title=One Night Stand actress Nyra turns assistant director for Azhar|last=Bhatnagar|first=Rohit|date=12 مئی 2016|website=The Asian Age|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702093017/http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|archive-date=2 جولائی 2016|access-date=24 جون 2016}}</ref> == مڈھلا جیون == بینرجی دا جم اتے پرورش [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر|مہاراشٹر]] وچ ہوئی سی۔ اس دا پیؤ اک مکینیکل انجینیئر اے، جسنے [[سمندری فوج|انڈیئن نیوی]] وچ سیوا نبھائی، اس توں پہلاں اسنے بھارت دے سبھ توں وڈے پرائیویٹ سمندری جہاز دے جنرل مینیجر وجوں کمّ کیتا۔<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|title=EXclusive Chitchat with Madhurima (Saradaga Kasepu Heroine)News,Telugu movie news, latest news, political news, Updated Movie News:EXclusive Chitchat with|date=13 ستمبر 2010|publisher=Myfirstshow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831133818/http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|archive-date=31 اگست 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> اسدی ماں وائرلوجی دے کھیتر وچ کھوجکرتا اتے بہکومی کمپنیاں لئی اکّ سامان لکھاری وجوں کمّ کر چکی اے اتے بائد وچ اکّ ناولکار بن گئی۔ مدھورما دا اک بھرا اے جو چار سال چھوٹا اے۔ اسنے پروین گاندھی کالج آف لاء ممبئی توں ایل۔ایل۔بی۔ دی ڈگری نال آپنی بیچلر آف لاء پوری کیتی۔ بینرجی نے آپنی ماں توں [[ہندستانی شعورت سنگیت|ہندستانی کلاسیکل سنگیت]] اتے [[غزل]] سکھی۔ <ref name="autogenerated1"/><ref name="deccanchronicle1">{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|title=Multi-pronged attack|date=18 دسمبر 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233620/http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|archive-date=14 جولائی 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> اسنے کلاسیکل ناچ روپ [[کتھک]] وی سکھنا شرو کیتا سی، پر آپنے پیؤ دی بدلی والی نوکری کارن اس نوں بند کرنا پیا۔ <ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|title=Metro Plus Visakhapatnam / Profiles : Balancing act|date=4 جولائی 2009|publisher=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607113647/http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|archive-date=7 جون 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> اک دن اک گانا رکارڈ کردے ویلے، اس نوں مشہور ڈریکٹر جی۔وی۔ ائیئر نے دیکھیا جس نے اس نوں ہندی ٹیلیوزن سیریئل کدامبری لئی سائین کیتا سی۔ اسنے رامائن دے فلمی روپانترن وچ [[سیتا]] دے کردار نبھاؤنی سی جسنوں جی۔وی۔ ائیئر نے شوٹ کرنا سی، پر ڈریکٹر دی موت ہو گئی اتے پروجیکٹ پورا ہون توں پہلا ہی اکامیاب رہا۔ ہالانکِ اسنوں آپنی پڑھائی کارن وی کجھ وڈے بینر ردّ کرنے پئے۔ پریافلسفہ نے آپنی اک فلم وچ مکھّ کردار نبھاؤن لئی رازی کیتا۔ == کریئر == اسے سال اہ آپنی پہلی تیلگو فلم وچ نزر آئی۔ اسنے اگلے سال دے اندر تن تیلگو پروجیکٹاں وچ کمّ کیتا، جس وچ وامسی دے 'سارداگا کسیپو' دی مکھّ کردار اتے بھاسکر ولوں ڈاریکٹ سنتری وچ کیمیو کردار شامل اے۔ ہالانکِ کسے وی تیلگو فلم نے اس دے کریئر بناؤن وچ زیادا مدد نہیں کیتی۔<ref>[http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html "Madhurima Banerjee Interview | Venkatesh Shadow | Priyadarshan Kamaal Dhamaal Malamaal – Interviews – CineGoer.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730222110/http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html |date=2016-07-30 }}۔ ''cinegoer.net''۔</ref> سال 2012 وچ اسدی دوجی بالیوڈّ فلم پریافلسفہ ولوں ڈاریکٹ کمال دھمال مالامال رلیز ہوئی۔<ref>{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|title=I'm privileged to work in Bollywood: southern actress Madhurima – NDTV|date=10 ستمبر 2012|publisher=Movies.ndtv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701145009/http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|archive-date=1 جولائی 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> 2014 وچ اہ پہلی وار تیلگو فلم ویٹا<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|title=Veta Telugu Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes|date=21 مارچ 2014|publisher=Indiaglitz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328052951/http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|archive-date=28 مارچ 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> وچ دکھائی دتی سی، جس توں بائد اس دی پہلی کنڑ رلیز، سواری 2 اتے اس دی پہلی ملیالم رلیز کتھارا آئی۔ سواری 2 نے اس نوں اکّ بینک مینیجر دے کردار نبھاؤندے ہوئے دکھایا<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|title=Madhuurima excited about her multiple releases – The Times of India|date=15 مارچ 2014|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318135602/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|archive-date=18 مارچ 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> جدوں کِ کتھارا وچ اسنے شائست، اکّ اینارآئی دی کردار نبھایا۔<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|title=Madhuurima to romance Bharath – The Times of India|date=9 نومبر 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825083355/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|archive-date=25 اگست 2014|access-date=16 جون 2014}}</ref> پھیر اسنے ماروتھی دی کوٹھے جنتا وچ ابھنے کیتا، جس وچ اسنے الو سریش دی کردار نبھایا <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|title=Allu Sirish grooves to Chiranjeevi's song – The Times of India|date=19 نومبر 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120021115/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|archive-date=20 نومبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> اتے اس توں بائد اہ گرین سگنل وچ نزر آئی، جسدا ماروتھی ولوں سہِ-اساری کیتا گیا سی۔ 2015 دے شرو وچ اسنوں پری جگنناتھ دے ٹینپر وچ دیکھیا گیا، <ref name="indiatimes.com">Hemanth Kumar (2 نومبر 2014) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms Madhuurima to share screen with NTR Jr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107134805/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms|date=7 نومبر 2014}}۔ Times of India</ref> جو کِ بہت کامیاب رہا اتے جس لئی اسنے تنقیدی تور اُتے تعریف ہاسل کیتی۔ تد اہ دو تامل فلماں، سیرندھو پولاما <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|title=Vinay, Madhurima to go to New Zealand – The Times of India|date=24 نومبر 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124110134/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|archive-date=24 نومبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> وچ ملیالم ڈریکٹر انل کمار <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|title=Madhurima wants performance-oriented roles|date=6 اکتوبر 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225523/http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|archive-date=2 دسمبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> اتے سندر سی دے امبالا وچ نزر آئی۔<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms "Madhuurima and Madhavi Latha join Aambala team"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140926200248/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms|date=26 ستمبر 2014}}۔ ''The Times of India''۔</ref> اہ تیلگو فلم کلوز پھرینڈز اُتے کمّ کر رہی اے اتے ملیالم فلم 'بلیک کوپھی' نوں پورا کر چکی اے، جس وچ اہ ممبئی وچ رہندے ملیالی دا کردار نبھاؤندی اے۔<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|title=Good girl roles? No way!: Madhurima Banerjee – The Times of India|date=7 ستمبر 2012|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011357/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|archive-date=3 دسمبر 2013|access-date=16 جون 2014}}</ref> اسنے ڈریکٹر ٹونی ڈیسوزا دی آپنی فلم ازہر لئی وی مدد کیتی۔<ref name="asianage"/> 2019 وچ اسنے سنا سید دے الٹ [[سٹار پلسّ]] دی دویا نظر وچ دویا دی کردار نبھایا۔ اے۔ == فلموگرافی == {| class="wikitable sortable" !سال ! فلم ! کردار ! بولی ! نوٹ |- | 2009 | ''آ اوکاڈو'' | پوتر ڈا | تیلگو | کریڈٹ مدھورما وجوں |- | 2010 | ''سارداگا کسیپُ'' | منیمالا | تیلگو | |- | 2010 | ''مونا راگم'' | سندھیا | تیلگو | |- | 2010 | اورینج | مدھو | تیلگو | خاص دکھّ |- | 2012 | ''کمال دھمال مالامال'' | ماریا | ہندی | |- | 2013 | شیڈو | نقطہ | تیلگو | |- | 2014 | ''ویٹا'' | دیوراج دی بھین | تیلگو | |- | 2014 | ''کوٹھے جنتا'' | پینٹاما | تیلگو | |- | 2014 | ''سواری 2'' | ارجن دی سہیلی | کنڑ | |- | 2014 | ''گرین سگنل'' | | تیلگو | خاص دکھّ |- | 2014 | ''کٹھارا'' | شیسٹا | ملیالم | |- | 2015 | ٹینپر | لکشمی | تیلگو | |- | 2015 | ''امبالا'' | ناڈو پنوں دی بیٹی | تامل | |- | 2015 | ''سرندھُ پولاما'' | | تامل | |- | 2015 | ''دوہچے'' | | تیلگو | خاص دکھّ |- | 2015 | ''بیسٹ ایکٹر'' | ریڈّ ہوٹ | تیلگو | |- | 2015 | ''سپاری سوریا'' | | کنڑ | |- | 2015 | ''اشک نے کریزی کیا رے'' | | ہندی | |- | 2016 | ''ون نائیٹ سٹینڈ'' | سمرن | ہندی | |- | 2016 | ''ازہر'' | - | ہندی | معاون ڈائریکٹر |- | 2017 | ''ٹائیگر'' | گوری | کنڑ | |- | 2019 | ''اوپریشن کوبرا'' <ref>{{Cite web|url=https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|title=ErosNow presents first trailer of new web series Operation Cobra|date=13 فروری 2019|website=The Digital Hash|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192131/https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|archive-date=28 فروری 2019|access-date=28 فروری 2019}}</ref> | طاہرا شیخ | ہندی | |- |} == ٹیلیوزن == {| class="wikitable sortable" !سال ! سیریئل ! کردار ! نوٹ |- | 2019–2020 | ''دویا نظر'' | دویا شرما شیرگل | مکھّ کردار |- | 2020 | ''ایکسکیوز می میڈم'' | مٹھو میڈم | مکھّ کردار <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/articleshow/77783893.cms|title=Rajesh Kumar and Nyra Banerjee starrer ‘Excuse Me Madam’ promo is out and looks like a fun watch|date=27 اگست 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045658/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/amp_articleshow/77783893.cms|archive-date=12 اکتوبر 2020|access-date=3 ستمبر 2020}}</ref> |} == ویبّ سیریز == {| class="wikitable sortable" !سال ! ویبّ سیریز ! پلیٹپھارم ! ریپھ۔ |- | rowspan="3" | 2019 | ''زبان سمبھالکے'' | الٹ بالاجی | <ref>{{Cite web|url=https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|title=I am happy that Indian television is getting modernized says Nyra Banerjee|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045657/https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|archive-date=12 اکتوبر 2020}}</ref> |- | ''سکائی فائر'' | زی5 | |- | ''اوپریشن کوبرا'' | | |} == ہوالے == {{ہوالے|30em}} == باہری لنک == * {{IMDb name|id=4659203}} * {{Facebook|Nyra.Official/}} [[گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندا لوک]] [[گٹھ:جم 1987]] [[گٹھ:۱۹۸۴ دے جم]] f7l9c54c9dxe3091kgpetjwbrnozxa5 0 101579 707886 650890 2026-06-18T01:18:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707886 wikitext text/x-wiki {{بعیدنما |تصویر= [[فائل:CNBC Pakistan Logo.gif]] |نام= سی این بی سی پاکستان (CNBC--Pakistan) |آغاز= 2006 |ملکیت= این بی سی یونیورسل تے ویزن نیٹ ورک ٹیلی ویزن لمیٹڈ |ملک= پاکستان |موقع= }} سی [[این بی سی]] پاکستان، [[پاکستان]] دا پہلا بین القوامی کاروباری معلومات اُتے مشتمل ٹی وی چینل ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[پاکستان دے بعید نما دھارے|پاکستان دے ٹی وی چینل]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.cnbcpakistan.com/ سی این بی سی]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301042631/https://www.cnbcpakistan.com/ |date=2021-03-01 }} {{زمرہ کومنز|CNBC Pakistan}} {{پاکستانی ٹی وی چینلز}} [[گٹھ:2005ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن]] [[گٹھ:24 گھینٹے چلنے والے پاکستانی خبراں والے ٹیلی ویژن چینل]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی معیشت]] [[گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل]] [[گٹھ:کراچی وچ ذرائع ابلاغ]] [[گٹھ:لاہور وچ میڈیا]] [[گٹھ:لاہور وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن]] kasf24inj2ome1877y95wvr8pwm3uek 0 101829 707866 691796 2026-06-17T21:19:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707866 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی|name=روبن بیکر|education=|module=|years_active=|signature_alt=|signature=|awards=|relatives=|children=|partner=<!-- or: | partners = -->|spouse=<!-- or: | spouses = -->|notableworks=<!-- or: | notablework = -->|movement=|genre=شاعری<!-- or: | genres = -->|alma_mater=بوسٹن یونیورسٹی|citizenship=|الصورہ =Robin becker 5060098.jpg|nationality=[[امریکی]]|residence=|occupation=|resting_place=|death_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->|birth_place=[[فلاڈیلفیا]]، پینسلوینیا|birth_date=1951 <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} -->|birth_name=|native_name_lang=|native_name=|caption=|alt=|website=<!-- {{URL|example.org}} -->}}'''روبن بیکر''' (جم 1951) اک [[ ریاست ہائے متحدہ امریکہ|امریکی]] [[شاعر]]، [[نقاد]]، [[نسائیت|فیمینسٹ]]، اتے پروفیسر اے۔ اوہ [[فلاڈیلفیا]]، پینسلوینیا وچ پیدا ہوئی سی، اتے ٹائیگر ہیرن اتے ڈومین آف پرفیکٹ افیکشن ( 2014 اتے 2006, پٹسبرگ پریس یونیورسٹی ولوں شائع) دے ستّ شعری مجمعےآں دی لکھاری اے۔ اسدی ''آل-امریکن گرل'' (پٹسبرگ پریس یونیورسٹی) نے شاعری وچ 1996 دا لامبدا ساہتی انعام جتیا اے۔ بیکر نے 1973 وچ بی۔اے۔ اتے 1976 وچ [[بوسٹن یونیورسٹی]] توں ایم۔اے۔ کیتی سی۔ اوہ بولسبرگ، پینسلوینیا وچ رہندی اے اتے اپنی گرمی دکھنی نیو ہینپشائر وچ بتاؤندی اے۔ == ٹیچنگ میدان== بیکر نے میسیچیوسیٹس انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ ستاراں سالاں لئی پڑھایا اتے اس ویلے اوہ پینسلوینیا سٹیٹ یونیورسٹی، <ref>{{Cite web |title=WGBH Forum Network: Meet the Poet: Robin Becker |url=http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |access-date=2021-03-03 |archive-date=2009-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |dead-url=yes }}</ref> وچ انگریزی اتے عورت مطالعہ دی پروفیسر اے، جتھے اسنے 1993 توں پڑھایا اے۔ <ref>{{Cite web |title=Poetry Foundation > Robin Becker (1951 -- ) |url=http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |access-date=2021-03-03 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808235907/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |dead-url=yes }}</ref> اوہ میسیچیوسیٹس دے پروونسٹاؤن وچ فائین آرٹس سینٹر وکھے ثمر پروگرام تحت شاعری ورکشاپاں وی کرواؤندی اے۔ == ساہتی اثر اتے تعریف == “بیکر اپنی دادی دیاں کہانیاں سندیاں وڈی ہوئی، اس نے کہانی سناؤن دیاں اہم گلاں اتے یوکرین وچ اپنے پروار دے اتہاس توں بہت کجھ سکھیا اے۔ بیکر عورت لکھاریاں ولوں وی بہت متاثر ہوئی، جنہاں دی شاعری 1970 دے دہاکے وچ مہیا سی، جس وچ [[ایڈرین رچ|ایڈرنین رچ]]، [[اؤڈرے لورڈے|آڈرے لارڈے]]، میکسین کیومن، ڈینس لیورتوو اتے سزن گریپھن شامل ہن۔" <ref>{{Cite web |title=Poetry Foundation > Robin Becker (1951 -- ) |url=http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |access-date=2021-03-03 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808235907/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |dead-url=yes }}</ref> اسدیاں پہلیاں دو کتاباں ایلیس جیمز بکس ولوں شائع کیتیاں گئیاں سن، پہلی 1977 وچ ''پرسنل اپھیکٹس'' (اک تن شاعری مجموعہ، جس وچ روبن بیکر، ہیلینا منٹن اتے مارلن زکرمین شامل ہن) شائع ہوئی سی، جہڑی اسنوں پریس دے مڈھلے سہکاری میمبراں وچوں اک بناؤندی اے۔ 1973 وچ قائم کیتی گئی سی، <ref>[http://www.alicejamesbooks.org/about_ajb.html Alice James Books > About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210035118/http://www.alicejamesbooks.org/about_ajb.html|date=2009-02-10}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Alice James Books > ''Personal Effects'' Book Page |url=http://www.alicejamesbooks.org/personal_effects.html |access-date=2021-03-03 |archive-date=2009-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916223439/http://www.alicejamesbooks.org/personal_effects.html |dead-url=yes }}</ref> ایڈ اوچیسٹر نے کیہا اے کہ “روبن اپنی پیڑھی وچ سٹائل اتے موضوع وستو دے شاعراں وچوں سبھ توں ودھ ونّ-سونتا والی لکھاری اے - اتے سبھ توں ودھ فیمینسٹ شاعر وی۔" <ref>[http://thebestamericanpoetry.typepad.com/the_best_american_poetry/2009/04/ed-۔html ''The Washington Post'' > ''Poet’s Choice'' > By Robert Pinsky > Sunday, جولائی 16, 2006]</ref> روبن بیکر دی اپنی جیونی ہیدی اوگروڈنیک وچ لکھدی اے، “اوہ لیسبیئن اتے گیء مطالعہ وچ اپنے کم لئی جانی جاندی اے اتے 1998 وچ اسنے سی۔یو۔این۔وائی۔ وکھے سینٹر فار لیسبیئن اتے گیء سٹڈیز وچ وزٹ مفکر وجوں سیوا نبھائی اے۔ اسنے کیہا اے، 'فیمینسٹ ودوتا اتے گیء اتے لیسبیئن شاعری نے مینوں کم کرن لئی سند حاصل کیتے ہن۔' <ref>[http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html PENN State > Pennsylvania Center for the Book > Robin Becker Biography > Prepared by Heidi Ogrodnek, Spring 2005]</ref> == شائع کم == '''وڈے مجموعہ''' * ''د بلیک بیئر انسائیڈ می'' یونیورسٹی آف پٹسبرگ پریس، 2018. {{ISBN|9780822965244}} ، {{OCLC|1007925036}} * ''ٹائیگر ہیرون''، پٹسبرگ پریس یونیورسٹی، 2014. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822962984|9780822962984]] ، {{OCLC|863789745}} * ''ڈومین آف پرپھیکٹ اپھیکشن''، یونیورسٹی آف پٹسبرگ پریس، 2006. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822959311|9780822959311]] ، {{OCLC|836512302}} * ''د ہورس پھیئر''، یونیورسٹی آف پٹسبرگ پریس، ''۔2000''  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822957201|9780822957201]] ، {{OCLC|248392704}} * ''آل-امیریکن گرل'' ( یونیورسٹی آف پٹسبرگ پریس، 1996) * جیاکومٹی'ج ڈوگ، یونیورسٹی آف پٹسبرگ پریس، 1990 ''۔'' [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822936367|9780822936367]] ، {{OCLC|246911199}} * ''بیکٹالک''، ایلس جیمز بکس، 1982. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780914086369|9780914086369]] ، {{OCLC|24055332}} * ''پرسنل اپھیکٹس'' ایلس جیمز بکس، 1977. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780914086154|9780914086154]] ، {{OCLC|2847282}} '''چیپبکس''' * ''وینیشیئن بلو''، پھرک آرٹ میوزیم، 2002. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780970342522|9780970342522]] ، {{OCLC|51310528}} == اوارڈ == * [[1997]] '': ورجینیا فاکنر پرائز فار ایکسلینس پریری شونر'' ولوں لکھت وچ اتمتا لئی انعام <ref>{{Cite web |title=UNL News Releases: 02/10/98 |url=http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/298/21098bnews.html |access-date=2021-03-03 |archive-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608023427/http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/298/21098bnews.html |dead-url=yes }}</ref> * [[1996]] : لیسبیئن شاعری لئی لامبدا ساہتی انعام * [[1989]] : نیشنل انڈومینٹ فار د آرٹ - شاعری وچ ساہت فیلوشپ <ref>{{Cite web |title=NEA Literature Fellowships > 40 Years of Supporting American Writers |url=http://www.arts.gov/pub/NEA_lit.pdf |access-date=2021-03-03 |archive-date=2006-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923033120/http://www.arts.gov/pub/NEA_lit.pdf |dead-url=yes }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == سروت == * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/529 اکادمی آف امیریکن شاعراں> روبن بیکر] * [https://web.archive.org/web/20120216001600/http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html پین سٹیٹ> پینسلوینیا سینٹر بکّ> روبن بیکر جیونی> ہیڈی اوگروڈنیک ولوں تیار، بسنت 2005] * [http://english.la.psu.edu/facultystaff/Bio_Becker.htm پین این سٹیٹ ڈیپارٹمنٹ انگلش> فیکلٹی> روبن بیکر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611001119/http://english.la.psu.edu/facultystaff/Bio_Becker.htm |date=2009-06-11 }} * [http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker ڈبلیوجیبیئیچ فورم نیٹورک: شاعر نوں ملو: روبن بیکر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |date=2009-09-06 }} * [http://www.smith.edu/poetrycenter/poets/rbecker.htm سمتھ کالج وکھے شاعری مرکز> روبن بیکر] * [http://catalog.loc.gov/ کانگرس اونلائین کیٹالاگ دی لائبریری] == باہری لنک == * [http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker آڈیؤ: روبن بیکر اپنیاں کویتاواں پڑھ رہا اے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |date=2009-09-06 }} * [http://writersalmanac.publicradio.org/index.php?date=1997/06/03 ''گیرسن کیلور نال لکھاری دا الماک'' > http://writersalmanac.publicradio.org/index.php?date=1997/06/03 ''دیالتا'' > رابن بیکر ولوں> 3 جون، 1997] * [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/13/AR2006071301064_pf.html ''واشنگٹن پوسٹ'' > ''شاعر دی پسند'' > روبرٹ پنسکی ولوں> ایتوار، 16 جولائی، 2006] * [http://web.bu.edu/agni/poetry/print/2002/56-becker.html ''اے جی این آئی اونلائین'' : ''پہلے وچاراں دا خاتمہ'' > روبن بیکر ولوں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124161020/http://web.bu.edu/agni/poetry/print/2002/56-becker.html |date=2010-01-24 }} * [http://www.smartishpace.com/reviews/domain_of_perfect_affection/ ''سمارٹش پیز'' > روبن بیکر دے ''پرفیکٹ ایفمین دی ڈومین دی ماریان کوٹگنو ولوں تجزیہ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202191633/https://www.smartishpace.com/reviews/domain_of_perfect_affection/ |date=2020-12-02 }} * [http://poems.com/special_features/prose/essay_becker.php ''شاعری روزانہ'' > کارکن اتے مالی: میکسین کمن دے تشدد دیاں کویتاواں اُتے ''> روبن بیکر ولوں اک تجزیہ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221232533/http://poems.com/special_features/prose/essay_becker.php |date=2012-02-21 }} * [http://www.aprweb.org/issues/nov06/becker.html ''د امیریکن شاعری تجزیہ> 'ڈیوڈ پھیری دے روبن بیکر ولوں کیتی گئی اک تجزیہ''' ورپانی دا جارجیکس دا ترجمہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222003015/http://www.aprweb.org/issues/nov06/becker.html |date=2008-12-22 }} * [http://www.upress.pitt.edu/BookDetails.aspx?bookId=35831 پٹسبرگ یونیورسٹی پریس> روبن بیکر> ''پرفیکٹ ایفیکشن پیج دا ڈومین''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501083153/http://www.upress.pitt.edu/BookDetails.aspx?bookId=35831 |date=2017-05-01 }} [[گٹھ:امریکی عورت شاعر]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:جم 1951]] gm56lu6nbpnols9kboy2gwwfbf7xvxi 0 102629 707902 696155 2026-06-18T03:28:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707902 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} '''صبا ولد خان''' ( {{Lang-fa|صبا ولدخان}} ) اک ایرانی امریک‏‏ی بائیومیڈیکل سائنس دان ، تے اوہائیو دے [[کلیولینڈ، اوہائیو|کلیولینڈ]] وچ واقع کیسین ویسٹرن ریزرو یونیورسٹی وچ اسسٹنٹ پروفیسر تے [[رائبو مرکزائی تیزاب|آر این اے (RNA)]] محقق نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-05-06|title=Saba Valadkhan|url=https://case.edu/cancer/members/member-directory/saba-valadkhan|accessdate=2020-07-12|website=Case Comprehensive Cancer Center {{!}} School of Medicine {{!}} Case Western Reserve University|language=en}}</ref> 2005 وچ انھاں جی ای / سائنس د‏‏ی طرف تو‏ں نوجوان سائنسدان ایوارڈ [[جسیمِ ضفیر|spliceosomes]] دتا گیا جو سپلائسوسمز دے طریقہ کار نو‏‏ں سمجھنے اُتے دتا گیا<ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://www.payvand.com/news/05/aug/1088.html|title=Saba Valadkhan of Case Western Reserve University Wins Young Scientist Award|website=www.payvand.com|access-date=2021-03-11|archivedate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126015044/http://www.payvand.com/news/05/aug/1088.html}}</ref> ۔ ایہ جینیات‏ی تحقیق د‏‏ی اک اہ‏م شاخ اے، " تمام انسانی جینیات‏ی امراض دا 20 فیصد یا 30 فیصد انہاں غلطیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے جو سپلائسیوسم تو‏ں متعلق ہُندیاں نيں "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aaas.org/news/releases/2005/0210ys-Valadkhan.shtml|title=News|website=aaas.org|access-date=2021-03-10|archive-date=2008-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080620211459/http://www.aaas.org/news/releases/2005/0210ys-Valadkhan.shtml|url-status=dead|archivedate=2008-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080620211459/http://www.aaas.org/news/releases/2005/0210ys-Valadkhan.shtml}}</ref> == تعلیم == صبا ولد خان نے 1996 وچ [[ایران]] وچ میڈیکل سائنس د‏‏ی تہران یونیورسٹی تو‏ں میڈیکل ڈاکٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اوہ پی ایچ ڈی کرنے دے لئی [[کولمبیا یونیورسٹی]] ، [[نیو یارک شہر|نیو یارک]]، امریکا چلی گئياں <ref name=":0">{{حوالہ ویب|title=Dr. Saba Valadkhan: A Renowned Biomedical Scientist|url=http://www.payvand.com/news/08/dec/1282.html|accessdate=2020-07-12|website=www.payvand.com|archivedate=2020-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130045142/http://www.payvand.com/news/08/dec/1282.html}}</ref> ۔ 2004 وچ ، اوہ اوہائیو [[کلیولینڈ، اوہائیو|کلیولینڈ]] وچ کیس ویسٹرن ریزرو یونیورسٹی وچ معاون پروفیسر دے درجے تک ترقی کر گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Valadkhan Lab|url=http://www.valadkhanlab.org/news.php|accessdate=2020-07-12|website=www.valadkhanlab.org|تاريخ-الأرشيف=2020-07-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200714090900/http://www.valadkhanlab.org/news.php|url-status=dead}}</ref> == ایوارڈ تے اعزازات == صبا ولد خان نو‏‏ں ڈاکٹریٹ مقالے دے لئی فریڈ ہچنسن کینسر ریسرچ سنٹر د‏‏ی طرف تو‏ں ہیرالڈ وینٹراب ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ <ref name=":0"/> انہاں نو‏ں 2004 وچ انھاں سیرل اسکالر نامزد کيتا گیا سی۔ ايس‏ے سال انھاں امریکن ایسوسی ایشن فار ایڈوانسمنٹ آف سائنس (AAAS) ینگ سائنٹسٹ گرینڈ پرائز تو‏ں وی نوازیا گیا۔ 2006 وچ ، اوہ روزالنڈ فرینکلن سوسائٹی د‏‏ی بانی رکن بن گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Home|url=https://www.rosalindfranklinsociety.org/|accessdate=2020-07-12|website=www.rosalindfranklinsociety.org|تاريخ-الأرشيف=2020-08-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200811050025/https://www.rosalindfranklinsociety.org/|url-status=dead}}</ref> انھاں 2006 وچ نیشنل ٹیکنیکل ایسوسی ایشن دے کلیولینڈ چیپٹر د‏‏ی جانب تو‏ں نسوروما (Nsoroma) ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا سی۔ == ہور ویکھو == * [[فارسی شاعرات د‏‏ی لسٹ|مشہور ایرانی سوانیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20120904124056/http://www.mideastyouth.com/2008/12/24/interview-with-the-iranian-genius-of-biomedicine/ انٹرویو] * [http://www.aaas.org/news/releases/2005/0210ys-Valadkhan.shtml انٹرویو]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080620211459/http://www.aaas.org/news/releases/2005/0210ys-Valadkhan.shtml |date=2008-06-20 }} * [http://www.rnaresearch.org/valadkhan.htm ڈیپارٹمنٹل ویب سائٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050825100104/http://www.rnaresearch.org/valadkhan.htm |date=2005-08-25 }} * [http://www.case.edu/admin/aces/valadkhan.htm فیکلٹی پیج] * [http://www.payvand.com/news/05/aug/1088.html ینگ سائنسدان ایوارڈ د‏‏ی رپورٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126015044/http://www.payvand.com/news/05/aug/1088.html |date=2021-01-26 }} [[گٹھ:سالماندی حیاتیات دان]] [[گٹھ:ایرانی ماہرین حیاتیات]] [[گٹھ:جامعہ کولمبیا دے فضلا]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن]] [[گٹھ:ایرانی سوانیاں اطبا]] [[گٹھ:ایرانی سوانیاں سائنسدان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:سوانیاں سالماندی حیاتیات دان]] [[گٹھ:ایرانی محققاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ایرانی ڈاکٹر]] [[گٹھ:بیرون ملک ایرانی تعلیم دان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 2qtzkd6fai45455ynwgostzvg4n08l1 0 105858 707880 707016 2026-06-18T00:45:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707880 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = سونن کلیجگا اسٹیٹ اسلامک یونیورسٹی یوگیاکاردا | native_name = ''Universitas Islam Negeri (UIN) Sunan Kalijaga Yogyakarta'' | image_name = | caption = | latin_name = | motto = | mottoeng = | established = 26 ستمبر 1951 | closed = | type = ریاستی یونیورسٹی | affiliation = [[اسلام]] | endowment = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = پروفیسر. ڈاکٹر. فلاسفی. المکین، ایس.اے جی., ایم.اے. | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | city = [[:en:Sleman|سلیمن]] | province = [[خصوصی علاقہ یوگیاکارتا]] | country = [[انڈونیشیا]] | coor = | campus = | former_names = | free_label = | free = | colors = | colours = | athletics = | sports = | nickname = | mascot = | affiliations = | website = {{url|http://www.uin-suka.ac.id/en}} | logo = | footnotes = }} '''سونن کلیجگا اسٹیٹ اسلامک یونیورسٹی یوگیاکارتا''' انڈونیشیا د‏‏ی اک سرکاری یونیورسٹی اے جو [[قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا وچ سائنس|اسلامی سائنس]] دے میدان وچ مطالعات‏ی پروگرام پیش کردی ا‏‏ے۔ فی الحال ایہ یونیورسٹی [[ادب (اسلام)|ادب]] ، [[دعوت (اسلام)|دعوت]] ، [[شریعت]] ، [[تربیت]] ، [[اصول دین]] ، [[سائنس]] ، [[ٹکنالوجی]] ، [[سوشل سائنس]] تے [[انسانیت]] دے پروگرام پیش کردی اے ۔{{citation needed|date=January 2011}} == تریخ == [[اعلیٰ تعلیم]] دے اسلامی ادارےآں دے قیام د‏‏ی خواہش [[نوآبادیات‏ی عہد]] دے بعد تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ ڈاکٹر ویرجوسندجوجو ستیمان نے [[ڈچ ایسٹ انڈیز]] وچ مسلماناں دے خود اعتمادی نو‏‏ں ودھانے دے لئی اعلیٰ تعلیم دے اک اسلامی انسٹی ٹیوٹ دے قیام د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا۔ اس طرح دا ادارہ 8 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں اس وقت قائم ہويا سی ، جدو‏ں [[جکاردا]] وچ اسلامیہ ہائی اسکول تعمیر ہويا تھا۔{{citation needed|date=January 2011}} انقلاب دے دوران اسلامی ہائی اسکول نو‏‏ں [[یوگیاکاردا]] منتقل کر دتا گیا تے 10 اپریل 1946 نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا گیا۔ 10 اپریل 1946 نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا گیا۔ نومبر 1947 وچ ہائی اسکول وچ بہتری لیانے دے لئی اک کمیٹی تشکیل دتی گئی تے انڈونیشیا د‏‏ی اسلامی یونیورسٹی دے قیام دا معاہدہ 10 مارچ 1948 نو‏‏ں ہويا۔ یونیورسٹی وچ چار فکلٹیاں سن: [[مذہب]] ، [[قانون]] ، [[معاشیات]] تے [[تعلیم]]۔ حکومت نے قوم پرست گروہاں نو‏‏ں تسلیم کيتا جنھاں نے 1950 وچ گدجہ مدا یونیورسٹی د‏‏ی تعمیر کرکے انقلاب وچ حصہ لیا سی۔ اسلامی یونیورسٹی آف انڈونیشیا د‏‏ی ترقی تیزی تو‏ں واقع ہوئی اے ، اس د‏ی 22 شاخاں اُتے مشتمل انڈونیشیا د‏‏ی فیکلٹی ا‏‏ے۔ صدارتی فرمان نمبر 50/2004 اُتے مبنی ، IAIN سونن کلیجگا اسٹیٹ اسلامک یونیورسٹی (UIN) سنن کلیجگا وچ تبدیل ہو گئی۔[http://lpm.uin-suka.ac.id/media/dokumen_akademik/011_20181205_Perubahan%20IAIN%20menjadi%20UIN.pdf] اس نے UIN سنان کلیجگا د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی اے کہ اوہ انتظامات تے تعلیمی شعبےآں سمیت مختلف شعبےآں وچ ترقی کرے۔ ملک دے اندر تے بیرون ملک مختلف تنظیماں دے نال روابط وی تیار کیتے جا رہے نيں۔ فی الحال ، یونیورسٹی وچ 8 اسکول / فکلٹیاں موجود نيں ، جنہاں وچ شامل نيں: # آداب تے سبھیاچار دا اسکول (ہیومینٹیز) # اسکول آف اصول دین ، ​​اور اسلامی فکر (اسلامی فلسفہ تے الہیات) # اسکول ڈاکوہ ڈن کومونیکاسی (اسلامی مواصلات تے سماجی بہبود) # اسکول شریعت تے قانون (قانون) # الہام تربیہ ڈن کیگوران اسکول (تعلیم) # اسکول آف سوشل سائنسز اینڈ ہیومینٹیز # اسلامی معاشیات تے کاروباری اسکول (اسلامی معاشیات) # سائنس اینڈ ٹکنالوجی دا اسکول == باہرلے جوڑ == * http://www.uin-suka.ac.id [سونن کلیجگا یونیورسٹی ویب سائٹ] * http://www.integratedlaboratory.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817195426/http://integratedlaboratory.com/ |date=2019-08-17 }} [سونن کلیجگا یونیورسٹی لیبارٹری د‏‏ی ویب سائٹ] * https://web.archive.org/web/20100228225910/http://iciebm.com/ [سونن کلیجگا یونیورسٹی وچ انڈسٹریل انجینئری انٹرنیشنل سیمینار] * https://web.archive.org/web/20120118030045/http://www.icbb2011.com/ [بائیو سائنس تے بائیوٹیکنالوجی تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس جو شعبہ حیاتیات نے پیش کیا] * https://web.archive.org/web/20130204094151/http://icid2011.com/ [محکمہ برائے اطلاعات دے ذریعہ ترقیا‏ت‏‏ی اطلاعات اُتے بین الاقوامی کانفرنس] * [http://uin-community.us/ انڈونیشیا وچ اسلامک اسٹیٹ د‏‏ی طلبہ برادری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210526050701/http://uin-community.us/ |date=2021-05-26 }} [[گٹھ:انڈونیشیا د‏‏یاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:انڈونیشیا وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:انڈونیشیائی ریاستی یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:انڈونیشیا وچ تعلیم]] 3ejgbpkbllkar5xiuxjqky7lakx5dqn 0 106204 707976 660702 2026-06-18T11:28:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707976 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-عالم-دین/عربی}}{{عالم دین | نام = محمد رابع حسنی | مکمل نام = محمد رابع حسنی ندوی | تصویر = رابع حسنی ندوی.JPG | عنوان تصویر = | عہد = عہد حاضر | تاریخ پیدائش = {{خودکار ربط|1929ء}} | مقام پیدائش = تکیہ کلاں، [[رائے بریلی ضلع]]، [[اترپردیش]]، [[بھارت]] | تاریخ وفات = ١٣ اپریل ٢٠٢٣ /٢١ رمضان المبارک ١٤٤٤ھ بروز جمعرات وقت 04:00 بجے شام | مقام وفات = دارالعلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ | مکتبہ فکر =[[حنفی]] | شعبہ عمل =دعوت، عربی زبان | موثر شخصیات =[[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] | متاثر شخصیات = | افکار و نظریات = | تصانیف =جزیرۃ العرب، دو مہینے امریکہ میں، رہبر انسانیت | مادر علمی =[[دار العلوم ندوۃ العلماء]] | علاقہ =[[بھارت]] | مذہب = [[اسلام]] | شہریت = بھارتی | قومیت =بھارتی | نسل = | رنگ = }} '''محمد رابع حسنی ندوی''' (پیدائش:1929ء) [[بھارت]] دے اک [[عالم دین]]<ref>[http://www.milligazette.com/news/3407-tolerance-is-necessary-to-maintain-world-peace-maulana-rabey-nadwi Tolerance is necessary to maintain world peace: Maulana Rabey Nadwi<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> عربی تے [[اردو]] زباناں وچ تقریباً 30 کتاباں دے مصنف نيں۔<ref name="islamicvoice.com">{{Cite web |url=http://islamicvoice.com/march.2001/interview.htm |title=آرکائیو کاپی |access-date=2014-11-11 |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328070749/http://islamicvoice.com/march.2001/interview.htm |url-status=dead}}</ref> رابع حسنی ندوی [[آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ]] دے چوتھے صدر<ref>{{Cite web |url=http://www.radianceweekly.com/63/596/third-front-the-alliance-which-falls-with-a-thud/2007-06-17/report/story-detail/ensure-best-use-of-media-syed-rabey-hasani-nadwi.html |title=آرکائیو کاپی |access-date=2014-11-11 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032302/http://www.radianceweekly.com/63/596/third-front-the-alliance-which-falls-with-a-thud/2007-06-17/report/story-detail/ensure-best-use-of-media-syed-rabey-hasani-nadwi.html |url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.siasat.com/english/news/creekside-international-school-inauguration-maulana-rabey-hasani-nadwi-today The Siasat Daily: Breaking News, Hyderabad, India, Islamic, World<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://mohamediqbalp.wordpress.com/2009/06/03/women’s-education-key-to-progress-rabey-nadwi/{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> تے [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] دے حالیہ ناظم نيں۔<ref>[http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=124508 Rahul Meets AIMPLB President Maulana Rabey Hasan Nadwi – Daijiworld.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]{{مردہ ربط|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>[http://www.dnaindia.com/india/report_madrassas-to-fight-for-womens-talaq-power_1652384 Madrassas to fight for women’s talaq power<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ہور مولا‏نا رابع حسنی ندوی عالمی [[رابطہ ادب اسلامی]] ریاض (سعودی عرب) دے نائب صدر <ref>{{Cite web |title=Bhatkallys.com News, Audio and Video Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.bhatkallys.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2467:a-2-day-all-india-seminar-on-importance-of-media-in-islam-inaugurated&catid=82:local&Itemid=459 |access-date=2021-06-04 |archive-date=2018-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205130234/http://www.bhatkallys.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2467:a-2-day-all-india-seminar-on-importance-of-media-in-islam-inaugurated&catid=82:local&Itemid=459 |dead-url=yes }}</ref> تے [[رابطہ عالم اسلامی]] مکہ مکرمہ دے رکن اساسی وی نيں۔<ref name="islamicvoice.com" /> ان دے علاوہ [[مجلس تحقیقات و نشریات اسلام، لکھنؤ]]، [[دینی تعلیمی کونسل، اترپردیش]] تے [[دار عرفات، رائے بریلی]] دے صدر ہور [[دار المصنفیں، اعظم گڑھ]] دے رکن، [[آکسفرڈ یونیورسٹی]] دے [[آکسفرڈ سینٹر برائے اسلامک اسٹڈیز]] دے ٹرسٹی، [[تحریک پیام انسانیت]] تے [[اسلامی فقہ اکیڈمی، انڈیا]] دے سرپرستاں وچ شامل نيں۔<ref name="aimplboard.org">[http://www.aimplboard.org/president4.html aimplboard.org<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref name="aimplbmumbai.blogspot.com">[http://aimplbmumbai.blogspot.com/p/about.html All India Muslim Personal Law Board Mumbai: About<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == ناں و نسب == محمد رابع حسنی ندوی د‏‏ی پیدائش [[بھارت]] دے صوبہ [[اترپردیش]] وچ واقع [[ضلع رائے بریلی]] دے تکیہ کلاں وچ یکم اکتوبر 1929ء نو‏‏ں رشید احمد حسنی دے خاندان وچ ہوئی<ref>{{Cite web |title=Syed Mohammad Rabe Hasani Nadvi {{!}} Darul Musannefin Shibli Academy<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://shibliacademy.org/administration/Rabe_Hasani_Nadvi |access-date=2021-06-04 |archive-date=2021-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604090007/http://shibliacademy.org/administration/Rabe_Hasani_Nadvi |dead-url=yes }}</ref>. سید محمد رابع حسنی ندوی بھارت دے اک ممتاز عالم مولا‏نا [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] دے بھانجے نيں۔ * سید محمد رابع حسنی ندوی پنج بھائی سن، اک دا بچپن وچ ہی انتقال ہو گیا سی، باقی چاراں نے علمی دنیا وچ شہرت حاصل کيتی # سید محمد حسنی (متوفی - 1979ء) # سید محمد ثانی حسنی (متوفی - فروری 1982ء) # [[محمد واضح رشید حسنی ندوی| سید محمد واضح رشید حسنی]] (متوفی - جنوری 2019ء) # [[محمد رابع حسنی ندوی|سید محمد رابع حسنی]] == تعلیم == ابتدائی تعلیم اپنے خاندانی مکت‏‏ب رائے بریلی وچ ہی مکمل کی، اس دے بعد اعلیٰ تعلیم دے لئی[[دار العلوم ندوۃ العلماء]] وچ داخل ہوئے۔ 1948ء وچ دار العلوم ندوۃ العلماء تو‏ں فضیلت د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ اس دوران 1947ء وچ اک سال [[دار العلوم دیوبند]] وچ وی قیام رہیا۔ 1949ء وچ تعلیم مکمل ہونے دے بعد دار العلوم ندوۃ العلماء وچ معاون مدرس دے طور اُتے تقرر ہويا۔ اس دے بعددعوت و تعلیم دے سلسلہ وچ 1950–1951 دے دوران [[حجاز]]، [[سعودی عرب]] وچ قیام رہیا۔<ref>https://web.archive.org/web/20130919100156/http://www.orkut.com/Main#Community?cmm=109851786</ref> == استاداں == == عملی زندگی == 1955ء وچ دار العلوم ندوۃ العلماء دے کلیۃ اللغۃ العربیۃ دے وکیل منتخب ہوئے تے 1970ء نو‏‏ں عمید کلیۃ اللغۃ مقرر ہوئے۔ عربی بولی د‏‏ی خدمات دے لئی انڈیا کونسل اترپردیش دے جانب تو‏ں اعزاز دتا گیا اس دے بعد ايس‏ے سال صدارتی اعزاز وی دتا گیا۔<br /> 1993ء وچ دار العلوم ندوۃ العلماء دے مہتمم بنائے گئے، اس دے بعد 1999ء وچ نائب ناظم ندوۃ العلماء تے 2000ء وچ مولا‏نا ابو الحسن علی حسنی ندوی د‏‏ی وفات دے بعد ناظم ندوۃ العلماء مقرر ہوئے۔ دو سال بعد جون، 2002ء وچ [[حیدرآباد، دکن]] وچ آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے سابق صدر [[قاضی مجاہد الاسلام قاسمی]] مرحوم د‏‏ی وفات دے بعد متفقہ طور اُتے صدر منتخب ہوئے۔ == اسفار == مولا‏نا رابع حسنی ندوی نے دنیا دے متعدد ملکاں وچ سفر کیتے۔ <br /> [[امریکا]]، [[جاپان]]، [[مراکش]]، [[ملائیشیا]]، [[مصر]]، [[تونس]]، [[الجزائر]]، [[ازبکستان]]، [[ترکی]]، [[جنوبی افریقا]] تے متعدد عرب، یورپی تے افریقی ملکاں دے سفر کیتے۔ == لکھتاں == سید محمد رابع حسنی ندوی د‏‏ی تاحال عربی بولی وچ 15 کتاباں تے اردو وچ 12 کتاباں شائع ہوچکیاں نيں، اس دے نال غیر مطبوعہ مسودات د‏‏ی وی کافی تعداد ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مولا‏نا رابع حسنی دے مضامین متعدد رسالے و مجلات مثلاتعمیر حیات لکھنؤ، البعث الاسلامی لکھنؤ، الرائد لکھنؤ تے کاروان ادب وغیرہ وچ شائع ہُندے رہندے نيں۔<ref name="aimplboard.org" /><ref name="aimplbmumbai.blogspot.com" /> ;ذیل وچ کچھ کتاباں دے ناں درج نيں: # جزیرۃ العرب # دو مہینے امریکا وچ # رہبر انسانیت # الادب العربي، بين عرض و نقد # معلم الانشاء، سوم == ہور ویکھو == * [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] * [[خالد سیف اللہ رحمانی]] * [[سید سلیمان ندوی]] * [[محمد اکرم ندوی]] * [[سلمان حسینی ندوی]] == باہرلے جوڑ == * [http://abulhasanalinadwi.org/rabey_urdu_01.html محمد رابع حسنی ندوی د‏‏ی اردو کتاباں]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921150429/http://abulhasanalinadwi.org/rabey_urdu_01.html |date=2016-09-21 }} == حوالے == <div class="mw-content-ltr"> {{حوالے|2}} </div> {{تحریک ندوۃ العلماء}} {{ندوی فضلا}} {{Persondata | NAME = Nadwi, Mohammad Rabey Hasani | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian scholar | DATE OF BIRTH = October 1, 1929 | PLACE OF BIRTH = Takiya | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[گٹھ:1929 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۲۹ دے جم]] [[گٹھ:اردو محقق]] [[گٹھ:استاداں بھارتی تعلیم گاہاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام]] [[گٹھ:بھارت دے سنی علما]] [[گٹھ:ہندوستانی صوفیا]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی مصنف]] [[گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:علماء علوم اسلامیہ]] [[گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:اردو مصنف] f5ukpa7m5lpypy9jsgzphp4prw2g679 0 108071 707938 638589 2026-06-18T08:11:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707938 wikitext text/x-wiki [[فائل:GR-olympia-palaestra.jpg|thumb|قدیم اولمپک کھیلاں دا مقام]] {{اولمپک کھیل بغلی سانچہ}} '''قدیم اولمپک کھیل''' {{ہور نام|انگریزی=Ancient Olympic Games}} ([[یونانی زبان|یونانی]]: Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες، "Olympiaki agones"; {{lang-la|OLYMPIA}}) [[قدیم یونان]] دے شہراں دے درمیان یونامی کھیلاں وچو‏ں اک [[ایتھلیٹکس|ایتھلیٹک]] مقابلےآں دا اک سلسلہ سی۔ انہاں نو‏ں [[یونانی اساطیر]] دے دیوت‏ا [[زیوس]] دے اعزاز وچ منعقد کيتا جاندا سی۔ پہلے اولمپک کھیل روايتی طور اُتے 776 ق م وچ منعقد تصور کیتے جاندے نيں۔ <ref name="olym_Olym">{{cite web |title = History |work = Olympic Games |access-date = 11 اگست 2016 |url = https://www.olympic.org/ancient-olympic-games/history |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160809210127/https://www.olympic.org/ancient-olympic-games/history |archive-date = 9 اگست 2016 |df = dmy-all}}</ref> یہ کھیل ہر چار سال یا اولمپیاڈ وچ منعقد ہُندے سن جو تریخ دا اک اکائی بن گیا۔ یہ یونان وچ دوسری صدی ق م وچ رومن حکمرانی دے تحت آنے تک جاری رہ‏‏ے۔ انہاں دا آخری ریکارڈ شدہ جشن سن [[393ء]] وچ شہنشاہ [[تھیودوسیوس اول]] دے تحت ہويا۔ لیکن آثار قدیمہ تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ کچھ کھیل اس تریخ دے بعد وی منعقد ہوئے۔ <ref name="Perrottet2004">{{cite book |author = Tony Perrottet |title = The Naked Olympics: The True Story of the Ancient Games |url = https://archive.org/details/nakedolympicstru00perr |url-access = registration |access-date = 1 اپریل 2013 |date = 8 جون 2004 |publisher = Random House Digital, Inc. |isbn = 978-1-58836-382-4 |pages = [https://archive.org/details/nakedolympicstru00perr/page/190 190]– |df = dmy-all}}</ref><ref>Hamlet, Ingomar. "Theodosius I. And The Olympic Games"۔ Nikephoros 17 (2004): pp. 53-75.</ref><ref>Hamlet, Ingomar. "Theodosius I. And The Olympic Games"۔ Nikephoros 17 (2004): pp. 53-75.</ref> غالبا کھیلاں دا اختتام [[تھیودوسیوس دوم]] دے دور وچ ہويا، ممکنہ طور اُتے اس آتشزدگی دے نتیجے وچ جس نے اولمپیئن زیوس دے مندر نو‏‏ں جلا دتا سی۔ <ref>{{cite book |last1=Remijsen |first1=Sofie |title=The End of Greek Athletics in Late Antiquity |date=2015 |publisher=Cambridge University Press|page=49}}</ref> == ہور ویکھو == * [[اولمپک کھیل]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{زمرہ کومنز|Ancient Olympic Games}} * [https://web.archive.org/web/20040602233340/http://minbar.cs.dartmouth.edu/greecom/olympics/ The Ancient Olympic Games virtual museum (requires registration)] * [http://olympiakoi.org/ Olympiakoi Agones] * [http://ancientolympics.arts.kuleuven.be/ Ancient Olympics]: General and detailed information * [https://www.perseus.tufts.edu/Olympics/ The Ancient Olympics]: A special exhibit * [http://www.museum.upenn.edu/new/olympics/olympicintro.shtml The story of the Ancient Olympic Games] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501061301/http://www.museum.upenn.edu/new/olympics/olympicintro.shtml |date=2008-05-01 }} * [http://www.onereed.com/articles/vvf/olympics.html The origin of the Olympics] * [http://macedonia-evidence.org/pdf/olympia-macedonia-scanlon.pdf Olympia and Macedonia: Games, Gymnasia and Politics]. Thomas F. Scanlon, professor of Classics, University of California * [https://web.archive.org/web/20040517160750/http://www.panmacedonia.info/olympians.html List of Macedonian Olympic winners (in Greek)] * [https://web.archive.org/web/20080812023304/http://histoforum.digischool.nl/olympicgames/ Webquest The ancient and modern Olympic Games] * [https://web.archive.org/web/20121113220525/http://goddessnike.com/goddess_nike_and_the_olympic_games.php Goddess Nike and the Olympic Games: Excellence, Glory and Strife] * [http://ancientolympicgames.org/games/ancient-events/ Ancient Olympic Games: Ancient Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512150425/http://ancientolympicgames.org/games/ancient-events/ |date=2021-05-12 }} {{قدیم یونانی موضوعات}} {{بین الاقوامی کثیر کھیلاں والے مقابلہ جات}} {{اولمپک کھیل}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:قدیم اولمپک کھیل]] [[گٹھ:394ء د‏‏ی تحلیلات]] [[گٹھ:قدیم کھیل]] [[گٹھ:یونانی ایجادات]] [[گٹھ:آہنی دور دا یونان]] [[گٹھ:اولمپکس د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:جمناسٹکس دی تریخ]] [[گٹھ:قدیم یونان وچ تہوار]] [[گٹھ:یونان وچ اٹھويں صدی ق م دیاں تاسیساں]] kve2mx0mxv1ai0hmcymsub6055acc3c 0 108375 707877 661731 2026-06-17T23:52:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707877 wikitext text/x-wiki {{ملک د‏‏یاں بولیاں|country=سلطنت عثمانیہ|indigenous=|extralabel=|source=|keyboard image=|keyboard=|sign=|foreign=Pre-Tanzimat: Arabic and Persian<!-- [[doi:10.1016/j.sbspro.2013.01.162]] --><br />Post-Tanzimat: [[فرانسیسی زبان]]<!-- See section below about the French language in the Ottoman Empire -->|immigrant=|minority=[[البانوی زبان]], [[عربی زبان]], [[آرمینیائی زبان]], [[ارومانی زبان]], [[آشوری جدید آرامی]], [[مغربی جدید آرامی]], [[بلغاری زبان]], [[کاپادوپی یونانی بولی]], [[قفقاز د‏‏یاں بولیاں]], [[قبطی زبان]], [[کریمیائی تاتاری زبان]], [[Crimean Gothic language|Crimean Gothic]], [[کروشیائی زبان]], [[دوماری بولی]], [[گاگاؤز زبان]], [[جارجیائی زبان]], [[جرمن زبان]], [[یونانی زبان]], [[عبرانی زبان]], [[مجارستانی زبان]], [[یہود-عربی زباناں]], [[Judaeo-Spanish]], [[کردتی زبان]], [[لاطینی زبان]],<ref group=dn>In [[Republic of Ragusa]] which was under Ottoman protection.</ref> [[Laz language|Laz]], [[Megleno-Romanian language|Megleno-Romanian]], [[فارسی زبان]], [[Pontic Greek]], [[رومانیائی زبان]], [[روسی زبان]], [[Rusyn language|Ruthenian]], [[سربیائی زبان]], [[سلوواک زبان]], [[یوکرینی زبان]], [[Urum language|Urum]], [[Yevanic language|Yevanic]], [[زازاکی زبان]]|vernacular=|image=Poem about Rumi in Ottoman Turkish.jpg|regional=|main=|unofficial=|national=|semi-official=|official=[[عثمانی ترک زبان]]|caption= [[جلال الدین رومی]] بارے [[عثمانی ترک زبان]] وچ اک نظم |image size=200px|extra=}}[[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دی]] عدالت تے حکومت کیت‏‏ی بولی [[عثمانی ترک زبان|عثمانی ترک سی]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shsu.edu/~his_ncp/Turkey2.html|title=The Rise of the Turks and the Ottoman Empire|accessdate=2012-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628212740/http://www.shsu.edu/~his_ncp/Turkey2.html|archivedate=2012-06-28}}</ref> لیکن بہت ساریاں دوسری زباناں سلطنت دے کچھ حصےآں وچ عصری استعمال وچ سن۔ بھانويں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اقلیتاں آپس وچ اپنی بولی استعمال کرنے دے لئی آزاد سن ، جے انہاں نو‏ں حکومت دے نال گل گل د‏‏ی ضرورت ہُندی تاں انہاں نو‏ں عثمانی ترک دا استعمال کرنا پڑدی۔ <ref>[https://ujdigispace.uj.ac.za/handle/10210/741?show=full Language use in the Ottoman Empire and its problems, 1299–1923] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070540/https://ujdigispace.uj.ac.za/handle/10210/741?show=full |date=2016-03-04 }}</ref> عثمانیاں د‏‏ی تن بااثر زباناں سن: ترکی ، جو [[اناطولیہ|اناطولیہ دے]] لوکاں د‏‏ی اکثریت تے بلقان دے مسلماناں د‏‏ی اکثریت دے علاوہ [[البانیا|بولی جاندی اے سوائے البانیہ]] ، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا|بوسنیا]] تے مختلف [[بحیرہ ایجیئن|ایجیئن]] جزیراں کے۔ [[فارسی زبان|فارسی]] ، ابتدائی طور اُتے سلطنت عثمانیہ وچ پڑھے لکھے لوکاں نے عثمانی ترک دے بے گھر ہونے تو‏ں پہلے استعمال کيتا۔ تے [[عربی زبان|عربی]] ، جو بنیادی طور اُتے [[جزیرہ نما عرب|عرب]] ، [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] ، [[عراق|میسوپوٹیمیا]] تے [[سرزمین شام|لیونٹ]] وچ بولی جاندی سی۔<ref name="Bertold Spuler page 68692">{{ill|Bertold Spuler|de|Bertold Spuler|lt=Spuler, Bertold}}, translated from German into English by {{ill|Christoph Marcinkowski|de|Christoph Marcinkowski|lt=Muhammad Ismail Marcinkowski}}. "Persian Historiography Outside Iran in Modern Times: Pre-Ottoman Turkey and Ottoman Empire" (Chapter 13.5). In: ''Persian historiography and geography''. [[Pustaka Nasional Pte Ltd]], 2003. {{ISBN|9971774887}}, 9789971774882. Start: [https://books.google.co.uk/books?id=rD1vvympVtsC&pg=PA68#v=onepage&q&f=false 68]. CITED: pages [https://books.google.co.uk/books?id=rD1vvympVtsC&pg=PA68#v=onepage&q&f=false 68]-[https://books.google.co.uk/books?id=rD1vvympVtsC&pg=PA69#v=onepage&q&f=false 69]. -- Original German content in: Spuler, Bertold. "Die historische und geographische literatur in persischer sprache." in: ''[[ایرانیات]]: Volume 1 Literatur''. [[Brill Publishers|BRILL]], 1 June 1968. {{ISBN|9004008578}}, 9789004008571. Chapter "Türkei", start p. [https://books.google.nl/books?id=VPBlAncugn8C&lpg=PP1&pg=PA163 163], cited pp. [https://books.google.nl/books?id=VPBlAncugn8C&lpg=PP1&pg=PA163 163]-[https://books.google.nl/books?id=VPBlAncugn8C&lpg=PP1&pg=PA165 165]. Content also available at {{ISBN|9789004304994}}, as "[https://brill.com/abstract/book/9789004304994/B9789004304994-s006.xml DIE HISTORISCHE UND GEOGRAPHISCHE LITERATUR IN PERSISCHER SPRACHE]." Same pages cited: p. 163-165.</ref> وسیع تر عثمانی بیوروکریسی وچ عثمانی ترک بولی سرکاری بولی سی ، جو ترکی دا اک ورژن اے ، حالانکہ عربی تے فارسی دونے گرامر تے لفظاں دے وسیع امتزاج دے نال۔ عملی طور اُتے تمام دانشورانہ تے خواندگی دے کم ترکی بولی وچ کیتے گئے سن ۔ کچھ عام لوکاں نو‏‏ں حکومت دے نال گل گل کرنے دے قابل ہونے دے لئی خصوصی "درخواست لکھنے والےآں" ( ''arzuhâlci s) د‏‏ی خدمات حاصل کرنا پڑدتیاں سن۔'' <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=082osLxyBDgC&q=arzuhalci&pg=PA266|title=Studies on Ottoman social and political history: selected articles and essays|last=Kemal H. Karpat|publisher=Brill|year=2002|isbn=90-04-12101-3|page=266}}</ref> نسلی گروہ اپنے خانداناں تے محلےآں ( [[محلہ (انتظامی تقسیم)|محلےآں]] ) وچ اپنی اپنی زباناں (جداں یہودیاں ، یونانیاں ، آرمینیائیاں وغیرہ) دے نال بولدے رہ‏‏ے۔ ) دیہات وچ جتھے دو یا دو تو‏ں زیادہ آبادی اک نال رہندی سی ، باشندے اکثر اک دوسرے د‏‏ی بولی بولدے سن ۔ کسمپولیٹن شہراں وچ لوک اکثر اپنی خاندانی زباناں بولدے سن ، بوہت سارے غیر نسلی [[ترکی قوم|ترک]] دوسری بولی دے طور اُتے ترکی بولدے سن ۔  پڑھے لکھے عثمانی ترک [[عربی زبان|عربی]] تے [[فارسی زبان|فارسی]] [[دور تنظیمات|بولدے سن ، کیونجے ایہ تنظیمات]] تو‏ں پہلے دے زمانے وچ اہ‏م غیر ملد‏‏یاں بولیاں سن ، جنہاں وچو‏ں پہلے سائنس تے دوسری ادبی امور دے لئی استعمال ہودیاں سن۔<ref name="Küçükoğlup10912">{{cite journal|author=Küçükoğlu, Bayram|doi=10.1016/j.sbspro.2013.01.162|title=The history of foreign language policies in Turkey|journal=[[Procedia – Social and Behavioral Sciences]]|volume=70|publisher=[[Elsevier]]|issue=70|year=2013|pages=1090–1094|doi-access=free}} - From: Akdeniz Language Studies Conference 2012 – Cited: p. 1091.</ref> پچھلی دو صدیاں وچ ، فرانسیسی تے انگریزی مقبول زباناں دے طور اُتے ابھرے ، خاص طور اُتے کرسچن لیونٹائن کمیونٹیز وچ ۔ اشرافیہ نے اسکول وچ فرانسیسی سکھی ، تے یورپی مصنوعات نو‏‏ں بطور فیشن بیان استعمال کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=October 2018}} سائنس تے ادب دے لئی عثمانی ترک دا استعمال عثمانیاں دے دور وچ بتدریج بڑھدا گیا ، جدو‏ں کہ فارسی نے انہاں افعال وچ کمی کيتی۔ اس دور وچ عثمانی ترک نے عربی تے فارسی تو‏ں بوہت سارے قرضے حاصل کیتے۔ کسی خاص کم د‏‏ی 88 فیصد تک ذخیرہ لفظاں انہاں دو زباناں تو‏ں لئی جاواں گے۔ <ref name="Bertold Spuler page 68693">{{ill|Bertold Spuler|de|Bertold Spuler|lt=Spuler, Bertold}}, translated from German into English by {{ill|Christoph Marcinkowski|de|Christoph Marcinkowski|lt=Muhammad Ismail Marcinkowski}}. "Persian Historiography Outside Iran in Modern Times: Pre-Ottoman Turkey and Ottoman Empire" (Chapter 13.5). In: ''Persian historiography and geography''. [[Pustaka Nasional Pte Ltd]], 2003. {{ISBN|9971774887}}, 9789971774882. Start: [https://books.google.co.uk/books?id=rD1vvympVtsC&pg=PA68#v=onepage&q&f=false 68]. CITED: pages [https://books.google.co.uk/books?id=rD1vvympVtsC&pg=PA68#v=onepage&q&f=false 68]-[https://books.google.co.uk/books?id=rD1vvympVtsC&pg=PA69#v=onepage&q&f=false 69]. -- Original German content in: Spuler, Bertold. "Die historische und geographische literatur in persischer sprache." in: ''[[ایرانیات]]: Volume 1 Literatur''. [[Brill Publishers|BRILL]], 1 June 1968. {{ISBN|9004008578}}, 9789004008571. Chapter "Türkei", start p. [https://books.google.nl/books?id=VPBlAncugn8C&lpg=PP1&pg=PA163 163], cited pp. [https://books.google.nl/books?id=VPBlAncugn8C&lpg=PP1&pg=PA163 163]-[https://books.google.nl/books?id=VPBlAncugn8C&lpg=PP1&pg=PA165 165]. Content also available at {{ISBN|9789004304994}}, as "[https://brill.com/abstract/book/9789004304994/B9789004304994-s006.xml DIE HISTORISCHE UND GEOGRAPHISCHE LITERATUR IN PERSISCHER SPRACHE]." Same pages cited: p. 163-165.</ref> لسانی گروہ متنوع تے اوور لیپنگ سن ۔ بلقان جزیرہ نما وچ ، [[سلاوی زباناں|سلاوی]] ، یونانی تے البانیہ بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت سی ، لیکن اوتھ‏ے ترکاں تے رومانوی بولنے والے رومانیاں ، ارومانیاں تے میگیلنو رومانیاں د‏‏ی کافی کمیونٹیز موجود سن۔ اناطولیہ دے بیشتر حصےآں وچ ، ترکی اکثریت‏ی بولی سی ، لیکن یونانی ، آرمینیائی تے ، مشرق تے جنوب مشرق وچ ، کرد تے [[آرامی زبان|ارامی زباناں]] وی بولی جاندیاں سن۔ شام ، عراق ، عرب ، مصر تے شمالی افریقہ وچ ، زیادہ تر آبادی [[عربی د‏‏ی تنوعات|عربی د‏‏ی مختلف قسماں]] بولدی سی ، انہاں دے اُتے ، ترک بولنے والی اشرافیہ۔ اُتے ، سلطنت دے کسی وی صوبے وچ کوئی منفرد بولی نئيں سی۔ <ref name="Imber">{{حوالہ ویب|last=Imber|first=Colin|title=The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power|url=http://www.fatih.edu.tr/~ayasar/HIST236/Colin%20_Imber.pdf|year=2002|page=2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140726115700/http://www.fatih.edu.tr/~ayasar/HIST236/Colin%20_Imber.pdf|archivedate=2014-07-26}}</ref> == سرکاری دستاویزات دا ترجمہ == متعدد لسانی گروہاں دے نتیجے دے طور اُتے ، عثمانی حکا‏م دے پاس سرکاری دستاویزات دا [[دور تنظیمات|تنظیمات]] تو‏ں پہلے دے زمانے وچ دوسری زباناں وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔ <ref name="StraussConstp22">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)</ref> کچھ مترجم اپنی بولی دے گروہاں وچ مشہور سن جدو‏ں کہ ہور نے اپنے کماں وچ اپنے ناں نہ دسنے دا انتخاب کيتا۔ <ref name="StraussConstp24">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 24 (PDF p. 26)</ref> اقليتی زباناں وچ ترجمہ شدہ دستاویزات وچ شام‏ل نيں گلخان دے فتوی ، 1856 د‏‏ی عثمانی ریفارم فتوی ، <ref name="StraussConstp22" /> عثمانی پینل کوڈ ''(Ceza Kanunnamesi)'' عثمانیہ کمرشل کوڈ ''(TICARET Kanunnamesi)،'' صوبائی ریفارم قانون ''(Vilayet Kanunnamesi)،'' عثمانی پبلک قوانین کوڈ ( ''Düstur'' )، <ref name="StraussConstp23">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 23 (PDF p. 25)</ref> ''Mecelle'' ، <ref name="StraussConstp31">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 31 (PDF p. 33)</ref> تے [[قانون اساسی|1876 دا عثمانی آئین]] .<ref name="StraussLangPT193">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire," ({{آئی ایس بی این|9781317118442}}), [[گوگل بکس|Google Books]] [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT193 PT193].</ref> == عثمانی ترک == ''Vekayi-i giridiyye'' [[مصر|، 1830 دے بعد مصر]] وچ شائع ہونے والا اخبار ، سلطنت وچ ترک بولی دا پہلا اخبار سی۔ ترکی تے یونانی دونے وچ اک ورژن سی۔ <ref name="StraussConstp22">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)</ref> == فرانسیسی == [[فائل:Galatapostcard.jpg|thumb| 1901 دا اک پوسٹ کارڈ جس وچ [[غلطہ|گالاٹا]] نو‏‏ں قسطنطنیہ ( [[استنبول]] ) وچ دکھایا گیا اے ، جس وچ عثمانی ترک ، فرانسیسی ، یونانی تے آرمینیائی وچ اشارے دکھائے جا رہے نيں]] [[دور تنظیمات|تنزیمت]] دور دے دوران تے اس دے بعد فرانسیسی زیادہ نمایاں ہو گیا <ref name="StraussLangp121">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire" ({{آئی ایس بی این|9781317118459}}), p. [https://books.google.ca/books?id=XI-kDAAAQBAJ&pg=PA121 121].</ref> جداں کہ مغربی کاری وچ وادھا ہويا تے چونکہ اس وقت ایہ علوم دے نال فلسفیانہ تے سفارتی شعبےآں د‏‏ی اک وڈی بولی سی۔ <ref name="Küçükoğlup1091">{{حوالہ رسالہ|author=Küçükoğlu, Bayram|doi=10.1016/j.sbspro.2013.01.162|title=The history of foreign language policies in Turkey|journal=[[Procedia – Social and Behavioral Sciences]]|volume=70|publisher=[[Elsevier]]|issue=70|year=2013|pages=1090–1094}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKüçükoğlu,_Bayram2013">Küçükoğlu, Bayram (2013). [[doi:10.1016/j.sbspro.2013.01.162|"The history of foreign language policies in Turkey"]]. ''[[پروسیڈیا - سماجی تے رویے دے علوم|Procedia – Social and Behavioral Sciences]]''. [[ایلسویئر۔|Elsevier]]. '''70''' (70): 1090–1094. [[ڈی او آئی|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1016/j.sbspro.2013.01.162|10.1016/j.sbspro.2013.01.162]]</span>.</cite> – From: Akdeniz Language Studies Conference 2012 – Cited: p. 1091.</ref> ایہ اعلیٰ تعلیم دے حامل تمام لوکاں وچ یورپی نژاد د‏‏ی واحد عام بولی سی ، حالانکہ سلطنت وچ مقامی نسلی گروہاں وچو‏ں کوئی وی فرانسیسی نو‏‏ں اپنی مادری بولی دے طور اُتے استعمال نئيں کردا سی۔ <ref name="StraussConstp26">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 26 (PDF p. 28)</ref> لوسی میری جین گارنیٹ ''نے ترک لائف انہاں ٹاؤن اینڈ کنٹری وچ '' لکھیا جو 1904 وچ شائع ہويا سی کہ قسطنطنیہ ( [[استنبول]] ) دے اندر "مرداں د‏‏ی عامیت گھٹ تو‏ں گھٹ سرکاری حلفےآں وچ فرانسیسی بولدی اے "۔ <ref name="Garnettp206">[[Lucy Garnett|Garnett, Lucy Mary Jane]]. ''Turkish Life in Town and Country''. [[G.P. Putnam's Sons]], 1904. p. [https://books.google.com/books?id=t5Q4AAAAYAAJ&pg=PA206 206].</ref> فرانسیسی نو‏‏ں بطور [[زبانِ رابطۂ عامہ|لنگوا فرانکا استعمال کرنے]] والےآں وچ [[سفاردی یہودی|سیفارڈک یہودی سن ]] ، جنہاں نے الائنس اسرائیل یونیورسل دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانسیسی نو‏‏ں اپنی بنیادی بولی دے طور اُتے اپنایا۔ <ref name="StraussLangPT193"/> سلطان عبدالحمید د‏‏ی مخالفت کرنے والے دو دھڑے ، [[سلطنت عثمانیہ وچ آرمینی|عثمانی آرمینیائی]] تے [[نوجوانان ترک|نوجوان ترک]] گروہ ، دونے نے فرانسیسی بولی استعمال کیت‏‏ی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Kevorkian, Raymond|title=The Extermination of Ottoman Armenians by the Young Turk Regime (1915–1916)|journal=[[Sciences Po]]}}</ref> اسٹراس ، "عثمانی سلطنت دے آخر وچ بولی تے طاقت" دے مصنف نے وی لکھیا کہ "معاصر دنیا وچ انگریزی د‏‏ی یاد دلانے دے لئی ، فرانسیسی عثمانی سرزمین وچ تقریبا ہر جگہ موجود سی۔" <ref name="StraussLangp122">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire," ({{آئی ایس بی این|9781317118459}}), p. [https://books.google.ca/books?id=XI-kDAAAQBAJ&pg=PA122 122].</ref> اسٹراس نے ایہ وی کہیا کہ فرانسیسی "اک قسم د‏‏ی نیم سرکاری زبان" سی ، <ref name="StraussLangPT192">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire," ({{آئی ایس بی این|9781317118442}}), [[گوگل بکس|Google Books]] [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT192 PT192].</ref> جس نے "کسی حد تک" ترکی نو‏‏ں غیر مسلماں دے لئی 'سرکاری' بولی دے طور اُتے تبدیل کر دتا سی۔ <ref name="StraussLangPT193"/> اسٹراس نے ہور کہیا کہ اس نے "ترکی دے کچھ افعال سنبھال لئی سن تے کچھ معاملات وچ ، اس د‏ی جگہ لینے دے قابل وی سن ۔" <ref name="StraussLangPT192" /> اس عمل دے اک حصے دے طور اُتے ، فرانسیسی سلطنت وچ جدید علوم د‏‏ی غالب بولی بن گئی۔ <ref name="StraussLangPT198">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire," ({{آئی ایس بی این|9781317118442}}), [[گوگل بکس|Google Books]] [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT198 198]. "In the Ottoman Empire, the scientific language for Muslims had been traditionally Arabic[…] or Ottoman Turkish. But this applied to the traditional sciences (''ulûm'')."</ref> قوانین تے سرکاری گزٹ فرانسیسی بولی وچ شائع ہوئے ، <ref name="StraussLangp121"/> دا مقصد سفارتکاراں تے ہور غیر ملکی باشندےآں دے لئی سی ، <ref name="StraussConstp26">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 26 (PDF p. 28)</ref> ترجمہ دفتر تے ہور سرکاری ایجنسیاں دے ملازمین دے ذریعہ کیتے گئے ترجمے دے کم دے نال۔ <ref name="StraussLangPT192"/> ملازمین خود سلطنت دے شہری سن ۔ <ref name="StraussConstp2627">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 26-27 (PDF p. 28-29)</ref> اسٹراس نے کہیا کہ جداں کہ عثمانی حکا‏م یورپ وچ لوکاں دے حق وچ عدالت د‏‏ی خواہش رکھدے سن ، "فرانسیسی ترجمے کچھ عثمانی سیاستداناں د‏‏ی نظر وچ سب تو‏ں اہ‏م سن " تے ایہ عثمانی ترک د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، "ان دے فرانسیسی ورژن دے بغیر" دستاویزات ، دوسری زباناں وچ ترجمہ نو‏‏ں شدید مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا۔ " <ref name="StraussConstp26" /> اس طرح دے تراجم شدہ قوانین وچ گلہانے دا فرمان ، 1856 دا عثمانی اصلاحی فرمان ، <ref name="StraussConstp22">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)</ref> تے [[قانون اساسی|1876 دا عثمانی آئین شام‏ل اے ]] ۔ <ref name="StraussConstp33">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 33 (PDF p. 35)</ref> اسٹراس نے لکھیا کہ "کوئی وی محفوظ طریقے تو‏ں ایہ فرض کر سکدا اے کہ" 1856 دے حکم نامے دے اصل مسودے تے کچھ دوسرے قوانین عثمانی ترک دے بجائے فرانسیسی بولی وچ سن ۔ <ref name="StraussConstp27">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 27 (PDF p. 29)</ref> اسٹراس نے ایہ وی لکھیا کہ [[معاہدۂ پیرس 1856ء|1856 دا معاہدہ پیرس]] "لگدا اے فرانسیسی تو‏ں ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref name="StraussLangp121" /> غیر مسلماں د‏‏ی زباناں وچ سرکاری دستاویزات دے خاص ورژن جداں 1876 دا آئین فرانسیسی ترجمے تو‏ں شروع ہويا۔ <ref name="StraussLangp121" /> [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ دے]] بعد دے دور وچ فرانسیسی وی [[وزارت خارجہ (سلطنت عثمانیہ)|وزارت خارجہ دی]] سرکاری بولی سی۔ <ref>''Turkish Yearbook of International Relations''. [[University of Ankara|Ankara Üniversitesi]] Diş Munasebetler Enstitüsü, 2000. (head book says 2000/2 Special Issue of Turkish-American Relations. Issue 31, Page 13. p. [https://books.google.nl/books?id=YN5VAAAAYAAJ&dq=Ottoman+legation+Washington+opened&focus=searchwithinvolume&q=1912 13]. "''Chambre des Conseillers Légistes de la Porte'' as was their title in French, which had, after the Crimean War become the official working language of the Ottoman Foreign Ministry."</ref> اس دے علاوہ ، ہور مغربی یورپی زباناں وچ لکھے جانے والے اخبارات دے ایڈیشن فرانسیسی وچ سن یا ایڈیشنز فرانسیسی بولی وچ سن ۔ <ref name="StraussLangp122"/> قسطنطنیہ ، [[بیروت]] ، سالونیکا ( [[تھیسالونیکی]] ) ، تے سمیرنا ( [[ازمیر]] ) دے شہراں وچ مقامی طور اُتے فرانسیسی بولی دے اخبارات شائع ہُندے سن ۔ <ref name="StraussLangp122" /> 1827 وچ [[محمود ثانی|سلطان محمود دوم]] نے اعلان کيتا کہ سلطنت دا پہلا میڈیکل سکول ، امپیریل ملٹری سکول آف میڈیسن ، اس وقت فرانسیسی بولی وچ پڑھایا جائے گا۔ اوہ سکول تے سول میڈیکل سکول دونے فرانسیسی بولی وچ پڑھاندے سن ۔ 1860 د‏‏ی دہائی تک فرانسیسی میڈیم انسٹرکشن تے عثمانی ترک میڈیم انسٹرکشن دے وکیل اک تنازعہ وچ مصروف سن ۔ ترکاں نے ترکی د‏‏ی حمایت د‏‏ی جدو‏ں کہ اقليتی گروہاں تے غیر ملکیو‏ں نے فرانسیسی د‏‏ی وکالت کيتی۔ <ref name="StraussLangp122"/> اسپیریڈن میروجینس ، جو امپیریل میڈیکل اسکول وچ بطور پروفیسر ملازم سن ، نے فرانسیسی بولی دے استعمال کیت‏‏ی وکالت کيتی۔ سلطنت نے بعد وچ عثمانی ترک نو‏‏ں دو میڈیکل سکولاں د‏‏ی بولی بنا دتا۔ <ref name="StraussLangp122" /> اک ہور فرانسیسی میڈیم میڈیکل اسکول بیروت دا فیکلٹی فرانکیس ڈی میڈیسین ڈی بیروتھ سی۔ دمشق وچ ترک میڈیم ''Meam Mekteb-i tıbbiyye-i mulkiyye-i şahane'' نے [[دمشق]] وچ فرانسیسی وچ لکھی گئی کتاباں حاصل کيتياں تے فرانسیسی مہارت دے ٹیسٹ نافذ کیتے۔ <ref name="StraussLangPT194">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire," ({{آئی ایس بی این|9781317118442}}), [[گوگل بکس|Google Books]] [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT194 PT194].</ref> 1880 وچ دوہری عثمانی ترک تے فرانسیسی میڈیم لاء اسکول ، مکت‏‏ب ''ائی ہوک'' ، قائم کيتا گیا۔ <ref name="StraussLangPT197">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire," ({{آئی ایس بی این|9781317118442}}), [[گوگل بکس|Google Books]] PT [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT197 197].</ref> == عربی == عربی ترکی دے نال نال:''[[علم]]'' ''(''ترکی بولی :''علوم'' ) دے لئی دو اہ‏م زباناں وچو‏ں اک سی۔.<ref name="StraussLangPT198"/> عربی اخبار ''الجواب کا'' آغاز قسطنطنیہ وچ ہويا جو فارس الشدیق عرف نے قائم کيتا احمد فارس افندی (1804–1887) ، 1860 دے بعد۔ اس نے عربی وچ عثمانی قوانین شائع کیتے ، <ref name="StraussConstp25">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25 (PDF p. 27)</ref> بشمول [[قانون اساسی|1876 دا عثمانی آئین]] ۔ <ref name="StraussConstp34">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 34 (PDF p. 36)</ref> کئی صوبائی اخبارات ( ''ترکی وچ ولایات گزٹیلری'' ) عربی وچ سن ۔ <ref name="StraussConstp25">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25 (PDF p. 27)</ref> سلطنت دے عرب علاقے وچ شائع ہونے والا پہلا عربی بولی دا اخبار " ''اخلاق الاخبار" تھا'' ، جسنو‏ں اسٹراس نے بیان کيتا ، "عثمانی سلطنت دے آخر وچ بولی تے طاقت" دے مصنف وی "نیم سرکاری" <ref name="StraussLanguagePT192">Strauss, Johann. "Language and power in the late Ottoman Empire" (Chapter 7). In: Murphey, Rhoads (editor). ''Imperial Lineages and Legacies in the Eastern Mediterranean: Recording the Imprint of Roman, Byzantine and Ottoman Rule''. [[روٹلیج|Routledge]], 7 July 2016. ({{آئی ایس بی این|9781317118442}}), [[گوگل بکس|Google Books]] [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT192 PT192].</ref> خلیل الخاری (1836–1907) نے شائع کيتا ، اس دا آغاز 1858 وچ ہويا۔ <ref name="StraussConstp26">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 26 (PDF p. 28)</ref> اک فرانسیسی ایڈیشن سی جس دا عنوان ''حدیث الاخبار سی۔'' ''جرنل ڈی سیری ایٹ لیبان'' ۔ <ref name="StraussLangPT192193">Strauss, "Language and power in the late Ottoman Empire," ({{آئی ایس بی این|9781317118442}}), [[گوگل بکس|Google Books]] [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT192 PT192] and [https://books.google.com/books?id=gY-kDAAAQBAJ&pg=PT193 PT193].</ref> ہور وچ [[تونس شہر|تیونس دی]] بنیاد اُتے ''الرید التنیسی'' تے عراق وچ دو لسانی عثمانی ترک عربی کاغذ ، ''زیورا/الزواری شام‏ل نيں'' ۔ سابقہ 1860 وچ تے بعد وچ 1869 وچ قائم کيتا گیا سی۔ اسٹراس نے کہیا کہ بعد وچ صوبائی عربی اخبارات دا "سب تو‏ں زیادہ وقار ، گھٹ تو‏ں گھٹ تھوڑی دیر دے لئی" سی۔ <ref name="StraussConstp2526">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25-26 (PDF p. 27-28)</ref> ''دستور'' عربی وچ شائع ہويا ، <ref name="StraussConstp24">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 24 (PDF p. 26)</ref> حالانکہ ضیا پاشا نے اسنو‏ں عربی وچ ترجمہ کرنے وچ دشواری دے بارے وچ اک طنزیہ مضمون لکھیا ، جس وچ تجویز دتی گئی کہ حکمرانی نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی عثمانی ترک نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="StraussConstp21">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 21 (PDF p. 23)</ref> 1915 وچ عربی میڈیم یونیورسٹی ''الکلیہ الصلاحیہ (Kuliyya Ṣalaḥiyya)'' ( {{Lang-ota|Salahaddin-i Eyyubî Külliyye-i islamiyyesi}} یروشلم وچ قائم کيتی گئ سی۔ <ref name="StraussLangPT197"/> == مسلماناں دے لئی دوسری زباناں == [[فائل:Akhtar - 1294.pdf|صفحہ=1|thumb| ''فارسی وچ اک اخبار اختر'' ("ستارہ") دے سال تن (جنوری 1877 تو‏ں جنوری 1878) د‏‏ی دوبارہ طباعت]] اک فارسی بولی دا اخبار سی ، ''اختر'' ("ستارہ") ، جو 1876 وچ قائم کيتا گیا سی تے 1876 دے آئین سمیت عثمانی حکومت دے دستاویزات دے فارسی ورژن شائع کیتے گئے سن ۔ <ref name="StraussConstp25">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 25 (PDF p. 27)</ref> اسٹراس نے کہیا کہ "کچھ مصنفاں" نے کہیا کہ ''فارسی وچ تکویم ویکائی کے'' ورژن موجود سن ۔ <ref name="StraussConstp22">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)</ref> ''دستور کا'' اک ورژن کرمانلی ترکی وچ شائع ہويا۔ <ref name="StraussConstp24">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 24 (PDF p. 26)</ref> == غیر مسلم اقليتی زباناں == اک یونانی بولی دا اخبار سی جو 1861 وچ قائم کيتا گیا سی ، ''اناتولیکوس استر'' ("مشرقی ستارہ")۔ Konstantinos Photiadis چیف ایڈیٹر سن ، <ref name="StraussConstp32">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 32 (PDF p. 34)</ref> تے Demetrius Nicolaides نے بطور ایڈیٹر خدمات انجام دتیاں۔ <ref name="StraussConstp29">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 29 (PDF p. 31)</ref> 1867 وچ Nicolaides اپنی ہی یونانی بولی دے اخبار، قائم ''Kōnstantinoupolis'' . جوہان اسٹراس ، "اک کثیر لسانی سلطنت دے لئی اک آئین دے مصنف: ''اقليتی زباناں وچ کانون-عیسیٰ'' تے ہور سرکاری متناں دے ترجمے" نے لکھیا کہ ایہ اشاعت "سلطنت عثمانیہ وچ سب تو‏ں زیادہ پڑھے جانے والے یونانی مقالے دے طور اُتے طویل عرصے تک باقی رہی۔" <ref name="StraussConstp29" /> ''نکولائڈز'' نے تھراکی (" [[تھریس]] " اگست 1870–1880) تے ''اوگی'' ("اورورا" 6 6 جولائ‏ی 1880-10 جولائ‏ی 1884) وچ وی ترمیم کيتی۔ <ref name="BaltaEvangeliap37">{{حوالہ کتاب|title=Press and Mass Communication in the Middle East: Festschrift for Martin Strohmeier|last=Balta, Evangelia|last2=Ayșe Kavak|date=2018-02-28|publisher=[[University of Bamberg Press]]|isbn=978-3-86309-527-7|editor-last=Sagaster, Börte|pages=[https://books.google.com/books?id=EHNTDwAAQBAJ&pg=PA33 33]-|chapter=Publisher of the newspaper Konstantinoupolis for half a century. Following the trail of Dimitris Nikolaidis in the Ottoman archives|editor-last2=Theoharis Stavrides|editor-last3=Birgitt Hoffmann}} - Volume 12 of Bamberger Orientstudien // Cited: p. [https://books.google.com/books?id=EHNTDwAAQBAJ&pg=PA37 37]</ref> ''Vekayi-i giridiyye'' (Κρητική Εφημερίς یونانی وچ ) دا دو لسانی ترکی-یونانی ورژن سی۔ <ref name="StraussConstp22">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 22 (PDF p. 24)</ref> گلخان دا فرمان تے 1856 دا عثمانی اصلاح دا فرمان یونانی وچ شائع ہويا۔ <ref name="StraussConstp22" /> ''دستور'' آرمینیائی ، بلغاریہ ، یونانی تے جوڈیو اسپینش دے نال نال ترکی وچ وی آرمینیائی حروف وچ شائع ہويا۔ <ref name="StraussConstp24">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 24 (PDF p. 26)</ref> مجلہ یونانی وچ وی شائع ہويا ، فوٹیاڈیس تے آئوینس ویتنوس بطور شریک مترجم <ref name="StraussConstp3132">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 31-32 (PDF p. 33-34)</ref> 1876 دا [[قانون اساسی|عثمانی آئین]] متعدد غیر مسلم زباناں وچ شائع ہويا ، بشمول [[آرمینیائی زبان|آرمینیائی]] ، [[بلغاری زبان|بلغاریہ]] ، [[یونانی زبان|یونانی]] تے جوڈیو اسپینش (لاڈینو)۔ <ref name="StraussLangPT193"/> ارمینی حروف وچ لکھیا ہويا ترکی وچ اک ورژن وی سی۔ <ref name="StraussConstp33">Strauss, "A Constitution for a Multilingual Empire," p. 33 (PDF p. 35)</ref>ارمینی حروف وچ لکھیا ہويا ترکی بولی دا اک ورژن وی سی۔ سلسلے [[رومنی زباناں|رومانوی زباناں]] ، [[رومانیائی زبان|رومنی]] Dobruja وچ کہیا گیا سی، دے کچھ حصےآں [[افلاق|والچیا]] ( [[برئیلا|رومانیا]] ، [[جیورجو|جیورگیؤ]] تے Turnu Măgurele ) تے مالڈووا ( Budjak ) سلطنت عثمانیہ ڈینیوب ساحلاں د‏‏ی طرف تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا Yedisan ( Transnistria ) تے Temeşvar Eyalet . Megleno رومنی وچ کہیا گیا سی Moglena جدو‏ں کہ [[ارومانی زبان|ارومینین]] بلقان بھر معرفت کہیا گیا سی رومنی بولنے والے حصےآں، لیکن جنوب. [[رومنی زباناں|رومانوی]] ، [[رومانیائی زبان|رومنی]]<nowiki/>زباناں دے بارے وچ ، رومانیہ ڈبروجا ، [[افلاق|والچیا]] دے کچھ حصےآں (بریلا ، [[جیورجو|جیورگیؤ]] تے ٹرنو میگوریلے) تے مالداویا (بڈجک) وچ سلطنت عثمانیہ ، ڈینیوب دے ساحلاں ، یدیسان (ٹرانس نسٹری) تے تیمیوار ایلیٹ وچ بولا جاندا سی۔ میگیلنو رومانیہ موگلینا وچ بولا جاندا سی جدو‏ں کہ [[ارومانی زبان|ارومینین]] پورے بلقان وچ بولی جاندی سی ، لیکن جنوب وچ رومانیہ بولنے والے حصے۔ == غیر ملد‏‏یاں بولیاں == گارنیٹ نے لکھیا کہ 1904 تک ، قسطنطنیہ دے اندر "سرکاری حلفےآں" دے مرداں دے حوالے تو‏ں ، "بوہت سارے لوک پڑھدے نيں ، جے اوہ نئيں بولدے تاں انگریزی"۔ <ref name="Garnettp206"/> عام طور اُتے غیر ملکی زباناں دے حوالے تو‏ں ، گارنیٹ نے کہیا کہ "تمام وڈے شہراں وچ بہت سارے ترک نيں جو کچھ غیر ملکی بولی پڑھدے تے لکھدے نيں جداں کہ اس ملک [اسی طرح برطانیہ] وچ متعلقہ طبقے وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔" <ref name="Garnettp206"/>Constantinos Trompoukis and John Lascaratos stated in "Greek Professors of the Medical School of Constantinople during a Period of Reformation (1839 Constantinos Trompoukis تے John Lascaratos نے بیان کيتا کہ "یونانی پروفیسر آف میڈیکل سکول آف قسطنطنیہ اصلاحات دے دور وچ (1839–76) ،" کہ 1600 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہُندے ہوئے بوہت سارے عیسائیاں نے کچھ تعلیمی پیشے اختیار کیتے کیونجے بوہت سارے عثمانی مسلما‏ن غیر ملکی زباناں اُتے توجہ نئيں دیندے سن ۔ .<ref name="TrompoukisLascaratosp226">{{حوالہ رسالہ|last=Trompoukis|first=Constantinos|year=2003|title=Greek Professors of the Medical School of Constantinople during a Period of Reformation (1839–76)}} - First published November 1, 2003. - Cited: p. 226 (PDF p. 1/5).</ref>Constantinos Trompoukis and John Lascaratos stated in "Greek Professors of the Medical School of Constantinople during a Period of Reformation (1839 == گیلری۔ == <gallery> فائل:1911 Ottoman Calendar.jpg|1911 عثمانی کیلنڈر [[عثمانی ترک زبان|عثمانی ترکی]] ، [[عربی زبان|عربی]] ، [[یونانی زبان|یونانی]] ، [[آرمینیائی زبان|آرمینیائی]] ، [[عبرانی زبان|عبرانی]] ، [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] تے [[بلغاری زبان|بلغاریہ وچ ]] فائل:Calendar Thessaloniki 1896.jpg|[[تھیسالونیکی]] وچ کیلنڈر 1896 ، اک عالمی شہر؛ عثمانی رسم الخط وچ پہلی تن لائناں </gallery> == ذرائع == * {{حوالہ کتاب|title=The First Ottoman Experiment in Democracy|last=Strauss|first=Johann|year=2010|editor-last=Herzog, Christoph|location=[[ووتزبرگ]]|page=21–51|chapter=A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the ''Kanun-ı Esasi'' and Other Official Texts into Minority Languages|editor-last2=Malek Sharif|chapter-url=https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true|access-date=2021-08-07|archive-date=2019-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011233851/https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true|dead-url=yes}} ([http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 info page on book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920231333/http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 |date=2019-09-20 }} at [[مارٹن لوتھر یونیورسٹی۔|Martin Luther University]]) * {{حوالہ کتاب|title=Imperial Lineages and Legacies in the Eastern Mediterranean: Recording the Imprint of Roman, Byzantine and Ottoman Rule|last=Strauss|first=Johann|date=2016-07-07|publisher=[[روٹلیج]]|editor-last=Murphey, Rhoads|chapter=Language and power in the late Ottoman Empire<!-- Chapter 7 -->}} ** {{آئی ایس بی این|9781317118459}}. Start: p. [https://books.google.ca/books?id=XI-kDAAAQBAJ&pg=PA115 115]. ** {{آئی ایس بی این|9781317118442}}. === نوٹس ===  {{حوالے|group=dn}} == حوالے == == ہور پڑھو == * {{حوالہ رسالہ|author=Strauss, Johann|title=The ''Millets'' and the Ottoman Language: The Contribution of Ottoman Greeks to Ottoman Letters (19th – 20th Centuries)|journal=[[Die Welt des Islams]]|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|volume=35|issue=2|pages=189–249|doi=10.1163/1570060952597860}} * {{حوالہ کتاب|title=Oral et écrit dans le monde turco-ottoman|last=Strauss, Johann|editor-last=Vatin, Nicolas|pages=221–255|language=fr|chapter=Diglossie dans le domaine ottoman. Évolution et péripéties d'une situation linguistique}} - Compare ''{{Interlanguage link|Revue du Monde Musulman et de la Méditerranée|fr|Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée}}'' nos. 75-76, (1995). * {{حوالہ کتاب|url=https://books.openedition.org/pur/51586|title=Turcs et Français|last=Fredj, Claire|editor-last=Güneş Işıksel|page=73-98|language=fr|chapter=Quelle langue pour quelle élite ? Le français dans le monde médical ottoman à Constantinople (1839–1914)|editor-last2=Emmanuel Szurek}} [[گٹھ:عثمانی سبھیاچار]] [[گٹھ:عثمانی معاشرہ]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ]] omd1f4oeog4zmb4oqxaz8qpddl5e4cs 3 108631 707974 702347 2026-06-18T11:18:09Z جودت 38834 /* Help */ نواں پاسہ 707974 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[Image:Heckert GNU white.svg|left|thumb|]] '''جی آیاں نوں!''' وکیپیڈیا تے [[نویں آن والیاں لئی، جی آیاں نوں|جی آیاں نوں۔]] تہاڈے کم لئی میربانی۔ اسی امید کردے ہاں کہ تہانوں ایہہ تھاں چنگی لگے گی اَتے تسی فیر وی آندے رہو گے۔ نویں آن والیاں لئی تھلے دتے گئے جوڑ کم آݨ گے: *[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]] *[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]] *[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]] *[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]] *[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]] *[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]] اسی امید کردے ہاں کہ تہانوں ایتھے کم کرنا تے [[وکیپیڈیا:ویکیپیڈین|ویکیپیڈین]] بننا چنگا لگے گا!۔ میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے (~&#126;~~); نشان پاء کے; [[وکیپیڈیا:گلاں آلے صفحے تے لکھو|اپنا ناں لکھو]]، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔ جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے ایتھے آؤ [[وکیپیڈیا:سوال کتھے پچھیئے|سوال کتھے پچھیئے]]، میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے دیوے گا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں! [[User:Jose77|Jose77]] 07:44, 29 ستمبر 2009 (UTC) --[[ورتنوالا:Talal Bin Hasan|Talal Bin Hasan]] ([[ورتن گل بات:Talal Bin Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Talal Bin Hasan|کم]]) ۲۳:۴۱, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) عباس دھوتر جی۔۔ سلام۔تے نارمل پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں۔ نویں تھاں تے کج رپھڑے نیں پر رل مل کے سارے ٹھیک کر لاں گے۔اپنا ای میل پتہ تے میرے ول پورنا۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 06:24, 5 ستمبر 2009 (UTC) سجے پاسے کھوج دے ڈبے چ نویں آرٹیکل دا ناں لکھو، چلو جی نوں دباؤ یا کھوج نوں دباؤ تے تواڈے کھوج دا نتارا نکل آئیگا۔ اگر سوآ یا لال تے اونوں دباؤ نویں بنن والے صفے تے اپڑ جاؤ گے ۔ عباس دھوتر جی نواں آرٹیکل ٹورن دے نال نال اود لنک جوڑو تے کیٹاگری/گٹھ وی بناؤ۔ 600 دے نیڑے آرٹیکل سعاب کتاب چ نئیں آرۓ اوناں دا رپھڑا بنیا ہویا اے۔ اگر تسی ویکھیا ہوے تے وکیپیڈیا دے ک‎ی لوکاں نال میری ایس تے گل چل رئی اے۔ پرانے آرٹیکل نوں ویکھ کے اگر نیئں پتہ چل ریا تے انجان:Category ای لکھ دیو۔ وکیپیڈیا والے کہ رۓ نیں جے اساں لنک تے کیٹاگری نیئں پائی ایس لئی اے رپھڑا اے۔ دانش جی نوں وی اے گل میں آکھی اے تے اونے میرے نال اج اے کم کیتا اے۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 16:50, 6 ستمبر 2009 (UTC) کیٹاگری/گٹھ انج ای بناؤ نئں تے کاپی کے پیسٹ کر دیا کرو۔ ==عباس جی== 1. تہاڈے صفحے تے اوہ پنجابی وکی لکھاری دا لیبل لایا ہے پسند نہ آوے تے بیشک لاہ دیݨا۔ 2. [[Wikipedia:Administrators#User:Khalid Mahmood|ایتھے]] آکے خالد جی دی سپورٹ چ کمنٹ دیو تاکہ ساڈا کوئی ایڈمنیسٹریٹر بݨ جاوے۔ [[User:Danish47|Danish47]] 11:09, 11 ستمبر 2009 (UTC) * صفحہ اول پر NUMBEROFARTICLES کا درست سانچہ لگا دیا ہے۔ مضامین میں ایک اندرونی ربط ضرور ہونا چاہیے، ورنہ ممکن ہیں کہ مضمون گنتی میں نہ آئے۔ زمرہ (cities) ڈالنے کے لیے یوں لکھیں:<nowiki> [[category:cities]] </nowiki> --[[User:Urdutext|Urdutext]] 11:10, 4 دسمبر 2009 (UTC) *"میری تانکاں/لکھائی" میں صفحہ کے آخر میں آپ "experimental features" مجاز کر سکتے ہیں۔--[[User:Urdutext|Urdutext]] 00:09, 18 دسمبر 2009 (UTC) * عباس دھوتر جی۔۔ سلام- بڑا دل لا کے کم کر دے او۔ پنجابی وکی دی نیوں رکھن چ تھواڈا رول بڑا وڈا اے۔ --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 09:54, 30 جنوری 2010 (UTC) * عباس دھوتر جی. کی حال چال اے۔ ٹھیک او ناں ؟ پنجابی وکیپیڈیا دے کج آرٹیکل "چنگے آرٹیکل" دے ناپ چ لیان دی سوچ اے۔ مین انگریزی دے http://en.wikipedia.org/wiki] Good_Articles] نوں سامنے رکھ کے اک ناپ بناواں گا تسی اوہدے تے راۓ‎ دینا تے فیر کجھ آرٹیکل چن کے چنگے آرٹیکل دے ناپ تے لیاۓ جان گے۔ ==طلال بن حسن== <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%">--[[ورتنوالا:Talal Bin Hasan|Talal Bin Hasan]] ([[ورتن گل بات:Talal Bin Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Talal Bin Hasan|کم]]) ۲۳:۴۵, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) جناب عباس دھوتر صاحب، تسی املاء دیاں بوہت غلطیاں کردے ہو۔ تہاڈی املاء درست ہوݨی چاہیدی ہے۔ میں تہاڈی غلطیاں درست کردا رہنا ہاں۔--[[ورتنوالا:Talal Bin Hasan|Talal Bin Hasan]] ([[ورتن گل بات:Talal Bin Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Talal Bin Hasan|کم]]) ۲۳:۴۴, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) ==ولاچیا== سلام۔ تھواڈا 1648 دے یورپ دا نقشہ بنانا پنجابی وکیپیڈیا ليئ اک چنگی دس/خبر اے۔ مینون بہت خوشی ہوئی اے۔ پر ایس ناں افلاق نوں ویخ لو۔ پاکستان چ جیڑیاں اٹلساں بندیان نیں اوناں ج اینون ولاچیا لکھیا جاندا اے تے انگریزی نقشیاں وچ وی ولاچیا ای دیکھیا اے۔ تے افلاق نال اگر ولاچیا وی لکھ دتا جاۓ تے زیادہ لوک سمج سکدے نیں۔ عرب یا ترک سارے اکھر نیں بول سکدے پر اسیں بول سکدے آں۔ایس ارٹیکل دا انگریزی نال جوڑ ٹھیک نييں لگدا نالے میرا خیال اے ایدے وچ ٹراسلوینین الپس بارے لکھیا اونوں وی دیکھ لو رومانیہ ج الپس دے بجاۓ کارپیتھین پعاڑ نیں۔ ==چنگے آرٹیکل== عباس جی، ایہناں دو صفحیاں نوں ویکھنا:[[ ویونت: چنگے آرٹیکل]]، [[اک چنگا آرٹیکل کنج دا ہوندا اے ؟]] * ٹھیک ہے جے تسیں مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں چنگا بنانا چاہندے ہو تاں میں وی تہاڈے نال رل جاواں گا۔ پر لسٹ چ تسی وی اپنی پسند دے آرٹیکل پا سکدے تسی سمجھدے ہو جے ایہہ آرٹیکل پنجابی وکیپیڈیا لئی چنگا بنانا ضروری ہے تاں اوہدا ناں وی لسٹ وچ لکھ دیو۔ * کسے مورت یا نقشے نوں چڑھان توں پہلے چنگی طراں ایہہ ویخ لیا کرو کے اوہ پہلے وکی کامنز وچ ہے کہ نہیں۔ * اپنے سنگیاں دے کم تے وی اکھ رکھو۔ اج کیسری نے [[اینٹونی لیونہاؤک]] تے اک ارٹیکل دا مڈ رکھیا پر ایہہ آرٹیکل پہلے توں ہی ہیگا ہے۔ --[[ورتنوالا:Talal Bin Hasan|Talal Bin Hasan]] ([[ورتن گل بات:Talal Bin Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Talal Bin Hasan|کم]]) ۲۳:۴۷, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) ==مورتاں== عباس دھوتر جی سلام۔ کوئی وی مورت چرھان توں پہلے ایہ ضرور ویخ لو جے مورت وکی کامنز تے ہیگی تے نیئں؟ اوہ ارٹیکل جنان ج وکی کامنز تون باہر دیان مورتان ہون کیاں اوناں نون جنکے آرٹیکلان ج نیئں رکھیا جاسکدا۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 19:22, 28 جون 2010 (UTC) ==اکھ تھلے رکھن والے صفے== *[[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles/Neglected#pnb_.D9.BE.D9.86.D8.AC.D8.A7.D8.A8.DB.8C]]وکیپیڈیا دے چائیدے آرٹیکل *[[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_articles_every_Wikipedia_should_have]] ہزار چاہیدے آرٹیکل *[[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles]] وکیپیڈیا دے چاہیدے آرٹیکل *[[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaPNB.htm]] مہینے دک حساب کتاب *[[http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm]] حساب کتاب *[[http://stats.wikimedia.org/index_tabbed_new.html#fragment-12]] حساب کتاب *[[http://stats.wikimedia.org/index_tabbed_new.html#fragment-13]] گراف وچ حساب کتاب *[[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias]] وکھرا حساب کتاب *[[http://infodisiac.com/Wikimedia/Visualizations/]]حساب کتاب * [[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthly.htm]]حساب کتاب *[[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthly.htm]]حساب کتاب * تھلے دسے گۓ حساب چ پاکستان دے مگروں پنجابی وکیپیڈیا نوں سب توں چوکھا امریکہ چ ویکھیا جارہیا ہے۔ سانوں امریکہ تے ہور آرٹیکل بنانے چاہیدے نیں *[[http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerLanguageBreakdown.htm]] کم دے سعاب نال پنجابی وکیپیڈیا انگریزی مگروں پاکستان چ دوجے نمبر تے *[[http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerCountryBreakdown.htm]] اک ہور حساب *[[http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageEditsPerCountryBreakdownHuge.htm]] --[[ورتنوالا:Talal Bin Hasan|Talal Bin Hasan]] ([[ورتن گل بات:Talal Bin Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Talal Bin Hasan|کم]]) ۲۳:۳۶, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) --[[ورتنوالا:Talal Bin Hasan|Talal Bin Hasan]] ([[ورتن گل بات:Talal Bin Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Talal Bin Hasan|کم]]) ۲۳:۳۶, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) ==تلمسان== دھوتر جی۔ اگر [[عقبہ بن نافع]] 680-83 چ [[یزید]] ویلے الجزائر تے مراکش تے مل مار چکیا سی تے فیر تلمسان وی اودے ہتھوں اے عرباں ہتھ آیا ہوۓ گا۔ تلمسان چ عرب 708 دے بجاۓ 683 چ آۓ سن۔ اے زرا پڑتال کرلینا۔ ==ویر جی== وکیپیڈیا سارے جگ دے انساناں لئی ہے اَتے ایہہ کسے خاص دیس یا مذہب دے لوکاں لئی نیں ایس لئی ایتھے صرف کسے بندے دا اوہ ناں لکھیا جاندا ہے جیہڑا اوہدے گھر والیاں نیں رکھیا اَتے ہور وادھا نِیہ کیتا جاندا۔ ایس لئی اتھے حضرت ، رضی اللہ امام، یا رحمت اللہ علیہ نال نین لکھیا جاندا اے۔ مینوں اس اے جے تسیں ہن فیر پنجابی وکیپیڈیا لئی کجھ ٹَیم کڈھو گے۔۔۔تہاڈا ویر۔۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 19:47, 5 دسمبر 2010 (UTC) * عباس جی۔ پنجابی بولیان دا جیہڑا مین نفشہ بنایا ہے ایہہ ڈیڑھ ورھے دے کھوج تے انگنے لوکاں تے کتاباں نال صلاح کر کے بنایا ہے۔ بنن مکروں اینوں [[فیس بک]] تے رکھیا جتھے ایہنوں ہزاراں لوکاں نیں تکیا تے کئی سنگیاں نیں ایس تے صلاح دتی تے فیر ایس چ کجھ وادھے کرکے تے منے پرمنے پنجابی دے لوکاں نوں وخان دے مگروں ایہنوں وکیپیڈیا تے چاڑیا گیا ہے۔ ایہدے وچ جے کوئی گھاٹا وادھا ہے تاں دسو ایہنوں ٹھیک کر لیا جاۓ گا۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 01:34, 25 دسمبر 2010 (UTC) --[[ورتنوالا:Talal Bin Hasan|Talal Bin Hasan]] ([[ورتن گل بات:Talal Bin Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Talal Bin Hasan|کم]]) ۲۳:۳۹, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) ==وکیپیڈیا کامنز== دھوتر جی، فائل چڑھان دی درست تھاں وکی کامنز اے۔ میربانی کر کے کوئی وی فائل صرف پنجابی وکی اتے نا چڑھاؤ۔ جے فائل چڑھانی ہوئے تے اونوں سیدھا وکی کامنز اتے چاڑھو تے پنجابی دے صفحے اتے اودا لنک پا دیو۔ --[[User:Jugni|Jugni]] 03:29, 28 دسمبر 2010 (UTC) ویر جی [[گن ناپ]] بارے پڑھ لینا تے اپنی راۓ وی دسنا۔ ویر جی۔ تسین تریخ تے وی لخدے ریندے اوہ۔ پنجابی چ تریخ کدے ایڈے وڈے ناپ تے نیں لخی/لکھی گئی جڈے ناپ تے اسیں لکھ رۓ آں۔ میری پوری کوشش اے جے ہوبول پنجابی چ ہوۓ۔ منوں تھواڑے کولوں BC/Before Christ/ دی پنجابی لئی صلا چائیدی اے۔ Anno Domini بارے وی سوچ کے دسنا کے ایدی کی پنجابی ہو سکدی اے۔ اے وی ویکھنا جے اگر اے بول پنجابی چ نیں تے فیر ایسں آپ کوئی پنجابی سوچ کے بنا لاں گے دوجیاں بولیاں کولوں ادہار اودوں ای منگاں گے جیدوں کوئی ہور راہ نیں لبے گے۔ دسمبر دے آخری ہفتے چ ميں پنجاب دے 16 ضلعیاں چ پھریا پنجابی وکیپیڈیا لئی مورتاں بنائیاں تے لہور پنجاب یونیورسٹی چ پنجابی ڈیپارٹمنٹ دے پروفیس ایمیریٹس [[ڈاکٹر شہباز ملک]] تے ہور لوکاں نال ملیا۔ لوک پنجابی وکیپیڈیا تے چوکھے سارے خوش نیں۔ دسمبر چ ہر دن 18000 لوک پنجابی وکیپیڈیا نوں کلک کردے سن اے تسیں ایتھے ویکھ سکدے اوہ۔: [[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthly.htm]]۔ تھواڈا ویر۔۔۔۔۔۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 13:55, 15 فروری 2011 (UTC) ==پنجابی وکیپیڈیا وادے چ== پنجابی وکیپیڈیا ودن ناپ چ ایشیاء چ پہلے نمبر تے [[http://stats.wikimedia.org/EN_Asia/TablesPageViewsMonthly.htm]] تے پوری دنیا دے وکیپیڈیا چ ودن ناپ چ تیجے نمبر تے[[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesPageViewsMonthly.htm]]۔ --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 17:52, 15 فروری 2011 (UTC) <font size=40><center></font></center> <br /><center><div style="text-align:center;width:60%;padding:1em;border:{{{border|solid 4px black}}};background-color:{{{bgcolor|yellow}}};color:{{{fgcolor|blue}}};font-weight:bold">پنجابی سیانے بول</div></center><br /> <font size=40><center></font></center> وکیمیڈیا دے ٹبر چ پنجابی وکیپیڈیا دے مگروں پنجابی بولی چ اک نویں ویونت یا پروجیکٹ دی نیو رکھ دتی گئی اے۔ ایدا ناں اے پنجابی سیانے بول۔ ایدے چ پنجابی دیاں اکھاناں، ہور دنیا دیاں بولیاں دیاں اکھاناں تے کل دنیا دے سیانے لوکاں دیاں آکھیاں ہویاں گلاں نوں پنجابی بولی چ کٹھا کرکے لکھیا جاریا اے۔ اے پوری دنیا دیا سیانف نوں پنجابی چ پلٹن دا ویونت اے۔ ایدی میں نیو رکھ دتی اے۔ تسی وی ایدے چ اپنا حصہ پاؤ تے اپنی بولی دی شان وداؤ۔ایدا پتہ جے۔[http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wq/pnb/مکھڑا] ==بولی وٹاندرے== کسے گمنام نے تھواڈا لکھیا ہویا آرٹیکل [[اولیا چلبی]] مٹادتا سی۔ میں اوہ آرٹیکل پلٹیا تے اونوں پڑھیا تے تھواڈا لکھیا ترجمے لئی بوا بولی وٹاندرے سامنے آیا۔ میں نون اے پسندا آیا اے کیوں جے میں ایس بول نوں لب ریا سی۔ ویر جی اے دسو گے تساں اے کتھوں لیا ؟ اے کتھے ہور ورتیا گیا اے ؟ --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 09:23, 25 مارچ 2011 (UTC) ==پنجابی وکشنری== ویر جی پنجابی وکیپیڈیا تے پنجابی سیانے بول مگرون ساڈا اگلا ویونت / Project پنجابی ڈکشنری اے ایدے چ 1000 پنجابی شبد/بول لکھے نیں۔ ایس ڈکشنری ایتھے ویکھو [http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/pnb/پہلا_صفحہ] تے ایدے چ تے سیانے بول چ اپنا حضہ ضرور پاؤ۔ تھواڈا ویر --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 07:49, 23 اپریل 2011 (UTC) ==شاباش== دھوتڑ جی۔۔۔۔اجکل میں امتجاناں چ پھسیاں پر تھاڈا کم ویخ کے جی خوش ہویا۔--[[User:Danish47|Danish47]] 11:27, 30 اپریل 2011 (UTC) دھوتڑ جی! میرا ایس ویلے ویلہ سیانے بون تے پنجابی وکشنری تے اے۔ دو معینیاں چ اے وی پنجابی وکیپیڈیا نال رل جان گے۔ تسےی واوا دوڑ نال کم کر رۓ اے۔ پنجابی دا مان ودا رۓ او۔ ہاں اک گل کہنی سی جہ ہر دیس تے بولی چ ضلعے ل‏ی وکھرا بول اے۔ جیویں تسی شہرستان ورتیا اے فارسی توں۔ پر اینج گنجل پے سکدا اے۔ اگر شہرستان دے بجاۓ صلع ای ورتیا جاۓ تے ٹھیک روے گا پنجابیاں نوں سمج آجاوے گی۔ رب تھوانوں سکھی رکھے رکھے۔ تھواڈا ویر۔۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 17:36, 3 مئی 2011 (UTC) ھوتڑ جی اجکل تسی بڑی سپیڈ نال کم کر رئے او تے اے ویکھ کہ جی خوش ہو گیا اے۔ اینج ای کم کردے رؤ تے ماں بولی دا مان ودھاندے رؤ۔ رب تہانوں سکھی رکھے۔ --[[ورتنوالا:Jugni|Jugni]] ([[ورتن گل بات:Jugni|talk]]) 13:29, 12 جنوری 2016 (PKT) ==گل بات== ویر دھوتر جی۔ سلام۔ تھانوں اے گل کہنی سی تے میرا خیال اے جے تسی ایدا برا نیں مناؤ گے او اے جے نقشے تے اپنا ناں نیں دیوی دا جس راں تساں پرتگال تے ہور نقشیاں تے دتا اے۔ تھواڈاا ناں انج وی فائل دے پتے تے آ جاندا اے۔ نالے نقشیاں چ ایڈے تیز تے تکھے دنگ تے اوناں چ وڈی وڈی لکھائی اکھاں نوں چبدی اے۔ کسے آرٹیکل دے جانکاری والے ڈبے وچ وی تسیں چوکھے سارے رنگ پادندے او کوشش کرو جے اے تھوڑے رنگاں چ سادہ رہن جنج دوجے لوک بناندے نیں تے جتھوں تک ہوسکے پنجابی ورتو۔ اگر پنجابی دا بول ہے تے پہلا حق اودا اے تے اردو فارسی دا مگروں اے۔ اگر کوئی گل بری لگے تے معاف کردینا۔--[[User:کیسری|کیسری]] 06:09, 19 جون 2011 (UTC)--[[User:کیسری|کیسری]] 11:29, 22 جون 2011 (UTC) == دھوتر جی == ویر دھوتر جی ذرا ویکھ لینا [[سویٹزرلینڈ]] دے کینٹن پہلاں توں بنے ہوۓ نیں۔ ==[[نکولس II]]== عباس دھوتڑ جی۔ تھواڈی روس بارے جانکاری ود اے کیا تسی روسی زاراں تے [[نکولس II]] دے نمونے سلسلے دی نیو رکھ رکھ سکدے اوہ ؟ تھواڈا ویر:--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 18:00, 24 جون 2011 (UTC) ==[[سویٹزرلینڈ]]== عباس دھوتڑ جی۔ مینوں بڑے افسوس نال تھاڈے بناۓ گۓ [[سویٹزرلینڈ]] دے کینٹن مٹانے پۓ نیں ایس لئی جے اے پہلے توں ای بنے ہوۓ سن۔ تھانوں اے گل دانش ہوراں وے اتے لکھی سی۔ تھانوں گزارش اے جے آرٹیکل بنان توں پہلے چنگی طراں ویکھ لیا کرو جے ایس تے پہلے تاں نیں بنیا دوجے تھانوں کوئی سنیعا آیا ہوے اوہ وی پہلے پڑھ لیا کرو۔ تھواڈا ویر۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] 09:49, 25 جون 2011 (UTC) ==[[جی آیاں نوں]]== عباس دھوتڑ جی۔ تھواڈے آن دی خوشی ہوئی اے۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 19:10, 16 جون 2012 (PKT) ==کج گلاں== عباس دھوتڑ جی۔ سلام۔تسیں کافی چر مگرون آے او۔ تواڈے نال کج گلان وج صلا لینی سی۔ پنجابی وکیپیڈیا تے تھواڈا کم سانون وی جوصلہ دیندا اے۔ پنجابی سکولان کالجاں وچ نئین پرھائی جاندی تے ایس لئی ایدا لکھنا کسے کسے جگہ تے رپھر بندا اے تے اوہدے لئی سانون صلا کر لینی چائیدی اے۔ سانون ایوی کرنا جائیدا اے جے ساڈا وکیپیڈیا سب تون ودیا وی رۓ۔ میرے کم تے تھواڈی صلا دی لوڑ اے تے تھاڈے تے میری تے اینج ای اسیں سارے رل مل کے اک ودیا وکیپیڈیا بنا سکنے آں۔ تھواڈیاں لکھتان وچ دوجی بولیاں دے چوکھے شبد ہوندے نیں۔ اوتھے پنابی ورتو تے ودیا روے گا اگر پنجابی نئیں لبدا تے فیر سانوں صلا کرکے بنا لینا چائیدا اے۔ تسیں روسی صوبیاں تے صفے بنارۓ او اونان دے ڈبے وچ رنگ بہت زیادہ تے دوجی بولیاں دے شبد وی نئین میں اک بنایا ایہنوں زرا دیکھو اگر اینج دا بنے تے وکیپیدیا دے دوجے صفیاں نال رلے گا۔ ادھارن: [[آمور اوبلاست]]۔ تسیں کئی نقشے بناۓ نیں پر اگر اوہ ٹھیک نئیں ہون گے تے کوئی وی اوہنان نوں ہٹا سکدا اے۔ کج دن پہلے تساں اموی سلطنت دا نقشہ دتا جیدے وج چڑھدا تے وشکارلا پنجاب اموی سلطنت وچ دسے گۓ سن میرا خیال اے لہور کدے وی اموی سلطنت دا انگ نئیں ریا۔ ہور وی چیزاں ایس تے دوجیاں نقشیاں وچ بدلن والیاں نیں۔: [[http://pnb.wikipedia.org/wiki/File:اموی_سلطنت.png]]۔ تسین بر نان منان اینج دیاں کلان میریاں خالد جی نال وی ہویاں نین اوہناں دے پنجابی بولیاں دے نقشے تے جے باگڑی بولی پنجابی دی بولی نئیں پر اوہنان دے نقشے وچ اوہ پنجابی بولی دسی گئی اے اوہنان کج ثبوت دتے نے تے تے ایہ وی آکھیا اے جے اوہ ہور کھوج کرن گے۔ وکیّپیڈیا دے پہلے صفے تے تھواڈا بنایا ہویا [[مہاراجہ رنجیت سنگھ]] دا اک چوکھا وڈا تے رنگلا ڈبہ اے۔ ایہ اگر [[الیگزنڈر II]] ورگا ہوجاۓ تے ودیا رویگا جے شائی ٹبراں تے ڈبے اینج دے بنے نے۔ منوں آس اے جے تسیں ایہناں گلان دا برا نئیں مناؤ گے۔ --[[User:کیسری|کیسری]] ([[User talk:کیسری|talk]]) 14:55, 20 جون 2012 (PKT) ویر عباس جی تھواڈی چٹھی دا شکریہ۔ تھواڈیاں گلاں ودیا نیں۔ میری خاد ہوران نال وی گل ہوئی سی پنجابی شبداں دے وکھرے لکھن بارے وچ۔ پنجابی تسیں جاندے او اک وڈے تھاں تے بولی جاندی اے تے ایدے 24 دے نیڑے لہجے یا پڑ بولیاں نین۔ اسیں کسے اک نوں پھڑ لان کے تے دوجے لوک رسن گے۔ ایہ ہولی ہولی ساریاں بولین نون نال لے کے چلنا اے۔ تسین ویکھو اتلے پنجاب وچ تتلی تے آبشار جیہڑے ہندے تے فارسی دے شبد نیں اوہناں دی تھان پکھڑون تے چھمبر ورتیا جاندا اے تے اسان وی ایہ اتلے پنجاب دے ایہ دو شبد لے لۓ نیں ہور وی کئی ادھارناں نیں۔ ۃسین ساہیوال دے او پر تھوانوں ایبٹ آباد تے ملتان والیاں دی بولی وی سوچ وچ تے ورتن وچ رکھنی چائیدی۔ ٹھیک ساہیوال دی بولی سٹینڈرڈ کہ سکدے او۔ دوجی گل تھواڈے نفشے لہور دے نال کشمیر تے سرینگر تے فیر گلگت وی بنو امیہ تے فیر بنوعباس دے نقشے وج دسے گے نیں۔ ساڈے ایتھے بجلی بہت جاندی اے۔ ویلہ تھوڑا ہوند اے تے ایہ سارے ڈبے ٹھیک کرنا میرے وسوں باہر اے۔ تھواڈا فیر شکریہ۔--[[User:کیسری|کیسری]] ([[User talk:کیسری|talk]]) 14:53, 22 جون 2012 (PKT) **ویر عباس جی, اینج کئی واری ہوجاندا اے جے کوئی آرٹیکل پہلے توں بنیا ہویا تے شبداں دی تھوڑی جی تبدیلی نال ساڈے کولوں اوہ فیر بن جاوے۔ میرے کولوں وی میرے مڈ دے دناں وچ اینج ہوجاندا سی۔ تھواڈے وی کئی آرٹیکل تسیں بناۓ نے اجکل اوہ 2009 وچ بن چکے نیں یا اوہناں دا مڈ رکھ دتا گیا سی۔ ایس لئی پہلاں توں چنگے ول ناں ایہ لب لیا کرو جے کتے ایس تے پہلے توں کتے ارٹیکل بنیا ہویا ہے یا نئیں؟ تھواڈیاں کج ادھارناں: [[ورونزخ]]/ [[ورونژ اوبلاست]]، [[نیژنی نووگورد اوبلاست]] / [[نزنی نوواگراڈ]]۔ تسیں آپ وی ہور دیکھ لینا۔ ایتھے بجلی جوکھی جاندی اے تے توانوں ایہ سنیہا کلدیاں دو واری بجلی گئی اے۔ نالے اگر اسیں (‏‌ژ) دے اکرے بجاۓ رلدی واز والا اکرا ورتے تے کیسا روے گا۔ --[[User:کیسری|کیسری]] ([[User talk:کیسری|talk]]) 13:26, 30 جون 2012 (PKT) ***ویر عباس جی، سلام۔۔۔۔۔اجکل تسیں ہندی دے آرٹیکل بنا رۓ ایہ دسو جے ایہناں نوں پنجابی وچ کدوں پلٹو گے۔؟ --[[User:کیسری|کیسری]] ([[User talk:کیسری|talk]]) 13:37, 25 اگست 2012 (PKT) ***دھوتڑ بھرا ایہ اینی اوکھی ہندی وج لکھ رے اوہ ،اپنی اسان پنجابی وج لکھو، مہربانی ہوئے گی۔ --[[User:سیانف|سیانف]] ([[User talk:سیانف|talk]]) 19:01, 28 اگست 2012 (PKT) *** ویر عباس جی، سلام۔۔۔۔۔۔تسیں اتے کئی سنعہے ہور لکھاریاں دے پڑھ جکے ہووگے جے تسیں پنجابی وچ لکھو۔ ساڈے کسے کول ایڈا ویلہ نئیں جے اسیں تواڈیاں لکھتاں نوں پنجابی وچ پلٹیۓ۔ تسیں نویں صفے ہجے ناں بناؤ تے پہلے بناۓ گۓ ٹھیک کرو۔ --[[User:Danish47|Danish47]] ([[User talk:Danish47|talk]]) 23:24, 3 ستمبر 2012 (PKT) **** ویر عباس جی، سلام...تسیں دسیا اے جے تسیں کسے سوفٹوئیر نال دوجیاں بولیاں توں پنجابی وکیپیڈیا تے آرٹیکل پیسٹ کر رۓ او۔ اینج کدے وی ٹھیک ول نال آرٹیکل کسے بولی وچ نئیں پلٹے جاسکدے۔ وکیپیڈیا دی پالیسی ایس صفے تے ویکھ لو: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Translation] ، Machine translation often produces very low quality results. Wikipedia consensus is that an unedited machine translation, left as a Wikipedia article, is worse than nothing. تسیں ہور آرٹیکل بنان دے بجاۓ پچھلے آرٹیکل سدے کرو۔ تھواڈا ویر --[[User:Danish47|Danish47]] ([[User talk:Danish47|talk]]) 21:58, 17 ستمبر 2012 (PKT) ***عباس دھوتڑ جی۔ سلام۔ تسیں کافی محنت تے لگن نال کم کر رئے او۔ میں ویکھیا جے تسی کئی چنگے تے اہم موضوع آں تے نوے صفے بنائے نیں تے جدوں میں شوق شوق وچ پڑھن لئ او صفے کھولے تے پڑھے نئیں جا سکے بڑی اوکھی پنجابی وچ لکھے نیں۔ میربانی کر کے اے اپنی ماں بولی نوں اینا اوکھا نہ بناؤ کہ سانوں آپ ای پڑھنا اوکھا ہو جاوے۔ پنجابی وکیپیڈیا تے تھواڈا کم سانون وی جوصلہ دیندا اے۔ امید اے تسی ایس مسئلے بارے کج حل کرو گے۔--[[ورتنوالا:Jugni|Jugni]] ([[ورتن گل بات:Jugni|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Jugni|کم]]) 19:55, 2 جون 2016 (PKT) ====وڈا سمندر - سمندر==== '''سلام''' نیڑے تریڑے 100 ورے پہلے شاعر اقبال نوں جدوں اپنیں سوچاں نوں دسن لئی اردو بولی پوری پیندی ناں دسی تے اوہنے فارسی وچ شاعری دی مڈھ رکھیا جے فارسی وچ بنیاں بنایاں ترکیباں ہے سن تے اوہدا کم چل پیا پر ساہڈے کول ایسی کوئی چنوتی نئیں جے اسیں اپنی ماں بولی نوں جھڈ کے کسے ہور ول تکی اے۔ ساڈی ماں بولی وچ سواۓ شاعری دے کج ہور نئیں لکھیا گیا تے مینوں پتہ اے جے ایتھے پنجابی لکھن والیاں نوں کنج اپنی گل کہن لئی شبد تے باک (sentence) نئیں لبدے۔ اوہ شبد جنہاں دی سانوں لوڑ اے اوہ پنجابی وچ ہے نیں پر کتھے نیں ایہ سانوں نئں پتہ ایہ کنج ہوسکدا اے جے اک بولی جیہڑی ہزاراں وریاں توں بولی جارئی ہوۓ تے اوہدے وچ کج عام شبد ناں ہون۔ اوہ ویلے نیں تے ہور بولیاں دے زبردستی شبداں دے آن نال دبے گۓ نیں تے اسیں ایہناں نوں لباں گے تے اقبال وانگوں ہمت نئیں ہاراںگے تے اپنی بولی نوں، پنجابی بولی نوں اک نویں تے ماڈرن بولی بناواںگے۔ اج میں تساں نال پنجابی وکیپیڈیا تے شبداں دے ورتن بارے گل کرنا چاہنا واں۔ ایہ چاہ تے میں کافی چر توں ریا سی تے ایہ کم میں کلا اک کرری سی جے اسیں اک تھاں تے پنجابی وکیپیڈیا دے شبداں بارے آپس وچ صلا کرکے ایہ فیصلا کریے جے کیہڑا شبد ایتھے چلنا چائیدا اے تے کیہڑا نئیں۔ کج شبد لئی فوری فیصلے دے بجاۓ سانوں اوہناں نوں ویلے تے چھڈنا پویگا۔ ایتھے میں ادھارن یا مثال لئی دو شبد تھاڈے اگ ے رکھ ریا واں۔ انگریزی وچ اک سمندر دا ناں اے (Atlantic Ocean) اسیں اوہدا ناں بحر اوقیانوس رکھیا اے۔ جد کے بحر عربی وچ وڈے سمندر نوں کیندے نیں نکے سمندر نوں بحیرہ۔ کیا ایہ ودیا نئیں رویگا جے اسیں بحر نوں وڈا سمندر تے بحیرہ نوں سمندر کیا جاوے۔ انگریزی وچ اک سمندر Red Sea اے اوہ لال سمندر ہونا چاہیدا اے کئی جگہ تے اوہنوں بحیرہ احمر لکھیا جاندا اے جس توں نویں بندے دے کج لے نئیں پیندا تے ساڈی بولی دا حق وی ماریا جاندا اے۔ بحیرہ جپان دے بجا‎ۓ جپانی سمندر پنجابی لگدا اے۔ بجر اوقیانوس دی تھاں وڈا سمندر اوقیانوس کیسا رویگا؟ تے بحر منجمد جنوبی دی تھاں دکھنی جمیا وڈا سمندر۔ اینج ای سانوں ہور وی بولی وٹاندرے کرنے پینے نیں۔ ایہ کم سرکار دے کرن والے نین پر ساڈی سرکار تے پنجابی نوں سکولاں وچ نئیں وڑن دے رئی اوہ ایہ کیوں کرے پر اسیں کراں گے۔ تسیں اپنی راۓ ایتھے دینا یا بیٹھک وچ۔ --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 20:07, 7 اکتوبر 2012 (PKT) ====ویت نام - صوبے ==== دھوتڑ جی - سلام تھلے دتا گیا باک ہر صوبے وچ لکھن دی کوئی لوڑ نیں۔ ایہ مٹادیو۔ "ویت نام چڑھدے دکھن ایشیا دا اک دیس اے ۔ ویت نام انتظامی طور اتے 58 صوبےآں تے 5 شہری میونسپلٹیاں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر صوبہ اگے ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے 5 میونسپل شہر مرکزی حکومت دے انتظام ہیٹھ نیں۔"--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 01:39, 16 اکتوبر 2012 (PKT) ====چین دے شہر ==== دھوتر جی! میرا ویر اک لین تے اوہدے وچ وی صرف اک گل دسنا۔۔۔۔مہربانی کرکے ہور جانکاری وی دیو جیویں مورت، لوک گنتی تھاں۔ اپنے نویں بنے صفیاں وچ۔ نالے جٹاں دی تریخ بارے صفہ مشین نال ترحمہ کیتا گیا اے تے اوہنوں وی ٹھیک کرو۔ ہن سانوں چوکھیاں صفیاں دی نہیں لوڑ ودیا صفیاں دی لوڑ اے۔--[[User:سیانف|سیانف]] ([[User talk:سیانف|talk]]) 19:42, 21 جون 2013 (PKT) ====مشینی ترجمہ ==== سوہنے دھوتر جی! اک گزارش اے، تسی مشینی ترجمہ نا کرو۔ وکیپیڈیا تے مشینی ترجمہ کرن دی اجازت نئی اے۔--[[User:سیانف|سیانف]] ([[User talk:سیانف|talk]]) 20:37, 29 دسمبر 2013 (PKT) ==ودھیری خوشی== عباس دھوتڑ جی سلام۔ توانوں بڑے چر مگروں ویکھیا اے تے ودھیری خوشی ہوئی اے۔ سدا سکھی تے وسدے روو تے ماں بولی دے وکیپیڈیا دا مان ودھاندے روو۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 17:38, 25 اپریل 2014 (PKT) ==[[یاماگوچی]]== عباس دھوتڑ جی، بؤں سوہنا صفہ جپانی نگر [[یاماگوچی]] تے بنیا اے۔ کج شبداں نوں پنجابی وج پلٹن دی لوڑ اے۔ ایہناں وچوں کئی شبد اسانی نال ایسے وکیپیڈیا توں ای مل جاون گے۔ نئیں تے رل مل کے بنالواں گے۔ ویکھ لینا۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 08:03, 10 مئی 2014 (PKT) '''عباس دھوتڑ جی''' سلام، اگر اوسط نوں پنجابی مدرا، نمی نوں وتر یا گل، آبادی نوں لوک گنتی، ساحل نوں کنڈا، مرکز نوں گڑھ یا وشکار، محل وقوع نوں تھاں ٹکانہ وچ پلٹیا جاۓ تے کیسا رویگا؟ سوچو، کرکے ویکھو یا فیر ایہناں دی تھاں کوئی ہور پنجابی شبد لبو۔ پنجابی اک وڈی بولی اے۔ ایہدے وچ شبد ہے نیں پر لبن دا رپھڑ ہے، نہیں ہین تے پہلے فیر سانوں پنجابی وچوں ای بنانے چاہیدے نیں۔ کج بدیسی شبد عام ہوگۓ نیں جیویں 'شہر' تے ہن پنجابی شبد 'نگر' اوپرا لگدا اے پر جتھے وی تھان ملے سانوں ایہ پچھے کردتے گۓ شبداں نوں وی اگے لیان پینا اے۔ تواڈا ویر۔ --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 18:51, 12 مئی 2014 (PKT) *عباس دھوتڑ جی، تواڈا فون بند اے۔ کیا تسیں فیس بک ورتدے او ؟ == [[MediaWiki talk:Licenses]] == FYI [[User:Nemo bis|Nemo bis]] ([[User talk:Nemo bis|talk]]) 17:11, 2 جولائی 2014 (PKT) ==Survey for Punjabi Wikipedia== Dear friend, Please find a few questions on editing Punjabi Wikipedia. As an editor of Punjabi Wiki, I request you to provide your responses the way you feel appropriate.Although most of your edits pertain to pnb.wikipedia.org, the questions here are focused more on pa.wikipedia.org. The aim of this questionnaire is to write an article on Punjabi Wikipedia just like the recent one on Esperanto Language Wikipedia: http://blog.wikimedia.org/2014/07/10/survey-of-esperanto-wikipedians/ Regards, Muzammil. Questions: 1. How did you reach Punjabi Wikipedia? 2. Why did you decide you must contribute to Punjabi wikipedia? 3. What is the primary difference you find in the editing cultures on Punjabi and any other Wikipedia that you are aware of? 4. How do you find fellow editors? Are there conflicts?<br> 5. Indian Wikipedians joined hands for various editathons such as http://meta.wikimedia.org/wiki/ Lilavati's_Daughters_Edit-a-thon. Has there been such other special editathons on Punjabi Wikipedia?<br> 6. Where are most of the Punjabi Wikipedians located (geographically, if you’ve done some analysis)?<br> 7. Have you attended or organized Punjabi Wikipedia community meet-ups? <br> 8. Are there any institutions that are either promoting or likely to promote Punjabi Wikipedia? Is there possibility of exchanges or collaboration with Punjabipedia?<br> 9. What has been your experience in adding content or encouraging content on specific topics with fellow editors?<br> 10. How are the technical challenges/issues been for your language? Now, is it easy for a new user to start contributing in the wiki easily?<br> 11. How about interface translation and other things?<br> 12. Are there any Pakistani Contributors on pa.wikipedia.org?<br> 13. In addition to Punjabi Wikipedia, do you plan to contribute to any other language Wikipedia? <br> 14. Are you aware of any software/ online website to convert Gurmukhi to Shahmukhi and vice-versa?<br> 15. What are the prevalence/ knowledge levels of Shahmukhi script in India?<br> 16. Do you foresee or would like to be part of any collaboration / friendly association with Shahmukhi (pnb.wikipedia.org) Wikipedians?<br> 17. What is your view about the stub class articles on Punjabi Wikipedia/? Also, does Punjabi Wikipedia in general adhere to the Neutral Point of View (NPOV) rule?<br> 18. Some of the other Wikipedia projects such as Punjabi Wiktionary and Wikibooks do not have enough contributors. Is there any effort to rejuvenate these projects? Also, what is your view about starting Punjabi Wikiquote and Punjabi Wikisource?<br> 19. Could you share any and all ideas - small or big, successful & not-so-successful - that you think can help drive Punjabi and other language projects?<br> 20. Could you give us a personal introduction of yourself (including username and place)?<br> You can also post your responses here: https://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:Hindustanilanguage ==کج گلاں== عباس دھوتڑ جی سلام۔تھواڈی بڑی مہربانی ہویگی جے تسیں اگر توانوں پیجے گۓ سنیہے پڑھ لیا کرو۔ یاماگوچی، ساہیوال تے ہور آرٹیکلاں تے تواڈے نال کج گلاں تواڈے اگے رکھیاں گیئاں نیں۔ مینوں آس اے جے تسیں اوہناں ںوں ضرور پڑھوگے۔ تواڈا ویر --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 22:28, 21 مارچ 2015 (PKT) ایہ تے بڑی عجیب گل اے جے تسیں کسے دا وی سنیعہ نہیں پڑھیا۔ ایہ تواڈی زمیواری اے جے "نویاں تبدیلیاں" دا صفہ اچیچا ویکھو۔ تسیں وکیپیڈیا تے او ایتھے سارے رل مل کے کم کردے نیں تے اک دوجے دا کم ویھکدے ریندے نیں۔ اسیں انسان آں تے میرے کولوں کوئی غلطی یا گھاٹا وادا ہویگا جیہڑا تواڈے سامنے آجاویگا تے تسیں اوہنوں ٹھیک کردیو گے۔ تسیں اپنے گل بات والے صفے تے یا ہور تھانواں تے ویکھو تے کئی لکھاریاں نیں توانوں سنیہے پیجے جنہاں دا تسیں جواب ای نہیں دتا تے اوہ لکھاری الٹا میرے تے نراض۔ نویاں تبدیلیاں وچ یا تواڈے اپنے گل بات دے صفے اگر کوئی گل تواڈے بارے اے تے اوہدا جواب ضرور دیو۔ ایس سنیعے دا جواب تسیں ایتھے ای اگر دیدو تے بؤتا چنگا اے۔ سلام۔ تھواڈا ویر --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 23:02, 21 مارچ 2015 (PKT) ==تہران== سلام ویر جی۔پتہ نہیں تسیں میرا سنیعہ پڑھدے وی او یا توانوں سمجھ وی آندا اے؟ ایہ ساڈے ساریاں لئی اک وڈا سوال اے جیہڑے تواڈے تک اپنی گل اپڑان دی کوشش کردے رۓ نیں۔ ایہ گل تواڈے نال اگے وی ہوچکی اے جے وات ڈبہ (info box) کڈا ہونا چاہیدا اے۔ میرا خیال اے جنا وڈا ڈبہ تساں تہران لئی بنایا اے کسے ہور وکیپیڈیا نے ایڈا وڈا ڈبہ نہیں بنایا ہونا۔ فارسی وکیپیڈیا جیہڑا ایرانیاں دا اپنا وکپیڈیا اے تے شہر وی اوہناں دا اپنا اے تے اوہ ساری دنیا نالوں جوکھا تہران نون جاندے نیں اوہناں دا ڈبہ وی ساڈے بنے ڈبے توں نکا اے۔ اوہناں 18 دے نیڑے واتاں (information) دتیاں نیں تے پنجابی والے ڈبے وچ نیڑے تریڈے 25 نیں۔ ایناں وڈا ڈبہ تے صفے اتے چھایا ریندا اے تے آرٹیکل دب کے رہ جاندا اے۔ جرمن، فرینچ یا ہور وکیپیڈیا تے ویکھ لوو 8 توں 10 تک واتاں نیں تے صفہ ٹھیک لگدا اے۔ کئی واتاں دی لوڑ نہیں۔ تسیں ایہ سوچو تہران دےصفے تے اوہدے مئیر دا ناں لکھیا اے ہن اینج ہر شہر دے ڈبے وچ م‏یئر دا ناں لکھیا ہوے تے لکھن مگروں میئر بدلیا جاوے تے ہن کیہڑے کیہڑے شہر دے میئر اسیں بدلاں گے جدوں سانوں چنگی طراں پتہ اے جے ساڈے کول لکھن والے تھوڑے نیں تے شہراں دے صفیاں تے اینج ہون والیاں تبدیلیاں کون ٹھیک کریگا۔ غلط لکھی گئی وات ساڈے وکیپیڈیا لئی ٹھیک نشانی نہیں۔ نقشہ تے اوہدے تے شہر دا نشان اک ڈاٹ دی شکل وچ، ایہ تواڈی اک وڈی کامیابی اے۔ تہران دے نقشے وچ ڈاٹ تے تہران لکھیا ہونا کافی اے اوہدے نال لکھن دی لوڑ نہیں جے ایہ ایران دے نفشے تے، اوہ تے دس ریا اے۔ تسیں اگر اجازت دیو تے کیا اسیں رل کے تہران تے ساہیوال دا وات ڈبہ نکا کرلۓ، فیر جیہڑا سٹینڈرڈ دبہ بنے گا اوہنوں فیر پاکستان دے ہور شہراں تے وی ورتیا جاویگا۔--[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 22:08, 24 مارچ 2015 (PKT) ==پنجابی نال محبت دا چکر== سلام دھوتر جی۔ ایہ چنگی گل اے جے تسیں وکیپیڈیا دے سنگیاں نال گلاں کرن لگ گۓ او۔ ویرے ہن ہر تھاں تے جاکے ٹھیک کرنا میرے کولوں ہوندا نہیں۔ تسیں اک کم یاد نال تے سب توں پہلے کریا کرو اوہ اے 'نویاں تبدیلیاں' تے نگاہ مارنا تے ایہ ویکھنا جے تواڈے نال کوئی جڑدی گل تے ایہدے کسے صفے تے نہیں، تے ایہ وی ویکھنا جے کوئی ہور ایسی گل جیہنوں مٹادینا چاہیدا ہووے یا بدلنا ہووے۔ ساہیوال صفے بارے گل تسیں ساہیوال دے گل بات دے صفے تے ویکھ لینا تے تہران صفے بارے گلاں میں تہران والے صفے تے لکھ دیاں گا۔ تسیں پنجابی وکی تے بہت مینت کردے او پر ایہ ویکھ لیا کرو جے جس صفے تے میں ایڈی مینت کرریا واں اوہ صفہ کناں ضروری اے۔ ادھارن لئی میں تواڈے '-استان' صفے دا ناں لواں گا۔ ایہ ہن ایڈا اہم صفہ نہیں سی پر تساں ایڈی مینت تے چر لادتا۔ اینی مینت نال کسے دیس یا وڈے شہر تے تسیں اک وڈا صفہ بناسکدے سی۔ ساہیوال دا وات ڈبہ میں نکا کردتا اے۔ سانوں میرا خیال اے وکیپیڈیا دا سٹینڈرڈ رنگ چن لینا چاہیدا اے۔ 2 ورے پہلے مینوں اپنے کسے وکی سنگی نے سنیعہ دتا سی جے عباس دھوتڑ جی خورے پنڈ دے رہنوالے نیں تے ایس باہجوں تیز، گوڑھے تے چوکھے سارے رنگ ورتدے نیں۔ میں اوہناں نوں جواب دتا سی جے 'اوہ باہروں پڑھ کے آۓ ہوۓ نیں تے میرے نکے ویر نیں میرے ضلعے دے نیں تے میں وی پنڈ وچ جمیا سی۔' دھوتڑ جی ساہیوال ضلعے نال میرا وی گوڑا ساک اے توانوں پتہ ای اے۔ تواڈا ناں ویکھ تے سوچ کے اے ای میرے دل وچ پیار آجاندا اے، مینوں اپنی ماں یاد آجاندی اے۔ میرا دل اے جے ضلع ساہیوال دا ڈبہ ٹھیک بنا کے تسیں فیر انج دے ای سارے پنجاب تے فیر سارے پاکستان دے ضلعیاں دے ڈبے بناؤ۔ اج میں توانوں صلآ دے ریا واں، کل خورے میں نہ ہویا تے پنجابی وکی تساں سمبھالنا اے تساں کسے ہور نہ صلآ دینی اے تے اینج ای پنجابی تے پنجاب نال محبت دا چکر چلدا روے۔ --[[User:Khalid Mahmood|Khalid Mahmood]] ([[User talk:Khalid Mahmood|talk]]) 20:36, 25 مارچ 2015 (PKT) ==خانہ معلومات== معذرت چائتا ہوں، کہ اردو میں لکھ رہا ہوں، ابھی پنجابی پر نیا ہوں، [[مدنی چینل]] پر سانچہ دائیں طرف کیوں نظر آ رہا ہے۔ اسے بائیں طرف ہونا چائیے۔ ماڈیول سايڈ بار اور ناؤ بار کے ماڈیول میں شاید درستی کرنی ہو گی۔ جب کوئی نیا صفحہ شروع کرنا ہوتا ہے تو اوپر انگریزی میں کری ایٹنگ لکھا ہوا آتا ہے اسے میڈیا وکی: سے درست کر دیں تا کہ وہ پنجاپی لکھا ہوا نظر آئے، اور بھی بہت سے اصطلاحات ہیں، جیسے ماڈیول ان پر رائے شماری کرا کر ان کے لیے ایک پنجابی متبادل لفظ شامل کریں۔ صفحہ اول کی دائیں طرف نظر آنے والی زبانوں میں سندھی کو بھی اوپر لے آئیں، وہاں اس وقت ایک متحرک منتطم موجود ہے اور مضامین کی تعداد تیزی سے بڑھ رہی ہے۔آلات ترامیم میں بھی اردو وکی کی طرح کچھ مزید آلات و بٹن کا اضافہ کریں تو صارفین کو زمرہ، سانچہ، اقتباس، حوالہ جات اور مزید دیکھیں (مجھے ابھی نہیں پتا کہ ان کا پنجاپی متبادل آپ کیا استعمال کر رئے ہیں) کو استعمال کرنے میں کافی آسانی ہو گی۔ --[[User:Obaid Raza|Obaid Raza]] ([[User talk:Obaid Raza|talk]]) 12:56, 20 اپریل 2015 (PKT) :جی کوشش شروع کی ہے، اصل میں ہم یہ چائتے ہیں کہ پاکستانی (دائیں سے بائيں لکھی جانے والی، عربی رسم الخط والی زبانون) کے ویکیپیڈیا آپس میں دوری ختم کریں اور ایک دوسرے سے تعاون کریں، کیونکہ عام طور پر ہم لوگ اردو پڑھ اور لکھ سکتے ہیں، جو اردو پڑھ لکھا سکتا ہے وہ لازمی بات ہے کہ پنجابی بھی لکھ سکے اور پڑھ سکے (گھروں میں بھی تو ہم بولتے ہیں) اسی طرح پشتو، سندھی، کھوار والے کم از کم اردو سن کے تو سمجھ لیتے ہیں، اور پڑھنا بھی کئی صارفین کو آتا ہے، تو جیسے وہ اردو اور سندھی یا پشتو کو پڑھتے اور لکھ سکتے ہیں ایسے ہی وہ تھوڑی کوشش میں پنجابی بھی لکھ اور پڑھ سکتے ہیں۔ اس لیے میں آج ادھر آیا تھا تو سوچا کچھ لکھتا جاؤں، اگر ممکن ہو کسی اردو سے پنجابی آن لائن لغت یا پی ڈی ایف کا ربط عنایت فرما دیں۔ اس منصوبہ پر میں کا مکر رہا ہوں، اور امید ہے کہ تمام زبانوں والے بلا تعصب اس میں شرکت کریں گے۔ تا کہ یہ تمام ویکی پیڈیا بہتر سے بہتر کی طرف جائیں۔ اسی طرح کچھ منصوبے ویکی انکو بیٹر میں ہیں، جیسے پنجابی کے اقتباسات پر کافی مواد ہے مگر وہ ابھی نگہداشت میں رکھا ہے ایسے ہی بلوچی اور کھوار ویکی ہے جو انکو بیٹر میں ہے۔ ہم اگر سب مل کر ایک سفارت خانہ صفحہ بنا لیں وہاں سے ہم ایسے صارفین جو ان زبانوں میں سے کوئی سی بھی دو زبانیں جانتا ہوں اسے اس طرف راغب کیا جائے کہ جو محنت وہ کر رہا ہے، اس کو تھوڑی سی ترمیم کے ساتھ وہ دوسری زبان میں پیش کر کے اپنی محنت کو زیادہ سے زیادہ لوگوں تک پہنچا سکتا ہے۔ آپ کی اور دیگر منتطمین پنجابی ویکی پیڈیا کی تجاویز، تنقید، تبصرہ کا انتظار ہے۔--[[User:Obaid Raza|Obaid Raza]] ([[User talk:Obaid Raza|talk]]) 13:51, 20 اپریل 2015 (PKT) == سلیم ویر جی == ویر جی سلام ہووے- میں فیسبک اتے بنتی بھیجی سی دیکھ لیو- تہاڈا سنیہا پڑھ لیا سی میں- آپاں بہت کجھ کر سکدے آں- سگوں مینوں لگدا کے آپاں نوں کرنا چاہیدا- آپاں میٹا اتے کوئی پراجیکٹ تیار کر سکدے آں جہدے وچ دوناں اپنے ورگے لوک دوویں وکی اتے لکھ پاونگے- میرا تاں سپنا اے کے کسے دن دوویں وکی کٹھے ہو جان- تہاڈا سنیہا ویکھ کے بہت ودھیا لگیا- اپان نوں کٹھے ہونا پویگا نہیں تاں دوویں پنجابیاں ہور زیادہ دور ہو جانگیاں- تہاڈا ویر- --[[User:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[User talk:Satdeep Gill|talk]]) 18:00, 6 مئی 2015 (PKT) == Adminship == ویر جی سلام ہووے- Since Khalid ji is no more, I suggest you propose your name for adminship here . The normal procedure is that on community portal/ village pump you express your position. After 10 days, if maximum votes are in your favour or if there is no opposition, you stand a fair chance of becoming an admin. --[[ورتنوالا:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[ورتن گل بات:Hindustanilanguage|talk]]) 19:31, 2 نومبر 2015 (PKT) I suggest the nomination to be same as in the case of Khalid ji. [https://pnb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%DA%88%DB%8C%D8%A7:Administrators&oldid=22800 see this history file.] Once a consensus is reached, we can go Meta or approach a steward. I am also ready to pursue the case. --[[ورتنوالا:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[ورتن گل بات:Hindustanilanguage|talk]]) 22:04, 2 نومبر 2015 (PKT) ویر جی سلام ہووے- At any time if you need any help or would like share something with me, please message me on my talk page on Meta or talk page on Urdu Wikipedia --[[ورتنوالا:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[ورتن گل بات:Hindustanilanguage|talk]]) 13:56, 6 نومبر 2015 (PKT) == مبارکاں == ویر جی سلام ہووے- ٰٰI was pursuing your case on Meta: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Abbas_dhothar.40pnbwikipedia 1] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:Ruslik0#Abbas_dhothar.40pnbwikipedia 2] Glad you that you've finally been granted adminship. Congratulations. --[[ورتنوالا:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[ورتن گل بات:Hindustanilanguage|talk]]) 01:50, 14 نومبر 2015 (PKT) == اس وکی بارے == ویر جی سلام ہووے۔ جے تسیں برا نہ منو تاں اک صلاح دینی سی۔ معنوں لگدا کے اپنے کول گنتی وچ بہت سفے نے تے ہن آپاں نوں سفیان وچ وادھا کرن بارے سوچنا چاہیدا اے۔ باکی جلدی ہی "سانجھ" نام دا اک سانجھا پروجیکٹ وی شروع کرن بارے وی اپنے وچار دوو۔--[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|talk]]) 19:09, 24 دسمبر 2015 (PKT) : واہ ویر جی، بہت خوشی ہوئی سنکے کے تسیں نویں بندے لیا رہے ہو۔ 40،000 صفےاں والی گل ٹھیک وی لگتی اے۔ پر یہ خیال رکھنا ضروری اے کے اس وکی اتے پہلاں توں ہی بہت زیادہ چھوٹے-چھوٹے صفے نے۔ آپاں اہناں اتے کم کرنا شروع کردے اں۔ سانجھ بارے [https://meta.wikimedia.org/wiki/Saanjh آہ والا لنک] ویکھو جی۔--[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|talk]]) 20:06, 24 دسمبر 2015 (PKT) :: ویر جی میں بہت خوش واں کے آپاں مل کے کم کر رہے آں۔ 50 لیکھ سانجھے بنا لینے آں تے 50 دوجی لپی دے وکی توں بنا لینے آں۔ ہلے یہ ٹارگٹ رکھدے آں۔ جے ودھیا گیا تن اگلی وار انعام والا کرانگے۔ تہاڈے تک گرانٹ پہنچ جوگی۔--[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|talk]]) 22:14, 13 جنوری 2016 (PKT) ==Temporary adminship for installing gadgets== [https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%DA%88%DB%8C%D8%A7:Administrators#Adminship_for_Satdeep_Gill Please click here for giving your views]--[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|talk]]) 11:11, 1 جنوری 2016 (PKT) == سانجھ == ویر جی سلام ہووے، اپنے کول دو ہی دن نے 15 توں سانجھ شروع کرنا آپاں۔ تسیں [https://meta.wikimedia.org/wiki/Saanjh اس لنک اتے جاکے] اس وکی دے کجھ ودھیا لکھاں نوں لسٹ وچ پا دوو۔ 15 توں 31 تک آپاں یہ لکھ بناوانگے۔ یہ آپنے آپ وچ بہت وڈی گل ہوویگی۔ پنجابی دا ناں سانجھے طور اتے نکھارن لئی۔--[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|talk]]) 08:03, 13 جنوری 2016 (PKT) : ویر جی تسیں ودھیا کیتا لیکھ پاکے۔ میں تے کہندا سی کے جہڑے لیکھ ودھیا نے او لکھو تاں ودھیا سانجھ پویگی۔ باکی برابر سرابر لیکھ رکھدے آں۔ 20-20 دوجے وکیاں دے لیکھ تے 50 سانجھے لیکھ۔ کل دا دن ہی رہ گیا اپنے کول۔--[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|talk]]) 20:14, 13 جنوری 2016 (PKT) :: ہانجی ۱۵ توں ۳۱ تک بناونے نے جی۔ پر ہن وڈے لیکھ بناوانگے۔--[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|talk]]) 20:29, 13 جنوری 2016 (PKT) ==اک صلاح== Need attention: ڈھوتر جی۔۔۔ تھلے دتے صفے آں نوں english دے صحیح صفے آں نال جوڑنا چائیدا اے۔ جے ٹھیک اے تے اے کم کر دیو۔ میربانی --[[ورتنوالا:Jugni|Jugni]] ([[ورتن گل بات:Jugni|talk]]) 16:11, 13 جنوری 2016 (PKT) * [[جنگل]] -------- (en:Forest) * [[صحرا]] -------- (en:desert) == Wikipedia is getting 15 years - WMF projects - translation of Wikidata labels and descriptions == Wikipedia is getting 15 years - WMF projects - translation of Wikidata labels and descriptions <div dir="ltr" > : lang='''pnb''' : [http://tools.wmflabs.org/autolist/autolist1.html?lang=pnb&props=31,218,219,220,506,1406&q=claim%5B1800%5D <nowiki>?lang=</nowiki>'''pnb'''<nowiki>&props=31,218,219,220,506,1406&q=claim[1800]</nowiki>] – [{{fullurl:w:pnb:{{FULLPAGENAME}}|uselang=pnb}}#<span dir="ltr" LANG="pnb" >{{#LANGUAGE:pnb}}</span>] Dear Abbas dhothar; There will be a birthday soon: Wikipedia is getting 15 years. I want to let you know that the number of '''[[d:Wikidata:Database reports/WMF projects]]''' ^{there is also the page '''[[d:Wikidata:Database reports/Wikipedia versions|Wikipedia versions]]'''} has increased to more then 409; there are also pages from Wikibook project pages to Wikiversity and Wiktionary project pages in that list. You may be interested in adding Wikidata labels and descriptions in your language. '''Only a few, maybe five.''' Please follow also the discussion at '''[[d:property talk:P218]]''' and comment there.<br /> Maybe you can translate this and use it somewhere: If this is your first edit at wikidata: First go to [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Database_reports/Wikipedia_versions?setlang=pnb Wikipedia_versions?setlang=pnb]. This will select the interface language for you. Then open the label links you want to translate in a new browser tab for each link. You should see an edit button and you should be able to insert the label in the corresponding field using a click/doubleklick. Same for the description and alias. Save your changes and go to another label link from the main list. Good luck!<br /> Best regards [[user:Gangleri|Gangleri]] also aka [[ورتنوالا:I18n|I18n]] ([[ورتن گل بات:I18n|talk]]) 11:52, 14 جنوری 2016 (PKT) </div> == ووٹ واسطے منت == [https://meta.wikimedia.org/wiki/Stewards/Elections_2016/Votes/Hindustanilanguage ایتھے سٹیوارڈ] لیی ووٹا‎ں دیون دا کم ہو ریا اے۔ تے ساڈے لیے توہاڈی ووٹ وی بڑی قیمتی اے۔--[[ورتنوالا:Obaid Raza|Obaid Raza]] ([[ورتن گل بات:Obaid Raza|talk]]) 22:42, 8 فروری 2016 (PKT) بھراوا!السلام علیکم۔ مینوں ووٹ واسطے آکھ تے دتا اے پر ایہہ نہیں سی دسیا بئی ووٹ دینا کیس طرح ایں۔ مینون ایتھے ووٹ دین دا ول نہیں آندا۔یاسمین سکندر == script error == {{ping|Abbas dhothar}}sb please fix this script error [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/khw/%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2_%D8%A2%D9%84_%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF]--[[ورتنوالا:Zaheeruddin25|Zaheeruddin25]] ([[ورتن گل بات:Zaheeruddin25|talk]]) 12:04, 11 فروری 2016 (PKT) ==۔== سلام عباس جی۔ '''پہاڑی سلسلہ''' لئی '''پربت دھارا''' دا شبد ورتیا کرو۔ تے کوشش کرو کے سانچیاں چ انگرزی نہ ورتو۔ => [[خینتی پہاڑی سلسلہ]] [[ورتنوالا:Saanvel|Saanvel]] ([[ورتن گل بات:Saanvel|talk]]) 17:41, 16 فروری 2016 (PKT) == Common.css == [[میڈیاوکی گل بات:Common.css]] پر میرے دستخط کے نیچے کا سارام مواد اٹھا کر Common.css کے صفحہ پر رکھ دیں۔ باقی کا مواد میں آپ کو د؛یتا ہوں۔ اس سے ہی تمام خانہ معلومات اور سانچہ جات اور تصاویر آپ کو پنجابی ویکی پر طے شدہ (ڈیفالٹ) حالت میں بائیں جانب نظر آئيں گے اور دیگر چیزیں بھی درست ہو جائیں گی۔--[[ورتنوالا:Obaid Raza|Obaid Raza]] ([[ورتن گل بات:Obaid Raza|talk]]) 14:30, 19 فروری 2016 (PKT) :فیس بک پر میں نے فرینڈ ریکوسٹ بھیجی ہے۔ --[[ورتنوالا:Obaid Raza|Obaid Raza]] ([[ورتن گل بات:Obaid Raza|talk]]) 23:58, 19 فروری 2016 (PKT) ==Request == Abbas Dhothar sb please fix this Geobox error [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/khw/%DB%81%D9%88_%DA%86%DB%8C_%D9%85%D9%86]Thanks--[[ورتنوالا:Agbiyani|Agbiyani]] ([[ورتن گل بات:Agbiyani|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Agbiyani|کم]]) 17:17, 6 مارچ 2016 (PKT) == صفیاں دے ناں == سلام ویر جی، کی حال اے ؟ تسی جیڑے لسٹاں آلے آرٹیکل بنا رۓ او، اوہ مینوں بوت چنگے لگے کیونجہ اس جۓ بوت کٹ آرٹیکل نیں ساڈے کول۔ اوناں وچ ایہ ویکھ لیا کرو کہ پنجابی چ پہلاں توں ای آرٹیکل ہیگا اے تہ اس دا جوڑ/لینک بنا دیا کرو۔ ایناں نوں تسی اردو یا انگریزی وکی تہ وی ویکھ سکدے اوہ کہ پنجابی چ کی ناں اے یا فیر وکی ڈیٹا اتے وی سب جڑے صفیاں دی لسٹ ہوندی اے۔ --[[ورتنوالا:Danish47|Danish47]] ([[ورتن گل بات:Danish47|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Danish47|کم]]) 22:13, 10 مارچ 2016 (PKT) == پہلا صفہ == سلام ویر جی، امید کرداں کہ تسی ٹھیک ہو گے۔ میں پہلے صفے دے اتوں فیس بک، ٹوٹر دے لنکس تے کج ہور مواد مکایا سی کیونجہ اوہ جوڑ ٹٹے ہوۓ نیں تے ساڈے وکیپیڈیا آستے ضروری وی نئیں۔ تسی ایہ گل انگریزی وکیپیڈیا دے پہلے صفے دے اتے وی ویکھ سکدے اوہ۔ وکیپیڈیا دا پہلا صفہ سادہ ہونا چائیدا اے تا کہ لوک آرام نال اینوں سمج سکن۔ تواڈا کی خیال اے ؟ [[ورتنوالا:Danish47|Danish47]] ([[ورتن گل بات:Danish47|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Danish47|کم]]) 22:38, 15 مارچ 2016 (PKT) :: سلام ہووے، میں فیس بک اتے سب توں چلدے گروپ نوں تواڈے سانچے چ جوڑ دتا اے۔ تسی وی ویکھ لو۔ ویر جی پہلے صفے دے اتوں ''دستبرداری'' دا حصہ مکا دیو۔ اودھی وکی اتے کوئی لوڑ نئیں۔ اوہ صفہ نوں پیچیدہ کردا اے۔ [[ورتنوالا:Danish47|Danish47]] ([[ورتن گل بات:Danish47|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Danish47|کم]]) 11:48, 16 مارچ 2016 (PKT) ==عبّاس جی== ویر جی بڑے چر بعد دسے ہو. میں کجھ نویں ورقے لکھے سی. اوہناں نوں اپ ڈیٹ تے کر دیو. جس ویلے ٹائم ہووے. لنک میں تھلے پا دینا ہاں. https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B1_%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81 https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%91%D8%AF_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86 https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%91%D8%AF_%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B2 https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B4%DB%81%D8%B2%D8%A7%D8%AF https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1 == [[Requests for new languages/Wikipedia Khowar]] == *{{Ping|Abbas dhothar}} Your valued comments and support is required here [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Language_committee#Requests_for_new_languages.2FWikipedia_Khowar]--[[User_talk:Rachitrali|Rehmat Aziz Chitrali]] 18:58, 27 مارچ 2016 (PKT) == [[User:Mujtaba ji|Mujtaba ji]] == Hello, why did you blocked [[User:Mujtaba ji|Mujtaba ji]]? I think your block is incorrect, since the user just made a honest mistake. See [[:en:Wikipedia:Changing username#Mujtaba ji → Mujtaba!]]. Thanks, [[ورتنوالا:Pokéfan95|Pokéfan95]] ([[ورتن گل بات:Pokéfan95|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Pokéfan95|کم]]) 12:17, 31 مئی 2016 (PKT) :Thanks for unblocking [[User:Mujtaba ji|Mujtaba ji]] (now [[User:Mujtaba!|Mujtaba!]]). [[ورتنوالا:Pokéfan95|Pokéfan95]] ([[ورتن گل بات:Pokéfan95|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Pokéfan95|کم]]) 16:55, 31 مئی 2016 (PKT) Thanks, Abbas bro.[[ورتنوالا:Mujtaba!|Mujtaba!]] ([[ورتن گل بات:Mujtaba!|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Mujtaba!|کم]]) 17:07, 31 مئی 2016 (PKT) == السلام و علیکم! == عباس صاحب، میں پنجابی ویکیپیڈیا تے Administrator بننا چونداں واں تے دسو کِداں بڑاں، کوئ طریقہ دسو ــ--[[ورتنوالا:مجتبیٰ|مجتبیٰ]] ([[ورتن گل بات:مجتبیٰ|گل بات]] • [[خاص:Contributions/مجتبیٰ|کم]]) 17:24, 5 جون 2016 (PKT) [[ورتنوالا:مجتبیٰ|مجتبیٰ]] ([[ورتن گل بات:مجتبیٰ|گل بات]] • [[خاص:Contributions/مجتبیٰ|کم]]) 17:24, 5 جون 2016 (PKT) == Disambiguation / گنجھل == جی آیا نوں عباس جی! میں ٹھیک آں۔ میں اج کل "پنجابی سیانے بول" نو نارملائز کران لئی ٹرانسلیشنز کر ریاں واں۔ میرے حیال چ Disambiguation لئی " گنجھل کھول " ٹھیک اے۔ رب راکھا۔ [[ورتنوالا:Saanvel|Saanvel]] ([[ورتن گل بات:Saanvel|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Saanvel|کم]]) 12:08, 17 جون 2016 (PKT) == لکھائی == ویر جی سلام ہووے۔ امید اے تسی ٹھیک او۔ پہلے صفہ دی لکھائی دا سائز بوت وڈا ہوگیا اے۔ اونوں تھوڑا جیا کٹ کردیو۔ اس نال اوہ ہر سکرین سائز دے حساب نال نکا وڈا ہو سکے گا۔--[[ورتنوالا:Danish47|Danish47]] ([[ورتن گل بات:Danish47|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Danish47|کم]]) 23:53, 5 جولائی 2016 (PKT) ==autoconformed== السلام و علیکم! عباس، اک فرمیش اےــ تُسی مِننو [[خاص:UserRights]] تے جاکر conformed/autoconformed user right دئو گےــ--[[ورتنوالا:چناہوا|چناہوا]] ([[ورتن گل بات:چناہوا|گل بات]] • [[خاص:Contributions/چناہوا|کم]]) 18:34, 11 اگست 2016 (PKT) ==Thank you== Thank for your feedback. I will move the discussion to my en wiki talk page (because your talk page is quite full already). --[[ورتنوالا:Philip J|Philip J]] ([[ورتن گل بات:Philip J|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Philip J|کم]]) 14:19, 24 ستمبر 2016 (PKT) ==حوالے== {{حوالے}} == Admin action == Hi Abbas dhothar! Could you delete https://pnb.wikipedia.org/wiki/File:Wiki.png - it is in Commons [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Punjabi_Wikipedia_logo]. The logo at the top corner of each Wikipedia is coming from commons-static. [https://github.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/blob/master/wmf-config/InitialiseSettings.php#L459 InitialiseSettings.php#L459], shows what file is used for the logo in each project. As of 2016-12-08 the URL for Wikipedias is mostly like https://commons.wikimedia.org/w/static/images/project-logos/pnbwiki.png with 'pnb' being the project language code. Unless a project uses [https://github.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/blob/master/wmf-config/InitialiseSettings.php#L457 ''$stdlogo''], the logo is hosted on commonswiki. Already 190 out of 295 Wikipedias have no Wiki.png. [[خاص:Contributions/77.179.148.49|77.179.148.49]] 20:19, 13 دسمبر 2016 (PKT) == On English wikipedia see article Saraiki dialect == An anti Punjabi user is trying hard since last 90 days to get Saraiki dialect of Punjabi as separate Language. This is a content dispute which was decided as '''dialect not language''' by 2 move requests, 1 move review 1 mediation request, 1 Talk page consensus (since 2013), 1 RFC and 2 Dispute resolutions. User Uanfala who is not ready to accept any rule or any moderator and talk page consensus. Now his friends are also supporting him. I was blocked for wrong allegation of socking. Please vote '''Oppose''' on [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Saraiki_dialect#Comments_and_discussion] you can also read talk page of Saraiki dialect you will get many input/sources for defending the case. :SECONDLY I want to restore pre dispute version of article . Which I can not because page is extended confirm user protected. That's why I went to dispute resolution notice board and won that. Decision was in my favour but I can not restore pre dispute version. Please restore pre dispute version [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Saraiki_dialect&oldid=743343268] to give effect to DR decision. == Translation == <div dir="ltr"> Hello, could you please translate '''Automatic refresh (خود کار طریقے سے اپ ڈیٹ, Автоматическое обновление, स्वचालित ताज़ा करना, خودکار تازه کردن, Avtomatik yangilash)''' to {{#language:pnb}} and {{#language:pa}}? Thanks [[ورتنوالا:-XQV-|-XQV-]] ([[ورتن گل بات:-XQV-|گل بات]] • [[خاص:Contributions/-XQV-|کم]]) 00:13, 14 جنوری 2017 (PKT)</div> == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=53VAEAI Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 03:01, 14 جنوری 2017 (PKT) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&oldid=16205394 --> {{حوالے}} == Admin action == Can you delete https://pnb.wikipedia.org/wiki/File:Wiki.png? [https://github.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/blob/master/wmf-config/InitialiseSettings.php#L459 InitialiseSettings.php#L459], shows what file is used for the logo in each project. As of 2017-02-09 the URL for Wikipedias is mostly https://commons.wikimedia.org/w/static/images/project-logos/pnbwiki.png with 'pnb' being the project language code. Unless a project uses [https://github.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/blob/master/wmf-config/InitialiseSettings.php#L457 ''$stdlogo''], the logo is hosted on commonswiki. 209 Wikipedias out of 295 have removed the local Wiki.png already. [[خاص:Contributions/77.180.3.194|77.180.3.194]] 02:40, 11 فروری 2017 (PKT) ------------------------------ == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == (''Sorry for writing in English'') <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=VAE&Src=53VAEAI Take the survey now.]''' If you already took the survey - thank you! We won't bother you again. '''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 00:39, 22 فروری 2017 (PKT) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&oldid=16205394 --> == اسلام علیکم == اسکو بہتر بنائیں۔۔ https://pnb.m.wikipedia.org/wiki/ویکیپیڈیا:مجوزہ_حذف_شدگی [[ورتنوالا:Hammadsaeed|Hammadsaeed]] ([[ورتن گل بات:Hammadsaeed|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Hammadsaeed|کم]]) 14:11, 14 مارچ 2017 (PKT) :[[User:Abbas dhothar|عباس دھوتھڑ]] جناب [[موسى]] ''والدہ کی بہن کو کہتے ہیں'' 😋اسے '''موسیٰ علیہ السلام''' کریں۔[[File:Animalibrí.gif|20px]] [[ورتنوالا:Hammadsaeed|حماد بخاری ]] ([[ورتن گل بات:Hammadsaeed|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Hammadsaeed|کم]]) 14:40, 18 مارچ 2017 (PKT) [[User:Abbas dhothar]] request accept karein [[ورتنوالا:Hammadsaeed|Hammadsaeed]] ([[ورتن گل بات:Hammadsaeed|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Hammadsaeed|کم]]) 20:26, 19 مارچ 2017 (PKT) :[[User:Abbas dhothar]] FB پر request accept کریں [[ورتنوالا:Hammadsaeed|Hammadsaeed]] == سافٹوئیر دی ورتوں نال صفے بنانا == عباس جی، سلیم ہووے. میں تہاڈے نال گل کرنی سی کے سافٹوئیر دی ورتوں نال گرمکھی تو شاہمکھی وچ صفے بنان بارے تہاڈے کی وچار نے ؟ کی یہ ٹھیک ہے یا اس نال بہت دکت آندی اے ؟ --[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Satdeep Gill|کم]]) 10:22, 21 مارچ 2017 (PKT) == ضروری مدد درکار == السلام علیکم! عباس بھائی سندھی ویکی پر کسی قسم کے رنگ Show نہیں ہورہے اگر آپ اس مسئلہ کا حل مجھے بتادیں تو میں احسانمند رہونگا۔ (جیسے مثلاً [[:sd:سانچو:Infobox religious biography]] میں اور دوسرے سانچںو میں رنگ نہیں آرہے) [[ورتنوالا: Hammadsaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">حماد سعید</span>]]&nbsp;[[User talk: Hammadsaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 19:09, 30 مئی 2017 (PKT) :: اگر اپ مصروف ہیں تو پس مجھے اتنا بتادیں کے کون سے ماڈیول اس کے لیے استعمال ہونگے؟ شکریہ! [[ورتنوالا: Hammadsaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">حماد سعید</span>]]&nbsp;[[User talk: Hammadsaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 12:04, 1 جون 2017 (PKT) == Khowar Wikipedia == محترم جناب، السلام علیکم، آپ ویکیپیڈیا پر بہت ہی اچھا اور معیاری کام کررہے ہیں اللہ آپ کو اجر عطا فرمائے کہ آپ اردو زبان کے ویکیپیڈیا کو ایک عالمی انسائکلوپیڈیا بنانے کی جدوجہد میں شریک ہیں.جیسا کہ آپ کو پتہ ہے کہ شمالی علاقہ جات، سوات، ضلع چترال، ہندوستان، افغانستان اور سنکیانگ چین میں بولی جانے والی زبان کھوار میں راقم الحروف نے ویکیپیڈیا تخلیق کیا ہے اور تمام ترجمے کا کام مکمل ہوچکا ہے لیکن کھوار ویکیپیڈیا کو تکنیکی مسائل کا سامنا ہے جیسے ماڈیول، سانچہ جات، ابواب اور دیگر مشکل اور ٹیکنیکل کام کو آگے بڑہانے میں کھوار ویکیپیڈیا کو آپ کی مدد کی ضرروت ہے مجھے معلوم ہے کہ آپ کھوار زبان میں مضموں نہیں لکھ سکتے لیکن ماڈیول، سانچہ جات، ابواب زمرہ جات اور انٹرویکی لنکس بنانے میں ہمارے ساتھ تعاون کرسکتے ہیں، تاکہ جب کھوار زبان کی تاریخ لکھی جائے گی تو اس میں آپ کی کھوار کے لیے تکنیکی کام اور خدمات کو بھی شامل کیا جاسکے، آپ کھوار ویکیپیڈیا کا صفحہ اول یہاں[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/khw/%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%84%D9%88_%D8%B5%D9%81%D8%AD%DB%81] پر دیکھ سکتے ہیں امید ہے کہ آپ اردو ویکیپڈیا کی طرح روزانہ کھوار ویکیپڈیا میں بھی اپنی خدمات سے اہل کھوار کو بھی مستفید کرکے شکریہ کا موقع دیں گے،ہمیں کھوار ویکیپیڈیا کے لیے آپ کی مندرجہ زیل تکنیکی کام میں مدد کی ضرورت ہے:-ؔ۱۔ ماڈیول بنانا۲۔ سانچے بنانا۳۔ مضامین میں انٹرویکی لنکس کا اندراج۴۔ ابواب بنانا۵۔ انفوباکس بنانا۶۔ ناوباکس بنانا۷۔ سانچہ جات اور ماڈیول سے اغلاط کی درستگی۸۔ مزیددیگر انتظامی کام وغیرہآپ کا بہت بہت شکریہ --[[User_talk:Rachitrali|Rehmat Aziz Chitrali]] 09:48, 16 جون 2017 (PKT) == Валерий Леонтьев == Салаам Алейкум уважаемый Abbas dhothar! Вы сможете сделать статью про певица Валерия Леонтьева или Аллу Пугачеву на языке , на котором вы делали статью про Носкова Если сделаете эту то я вам буду очень благодарна!? Спасибо! и Eid Mubarak! --[[خاص:Contributions/217.66.158.236|217.66.158.236]] 19:00, 25 جون 2017 (PKT) جناب اے پنجابی ویکیپیڈیا تے جمیل نوری نستعلیق فونٹ کیوں نہیں نظر نہیں آ رہیا؟ == بوٹ == آداب! جناب، میں چاہتا ہوں کہ [[:ur:صارف:ZumrahBot|زمرہ بند بوٹ]] شاہ مکھی ویکی پر بھی چلایا جائے مگر اس کے لیے بوٹ اونر کی مرضی کے مطابق اس کا بوٹ فلیگ درکار ہے۔ اگر آپ درخواست میٹا پر دینا چاہ رہے ہیں تو اس کے لیے یہاں رائے شماری کرنی ہوگی :) [[ورتنوالا: BukhariSaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">بخاری سعید</span>]]&nbsp;[[User talk: BukhariSaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 20:08, 7 مارچ 2018 (PKT) :بخاری صاحب اس کے لئے کیا کرنا ھوگا اگر آپ کرسکتے ہیں تو کر دیجئے میری مدد کی ضرورت ہے تو میں حاضر ھوں --[[ورتنوالا:Abbas dhothar|عباس دھوتھڑ]] ([[ورتن گل بات:Abbas dhothar|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Abbas dhothar|کم]]) 21:37, 7 مارچ 2018 (PKT) ::[[ورتنوالا:Abbas dhothar|عباس دھوتھڑ]] صاحب میں نے بات کر لی ہے بوٹ اونر سے وہ بوٹ چلانے پر رضامند ہیں بس آپ کو یہاں چھوٹی سے رائے شماری کرنی ہوگی تاکہ میں میٹا پر بوٹ فلیگ کی درخواست دے سکوں۔ (کیونکہ آپ بیوروکریٹ نہیں ہیں اسی لیے آپ بوٹ نہیں بنا سکتے۔) [[ورتنوالا: Hammadsaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">بخاری سعید</span>]]&nbsp;[[User talk: Hammadsaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 19:08, 2 جولائی 2018 (PKT) == شاہ مکھی انجیل == آداب! آن لائن انجیل یہاں [https://archive.org/details/newtestamentpers00brit دیکھ سکتے ہیں]۔ یہ اسی لیے تاکہ آپ کو جب ترجمہ کرنے میں دشواری ہو تو یہاں سے دیکھ لیں اور دوسرا یہ کہ مذہبی کتاب کا خود سے ترجمہ کرنے بھی میری نظر میں مناسب نہیں، اسی لیے آپ کو لنک دیا۔ زیادہ تر مسیحی پنجابی بولتے ہیں، آخر کیا وجہ ہے کہ ان کو ویکیپیڈیا کا علم نہیں؟ دوسری بات یہ کہ 44 فیصد عوام پنجابی بولتی (مادری بولی) ہے، اردو تو بہت کم ہے تو اردو ویکیپیڈیا پر اتنے لوگ فعال اور یہاں نہیں؟ اس کی کیا وجہ ہے؟ روشنی ڈالیے۔ شکریہ - [[ورتنوالا: BukhariSaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">بخاری سعید</span>]]&nbsp;[[User talk:BukhariSaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 12:00, 3 جولائی 2018 (PKT) : اگر آپ ٹیلی گرام پر ہیں تو ایک ایسا بوٹ ہے جو تصویر کو مکمل متن میں کر دیتا ہے۔ یہ [https://archive.org/details/newtestamentpers00brit پنجابی انجیل + خطوط پولس] آن لائن دستیاب نہیں۔ تو وہ ٹیلی گرام کے بوٹ سے کروایا جا سکتا ہے۔ اور اسے پنجابی ویکی ماخذ پر شائع بھی کر سکتے ہیں۔ [[ورتنوالا: BukhariSaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">بخاری سعید</span>]]&nbsp;[[User talk:BukhariSaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 12:00, 3 جولائی 2018 (PKT) == Page [[یروشلم]] == <div dir="ltr"> Why do you think [[Special:Diff/506608|this]] was a good edit? The article was about the city of Jerusalem, and they spammed a bunch of images about Palestine and not directly related to the city. I previously removed the images but now you reverted me. As far as I can tell, whoever added the images has spammed several wikis with the same over the past months/years: [[:ba:Special:Diff/767033|1]], [[:bg:Special:Diff/8607934|2]], [[:pt:Special:Diff/51947018|3]], [[:ca:Special:Diff/20102953|4]], [[:cs:Special:Diff/15994730|5]], [[:es:Special:Diff/105648057|6]], [[:eo:Special:Diff/6324171|7]], [[:fi:Special:Diff/17434043|8]], [[:simple:Special:Diff/5954673|9]], [[:ru:Special:Diff/93754225|10]], and many others. Almost all these additions have been removed in other wikis. Meanwhile, at least two descriptions of those images are factually wrong, and this is not even about the disputed status of Jerusalem, the descriptions are just incorrect. The [[Special:Diff/506728|revert you did]] was a very bad one. [[ورتنوالا:PlyrStar93|PlyrStar93]] ([[ورتن گل بات:PlyrStar93|گل بات]] • [[خاص:Contributions/PlyrStar93|کم]]) 23:07, 9 اگست 2018 (PKT) : {{ping|PlyrStar93}} I think he will not answer you, because last time he did [[ورتن گل بات:BukhariSaeed|not answer me too]] and and [https://pnb.m.wikipedia.org/wiki/خاص:MobileDiff/506335 here also] (or it is possible that he have not read). [[ورتنوالا: BukhariSaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">بخاری سعید</span>]]&nbsp;[[User talk:BukhariSaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 13:37, 13 اگست 2018 (PKT) </div> == سلام == {{ping|Abbas dhothar}} سلام ویر، تسیں تے لگاتار لگے ہوۓ ہو پنجابی وچ کم کرن اتے- یہ بہت وڈی گل اے تے میں چاہنا واں کے دوویں پنجابی ویکیپیڈیا رلکے کم کرن- جدوں ٹائم لگے تے گل کرنا میرے نال- --[[ورتنوالا:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ورتن گل بات:Satdeep Gill|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Satdeep Gill|کم]]) 08:44, 30 اگست 2018 (PKT) == کھوار ویکیپیڈیا == محترم کیا آپ اپنی مصروفیات سے وقت نکال کر کھوار زبان کے ویکیپیڈیا کو نارمل حالت میں لانے کے لیے ہماری مدد کرسکتے ہیں،زمرہ جات، سانچہ جات ، ماڈیول اور دیگر تکینیکی کام کے سلسلے میں آپ کی مدد کی یہان https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/khw ضرورت ہے امید ہے کہ آپ ہمارے ساتھ بطور ٹیسٹ ایڈمنسٹریٹر شامل ہونگے --[[User_talk:Rachitrali|Rehmat Aziz Chitrali]] 12:19, 4 اکتوبر 2018 (PKT) == ووٹ کیس طراں پائیے؟ == بھراوا! السلام علیکم۔ مینوں ایتھے ووٹ دین دا ول نہیں آندا۔--[[ورتنوالا:یاسمین سکندر|یاسمین سکندر]] ([[ورتن گل بات:یاسمین سکندر|گل بات]] • [[خاص:Contributions/یاسمین سکندر|کم]]) 22:55, 12 دسمبر 2018 (PKT) == Khowar Wikipedia == محترم جناب، السلام علیکم، آپ ویکیپیڈیا پر بہت ہی اچھا اور معیاری کام کررہے ہیں اللہ آپ کو اجر عطا فرمائے کہ آپ اردو زبان کے ویکیپیڈیا کو ایک عالمی انسائکلوپیڈیا بنانے کی جدوجہد میں شریک ہیں.جیسا کہ آپ کو پتہ ہے کہ شمالی علاقہ جات، سوات، ضلع چترال، ہندوستان، افغانستان اور سنکیانگ چین میں بولی جانے والی زبان کھوار میں راقم الحروف نے ویکیپیڈیا تخلیق کیا ہے اور تمام ترجمے کا کام مکمل ہوچکا ہے لیکن کھوار ویکیپیڈیا کو تکنیکی مسائل کا سامنا ہے جیسے ماڈیول، سانچہ جات، ابواب اور دیگر مشکل اور ٹیکنیکل کام کو آگے بڑہانے میں کھوار ویکیپیڈیا کو آپ کی مدد کی ضرروت ہے مجھے معلوم ہے کہ آپ کھوار زبان میں مضموں نہیں لکھ سکتے لیکن ماڈیول، سانچہ جات، ابواب زمرہ جات اور انٹرویکی لنکس بنانے میں ہمارے ساتھ تعاون کرسکتے ہیں، تاکہ جب کھوار زبان کی تاریخ لکھی جائے گی تو اس میں آپ کی کھوار کے لیے تکنیکی کام اور خدمات کو بھی شامل کیا جاسکے، آپ کھوار ویکیپیڈیا کا صفحہ اول یہاں[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/khw/%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%84%D9%88_%D8%B5%D9%81%D8%AD%DB%81] پر دیکھ سکتے ہیں امید ہے کہ آپ اردو ویکیپڈیا کی طرح روزانہ کھوار ویکیپڈیا میں بھی اپنی خدمات سے اہل کھوار کو بھی مستفید کرکے شکریہ کا موقع دیں گے،ہمیں کھوار ویکیپیڈیا کے لیے آپ کی مندرجہ زیل تکنیکی کام میں مدد کی ضرورت ہے:-ؔ۱۔ ماڈیول بنانا۲۔ سانچے بنانا۳۔ مضامین میں انٹرویکی لنکس کا اندراج۴۔ ابواب بنانا۵۔ انفوباکس بنانا۶۔ ناوباکس بنانا۷۔ سانچہ جات اور ماڈیول سے اغلاط کی درستگی۸۔ مزیددیگر انتظامی کام وغیرہآپ کا بہت بہت شکریہ --[[User_talk:Rachitrali|Rehmat Aziz Chitrali]] 14:02, 24 جنوری 2019 (PKT) == Removing CSD without reason == Hello, Sorry to write in English. I nominated a page for deletion which is clearly created for spamming and advertisement purposes and you [[Special:diff/530068|reverted that CSD]] without providing any reason. May I ask why? and did you check the sock investigation I provided? Best, --[[ورتنوالا:NahidSultan|NahidSultan]] ([[ورتن گل بات:NahidSultan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/NahidSultan|کم]]) 13:43, 7 اپریل 2019 (PKT) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:33, 6 ستمبر 2019 (PKT) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19352606 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20:09, 20 ستمبر 2019 (PKT) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19395159 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 00:01, 4 اکتوبر 2019 (PKT) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19433228 --> == Requesting to delete [[بہاء الدین محمد ندوی]] == [[en:Bahauddeen Muhammed Nadwi]] [[ورتنوالا:Kutyava|Kutyava]] ([[ورتن گل بات:Kutyava|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Kutyava|کم]]) 15:07, 5 نومبر 2019 (PKT) == ایشیائی مہینہ تے ٹائیگر منصوبہ== السلام علیکم! مزاج گرامی، ان دونوں منصوبوں کو شاہ مکھی پر شروع کرنے کی درخواست دے دی ہے۔ امید ہے کہ آپ بھاگ لیں۔ شکریہ [[ورتنوالا: BukhariSaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">بخاری سعید</span>]]&nbsp;[[User talk:BukhariSaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 09:27, 6 نومبر 2019 (PKT) ::شکریہ یقینا حصہ لوں گا --[[ورتنوالا:Abbas dhothar|عباس دھوتھڑ]] ([[ورتن گل بات:Abbas dhothar|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Abbas dhothar|کم]]) 13:02, 6 نومبر 2019 (PKT) : https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2019-pnb فاؤنٹین وچ لیکھ شامل کرو. تسی لمبے سمے توں اک لیکھ ی شامل نہیں کیتا۔ [[ورتنوالا: BukhariSaeed|<span style="color:red;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">بخاری سعید</span>]]&nbsp;[[User talk:BukhariSaeed|<sup style="font-family:Candara; color:blue;">گل بات</sup>]] 13:30, 10 نومبر 2019 (PKT) == WAM 2019 Postcard == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|WAM]] postcard 31/01/2019 UTC 23:59. If you haven't filled [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, wait for the postcard and tracking emails. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.01 [[ورتنوالا:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ورتن گل بات:MediaWiki message delivery|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MediaWiki message delivery|کم]]) 01:58, 21 جنوری 2020 (PKT) <!-- Message sent by User:-revi@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19732202 --> ==Project Tiger 2.0== Hi Abbas, Thank you for participating in Project Tiger 2.0. I am here toHi Abbas, Thank you for participating in Project Tiger 2.0. I am here to tell you that you created a huge number of articles but other communities had an issue with it. Their issue was you used a tool for creating articles which is not good for a contest. The discussion can be seen on the PT2.0 talk page on meta. And second thing is that you created articles and also reviewed your own articles which is totally against the rules. We couldn't consider your articles as well we didn't analyze the count. Sorry for that but we tried to approach you during the contest but we were not able to talk to you. I hope you will understand our issue. Thank you so much [[ورتنوالا:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ورتن گل بات:Nitesh Gill|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Nitesh Gill|کم]]) 22:33, 10 فروری 2020 (PKT) == WAM 2019 Postcard: All postcards are postponed due to the postal system shut down == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear all participants and organizers, Since the outbreak of COVID-19, all the postcards are postponed due to the shut down of the postal system all over the world. Hope all the postcards can arrive as soon as the postal system return and please take good care. Best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.03 <!-- Message sent by User:Aldnonymous@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19882731 --> == Translation request == Hello. Can you create and upload the article [[:en:Wildlife of Azerbaijan]] in Punjabi Wikipedia, just like the article [[ایران دا جنگلی جیون]]? It certainly does not need to be long. This is my first and my last request for the first half of this year. Yours sincerely, [[ورتنوالا:Sondrion|Sondrion]] ([[ورتن گل بات:Sondrion|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Sondrion|کم]]) 22:52, 25 مارچ 2020 (PKT) Thank you very much for the Punjabi article and the Urdu article! [[ورتنوالا:Sondrion|Sondrion]] ([[ورتن گل بات:Sondrion|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Sondrion|کم]]) 09:20, 26 مارچ 2020 (PKT) ==Help in editing== Abbas dhothar ہیلو, میں نے ابھی ابھی ایک مشہور باسکی مجسمہ ساز کا مضمون تخلیق کیا جو باسکی اسرار مذہب کے موضوع پر کام کرتا ہے ، اس کا نام یہ ہے:پیٹسی زیبیئر لیزاما پیریئر, مجھے اس کے صحیح ایڈیشن کیلئے اصلاح کی ضرورت ہے, شکریہ اور نیک تمنائیں--[[خاص:Contributions/85.84.32.186|85.84.32.186]] 22:58, 7 اپریل 2020 (PKT) Hello, I have just created an article by a Basque sculptor artist, Patxi Xabier Lezama Perier, famous for his works on the subject of religion in Basque mythology and I need you to check it and correct the errors.--[[خاص:Contributions/85.84.32.186|85.84.32.186]] 23:01, 7 اپریل 2020 (PKT) Best regards and thank you very much.--[[خاص:Contributions/85.84.32.186|85.84.32.186]] 22:58, 7 اپریل 2020 (PKT) == Create an article == Hi! Can you create an article for actress Vani Bhojan. I hope you create an article for Vani Bhojan. Thanks [[ورتنوالا:Susenaes|Susenaes]] ([[ورتن گل بات:Susenaes|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Susenaes|کم]]) 13:53, 20 جون 2020 (PKT) == Digital Postcards and Certifications == [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=M:Wikipedia_Asian_Month_2019|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Because of the COVID19 pandemic, there are a lot of countries’ international postal systems not reopened yet. We would like to send all the participants digital postcards and digital certifications for organizers to your email account in the upcoming weeks. For the paper ones, we will track the latest status of the international postal systems of all the countries and hope the postcards and certifications can be delivered to your mailboxes as soon as possible. Take good care and wish you all the best. <small>This message was sent by [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] via [[ورتنوالا:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ورتن گل بات:MediaWiki message delivery|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MediaWiki message delivery|کم]]) 23:58, 20 جون 2020 (PKT)</small> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=20024482 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[ورتنوالا:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ورتن گل بات:MediaWiki message delivery|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MediaWiki message delivery|کم]]) 23:53, 25 ستمبر 2020 (PKT) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == محترم عباس بھائی کیا آپ کارابطہ نمبر مل سکتاہے؟ == مجھے آپ کارابطہ نمبر چاہیے ۔ [[ورتنوالا:آختر علی خان|آختر علی خان]] ([[ورتن گل بات:آختر علی خان|گل بات]] • [[خاص:Contributions/آختر علی خان|کم]]) ۱۵:۲۸, ۳۰ دسمبر ۲۰۲۰ (PKT) کیا حال ہے میرا نمبر 03030598293 ہے--[[ورتنوالا:Abbas dhothar|عباس دھوتھڑ]] ([[ورتن گل بات:Abbas dhothar|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Abbas dhothar|کم]]) ۱۵:۳۰, ۳۰ دسمبر ۲۰۲۰ (PKT) * عباس صاحب،شکریا ، thank you so much for your Contributions in wiki ,persian and urdu and ... [[ورتنوالا:Basp1|Basp1]] ([[ورتن گل بات:Basp1|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Basp1|کم]]) ۰۷:۲۸, ۶ جنوری ۲۰۲۱ (PKT) ==User Asolyford== Hi. Could you have a look at the contribution from the user Asolyford? Thanks. -- [[ورتنوالا:Tegel|Tegel]] ([[ورتن گل بات:Tegel|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Tegel|کم]]) ۱۶:۴۱, ۳ جنوری ۲۰۲۱ (PKT) == Duplicate == Hey, looks like [[پرتیہار راجپوت]] is duplicate of [[گجر پرتیہار راجٹبر]]. If that's true could you please merge them? [[ورتنوالا:1997kB|1997kB]] ([[ورتن گل بات:1997kB|گل بات]] • [[خاص:Contributions/1997kB|کم]]) ۱۹:۰۳, ۲۰ جنوری ۲۰۲۱ (PKT) == Na == How to link Urdu page to a Panjabi page? [[ورتنوالا:Mosvi2014|Mosvi2014]] ([[ورتن گل بات:Mosvi2014|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Mosvi2014|کم]]) ۱۷:۰۳, ۳۱ جنوری ۲۰۲۱ (PKT) : {{ping|Mosvi2014}} Linking a Punjabi page to an Urdu page is very simple. On the right side of the page, near where the languages of the article would be listed. There is a button which says "جوڑ رلاؤ". Using the tool, you can link the article with the article in any other language.<br> : اک پنجابی صفحے نوں اردو دے نال جوڑن واسطی یک بہت آسان ہل اے۔ ہر صفحے دے سجے پاسے، جتھے عام طور تے مضمون دی زباناں لکھیاں ہوندی نے، اوتھے لکھیا ہووے گا "جوڑ رلاؤ" نال اک چھوٹی پینسل بݨی ہووے گی۔ اوہدے زرعئے تسیں اک پنجابی صفحے نوں اک اردو صفحے نال جوڑ سکدے ہو۔ [[ورتنوالا:Taimoorahmed11|Taimoorahmed11]] ([[ورتن گل بات:Taimoorahmed11|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Taimoorahmed11|کم]]) ۱۳:۱۷, ۹ فروری ۲۰۲۱ (PKT) == اجازت حاصل کرݨ واسطے == {{ping|Abbas dhothar}} اسلام علیکم۔ اُمید رکھݨا واں کہ تسیں خیرخریت دے نال ہووو گے۔ میں در اصل پنجابی ویکیپیڈیا واسطے نوی اجازت حاصل کرݨ دا خواہشمند سی، اتے میں پچھݨا چاؤندا سے کہ سانچہ تبدیل کرݨ دی اجازت اتے صفحاں دے ناں بدلݨ واسطے (یعنے "لے چلݨا") دی یجازت کنج حاصل کر سکݨا واں۔ اگر تسیں ایہ منوں دس سکدے ہو تے، بہت مہربانی۔ [[ورتنوالا:Taimoorahmed11|تیمور احمد]] ([[ورتن گل بات:Taimoorahmed11|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Taimoorahmed11|کم]]) ۱۳:۰۸, ۹ فروری ۲۰۲۱ (PKT) == ترجمہ == السلام علیکم! آپ کا بہت بہت شکریہ کہ آپ میرے مضامین کو پنجانی زبان میں ترجمہ کرتے رہتے ہیں۔ [[ورتنوالا:Mosvi2014|Mosvi2014]] ([[ورتن گل بات:Mosvi2014|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Mosvi2014|کم]]) ۰۹:۴۶, ۲۲ فروری ۲۰۲۱ (PKT) ==[[مکسسٹون]]== <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi. I see that you created the article here, and I am guessing that it was subsequent to the article [[:ur:مکسسٹون]]. I also see that someone has now nominated these for deletion. The problem is that a person has been trying to create these articles in many wikis, and in places where it is truly out of scope, so I am trying to understand whether the subject of the article is truly notable and we have a fan just doing weird things; or we have an attempt by someone to make vanity pages and appear more important than they truly are. Your feedback is welcomed. Thanks. [[ورتنوالا:Billinghurst|Billinghurst]] ([[ورتن گل بات:Billinghurst|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Billinghurst|کم]]) ۰۳:۱۰, ۱۴ مارچ ۲۰۲۱ (PKT) </div> == Update request for [[باکو میٹرو]] == Hello. Can you update the article [[باکو میٹرو]]? After the opening of the《 8 Noyabr 》station on Line 3 on 29 May 2021, the metro network has now a total of 26 stations and a total length of 38.1 km (an increase of 1.4 km from 36.7 km). I also send to you the same request for the Baku Metro article in Urdu Wikipedia. Source: http://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm Yours sincerely, [[خاص:Contributions/31.200.17.218|31.200.17.218]] ۱۹:۳۱, ۷ جون ۲۰۲۱ (PKT) :Thank you very much for the update! [[خاص:Contributions/31.200.9.67|31.200.9.67]] ۲۱:۳۵, ۸ جون ۲۰۲۱ (PKT) == The page for pakistan is vandalised == The Pakistan page redirects to "سندھو دیش جمہوریہ". The talk page on there is also deleted. The user seems to be "Marko denac". Would appreciate if you could take a lot. I'm not entirely sure where to report it on here. — [[ورتنوالا:SourceIsOpen|SourceIsOpen]] ([[ورتن گل بات:SourceIsOpen|گل بات]] • [[خاص:Contributions/SourceIsOpen|کم]]) ۰۰:۴۳, ۲۳ جولائی ۲۰۲۱ (PKT) == ''Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021'' == <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span><br>'''September 1 - September 30, 2021'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> ----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics. We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']]. Best wishes,<br> [[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] [[ورتنوالا:HirokBot|HirokBot]] ([[ورتن گل بات:HirokBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/HirokBot|کم]]) ۰۳:۱۰, ۱۹ اگست ۲۰۲۱ (PKT) </div> == Zamro waro == [https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B5:Contributions/Zamro_waro Zamro waro] نے جو صفحے منتقل کیا ہے آپ اس کو درست کر دیں- میں کوشش کر رہا تھا لیکن منتقل نہیں ہوا- یہ صارف اردو پر بھی ایسا کر چکا ہے- [[ورتنوالا:Ulubatli Hasan|Ulubatli Hasan]] ([[ورتن گل بات:Ulubatli Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Ulubatli Hasan|کم]]) ۰۹:۲۵, ۲۹ اگست ۲۰۲۱ (PKT) == مدد درکار == عبّاس صاحب، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Global_permissions#Global_rename_for_Ulubatli_Hasan یہاں آپ کے تائید] کی ضرورت ہے- شکریہ-[[ورتنوالا:Ulubatli Hasan|Ulubatli Hasan]] ([[ورتن گل بات:Ulubatli Hasan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Ulubatli Hasan|کم]]) ۰۷:۱۱, ۲۲ ستمبر ۲۰۲۱ (PKT) ==التماس== السلام علیکم و رحمۃ اللّٰہ و برکاتہ عباس صاحب! آپ نے اردو مضمون [[:ur: محمد اسماعیل کٹکی]] کا پنجابی ترجمہ کیا ہے تو اسے اب مکمل کر سکتے ہیں۔[[ورتنوالا:Khaatir|Khaatir]] ([[ورتن گل بات:Khaatir|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Khaatir|کم]]) ۰۵:۵۴, ۶ اکتوبر ۲۰۲۱ (PKT) == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == [[:w:en:The Office (American TV series)|The Office (American TV series)]] and [[:w:en:Tomb of Cyrus|Tomb of Cyrus]] == Hi! Can you please translate these two articles in Punjabi wiki? they don't need to be long, just a few sentences are enough. That would be appreciated :) Also if you can, please translate The Office to Urdu too. Tomb of Cyrus already has an article in Urdu. Yours sincerely,[[ورتنوالا:ChipsBaMast|ChipsBaMast]] ([[ورتن گل بات:ChipsBaMast|گل بات]] • [[خاص:Contributions/ChipsBaMast|کم]]) ۲۰:۵۱, ۱۱ دسمبر ۲۰۲۱ (PKT) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> ۲۳:۱۸, ۴ جنوری ۲۰۲۲ (PKT) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 --> == پنجابی زبان کو آن لائن کروائیں == اسلام علیکم کیا حال ہے عباس بھائی آپ لوگ کوشش کر کے پنجابی زبان کو گوگل ٹرانسمیٹر میں بھی شامل کر وائں. اسکے علاوہ باقی جگہوں پر بھی. کہیں جگہوں پر انڈیا کی پنجابی زبان ہے.--[[ورتنوالا:Haseebmirza306|Haseebmirza306]] ([[ورتن گل بات:Haseebmirza306|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Haseebmirza306|کم]]) ۲۱:۲۸, ۲۵ فروری ۲۰۲۲ (PKT) == اردو نیوز == السلام علیکم ویکھو https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wn/ur/Main_Page تے سیٹ کرو اپنا پنجابی پیج https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/pnb/Main_Page [[ورتنوالا:Ali Imran Awan|Ali Imran Awan]] ([[ورتن گل بات:Ali Imran Awan|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Ali Imran Awan|کم]]) ۰۷:۴۵, ۱ مارچ ۲۰۲۲ (PKT) == میڈیا وکی:Gadget-Numeral converter.js == Apologies for using English. I hope you can get this translated. I am a developer at the Wikimedia Foundation who was alerted to a JavaScript error in your script [[MediaWiki:Gadget-Numeral_converter.js]] that was leaking personal information about users that are loading it at a significant rate. I have tried to fix this several times, but it keeps getting reverted. You are welcome to fix this in a different way (or to disable the gadget globally) but please do not revert this change without providing an appropriate fix. Best wishes. [[ورتنوالا:Jon (WMF)|Jon (WMF)]] ([[ورتن گل بات:Jon (WMF)|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Jon (WMF)|کم]]) ۱۹:۴۱, ۱۱ اپریل ۲۰۲۲ (PKT) == سید محمود آغا == Hi, thank you very much for translating the page on Sayyid Mahmud Agha in Punjabi. Could you translate the page of his current successor and great grand-nephew, whose name is Sayyid Raphael Dakik. There is a page about him in Urdu. Thank you very much. Best regards --[[ورتنوالا:Warburton123|Warburton123]] ([[ورتن گل بات:Warburton123|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Warburton123|کم]]) ۲۲:۱۳, ۲۶ مئی ۲۰۲۲ (PKT) <div class="mw-content-ltr"> == Management of files == Hi! Sorry to write in English. All files need a license or they must be deleted. I made a post at [[وکیپیڈیا:بیٹھک#Management_of_files]] about it and suggested to delete all files. Could you have a look and comment? If you could translate it would be great. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۱:۴۸, ۲۱ اگست ۲۰۲۲ (PKT) Google Translate: </div> فائلوں کا انتظام ہائے! انگریزی میں لکھنے کے لیے معذرت۔ تمام فائلوں کو لائسنس کی ضرورت ہے یا انہیں حذف کرنا ضروری ہے۔ میں نے اس کے بارے میں وکیپیڈیا:بیٹھک#Management_of_files پر ایک پوسٹ کی اور تمام فائلوں کو حذف کرنے کا مشورہ دیا۔ کیا آپ ایک نظر ڈال سکتے ہیں اور تبصرہ کر سکتے ہیں؟ اگر آپ ترجمہ کر سکتے ہیں تو بہت اچھا ہو گا۔ --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۱:۴۸, ۲۱ اگست ۲۰۲۲ (PKT) : See [[:گٹھ:Files with no license]] --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۲:۱۹, ۲۷ اگست ۲۰۲۲ (PKT) <div class="mw-content-ltr"> Perhaps you can have a look at [[:گٹھ:امیدوار براۓ حذف شدگی]] and see if you can delete anything? --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۱۰:۱۹, ۳۱ اگست ۲۰۲۲ (PKT) Hello! Thank you for your message! If you are the photographer or creator you can just add a text like "I made this". And also a license like {{tl|Cc-by-sa-4.0}}. You can also chose another license from [[:c:Commons:Licensing]]. If you are not the photographer or creator you need to add a source (where you got the file from) and who made it and when. If it is old enough then the copyright could perhaps be expired. It would also be good to add a description so we know that is on the map or photo. So for example copy this to the file page: <pre>* Description: <something> * Source/author: I made this {{cc-by-sa-4.0}}</pre> --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۱۲:۲۱, ۲ ستمبر ۲۰۲۲ (PKT) The template should be four dot zero but for some reason numbers on pnb is not shown as they are written (at least not when I look). So I created a redirect for [[سانچہ:Cc-by-sa-۴.۰]] in case you also see it like that. You can just copy paste the text above to the file page and fix description. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۲:۱۸, ۹ ستمبر ۲۰۲۲ (PKT) : Hi! Do you have more questions about how to add a license? : I noticed that you undeleted [[:فائل:گھبلا بلقان.JPG]]. It is also located on Commons so the local version is not needed. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۰:۵۶, ۱۳ ستمبر ۲۰۲۲ (PKT) Hello again. Perhaps you could find some time to check the files? Delete those allready on Commons. Add source and license to the files you uploaded. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۲:۰۹, ۲۳ فروری ۲۰۲۳ (PKT) </div> == Deletion requests == Hi, could you please review the deletion requests at [https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%A7%D8%B5:WhatLinksHere/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:Delete]? '''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' ۰۶:۰۴, ۱۵ اکتوبر ۲۰۲۲ (PKT) :[[User:Abbas dhothar]]: making sure you saw this. (By the way, do you mean to have this page be your user talk page? Are you trying to get your account renamed?) --'''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' ۰۵:۵۷, ۲۸ اکتوبر ۲۰۲۲ (PKT) == پوچھنا == کیا آپ اس پیز کو کسی اور زبان میں انُواد کر/کرا سکتے ہے؟ پیز گینٹو (لفظ) [[ورتنوالا:Kingfolker255|Kingfolker255]] ([[ورتن گل بات:Kingfolker255|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Kingfolker255|کم]]) ۱۷:۳۱, ۲۳ نومبر ۲۰۲۲ (PKT) == Togg == @[[User:عباس دھوتھڑ|عباس دھوتھڑ]] Hi, please can you create an article for new Turkish car manufacturer Togg on Punjabi Wikipedia as I would like to see it on this Wiki, but I don't understand this language and I can't find a translator for it to create myself. Thanks [[ورتنوالا:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[ورتن گل بات:ARDITGILA|گل بات]] • [[خاص:Contributions/ARDITGILA|کم]]) ۲۲:۱۸, ۱ دسمبر ۲۰۲۲ (PKT) == Files neeed a license == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hi [[ورتنوالا:Abbas dhothar]] / [[ورتنوالا:عباس دھوتھڑ]], sorry to write in English! You have uploaded these files without a license: # [[:File:44.jpg]] # [[:File:44b.jpg]] # [[:File:800px-Hittite_Kingdom1.png]] # [[:File:Akali_dal_logo.png]] # [[:File:AkalPhulaSinghAndMaharajaRanjitSingh-.jpg]] # [[:File:Bathinda_fort.JPG]] # [[:File:Bolgar_tamgase.jpg]] # [[:File:Charat-Singh-leading-Sikh-army-against-Ahmad-Shah-Abdali-in-1761.jpg]] # [[:File:Derafsh.jpeg]] # [[:File:Ghauri.jpg]] # [[:File:Guiyang-skyline-2.PNG]] # [[:File:Karachiskyline.jpg]] # [[:File:Maharajah_ranjit_singh_first_battle.jpg]] # [[:File:Pyramid1.jpeg]] # [[:File:Pyramid2.jpeg]] # [[:File:Russural.png]] # [[:File:San_Mauricio_lake.jpg]] # [[:File:Seljuks-005.png]] # [[:File:Seljuks-007.png]] # [[:File:Shah_Abdul_Latif_Bhittai.jpg]] # [[:File:Sri_Guru_Granth_Sahib_leading_a_sikh_marching_column.JPG]] # [[:File:ThomasSankara.jpg]] # [[:File:TitlePicture_For_Wikipedia_Article_world_war_1.jpg]] # [[:File:Waris_shah.jpg]] # [[:File:WW2.jpg]] # [[:File:Zartosht.jpg]] # [[:File:Болгар_хәрбиләре.jpg]] # [[:File:اسلان_تے_یلسن.jpg]] # [[:File:اسلان_مسخادوف.jpg]] # [[:File:اشکیریہ_دا_جھنڈا.png]] # [[:File:آغاخان_تیجا.jpg]] # [[:File:آق_قویونلو_دا_جھنڈا.PNG]] # [[:File:آل_طاہر.png]] # [[:File:ایرانی_تقویم.png]] # [[:File:باتوخان.JPG]] # [[:File:بازنتیئم.png]] # [[:File:باغ_فدک.gif]] # [[:File:پاکستان_دا_جھنڈا.gif]] # [[:File:تلمسان_بومیدین_مسیت.jpg]] # [[:File:تلمسان_مسیت.jpg]] # [[:File:جھندے1.jpg]] # [[:File:جھنڈے.jpg]] # [[:File:جوہر_دودائیف.jpg]] # [[:File:حفصی_سلطنت_دا_جھنڈا.GIF]] # [[:File:خانان_کاراخانی_دا_جھنڈا.PNG]] # [[:File:خوارزم_شاہی_سلطنت.png]] # [[:File:ریازان_نشان.PNG]] # [[:File:سدا_کور.jpg]] # [[:File:سکھ_سلطنت.png]] # [[:File:سلجوقی_سلطنت.gif]] # [[:File:سلطنت_خوارزم_دا_نقشہ.GIF]] # [[:File:سلطنت_روم.jpg]] # [[:File:سورج.jpg]] # [[:File:عرب_بغاوت_دا_جھنڈا.png]] # [[:File:غزنی_سلطنت.png]] # [[:File:غیاث_الدین_بلبن.GIF]] # [[:File:قارا_قویونلو_دا_جھنڈا.png]] # [[:File:قازاق_خانات.png]] # [[:File:قازان_خانات.png]] # [[:File:قاہرہ.png]] # [[:File:قریم_یورتی_دا_جھنڈا.png]] # [[:File:قریم_یورتی_دا_نقشہ.GIF]] # [[:File:قسطنطنیہ.png]] # [[:File:قل_شریف_قازان.jpg]] # [[:File:قل_شریف_مسجد.jpg]] # [[:File:کردستان.JPG]] # [[:File:لپیاں.jpg]] # [[:File:لہندا_صحرا.gif]] # [[:File:ماسکو_کریملن.jpg]] # [[:File:معرکہ_العقاب.jpg]] # [[:File:منگول_سلطنت.png]] # [[:File:نام_خدا.GIF]] # [[:File:نشان_حیدر.jpg]] # [[:File:نورالدین_زنگی.jpg]] # [[:File:ہندوستان1760.png]] # [[:File:وارث_شاہ.gif]] # [[:File:وڈی_کناری_دوربین.jpg]] # [[:File:یورپ1000.jpg]] # [[:File:یورپ1400.jpg]] I wrote about such files earlier at [[#Management of files]]. All files need a license, a source and an author. Could you please check the files and add the missing information? If you are not the photographer/creator then the files should probably be deleted. Also if you could delete the files in [[:گٹھ:امیدوار براۓ حذف شدگی]] it would be great. Files without a license must be deleted so it is important. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۱۶:۴۷, ۱۲ مارچ ۲۰۲۳ (PKT) </div> ==Delete it== <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hi, [[User:Abbas dhothar]], Recently, I saw you create the article [[سید امی]] on pnbwiki. But, mainly the article created by a sockpuppet & crosswiki spammer on bn, arz, as & ur wiki. This article already deleted from bn, arz & ur wiki. Also this is not a notable article. So I think you should delete the article. Also check the wikidata item https://m.wikidata.org/w/index.php?title=Q117049854&action=history Thanks - [[ورتنوالا:Al Riaz Uddin Ripon|Al Riaz Uddin Ripon]] ([[ورتن گل بات:Al Riaz Uddin Ripon|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Al Riaz Uddin Ripon|کم]]) ۱۸:۵۸, ۱۵ مارچ ۲۰۲۳ (PKT) </div> == Deleting files == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hi! I see you have started adding licenses on the files you uploaded. That is great! To make it easier perhaps you could also start delete files? I suggest you start here: # Files also on Commons: [[:Category:Wikimedia Commons有嗰文件]] # Files nominated for deletion: [[:Category:امیدوار براۓ حذف شدگی]] # Unused files: [[Special:UnusedFiles]] Then we can see how many files are left. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۱۶:۵۲, ۱۹ مارچ ۲۰۲۳ (PKT) : Hello. I moved some more files to Commons. Perhaps you could check/fix and delete? --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۱:۳۰, ۳۰ مارچ ۲۰۲۳ (PKT) :: Hi! It is important that pnb.wiki live up to [[wmf:Resolution:Licensing_policy]]. So we need admins to help out. So please help delete the files and make sure you also check the files you uploaded without a license ([https://usualsuspects.toolforge.org/?language=pnb&project=wikipedia&category=Files_with_no_license&min_days=14&badboys=Bad+Boys this list]). If you are the uploader you can add a license. If you found the file on the internet you have to delete it unless it could be used as fair use. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۰۰:۰۱, ۱ اپریل ۲۰۲۳ (PKT) Hello again! As I wrote above and at [[وکیپیڈیا:بیٹھک#Cleaning_up_files]] I need you to delete some files. First there is the files on * Files nominated for deletion: [[:Category:امیدوار براۓ حذف شدگی]] * Unused files: [[Special:UnusedFiles]] Unless pnb.wiki have an Exemption Doctrine Policy (EDP) (like [[:en:Wikipedia:Non-free content]]) then you should also delete the files in: * [[:Category:All non-free media]] If pnb.wiki have an EDP then some of the files without a license could perhaps be kept. If not the most files in this should also be deleted: * [[:Category:Files with no license]] Keeping the files without a valid license is a violation of the [[wmf:Resolution:Licensing_policy]]. So please respond. Ask if you have questions. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۲۲:۳۸, ۲۹ اپریل ۲۰۲۳ (PKT) Hello again! The files violate the licensing policy so I nominated most of them for deletion. Please delete the files in [[:گٹھ:امیدوار_برائے_حذف_شدگی]] or if possible add the missing information and a valid license. --[[ورتنوالا:MGA73|MGA73]] ([[ورتن گل بات:MGA73|گل بات]] • [[خاص:Contributions/MGA73|کم]]) ۱۸:۱۲, ۲۷ مئی ۲۰۲۳ (PKT) </div> == Translation request == Hello. Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Punjabi Wikipedia? Yours sincerely, [[ورتنوالا:Multituberculata|Multituberculata]] ([[ورتن گل بات:Multituberculata|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Multituberculata|کم]]) ۲۳:۳۱, ۲۸ جولائی ۲۰۲۳ (PKT) == Translation request == Hello, Abbas dhotar. Can you also translate and upload the article [[:en:Azerbaijani manat sign]] in Punjabi Wikipedia? This is my last request for this year. Yours sincerely, [[ورتنوالا:Oirattas|Oirattas]] ([[ورتن گل بات:Oirattas|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Oirattas|کم]]) ۲۲:۵۵, ۱۵ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) == Request to review [[:w:pnb:علی ظفر]] == Hello, Can you review [[علی ظفر]]. I found this as spam or advertising. But is now connected with other language projects. Thank you. [[ورتنوالا:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[ورتن گل بات:Tanbiruzzaman|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Tanbiruzzaman|کم]]) ۱۰:۵۴, ۱۵ اکتوبر ۲۰۲۴ (PKT) == Joining hands to promote Punjab ,Punjabi ,Punjabiyat content on Shahmukhi Wikipedia == Hello Dear Abbas dhotar. I have learned Shahmukhi primarily to enrich content on Shahmukhi Wikipedia also bcz it is major scriptof our Punjabi Language.Kindly send your whatsapp no for more closer interaction for discussing proposals about it .My ph. no is 9779089450.Regard [[ورتنوالا:Harvinder Chandigarh|Harvinder Chandigarh]] ([[ورتن گل بات:Harvinder Chandigarh|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Harvinder Chandigarh|کم]]) ۱۳:۱۷, ۵ اپریل ۲۰۲۶ (PKT) == Help == I need help to translate [[غزہ نسل کشی|this]] article, can you help me? [[ورتنوالا:جودت|جودت]] ([[ورتن گل بات:جودت|گل بات]] • [[خاص:Contributions/جودت|کم]]) ۱۶:۱۸, ۱۸ جون ۲۰۲۶ (PKT) h5z1urguant2hy9gvgrwn4gknol12c0 0 111024 707923 599191 2026-06-18T05:44:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707923 wikitext text/x-wiki {{اُردو}}{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} عصمت الملوک دولت شاہی ( {{Lang-fa|عصمت‌الملوک دولتشاهی}} '''الملوک دولتشاهی''' ) ; 1905ء - 25 جولائ‏ی 1995ء) اک [[ایرانی لوک|ایرانی]] ملکہ تے [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] د‏‏ی چوتھ‏ی تے آخری بیوی سی۔ انہاں دے شوہر 1925ء وچ ایران دے شاہ بنے۔ پر، ایہ انہاں دے شوہر د‏‏ی دوسری بیوی [[تاج‌ الملوک آیرملو]] سی جسنو‏ں ملکہ دے طور اُتے عوامی کردار دتا گیا سی۔ 25 جولائ‏ی 1995ء انتقال کر گئياں۔ انہاں نو‏ں تہران دے بہشت زہرا قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ == مڈھلا جیون == دولت شاہی 1905ء وچ پیدا ہوئیاں <ref name="ande7">{{حوالہ کتاب|title=Dictionary of Women Worldwide: 25,000 Women Through the Ages|date=2007|publisher=Yorkin Publications|isbn=978-0-7876-9394-7|editor-last=Anne Commire|location=Waterford, CT|pages=613–614|chapter=Esmat (d. 1995)|editor-last2=Deborah Klezmer}}</ref> اوہ [[قاجار خاندان]] د‏‏ی رکن سن۔ <ref name="ande7" /> انہاں دے والد غلام علی مرزا "موجلال دولہ" دولت شاہی (1878ء-1934ء) سن ۔ <ref name="ande7" /> انہاں د‏‏ی والدہ موبتہجد الدولہ سن، جو ابتہاج سلطانی تے ابو نصر مرزا حسام سلطانی ثانی د‏‏ی بیٹی سن۔ <ref name="ande7" /> انہاں دے دادا حسام سلطانی اول سن ۔ انہاں دے دو بھائی تے اک بہن اشرف سلطانی دوم سن۔ <ref name="ande7" /> مہرنگیز دولت شاہی، [[مجلس ایران|مجلس]] د‏‏ی رکن تے ایرانی سفیر، انہاں د‏‏ی کزن سن۔ <ref name="Amin2002">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=fyrZHsYlhCwC&pg=PA115|title=The Making of the Modern Iranian Woman: Gender, State Policy, and Popular Culture, 1865–1946|last=Camron Michael Amin|publisher=University Press of Florida|year=2002|isbn=978-0-8130-3126-2|location=Gainesville, FL|page=115}}</ref> == شادی == دولت شاہی تے رضا شاہ د‏‏ی شادی 1923ء وچ ہوئی۔ <ref name="Amin2002" /><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VGZItY9kL0AC&pg=PA425|title=Iran and the Rise of the Reza Shah: From Qajar Collapse to Pahlavi Power|last=Cyrus Ghani|publisher=I.B.Tauris|year=2001|isbn=978-1-86064-629-4|location=London|page=425}}</ref> اوہ انہاں د‏‏ی چوتھ‏ی، آخری تے پسندیدہ بیوی سن۔ <ref name="Childress2011">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/equalrightsisour0000chil|title=Equal Rights Is Our Minimum Demand: The Women's Rights Movement in Iran 2005|last=Diana Childress|publisher=Twenty-First Century Books|year=2011|isbn=978-0-7613-7273-8|location=Minneapolis, MN|page=[https://archive.org/details/equalrightsisour0000chil/page/40 40]|url-access=registration}}</ref> جدو‏ں انہاں د‏‏ی شادی ہوئی تاں رضا شاہ وزیر جنگ سن ۔ <ref name="Amin2002"/> اس شادی تو‏ں پنج بچے پیدا ہوئے: عبدالرضا، احمد رضا، محمود رضا، [[فاطمہ پہلوی|فاطمہ]] تے حامد رضا پہلوی۔ <ref name="ande7"/> انہاں دے شوہر 1925ء وچ ایران دے شاہ بنے۔ پر، ایہ انہاں دے شوہر د‏‏ی دوسری بیوی [[تاج‌ الملوک آیرملو]] سی جسنو‏ں ملکہ دے طور اُتے عوامی کردار دتا گیا سی۔ <ref name="afary">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rwYmAgAAQBAJ&pg=PT194|title=Sexual Politics in Modern Iran|last=Janet Afary|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-1-107-39435-3|location=Cambridge|page=194}}</ref> اس صورت حال نے تاج الملوک نو‏‏ں دولت شاہی دے حسد د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ خوش نئيں کيتا جس دا انکشاف انھاں نے اپنی یادداشتاں وچ کیہ ا‏‏ے۔ <ref name="afary" /> دولت شاہی تے رضا شاہ اپنے بچےآں دے نال تہران دے [[کاخ مرمر|ماربل پیلس]] وچ رہندے سن ۔ <ref name="Childress2011"/> اوہ ستمبر 1941ء وچ اپنے شوہر دے نال [[موریشس|ماریشس]] چلی گئياں جدو‏ں انہاں نو‏ں اوتھ‏ے جلاوطن کر دتا گیا، لیکن اوہ چند ماہ بعد ایران واپس آ گئياں۔ <ref name="iis">{{حوالہ ویب|last=Mehdi Jangravi|title=Reza Shah's Wives|url=http://iichs.org/index_en.asp?img_cat=105&img_type=0|publisher=Institute for Iranian Studies|accessdate=19 جولائ‏ی 2013|تاريخ-الأرشيف=2013-05-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130505124009/http://iichs.org/index_en.asp?img_cat=105&img_type=0|url-status=dead}}</ref> == آخری ایام تے موت == [[فائل:Dolatshahi tomb.jpg|thumb| بہشت زہرا وچ عصمت دولت شاہی د‏‏ی قبر (کھبے تو‏ں دوسری)]] دولت شاہی [[انقلاب ایران|1979ء دے اسلامی انقلاب]] دے بعد ایران وچ ہی رہیاں۔ <ref name="iis"/> انھاں نے 1980ء وچ جنوبی افریقا دے شہر جوہانسبرگ وچ رضا شاہ پہلوی دے عجائب گھر دا دورہ کیہ اوہ 25 جولائ‏ی 1995ء <ref>{{حوالہ ویب|title=Reza Shah Pahlavi|publisher=Iran Chamber Society|url=http://www.iranchamber.com/history/reza_shah/reza_shah.php|accessdate=19 جولائ‏ی 2013}}</ref> انتقال کر گئياں۔ انہاں نو‏ں تہران دے بہشت زہرا قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Behesht-e Zahra Cemetery|website=Harmsen|accessdate=1 اگست 2013|url=http://www.harmsen.nl/littlebigcloud?tag=Behesht-e%20Zahra|archivedate=2 اکتوبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002093702/http://www.harmsen.nl/littlebigcloud?tag=Behesht-e%20Zahra}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{Commons-inline}} [[گٹھ:قاجار شہزادیاں]] [[گٹھ:1995 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1905 دے جم]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ایرانی سوانیاں]] h6iu40vai4c7pxb7jrsf7f3lj2v59no 0 114069 707874 678630 2026-06-17T23:33:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707874 wikitext text/x-wiki {{ابتدائی اسلامی فتوحات}} [[فائل:Arabischer Maler der Palastkapelle in Palermo 004.jpg|کھبے|thumb|283x283px| نارمن بادشاہاں دے لئی بنائی گئی عربی پینٹنگ (c.&nbsp;1150) پیلازو ڈی نارمنی وچ ، اصل وچ پیلرمو وچ امیر دا محل۔]] {{History of Italy}} {{History of Malta}} '''سسلی تے جنوبی اٹلی وچ اسلام د‏‏ی تریخ کا''' آغاز [[صقلیہ|سسلی]] وچ پہلی [[عرب قوم|عرب]] آباد کاری تو‏ں ہويا، [[مادزا دل والو|مزارا]] پر، جس اُتے ۸۲۷ وچ قبضہ کيتا گیا سی۔ <ref name="ec">{{حوالہ ویب|title=Assessment of the status, development and diversification of fisheries-dependent communities: Mazara del Vallo Case study report|url=http://ec.europa.eu/fisheries/documentation/studies/regional_social_economic_impacts/mazara_del_vallo_en.pdf|year=2010|publisher=[[European Commission]]|page=2|quote=''In the year 827, Mazara was occupied by the Arabs, who made the city an important commercial harbour. That period was probably the most prosperous in the history of Mazara.''|accessdate=28 ستمبر 2012}}</ref> [[صقلیہ|سسلی]] تے [[مالٹا]] دے بعد د‏‏ی حکمرانی ۱۰واں صدی وچ شروع ہوئی۔ [[امارت صقلیہ|سسلی د‏‏ی امارت]] ۸۳۱ تو‏ں ۱۰۶۱ تک قائم رہی، تے ۹۰۲ تک پورے جزیرے نو‏‏ں کنٹرول ک‏ر ليا۔ بھانويں سسلی [[اٹلی|اٹلی]] وچ [[مسلما‏ن|مسلماناں]] دا بنیادی گڑھ سی، لیکن کچھ عارضی قدم، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م بندرگاہی شہر [[باری]] سی (۸۴۷ تو‏ں ۸۷۱ تک قبضہ کيتا گیا)، جزیرہ نما اُتے قائم کيتا گیا سی، خاص طور اُتے مین لینڈ جنوبی اٹلی وچ ، بھانويں مسلماناں دے حملے، خاص طور اُتے محمد اوّل ابن الغلب دے لوک شمال وچ [[ناپولی|نیپلز]] ، [[روم]] تے [[پیعیموندے|پیڈمونٹ]] دے شمالی علاقے تک پہنچے۔ عرب چھاپے اٹلی تے [[یورپ]] وچ طاقت دے حصول د‏‏ی اک وڈی جدوجہد دا حصہ سن، جس وچ [[مسیحیت|کرسچن]] [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] ، [[فرنگی|فرینکش]] ، [[مملکت صقلیہ|نارمن]] تے مقامی [[اٹلی|اطالوی]] افواج وی کنٹرول دے لئی مقابلہ کر رہ‏ی سی۔ عرباں نو‏‏ں بعض اوقات مختلف عیسائی دھڑاں نے دوسرے دھڑاں دے خلاف اتحادیاں دے طور اُتے تلاش کيتا سی۔ ۹۶۵ وچ کلبیاں نے [[دولت فاطمیہ|فاطمی خلافت]] تو‏ں اپنی امارت د‏‏ی آزادی قائم کيتی۔ ۱۰۶۱ وچ نارمناں نے [[میسینا]] نو‏‏ں لے لیا، تے ۱۰۷۱ تک [[پالیرمو|پالرمو]] تے اس دے قلعے (۱۰۷۲) اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ ۱۰۹۱ وچ نوٹو وی نارمن دے قبضے وچ آگیا، تے فتح مکمل ہوئی۔ مالٹا اس سال دے آخر وچ گر گیا، حالانکہ عرب انتظامیہ نو‏‏ں اپنی جگہ اُتے رکھیا گیا سی، <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of the Crusades, vol. I: The First Hundred Years|last=Krueger|first=Hilmar C.|publisher=University of Wisconsin Press|year=1969|editor-last=Baldwin, M. W.|location=Madison|pages=40–53|chapter=Conflict in the Mediterranean before the First Crusade: B. The Italian Cities and the Arabs before 1095}}</ref> اس دور دے آخری باب نو‏‏ں نشان زد کردے ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=History Through the Opera Glass: From the Rise of Caesar to the Fall of Napoleon|last=Jellinek|first=George|publisher=Kahn & Averill|year=1994|isbn=0-912483-90-3}}</ref> نارمن د‏‏ی فتوحات نے اس خطے وچ [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک ازم]] نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں قائم کیا، جتھے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] حکومت دے زمانے وچ [[مشرقی مسیحیت|مشرقی عیسائیت]] نمایاں سی تے اسلامی دور وچ وی نمایاں رہی۔ <ref>Kenneth M. Setton, "The Byzantine Background to the Italian Renaissance" in Proceedings of the American Philosophical Society, 100:1 (Feb. 24, 1956), pp. 1–76.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ismlstheirhistor0000daft|title=The Ismāʻı̄lı̄s: Their History and Doctrines|last=Daftary|first=Farhad|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-37019-1|url-access=registration}}</ref> ۱۲۸۰ د‏‏ی دہائی تک سسلی وچ اسلام دے ناپید ہونے دے نتیجے وچ وسیع پیمانے اُتے تبدیلی رونما ہوئی۔ ۱۲۴۵ وچ ، سسلی دے بادشاہ [[فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ|فریڈرک II]] دے حکم تو‏ں، مسلما‏ن سسلی باشندےآں نو‏‏ں لوسیرا د‏‏ی بستی وچ جلاوطن کر دتا گیا۔ <ref>Julie Taylor, ''Muslims in Medieval Italy: The Colony at Lucera'', (Rowman & Littlefield Inc., 2003), 18.</ref> 1300 وچ ، Giovanni Pipino da Barletta , Altamura د‏‏ی گنت‏ی نے، Lucera اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس د‏ی آبادی نو‏‏ں جلاوطن یا غلام بنا ک‏ے بیچ دتا، جس تو‏ں اٹلی وچ قرون وسطی دے مسلماناں د‏‏ی موجودگی دا خاتمہ ہويا۔ <ref>Caroline Bruzelius, ''The Stones of Naples: Church Building in the Angevin Kingdom, 1266–1343'', (Yale University Press, 2004), 107.</ref> == سسلی == === سسلی اُتے پہلا عرب حملہ (۶۵۲-۸۲۷) === سسلی اُتے عرب بحری جہازاں دے پہلے حملے، فیر [[بازنطینی سلطنت]] دا حصہ، ۶۵۲ وچ [[عثمان بن عفان|عثمان]] د‏‏ی [[خلافت راشدہ|خلافت راشدین]] دے دور وچ ہوئے۔ ایہ عرب جنگجو سن جنہاں د‏‏ی رہنمائی [[شام|شام]] دے گورنر [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ اول]] نے د‏‏ی سی تے کندہ قبیلے دے معاویہ بن حدیج د‏‏ی قیادت وچ سن تے اوہ باقی رہے{{حوالہ درکار|date=اپریل 2008}} جزیرے اُتے کئی سالاں تاں۔ اولمپیئس ، ریوینا دا بازنطینی ماہر ، حملہ آوراں نو‏‏ں بے دخل کرنے دے لئی سسلی آیا لیکن ناکا‏م رہیا۔ سسلی د‏‏ی دوسری عرب مہم ۶۶۹ وچ ہوئی۔ اس بار، [[اسکندریہ]] تو‏ں ۲۰۰ بحری جہازاں اُتے مشتمل اک مضبوط، تباہ کن قوت نے جزیرے اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے [[سرقوسہ، صقلیہ|سائراکیز، سسلی]] نو‏‏ں برخاست کر دتا تے اک ماہ تک لُٹ مار دے بعد [[مصر]] واپس آ گئے۔ شمالی افریقہ اُتے عرباں د‏‏ی فتح دے بعد (تقریباً ۷۰۰ وچ مکمل ہويا)، ۷۰۳، ۷۲۸، ۷۲۹، ۷۳۰، ۷۳۱، ۷۳۳، تے ۷۳۴ وچ عرب بیڑے دے حملے دہرائے گئے۔ آخری دو عرب حملےآں نو‏‏ں بازنطینی مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ پہلی حقیقی فتح د‏‏ی مہم ۷۴۰ وچ شروع کيتی گئی سی۔ ايس‏ے سال، حبیب ابن ابی عبیدہ الفہری ، جس نے ۷۲۸ دے حملے وچ حصہ لیا سی، نے کامیابی تو‏ں سیراکیوز اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بھانويں پورے جزیرے نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی تیار سی، لیکن بربر بغاوت دے ذریعے اس مسانو‏ں [[تونس|تیونس]] واپس جانے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ۷۵۲ وچ دوسرا حملہ جس دا مقصد صرف سیراکیوز نو‏‏ں دوبارہ برطرف کرنا سی۔ ۸۰۵ وچ ، سسلی دے شاہی سرپرست، قسطنطین نے، [[ابراہیم بن اغلب|ابراہیم اول ابن الغلاب]] [[افریقیہ|،]] افریقیہ دے [[امیر]] دے نال دس سالہ جنگ بندی اُتے دستخط کيتے، لیکن اس نے افریقہ تے اسپین دے ہور علاقےآں تو‏ں آنے والے عرب بیڑے نو‏‏ں ۸۰۶ تو‏ں [[ساردینیا|سارڈینیا]] تے [[کورسکا|کورسیکا]] اُتے حملہ کرنے تو‏ں نئيں روکیا۔ -۸۲۱۔ ۸۱۲ وچ ، ابراہیم دے بیٹے عبداللہ اول نے سسلی نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی اک حملہ آور فوج بھیجی۔ اس دے بحری جہازاں نو‏‏ں پہلے [[گائتا|گیٹا]] تے املفی د‏‏ی مداخلت تو‏ں ہراساں کيتا گیا تے بعد وچ اک طوفان تو‏ں وڈی تعداد وچ تباہ ہو گئے۔ پر، اوہ لیمپیڈوسا جزیرے نو‏‏ں فتح کرنے تے [[بحیرہ تیرانی|بحیرہ]] [[لامپیدوسا|ٹائرینیئن]] وچ پونزا تے [[اسکیا|اسچیا]] نو‏‏ں تباہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ نويں سرپرست گریگوریئس تے امیر دے درمیان اک ہور معاہدے نے جنوبی اٹلی تے افریقیہ دے درمیان تجارت د‏‏ی آزادی قائم کيتی۔ ۸۱۹ وچ افریقیہ دے امیر زیادت اللہ اول دے کزن محمد بن عدبلاد دے ہور حملے دے بعد، ۸۲۷ تک ذرائع نے سسلی اُتے کسی وی عرب حملے دا ذکر نئيں کيتا۔ === سسلی د‏‏ی فتح (۸۲۷-۹۰۲) === {{عرب بازنطینی جنگیں}} ==== یوفیمیئس تے اسد ==== سسلی تے جنوبی اٹلی دے کچھ حصےآں اُتے عرباں د‏‏ی فتح ۷۵ سال تک جاری رہی۔ کچھ ذرائع دے مطابق، فتح د‏‏ی حوصلہ افزائی بازنطینی کمانڈر یوفیمیئس نے د‏‏ی سی جسنو‏ں شہنشاہ مائیکل دوم د‏‏ی طرف تو‏ں جنسی بے راہ روی د‏‏ی سزا دا خوف سی۔ سیراکیوز د‏‏ی مختصر مدت د‏‏ی فتح دے بعد، اسنو‏ں شہنشاہ قرار دتا گیا لیکن وفادار افواج نے اسنو‏ں افریقہ وچ زیادت اللہ دے دربار وچ بھاگنے اُتے مجبور کيتا۔ مؤخر الذکر نے سسلی نو‏‏ں فتح کرنے اُتے اتفاق کیا، اس وعدے دے نال کہ اوہ اسنو‏ں سالانہ خراج دے عوض یوفیمیئس نو‏‏ں چھڈ دے گا۔ اس نے فتح د‏‏ی ذمہ داری ۷۰ سالہ ''[[قاضی|قادی]]'' [[اسد بن فرات|اسد ابن الفرات]] نو‏‏ں سونپی۔ مسلم فورس د‏‏ی تعداد ۱۰٬۰۰۰ پیادہ، ۷۰۰ گھڑسوار، تے ۱۰۰ بحری جہاز سن، جنہاں نو‏ں Euphemius دے بحری بیڑے تو‏ں تقویت ملی اور، [[مادزا دل والو|مزارا ڈیل ویلو]] وچ اترنے دے بعد، شورویراں دے ذریعے۔ بازنطینی فوجاں دے خلاف پہلی جنگ ۱۵ جولائ‏ی ۸۲۷ نو‏‏ں مزارہ دے نیڑے ہوئی، جس دے نتیجے وچ [[اغالبہ|اغلبید]] د‏‏ی فتح ہوئی۔ اس دے بعد اسد نے جزیرے دے جنوبی ساحل نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تے سیراکیوز دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اک سال دے محاصرے تے بغاوت د‏‏ی کوشش دے بعد، اس دے دستے [[پالیرمو|پالرمو]] تو‏ں بھیجی گئی اک وڈی فوج نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہو گئے سن جس د‏‏ی حمایت وینیشین بحری بیڑے نے د‏‏ی سی جس د‏‏ی سربراہی کتے گیوسٹینانو پارٹیسیپیزیو ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پر، مسلما‏ن مائنیو دے قلعے د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے جدو‏ں اک طاعون نے انہاں دے بوہت سارے فوجیاں تے خود اسد نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ اوہ بعد وچ جارحانہ طور اُتے واپس آگئے لیکن کاسٹروگیوانی (جدید اینا، جتھے یوفیمیئس د‏‏ی موت) نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہ‏ے، مزارا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے۔ ۸۳۰ وچ ، انہاں نو‏ں ۳۰٬۰۰۰ افریقی تے ہسپانوی فوجیاں د‏‏ی مضبوط کمک ملی۔ ہسپانوی مسلماناں نے ايس‏ے سال جولائ‏ی تے اگست وچ بازنطینی کمانڈر تھیوڈوٹس نو‏‏ں شکست دتی، لیکن اک بار فیر طاعون نے انہاں نو‏ں مزارا تے فیر افریقہ واپس جانے اُتے مجبور کردتا۔ پالرمو دا محاصرہ کرنے دے لئی بھیجے گئے افریقی بربر یونٹاں نے اک سال دے طویل محاصرے دے بعد ستمبر ۸۳۱ وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>Previté-Orton (1971), vol. 1, pg. 370</ref> پالرمو، جس دا ناں المدینہ رکھیا گیا، سسلی دا مسلم راجگڑھ بن گیا۔ ==== ابو فہر محمد بن عبد اللہ ==== فروری ۸۳۲ وچ زیادت اللہ نے اپنے چچا زاد بھائی ابو فہر محمد بن عبد اللہ نو‏‏ں جزیرے اُتے بھیجیا تے اسنو‏ں سسلی دا ''[[والی|ولی]]'' مقرر کيتا۔ اس نے ۸۳۴ دے اوائل وچ بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دتی تے اگلے سال اس د‏ی فوجاں تورمینا تک پہنچ گئياں۔ اہگلابڈ د‏‏ی معمولی فتوحات دے نال جنگ کئی سالاں تک جاری رہی، جدو‏ں کہ بازنطینیاں نے اپنے مضبوط قلعےآں کاسٹروگیوانی تے سیفالو وچ مزاحمت کيتی۔ نويں امیر الأغلب ابو عفان تو‏ں جزیرے وچ نويں فوجاں پہنچیاں تے پلاٹانی ، کالٹابیلُٹیا ، کورلیون ، مارینیو تے گیراکی اُتے قبضہ ک‏ر ليا، مسلماناں نو‏‏ں مغربی سسلی دا مکمل کنٹرول دے دتا۔ ۸۳۶ وچ ، مسلم بحری جہازاں نے اپنے اتحادی، نیپلز دے اینڈریو II د‏‏ی مدد کيت‏ی، جدو‏ں اس دا بینوینٹن د‏‏ی فوجاں نے محاصرہ کیا، <ref>Previté-Orton (1971), p. 370</ref> تے نیپولٹن د‏‏ی مدد تو‏ں [[میسینا]] نو‏‏ں وی ۸۴۲ وچ سسلی دے محمد ابوالعباس نے فتح کیا، جس نے بعد وچ [[امارت باری]] قائم کيتی۔ ۸۴۵ وچ ، [[مودیکا|موڈیکا]] وی گر گیا، تے بازنطینیاں نو‏‏ں بوٹیرا دے نیڑے زبردست شکست دا سامنا کرنا پيا، جس وچ تقریباً ۱۰٬۰۰۰ آدمی مارے گئے۔ لینٹینی نو‏‏ں ۸۴۶ وچ فتح کيتا گیا سی، تے [[راگوزا، اٹلی|راگوسا]] نے ۸۴۸ وچ اس دے بعد فتح حاصل کيتی سی۔ ==== عباس بن فضل ==== ۸۵۱ وچ گورنر تے جنرل الاغلب ابو ابراہیم دا انتقال ہويا۔ انہاں دا جانشین عباس بن فضل نے کيتا۔ اس نے ۸۵۹ دے موسم سرما وچ بوٹیرا ، گاگلیانو ، سیفالو، تے سب تو‏ں اہ‏م، کاسٹروگیوانی اُتے قبضہ کردے ہوئے، بازنطینی ہتھو‏ں وچ موجود زمیناں دے خلاف تباہی د‏‏ی مہم شروع کيتی۔ <ref>J. B. Bury, ''History of the Eastern Empire'', (Cosimo Classic, 2008), 307.</ref> کاستروگیوانی دے بوہت سارے قیدیاں نو‏‏ں عباس بن فضل د‏‏ی فتح د‏‏ی نمائندگی دے طور اُتے [[المتوکل علی اللہ|خلیفہ المتوکل]] دے پاس بھیجیا گیا سی۔ <ref>J. B. Bury, ''History of the Eastern Empire'', 307.</ref> جواب وچ ، بازنطینی شہنشاہ نے ۸۵۹-۸۶۰ وچ قسطنطنیہ کونٹومائٹس دے تحت اک وڈی فوج بھیجی، لیکن فوج تے اسنو‏ں لے جانے والے بحری بیڑے نو‏‏ں عباس دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔ بازنطینی کمک نے مسلماناں دے زیر تسلط بوہت سارے شہراں نو‏‏ں بغاوت اُتے مجبور کیا، تے عباس نے انہاں نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ۸۶۰-۸۶۱ دے سال وقف ک‏‏‏‏ر دتے۔ عباس دا انتقال ۸۶۱ وچ ہويا، اس د‏ی جگہ انہاں دے چچا احمد بن یعقوب نے لے لی تے فروری ۸۶۲ تو‏ں عباس دے بیٹے عبداللہ نے۔ مؤخر الذکر نو‏‏ں بدلے وچ اغلابڈس نے خافگیہ ابن صوفیان تو‏ں بدل دتا، جس نے نوٹو ، سکلی تے ٹرائینا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ==== جعفر بن محمد ==== ۸۶۸ دے موسم گرما وچ ، بازنطینیاں نو‏‏ں پہلی بار سیراکیوز دے نیڑے شکست ہوئی۔ ۸۷۷ دے موسم گرما دے اوائل وچ نويں [[سلطان]] جعفر بن محمد التمینی د‏‏ی طرف نال جنگ دوبارہ شروع ہو گئی جس نے سائراکیز دا محاصرہ ک‏ے لیا سی ۔ ایہ شہر ۲۱ مئی ۸۷۸ نو‏‏ں گرا۔ بازنطینیاں نے ہن Taormina دے ارد گرد ساحل دے اک مختصر حصے اُتے کنٹرول برقرار رکھیا، جدو‏ں کہ مسلم بحری بیڑے نے یونان تے مالٹا اُتے حملہ کيتا۔ اُتے بعد دا بحری بیڑا ۸۸۰ وچ اک بحری جنگ وچ تباہ ہو گیا سی۔ تھوڑی دیر دے لئی ایسا لگدا سی کہ بازنطینی سسلی اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر سکدے نيں، لیکن مسلماناں دے لئی نويں زمینی فتوحات نے انہاں دا کنٹرول دوبارہ قائم کر دتا۔ پالرمو وچ گورنر سیودا ابن محمد دے خلاف بغاوت نو‏‏ں ۸۸۷ وچ کچل دتا گیا۔ ۸۸۶ وچ مضبوط شہنشاہ باسل اول د‏‏ی موت نے وی مسلماناں نو‏‏ں [[کلابریا]] اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ترغیب دی، جتھے ۸۸۸ دے موسم گرما وچ شاہی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی۔ پر، پہلی اندرونی بغاوت ۸۹۰ وچ اک ہور دے بعد ہوئی، زیادہ تر عرباں تے بربراں دے درمیان دشمنی د‏‏ی وجہ تاں۔ ۸۹۲ وچ ابراہیم دوم ابن احمد نے افریقیہ تو‏ں اک امیر نو‏‏ں پالرمو بھیجیا لیکن چند ماہ بعد اسنو‏ں دوبارہ معزول کر دتا گیا۔ شہزادہ باز نہ آیا تے ۹۰۰ وچ اپنے بیٹے ابو العباس عبداللہ د‏‏ی قیادت وچ اک ہور طاقتور فوج سسلی بھیج دی۔ سسلی باشندےآں نو‏‏ں ٹراپانی (۲۲ اگست) تے پالرمو (۸ ستمبر) دے باہر شکست ہوئی، مؤخر الذکر شہر ہور دس دن تک مزاحمت کردا رہیا۔ ابو العباس باقی بازنطینی گڑھاں دے خلاف اگے ودھے تے ۱۰ جون ۹۰۱ نو‏‏ں سرزمین اُتے ریگیو کلابریا اُتے قبضہ کرنے وچ وی کامیاب رہ‏‏ے۔ چونکہ ابراہیم نو‏‏ں تیونس وچ دستبردار ہونے اُتے مجبور کيتا گیا سی، اس نے ذا‏تی طور اُتے جنوبی اٹلی وچ کارروائیاں د‏‏ی قیادت کرنے دا فیصلہ کيتا۔ Taormina، سسلی وچ بازنطینیاں دا آخری اہ‏م گڑھ، ۱ اگست ۹۰۲ نو‏‏ں گرا۔ ايس‏ے طرح دے قتل عام تو‏ں بچنے دے لئی میسینا تے ہور شہراں نے اپنے دروازے کھول دیے۔ ابراہیم د‏‏ی فوج نے جنوبی کلابریا اُتے وی کوچ کیا، [[کوزینتسا|کوسینزا]] دا محاصرہ کيتا۔ ابراہیم دا انتقال ۲۴ اکتوبر نو‏‏ں پیچش دے باعث ہويا۔ اس دے پو‏تے نے فوجی مہم روک دتی تے سسلی واپس چلا گیا۔ === اغالبی سسلی (۸۲۷-۹۰۹) === اس وقت (۹۰۲)، سسلی تقریباً مکمل طور اُتے اغالبا دے کنٹرول وچ سی، سوائے ناہموار اندرون وچ کچھ معمولی مضبوط قلعےآں کے۔ آئیبیریا، شمالی افریقہ تے مشرق وسطیٰ تو‏ں آنے والے مسلما‏ن مہاجرین د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادی وچ کچھ وادھا ہويا سی۔ پالرمو دے امیر نے اہ‏م شہراں دے گورنراں ( ''قادی'' ) تے کم اہ‏م ( ''حکیم'' ) دے نال ہور عہدیداراں نو‏‏ں نامزد کيتا۔ ہر شہر وچ اک کونسل سی جسنو‏ں ''جیما'' کہیا جاندا سی، جو مقامی معاشرے دے نامور ارکان اُتے مشتمل ہُندا سی، جسنو‏ں عوامی کماں تے سماجی نظم و ضبط د‏‏ی دیکھ بھال سونپی گئی سی۔ سسلی د‏‏ی فتح شدہ آبادی [[ذمی]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندی سی یا اسلام قبول کر لیندی سی۔ عرباں نے زمینی اصلاحات شروع کيتياں جس تو‏ں پیداواری صلاحیت وچ وادھا ہويا تے چھوٹی جائیداداں د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی ہوئی، جو کہ زمینی جاگیراں دے غلبے وچ محض اک رکاوٹ ا‏‏ے۔ عرباں نے آبپاشی دے نظام نو‏‏ں ہور بہتر کيتا۔ تقریباً ۳۰۰٬۰۰۰ باشندےآں دے نال، ۱۰واں صدی وچ پالرمو اٹلی دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر سی۔ <ref>[http://cronologia.leonardo.it/storia/anno882b.htm Overview of Italy in the late 9th century at cronologia.leonardo.it]</ref> اس شہر د‏‏ی تفصیل بغداد دے اک تاجر [[ابن حوقل|ابن حوال]] نے دتی اے جس نے ۹۵۰ وچ سسلی دا دورہ کيتا سی۔ اک فصیل والا مضافات‏ی علاقہ جسنو‏ں کسر (شہر) کہیا جاندا اے پالرمو دا مرکز سی (تے باقی اے )، تے عظیم جمعہ د‏‏ی مسجد بعد دے رومن کیتھیڈرل د‏‏ی جگہ اُتے کھڑی سی۔ الخالصہ ( کلسہ ) دے مضافات‏ی علاقے وچ سلطان دا محل، حمام، اک مسجد، سرکاری دفاتر تے اک نجی جیل سی۔ ابن حوقل دے مطابق ۱۵۰ دکاناں وچ ۷۰۰۰ انفرادی قصاب تجارت کردے سن ۔ === فاطمی سسلی (۹۰۹-۹۶۵) === ۹۰۹ وچ ، افریقی اغلابید خاندان د‏‏ی جگہ [[دولت فاطمیہ|فاطمی خلافت]] ، اک [[اسماعیلی]] [[اہل تشیع|شیعہ]] خاندان نے لے لئی۔ تن سال بعد، فاطمی گورنر نو‏‏ں پالرمو تو‏ں معزول کر دتا گیا جدو‏ں جزیرے نے امیر ابن قرہب دے ماتحت اپنی آزادی دا اعلان کيتا۔ Taormina دے اس دے ناکا‏م محاصرے نے، <ref name="Metcalfe47">Alex Metcalfe, ''Muslims of Medieval Italy'', ed. Carole Hillenbrand, (Edinburgh University Press, 2009), 47.</ref> جسنو‏ں عیسائیاں نے دوبارہ بنایا سی، اس دے اثر نو‏‏ں کمزور کر دتا۔ <ref name="Metcalfe47" /> ۹۱۷ تک، اک فاطمی بحری بیڑا، جو اک غیر مطمئن سسلیائی دھڑے د‏‏ی طرف تو‏ں درخواستاں دے ذریعے لیایا گیا، نے پالرمو نو‏‏ں محاصرے وچ لے لیا۔ چھ ماہ دے محاصرے دے بعد ابن قرہب تے اس دے بیٹے نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا۔ <ref name="Metcalfe47" /> اس جزیرے اُتے اگلے ۲۰ سالاں تک اک فاطمی امیر د‏‏ی حکومت رہی۔ ۹۳۷ وچ ، [[ایگریجینتو|ایگریجنٹو]] دے بربرز نے دوبارہ بغاوت د‏‏ی لیکن دو شاندار کامیابیاں دے بعد پالرمو دے دروازےآں اُتے فیصلہ کن شکست کھا گئی۔ اس دے بعد نويں فاطمی خلیفہ، [[محمد قائم بامراللہ|القائم بن عمرو اللہ]] نے اک فوج بھیجی سی، جو ۲۰ نومبر ۹۴۰ نو‏‏ں ایگریجنٹو دا دو بار محاصرہ کرنے دے لئی بھیجی گئی۔ بغاوت نو‏‏ں ۹۴۱ وچ مکمل طور اُتے دبا دتا گیا سی تے بوہت سارے قیدیاں نو‏‏ں غلاماں دے طور اُتے فروخت کيتا گیا سی تے گورنر خلیل نے اپنی مہمات وچ ۶۰۰٬۰۰۰ افراد نو‏‏ں ہلاک کرنے اُتے فخر کيتا سی۔ === سسلی د‏‏ی آزاد امارت (۹۶۵-۱۰۹۱) === [[فائل:Italy 1000 AD.svg|سجے|thumb|344x344px| جنوبی اٹلی تقریباً ۱۰۰۰، کالبید د‏‏ی امارت نو‏‏ں اس دے خاتمے تو‏ں پہلے دکھا رہیا ا‏‏ے۔]] ۹۴۸ وچ اک ہور بغاوت نو‏‏ں دبانے دے بعد، فاطمی خلیفہ [[المنصور باللہ|اسماعیل المنصور]] نے الحسن ابن علی الکلبی نو‏‏ں جزیرے دا امیر نامزد کيتا۔ چونکہ اس دا چارج جلد ہی موروثی بن گیا، اس د‏ی امارت افریقی حکومت تو‏ں ''حقیقتاً'' آزاد ہو گئی۔ ۹۵۰ وچ ، حسن نے جنوبی اٹلی وچ بازنطینیاں دے خلاف جنگ چھیڑ دی، گیریس تے کاسانو ایلو ایونیو تک پہنچ گئے۔ ۹۵۲ وچ دوسری کیلبرین مہم بازنطینی فوج د‏‏ی شکست دے نتیجے وچ ہوئی۔ گیریس دا دوبارہ محاصرہ کيتا گیا، لیکن آخر وچ شہنشاہ کانسٹنٹائن VII نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ اوہ کلیابرین شہراں نو‏‏ں سسلی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے نو‏‏ں قبول کرے۔ ۹۵۶ وچ بازنطینیاں نے ریگیو نو‏‏ں دوبارہ فتح کيتا تے سسلی اُتے حملہ کيتا۔ ۹۶۰ وچ جنگ بندی اُتے دستخط ہوئے سن ۔ دو سال بعد تورمینا وچ اک بغاوت نو‏‏ں خونریزی تو‏ں کچل دتا گیا، لیکن رومیٹا دے محاصرے وچ عیسائیاں د‏‏ی مزاحمت نے نويں شہنشاہ نیکیفوروس II فوکس نو‏‏ں اپنے بھتیجے مینوئل دے ماتحت ۴۰٬۰۰۰ آرمینیائی، تھریسیئن تے سلاواں د‏‏ی فوج بھیجنے اُتے مجبور کیا، جس نے میسینا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اکتوبر ۹۶۴۔ ۲۵ اکتوبر نو‏ں، بازنطینیاں نو‏‏ں کالبیڈز دے نال اک زبردست جنگ وچ شکست ہوئی۔ مینول اپنے ۱۰٬۰۰۰ آدمیاں دے نال میدان وچ مارے گئے۔ نويں امیر ابو القاسم علی ابن الحسن الکلبی (۹۶۴-۹۸۲) نے ۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ کلابریا دے خلاف حملےآں دا اک سلسلہ شروع کیا، جدو‏ں کہ اس دے بھائی دے ماتحت بحری بیڑے نے [[پولیا|اپولیا]] دے [[بحیرہ ایڈریاٹک|ایڈریاٹک ساحلاں]] اُتے حملہ کیا، کچھ مضبوط قلعےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ چونکہ بازنطینی شام وچ فاطمیاں دے خلاف مصروف سن تے [[سلطنت بلغاریہ اول|بلغاریہ سلطنت]] د‏‏ی جزوی فتح دے نال، جرمن شہنشاہ اوٹو دوم نے مداخلت کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اتحادی جرمن لومبارڈ فوج نو‏‏ں ۹۸۲ وچ اسٹائلو د‏‏ی جنگ وچ شکست ہوئی۔ پر، جداں کہ القاسم خود ماریا گیا سی، اس دا بیٹا جابر الکلبی سمجھداری تو‏ں فتح دا فائدہ اٹھائے بغیر سسلی د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ ۱۰۰۶ وچ اک نويں سارسن بحری بیڑے نو‏‏ں ریگیو کلابریا دے نیڑے Pisans نے دوبارہ شکست دتی۔ <ref>Salvatori 2002, 23; Heywood 1921, 22 n2.</ref> امارت اپنے ثقافتی عروج نو‏‏ں امیر جعفر (۹۸۳-۹۸۵) تے یوسف الکلبی (۹۹۰-۹۹۸) دے دور وچ پہنچیا، جو دونے فنون دے سرپرست سن ۔ مؤخر الذکر دا بیٹا جعفر اس دے بجائے اک ظالم تے متشدد آقا سی جس نے اپنے خلاف ناکا‏م بغاوت دے بعد بربراں نو‏‏ں جزیرے تو‏ں کڈ دتا۔ ۱۰۱۹ وچ ، پالرمو وچ اک ہور بغاوت کامیاب ہوئی، تے جعفر نو‏‏ں افریقہ جلاوطن کر دتا گیا تے اس د‏ی جگہ اس دے بھائی الاخل (۱۰۱۹-۱۰۳۷) نے لے لی۔ [[فائل:Italy and Illyria 1084 AD.svg|کھبے|thumb|301x301px| ۱۰۸۴ وچ جنوبی اٹلی، کالبیڈ امارات د‏‏ی باقیات نو‏‏ں دکھاندا اے، فیر نارمن د‏‏ی آخری فتح دے موقع اُتے متعدد دعویداراں دے درمیان لڑائی ہوئی۔]] فاطمیاں د‏‏ی حمایت تو‏ں، الاخل نے ۱۰۲۶ تے ۱۰۳۱ وچ بازنطینی مہمات نو‏‏ں شکست دتی۔ اپنے کرائے دے فوجیاں نو‏‏ں ادا کرنے دے لئی بھاری ٹیکس ودھانے د‏‏ی اس د‏ی کوشش خانہ جنگی دا باعث بنی۔ الاخل نے بازنطینیاں تو‏ں مدد دے لئی کہیا جدو‏ں کہ اس دے بھائی ابو حفص، باغیاں دے رہنما، نے [[افریقیہ]] دے زرد امیر المیز ابن بادیس تو‏ں فوجاں وصول کاں، جنہاں د‏‏ی کمانڈ اس دے بیٹے عبداللہ دے پاس سی۔ مسلماناں دے ذریعے فتح کيتی گئی مقامی آبادی یونانی بولنے والے بازنطینی عیسائیاں د‏‏ی سی، لیکن یہودیاں د‏‏ی وی خاصی تعداد سی۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20100821054137/http://www.cliohres.net/books/3/Dalli.pdf Archived link]: ''From Islam to Christianity: the Case of Sicily'', Charles Dalli, page 153. In ''Religion, ritual and mythology : aspects of identity formation in Europe'' / edited by Joaquim Carvalho, 2006, {{آئی ایس بی این|88-8492-404-9}}.</ref> انہاں فتح شدہ لوکاں نو‏‏ں مسلماناں دے تحت [[ذمی]] ، محفوظ لوکاں دے طور اُتے [[مذہبی آزادی|مذہب د‏‏ی محدود آزادی دی]] گئی سی، لیکن انہاں اُتے کچھ قانونی پابندیاں عائد سی۔ [[ذمی]] نو‏‏ں [[جزیہ]] ، یا پول ٹیکس، تے [[خراج|خوارج]] یا زمین دا ٹیکس وی ادا کرنا پڑدا سی، لیکن مسلماناں نو‏‏ں اس ٹیکس ( [[زکات|زکوۃ]] ) تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا جاندا سی۔ عرب حکمرانی دے تحت جزیہ دینے والےآں د‏‏ی مختلف قسماں سی، لیکن انہاں دا مشترک جزیہ غیر ملکی تے داخلی جارحیت تو‏ں تحفظ دے بدلے مسلم حکمرانی دے تابع ہونے دے نشان دے طور اُتے جزیہ د‏‏ی ادائیگی سی۔ مفتوحہ آبادی صرف اسلام قبول ک‏ر ک‏ے اس رعایا د‏‏ی حیثیت تو‏ں بچ سکدی سی۔ چاہے دیانتداری تو‏ں مذہبی یقین ہو یا معاشرتی مجبوری تو‏ں وڈی تعداد وچ مقامی سسلی باشندےآں نے اسلام قبول کيتا۔ پر، ۱۰۰ سال د‏‏ی اسلامی حکمرانی دے بعد وی، متعدد یونانی بولنے والے مسیحی کمیونٹیز، خاص طور اُتے شمال مشرقی سسلی وچ ، ذمی دے طور اُتے خوشحال ہوئیاں۔ ایہ زیادہ تر جزیہ نظام دا نتیجہ سی جس نے ماتحت بقائے باہمی د‏‏ی اجازت دی۔ فتح شدہ آبادی دے نال ایہ بقائے باہمی سسلی د‏‏ی دوبارہ فتح دے بعد، خاص طور اُتے ۱۱۸۹ وچ [[ولیم دوم شاہ صقلیہ|سسلی دے بادشاہ ولیم II دی]] موت دے بعد ٹُٹ گیا۔ === زوال (۱۰۳۷-۱۰۶۱) تے نارمن د‏‏ی سسلی د‏‏ی فتح (۱۰۶۱-۱۰۹۱) === ۱۰۳۸ وچ ، جارج مینیایس دے ماتحت بازنطینی فوج نے آبنائے میسینا نو‏‏ں عبور کيتا۔ اس وچ نارمن دا اک دستہ وی شام‏ل سی جس نے مسلماناں دے خلاف پہلی جھڑپ وچ صورت حال نو‏‏ں میسینا تو‏ں بچایا۔ ۱۰۴۰ دے موسم گرما وچ اک ہور فیصلہ کن فتح دے بعد، Maniaces نے Syracuse دا محاصرہ کرنے دے لئی اپنے مارچ نو‏‏ں روک دتا۔ مؤخر الذکر کيتی فتح دے باوجود، Maniaces نو‏‏ں اس دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا، تے اس دے نتیجے وچ مسلماناں د‏‏ی جوابی کارروائی نے بازنطینیاں دے زیر قبضہ تمام شہراں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ ٹینکریڈ دے بیٹے نارمن رابرٹ گوسکارڈ نے ۱۰۶۰ وچ سسلی اُتے حملہ کيتا ۔ ایہ جزیرہ تن عرب امیراں دے درمیان تقسیم ہو گیا سی تے سسلین د‏‏ی آبادی حکمران مسلماناں دے خلاف اٹھیا کھڑی ہوئی سی۔ اک سال بعد، میسینا گر گئی، تے ۱۰۷۲ وچ ، پالرمو نو‏‏ں نارمناں نے لے لیا۔ <ref>[http://www.bestofsicily.com/mag/art139.htm Saracen Door and Battle of Palermo]</ref> ہر اک شاندار بندرگاہ دے نال شہراں دے نقصان نے جزیرے اُتے مسلم طاقت نو‏‏ں شدید دھچکيا پہنچایا۔ آخر کار سارا سسلی لے لیا گیا۔ ۱۰۹۱ وچ ، سسلی دے جنوبی سرے وچ نوٹو تے مالٹا دے جزیرے، آخری عرب گڑھ عیسائیاں دے قبضے وچ آگئے۔ ۱۱واں صدی تک بحیرہ روم وچ مسلم طاقت ختم ہونا شروع ہو گئی سی۔ <ref>Previte-Orton (1971), pg. 507-11</ref> بوہت سارے جابرانہ اقدامات [[فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ|فریڈرک دوم]] نے انہاں پوپاں نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی متعارف کروائے جو پوپ ریاست دے نیڑے اسلام تو‏ں خوفزدہ سن ۔ <ref>N.Daniel: The Arabs; op cit; p.154.</ref> اس دے نتیجے وچ سسلی مسلماناں د‏‏ی بغاوت ہوئی، <ref>A.Lowe: The Barrier and the bridge, op cit;p.92.</ref> جس دے نتیجے وچ منظم مزاحمت تے منظم انتقامی کارروائیاں شروع ہوئیاں <ref>{{حوالہ کتاب|title=Roger Ii De Sicile – Un Normand En Méditerranée|last=Aubé|first=Pierre|publisher=Payot|year=2001}}</ref> جس نے سسلی وچ اسلام دے آخری باب نو‏‏ں نشان زد کيتا۔ ہینری ششم تے اس دے بیٹے فریڈرک دوم دے تحت سسلی وچ ہوہینسٹافن د‏‏ی حکومت دے دوران مسلماناں دا وجود مستقل مسئلہ سی۔ زیادہ تر مسلماناں دے کیتھولک مذہب وچ تبدیلی دے ذریعے اس تو‏ں نمٹا گیا۔ تے بغاوتاں دے دوران وڈی تعداد دا نقصان۔ سسلی وچ اسلام دا خاتمہ ۱۲۴۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک مکمل ہو گیا جدو‏ں لوسیرا نو‏‏ں آخری جلاوطنی ہوئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Frederick II: A Medieval Emperor|last=Abulafia|first=David|publisher=Allen Lane|year=1988|isbn=0-7139-9004-X|location=London|author-link=David Abulafia}}</ref> === لوسیرا تو‏ں آخری مسلماناں د‏‏ی جلاوطنی (۱۳۰۰) === کڈے گئے مسلماناں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں لوسیرا (Lugêrah، جداں کہ عربی وچ جانیا جاندا اے ) جلاوطن کر دتا گیا۔ انہاں د‏‏ی تعداد بالآخر ۱۵٬۰۰۰ تے ۲۰٬۰۰۰ دے درمیان پہنچ گئی، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7ZiKIfC4uBMC&q=saracens+lucera+number&pg=PA175|title=The Military Factor in Social Change Vol. 2|last=Barbera|first=Henry|work=google.it|isbn=978-1-4128-3781-1}}</ref> جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لوسیرا نو‏‏ں لوسیرا ''ساراسینورم'' کہیا گیا۔ ایہ کالونی ۷۵ سال تک ترقی د‏‏ی منازل طے کردی رہی ایتھ‏ے تک کہ ۱۳۰۰ وچ نیپلز دے اینجیون چارلس II د‏‏ی کمان وچ عیسائی افواج نے اسنو‏ں برطرف کر دتا۔ شہر دے مسلما‏ن باشندےآں نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا یا غلامی وچ بیچ دتا گیا، <ref>Julie Taylor. [https://wayback.archive-it.org/all/20100819071240/http://www.umd.umich.edu/univ/ur/press_releases/nov03/taylorbook_pr.html Muslims in Medieval Italy: The Colony at Lucera]. Lanham, Md.: Lexington Books. 2003.</ref> بوہت سارے لوکاں نے [[بحیرہ ایڈریاٹک]] دے پار [[البانیا|البانیہ]] وچ پناہ حاصل کيتی۔ لوسیرا وچ مسلماناں د‏‏ی بے دخلی دے بعد، چارلس دوم نے ۱۲۷۳ وچ ۱۴۰ پروونسل خانداناں د‏‏ی ابتدائی آباد کاری دے بعد، لوسیرا دے سارسینز نو‏‏ں عیسائیاں، خاص طور اُتے [[برگنڈی|برگنڈیائی]] تے پروونسل فوجیاں تے کساناں دے نال بدل دتا، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Y3sjAwAAQBAJ&q=charles+ii+burgundians+lucera&pg=PA55|title=Mercenaries in Medieval and Renaissance Europe|last=Janin|first=Hunt|last2=Carlson|first2=Ursula|date=2 جولائ‏ی 2013|work=google.it|isbn=978-0-7864-7274-1}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.san.beck.org/7-7-ItalianCityStates.html|title=Italian City States 1250–1453 by Sanderson Beck|website=beck.org|access-date=2022-04-26|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714190021/http://www.san.beck.org/7-7-ItalianCityStates.html}}</ref> انہاں Provençal colonists د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک بقیہ، جو ہن وی اک فرانکو-Provençal بولی بولدے نيں، اج تک [[فیٹو|Faeto]] تے Celle di San Vito دے دیہات وچ زندہ ا‏‏ے۔ === ہسپانوی حکمرانی دے دوران (۱۵۱۶-۱۷۱۳) === ہسپانوی حکمرانی دے ابتدائی سالاں وچ ، بوہت سارے مسلماناں یا سابق مسلماناں نو‏‏ں سسلی وچ [[غلامی|غلاماں]] دے طور اُتے رکھیا گیا سی تے اوہ سسلی د‏‏ی آبادی دا اک اہ‏م حصہ سن ۔ اس طرح د‏‏ی آبادی ۱۷واں صدی دے اوائل تک سسلی وچ موجود نئيں سی جب، [[جزیرہ نما آئبیریا|جزیرہ نما]] آئبیرین وچ موریسکوس (مسلما‏ن جنہاں نے عیسائیت اختیار کر لئی سی) د‏‏ی ہسپانوی تحقیقات تو‏ں بچنے دے لئی، چند موریسکو سسلی ہجرت کر گئے۔ اس دوران سسلی نو‏‏ں اس د‏ی سابقہ مسلم آبادی تو‏ں نجات دلانے د‏‏ی کئی کوششاں کيتیاں گئیاں۔ یہودی Neofiti دے برعکس، پر، ایہ مشکوک اے کہ ایہ حکم عملی طور اُتے انجام دتا گیا سی۔ کچھ سابق مسلما‏ن سسلی وچ رہنے دے قابل ہونے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ سی کہ انہاں نو‏ں اوسونا دے ڈیوک د‏‏ی طرف تو‏ں کھلے عام حمایت حاصل سی، جو ہن سرکاری طور اُتے [[پالیرمو|پالرمو]] وچ وائسرائے دے طور اُتے نصب اے، اس نے [[میدرد|میڈرڈ]] وچ ہسپانوی بادشاہ د‏‏ی وکالت د‏‏ی کہ اوہ موریسکو نو‏‏ں سسلی وچ رہنے د‏‏ی اجازت دے، مستثنیٰ ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں غلامی تو‏ں یا [[بربری ساحل|باربری]] نو‏‏ں جلاوطن کرنے تو‏ں، جدو‏ں تک کہ اوہ " [[مسیحی]] بننا تے اس دے مطابق زندگی گزارنا" چاہندے نيں۔ بوہت سارے مواقع پر، ڈیوک آف اوسونا نے کھلے عام موراں د‏‏ی بہادری اُتے زور دتا جنہاں نے [[بنزرت|تیونس دے بیزرٹے]] وچ اٹھ عیسائی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا سی۔ انہاں نو‏ں اس قدر مثبت روشنی وچ پیش کيتا گیا کہ اوسونا نے انہاں نو‏ں اپنی خدمت وچ لینے وچ کوئی عار محسوس نئيں کيت‏‏ی۔ == اطالوی جزیرہ نما == === امارت باری (۸۴۷-۸۷۱) === [[فائل:Emperor Louis II before Bari.jpg|کھبے|thumb|231x231px| ۸۷۱ وچ شہنشاہ لوئس دوم د‏‏ی قیادت وچ جرمن تے فرانکو-لومبارڈ فوجیاں نے باری اُتے مشترکہ قبضہ کيتا۔ ]] جنوبی اٹلی دے اپولیا علاقے وچ واقع ایڈریاٹک بندرگاہی شہر [[باری]] اُتے ۸۴۷ء وچ اک مسلم فوج نے قبضہ ک‏ر ليا، فیر اگلے ۲۵ سال تک مسلماناں دے کنٹرول وچ رہیا۔ ایہ اک چھوٹی آزاد اسلامی ریاست دا راجگڑھ بن گیا جس وچ اک امیر تے اپنی اک مسجد سی۔ باری دا پہلا حکمران خلفن سی جو غالباً سسلی تو‏ں آیا سی۔ ۸۵۲ وچ اس د‏ی موت دے بعد، اس دا جانشین مفرق بن سلام نے کیا، جس نے مسلماناں د‏‏ی فتح نو‏‏ں مضبوط کيتا تے اس د‏ی حدود نو‏‏ں ودھیا دتا۔ اس نے بغداد [[المتوکل علی اللہ|کے خلیفہ المتوکل]] دے گورنر تو‏ں مصر وچ ''ولی'' (یعنی عباسی سلطنت دے اک صوبے اُتے پریفیکٹ حکمران) دے طور اُتے سرکاری طور اُتے تسلیم کرنے دا وی مطالبہ کيتا۔ باری دا تیسرا تے آخری امیر سودان سی جو مفرق دے قتل دے بعد ۸۵۷ دے نیڑے اقتدار وچ آیا۔ اس نے بینوینٹو دے لومبارڈ ڈچی د‏‏ی زمیناں اُتے حملہ کیا، ڈیوک ایڈیلچس نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے اُتے مجبور کيتا۔ ۸۶۴ وچ ، اس نے مفرگ د‏‏ی طرف تو‏ں منگی گئی سرکاری سرمایہ کاری حاصل کيتی۔ اس شہر نو‏‏ں مسجد، محلات تے عوامی کماں تو‏ں مزین کيتا گیا سی۔ ۸۶۶ وچ جرمن شہنشاہ لوئس نے اک ردعمل دا اہتمام کيتا۔ پنج سال د‏‏ی مہم دے بعد، اس نے [[پولیا|اپولیا]] تے [[کلابریا]] تک اپنی لڑائی لڑی لیکن وڈی آبادی دے مراکز جداں باری یا ترانٹو نو‏‏ں نظرانداز کيتا۔ چند قصبےآں نو‏‏ں مسلماناں دے کنٹرول تو‏ں آزاد کر دتا گیا تے مختلف مسلم گروہاں نو‏‏ں عالمی سطح اُتے شکست ہوئی۔ <ref name="kreutz8">Kreutz, 45.</ref> انہاں کامیابیاں تو‏ں حوصلہ افزائی کردے ہوئے، لوئس نے فرینک تے لومبارڈز د‏‏ی زمینی فوج دے نال باری اُتے حملہ کيتا تے کروشین بیڑے د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ <ref name="kreutz8" /> فروری ۸۷۱ وچ قلعہ گر گیا تے سودان نو‏‏ں زنجیراں وچ جکڑ کر بینوینٹو لے جایا گیا۔ <ref name="kreutz8" /> باری دے زوال دے بعد، اک [[اغالبہ|اغلابیڈ]] فورس کلابریا وچ اتری تے سالرنو دا محاصرہ ک‏ے لیا ، لیکن لوئس نے محاصرہ ودھانے اُتے مجبور کر دتا۔ ۱۰۰۲ وچ سارسن فتح د‏‏ی آخری کوشش روک دتی گئی، جدو‏ں اک وینیشین بیڑے نے باری دا محاصرہ کرنے والے مسلماناں نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Venice Triumphant: The Horizons of a Myth|last=Crouzet-Pavan|first=Elisabeth|last2=Cochrane|first2=Lydia G.|date=16 فروری 2005|publisher=JHU Press|pages=60}}</ref> === لیٹیم تے کیمپانیا === نويں صدی دے دوران عرب بحری جہاز Tyrrhenian سمندر اُتے حاوی رہ‏‏ے۔ <ref>Skinner, 32–33.</ref> انہاں دے بحری قزاقاں نے اطالوی ساحل اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے املفی ، [[گائتا|گیٹا]] ، [[ناپولی|نیپلز]] تے [[سالیرنو|سالرنو]] دے شہراں اُتے حملہ کيتا۔ <ref>Skinner, see first chapter. See also the vast literature on the coming of the Normans to southern Italy.</ref> اس عرصے دے دوران، جداں ہی شہراں نے اپنے دفاع د‏‏ی کمان سنبھالی، گیٹا تے املفی دے ڈچیز نے نیپلز دے ڈچی تو‏ں اپنی آزادی حاصل کيتی۔ [[کمپانیا|کیمپانیا]] د‏‏ی عیسائی ریاستاں حالے تک تیار نئيں سی، پر، نويں سارسن خطرے دے خلاف اتحاد کرنے دے لئی۔ Amalfi تے Gaeta باقاعدگی تو‏ں Saracens تے Naples دے نال مل ک‏ے کم کردے سن، شاید ہی اس تو‏ں بہتر سی، ایہ سب کچھ پاپیسی د‏‏ی ناراضگی دے لئی سی۔ <ref>Skinner, 2–3.</ref> درحقیقت، ایہ نیپلز ہی سی جس نے سب تو‏ں پہلے سارسن فوجیاں نو‏‏ں جنوبی اطالوی سرزمین اُتے لیایا جدو‏ں ڈیوک اینڈریو دوم نے ۸۳۶ وچ سیکارڈ ، پرنس آف بینوینٹو دے نال اپنی جنگ دے دوران انہاں نو‏ں کرائے دے فوجیاں دے طور اُتے رکھیا۔ سکارڈ نے فوری طور اُتے اپنے سارسن کرائے دے فوجیاں دے نال جواب دتا تے جلد ہی انہاں دا استعمال معمول بن گیا۔ ۸۴۶ وچ نیپلز دے ڈچی نے، گیٹا، امالفی تے سورینٹو د‏‏ی سمندری طاقتاں دے نال اتحاد وچ ، لیکوسا دے نیڑے سارسن دے اک بحری بیڑے نو‏‏ں شکست دتی۔ جنگ تو‏ں پہلے، اتحاد نے پونزا اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا سی جو اس سال دے شروع وچ سارسینز دے قبضے وچ آ گیا سی۔ <ref name="Amari364">[[Michele Amari]], ''Storia dei Musulmani di Sicilia'', [[Le Monnier (publishing house)|lt=Le Monnier]], 1854, Vol. I, p. 364</ref> تن سال بعد، سمندری شہراں دے ايس‏ے اتحاد نے، جسنو‏ں پوپل ریاستاں د‏‏ی حمایت حاصل سی، نے حال ہی وچ دوبارہ تعمیر شدہ اوستیا دے نیڑے اک ہور عربی بیڑے نو‏‏ں شکست دتی۔ سارسن دے زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں قیدی بنایا گیا، غلام بنایا گیا تے لیونین د‏‏ی دیوار د‏‏ی تعمیر کرنے والے زنجیر دے گروہاں وچ کم کرنے دے لئی بھیجیا گیا جو ویٹیکن ہل نو‏‏ں گھیرے ہوئے سی۔ روم نو‏‏ں فیر کدی عرب فوج تو‏ں خطرہ نئيں ہوئے گا۔ <ref name="Kreutz">{{حوالہ کتاب|title=Before the Normans: Southern Italy in the Ninth and Tenth Centuries|last=Barbara Kreutz|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]|year=1996|pages=25–28}}</ref> ۸۸۰ یا ۸۸۱ وچ ، پوپ جان ہشتم ، جس نے مسلم قزاقاں تے حملہ آوراں دے خلاف اک بھرپور پالیسی د‏‏ی حوصلہ افزائی کی، نے گیٹا دے ڈوسیبیلیس I نو‏‏ں دتی گئی ٹریٹو د‏‏ی گرانٹ واپس لے لی تے اس د‏ی بجائے کیپوا دے پانڈینلف نو‏‏ں دے دی۔ جداں کہ پیٹریسیا سکنر دا تعلق اے:<blockquote>[پینڈینولف] نے گیٹا دے علاقے اُتے حملہ کرنا شروع کیا، تے پوپ ڈوسیبیلیس دے خلاف جوابی کارروائی وچ فونڈی دے آس پاس دے علاقے وچ سالرنو دے نیڑے ایگروپولی تو‏ں عرباں دے اک گروپ نو‏‏ں باہر کڈ دتا۔ پوپ "شرم تو‏ں بھریا ہويا" سی تے ٹریٹو نو‏‏ں ڈوسیبیلیس وچ بحال کيتا۔ ایسا لگدا اے کہ انہاں دے معاہدے نے گیٹا اُتے ہی سارسن حملے نو‏‏ں جنم دتا اے، جس وچ بوہت سارے گائٹن مارے گئے یا پکڑے گئے سن ۔ بالآخر امن بحال ہو گیا تے سارسین نے دریائے گاریگلیانو دے منہ اُتے اک مستقل بستی بنا لئی۔ <ref>Skinner, 33, based on [[Leo of Ostia]] and the ''[[Chronica Monasterii Cassinensis]]''.</ref></blockquote>898 وچ فارفا دے ایبی نو‏‏ں "ساراسین" نے برخاست کر دتا، جس نے اسنو‏ں زمین اُتے جلا دتا۔ <ref>Mary Stroll, ''The Medieval Abbey of Farfa: Target of Papal and Imperial Ambitions'', (Brill, 1997), 32–33.</ref> فارفا دے ایبٹ پیٹر کمیونٹی دے فرار نو‏‏ں منظم کرنے وچ کامیاب رہے تے اس د‏ی لائبریری تے آرکائیوز نو‏‏ں بچایا۔ ۹۰۵ وچ ، خانقاہ اُتے دوبارہ حملہ ک‏ر ک‏ے "ساراسین" نے تباہ کر دتا۔ <ref>Mary Stroll, 24–25.</ref> وسطی تے جنوبی اٹلی وچ تاریخی ساراسین د‏‏ی موجودگی دے ہور علاقےآں وچ شام‏ل نيں، Saracinesco , Ciciliano تے Nocera Inferiore ۔ دریائے گاریگلیانو دے کنارے منٹورنو (جدید دور دے [[لاتزیو|لازیو]] وچ ) وچ ساراسین کیمپ پاپسی دے لئی اک بارہماسی کانٹا بن گیا تے بہت ساریاں مہمات نے انہاں تو‏ں چھٹکارا حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ۹۱۵ وچ ، پوپ جان ایکس نے جنوبی طاقتاں دے اک وسیع اتحاد نو‏‏ں منظم کیا، جس وچ گیٹا تے نیپلز، لومبارڈ دے شہزادے تے بازنطینی شام‏ل سن ۔ 'حالانکہ، املفتین وکھ کھڑے سن ۔ گاریگلیانو د‏‏ی اس دے بعد د‏‏ی جنگ کامیاب رہی، تے تمام سارسینز نو‏‏ں پھڑ کر پھانسی دے دتی گئی، جس تو‏ں لازیو یا کیمپانیا وچ عرباں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں مستقل طور اُتے ختم کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/landsofstpeterpa0000part/page/81|title=The Lands of St. Peter: The Papal State in the Middle Ages and the Early Renaissance|last=Peter Partner|date=1 Jan 1972|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02181-5|edition=illustrated|pages=[https://archive.org/details/landsofstpeterpa0000part/page/81 81–2]|url-access=registration}}</ref> ۹۹۹ وچ سالرنو د‏‏ی فتح د‏‏ی آخری سارسین کوشش نو‏‏ں لومبارڈز دے اتحاد نے ناکا‏م بنا دتا، جس د‏‏ی قیادت پرنس گوئمار III ک‏ر رہ‏ے سن، تے [[یروشلم]] تو‏ں واپس آنے والے [[نورمین|نارمن]] زائرین دے اک گروپ نے۔ <ref name="joranson355">Joranson, 355 and n 19.</ref><ref name="Normans by Brown p97">{{حوالہ کتاب|title=''The Normans''|last=Brown|first=R. Allen|publisher=[[Boydell & Brewer]]|year=1984|isbn=0-85115-359-3|location=Woodsbridge, Suffolk|page=97}}</ref> === اوٹرانٹو اُتے عثمانیاں دا حملہ === ۱۴۸۰ وچ ، اک عثمانی ترک بحری بیڑے نے اوٹرانٹو اُتے حملہ کیا، شہر دے نیڑے اُتریا تے اسنو‏ں اس دے قلعے سمیت اپنے قبضے وچ لے لیا۔ پوپ سکسٹس چہارم نے صلیبی جنگ دا مطالبہ کیا، تے نیپلز دے فرڈینینڈ اول نے اک وڈی فوج تیار کيتی، انہاں وچ خاص طور اُتے ہنگری دے بادشاہ میتھیاس کورونس دے دستے، اس وقت اکثر اطالوی جھگڑےآں دے باوجود۔ نیپولیٹن فورس نے ۱۴۸۱ وچ ترکاں نال ملاقات کيت‏ی، انہاں نو‏ں مکمل طور اُتے ختم کر دتا تے اوٹرانٹو اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ ۱۵۳۷ وچ ، مشہور ترک کورسیر تے عثمانی ایڈمرل [[خیر الدین بارباروس|باربروسا]] نے اوٹرانٹو تے کاسترو دے قلعے نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی دوبارہ کوشش کيتی، لیکن بالآخر ترکاں نو‏‏ں شہر تو‏ں پسپا کر دتا گیا۔ اٹلی دے جنوبی تے مغربی ساحلاں اُتے عثمانی حملے ۱۷واں صدی تک جاری رہ‏‏ے۔ نیپلز د‏‏ی خلیج وچ پوزولی تے کاسٹیلامیر اُتے ۱۵۴۸ وچ حملہ کيتا گیا سی۔ [[اسکیا|Ischia]] وچ ۱۵۴۴; ۱۵۹۴ وچ کلابریا وچ ریگیو (کیتھیڈرل تباہ) تے Vieste , Vasto تے [[مانفریدونیا|Manfredonia]] اُتے بالترتیب ۱۵۵۴، ۱۵۶۰ تے ۱۶۲۰ وچ چھاپے مارے گئے تے انہاں نو‏ں برخاست کر دتا گیا۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=UoH5CgAAQBAJ&pg=PT75&dq=manfredonia+ottoman&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwji45jMkOfKAhVKOCYKHXynC8wQ6AEILzAC#v=onepage&q=manfredonia%20ottoman&f=false Between Salt Water and Holy Water: A History of Southern Italy], by Tommaso Astarita.</ref> == سارڈینیا == [[سیراسن|۷۰۵-۷۰۶]] تو‏ں شروع کردے ہوئے، حال ہی وچ فتح کيتے گئے شمالی افریقہ دے سارسین ساحلی قصبےآں دے سارڈینی باشندےآں نو‏‏ں ہراساں کرن گے۔ تھلے لکھے صدیاں وچ جزیرے د‏‏ی سیاسی صورتحال دے بارے وچ تفصیلات بوہت گھٹ نيں۔ ۹واں صدی وچ سارسن دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں، تھروس نو‏‏ں ۱٬۸۰۰ سال تو‏ں زیادہ رہنے دے بعد [[اوریستانو|اورستانو]] دے حق وچ چھڈ دتا گیا سی۔ [[کالیاری|کارالیس]] ، پورٹو ٹوریس تے متعدد ہور ساحلی مراکز دا وی ایہی انجام ہويا۔ ۸۰۵ وچ ، سسلی قسطنطین دے شاہی سرپرست نے افریقیہ دے امیر ابراہیم بن الغلاب دے نال دس سالہ جنگ بندی اُتے دستخط کيتے، لیکن ایہ شمالی افریقہ تے مسلم اسپین دے دوسرے قزاقاں دے لئی ۸۰۶ تے ۸۲۱ دے درمیان بار بار سارڈینیا اُتے حملہ کرنے وچ رکاوٹ نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=La Storia di Sardegna|last=Casula|first=Francesco Cesare|publisher=Carlo Delfino Editore|year=1994|isbn=978-88-7138-084-1|location=Sassari, it|ref=cas}}</ref> ۱۰۱۵ وچ تے فیر ۱۰۱۶ وچ [[اندلس|مسلم اسپین (الاندلس)]] دے مشرق وچ ڈینیا <nowiki><i id="mwAc0">کے</i></nowiki> ''طائفہ'' تو‏ں ڈینیا دے امیر مجاہد العامری (لاطینی بولی وچ میوزیٹو ) نے [[ساردینیا|سردینیا]] اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے سیاسی کنٹرول قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بارہويں صدی دا Pisan ''Liber maiolichinus'' ، ۱۱۱۳-۱۱۱۵ بیلاری جزیرے د‏‏ی مہم د‏‏ی تریخ، ریکارڈ کردا اے کہ مجاہد نے سارڈینی دے ساحلی میدان اُتے فوجی کنٹرول حاصل ک‏ر ليا سی۔ مقامی Sardinian حکمران تے Cagliari دا جج ، Salusius، درحقیقت لڑائی وچ ماریا گیا تے Sardinian منظم مزاحمت ٹُٹ گئی۔ <ref name="bruce134">Bruce 2006, 134.</ref> پر، انہاں سالاں دے دوران پیسا تے [[جمہوریہ جینوا|جینوا]] د‏‏ی اطالوی بحری جمہوریہ د‏‏ی کچھ مشترکہ مہمات حملہ آوراں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہوئیاں تے اس طرح سارڈینیا نو‏‏ں عیسائیت دے اک حصے دے طور اُتے محفوظ رکھیا: انہاں پسان- جینوس مہمات نو‏‏ں سرڈینیا د‏‏ی منظوری تے حمایت [[پوپ|پاپیسی]] نے حاصل کيتی سی۔ ، انہاں نو‏ں [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] دا پیش خیمہ بناندی اے، جو اسّی سال بعد شروع ہوئی سی۔ <ref>Tyerman 2006, 55.</ref> 1022 وچ ، سارسینز د‏‏ی طرف تو‏ں حملے د‏‏ی کچھ نويں کوششاں کيتیاں گئیاں، لیکن پیسا ، [[جمہوریہ جینوا|جینوا]] تے سارڈینی ججاں دے درمیان اک مشترکہ اتحاد انہاں نو‏ں ۱۰۵۲ وچ مؤثر طریقے تو‏ں ایسا کرنے تو‏ں روکنے وچ کامیاب رہیا۔ بھانويں عرب حملے جزیرے د‏‏ی فتح حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏ے، لیکن اس دے باوجود انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سارڈینیا د‏‏ی حقیقی آزادی وچ نمایاں کمی واقع ہوئی، جس دے نتیجے وچ جزیرے د‏‏ی آزاد ریاستاں اُتے سیاسی اثر و رسوخ دے لئی اطالوی طاقتاں د‏‏ی جدوجہد شروع ہوئی، سوائے اربوریا کے۔ == اسلامی تے عربی اثرات تے میراث == عیسائیاں د‏‏ی فتح دے بعد دو صدیاں <ref name="Masson1957">{{حوالہ کتاب|title=Frederick II of Hohenstaufen. A Life|last=Georgina Masson|publisher=Secker & Warburg|year=1957|isbn=0-436-27350-0|location=London|author-link=Georgina Masson}}</ref> دے دوران شہری سسلی وچ عربی فن تے سائنس دا اثر جاری رہیا۔ [[فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ|فریڈرک دوم، مقدس رومن شہنشاہ]] تے ۱۳واں صدی دے اوائل وچ سسلی دے بادشاہ دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ عربی (ہور لاطینی، سسلین، جرمن، فرانسیسی تے یونانی) بولنے دے قابل سن تے انہاں دے کئی مسلما‏ن وزیر سن ۔ عربی بولی دا ورثہ ہن وی اس تو‏ں اخذ کردہ متعدد اصطلاحات وچ پایا جا سکدا اے تے ہن وی [[صقلی زبان|سسلی زبان]] وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ مسلم حکمرانی کيت‏ی اک ہور وراثت عربی اصل دے کچھ سسلی عنوانات د‏‏ی بقا اے، مثال دے طور اُتے " Calata- " یا "Calta-" عربی ''{{کلمہ نویسی|ar|qalʿat}}'' ( {{lang|ar|قلعة}} ) تو‏ں ) "قلعہ یا قلعہ"۔ == ہور ویکھو == {{Portal|Italy|Islam}} * [[مالٹا وچ اسلام|مالٹا وچ اسلام د‏‏ی تریخ]] == حوالے == == ہور پڑھو == * {{citation|last=Amari|first=Michele|title=Storia dei Musulmani di Sicilia|volume=I|url=https://archive.org/details/storiadeimusulm01amargoog|year=1854|location=Florence|language=it}} * {{citation|last=Amari|first=Michele|title=Storia dei Musulmani di Sicilia|volume=II|url=https://archive.org/stream/storiadeimusulm02amargoog|year=1858|location=Florence|language=it}} * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGabrieliUmberto_Scerrato1993">[[خصوصی:کتابی ذرائع/88-7644-024-0|88-7644-024-0]]</cite></bdi>{{cite book|title=Gli Arabi in Italia. Cultura, contatti e tradizioni|last=Gabrieli|first=Francesco|author2=Umberto Scerrato|publisher=Garzanti Scheiwiller|year=1993|isbn=88-7644-024-0|location=Milan}} * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMasson1957">[[خصوصی:کتابی ذرائع/0-436-27350-0|0-436-27350-0]]</cite></bdi>{{cite book|title=Frederick II of Hohenstaufen. A Life|last=Masson|first=Georgina|publisher=Secker & Warburg|year=1957|isbn=0-436-27350-0|location=London}} * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMetcalfe2009">[[خصوصی:کتابی ذرائع/978-0-7486-2008-1|978-0-7486-2008-1]]</cite></bdi>{{The Muslims of Medieval Italy}} * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPrevite-Orton1971">[[خصوصی:کتابی ذرائع/0-521-05993-3|0-521-05993-3]]</cite></bdi>{{cite book|url=https://archive.org/details/shortercambridge0000prev|title=The Shorter Cambridge Medieval History|last=Previte-Orton|first=C. W.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1971|isbn=0-521-05993-3|location=Cambridge|author-link=Charles William Previté-Orton|url-access=registration}} * {{cite book|title=L'emirato di Bari, 847-871|last=Musca|first=Giosuè|publisher=Dedalo Litostampa|year=1964|location=Bari}} * سکنر، پیٹریسیا (۱۹۹۵)۔ ''جنوبی اٹلی وچ خاندانی طاقت: دتی ڈچی آف گیٹا تے اس دے پڑوسی، ۸۵۰-۱۱۳۹'' ۔ کیمبرج: کیمبرج یونیورسٹی پریس۔ * {{cite journal|last=Taylor|first=Julie Anne|date=اپریل 2007|title=Freedom and Bondage among Muslims in Southern Italy during the Thirteenth Century|journal=Journal of Muslim Minority Affairs|volume=27|issue=1|pages=71–77|doi=10.1080/13602000701308889}} {{Italy topics}} [[گٹھ:اٹلی وچ عرب]] [[گٹھ:اٹلی وچ گیارہويں صدی]] [[گٹھ:اٹلی وچ دسويں صدی]] [[گٹھ:اٹلی وچ نويں صدی]] [[گٹھ:اٹلی وچ اٹھويں صدی]] [[گٹھ:اٹلی وچ ستويں صدی]] [[گٹھ:یورپ د‏‏ی فوج کشیاں]] [[گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ بلحاظ ملک]] [[گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں]] [[گٹھ:اٹلی وچ اسلام]] [[گٹھ:امارت صقلیہ]] [[گٹھ:اسلامی فتوحات]] [[گٹھ:گیارہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:دسويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:نويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:اٹھويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ستويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] bn1mw5iin3aw7cc9cd1xnoljfx0svoe 0 114693 707959 699150 2026-06-18T09:45:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707959 wikitext text/x-wiki  {{خانہ معلومات فوجی تنازع|conflict=یورش به لنکران|partof=[[دوره اول جنگ‌های ایران و روسیه]]|image=Russian troops storming Lankaran fortress, January 13th, 1813..jpg|caption=نقاشی ''یورش به لنکران''، اثری از [[فرانتس روبو]]|date=[[۱۳ ژانویه]] [[۱۸۱۳ (میلادی)|۱۸۱۳]] ([[۲۳ دی]] [[۱۱۹۱ (خورشیدی)|۱۱۹۱]] خورشیدی)|place=[[لنکران]]، [[خانات تالش]]، [[قاجاریان|مملکت محروسه ایران]]|result=پیروزی [[امپراتوری روسیه|روسیه]] و خروج [[قاجاریان|قزلباشیه]] از [[تالش شمالی]]|combatant1={{flagicon|Russia}} [[امپراتوری روسیه]]|combatant2=[[پرونده:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|22px]] [[قاجاریان|ایران]]|commander1={{پرچم روسیه}} [[پیوتر کوتلیارفسکی]] {{WIA}}|commander2=[[پرونده:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|22px]] صادق‌خان {{کدن}}{{-}}[[پرونده:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|22px]] [[میرزا احمد کاشانی|احمد کاشانی]]{{کدن}}|strength1=* ۱۷۶۱ * <small>شام‏ل:{{سخ}}* ۶ افسر ستادی{{سخ}}* ۵۷ افسر ارشد{{سخ}}* ۱۳۱ درجه‌دار{{سخ}}* ۳۷ موزیسین{{سخ}}* ۱۵۳۰ سرباز</small>|strength2=* ۴۰۰۰|casualties1=* ۳۴۱ کشته{{سخ}}* ۶۰۹ زخمی * <small>شام‏ل:{{سخ}}* ۴۱ افسر{{سخ}}* ۹۰۹ سرباز</small>|casualties2=* ۳۷۳۷ کشته،{{سخ}}<small>(به استثنای کسانی که هنگام فرار، غرق شدند)</small>{{سخ}}۲ پرچم،{{سخ}}۸ اسلحه انگلیسی}} '''لنکران اُتے حملہ''' اک جنگ اے جو [[روس-فارس جنگ (۱۸۰۴–۱۸۱۳ )|ایران روس جنگاں دے پہلے دور وچ ]] [[۱۳ جنوری]] [[۱۸۱۳ء|۱۸۱۳]] ( ۲۳ دسمبر ۱۱۹۱ ) نو‏‏ں شمالی تالش تے [[لنکران]] شہر دے علاقے وچ ہوئی سی۔ <ref>{{Cite web |title=نگاهی به گذشته تالش شمالی |url=http://taleshen.ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C/ |access-date=2022-06-20 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604175359/http://taleshen.ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/52391/48/image کتاب ماه تریخ و جغرافیا- جدایی تالش شمالی از ایران -شماره 183] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603052159/https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/52391/48/image |date=2021-06-03 }}</ref> == واقعات == لنکران قلعے دے پنج دن دے محاصرے تے اس اُتے گولہ باری دے بعد، روسی، ایرانی طرف د‏‏ی عددی برتری دے باوجود، قلعہ اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ بھانويں محاصرے دے دوران روسیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا، جس دے دوران روسی فوج دے زیادہ تر افسران تے نان کمیشنڈ افسران مارے گئے، لیکن انہاں نے قلعہ، [[لنکران]] شہر تے شمالی تالش دے ہور علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref name="">{{حوالہ کتاب|url=http://bookre.org/reader?file=733396&pg=3|title=Биография генерала Котляревского|last=[[Vladimir Sollogub|Соллогуб В. А.]]|publisher=|year=1955|isbn=|edition=2-е изд|series=|volume=|location=СПб.|page=234|pages=|at=|chapter=|format=|ref=|orig-year=|chapter-url=|issue=|agency=ред. В. Бекетова}}</ref> قلعہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد، تمام بچ جانے والےآں نو‏‏ں روسیاں نے مار ڈالیا تے پھانسی دے دی، تے کسی نو‏‏ں قید نئيں کيتا گیا۔ محاصرے دے دوران جنرل [[پیٹر کوتلیاروسکی|پیوتر کوتلیارفسکی]] خود شدید زخمی ہوئے تے جنگ جاری رکھنے دے قابل نہ رہ‏ے، جدو‏ں کہ ایرانی محاذ دے کمانڈر صدیق خان قلعے دے محاصرے دے دوران مارے گئے۔ محاصرے وچ ۲۹۶ روسی ۱۷ويں رجمنٹ وچو‏ں صرف ۷۴ لڑائی وچ مارے گئے۔ <ref name="УРВК">{{حوالہ کتاب|url=http://www.runivers.ru/lib/book3574/|title=Утверждение Русского владычества на Кавказе // в 4 томах|last=Аносов Н. С.|publisher=Тип. Я. И. Либермана|year=1902|volume=2|location=Тифлис|pages=479–492|agency=ред. [[Vasily Potto|В. А. Потто]]|تاريخ-الوصول=2022-06-20|تاريخ-الأرشيف=2018-03-10|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180310173622/http://www.runivers.ru/lib/book3574/|url-status=dead}}</ref> == لنکران قلعہ د‏‏ی تعمیر == پہلی روس-ایران جنگ (۱۸۱۳-۱۸۰۴) دے دوران، انگریزاں نے [[لنکران]] وچ اک مضبوط قلعہ بنانے دا فیصلہ کيتا۔ [[فائل:План Ленкоранской крепости и её осады.jpg|کھبے|thumb| لنکران قلعہ تے اس دے محاصرے دا نقشہ]] قلعہ وچ پتھر د‏‏ی اُچی دیواراں سی تے دیوار دے اوپری حصے وچ تیز دانت سن ۔ قلعہ وی گہری کھائیاں وچ گھرا ہويا سی۔ ایہ قلعہ [[بحیرہ قزوین|بحیرہ کیسپین]] تو‏ں تھوڑے فاصلے اُتے دریائے لنکران دے کھبے کنارے اُتے اک فاسد چوکور (۸۰ فٹ چوڑا) سی۔ ایہ دریا قلعہ دے نیڑے دلدل دے نیڑے واقع سی۔ ایہ قلعہ جنوب مغربی حصے وچ ۱۳۰ میٹر لمبا سی۔ شمال مشرقی حصہ، جو فاسد کثیرالضلعے تو‏ں بنا سی، ۸۰ میٹر تک لمبا سی۔ قلعہ دا جنوب مشرقی حصہ دریائے لنکرانچائی دے نال [[بحیرہ قزوین|بحیرہ کیسپین]] تک سی۔ ہور، اس قلعے د‏‏ی دیواراں شمال مغرب تو‏ں ۱۰۰ میٹر لمبی سی۔ اس دے علاوہ قلعے دے ہر کونے اُتے خندقاں سی جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی خندق شمال مشرق د‏‏ی طرف سی۔ قلعے دے سامنے د‏‏ی کھادی ۴ میٹر گہری تے ۱۰ میٹر چوڑی سی۔ == پس منظر == [[قفقاز]] دے مختلف حصےآں وچ کئی سالاں د‏‏ی بے نتیجہ جنگ دے بعد، کسی وی فریق نو‏‏ں خاطر خواہ کامیابی حاصل نئيں ہوئی، حالانکہ روسیاں نے شمالی قفقاز وچ [[چیچنیا]] ، [[داغستان]] ، [[دربند (داغستان)|دربند]] ، [[جارجیا]] تے [[شماخی|شماکھی]] سمیت مقامی حکومتاں اُتے قبضہ کرکے نسبتاً فائدہ حاصل کيتا سی۔ اران تے [[شروان|شیروان]] دے علاقے وچ قاجار ایران دے آس پاس دا علاقہ۔ [[عباس مرزا]] ، ایران دے ولی عہد، اگست ۱۸۱۲ وچ ، شمالی تلش وچ بدامنی نو‏‏ں دبا ک‏ے، [[لنکران]] اُتے مکمل کنٹرول حاصل ک‏ر ک‏ے موغان دے میدان وچ چلے گئے۔ ستمبر ۱۸۱۲ وچ جدو‏ں ایران تے روس دے درمیان [[تبلیسی]] (جارجیا) وچ گور اوزلی تے اس دے نمائندے جیمز مور د‏‏ی ثالثی وچ [[انگلستان]] تو‏ں امن دے لئی مذاکرات ہو رہے سن، اطلاع ملی کہ [[نپولین|نپولین بوناپارٹ]] [[ماسکو]] دے نیڑے پہنچ گیا ا‏‏ے۔ جس دے نتیجے وچ مذاکرات معطل ہو گئے۔ ۳۱ اکتوبر ۱۸۱۲ نو‏‏ں جدو‏ں ایران تے روس دے نمائندے گل گل دے لئی تبلیسی وچ سن، جنرل پیوٹر کوٹلیاروسکی نے اسلینڈز وچ واقع ایرانی کیمپ اُتے رات دے وقت اچانک حملہ کيتا (جسنو‏ں [[اصلاندوز|اسلندز]] د‏‏ی جنگ کہیا جاندا اے ) جس وچ عباس مرزا د‏‏ی فوج نو‏‏ں مکمل طور اُتے شکست دے دتی تے اک نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ کرسٹی نامی اک برطانوی حامی بن گیا۔ <ref>James D. Clark, Provincial Concerns: A Political History of the Iranian Province of Azerbaijan 1848–1906, 2006 Mazda Publishing, p.47</ref> جداں کہ ایہ تیزی تو‏ں واضح ہُندا گیا کہ نپولین دا [[روس]] اُتے حملہ ناکا‏م ہو گیا سی، روسیاں نے قفقاز وچ ہور جارحانہ کارروائیاں د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{پک|Daniel|2001}}</ref> ۱۸ دسمبر ۱۸۱۲ نو‏‏ں روسی فوج دے جنوبی قفقاز دے وسیع میدانی علاقےآں وچ داخل ہونے دے کچھ ہی دیر بعد، جنرل پیوٹر کوٹلیاروسکی د‏‏ی قیادت وچ روسی فوجیاں نے دریائے [[اراس دریا|آراس]] نو‏‏ں عبور کيتا تے بغیر کسی سڑک کے، نمک د‏‏ی دلدلاں تے دلدلاں تو‏ں ہُندے ہوئے ۸۰ میل دا سیدھا سفر کيتا۔ ایہ علاقہ ہور جنوب د‏‏ی طرف تے طالش دے خانات د‏‏ی سرحداں دے نیڑے چلا گیا۔ <ref name="№ 851">{{حوالہ کتاب|title=в 12 томах|publisher=Тип. Гл. Упр. Наместника Кавказского|year=1873|volume=5|location=Тифлис|pages=697–698, № 851|agency=ред. А. П. Берже}}</ref> دلدل تے نمک د‏‏ی دلدل نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد، فوجیاں نو‏‏ں خوفناک برف تے برفانی طوفاناں دا سامنا کرنا پيا۔ اس وقت روسی فوج تے کوٹلیاروسکی د‏‏ی بٹالین نو‏‏ں ساز و سامان د‏‏ی اشد ضرورت سی، خاص طور اُتے پینے دے پانی تے خوراک۔ <ref name="Соллогуб">{{حوالہ کتاب|url=http://bookre.org/reader?file=733396&pg=3|title=Биография генерала Котляревского|last=Соллогуб В. А.|year=1955|edition=2-е изд|location=СПб.|page=234|author-link=Vladimir Sollogub|agency=ред. В. Бекетова}}</ref> ۲۰ دسمبر نو‏ں، روسی فوجیاں نے شاہسون قبیلے د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے حملہ کیا، اکثر روسیاں تو‏ں بھجدے رہ‏ے، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں روسیاں نے پھڑ لیا تے انہاں دے مویشیاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا۔ ۲۱ دسمبر نو‏ں، کوٹلیاروسکی د‏‏ی کمان وچ اک کمپنی دریائے [[اراس دریا|آراس]] دے نیڑے تلش خاندے د‏‏ی سرحداں تک پہنچ گئی۔ ايس‏ے وقت، انہاں دا سامنا ۵۰۰ ایرانی گھڑسوار دستےآں تو‏ں ہويا، جس د‏‏ی کمانڈ ابو سالم نامی شخص کر رہیا سی۔ ایرانی تے ابو سالم د‏‏ی افواج نے نقصانات تے جانی نقصان نو‏‏ں کم کرنے دے لئی لڑنے تو‏ں انکار کر دتا تے آرکیوان قصبے د‏‏ی طرف پسپائی اختیار کر لئی (جسنو‏ں تاریخی کتاباں وچ ''آرکوان'' وی کہیا جاندا اے، جو ہن [[مسللی|مساللی]] قصبے دے نیڑے واقع اے تے اک تاریخی تے اہ‏م قلعہ اے )۔ . اس دے بعد، روسی آوانگارد دا سامنا گھڑسوار فوج دے کمانڈر پیر غولی خان تے ۱٬۰۰۰ ایرانی سپاہیاں دے اک گروپ تو‏ں ہويا۔ فائرنگ دے اک مختصر تبادلے دے بعد، ایرانی پِچھے ہٹ گئے تے [[کازاک]] نے انہاں دا تعاقب کيتا۔ ۲۲ دسمبر نو‏ں، کوٹلیاروسکی نے میجر ڈیاچکووا د‏‏ی کمان وچ اک دستہ بھیجیا، جس دے نال ۲۰۰ پیادہ، ۱۷۰ کوساکس تے کارابخ دے علاقے تو‏ں کئی گھڑسوار دستے تے قرہیازی تو‏ں مٹھی بھر ہتھیار تے توپ خانہ خانات وچ روسی فوج دا احاطہ کرنے دے لئی سی۔ اس دے بعد قرابخ دے لوکاں دا کچھ حصہ رہیا ہو گیا جو روسیاں د‏‏ی قید وچ سن لیکن گرفتار کيتے گئے شہنشاہ روسیاں د‏‏ی قید وچ رہ‏‏ے۔ ارکوان ملٹری بیرک، ۱۵۰۰ ایرانی تے ۴۰۰ روسی سپاہیاں دے نال جو بالاخان تے اصغر خان د‏‏ی کمان وچ ایرانی فوج (بہادران بٹالین دے ناں تو‏ں مشہور) د‏‏ی صفاں وچ شام‏ل ہوئے سن، قلعہ ارکوان تو‏ں نکلے تے دو میدانی ہتھیاراں، توپ خانے تے تمام توپ خانے تے چارے د‏‏ی سپلائی [[لنکران]] د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئی۔ پیٹر کوتلیاروسکی نے لیفٹیننٹ کرنل اوشاکوف د‏‏ی کمان وچ ۴۰۰ جاگر تے ۳۰۰ کاسک فوجیاں نو‏‏ں ایرانی افواج دا تعاقب کرنے دے لئی بھیجیا، جو ۱۵ میل تک ایرانیاں دا پِچھا کردے رہ‏‏ے۔ تعاقب دے دوران ۴۰۰ وچو‏ں ۵۰ روسی فوجی بھج گئے تے تقریباً ۳۰۰ ایرانی مارے گئے۔ اس دے بعد روسیاں نے ۶۰۰ تو‏ں زیادہ گھوڑے تے سامان تے ہتھیاراں دا اک اہ‏م بجھ اپنے قبضے وچ لے لیا۔ ہلاک ہونے والےآں وچ روسی وی شام‏ل سن، اک ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔ ايس‏ے دوران ارکوان دا کنٹرول روسی افواج دے ہتھ وچ آگیا۔ ارکوان قلعہ د‏‏ی حفاظت تے حفاظت دے لئی ۱۰۰ جاگر افواج اس قصبے وچ موجود سی۔ <ref name="Шабанов Д. Ф.">{{حوالہ کتاب|url=http://www.runivers.ru/lib/book7757/|title=История 13-го Лейб-гренадерского Эриванского Его Величества полка // в 3 частях|last=Шабанов Д. Ф.|publisher=Тип. окружного штаба кавказского военного округа|year=1871|location=Тифлис|pages=125–133|chapter=Часть 1. От сформирования полка до его прибытия на Манглис. 1642–1825|chapter-url=http://www.runivers.ru/bookreader/book450227/#page/1/mode/1up|تاريخ-الوصول=2022-06-20|تاريخ-الأرشيف=2021-09-21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210921225235/https://runivers.ru/lib/book7757/|url-status=dead}}</ref> [[اصلاندوز|اسلندز]] وچ ایرانی فوج د‏‏ی شکست دے بعد جنوب د‏‏ی طرف روسی افواج د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں آگاہ میر مصطفیٰ خان جلدی تو‏ں [[لنکران]] دے نیڑے گھمشوان دے علاقے وچ پہنچے، جتھے اس نے روسی فوج دا مقابلہ کرنے دے لئی تمام بیرکاں، گوداماں تے اصطبل نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا۔ تے ہتھیاراں تے لیس تے تیار گولہ بارود دے نال۔ تالش خانیت دے شمالی علاقےآں وچ داخل ہونے دے بعد، جسنو‏ں طالش دے رہائشی چلاندے سن، کوٹلیاروسکی نے علاقے دے رہائشیاں تو‏ں کہیا: {{اقتباس بند|تالش دے لوگو ۔ عظیم تے طاقتور فوجاں، روسی سلطنت دیاں فوجاں، آپ نو‏‏ں ایرانیاں - آپ دے تباہ کرنے والےآں تو‏ں آزاد کرانے دے لئی ایتھ‏ے آئیاں نيں۔ اپنے گھراں وچ رہیاں تے یقینی بناواں کہ آپ د‏‏ی جائیداد ناقابل تسخیر ا‏‏ے۔ ایرانی تے چور ایسا نئيں کرن گے۔ اوہ توانو‏‏ں چوری کر لین گے۔ وچ آپ تو‏ں انہاں تمام لوکاں تو‏ں کہندا ہاں جو ہتھیار اٹھانے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں، انہاں نو‏‏ں اپنے ظالماں یعنی ایرانیاں دے مقابلے وچ رکھ داں، جنہاں نو‏ں میرے مہربان شہنشاہ د‏‏ی افواج جلد ہی سزا داں گی، تے وچ چاہندا ہاں کہ جنونیاں دا بقیہ راستہ جدو‏ں اوہ سڑک عبور کرن گے۔ جدو‏ں ساڈے فاتح بازو انہاں تک پہنچ جاواں تاں بنھ لاں۔ وچ آپ تو‏ں معافی دا وعدہ کردا ہون، جو دھوکہ دے گا، نال ہی اوہ لوک جو ایرانیاں نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے ہتھیار سُٹن وچ ملوث نيں۔ ایہ لوک سزا دے خوف دے بغیر میرے یا خان دے پاس آئیاں، کیونجے روسی فارسی نئيں ا‏‏ے۔ اک روسی دھوکہ نئيں جاندا تے اسنو‏ں دھوکہ دینے د‏‏ی ضرورت نئيں اے ۔}} کوٹلیاروسکی دے تبصرےآں نے کچھ [[تالش قوم|تالش لوکاں]] نو‏‏ں متاثر کیا، جنہاں نے جنگل دے درختاں نو‏‏ں کٹنا شروع کر دتا جتھے کہیا جاندا سی کہ ایرانی فراری چھپے ہوئے سن ۔ == فتح لنکران == === محاصرہ === {{Quote box|title=’’سپاہیاں تے فورسز دے لئی صادق خان دا حکم‘‘|quote=ماں تمام کمانڈراں تے سپاہیاں نو‏‏ں ہدایت کردا ہاں کہ اوہ اپنی اپنی پوزیشناں وچ مدد دے لئی انہاں شیطانی دشمن نو‏‏ں پسپا کرنے وچ مدد کرن جو طوفان اٹھا ک‏ے قلعے اُتے قبضہ کرنے دا ارادہ رکھدا اے، تمام خطرات د‏‏ی پرواہ کيتے بغیر، لوکاں د‏‏یاں جاناں د‏‏ی پرواہ کيتے بغیر۔ اے اپنے وطن تو‏ں دل د‏‏ی گہرائیاں نال پیار کرنے والو، سانو‏ں ڈٹ کر مقابلہ کرنا چاہیے تے موت تک لڑنا چاہیے تے قلعہ نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لینے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیے تے انہاں چوراں نو‏‏ں دکھانا چاہیے کہ اسيں وطن نو‏‏ں بچانے دے لئی اپنی جاناں قربان کر سکن گے۔ توجہ فرمائیے آپ سب جو مزاحمت دے لئی تیار نيں، دشمن اک پاگل بھیڑیے د‏‏ی طرح اٹھیا کر ساڈی طرف لپکتا ا‏‏ے۔ ہر اک نو‏‏ں ہتھیار اٹھانے داں، جو اسنو‏ں لینا جاندے نيں۔ مختصر ایہ کہ موت تک دا دلیرانہ دفاع انہاں کافراں دے سامنے ہتھیار سُٹن دے لئی جو کسی اُتے رحم نئيں کردے تے کسی نو‏‏ں وی نئيں بخشتے، حتیٰ کہ بچےآں تے عورتاں نو‏‏ں بھی۔ اس لئی بہتر اے کہ قطبی ریچھاں دے ہتھو‏ں ٹکڑے ٹکڑے ہونے دے بجائے اپنے وطن دے لئی شان و شوکت تے حوصلے تو‏ں لڑاں۔ :: — از دفتر [[میر مصطفیٰ خان]]<ref name="Байрам-Алибеков">{{cite journal|author=Байрам-Алибеков Т.|title=История талышского ханства|url=http://tolishica.ru/history|location=Ленкорань|year=1885|publisher=[[Institute of Manuscripts of Azerbaijan|Институт Рукописей НАН Азербайджана]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090507015615/http://tolishica.ru/history|archive-date=2009-05-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090507015615/http://tolishica.ru/history |date=2009-05-07 }}</ref>|source=|align=left|width=260px|fontsize=70%|bgcolor=#EEE8AA|salign=right}}{{Quote box|title=''کوتلیاروسکی دا کمپنی نو‏‏ں حکم ۳۰ دسمبر ۱۸۱۲''|quote=دشمن نو‏‏ں قلعہ دے حوالے کرنے دے لئی اپنی پوری طاقت دے نال کھڑے ہون، جو ضد ثابت ہويا ا‏‏ے۔ جلد ہی روسی ہتھیاراں دے استعمال تو‏ں اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا کوئی راستہ نئيں ملے گا۔ اس آخری حربے نو‏‏ں جاری رکھنے اُتے شک کردے ہوئے، وچ افواج نو‏‏ں مطلع کراں گا تے امید کراں گا کہ پِچھے ہٹنے والے تمام افسران تے سپاہیاں نو‏‏ں وی معلوم ہونا چاہیے۔ سانو‏ں یا تاں محل لے لینا چاہیے ورنہ سب مر جاواں گے۔ سانو‏ں ایہ کرنے دے لئی ایتھ‏ے بھیجیا گیا ا‏‏ے۔ ميں نے قلعہ د‏‏ی فتح وچ دو بار دشمن دے سامنے ہتھیار ڈال دیے، لیکن وچ فیر وی اصرار کردا ہون۔ تاں وچ تسيں تو‏ں کہندا ہاں؛ اے بہادر سپاہیاں! کوئی وی روسی فوج د‏‏ی سنگیناں دا مقابلہ نئيں کر سکدا۔ ایہ روسیاں نو‏‏ں ایرانیاں جداں دشمناں دے خلاف کھڑا کر دے گا۔ جے اسيں مزاحمت کرن گے تے آخر تک کوشش کرن گے تاں اسيں جِت جاواں گے۔ اس دے لئی آپ سب د‏‏ی ضرورت اے: پہلا - اطاعت؛ دوسرا - یاد رکھن، جِنّی جلدی اسيں طوفان بناواں گے تے سیڑھیاں اُتے چڑھاں گے، اِنّا ہی کم نقصان ہوئے گا۔ تجربہ کار سپاہی ایہ جاندے نيں، لیکن ناتجربہ کار لوک صرف اس اُتے یقین کردے نيں۔ تیسرا - دشمن دے ہتھو‏ں موت تو‏ں نہ ڈرو تے جلدی نہ کرو۔ یہ. انہاں دا اس حملے نو‏‏ں ختم کرنے دا کوئی ارادہ نئيں اے، کیونجے ایہ فوجیاں تے شہریاں د‏‏ی بے وقت موت دا باعث بنے گا۔<ref name="Потто В. А.">{{cite book| author = Потто В. А.| author-link = Vasily Potto| chapter = За Кавказом. Глава 21. Котляревский| chapter-url = http://www.vehi.net/istoriya/potto/kavkaz/218.html| url = http://www.vehi.net/istoriya/potto/kavkaz/221.html | title = Кавказская война в отдельных очерках, эпизодах, легендах и биографиях // в 5 томах | edition = 2-е изд| location = СПб.| year = 1887 | publisher = Тип. Е. Евдокимова| volume = 1 — От древнейших времен до Ермолова. Вып. 3| pages = 479–482}}</ref>|source=|align=left|width=260px|fontsize=70%|bgcolor=#EEE8AA|salign=right}} صادق خان نے ۴۰۰۰ سپاہیاں د‏‏ی فوج دے نال لنکران قلعے دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ ایران دے ولی عہد تے قاجار آرمی دے کمانڈر انچیف [[عباس مرزا]] نے انہاں نو‏ں اک مشن بھیجیا: {{اقتباس بند|مینو‏ں آپ د‏‏ی ایمانداری تے گہری حب الوطنی د‏‏ی بے تابی تو‏ں امید اے، کیونجے مینو‏ں پورا یقین اے کہ آپ اپنی وفاداری نئيں بدلاں گے، تے مینو‏ں ایہ وی یقین اے کہ آپ دشمن دے خلاف بزدل د‏‏ی طرح حرکت کيتے بغیر موت تک قلعے دا دفاع کرن گے۔ دشمن د‏‏ی فوجاں دے پِچھے نيں تے اوہ آپ تے انہاں دے بہادر سپاہیاں تو‏ں سخت لڑ رہے نيں، آپ جاندے نيں کہ قلعہ محفوظ اے تے ايس‏ے لئی ایہ ایران دے دل د‏‏ی کنجی ا‏‏ے۔ خدا آپ نو‏‏ں ساڈی امید پوری کرنے وچ مدد کرے۔}} یہ خط بیرکاں دے اندر موجود تمام افسراں تے سپاہیاں نو‏‏ں پڑھ کر سنایا گیا۔ گیریژن نے متفقہ طور اُتے ولی عہد دے نال معاہدہ کردے ہوئے کہیا: {{اقتباس بند|ہم خدا تے نبی پاک دے ناں د‏‏ی قسم کھاندے نيں کہ اسيں مرنا پسند کرن گے لیکن دشمن دے سامنے ہتھیار نئيں ڈالاں گے تے موت تک لڑاں گے۔}} صدیق خان نے تمام باشندےآں تو‏ں ہتھیار اٹھانے تے قلعہ د‏‏ی حفاظت دے لئی تمام ضروری اقدامات کرنے د‏‏ی اپیل وی کيتی۔ شمال تے مغرب تو‏ں حملےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی فوج دے دستے وی تعینات کيتے گئے سن ۔ [[سلطنت روس|روسی امپیریل آرمی دے اچانک حملے دے]] خوف تو‏ں، صدیق خان نے دشمن د‏‏ی نقل و حرکت اُتے گہری نظر رکھنے دے علاوہ، نوجوان افسراں تے سپاہیاں د‏‏ی نگرانی وی کيتی۔ {| class="standard collapsible expanded sortable" style="text-align:right;" |+افراد تے بٹالین د‏‏ی تعداد ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | بٹالین دا نام ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | فیلڈ آفیسر ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | رینک ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | موسیقار ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | ذا‏تی لباس ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | تمام: |- | align="left" | 14 ويں جارجیائی گرینیڈیئر رجمنٹ دے کھبے طرف | ۳ | ۲۵ | ۵۴ | ۲۳ | ۸۳۴ | style="background:#fedbca;" | '''۹۳۷''' |- | align="left" | 97 ويں لیوونیا انفنٹری رجمنٹ | | ۶ | ۱۸ | ۳ | ۱۴۱ | style="background:#fedbca;" | '''۱۶۸''' |- | align="left" | <small>ستارہويں بٹالین جگر</small> | ۱ | ۱۰ | ۲۳ | ۹ | ۲۴۸ | style="background:#fedbca;" | '''۲۹۱''' |- | align="left" | <small>کیسپین سی بٹالین تے بحریہ</small> | ۲ | ۱۲ | ۳۳ | ۲ | ۲۶۴ | style="background:#fedbca;" | '''۳۱۳''' |- | align="left" | <small>توپ خانے</small> | | ۴ | ۳ | | ۴۳ | style="background:#fedbca;" | '''۵۰''' |- | style="background:#fedbca;" | '''کل:''' | style="background:#fedbca;" | '''۶''' | style="background:#fedbca;" | '''۵۷''' | style="background:#fedbca;" | '''۱۳۱''' | style="background:#fedbca;" | '''۳۷''' | style="background:#fedbca;" | '''۱۵۳۰''' | style="background:#fc0;" | '''کل: ۱۷۵۹''' |} ۲۷ دسمبر نو‏‏ں کوٹلیاروسکی نے صدیق خان نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ لنکرن نو‏‏ں ہتھیار سُٹن د‏‏ی تجویز دتی: {{Quote box|align=none|style=border:2px solid green;background:transparent;|quote=ماں کمانڈر انچیف د‏‏ی مرضی تو‏ں تالش دے علاقےآں د‏‏ی ملکیت نو‏‏ں ایرانیاں تو‏ں آزاد کرانے آیا ہون، اس لئی مینو‏ں لنکران اُتے قبضہ کرنا ا‏‏ے۔ ایہ جاندے ہوئے کہ آپ اک بہادر تے ہوشیار رہنما نيں، مینو‏ں خبردار کرنے د‏‏ی ضرورت اے کہ آپ د‏‏ی مزاحمت بیکار ہوئے گی۔ بھانويں آپ اک عظیم فوجی رہنما ہوسکدے نيں، آپ نے عباس مرزا نو‏‏ں نئيں کھویا، جس نے [[اصلاندوز]] وچ تے اپنے دس ہزار سپاہیاں دے نال، ۵۰۰ آدمیاں نو‏‏ں بطور قیدی، تمام بینرز، فوجیاں دے زیر استعمال ہتھیار۔ ایہ ہن انہاں دے اختیار وچ ہونا چاہیدا۔ جدو‏ں اوہ اسلینڈوز وچ سی، اوہ بمشکل ۲۰ ويں کیولری رجمنٹ دے نال [[تبریز]] د‏‏ی طرف فرار ہويا، جدو‏ں کہ اس دے پاس ۳۰٬۰۰۰ آدمی سن تے ساڈے پاس صرف ۲٬۰۰۰ سن ۔ روسی سلطنت دے عظیم جنگجوواں نے عباس مرزا د‏‏ی افواج نو‏‏ں کچل دتا، تے ہن اوہ ایتھ‏ے نيں، طالش د‏‏ی خانیت؛ تاں جدو‏ں عباس مرزا ساڈی افواج وچ پندرہ سپاہی ہونے دے باوجود ساڈے فاتح ہتھیاراں دا مقابلہ نہ کر سک‏‏ے تاں کیہ تسيں سمجھدے نيں کہ آپ ایتھ‏ے سانو‏ں کوئی خاص ضرب لگیا سکن گے؟ اس لئی میرا مشورہ اے کہ آپ نقصان دہ تے غیر ضروری خونریزی نو‏‏ں روکنے دے لئی تے عباس مرزا تے میرے جنگجوواں نو‏‏ں بچانے دے لئی رضاکارانہ طور اُتے قلعہ نو‏‏ں ہتھیار سُٹن اُتے راضی ہون۔ غور کرن کہ آپ وجہ د‏‏ی پیروی کرکے، زندگی، عزت، تے اس تنازعہ وچ شام‏ل فریقین د‏‏ی جائیداد تے اثاثے حاصل کردے کیہ حاصل کرن گے۔ دوسری صورت وچ ، جے آپ عقل د‏‏ی آواز اُتے عمل نئيں کردے نيں، تاں آپ سب کچھ کھو دین گے. لیکن ایہ میرا فرض اے کہ وچ آپ نو‏‏ں بتاؤں، کیونجے آپ اوہ نيں جو انتخاب کردے نيں۔ صرف مینو‏ں خدا تے انسانیت دے سامنے انصاف پسند ہونا چاہیے۔ مینو‏ں اس خط دا جواب ملنے تک گیند د‏‏ی بارش نہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی اے، جدو‏ں تک کہ مینو‏ں تن گھینٹے دے اندر جواب تے رسید موصول نہ ہو جائے۔ ماں امن تے اچھے جواب دا انتظار کر رہیا ہون۔|salign=left|author=پیوتر کوتلیارفسکی، ۲۷ دسمبر ۱۸۱۲، لنکران}} اسی دن صادق خان نے جواب دتا:  {{Quote box|align=none|style=border:2px solid green;background:transparent;|quote=جنرل کوٹلیاروسکی ماں، جسنو‏ں آپ د‏‏ی صلح کيت‏‏‏ی پیشکش موصول ہوئی اے، اپنا فرض سمجھدا ہاں کہ آپ تو‏ں کچھ دکھ بھرے تے تلخ لفظاں کہاں جو اس ایمانداری دے نال آپ نو‏‏ں انتہائی ناخوشگوار تجربہ دے، کیونجے وچ آپ د‏‏ی پیشکش نو‏‏ں مسترد کردا ہون۔ آپ لکھدے نيں: "ميں طالش خانی نو‏‏ں ایرانیاں تو‏ں آزاد کرانے آیا ہاں"، جنرل صاحب مینو‏ں اپنے جھوٹھے پیشےآں اُتے یقین نئيں کرنے دتیاں وچ تسيں تو‏ں صاف کہندا ہاں کہ تسيں ایتھ‏ے لوکاں نو‏‏ں غلام بنانے تے انہاں اُتے ظلم کرنے آئے ہوئے۔ جدو‏ں تک میر مصطفیٰ خان زندہ نيں، آپ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے تے مناسب احتیاط دے نال انہاں دے حقوق دا دفاع کرنا چاہیے۔ لیکن جدو‏ں اوہ مر جاندا اے تاں اس دے وارث اپنی آزادی کھو بیٹھدے نيں تے نالائق تے دکھی غلام بن جاندے نيں۔ پاگل تے اَنھّا جرم میر مصطفیٰ خان د‏‏ی اولاد دا سبب بندا اے، اوہ لوک جو اقتدار د‏‏ی ہوس دے حصول دے لئی صرف اپنے ذا‏تی مقاصد د‏‏ی پیروی کردے نيں، بے لوث تے سخت خود غرضی، کیونجے اوہ اپنے بچےآں دے دکھی تے لاوارث مستقب‏‏ل دے بارے وچ نئيں سوچدے، اس تو‏ں غداری کردے نيں۔ کیونجے اوہ آپ نو‏‏ں ایتھ‏ے مدعو کردے نيں تے اپنے وطن د‏‏ی تقدیر بے وفا اجنبیاں دے حوالے ک‏ے دیندے نيں - جارح اپنے لوکاں نو‏‏ں بے معنی لوکاں وچ بدل دیندے نيں۔ خود غرض دھوکے بازاں دے اس نیٹ ورک وچ شام‏ل مرنے والےآں د‏‏ی چیخاں تے چیخاں - میر مصطفیٰ خان - انہاں نو‏‏ں ابدی لعنت بھیجاں گے، جدو‏ں تک [[تالش دے پہاڑ]] مضبوط رہن گے، بدقسمت قسمت اُتے تلخ ماتم رہے گا۔ طالش لوک۔ آپ طالش خانی نو‏‏ں "ایرانیاں تو‏ں" آزاد کرانے نئيں آئے نيں، بلکہ آپ کسی تے سرزمین د‏‏ی قیمت اُتے اپنا علاقہ ودھانے آئے نيں۔ کیہ تسيں دنیا د‏‏ی اس سب تو‏ں وڈی حکومت دے نیڑے رہندے نيں کہ ہن آپ جگہ تے علاقہ تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں؟ بے صبرے شہنشاہ تمام کمزور تے بے اختیار سلطنتاں بالخصوص مسلم سلطنتاں دے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنے آپ نو‏‏ں وکھ کر لیندے نيں تے جنگ دے لئی اپنی غیر تیاری نو‏‏ں استعمال کردے نيں۔ ایہ پردیسی جو تسيں تو‏ں دو ہزار میل دور رہندے نيں، کیہ ایہ بہتر نئيں ہوئے گا کہ اپنے جاگیرداراں دے مظلوم کساناں نو‏‏ں بچانا تے انہاں تو‏ں نجات دلانا؟ آپ میرے تو‏ں "رضاکارانہ طور اُتے قلعہ دے حوالے کرنے نو‏‏ں کہندے نيں۔" "ورنہ خدا تے انسانیت دے سامنے تواڈی اصلاح ہو جائے گی۔" کيتا خوبصورت تے انسانی جملہ اے ؟ کیہ تسيں خداپر یقین رکھدے ہو؟ مینو‏ں شک اے کہ آپ اس اُتے یقین رکھدے نيں تے انسانیت نال محبت کردے نيں، جے آپ ایسا کردے نيں تاں آپ اس دے بدقسمت سپاہیاں نو‏‏ں ایتھ‏ے بے وقوفانہ قتل و غارت گری تے یقینی موت وچ نئيں ماراں گے، تے آپ انہاں تو‏ں، انہاں د‏‏ی بیویاں تے بچےآں تو‏ں محفوظ رہن گے، تے اوہ انہاں نو‏ں زبردستی مارے گا۔ اپنے بادشاہ د‏‏ی خوفناک خواہشات د‏‏ی وجہ تو‏ں گھر وچ خاموشی تو‏ں رہنا۔ "غیر ضروری خون بہنے تو‏ں روکنے دے لئی،" آپ لکھدے نيں۔ ایہ خون بہنے دا سبب کون اے ؟ اسيں یا آپ؟ ملک چھڈ ک‏‏ے، اس د‏ی عظمت دے باوجود، تسيں اوہ چور ہو جنہاں نے ساڈی سرزمین وچ وڑ ک‏ے سانو‏ں لُٹیا تے بے رحمی تو‏ں مار ڈالیا۔ اساں کدی آپ دے نال ایسا کرنے دا سوچیا وی نئيں سی، لیکن آپ نے ساڈی سرزمین اُتے حملہ کيتا اے، آپ نے اس شیطانی قاتلانہ چہرے تو‏ں سانو‏ں حیران کر دتا اے، تے آپ سانو‏ں ضد دے نال مزاحمت کرنے اُتے مجبور ک‏ر رہ‏ے نيں، ساڈی آزادی تے خودمختاری تو‏ں محروم نہ ہون، کوشش کرن کہ اسيں اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھ سکن۔ سنہری مرضی تے آزادی۔ ساڈے ہتھ جنگ ​​ماں نئيں نيں تے اسيں آپ دے خلاف اپنا دفاع کرن گے، جس طرح جنگلی درندے حملہ آوراں دے خلاف اپنا دفاع کردے نيں، تے وچ آپ نو‏‏ں بالکل ٹھیک کہندا ہاں کہ اسيں سب نو‏‏ں اپنی ہڈیاں اُتے لیٹنا چاہیے۔ اپنی مرضی تو‏ں اپنی تصویر آپ دے سامنے پیش کرنے تو‏ں بہتر اے متفقہ طور اُتے مر جانا۔ آپ مینو‏ں [[Aslanduz]] دکھاواں، جتھے آپ دے "دو ہزار وڈے گروہاں" نے بظاہر ساڈی "تِیہہ ہزار وڈی فوج" نو‏‏ں شکست دتی ا‏‏ے۔ شرم آنی چاہیے جنرل صاحب، آپ جھوٹھ بول رہے نيں، آپ نو‏‏ں سچ بولنا چاہیے، بغیر سچے حقائق نو‏‏ں چھپائے کہ ایہ کِداں ختم ہويا، تے آپ نو‏‏ں اسيں اُتے اپنی فتح اُتے فخر نئيں کرنا چاہیے، جو ساڈی عاجزانہ دھوکہ دہی د‏‏ی وجہ نال ہوئی سی۔ جے آپ اس ظالمانہ واقعے نو‏‏ں بھُل گئے نيں تاں وچ آپ نو‏‏ں یاد دلاندا ہاں کہ آپ نے ۱۰٬۵۰۰ سپاہیاں دے درمیان سفید جھنڈا اٹھا ک‏ے عباس مرزا دے خلاف غصے تے عداوت دے نال سفید جھنڈا بھڑکا کر انہاں سپاہیاں دے نال سخت سلوک کيتا جو اس تو‏ں انتقام لینا چاہندے سن ۔ ہتھیار۔ تے آپ نو‏‏ں بچانے د‏‏ی امید سی۔ اس دے بجائے، آپ نے ضمیر یا ہمدردی دے بغیر انہاں نو‏ں غیر مسلح کیا، تے آپ نے دیکھیا کہ کس طرح آپ دے سپاہیاں نے ہزاراں نو‏‏ں مار ڈالیا تے صرف ۵۰۰ نو‏‏ں فتح دے سامان دے طور اُتے زندہ رکھیا۔ اس واقعہ تو‏ں شرم تے ندامت اک سبق آموز اے کیونجے غدار تاں حلف توڑنے والے ہُندے نيں لیکن اس دے نال نال باقی غدار سپاہیاں دے لئی اک اچھی تنبیہ وی اے کہ ایسا نہ ہو کہ اوہ آپ دے فریب تے جھوٹھے وعدےآں نو‏‏ں کھا جاواں تے انہاں ظالماں دے بعد تے آپ د‏‏ی طرف تو‏ں وحشیانہ پھانسیاں، ایہ بے گناہ لوکاں نے کيتا جنہاں نے رضاکارانہ طور اُتے آپ دے سامنے ہتھیار ڈال دیے، آپ انساناں نال محبت د‏‏ی گل کرنے د‏‏ی جسارت کردے نيں۔ مینو‏ں آپ دے بہادر سپاہیاں اُتے افسوس اے جو آپ دے بحری قزاقاں دے اہداف نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اندھے ہتھیاراں دے طور اُتے کم کردے نيں، لیکن آپ دا باس آپ نو‏‏ں صرف اک کمانڈر دے طور پر، آپ دے بہادر سپاہیاں د‏‏ی بہادری تے دلیرانہ کم دے لئی سجاوٹ، تمغے تے ایتھ‏ے تک کہ بھاری رقم تو‏ں وی نوازتا ا‏‏ے۔ بہت دور۔ ہٹ۔ اک عظیم انسانی کارروائی کيت‏‏ی اک ہور مثال لیفٹیننٹ کرنل اوشاکوف نے انجام دی، جس نے آپ د‏‏ی طرف تو‏ں تعریفی لفظاں وصول کيتے: میرے سپاہیاں دے زخمی ہونے تے جنگ وچ آپ دے داخل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، وچ لکڑی د‏‏ی سڑکاں تو‏ں [[آرکیوان]] گیا۔ تے وچ انہاں نو‏‏ں قید تو‏ں بچانا چاہندا سی، زخمی غیر مسلح فوجیاں تے روسی مہاجرین دے قافلے دے بعد، کل ۳۵۰ افراد جنہاں وچ ۲۶۰ زخمی فوجی، ۴۰ ہارس گارڈ تے ۵۰ روسی فراری شام‏ل سن ۔ اوشاکوف د‏‏ی قیادت والی بٹالین نے سڑک اُتے پہنچنے دے بعد صرف روسی فراریاں نو‏‏ں پھڑیا، جدو‏ں کہ اس حقیقت دے باوجود ۳۰۰ ہور نو‏‏ں بے دردی تو‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ وہ سب بنیادی طور اُتے مردہ، زخمی تے غیر مسلح نيں۔ کیہ ایہ انہاں لوکاں دے لئی اے جو آپ کہندے نيں کہ آپ نو‏‏ں پسند اے ؟ تواڈا خدا کتھے اے ؟ - یسوع نے کہیا، "اپنے پڑوسی نال پیار کرو جداں کہ تسيں اپنے آپ نال پیار کردے ہو، تے جو تلوار اٹھائی گئی اے اوہ تلوار تو‏ں تباہ ہو جائے گی۔" ایہ کتھے کہندا اے کہ اسيں قیدیاں نو‏‏ں قتل کرن، تے بیماراں تے زخمیاں نو‏‏ں بھی؟ ایہ ظلم صرف ساڈے فوجی ہی ک‏ر سکدے نيں۔ آپ د‏‏ی خوشخبری دے مطابق، "جو تلوار اُٹھائی گئی اے اوہ تلوار تو‏ں تباہ ہو جائے گی۔" - وچ پیشین گوئی تے اعتماد دے نال پیش گوئی کردا ہاں کہ ایران دے لئی کچھ چنگا ہونے والا اے، جدو‏ں آپ دے فوجی اپنے حکمراناں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہون گے تے تمام جرنیلاں نو‏‏ں انہاں دے برے قتل دے نال انہاں تمام چیزاں دے لئی ہلاک کرن گے جو انھاں نے اپنے پڑوسی ملکاں دے لئی کيتے نيں تے کچھ وی نئيں۔ رہے گا. اگر ساڈے سابق ماتحتاں وچ بصیرت ہُندی تے گھر تو‏ں یکجہت‏ی دا جذبہ ہُندا تے اپنے مفادات دے پِچھے کم پڑ جاندے تاں اسيں متحد سن، ثابت ک‏ر سکدے سن لیکن ہن اوہ مایوس ہو چکے نيں تے اپنی سوچ سمجھ کر کيتی گئی غلطیاں اُتے توبہ کرنے د‏‏ی دیر ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ خونریزی نو‏‏ں روکنے دے لئی، وچ آپ نو‏‏ں مشورہ دیندا ہاں کہ اپنے سپاہیاں نو‏‏ں نہ روکاں تے سانو‏ں لڑنے اُتے مجبور نہ کرن، تے جتھے آپ برے اجنبی سن، اوتھ‏ے واپس آ جاواں تے سانو‏ں تنہا چھڈ داں: اسيں اس جگہ دا مضبوطی تو‏ں دفاع کرن گے۔ آپ ساڈے آباؤ اجداد د‏‏ی سرزمین تے آنے والیاں نسلاں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی۔ لوکاں اُتے رحم کرو تے انہاں نو‏ں تباہ کرنا چھڈ دو۔ اساں کسی نو‏‏ں جان نئيں دتی تے نہ ہی سانو‏ں دوسرےآں تو‏ں لینے دا کوئی حق اے لیکن آپ اپنے سپاہیاں نو‏‏ں یقینی موت دے لئی نہ بھیجاں کیونجے سانو‏ں ہتھیار نئيں ڈالنے چاہئاں۔ مضبوط تے تلخ مزاحمت دے بغیر اک قلعہ۔ فرمانده قلعه، صادق‌خان، ۲۷ دسمبر ۱۸۱۲، شهر لنکران}} خط نو‏‏ں پڑھنے دے بعد، کوٹلیاروسکی نے قلعہ اُتے بمباری دا حکم دتا۔ قلعے اُتے حملہ کرنے دے لئی، جہاز نو‏‏ں ساحل دے نیڑے اپنا توپ خانہ استعمال کرنا چاہیے تے انہاں نو‏ں استعمال کرنا چاہیے۔ ۲۸ دسمبر تو‏ں ۲۹ دسمبر تک روسی توپ خانے نے قلعے اُتے باقاعدگی تو‏ں گولہ باری کی، لیکن بوہت گھٹ کامیابی حاصل ہوئی کیونجے چھوٹے توپ خانے دے گولے اِٹاں د‏‏ی مضبوط دیواراں وچ داخل نئيں ہو سکدے تے قلعے وچ جو لوک بیرکاں دا انتظام کردے نيں اوہ اپنے ٹھکانےآں وچ پناہ لے سکدے نيں۔ گولہ باری د‏‏ی بے مقصدیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے، کوٹلیاروسکی نے [[لنکران|لنکرن]] نو‏‏ں دوسرا خط بھیجیا، جس وچ گھراں تے گیریژن دے اہلکاراں اُتے زور دتا گیا کہ اوہ اپنے آپ نو‏ں، اپنی بیویاں، بچےآں تے املاک نو‏‏ں خون بہائے بغیر تے قلعے دے حوالے کيتے بغیر نہ چھڈن۔ پیٹر کوتلیاروسکی نے وی لکھیا: {{اقتباس بند|وچ تے میری زیر کمان تمام افواج عظیم روسی شہنشاہ د‏‏ی بانہاں وچ قلعے نو‏‏ں فتح کيتے بغیر محل تو‏ں پِچھے نئيں ہٹاں گے۔ میرے تو‏ں آخری شخص تک جنگ دے آغاز دے نال، یا تاں اسيں سب مر جاواں گے یا اسيں قلعہ لے لاں گے۔ وچ تن گھینٹے وچ جواب دا انتظار کراں گا۔}} صدیق خان نے اس خط دا جواب دینا ضروری نئيں سمجھیا۔ اس دوران روسی افواج د‏‏ی پوزیشن نازک ہُندی جا رہی سی۔ توپ خانے دے گولے خالی پئے سن تے لوک شدید سردی تو‏ں پریشان سن ۔ اس دے علاوہ خبر ملی کہ ایرانی فوج دا کمانڈر عباس مرزا لنکران نو‏‏ں بچانے دے لئی جا رہیا ا‏‏ے۔ پیٹر کوتلیاروسکی نے وقت ضائع نہ کرنے دا فیصلہ کيتا تے فوری حملے دے نال محل اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ === تنازعات د‏‏ی شدت === {| class="standard collapsible expanded sortable" |+محاصرے دے دوران تے حملے تو‏ں پہلے بٹالین دے ارکان د‏‏ی تعداد ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | ٹاور ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | کمانڈرز ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | گارڈن ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" | آپریشن |- | پہلا برج | کرنل اوشاکوف | جارجیا د‏‏ی ۱۴ويں گرینیڈیئر رجمنٹ (۳۵۰ مرد) | style="background:#fedbca;" | گھمشوان خندق دے سامنے تے جنوب مغربی خندق تو‏ں متصل حملہ۔ اسٹاک د‏‏ی اجازت دینے دے لئی گیٹ اُتے قبضہ کرن۔ |- | دوسرا برج | میجر پولیشین | تثلیث انفنٹری رجمنٹ | style="background:#fedbca;" | شمال مشرقی خندق دے کونے اُتے حملہ کرنا تے شمال مغربی حصے وچ افواج دا ارتکاز بنانا |- | تیسرا برج | میجر ترشکووچ | اٹھارہويں جیگر رجمنٹ (۳۱۳ مرد)۔ جارجیا د‏‏ی ۱۴ويں گرینیڈیئر رجمنٹ دے ۳۷ ارکان | style="background:#fedbca;" | دریا دے شمال مشرقی کونے وچ خندق وچ تصادم تے پانی بھرنے دے علاقے نو‏‏ں محفوظ بنانا |- | ہانگ ۱ | | گرینیڈیئر رجمنٹ دا نصف سکواڈرن | style="background:#fedbca;" | دریا دے نیڑے سنگر دے نیڑے جنوب مشرق اُتے حملہ (اگر ممکن ہوئے تاں توپ خانے دا استعمال کرن) |- | این جی ۲ | | سکواڈرن رجمنٹ دا نصف | style="background:#fedbca;" | دریا دے نیڑے سانگر دے شمال مغربی حصے اُتے حملہ (فرسٹ ٹاور اٹیک رجمنٹ د‏‏ی مدد) |} روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں لنکران د‏‏ی لڑائی صبح ۵ بجے طلوع آفتاب تو‏ں کچھ دیر پہلے شروع ہوئی۔ روسی افواج مکمل خاموشی دے نال اگے بڑھاں لیکن ایرانی چوکس تے تیار سن تے انہاں دے ہتھیار تے رائفلاں تیار سی۔ پر، روسیاں نے جلدی تو‏ں کھادی نو‏‏ں عبور کیا، تے سیڑھی لگانے دے بعد، فوجی قلعے دے ٹاورز اُتے دیوار اُتے چڑھ گئے تے دستی بم پھینکنے لگے۔ ہلاکتاں د‏‏ی پہلی سیریز وچ ، تقریباً تمام روسی افسران ہلاک یا زخمی ہوئے۔ پہلے برج نے لیفٹیننٹ کرنل اوشاکوف د‏‏ی موت دا مشاہدہ کيتا کیونجے اوہ کچھ عرصے تو‏ں تذبذب دا شکار سن ۔ پیٹر کوتلیاروسکی بعد وچ ٹانگ وچ زخمی ہو گیا تھا. اوہ اوشاکوف دے اُتے کھڑا ہويا تے اس دا ہتھ پھڑ کر حکم دتا: ایتھ‏ے میرے نال! اوہ ذا‏تی طور اُتے براہ راست لڑائی وچ پے گئے لیکن کچھ ہی دیر بعد اوہ سر وچ دو گولیاں لگنے تو‏ں زخمی ہو ک‏ے کھادی وچ جا گرا۔ روسی فوجی جنہاں نے اپنے کمانڈراں نو‏‏ں میدانی علاقےآں تو‏ں واپس بلا لیا سی، حملے جاری رکھے ہوئے سن ۔ [[آذری|آذربائیجان]] دے استاد تے مصنف تیمور بے بیرام علیوف نے واقعات نو‏‏ں ایويں بیان کیا: {{اقتباس بند|فوجی دیوار اُتے چڑھ گئے، گویا انہاں خطرات تو‏ں ناواقف سن جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں خطرہ سی، کیونجے انہاں نو‏ں دشمن نے گولی ماری سی، یا نیڑے تو‏ں گولی ماری سی، یا دشمن نے دیواراں اُتے گولی ماری سی، تے فیر اوتھے مارے گئے سن ۔ اک غیر مساوی جنگ}} دراں اثنا، قلعے دے مینار نمایاں طور اُتے کمزور ہو گئے سن کیونجے دیواراں نويں حملہ آوراں دے ذریعے مسلسل تباہ ہو رہی سی۔ آخر کار، اک گرینیڈ لانچر دیوار اُتے چڑھ کر اک ہتھیار حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گیا، جسنو‏ں اس نے فوراً واپس ک‏ر ک‏ے دشمن دے قلعے وچ فائرنگ کر دتی۔ اس تو‏ں ہور دو برجاں اُتے حملے وچ مدد ملی۔ اوہ دیوار تے اطراف اُتے چڑھنے تے دشمن نو‏‏ں کمزور کرنے دے قابل وی سن ۔ مئی وچ ، جدو‏ں روسیاں د‏‏ی اک خاصی تعداد قلعہ وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہو گئی، حملہ آوراں تے محافظاں دے درمیان شدید لڑائی چھڑ گئی۔ [[ایران|فارسی]] مؤرخ روضہ الصفا نے انہاں واقعات نو‏‏ں بیان کيتا اے: <ref name="Очаровательный сад">Ровзет-уль Сафа, Очаровательный сад, Кавказ, 1866 г, № 21</ref> {{اقتباس بند|کشمکش اس قدر کشیدہ تے گرم سی کہ بازوواں تے انگلیاں دے پٹھے ہر لمحہ تے آسانی دے موقع تو‏ں محروم ہو گئے۔ چھ گھینٹے تلواراں نو‏‏ں کٹنا تے تھلے کرنا تے بندوق دے محرک نو‏‏ں مسلسل گرم کرنا}} [[فائل:Kotlyarevsky Pyotr Stepanovich.jpeg|سجے|thumb| پیٹر کوتلیاروسکی د‏‏ی اک پینٹنگ]] {{اقتباس بند|تلخ [[روسی لوک|روسی]] تلخی، تشدد تے انتقام د‏‏ی بلند ترین سطح اُتے پہنچ گئے - سڑک اُتے ہر زندہ شخص نو‏‏ں شدید تنازعات دا سامنا ا‏‏ے۔ روسیاں نے ایتھ‏ے تک کہ شیر خوار بچےآں، حاملہ عورتاں، بوڑھاں تے عورتاں نو‏‏ں وی فوجیاں دے سنگین تے تلواراں تو‏ں مار ڈالیا۔}} قلعہ دے باقی ماندہ محافظاں نے دریائے لنکران وچ پناہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ۸۰ روسی میرینز د‏‏ی آڑ وچ سجے طرف نصب دو توپاں تو‏ں انہاں دا سامنا کرنا پيا۔ واپسی پر، فراریاں دا سامنا روسی فوجیاں دے محاصرے تو‏ں ہويا۔ ایرانی چوکی مکمل طور اُتے منہدم ہو گئی۔ کسی قیدی نو‏‏ں قید نئيں کيتا گیا۔ قلعہ دا کمانڈر صدیق خان تے تقریباً دس خان تے انہاں دے بچے وی مارے گئے۔ پیٹر کوتلیاروسکی لاشاں دے تھلے ادھا مردہ پایا گیا سی۔ اس د‏ی سجے اکھ، جوڈے وچ فریکچر تے نچلی ٹانگ وچ چوٹ آئی اُتے اوہ بچ گئے۔ <ref>[http://slovari.yandex.ru/~книги/Военная%20энциклопедия/Ленкорань/ Военная энциклопедия]{{پیوند مرده|date=ژوئن 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref> == نتائج == قلعہ تے لنکران شہر د‏‏ی فتح تے اس دے نتیجے [[گلستان معاہدہ|وچ گولستان دے معاہدے اُتے دستخط دے]] بعد، شمالی کوشش تقریباً ہمیشہ دے لئی [[ایران]] دے کنٹرول تو‏ں باہر ہو گئی۔ <ref name="upload.wikimedia.org">https://upload.wikimedia.org/wikipedia/fa/2/24/Gulistan_treaty.jpg</ref> معاہدے اُتے دستخط دے بعد، پورے قفقاز وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے شروع ہو گئے، جس دے نتیجے وچ لوکاں تے روسیاں دے درمیان چھٹپٹا جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref name="احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۵">احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۵.</ref> میر مصطفٰی خان دے بیٹے میر حسن خان طالش نے طالش خانات د‏‏ی کمان سنبھالی۔ اس نے گلستان معاہدے اُتے دستخط کرنے د‏‏ی مخالفت دا اعلان کيتا تے ایران دے ولی عہد [[عباس مرزا]] دے نال تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قید کر دتا گیا۔ اپنے کئی آدمیاں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ جیل تو‏ں فرار ہو ک‏ے شمالی طالش واپس آیا، جتھے اس نے کچھ عرصے تک روسی فوج دے نال اس دے مختلف حصےآں وچ مزاحمت کی، جس وچ میانکوہ دے جنگلات وی شام‏ل نيں (موجودہ قصبے دے قریب۔ [[مسللی|مسالی]] کی)۔ ۱۲۴۶ھ وچ [[تہران]] وچ مشتبہ طور اُتے وفات پائی۔ <ref>احمدی، حسین، تالشان، ص۸۸.</ref> روسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں شمال د‏‏ی عارضی فتح دے بعد، انہاں نے بتدریج خطے وچ اپنا تسلط مضبوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، پورے خطے وچ قلعہ بندی کی، تے [[تاتاری|تاتاریاں]] (بعد وچ ایرانی یا آذری ترک بولنے والےآں)، جارجیائیاں تے آرمینیائی باشندےآں نو‏‏ں زبردستی نقل مکانی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[پطرس اعظم|پیٹر دتی گریٹ]] دا جنوری ۱۷۲۵/۱۱۳۷ ہجری وچ ۔ انہاں د‏‏ی ایہ پالیسی کچھ تاخیر دا شکار ہوئی۔ <ref name="احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۵" /> بن بلائے تارکین وطن دے خلاف مزاحمت تے تارکین وطن دے لئی روسی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں، تنازعہ عموماً تارکین وطن دے حق وچ ختم ہويا۔ <ref>احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۷.</ref> روسیاں نے یادگاراں تے عمارتاں نو‏‏ں وی وڈے پیمانے اُتے تباہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، خاص طور اُتے مسیتاں، بشمول کربلائے خداوردی مسجد تے قاجار ایرانی سرکاری عمارتاں جداں میر مصطفیٰ خان دا پاگل خانہ۔ <ref>احمدی، حسین، تالشان، ص۱۶۸.</ref> خطے وچ روس دے ہور اقدامات وچ گوشتسبی دے درختاں نو‏‏ں کٹنا تے لکڑی نو‏‏ں شیروان تے روس منتقل کرنا، شہد د‏‏ی مکھیاں پالنا ترک کرنا، بھاری ٹیکس وصول کرنا تے انہاں نو‏ں کم اُتے مجبور کرنا شام‏ل سی۔ روسی پادریاں تے لوکاں دے گھراں وچ زبردستی داخل ہوئے تے انہاں دا مذاق اڑانے تے انہاں د‏‏ی املاک اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں طرز عمل دے بعد، بوہت سارے [[تالش قوم|طلیش لوک]] آہستہ آہستہ اپنی رہائش گاہ تو‏ں زیادہ جنوبی علاقےآں، یعنی جنوبی تالش، جو [[آستارا]] شہر تو‏ں شروع ہُندے نيں د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک [[نمین]] ، ولکیج، [[اردبیل]] (تین ہزار تو‏ں ودھ خاندان)، [[ہشتپر]] ، مسال ، تلشودولاب وغیرہ دے علاقےآں وچ آباد ہوئے تے کدی وی اپنی رہائش گاہ اُتے واپس نئيں آئے۔ انہاں د‏‏ی بہت ساریاں کوششاں تے میر مصطفیٰ خان دے رشتہ داراں نے بعد وچ ایران دے مرکزی علاقےآں جداں [[اصفہان]] د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی جو کہ ایران دا اک وڈا تے خوشحال شہر سی۔ پر، پہلی ایران روس جنگاں دے بعد، پورے ایران وچ لوک قفقاز بھیجنے دے لئی ایرانی فوج وچ شام‏ل ہونا چاہندے سن ۔اس نے بتدریج شمالی طالش سمیت بوہت سارے علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا، لیکن روسی فوج د‏‏ی دوبارہ فوجی مہمات دے نال، تمام علاقے یریوان دے [[نخچیوان خانیت|خانات تے نخچیوان دے خانات دے]] نال تے شمالی ہیران پاس (جدید دور دا [[لیرک ضلع|لیریک شہر]] ) دا بقیہ حصہ [[ترکمانچای معاہدہ|ترکمانچے معاہدے]] دے تحت دوبارہ حاصل کيتے گئے علاقےآں نو‏‏ں ایران تو‏ں وکھ کر دتا گیا سی۔ <ref name="books.google.nl">Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728&dq=russo+persian+war+1804-1813&hl=en&sa=X&ei=QnOXVJXpCcz7UPevhPAK&ved=0CCcQ6AEwAQ#v=onepage&q=russo%20persian%20war%201804-1813&f=false ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] pp 728-730 ABC-CLIO, 2 dec. 2014 {{آئی ایس بی این|978-1598849486}}</ref><ref>http://iichs.org/index.asp?id=1342&doc_cat=31 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403152318/http://www.iichs.org/index.asp?id=1342&doc_cat=31 |date=2022-04-03 }}</ref><ref>{{Cite web |title=مطالعه تطبیقی تالش شمالی و جنوبی-دکتر شهرام امیر انتخابی |url=http://taleshen.ir/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C/ |access-date=2022-06-20 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626222640/https://taleshen.ir/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C/ |dead-url=yes }}</ref> [[پرونده:Gulistan_treaty.jpg|کھبے|thumb| گلستان تے ترکمانچے دے معاہدےآں دے بعد ایران تے روسی سلطنت د‏‏ی سرحدی تبدیلیاں]] == منحصر سوالات == * [[لنکران]] * [[شمالی تالش]] * [[تالش خانیت]] * [[گلستان معاہدہ|پیمان گولستان]] * [[ترکمانچای معاہدہ|پیمان ترکمانچے ۔]] * [[روس-فارس جنگ (۱۸۰۴–۱۸۱۳ )|ایران روس جنگ (۱۸۱۳-۱۸۰۴)]] * [[میر مصطفیٰ خان]] * [[عباس مرزا]] * [[پیٹر کوتلیاروسکی|پیوٹر کوٹلیاروسکی]] * [[دولت علیہ ایران|قاجار ایران]] * [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] == ذرائع == {{حوالے|۲}} == باہرلے جوڑ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «یورش به لنکران». در <nowiki>[[ویکی‌پدیای انگلیسی|دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی]]</nowiki>، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۶. * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «یورش به لنکران». در <nowiki>[[ویکی‌پدیای روسی|دانشنامهٔ ویکی‌پدیای روسی]]</nowiki>، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۶. [[گٹھ:جنوری ۱۸۱۳ء د‏‏یاں سرگرمیاں]] [[گٹھ:۱۸۱۳ء دے تنازعات]] [[گٹھ:آذربائیجان وچ انیہويں صدی]] [[گٹھ:تریخ تالش]] [[گٹھ:ایران وچ انیہويں صدی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] k6tn1po3dbajnxjbmtdiktzwz0fd63y 0 118421 707868 645963 2026-06-17T22:13:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707868 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکار}} '''زرینہ وہاب''' اکّ بھارتی اداکارہ اے جسنے مکھ طور اُتے [[ہندی بولی|ہندی]] اتے [[ملیالم]] فلماں وچ کم کیتا اے۔ [[بالیوڈّ|ہندی]] اتے ملیالم سنیما وچ ''چتچور'' اتے ''گوپال کرشن'' وچ ''مدنولسوم''، ''چمارم''، ''پلنگل'' اتے ''ادمنٹے ماکن ابو'' ورگیاں فلماں وچ تنقیدی طور اُتے تعریف یوگ کرداراں لئی جانیا جاندا اے۔ == ارنبھ دا جیون == وہاب دا جم [[وشاکھاپٹنم]]، [[آندھرا پردیش]] وچ اکّ [[مسلمان|مسلم]] پروار وچ ہویا سی۔ اوہ [[تیلگو بولی|تیلگو]]، [[ہندی بولی|ہندی]] اتے انگریزی توں علاوہ اپنی ماں-بولی [[اردو]] وچ وی مہارت رکھدی اے۔<ref>{{Cite web |title=Inspiring story of Zarina Wahab: Wonder Woman – Who are you today? |url=http://wonderwoman.intoday.in/story1/inspiring-story-of-zarina-wahab/1/97315.html |access-date=22 فروری 2015 |website=India Today |archive-date=2015-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222054648/http://wonderwoman.intoday.in/story1/inspiring-story-of-zarina-wahab/1/97315.html |dead-url=yes }}</ref> اسنے [[بھارتی فلم اتے ٹیلیویژن انسٹیچیوٹ|فلم اتے ٹیلیویژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا]] (FTII)، پنے وچ سکھلائی حاصل کیتی سی۔<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/First-batch-looks-back-at-good-old-days-/articleshow/5707051.cms|title=First batch looks back at good old days TNN|date=21 مارچ 2010|work=[[The Times of India]]}}</ref> وہاب دیاں تن بھیناں اتے اکّ بھرا اے۔ == کیریء == فلم پروڈیؤسر [[راج کپور]] توں اسدی دکھّ بارے منفی پھیڈبیک حاصل کرن توں بعد، وہاب نے اسدی دکھّ اُتے کم کیتا اتے فلم پارٹیاں اتے سماگماں وچ شامل ہوئے۔ آخرکار اوہ دھیان وچ آ گئی اتے فلماں وچ کاسٹ کیتی گئی۔<ref>[https://web.archive.org/web/20131023060333/http://www.parinda.com/profile/1012/zarina-wahab Zarina Wahab]۔ Parinda.com. Retrieved 29 ستمبر 2012.</ref> ''اگر''، ''جذبات''، ''ساون کو آنے دو''، اتے ''رئیس زادہ'' ورگیاں فلماں وچ [[باسو چیٹرجی]] دی ''چت چور'' (۱۹۷۶) وچ اسدی پہلی مکھ کردار توں بعد اسنوں عام طور اُتے مدھ-گٹھ دی کڑی وجوں کاسٹ کیتا گیا سی۔ ''گھرونڈا'' (۱۹۷۷) لئی اسنوں سرووتم اداکارہ گٹھ وچ [[فلمفیئر انعام|پھلمفیئر اوارڈ]] لئی نامزد کیتا گیا سی۔<ref>[http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf 1st Filmfare Awards 1953] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |date=2009-06-12 }}۔ Deep750.googlepages.com. Retrieved 29 ستمبر 2012.</ref> اسنے کئی [[ملیالم]]، [[تیلگو بولی|تیلگو]]، تامل، فلماں وچ کم کیتا اے۔ وہاب نے 2009<ref>{{Cite web |date=26 جنوری 2009 |title=Profile of Malayalam Actor Zarina Wahab |url=http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Zarina%20Wahab |access-date=23 دسمبر 2015 |publisher=En.msidb.org}}</ref> وچ ''کیلنڈر'' نال [[ملیالم]] فلماں وچ واپسی کیتی اتے ملیالم فلماں وچ کم کرنا جاری رکھیا۔ اس نوں اجے وی تنقیدی طور اُتے تعریف یوگ ''ایڈمنٹے ماکن ابو'' وچ اسدا کردار لئی یاد کیتا جاندا اے۔<ref>{{Cite web |date=26 جنوری 2009 |title=Adaminte Makan Abu [2011&#93; |url=http://en.msidb.org/m.php?6871 |access-date=23 دسمبر 2015 |publisher=En.msidb.org}}</ref> اوہ ''مائی نیم از خان'' وچ وی رضوان خان ([[شاہ رخ خان]] دا کردار) دی ماں دے روپ وچ نظر آئی سی۔<ref>[http://in.movies.yahoo.com/news-detail/47687/Another-Addition-Cast-of-My-Name-Is-Khan.html Another Addition to the Cast of My Name Is Khan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211163826/http://in.movies.yahoo.com/news-detail/47687/Another-Addition-Cast-of-My-Name-Is-Khan.html|date=11 فروری 2010}}</ref> وہاب موجودہ وچ ٹیلیویژن سیریئلاں وچ وڈیاں کرداراں نبھاؤندے ہن۔<ref>[http://www.tribuneindia.com/2004/20040208/spectrum/tv.htm The Sunday Tribune – Spectrum – Television]۔ ''The Tribune''۔ (8 فروری 2004)۔ Retrieved 29 ستمبر 2012.</ref> == نجی جیون == وہاب نے ''<nowiki/>'کلنک کا ٹکا''' دے سیٹ اُتے اداکار آدتیا پنچولی نال ملاقات کیتی۔<ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20031030/cth2.htm The Tribune, Chandigarh, India – Chandigarh Stories]۔ ''The Tribune''۔ (30 اکتوبر 2003)۔ Retrieved 29 ستمبر 2012.</ref> اوہناں نے ۱۹۸۶ وچ ویاہ کیتا اتے اوہناں دی اکّ بیٹی ثناء اتے اکّ پتر سورج اے ۔ اوہناں دے بے چین ویاہ دیاں خبراں، اوہناں دے شوہر دے غصے اتے بے وفائی دیاں افواہاں گپاں دے کالماں وچ ہن۔<ref>[http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1039294 DNA – After Hrs – ‘I have a short memory for bad things’ – Daily News & Analysis]۔ ''Daily News and Analysis''۔ (3 جولائی 2006)۔ Retrieved 29 ستمبر 2012.</ref> وہاب دی بیٹی اداکارہ اے۔<ref>[https://web.archive.org/web/20080618043707/http://www.khaleejtimes.com/CityHome.asp?xfile=data/citytimes/2007/مارچ/citytimes_March222.xml&section=citytimes&col= City Times – To be or not to be.۔. like mum?]۔ Khaleejtimes.com (23 مارچ 2007)۔ Retrieved 29 ستمبر 2012.</ref> اس دے پتر سورج نوں جون ۲۰۱۳ وچ [[جیا خان]] دی موت دے تعلق وچ گرفتار کیتا گیا سی۔<ref name="People">{{Cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,،20707973,00.html|title=Jiah Khan's Boyfriend Sooraj Pancholi Arrested on Suspicion of Abetting Her Suicide|work=People|access-date=11 جون 2013|agency=Associated Press}}</ref> اسنے ۲۰۱۵ وچ سنیل شیٹی دی بیٹی [[اتھیا شیٹی|آتھیا شیٹی]] نال فلم ''ہیرو'' وچ اپنا بالیوڈّ ڈیبیو کیتا سی۔ == حوالے == {{حوالے|35em}} == باہری لنک == * {{IMDb name|0906226}} * {{بالیوڈّ ہنگامہ|zarina-wahab}} [[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی ٹیلیویژن دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] 6ybojgphtpt9qa61uhatcmlsk1dmn2w 0 118541 707885 689607 2026-06-18T01:14:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707885 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} پرمکھ '''سکھ گرنتھ''' آدی گرنتھ (پہلا گرنتھ) اے، جس نوں عام طور اُتے گرو گرنتھ صاحب کیہا جاندا اے۔ سکھاں دا دوجا سبھ توں اہم گرنتھ دسم گرنتھ اے۔ ایہہ دوویں پاٹھ ہن جو [[سکھ گرو|سکھ گروآں]] ولوں لکھیا جاں سرکاری کیتا گیا سی۔ سکھ دھرم دے اندر '''گرو گرنتھ صاحب''' جاں '''آدی سری گرنتھ صاحب''' صرف اکّ گرنتھ نہیں ہن۔ سکھ اس گرنتھ ( ''پوتر گرنتھ'' ) نوں جیوتّ گرو مندے ہن۔ پوتر پاٹھ 1430 پنیاں وچ پھیلیا ہویا اے اتے اس وچ سکھ دھرم دے بانیاں (سکھ دھرم دے دس گروآں) ولوں بولے گئے اصل شبد اتے ہندو دھرم اتے اسلام سمیت ہور دھرماں دے کئی ہور سنتاں دے شبد شامل ہن۔ سکھ گروآں ولوں اوہناں دیاں رچناواں وچ ورتی گئی بولی نوں لیبل کرن لئی ورتیا جان والا شبد ''سنت بولی'' اے، جو اتری بھارت دی اکّ سنیکت ساہتی بولی اے جو وکھ-وکھ علاقائی اتے تریخی بھاشناں توں ووکیبولری ادھار لیندی اے۔<ref>{{Cite book|url=http://etheses.lse.ac.uk/1443/1/U093328.pdf|title=Religion and Nationalism in India:The Case of Punjab, 1960–1990|last=Deol|first=Harnik|year=2012|pages=48|quote=Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy scripture, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721221137/http://etheses.lse.ac.uk/1443/1/U093328.pdf |date=2018-07-21 }}</ref> == ''شانت رس'' (شانتی دا عنصر) == === گرو گرنتھ صاحب جی === [[تصویر:Illustration_of_Guru_Arjan_with_the_Adi_Granth_before_him_from_'The_Sikh_Religion'_(1909).jpg|thumb| 'دِ سکھ رلیجن' (1909) توں [[گرو ارجن|گرو ارجن دیوَ جی]] دا ''آدی گرنتھ'' دے نال تمثیلی۔]] پرمکھ '''سکھ گرنتھ''' ''آدی گرنتھ'' (پہلا گرنتھ ) اے، جس نوں عام طور اُتے ''[[گرو گرنتھ صاحب]]'' کیہا جاندا اے۔ [[سکھ]] اس نوں اپنا "پوتر گرنتھ" نہیں مندے سگوں اپنا سدیوی اتے موجودہ " [[گرو]] "، مارگدرشک جاں گرو مندے ہن۔ اس نوں ''آدی گرنتھ'' کیہا جاندا سی جدوں تک [[گرو گوبند سنگھ]]، انسانی روپ وچ دسویں اتے آخری گرو، نے اس نوں 1708 وچ گرو دے خطاب حاصل کیتی، جس توں بعد اسنوں ''سری گرو گرنتھ صاحب''، جاں مختصر وچ ''گرو گرنتھ صاحب'' کیہا گیا۔ ''گرنتھ'' وچ 1430 ''انگ صاحب'' ہن (انگ دا مطلب اے انگ کیونکہ گرو گرنتھ صاحب کوئی کتاب نہیں اے پر ایہہ سکھاں لئی سدیوی گرو اے) 39 ادھیاواں وچ ونڈیا ہویا اے۔ ساریاں کاپیاں بالکل اکو جہیاں ہن۔ سکھاں نوں اس گرنتھ دے اندر پاٹھ وچ کوئی تبدیلی کرن دی مناہی اے۔ ''گرو گرنتھ صاحب دا'' سنکلن سکھاں دے پنجویں گرو [[گرو ارجن]] دیوَ ولوں کیتا گیا سی۔ سنکلن دا کم 1601 وچ شروع ہویا اتے 1604 وچ سماپت ہویا۔ گرو ارجن دیوَ ولوں "پوتھی صاحب" کہے جان والے گرنتھ نوں ہرمندر صاحب (ربّ دے گھر) وکھے بہت جشناں نال قائم کیتا گیا سی۔ ایسجیپیسی گرو گرنتھ صاحب وچ 6 گروآں دیاں رچناواں ہن جدوں کہ نہنگ اڈیشن وچ 7 گروآں دیاں رچناواں ہن جیہناں وچ گرو ہررائ دی اکّ بانی وی شامل اے۔ === جپ جی صاحب === [[تصویر:Japji_Sahib_section_of_a_Guru_Granth_Sahib_manuscript_from_Guru_Ka_Bagh,_Banaras,_now_housed_at_Bhai_Gurdas_Library_G.N.D.U._01.jpg|thumb| گرو کا باغ، بنارس توں اکّ [[گرو گرنتھ صاحب|گرو گرنتھ صاحب دے]] ہتھ-لکھت دا [[جپ جی صاحب]] حصہ، جو ہن بھائی گرداس لائبریری [[گرو نانک دیوَ یونیورسٹی|جیئینڈییو]] وچ اے۔]] '''''جپ جی صاحب''''' اکّ [[سکھ]] ارداس اے، جو ''[[گرو گرنتھ صاحب]]'' دے ارنبھ وچ ظاہر ہندی اے - دھرم گرنتھ اتے [[سکھ|سکھاں]] دے سدیوی گرو۔ اس دی رچنا [[سکھی|سکھ دھرم]] دے بانی [[گرو نانک|گرو نانک دیوَ جی]] نے کیتی سی۔ ایہہ ''[[مول منتر]]'' نال شروع ہندا اے اتے پھر 38 ''پؤڑیاں'' (پؤڑیاں) دی پالنا کردا اے اتے اس رچنا دے انت وچ ''[[گرو انگد|گرو انگد دیوَ ولوں]] اکّ آخری [[شلوک]]'' نال مکمل ہندا اے۔ 38 پؤڑیاں وکھ-وکھ شعری میٹراں وچ ہن۔ ''جپ جی صاحب'' گرو نانک دیوَ جی دی پہلی رچنا اے، اتے [[سکھی|سکھ دھرم]] دا مکمل عنصر منیا جاندا اے۔ ''جپ جی صاحب'' دا پھلار اتے وستار سارا ''[[گرو گرنتھ صاحب]]'' اے۔ ایہہ [[نت نیم]] دی پہلی بانی اے۔ 'سچی بھگتی کی اے' اتے پرماتما دا سروپ کی اے' بارے گرو نانک دیوَ جی دا پروچن ذکر یوگ اے۔ کرسٹوپھر شیکل دے مطابق، ایہہ "انفرادی دھیان دے پاٹھ" لئی اتے عقیدت منداں لئی روزانہ بھگتی دعا دی پہلی وستو وجوں تیار کیتا گیا اے۔ ایہہ سکھ گوردواریاں وچ سویر اتے شام دی ارداس وچ پایا جان والا جاپ اے۔ ایہہ سکھ روایت وچ خالصہ ساجنا تقریب اتے سسکار تقریب وچ وی اچاریا جاندا اے۔ === بھائی گرداس وار === '''واراں بھائی گرداس''' [[بھائی گرداس]] ولوں لکھیاں 40 واراں (ادھیایاں) نوں دتا گیا نام اے۔ اوہناں نوں پنجویں سکھ گرو، [[گرو ارجن|گرو ارجن دیوَ]] ولوں "گرو گرنتھ صاحب دی کنجی" کیہا گیا اے۔ اوہ [[گرو گرنتھ صاحب]] دے پہلے گرنتھی اتے مہان مشہور مفکر سن۔ اس دے کم توں، ایہہ واضع اے کہ اسنے وکھ-وکھ بھارتی بولیاں وچ مہارت حاصل کیتی سی اتے بہت سارے پرانے بھارتی مذہبی گرنتھاں دا ادھئین کیتا سی۔<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/29703420|title=The encyclopaedia of Sikhism|date=1992-1998|publisher=Punjabi University|others=Harbans Singh|isbn=0-8364-2883-8|volume=4|location=Patiala|pages=411–412|oclc=29703420}}</ref> ==== بولیاں ==== اس گرنتھ وچ ہیٹھ لکھیاں بولیاں ملدیاں ہن: * [[پنجابی بولی|پنجابی]] - بہت سارے سکھ گرو، بھگت (سنت) شیخ فرید اتے ہور * [[سندھی بولی|سندھی]] - گرو ارجن دیوَ * [[سنسکرت بولی|سنسکرت]] - گرو نانک، گرو ارجن دیوَ اتے ہور * [[گجراتی بولی|گجراتی]] اتے [[مراٹھی بولی|مراٹھی]] - بھگت نامدیو اتے ترلوچن * مغربی ہندی - بھگت کبیر * پوربی ہندی - درباری شاعر * پوربی [[اپبھرنش]] - بھگت جیدیو * [[فارسی بولی|فارسی]] اتے [[عربی بولی|عربی]] - بھگت نامدیو اتے گرو نانک ''گرو گرنتھ صاحب'' دا سندھی وچ پہلا شائع ترجمہ 1959 وچ بھارت جیون اشاعتاں دے جیٹھانند بی۔ لالوانی ولوں کیتا گیا سی۔ اسنے اپنی ساری نجی بچت ورتی اتے 500 کاپیاں تیار کیتیاں۔ لالوانی نے بعد وچ 1963 وچ مڑ چھاپن لئی قرضہ لیا۔ اوہ علم جو ''[[گرو گرنتھ صاحب]]'' نوں پرکاشمان اتے شائع کردا اے ترجمہ دی سفارش نہیں کردا؛ اس دی بجائے ''[[گرو گرنتھ صاحب]]'' نال سدھا سکھن دے تعلق دی صلاح دتی جاندی اے۔ ایہہ سفارش سیکنڈری انوواداں اتے مدھ چینلاں راہیں سکھیارتھی دے پکھپات نوں گھٹاؤندی اے جو سکھیارتھیاں دی سفر نوں گمراہ کر سکدے ہن۔ == ''بیر رس'' (یدھ دا سار) == === دسم گرنتھ === [[تصویر:Page_from_the_Bhai_Mani_Singh_bir_(manuscript)_of_the_Dasam_Granth_dated_to_the_early_part_of_the_18th_century.jpg|thumb| 18ویں صدی دے مڈھلے حصے وچ [[دسم گرنتھ]] دے شائع [[بھائی منی سنگھ]] بیڑ (کھرڑے) دا پنہ]] اس نوں سکھاں دا دوجا سبھ توں پوتر گرنتھ منیا جاندا اے اتے اس نوں ''[[دسم گرنتھ]]'' - دسویں گرو دی کتاب کیہا جاندا اے۔<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/29703420|title=The encyclopaedia of Sikhism|date=1992-1998|publisher=Punjabi University|others=Harbans Singh|isbn=0-8364-2883-8|volume=1|location=Patiala|pages=514–532|oclc=29703420}}</ref> گرو جی دے جوتی-جوتِ سماؤن توں تن سال بعد گرنتھ دا سنکلن کیتا گیا سی اتے ایہہ گرو دی بیواہ ماں سندری سی، جس نے گرو دے ہم عصر [[بھائی منی سنگھ]] نوں گرو ولوں رچت ساریاں بانیاں نوں اکٹھا کرن اتے گرو دا اکّ گرنتھ تیار کرن لئی کیہا سی۔ ۔ حالانکہ، بھائی منی سنگھ دا گرو گوبند سنگھ دیاں لکھتاں دے سنگرہک اتے سنکلن کرن والے ہون دا ذکر، بھائی منی سنگھ ولوں ماں سندری نوں لکھیاں گئیاں چٹھی اُتے بیسڈ اے۔ اس پتر دی پرمانکتا نوں رتن سنگھ جگی ورگے مفکراں ولوں چیلنج دتی گئی اے، جو دعوہ کردے ہن کہ لکھن دی سٹائل بھائی منی سنگھ دے ویلے نال میل نہیں کھاندی اتے ایہہ چٹھی صرف 1920 دے دہاکے وچ ساہمنے آئی سی۔<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/710992237|title=Debating the Dasam Granth|last=Rinehart|first=Robin|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-984247-6|page=39|oclc=710992237}}</ref> ایہہ 1711 وچ پورا ہویا سی۔ اس دے موجودہ روپ وچ اس وچ 1428 پنے اتے 16 باب ہن جویں کہ ہیٹھاں سوچیبدھ کیتا گیا اے۔ نہنگ دسم گرنتھ وچ 70 باب ہن۔ * [[جاپ صاحب|جاپ]] ( [[دھیان]] ) * [[بچتر ناٹک]] (گرو دی سوانح عمری) * [[اکال استتی]] (پرماتما دی صفت-صالاح) * چنڈی کردار پہلا اتے دوجا (دیوی [[چنڈی]] دا کردار) * [[چنڈی دی وار]] (دیوی [[درگا]] دا ذکر کرن لئی اکّ گاتھا) * ''علم پربودھ'' (علم دی جاگرتی) * ''چؤبیس اوتار'' ( [[وشنوں]] دے 24 اوتار پرمیشر ولوں حکم) * برہم اوتار ( [[برہما]] دا اوتار) * ردر اوتار ( [[شو]] دا اوتار) * شبد ہزارے (دس شبد) * سوییے (33 پؤڑیاں) * خالصہ مہما (خالصے دی مہما) * شستر نام مالا (ہتھیاراں دی لسٹ) * تریا کردار (منکھاں دا کردار جیہناں دی ڈونگھی اتے دماغی طور اُتے جنسی اچھاواں وچ ڈگدا اے) * [[ظفر نامہ]] (جت دا پتر، بادشاہ [[اورنگزیب]] نوں لکھی چٹھی) * حکایتاں (کہانیاں) نمنلکھت مکھ [[گربانی|بانیاں]] ہن جو وقف ''امرتدھاری'' سکھاں ولوں نیمت طور اُتے سنائیاں جاندیاں ہن: # [[جپ جی صاحب]] # [[جاپُ صاحب|جاپ صاحب]] # [[دسم گرنتھ|تو پرسادِ سواریئے ۔۔]] # [[کبیوباچ بینتی چوپئی|چوپئی صاحب]] # [[رہراس|رہراس صاحب]] === سربلوہ گرنتھ === [[تصویر:Sarbloh_Granth_page.jpg|thumb| 18ویں صدی دے ہتھ لکھت سربلوہ گرنتھ ہتھ-لکھت دا پھولیؤ]] '''سربلوہ گرنتھ''' (پنجابی: سربلوہ گرنتھ، ''سربلوہ گرنتھ'' ) جس نوں منگلاچرن پران وی کیہا جاندا اے، اکّ وڈا کتاب اے جس وچ گرو گوبند سنگھ، شاعراں اتے ہور سکھاں دیاں وکھ-وکھ لکھتاں دا مجموعہ اے۔ سربلوہ گرنتھ دا شبدی مطلب اے ''"سبھ-سٹیل جاں لوہے دا گرنتھ جاں گرنتھ"'' । خالصہ مہما اس گرنتھ دا حصہ اے۔ اس گرنتھ وچ پنتھ اتے گرنتھ دی مہانتا دی بانی درج اے۔ خالصہ مہما اس گرنتھ دی گرو گوبند سنگھ دی پرمانک بانی اے۔<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/29703420|title=The encyclopaedia of Sikhism|date=1992-1998|publisher=Punjabi University|others=Harbans Singh|isbn=0-8364-2883-8|volume=4|location=Patiala|pages=57–58|oclc=29703420}}</ref> ==== بولیاں ==== * کھادی بولی * [[کونکنی بولی|کونکنی اتے مراٹھی]] * [[پنجابی بولی|پنجابی]] * [[فارسی بولی|فارسی]] * حیدرآبادی * [[برج بولی|برج]] * [[اؤدھی بولی|اودھی]] دا اثر * [[پنجابی بولی|پنجابی]] * [[اردو]] دا اثر * [[فارسی بولی|فارسی]] * [[عربی بولی|عربی]] دا اثر == سنبھال == [[تصویر:Decorated_page_of_the_Dasam_Granth_from_the_Patna_Sahib_bir_(manuscript)_03.jpg|thumb| پٹنا صاحب دی بیڑ (کھرڑے) وچوں [[دسم گرنتھ]] دا سجایا پنہ]] ''کار سیوا'' دی آڑ ہیٹھ پنجاب اتے بھارت دے آلے-دوآلے دے خفیہ ''<nowiki/>'انگیٹھا صاحب''' گوردواریاں وچ سالاں دوران وڈی مقدار وچ تریخی سکھ دھرم-گرنتھ دیاں ہتھ-لکھتاں نوں یوجنابدھ ڈھنگ نال "سسکار" (نعش لئی ساڑ دتا گیا)<ref>{{Cite book|title=The Making of Sikh Scripture|last=Mann|first=Gurinder Singh|publisher=Oxford Academic|year=2001|pages=121–136|chapter=8 The Guru Granth Sahib|quote=۔.۔all old manuscripts were sent to Goindval for “cremation” in the late 1980s}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1258082801|title=Sikh art from the Kapany Collection|date=2021|others=P. M. Taylor, Sonia Dhami, Sikh Foundation, National Museum of Natural History. Asian Cultural History Program|isbn=978-81-949691-2-9|edition=First Indian|location=New Delhi, India|pages=296–302|oclc=1258082801}}</ref> کیتا گیا۔<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/religion/endangered-texts/article4750493.ece|title=Endangered texts|last=Dogra|first=Chander Suta|date=2013-05-27|work=The Hindu|access-date=2023-01-08|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Shivani |date=23 نومبر 2014 |title=For 25 years, a gurdwara near Dehradun has been cremating old copies of sacred texts {{!}} Dehradun News – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/for-25-years-a-gurdwara-near-dehradun-has-been-cremating-old-copies-of-sacred-texts/articleshow/45251949.cms |access-date=2023-01-08 |website=The Times of India |language=en}}</ref> اس مشق دی تریخی ہتھ-لکھتاں نوں یوجنابدھ ڈھنگ نال نشٹ کرن لئی تنقید کیتی جاندی اے، جس نال اوہ مستقبل دیاں پیڑھیاں لئی کھوج، پرالیکھ، مرمت جاں سرکھیت کرن دے ایوگ ہن۔ === گرنتھاں دا ڈجیٹلیکرن === [[پنجاب ڈجیٹل لائبریری|پنجاب ڈجیٹل لائبریری نے]] نانک شاہی ٹرسٹ دے تعاون نال 2003 وچ سکھ دھرم گرنتھاں دے ڈجیٹلیکرن دا کم شروع کیتا۔ ہزاراں ہتھ-لکھتاں دا ڈجیٹلائیزڈ کیتا گیا اے اتے پنجاب ڈجیٹل لائبریری وچ آنلائین مہیا ہن۔ == ایہہ وی ویکھو == * سنت بھاسا * دسم گرنتھ دا اتہاس * [[سکھ واستوکلا|سکھ آرکیٹیکچر]] * [[سکھ کلا اتے سبھیاچار]] * [[سکھ اتہاس|سکھ دھرم دا اتہاس]] * [[گربانی]] * [[نت نیم]] == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * [http://www.sikhs.org/granth.htm www.sikhs.org] * [http://www.sikhphilosophy.net/discourses-in-english/16516-kirtan-with-english-sub-titles-4.html انگریزی نال کیرتن] * [http://archimedespress.co.uk/books سری دسم گرنتھ صاحب: پرشن اتے اتر: سری دسم گرنتھ صاحب دی کتاب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212051909/http://archimedespress.co.uk/books |date=2015-12-12 }} * [http://www.panjabdigilib.org/ پنجاب ڈجیٹل لائبریری]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109042728/https://www.panjabdigilib.org/ |date=2020-11-09 }} * [http://www.gurbani.org/ گربانی] * [https://web.archive.org/web/20080306093437/http://www.gobindsadan.org/dasamgranth/library/1897_report/ سری دسم گرنتھ رپورٹ اتے سامان] * [https://web.archive.org/web/20080308095625/http://www.sridasamgranth.com/ سری دسم گرنتھ صاحب جی دی ویبسائیٹ] * [http://gurugranthsahib.gurudwara.net/ گردوارے۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309033813/http://gurugranthsahib.gurudwara.net/ |date=2016-03-09}} [http://gurugranthsahib.gurudwara.net/ نیٹّ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309033813/http://gurugranthsahib.gurudwara.net/ |date=2016-03-09}} اؤنلائین گرو گرنتھ صاحب ہندی، پنجابی اتے انگریزی ترجمہ دے نال۔ * [http://www.hrusa.org/advocacy/community-faith/sikh1.shtm www.hrusa.org] * [https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/sikh-prayer-and-worship بریٹیش لائبریری: پوتر گرنتھاں دی کھوج - سکھ دھرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230213155853/https://www.bl.uk/sacred-texts/articles/sikh-prayer-and-worship |date=2023-02-13 }} [[گٹھ:سکھ ووکیبولری]] [[گٹھ:سکھ گرنتھ]] [[گٹھ:سکھ مت]] [[گٹھ:سکھی]] agxoirbxuh4zcvqg68rsxaa7h9m083z 0 119705 707964 620603 2026-06-18T10:09:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707964 wikitext text/x-wiki {{معلومات شہر}}'''لہور''' (Lahore) [[امریکا]]، [[ورجینیا]] دی [[اورنج کاؤنٹی، ورجینیا|اورنج کاؤنٹی]] وچ اک چھوٹا [[شہر]] اے۔ ایہدا ناں [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] (پاکستان) دے قدیم تریخی شہر تے [[راجگڑھ]] [[لہور]] دے [[ناں]] اُتے آ جو [[1850]] دی دہائی وچ رکھیا گیا سی۔ لہور [[طول بلد]] 38.198N تے [[عرض بلد]] 77.969W وچ واقع اے۔ ایہ مشرقی معیاری منطقا وقت وچ اے۔ ایہدی بلندی 364 [[فٹ]] (111 میٹر) اے۔<ref>{{Cite web |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |title=Lahore, Virginia Information - ePodunk<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |access-date=2013-06-19 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626061623/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |url-status=dead }}</ref> == ناں دی تریخ == لہور دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہنوں اک امریکی جوڑے نے 1850 دی دہائی وچ آباد کیتا سی۔ اوہناں نے برصغیر پاک و ہند اُتے اک کتاب پڑھدے ہوئے ایہدا ناں چُݨیا۔ [[لہور]] دا ناں [[جنگ آزادی ہند 1857ء|جنگ آزادی ہند]] دی تحریک وچ انگریزاں دے خلاف مقامی لوکاں دی جدوجہد دی وجہ توں 1857 وچ کافی خبراں وچ سی۔ == حوالے == {{حوالے}} == ہور دیکھو == *[[پنجاب (آسٹریلیا)]] *[[لہور]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.youtube.com/watch?v=baaqcRTpMNA لہور، ورجینیا -یو ٹیوب] * [http://wikimapia.org/5129523/Lahore-Virginia لہور، ورجینیا - ویکی میپیا] * [https://web.archive.org/web/20070504080735/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C04%5C13%5Cstory_13-4-2007_pg7_19 ڈیلی ٹائمز] [[گٹھ:امریکا دے شہر]] i94ajhmnls4eycuxc5pu15au74rbkyu 0 120040 707870 686450 2026-06-17T23:11:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707870 wikitext text/x-wiki {{معلومات خانہ شخصیت | ناں = ستارہ اچکزئی | التصویر = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[قوسین]] --> }} '''ستارہ اچکزئی''' (پیدائش: '''[[نقل حرفی|1956/1957]]''' - وفات: 12 اپریل 2009ء) اک سرکردہ [[افغانستان|افغان]] [[حقوق نسواں|سواݨیاں دے حقوق دی]] کارکن تے [[قندھار]] وچ علاقائی پارلیمان د‏‏ی رکن سی۔ انہاں نو‏ں [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] نے قتل کر دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.indiainfo.com/article/0904131354_taliban_claims_responsibility_killing_female_politician_kandahar/337451.html|title=Archived copy|accessdate=2010-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617014555/http://news.indiainfo.com/article/0904131354_taliban_claims_responsibility_killing_female_politician_kandahar/337451.html|archivedate=2011-06-17}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thaindian.com/newsportal/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar_100178904.html|title=Taliban claims responsibility for killing female politician in Kandahar|accessdate=8 مئی 2017|archivedate=15 نومبر 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171115015528/http://www.thaindian.com/newsportal/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar_100178904.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newspostonline.com/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar-2009041349868|archiveurl=https://archive.today/20120726031145/http://www.newspostonline.com/world-news/taliban-claims-responsibility-for-killing-female-politician-in-kandahar-2009041349868|archivedate=26 جولائ‏ی 2012|title=Options d'achat – NewsPostOnline.com|website=www.newspostonline.com|accessdate=8 مئی 2017}}</ref> " اچکزئی " اک ایسا ناں اے جو [[درانی]] قبیلے دے ذیلی قبیلے وچو‏ں اک اے، جو [[پشتون|پشتون لوکاں]] دا حصہ اے، جو افغانستان دے سب تو‏ں وڈے نسلی گروہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اوہ [[افغانستان]] تے [[جرمنی]] دے درمیان وچ [[دوہری شہریت]] رکھدی سی، <ref>[http://www.epo.de/index.php?option=com_content&view=article&id=4884 Statement of] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718235435/http://www.epo.de/index.php?option=com_content&view=article&id=4884 |date=2011-07-18 }}[[Heidemarie Wieczorek-Zeul]](German Federal Minister of Economic Cooperation and Development) (in German)</ref> تے [[کینیڈا]] وچ اچھی طرح تو‏ں جانی جاندی سی کیو‏ں کہ انہاں دے کچھ [[توسیع شدہ خاندان]] [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] دے علاقے وچ رہندے نيں۔ [[ملالئی کاکر|ملالائی کاکڑ]] تے صفیہ اماجان د‏‏ی طرح ستارہ اچکزئی نو‏‏ں طالبان نے نشانہ بنایا کیو‏ں کہ اوہ افغان سواݨیاں د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی۔ 52 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ 12 اپریل 2009 ء نو‏‏ں قندھار وچ طالبان دے بندوق برداراں دے ہتھو‏ں قتل ہو گئياں۔ کینیڈین حکومت نے انہاں دے قتل د‏‏ی مذمت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2009/2009_04_12.aspx?lang=eng&highlights_file=&left_menu_en=&left_menu_fr=&mission=Canada|title=Afghanistan.gc.ca|last=Afghanistan.gc.ca|last2=Afghanistan.gc.ca|date=26 جون 2013|accessdate=8 مئی 2017|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719152219/http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2009/2009_04_12.aspx?lang=eng&highlights_file=&left_menu_en=&left_menu_fr=&mission=Canada|url-status=dead|archivedate=2011-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719152219/http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2009/2009_04_12.aspx?lang=eng&highlights_file=&left_menu_en=&left_menu_fr=&mission=Canada}}</ref> میکائیل جین، گورنر جنرل نے کہیا {{اقتباس بند|سانو‏ں ستارہ اچکزئی دے قتل دا سن کر وی اِنّا ہی دکھ ہويا، جو اپنے ملک د‏‏یاں سواݨیاں دے حقوق دے لئی اک دلیر تے قابل فخر کارکن سی، جنہاں نو‏ں گولیاں دا نشانہ بنایا گیا سی۔ طالبان نے فوری طور اُتے اس بے مثال تشدد د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی، جو افغانستان وچ ہور ترقی تے استحکا‏م د‏‏ی تمام کوششاں وچ رکاوٹ ڈالنے دے لئی سرشار سن ۔}} == انکومیم == * ''"وہ اک جنگجو سی، اوہ اک بہادر سواݨی سی تے اس نے ہمیشہ سواݨیاں دے حقوق تے غریباں دے حقوق دے لئی جدوجہد کی؛ ايس‏ے لئی اوہ اسنو‏ں پسند نئيں کردے سن ۔'' ''۔'' ''۔'' ''یہ سب دے لئی نقصان ا‏‏ے۔ جمہوریت دے لئی، بنیادی طور پر، کیونجے اوہ سب دے لئی لڑدی سی۔'' (محترمہ اچکزئی دے بھتیجے اجمل میوند) == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.radio-canada.ca/nouvelles/International/2009/04/12/010-Afghanistan-meurtre-femme.shtml اچکزئی دے قتل دا نوٹس] {{In lang|fr}} * [http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,618716,00.html اچکزئی دے قتل دا نوٹس] {{In lang|de}} * [https://www.cbc.ca/news/world/women-s-rights-advocate-shot-dead-in-southern-afghanistan-1.814052 ستارہ اچکزئی اُتے سی بی سی د‏‏ی رپورٹ] * [http://lotusdiaries.blogspot.com/2009/04/sitara-achakzai-helped-spark-change.html ستارہ اچکزئی د‏‏ی رپورٹ] * [https://web.archive.org/web/20090417073910/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20090414.AFGHANFAMILY14ART2245/TPStory/National ستارہ اچکزئی اُتے ''گلوب اینڈ میݪ'' د‏‏ی رپورٹ] * [https://www.thestar.com/News/World/article/617977 ستارہ اچکزئی اُتے ''دی سٹار'' د‏‏ی رپورٹ] * [http://www.huffingtonpost.com/kamran-pasha/sitara-achakzai-martyr-fo_b_186744.html ''ہفنگٹن پوسٹ'' : "ستارہ اچکزئی، مسلم سواݨیاں دے لئی شہید"] * [https://www.welt.de/politik/article3556150/Fanatische-Taliban-toeten-Deutsch-Afghanin.html جرمنی تے افغانستان وچ ستارہ اچکزئی د‏‏ی لائیو دے بارے وچ ] {{In lang|de}} * ''سڈنی مارننگ ہیرالڈ'' وچ [http://www.smh.com.au/opinion/let-women-be-enlightened-20090423-agky.html ہیلن ارونگ دے ذریعہ "عورتاں نو‏‏ں روشن خیال ہوݨ دو"] {{نسائیت}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان]] [[گٹھ:جرمنی دے وطن گیر شہری]] [[گٹھ:مقتول افغان سیاست دان]] [[گٹھ:افغانستان وچ سواݨیاں دے خلاف تشدد]] [[گٹھ:افغانستان وچ مقتول افراد]] [[گٹھ:طالبان دے ہتھو‏ں قتل ہوݨ والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:قندھار دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:نسائیت پسند مسلما‏ن]] [[گٹھ:افغانستان وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات]] [[گٹھ:افغان حامی حقوق نسواں]] [[گٹھ:2009 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی دے جم]] h127071pxi5e2ape09ggyy8dfs5t2s7 0 120056 707875 646184 2026-06-17T23:34:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707875 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت |name=سعدیہ دہلوی |image= |alt= |caption= |birth_date=1957<!-- {{Birth date|df=yes|YYYY|MM|DD}} --> |birth_place=[[دہلی]] |death_date= {{death date and age|df=y|2020|8|5|1957}} |death_place= |other_names= |known_for= |occupation=فعالیت پسند، کالم نگار، مصنفہ |nationality=بھارتی |مذہب= [[اسلام]]<ref>Sufism, The Heart of Islam by Sadia Dehlvi ،Chapter of Tariqa ، Harpercollins, 2009. {{ISBN|81-7223-797-9}}۔</ref> }} '''سعدیہ دہلوی''' (پیدائش 1957ء۔ وفات 5 اگست 2020) بنیادی طور اُتے اک میڈیا پرسن، مصنفہ، کارکن تے کالم نگار سی۔ انہاں دے مضامین روز نامہ اخبار، ہندوستانی نوائے وقت، فرنٹ لائن اردو، انگریزی تے ہندی اخبارات تے میگزین وچ اکثر شائع ہُندے سن ۔<ref>[http://dohanetwork.org/content/2009-list-participants-dehlvi Profile] Doha Network.</ref> وہ اجمیر دے خواجہ غریب نواز تے دہلی دے نظام الدین اولیاء د‏‏ی بہت عقیدت مند سی۔ اوہ اسلام د‏‏ی ابتدائی بنیادی تشریحات اُتے تنقید دے لئی بہت مشہور سی تے اسلام د‏‏ی انتہا پسندی نو‏‏ں سمجھݨ دا کہندی سی۔ سعدیہ نے ٹی وی دے کئی پروگراماں نو‏‏ں لکھیا تے کئی دستاویزی پروگرام پروڈیوس وی کيتے ۔ جنہاں وچ "اماں تے فیملی" 1995ء شام‏ل نيں جسنو‏ں اک تجربہ کار اسٹیج اداکارہ زہرہ سہگل اُتے فلمایا گیا سی۔ == مڈھلا جیون == سعدیہ دہلوی 1957ء وچ دہلی وچ پیدا ہوئی۔ انہاں دے دادا یوسف دہلوی تے والد یونس دہلوی شمع گھر، پٹیل روڈ نويں دہلی وچ رہندے سن جتھے سعدیہ پیدا ہوئی۔ دلی دے بار ثقافتی مرکز جو اج بہجن سماج پارٹی دا (2002ء تو‏ں) ہیڈکواٹر ا‏‏ے۔<ref>[http://www.indianexpress.com/news/mayas-elephant-house-rises-in-the-rubble-of-delhis-cultural-hub/453158/1 Maya’s elephant house rises in the rubble of Delhi’s cultural hub] ''[[دی انڈین ایکسپریس]]''، 1 مئی 2009.</ref> اس دے خاندانی ناں دہلوی دا مطلب ایہ اے کہ اس دے خاندان دے لوک پرانی دلی دے زمانے تو‏ں ہی اس جگہ آباد نيں تاں ایہ انہاں د‏‏ی نسبت دے طور اُتے استعمال ہُندا اے کہ ایہ لوک دلی نال تعلق رکھدے سن ۔ ایہ انہاں د‏‏ی طویل مدتی د‏‏ی عکاسی وی کردا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |url=http://thedelhiwalla.blogspot.ca/2007/12/language-cuisine-and-culture-of-muslim.html |title="Delhi's Muslim Culture is Dying" – Interview with Sadia Dehlvi |website=the delhiwalla.blogspot.ca |publisher=The Delhi Walla |access-date=12 مئی, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160926/http://thedelhiwalla.blogspot.com/2007/12/language-cuisine-and-culture-of-muslim.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> 30 سال تو‏ں ودھ عرصہ دہلی دے ورثہ، سبھیاچار ، سواݨیاں تے مسلم کمیونٹی نو‏‏ں درپیش مسائل اُتے انہاں نے کم کيتا۔ اوہ نويں دہلی وچ اپنے نوجوان بیٹے دے نال رہندی ا‏‏ے۔ اپریل 2009ء وچ ميں اس نے صوفی ازم اُتے لکھی کتاب شائع کيتی جس دا ناں "صوفی ازم تے اسلام دا دل" اے جو ہائپر کولنز پبلشرز د‏‏ی مدد تو‏ں شائع ہوئی۔<ref>{{Cite web |url=http://www.wisemuslimwomen.org/muslimwomen/bio/sadia_dehlvi/ |title=Sadia Dehlvi |website=wisemuslimwomen.org |publisher=WISE |access-date=12 مئی 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160929/http://www.wisemuslimwomen.org/muslimwomen/bio/sadia_dehlvi/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> اس دوسری کتاب " صوفی دا آنگن" جس وچ دہلی دے صوفیا کرام د‏‏ی تفصیل درج اے ، ہندوستاں دے ہاپر کولنس پبلشرز دے ماتحت فروری 2012 وچ شائع کيتی گئی۔ == ذا‏تی زندگی == === اولین ای میݪ طلاق === اانہاں نے 1990ء وچ اک پاکستانی شہری رضا پرویز نال شادی کيتی۔ دونے نے کچھ وقت کراچی وچ گزاریا جتھے 1992ء وچ انہاں دونے دا پُتر ارمان پیدا ہويا۔ فیر اوہ واپس بھارت آگئی۔ سعدیہ نے 1989ء وچ بہترین صحافی ایوارڈ وی حاصل کيتا۔ <ref>[http://indianmuslims.in/delhis-able-daughter-sadia-dehlvi/ Delhi’s Able Daughter: Sadia Dehlvi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205040501/http://indianmuslims.in/delhis-able-daughter-sadia-dehlvi/ |date=2007-12-05 }} by Raza Rumi. 24 فروری 2007.</ref><ref name="cities.expressindia.com">[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=17189 ‘I am not looking for social approval’]{{dead link|date=مئی 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} ''[[دی انڈین ایکسپریس]]''، 10 مئی 2002.</ref> ایہ شادی 12 سال تک جاری رہی مگر اودو‏ں [[طلاق]] د‏‏ی وجہ تو‏ں یکسر ختم ہو گئی جدو‏ں پرویز نے اسنو‏ں ايس‏ے لفظ نو‏‏ں اپنے [[ای میݪ]] تن مرتبہ ٹائپ ک‏ر ک‏ے بھیجیا۔ سعدیہ دا خیال اے کہ اسنو‏ں دتا گیا طلاق بھارت کسی شادی نو‏‏ں برقی تکنیک تو‏ں ختم کرنے دا پہلا واقعہ سی۔ پ‏ر اوہ اس گل دے راحت د‏‏ی سانس لے چک‏ی اے کہ اوہ سابقہ شوہر تو‏ں کافی عرصہ پہلے ہی ٹُٹ چک‏ی سی۔ === دوسری شادی === بعد دے دور وچ اس نے 45 سالہ سید کرامت علی نال شادی کيتی، جس تو‏ں اوہ دہلی دے بزرگ حضرت [[شاہ فہد (صوفی بزرگ)|شاہ فہد]] د‏‏ی درگاہ اُتے ملی سی، جتھے اوہ گزشتہ 20 سال تو‏ں حاضری دیندی آ رہی سی۔ اس شادی دے بعد اس نے فخریہ انداز وچ خود نو‏‏ں سعدیہ کرامت علی دے طور اُتے دسیا۔ <ref name="web_archive_Sadia">{{Cite web |url=http://www.rediff.com/search/2002/apr/08sadia.htm |title='Divorce by Email- Sadia Dehalvi shares her experience of ending a marriage online' |access-date=2019-06-29 |archive-date=2007-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071202101757/http://www.rediff.com/search/2002/apr/08sadia.htm |url-status=bot: unknown}}</ref> == وفات == انہاں نے 5 اگست 2020 نو‏‏ں وفات پائی۔ == ہور ویکھو == * [[یونس دہلوی]] * [[بھارت وچ طلاق ثلاثہ]] == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی نام|2487651}} * [http://sadiadehlvi.blogspot.com/ Sadia Dehlvi's blog] * [http://indianmuslims.in/delhis-able-daughter-sadia-dehlvi/ India Muslims Profile]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205040501/http://indianmuslims.in/delhis-able-daughter-sadia-dehlvi/ |date=2007-12-05 }} * [http://thedelhiwalla.blogspot.com/2007/12/language-cuisine-and-culture-of-muslim.html Interview with Sadia Dehlvi] * [https://web.archive.org/web/20060221065521/http://www.outlookindia.com/diary.asp?fodname=20010917&authorname=Sadia+Dehlvi&subsubsecname=Srinagar Srinagar Diary by Sadia Dehlvi in Outlook] * [http://www.sinarubot.5gigs.com/raza/جولائی/DelhisAbleDaughter-Mar2006.pdf Profile published in the Friday Times]{{مردہ ربط|date=جنوری 2021 |bot=InternetArchiveBot}} <!-- *[http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20070430&fname=Booksb&sid=1 Review by Dehlvi of Asra Nomani's book – Standing Alone in Mecca] common link added above from Outlook --> * [http://www.razarumi.com/2007/01/06/on-mukhtaran-mai-book-review/ – Book review Mukhtaran Mai]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207102457/http://www.razarumi.com/2007/01/06/on-mukhtaran-mai-book-review/ |date=2012-02-07 }} == حوالے == {{حوالے|2}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:1957 دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی صحافی]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مصنفاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی صحافی]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں کالم نگار]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں ٹیلی ویژن صحافی]] [[گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفات]] [[گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفاں]] [[گٹھ:بھارتی کالم نگار]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن صحافی]] [[گٹھ:سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز]] [[گٹھ:دہلی د‏‏ی مصنفات]] [[گٹھ:دہلی دے صحافی]] [[گٹھ:بھارتی فعالیت پسند سواݨیاں]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلی وژن پروڈیوسرز]] [[گٹھ:2020 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بھارتی جریدہ مدیران]] [[گٹھ:Short description is different from Wikidata]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن]] 9agfz7gcpyz41fheuegn9pzb15cd7cb 0 120250 707934 684229 2026-06-18T07:32:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707934 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = فلورنس نائیٹنگیل |honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OM|RRC|DStJg}} |image = Florence Nightingale (H Hering NPG x82368).jpg |birth_date = {{birth date|1820|5|12|df=y}} |birth_place = [[فلورنس]]، ٹسکنی، اٹلی |death_date = {{death date and age|1910|8|13|1820|5|12|df=y}} |death_place = [[میئفیئر]]، [[لنڈن]]، انگلینڈ |nationality = بریٹیش |research_field = نرسنگ اتے انکڑا سائنسدان |known_for = جدید [[نرسنگ]] دی موہری |fields = ہسپتال [[صفائی]] اتے [[سینیٹیشن]]، انکڑا سائنس |work_institutions = [[سیلمیاں بیرکاں]]، [[اسکودارr|سکٹاری]] <br /> [[کنگز کالج لنڈن]]<ref>{{cite web |url=http://www.kcl.ac.uk/aboutkings/history/famouspeople/florencenightingale.aspx |title=Florence Nightingale |work=King's College London |accessdate=30 نومبر 2015}}</ref> |awards = [[رائل ریڈّ کراس]] (1883) <br /> [[آرڈر آف سینٹ جون (چارٹرڈ ۱۸۸۸)|لیڈی آف گریس آف د آرڈر آف سینٹ جون (LGStJ)]] (1904) <br /> [[آرڈر آف میرٹ (کامنویلتھ)|آرڈر آف میرٹ]](۱۹۰۷) |signature = Florence Nightingale Signature.svg |footnotes = {{Listen| embed=yes |filename = Florence Nightingale voice - 1576A 2nd Rendition Crop.ogg |title = فلورنس نائیٹنگیل دی آواز|type = speech |description = ۳۰ جولائی ۱۸۹۰ نوں [[چارج آف د لائٹ برگیڈ]] دے لئی پیسہ اکٹھا کرن لئی ویکس سلنڈر تے ریکارڈ کیتی گئی سی۔<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/FlorenceNightingale2ndRendition1890GreetingsToTheDearOldComradesOf |title=Florence Nightingale 2nd rendition, 1890 – greetings to the dear old comrades of Balaclava |work=[[Internet Archive]] |accessdate=13 فروری 2014}}</ref>}} }} '''فلورنس نائیٹنگیل'''، [[Member of the Order of Merit|OM]], [[Royal Red Cross|RRC]], [[Dame of Grace of the Order of St John|DStJ]] ({{IPAc-en|ˈ|f|l|ɒr|ə|n|s|_|ˈ|n|aɪ|t|ᵻ|ŋ|ɡ|eɪ|l}}; 12 مئی ۱۸۲۰ – ۱۳ اگست ۱۹۱۰) اکّ انگریزی سماجی سدھارک اتے انکڑا سائنسدان، اتے جدید [[نرسنگ]] دی بانی سی۔ کریمیا دے لڑائی دے دوران، نائیٹنگیل نے نرساں دے پربندھک اتے ٹرینر دے طور تے سیوا کردے ویلے پرمکھتا حاصل کیتی، جس وچ اسنے زخمی فوجیاں دی دیکھ بھال کیتی۔ ۔<ref>{{Cite book|title=Eminent Victorians|url=https://archive.org/details/eminentvictorian0000lytt|last=Strachey|first=Lytton|publisher=Chatto and Windus|year=1918|location=London}}{{page needed|date=مارچ 2015}}</ref> اسنے نرسنگ نوں ودھیا نامور ستکار دتا اتے وکٹوریئن سبھیاچار دا آئیکن بن گئی، خاص طور تے رات نوں زخمی فوجیاں دے وچ گھم گھم کے اوہناں دی خبر لے رہی "لیڈی ود د لیمپ" وجوں مشہور ہوئی۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8SpyhptLxecC&pg=PA15|title=Medical Women and Victorian Fiction|last=Swenson|first=Kristine|publisher=University of Missouri Press|year=2005|isbn=978-0-8262-6431-2|page=15}}</ref><ref name="Parragon">{{Cite book|title=Atlas of Military History|url=https://archive.org/details/atlasofworldmili0000ralb_j5i6|last=Aaron Ralby|publisher=Parragon|year=2013|isbn=978-1-4723-0963-1|pages=[https://archive.org/details/atlasofworldmili0000ralb_j5i6/page/281 281]|chapter=The Crimean War 1853–1856}}</ref> حالیہ ٹپنیکاراں نے دعوہ کیتا اے کہ نائیٹنگیل دیاں کریمیا دے لڑائی دیاں کامیابیاں اس ویلے میڈیا نے بہت ودھا چڑھا کے پیش کیتیاں سن۔ پر نقاداں نے عورتاں لئی نرسنگ دیاں نوکریاں دے آثار پیدا کرن وچ اس دے بعد دے کم دے اہمیت بارے رضا مندی ظاہر کیتی۔<ref name="BBC 2017">{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/nightingale_01.shtml|title=Florence Nightingale: the Lady with the Lamp|last=Bostridge|first=Mark|date=17 فروری 2011|publisher=BBC}}</ref> ۱۸۶۰ وچ، نائیٹنگیل نے لنڈن وچ سینٹ تھامس ہسپتال وچ اپنے نرسنگ سکول دا قیام دے نال پیشہ ور نرسنگ دی نینھ رکھی۔ ایہہ دنیا دا پہلا دھرم نرپکھّ نرسنگ سکول سی، اتے ایہہ ہن کنگز کالج لنڈن دا حصہ اے۔ نرسنگ وچ اس دے موہری کم نوں مانتا دیندے ہوئے، نویاں نرساں نائیٹنگل سوگندھ چکدیاں ہن اتے اس دے اعزاز وچ فلورنس نائیٹنگیل میڈل، نرسنگ دے کھیتر وچ سبھ توں وڈا قومانتری انعام اے اتے اس دے جم دن تے سالانہ قومانتری نرس دن دنیا بھر وچ منایا جاندا اے۔ اس دے سماجی سدھاراں وچ بریٹیش سماج دے سارے طبقےآں لئی صحت سنبھال وچ سدھار لیاؤنا، بھارت وچ بھکھ توں بچاؤ لئی چنگی راحت دی وکالت کرنا، ویسواگمنی دے قنوناں نوں ختم کرن وچ مدد کرنی جو عورتاں لئی کٹھور سن اتے اہلکاراں وچ عورتاں دی بھاگی داری؉ دے منظورشدہ روپاں نوں ودھاؤنا شامل ہن۔ نائیٹنگیل اکّ غیر معمولی اتے پر اثر لکھاری وی سی۔ اپنے جیون دور وچ، اس دا بہت زیادہ شائع کم ڈاکٹری جانکاری پھیلاؤن دے تعلق وچ سی۔ اس دے کجھ ٹریکٹ عام انگریزی وچ لکھے گئے سن تاں کہ اوہناں نوں آسانی نال غریب گھٹ پڑھے لکھے سمجھ سکن۔ اوہ انکڑیاں دیاں گرافیکل پیشکاریاں نوں بااثر ڈھنگ نال ورت کے انفوگراپھکس دی ورتوں وچ موہری وی سی۔دھرم اتے رہسواد بارے اس دیاں مکمل لکھتاں سمیت اس دیاں بہہتیاں لکھتاں، صرف مرن مگروں شائع کیتیاں گئیاں ہن۔ '''فلورنس نائٹنگیل''' {{ہور نام|انگریزی=Florence Nightingale}} انگریز سماجی مصلح، ماہر شماریات تے جدید نرسنگ د‏‏ی بانی سی۔ == شہرت == فلورنس نائٹنگیل د‏‏ی شہرت اودو‏ں بہت ودھ ہو گئی سی جس اوہ [[جنگ کریمیا]] نرساں د‏‏ی تربیت کار تے مہتمم دے طور اُتے خدمات انجام دی، جس وچ انہاں نے زخمی فوجیاں د‏‏ی دیکھ ریکھ دا کم کيتا۔ <ref>{{cite book |last=Strachey |first=Lytton |title=Eminent Victorians |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225424 |publisher=Chatto and Windus |location=London |year=1918}}{{page needed|date=مارچ 2015}}</ref> انہاں نے تیمار داری دے پیشے نو‏‏ں عزت دا مقام پہنچایا تے وکٹوریائی دور د‏‏ی يادگار علامات وچو‏ں اک بن گئی، خصوصًا "مشعل بردار سواݨی" دے طور اُتے جو زخمی فوجیاں دے آلا دُوآلا راتاں وچ گھُمیا کردی سی۔<ref>{{cite book|first=Kristine|last=Swenson|title=Medical Women and Victorian Fiction|url=https://books.google.com/books?id=8SpyhptLxecC&pg=PA15|year=2005|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-6431-2|page=15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225234131/https://books.google.com/books?id=8SpyhptLxecC&pg=PA15|archivedate=2018-12-25|access-date=2018-10-21|url-status=live}}</ref><ref name=Parragon/> == شروع دا جیون == [[تصویر:Embley_Park.jpg|thumb|ہیمشائر وچ ایمبلئی پارک، جو کہ ہن سکول اے، ولیئم نائیٹنگیل دے خاندانی گھراں وچوں اکّ سی۔ <br />]] فلورنس نائیٹنگل دا جم ۱۲ مئی ۱۸۲۰ نوں فلورنس، ٹسکنی، اٹلی دے ولا کولمبایا وکھے اکّ امیر، اپرلی گٹھ دے چنگے رسوخدار؉ بریٹیش پروار وچ ہویا سی،<ref>{{Cite web|url=http://www.countryjoe.com/nightingale/house.htm|title=The true Florence: Exploring the Italian birthplace of Florence Nightingale|last=Shiller|first=Joy|date=1 دسمبر 2007|access-date=16 مارچ 2015}}</ref> اتے اسدا نام اس دے جم دے شہر دے ناں تے رکھیا گیا سی۔ پھلوریس دی وڈی بھین فرانس پارتھینوپ دا نام وی اسے طرحاں اسدی جم زمین ، پارتھینوپ (ہن نیپلس دے شہر دا حصہ) اکّ یونانی بستی دے ناں تے رکھیا گیا سی۔ اسدا پروار ۱۸۲۱ وچ انگلینڈ آ گیا سی، جتھے نائیٹنگیل ایمبلی، ہیمپشائر اتے لی ہرسٹ، ڈاربیشائر وچ پروار دے گھراں وچ وڈی ہوئی سی۔<ref name="NightingaleonMysticism">{{Cite book|title=Florence Nightingale on Mysticism and Eastern Religions|last=Florence Nightingale and Gerard Vallee (Editor)|publisher=[[Wilfrid Laurier University Press]]|year=2003|isbn=0-88920-413-6|chapter=''passim'', see esp Introduction}}</ref><ref name="NightingaleCrimeanColectedWorkds">{{Cite book|title=Florence Nightingale: The Crimean War|last=Florence Nightingale and Lynn McDonald (Editor)|publisher=[[Wilfrid Laurier University Press]]|year=2010|isbn=0-88920-469-1|chapter=An introduction to Vol 14}}</ref> == کریمیا دی جنگ == [[File:Notes on Nursing (28).jpg|thumb|A print of the jewel awarded to Nightingale by [[Queen Victoria]], for her services to the soldiers in the war]] فلورنس نائیٹنگل دا سبھ توں مشہور یوگدان کریمیائی لڑائی دوران ساہمنے آیا، جو اس دا مرکزی فوکس بن گیا جدوں زخمیاں دے بھیانک حالتاں بارے برٹین واپس جان دیاں خبراں ملیاں۔ ۲۱ اکتوبر ۱۸۵۴ نوں، اس نوں اتے ۳۸ سوے-اچھت عورت نرساں دے سٹاف جیہناں نوں اس نے سکھلائی دتی، اس دی ماسی مائی سمتھّ<ref>{{cite journal | last1 = Gill | first1 = Christopher J. | title =Nightingale in Scutari: Her Legacy Reexamined | journal =Clinical Infectious Diseases | volume =40 | issue =12 | pages =1799–1805 | date=جون 2005 | doi =10.1086/430380| pmid = 15909269 | last2 = Gill | first2 = Gillian C. | issn = 1058-4838 | doi-access =free }}</ref>، اتے ۱۵ کیتھولک نناں (ہینری ایڈورڈ میننگ ولوں لامبند)<ref>{{cite book |author=Mary Jo Weaver |title=New Catholic Women: a Contemporary Challenge to Traditional Religious Authority |url=https://archive.org/details/newcatholicwomen0000weav |location=San Francisco |publisher=Harper and Row |year=1985 |page=[https://archive.org/details/newcatholicwomen0000weav/page/31 31]}} citing {{cite book |first=Olga|last=Hartley |title=Women and the Catholic Church |location=London |publisher=Buns, Oates & Washbourne |year=1935 |pages=222–223}}</ref> نوں (سڈنی ہربرٹ دے حق ہیٹھ) اوٹومین سامراج بھیجیا گیا۔ پیرس وچ نائیٹنگل دی مدد اس دی دوست میری کلارک ولوں کیتی گئی سی۔<ref>Patrick Waddington, "Mohl, Mary Elizabeth (1793–1883)"، ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, جنوری 2007 [http://www.oxforddnb.com/view/article/18880, accessed 7 فروری 2015]</ref> اوہناں نوں کریمیا دے بالکلاوا توں بلیک سی دے پار لگبھگ ۲۹۵ سمندری کلومیٹر (۵۴۶ کمی؛ ۳۳۹ میل) تعینات کیتا گیا سی، جتھے مکھ بریٹیش کیمپ واقع سن۔ [[File:Nightingale letter.jpeg|thumb|left|Letter from Nightingale to [[Mary Elizabeth Mohl|Mary Mohl]]، ۱۸۸۱]] نائیٹنگل نومبر ۱۸۵۴ دے شروع وچ سکٹاری (استامبل وچ اجوکی اسکدار) دے سیلیمیئے بیرک وکھے پہنچی۔ اس دی ٹیم نے دیکھیا کہ زخمی فوجیاں دی ماڑی دیکھ بھال سرکاری کماں وچ اندیکھی دے باو جود لوڑھ نالوں ودھ کم کرن والے میڈیکل سٹاف ولوں کیتی جا رہی سی۔ دوائیاں دی سپلائی گھٹ سی، صفائی نوں وی اندیکھیا کیتا جا رہا سی، اتے وڈے پدھر اُتے انفیکشن عام سن، جیہناں وچوں بہت ساریاں گھاتک وی سن۔ مریضاں لئی غذا دی عمل کرن لئی کوئی آلہ نہیں سن۔ {{cquote|ایہہ کمزور جوان عورتاں … تن فوجاں دی بیمار ہون کرکے اس چنتا نوں سانبھ لیا۔|author=[[Lucien Baudens]]|source=''La guerre de Crimée, les campements, les abris, les ambulances, les hôpitaux '', p. 104.<ref>{{cite book |last= Baudens |first= Lucien |title=La Guerre de Crimée. Les campements, les bris, les ambulances, les hôpitaux, etc. |year=1858 |publisher=Michel Lévy frères |location=Paris, FR |via=Google Books |url=https://books.google.com/books?id=O81EAAAAcAAJ |language=fr}}</ref>}} نائیٹنگل نے ٹائیمز نوں سہولتاں دی ماڑی حالت دے سرکاری حل لئی بینتی بھیجن توں بعد، بریٹیش سرکار نے اسمبارڈ کنگڈم برونل نوں انگلینڈ وچ نرمانت ہسپتال دا ڈزائن کرن لئی حکم دتا جو دارڈینیلس بھیجیا گیا سی۔ نتیجہ "رینکیوئی ہسپتال" سی، اکّ شہری سہولت جو ڈاکٹر ایڈمنڈ الیگزینڈر پارکس دے پربندھن ماتحت موت دی در {{sfrac|1|10}}ویں حصے توں گھٹ سی۔<ref>[http://www.nationalarchives.gov.uk/battles/crimea/popup/medical.htm "Report on Medical Care"]۔ British National Archives (WO 33/1 ff.119, 124, 146–7)۔ 23 فروری 1855.</ref> نیشنل بائیوگرافی دی ڈکشنری وچ سٹیپھن پیجٹ نے زور دے کے کیہا کہ نائیٹنگل نے موت دی در نوں ۴۲٪ توں گھٹا کے ۲٪ کر دتا سی۔ ایہہ سبھ جاں تاں اپنے آپ وچ صفائی وچ سدھار لیا کے جاں سینیٹری کمیشن دی منگ کرکے ہویا سی۔ اداہرن دے لئی، نائیٹنگل نے جنگی ہسپتال وچ ہتھ دھون اتے ہور صفائی عوامل نوں لاگوُ کیتا جس وچ اس نے کم وی کیتا۔ سکٹری وکھے اس دی پہلی ٹھنڈھ دوران، ۴٬۰۷۷ فوجی اتھے مر گئے سن۔ ٹائیپھس، ٹائیفائیڈ، ہیضہ، اتے پیچش ورگیاں بیماریاں نال جنگ دوران ملے زخماں نالوں دس گنا ودھیرے فوجی مر گئے۔ نائیٹنگل دے آؤن توں چھ مہینے بعد، زیادہ بھیڑ، خراب سیوریج اتے ہواداری؉ دی گھاٹ دے کارن سینیٹری کمیشن نوں بریٹیش سرکار ولوں مارچ ۱۸۵۵ وچ سکوٹری بھیجنا پیا۔ کمیشن نے سیوریج اتے ہوابازی وچ سدھار لیاؤندا سی۔ موت دراں وچ تیزی نال کمی آئی سی، پر اس نے موت دی در نوں گھٹاؤن وچ مدد کرن دا سہرا کدے قائم نہیں کیتا۔ ۲۰۰۱ اتے ۲۰۰۸ وچ بی۔بی۔سی۔ نے اوہ دستاویز جاری کیتے جو کریمیا لڑائی وچ نائیٹنگل دی کارگزاری دی تنقیدی پیشکاری سن، جویں کہ گارڈیئن اتے سنڈے ٹائیمز وچ شائع کیتے گئے کجھ پھالو-اپلو لیکھ شائع ہوئے سن۔ نائیٹنگل مفکر لین میکڈونلڈ نے ایہناں آلوچناواں نوں "اکثر وگاڑ" وجوں خارج کر دتا، بحث کردیاں کیہا کہ مڈھلے سروتاں ولوں اوہناں دی حمایت نہیں کیتا جاندا۔ نائیٹنگل اجے وی مندا اے کہ موت دی در گھٹیا پوشن، سپلائی دی گھاٹ، باسی ہوا اتے فوجیاں دی زیادہ محنت کارن سی۔ جدوں اوہ برٹین واپس متعلق اتے فوج دی صحت بارے رائل کمیشن اگے ثبوت اکٹھے کرنے شروع کر دتے، تاں اس نوں یعقین ہو گیا کہ ہسپتال دے زیادہ تر سپاہی ماڑے رہن-سہن کرکے مارے گئے سن۔ اس تجربے نے اس دے بعد دے کیریئر نوں متاثر کیتا، جدوں اس نے سینیٹری رہن دیاں حالات نوں بہت اہمیت دتا۔ سٹے وجوں، اس نے فوج وچ پیسٹائیم موتاں نوں گھٹا دتا اتے اپنا دھیان ہسپتالاں دے سینیٹری ڈزائن اتے کم-گٹھ گھراں وچ سوچھتا دی شروعات ول کر دتا۔ === د لیڈی ود د لیمپ === کریمیائی لڑائی دے دوران، نائیٹنگل نے ٹائیمز دی اکّ رپورٹ دے اکّ واک توں "دِ لیڈی ود د لیمپ" اپنام حاصل کیتا۔ اس سرلیکھ نوں ہینری ویڈزورتھ لونگفیلو دی ۱۸۵۷ دی شاعری "سینٹا پھلومینا" نے ہور مشہور کیتا: دیکھو! اس دکھ دے گھر وچ میں اکّ دیوا بالی عورت دیکھی چمکدی ہوئی الونڈی وچوں لنگھدی، اتے کمرے توں دوجے کمرے ول اڈدی ہوئی۔ == موت == فلورنس نائیٹنگل دی موت ۱۰ ساؤتھ سٹریٹ، مئیپھائر، لنڈن وکھے ۹۰ اگست دی عمر وچ ۱۳ اگست ۱۹۱۰ نوں اپنے کمرے وچ مرتک حالت وچ ملی۔ ویسٹمنسٹر ایبے وچ دفناؤن دی پیش کش نوں اس دے رشتے داراں نے ٹھکرا دتا۔ پوربی ویلو، ہینپشائر دے سینٹ مارگریٹ چرچ دے ویہڑے وچ دفنائی گئی اے، جس وچ اس دی شروعات اتے جم تے موت دیاں طریقاں دے نال ایمبلی پارک نیڑے اکّ یادگار اے۔ اس نے کم دا وڈا حصہ چھڈّ دتا، کئی سو نوٹ وی شامل سن جو پہلاں شائع نہیں سن۔ پھرانسس ولیئم سارگینٹ ولوں ۱۹۱۳ وچ کیرارا ماربل وچ نائیٹنگل دی اکّ یادگار بنائی گئی سی اتے اس نوں اٹلی دے فلورنس وچ، سینٹا کروس دی بیسلکا دی کوٹھی وچ رکھیا گیا سی۔ == مورتاں== <gallery> File:Balaklava sick 2.jpg|A tinted [[lithograph]] by [[William Simpson (artist)|William Simpson]] illustrating conditions of the sick and injured in [[Balaklava]] File:Items belonging to Florence Nightingale, Nelson and Livingstone. (9663810240).jpg|Nightingale's [[moccasins]] that she wore in the Crimean War File:'One of the wards in the hospital at Scutari'. Wellcome M0007724 - restoration, cropped.jpg|A ward of the hospital at [[Üsküdar|Scutari]] where Nightingale worked, from an 1856 lithograph by [[William Simpson (artist)|William Simpson]] File:Nightingale receiving the Wounded at Scutari by Jerry Barrett.jpg|"Nightingale receiving the Wounded at Scutari", a portrait by [[Jerry Barrett]] File:Flornce Nightingale exhibit.jpg|Florence Nightingale exhibit at Malvern Museum 2010 File:Florence Nightingale medals NAM.jpg|Nightingale's medals displayed in the [[National Army Museum]] File:Memorial to Florence Nightingale, Church of Santa Croce, Florence, Italy.jpg|Memorial to Nightingale, Church of [[Santa Croce, Florence]], Italy </gallery> == کم == == Works == {{refbegin|25em}} * {{cite book |title=Cassandra |place=First published 1852 |publisher=1979 reprint by The Feminist Press |work=|url=https://books.google.com/books?id=lTOeD4P2DQcC&printsec=frontcover&dq=Cassandra+Nightingale&q |isbn=978-0-912670-55-3 |accessdate=6 جولائی 2010 |author1=Nightingale, Florence |year=1979}} * {{cite journal |title=Notes on Nursing: What Nursing Is, What Nursing is Not |place=First published London, 1859 |publisher=Harrison & Sons |journal=Philadelphia, London, Montreal: J.B. Lippincott Co. 1946 Reprint |url=https://archive.org/stream/notesnursingwhat00nigh#page/n5/mode/2up |accessdate=6 جولائی 2010}} * {{cite book |year=2001 |title=Florence Nightingale's Spiritual Journey: Biblical Annotations, Sermons and Journal Notes |series=Collected Works of Florence Nightingale |editor=McDonald, Lynn |volume=2 |place=Ontario, Canada |publisher=Wilfrid Laurier University Press |isbn=978-0-88920-366-2 |url=https://books.google.com/books?id=4sSIQ7HTUv4C&printsec=frontcover&dq=Florence+Nightingale's+Spiritual+Journey&q |accessdate=6 جولائی 2010 |author1=Nightingale, Florence |author2=McDonald, Lynn}} * {{cite book |year=2002 |title=Florence Nightingale's Theology: Essays, Letters and Journal Notes |series=Collected Works of Florence Nightingale |author=Nightingale, Florence |editor=McDonald, Lynn |volume=3 |place=Ontario, Canada |publisher=Wilfrid Laurier University Press |isbn=978-0-88920-371-6 |url=https://books.google.com/books?id=VcNoBNcV0XsC&printsec=frontcover&dq=%22nightingale's+theology%22#v=onepage |accessdate=6 جولائی 2010}} * {{cite book |year=2003 |title=Mysticism and Eastern Religions |series=Collected Works of Florence Nightingale |editor=Vallee, Gerard |volume=4 |place=Ontario, Canada |publisher=Wilfrid Laurier University Press |isbn=978-0-88920-413-3|url=https://books.google.com/books?id=Tx2kl3UW7qYC&printsec=frontcover&dq=%22Mysticism+and+Eastern+Religions%22&q |accessdate=6 جولائی 2010 |author=Nightingale, Florence}} * {{cite book |year=2008 |title=''Suggestions for Thought'' |series=Collected Works of Florence Nightingale |editor=McDonald, Lynn |volume=11 |place=Ontario, Canada |publisher=Wilfrid Laurier University Press |isbn=978-0-88920-465-2 |url=https://books.google.com/books?id=Mle5Sjixa0cC&printsec=frontcover&dq=McDonald++%22suggestions+for+thought%22&q |accessdate=6 جولائی 2010 |author1=Nightingale, Florence |author2=McDonald, Lynn}} Privately printed by Nightingale in 1860. * {{cite journal |year=1861 |title=Notes on Nursing for the Labouring Classes |url=https://archive.org/stream/notesonnursingf00nighgoog#page/n9/mode/1up |place=London |publisher=Harrison |accessdate=6 جولائی 2010}} * ''The Family'', a critical essay in Fraser's Magazine (1870) * {{cite journal |year=1871 |title=Introductory Notes on Lying-In Institutions <!-- (this is a subtitle for a book of the same name. These two citations may need to be split into two.) |work=together with A Proposal for Organising an Institution for Training Midwives and Midwifery Nurses --> |place=London |url=https://archive.org/stream/introductorynot00nighgoog#page/n6/mode/2up |accessdate=6 جولائی 2010 |bibcode=1871Natur.۔.5.۔.22. |volume=5 |pages=22–23 |journal=Nature |doi=10.1038/005022a0 |issue=106|s2cid=3985727}} * {{cite book |year=1871 |title=Una and the Lion |place=Cambridge |publisher=Riverside Press |url=https://archive.org/stream/unaandlion00nighgoog#page/n3/mode/2up |accessdate=6 جولائی 2010}} Note: First few pages missing. Title page is present. * {{cite book |title=Una and Her Paupers, Memorials of Agnes Elizabeth Jones, by her sister |others=with an introduction by Florence Nightingale |place=New York |publisher=George Routledge and Sons, 1872 |url=https://archive.org/stream/unaherpaupersmem00jone#page/n11/mode/2up |accessdate=6 جولائی 2010 |year= 1872}}۔ See also 2005 publication by Diggory Press, {{ISBN|978-1-905363-22-3}} * {{cite book |last=Nightingale |first=Florence |title=Letters from Egypt: A Journey on the Nile 1849–1850 |year=1987 |isbn=1-55584-204-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/lettersfromegypt0000nigh}} * {{cite book |last=Nightingale |first=Florence |title=Workhouse nursing |year=1867 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |title-link=s:Workhouse nursing}} {{refend}} == کتاب لسٹ == === پرائمری سروت === {{refbegin|30em}} * {{cite book | first= Mark | last= Bostridge | authorlink= Mark Bostridge | year= 2008 | title= Florence Nightingale: The Woman and Her Legend | url= https://archive.org/details/florencenighting0000bost | publisher= Viking | location= London | isbn= 978-0-670-87411-8 }} * Gill, G. ''The extraordinary upbringing and curious life of Miss Florence Nightingale'' Random House, New York (2005)۔ * [[Lytton Strachey]]; ''[[Eminent Victorians]]'', London (1918)۔ * Goldie, Sue, ''A Calendar of the Letters of Florence Nightingale'', Oxford: Wellcome Institute for the History of Medecine, 1983. * McDonald, Lynn ed., ''Collected Works of Florence Nightingale''۔ Wilfrid Laurier University Press. * [[Martin Pugh (author)|Pugh, Martin]]; ''The مارچ of the Women: A revisionist analysis of the campaign for women's suffrage 1866–1914''، Oxford (2000)، at 55. * Sokoloff, Nancy Boyd.; ''Three Victorian women who changed their world'', Macmillan, London (1982)۔ * Webb, Val; ''The Making of a Radical Theologician'', Chalice Press (2002)۔ * Woodham Smith, Cecil; ''Florence Nightingale'', Penguin (1951)، rev. 1955. {{refend}} === دجیلے سروت === {{refbegin|30em}} * Baly, Monica, and E. H. C. G. Matthew. "Nightingale, Florence (1820–1910)"، ''Oxford Dictionary of National Biography'' Oxford University Press, 2004; online edn, جنوری 2011 [http://www.oxforddnb.com/view/article/35241, accessed 22 فروری ۲۰۱۳] * Bostridge, Mark (2008)۔ ''Florence Nightingale. The Woman and Her Legend''۔ Viking (2008); Penguin (2009)۔ US title ''Florence Nightingale. The Making of an Icon''۔ Farrar Straus (2008)۔ * Bullough, Vera L.، Bonnie Bullough and Marieta P. Stanton, ''Florence Nightingale and Her Era: A Collection of New Scholarship'', New York, Garland, 1990. * Chaney, Edward (2006)۔ "Egypt in England and America: The Cultural Memorials of Religion, Royalty and Revolution", in: ''Sites of Exchange: European Crossroads and Faultlines'', eds. M. Ascari and A. Corrado. Rodopi, Amsterdam and New York, 39–74. * Cope, Zachary, ''Florence Nightingale and the Doctors'', Museum, 1958 * {{cite book |last= Davey |first= Cyril J. |title= Lady with a Lamp |year= 1958 | publisher= Lutterworth Press |isbn= 978-0-7188-2641-3}} * [[Gillian Gill|Gill, Gillian]] (2004)۔ ''Nightingales: The Extraordinary Upbringing and Curious Life of Miss Florence Nightingale''۔ Ballantine Books. {{ISBN|978-0-345-45187-3}} * Magnello, M. Eileen. "Victorian statistical graphics and the iconography of Florence Nightingale's polar area graph," ''BSHM Bulletin: Journal of the British Society for the History of Mathematics'' (2012) 27#1 pp 13–37 * Nelson, Sioban, and Anne Marie Rafferty, eds. ''Notes on Nightingale: The Influence and Legacy of a Nursing Icon'' (Cornell University Press; 2010) 184 pages. Essays on Nightingale's work in the Crimea and Britain's colonies, her links to the evolving science of statistics, and debates over her legacy and historical reputation and persona. * Rees, Joan. ''Women on the Nile: Writings of Harriet Martineau, Florence Nightingale, and Amelia Edwards''۔ Rubicon Press: 1995, 2008 * {{cite news |author=Rehmeyer, Julia |title=Florence Nightingale: The Passionate Statistician |date=26 نومبر 2008 |work=[[Science News]] |url=http://www.sciencenews.org/index/generic/activity/view/id/38937/title/Florence_Nightingale_The_passionate_statistician |accessdate=4 دسمبر 2008}} * {{cite book |last= Richards |first= Linda |authorlink= Linda Richards |title= America's First Trained Nurse: My Life as a Nurse in America, Great Britain and Japan 1872–1911 |year= 2006 | publisher= Diggory Press |isbn= 978-1-84685-068-4}} * {{cite book |last= Strachey |first= Lytton |authorlink= Lytton Strachey |title= Eminent Victorians |year= 1918 |isbn= 978-0-8486-4604-2 |publisher= Garden City Pub. Co., Inc. |location= Garden City, N.Y. |title-link= Eminent Victorians}} – available online at http://www.bartleby.com/189/201.html {{refend}} == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == {{Library resources box|by=yes|onlinebooks=yes|viaf=۵۴۱۷۲۶۹۵}} {{Sister project links|wikt=no|b=no|n=no|v=no|s=Author:Florence Nightingale}} * {{Gutenberg author |id=Nightingale,+Florence | name=Florence Nightingale}} * {{Internet Archive author |sname=Florence Nightingale}} ** [//archive.org/details/f_nightingale UCLA Elmer Belt Florence Nightingale Collection], hosted at [[Internet Archive]] * {{Librivox author |id=۸۴۷}} * [http://sounds.bl.uk/Accents-and-dialects/Early-spoken-word-recordings/024M-1CD0239287XX-0214V0 1890 audio recording of Florence Nightingale speaking] * [http://www.victorians.co.uk/florence-nightingale Victorians.co.uk: Florence Nightingale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401144836/https://www.victorians.co.uk/florence-nightingale |date=2023-04-01 }} * [http://www.bartleby.com/189/201.html Eminent Victorians: Florence Nightingale] by Lytton Strachey * {{cite news |title=New photo of 'Lady of the Lamp' |date=6 اگست 2006 |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/5250188.stm |accessdate=7 اگست 2008}} * [https://web.archive.org/web/20061213074121/http://www.sociology.uoguelph.ca/fnightingale/ University of Guelph: Collected Works of Florence Nightingale project] * {{UK National Archives ID}} * [http://www.florence-nightingale-foundation.org.uk/ Florence Nightingale Foundation] * [http://www.kansasmemory.org/item/223260 Florence Nightingale Correspondence from the Historic Psychiatry Collection, Menninger Archives, Kansas Historical Society] * [http://digitalcollections.library.ubc.ca/cdm/landingpage/collection/florence Florence Nightingale Letters Collection] – A collection of letters written by and to Florence Nightingale from the UBC Library Digital Collections * [http://collections.carli.illinois.edu/cdm4/index_uic_fnlc.php?CISOROOT=/uic_fnlc Florence Nightingale Letters Collection] – correspondence in the University of Illinois at Chicago digital collections * [http://digital.library.wayne.edu/digitalcollections/item?id=wayne:collectionNightingale Florence Nightingale Collection] at [[Wayne State University]] Library consists primarily of letters written by Florence Nightingale throughout her life. Major topics of the letters include medical care for the soldiers and the poor, the role of nursing, and sanitation and public works in colonized India. * [http://www.nightingaledeclaration.net/ Florence Nightingale Declaration Campaign for Global Health] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310170356/http://www.nightingaledeclaration.net/ |date=2010-03-10 }} established by the Nightingale Initiative for Global Health (NIGH) * {{MacTutor Biography|id=Nightingale}} * [https://web.archive.org/web/20130615025041/http://www.stpetersderby.org.uk/Heritage.html Florence Nightingale Window at St&nbsp;Peter's, Derby] * [https://web.archive.org/web/20140316195943/http://archiveshub.ac.uk/data/gb0120-mss.5471-5484,6930and8991-9109 Papers of Florence Nightingale, 1820–1910] * [http://www.southernstar.ie/News/The-feisty-nun-who-took-on-Florence-Nightingale-24102014.htm Southern Star article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118204257/https://www.southernstar.ie/News/The-feisty-nun-who-took-on-Florence-Nightingale-24102014.htm |date=۲۰۱۸-۱۱-۱۸}} * [http://babesofscience.com/episodes/2016/1/18/episode-6-florence-nightingale?rq=Episode%206 Episode 6: Florence Nightingale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401144832/http://babesofscience.com/episodes/2016/1/18/episode-6-florence-nightingale?rq=Episode%206 |date=2023-04-01 }} from [http://babesofscience.com/ Babes of Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329174957/http://babesofscience.com/ |date=2019-03-29 }} podcasts * [http://twudigital.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/p16283coll41 Texas Woman's University Special Collections] has a large collection of Florence Nightingale artefacts, letters, and primary sources. [[گٹھ:جم 1820]] [[گٹھ:موت 19।0]] [[گٹھ:فلورینس نائیٹنگیل]] [[گٹھ:جم ۱۸۲۰]] [[گٹھ:موت ۱۹।۰]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:۱۸۲۰ دے جم]] [[گٹھ:۱۹۱۰ دیاں موتاں]] [[گٹھ:انگریز نرساں]] [[گٹھ:انگلیکان مقدسین]] [[گٹھ:برطانوی فعالیت پسند سواݨیاں]] [[گٹھ:عہد وکٹوریہ د‏‏یاں سواݨیاں]] [[گٹھ:فلورنس دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:لندن بورو لیمبیتھ د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ تیمار داری]] [[گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں انگریز شخصیتاں]] [[گٹھ:لندن د‏‏یاں نرساں]] [[گٹھ:1820 دے جم]] [[گٹھ:1910 دیاں موتاں]] 1u6qqz95v9hxan6ffy5hx9yas4cfzdx 0 120467 707936 622180 2026-06-18T08:10:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707936 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ| | group =قبطی مسیحی<br />{{lower|0.2em|{{Coptic|ⲚⲓⲢⲉⲙ̀ⲛⲭⲏⲙⲓ ̀ⲛ̀Ⲭⲣⲏⲥⲧⲓ̀ⲁⲛⲟⲥ}}}} |population = اندازہ اے کہ ۱۰ تو‏ں ۲۰ ملین<ref name="Montreal Gazette">{{cite news|title=Coptic Orthodox Christmas to be low-key – Tight security: On alert after bombing in Egypt|url=http://www.montrealgazette.com/life/Montreal+Coptic+Orthodox+Christmas/4054183/story.html|accessdate=5 جنوری 2011|newspaper=Montreal Gazette|date=4 جنوری 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020758/http://www.montrealgazette.com/life/Montreal+Coptic+Orthodox+Christmas/4054183/story.html|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> (وکھ وکھ تخمینہ وچ تعداد محتلف ہو سکدی اے ) |image = [[فائل:Coptic monks.jpg|وسط|200px]] <br />قبطی راہب |region1 = {{پرچم ملک|Egypt}} |pop1 =اندازہ ۹ تو‏ں ۱۵ ملین |ref1 = {{#tag:ref|Official population counts put the number of Copts at around 16–18% of the population, while some Coptic voices claim figures as high as 23%۔ While some scholars defend the soundness of the official population census (cf. E.J.Chitham, The Coptic Community in Egypt. Spatial and Social Change, Durham 1986)، most scholars and international observers assume that the Christian share of Egypt's population is higher than stated by the Egyptian government. Most independent estimates fall within range between 10% and 20%،<ref>{{cite news |title=Egyptian Coptic protesters freed |first= |last= |newspaper=BBC |date=22 دسمبر 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4117831.stm |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020742/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4117831.stm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> for example the CIA World Factbook {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/eg.html |title=Egypt |author= |date= |work=The World Factbook |publisher=[[سی آئی اے]] |accessdate=27 اگست 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020747/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/eg.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}, {{cite web |url=http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2386 |title=The Copts and Their Political Implications in Egypt |author=Khairi Abaza and Mark Nakhla |date=25 اکتوبر 2005 |work= |publisher=The Washington Institute |accessdate=27 اگست 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020747/https://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2386%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}, Encyclopædia Britannica (1985)، or Macropædia (15th ed., Chicago)۔ For a projected 83,000,000+ Egyptians in 2009, this assumption yields the above figures.<br />In 2008, [[Pope Shenouda III]] and Bishop Morkos, bishop of [[Shubra]], declared that the number of Copts in Egypt is more than 12 million. In the same year, father Morkos Aziz the prominent priest in Cairo declared that the number of Copts (inside Egypt) exceeds 16 million. {{cite web |url=http://www.unitedcopts.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3073&Itemid=71 |title=? |author= |date=29 اکتوبر 2008 |work= |publisher=United Copts of Great Britain |accessdate=27 اگست 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020743/http://www.unitedcopts.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3073&Itemid=71%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}} and {{cite web |url=http://www.alarabiya.net/articles/2008/08/28/55639.html |title=? |author= |date= |work= |publisher=العربية۔نت |accessdate=27 اگست 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020757/https://www.alarabiya.net/articles/2008/08/28/55639.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}} Furthermore, the Washington Institute for Near East Policy {{cite web |url=http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2386 |title=The Copts and Their Political Implications in Egypt |author=Khairi Abaza and Mark Nakhla |date=25 اکتوبر 2005 |work= |publisher= |accessdate=27 اگست 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106104443/https://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2386%20 |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}} Encyclopædia Britannica (1985)، and Macropædia (15th ed., Chicago) estimate the percentage of Copts in Egypt to be up to 20% of the Egyptian population.}}<br />(دیکھو [[مصر وچ مذہب]]) |region2 = {{پرچم ملک|Sudan}} |pop2 = ca. 500,000 |ref2 =<ref name="unhcr1">Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Sudan : Copts, 2008, available at: http://www.unhcr.org/refworld/docid/49749ca6c.html [accessed 21 دسمبر 2010]</ref> |region3 = {{پرچم ملک|Libya}} |pop3 = ca. 60,000 |ref3 = <ref name="multiple" /> |region4 = {{پرچم ملک|USA}} |pop4 = ca. 200,000 تو‏ں ۱ ملین |ref4 =<ref name="2009 American Community Survey">[http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B04003&-format=&-CONTEXT=dt 2009 American Community Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121141142/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B04003&-format=&-CONTEXT=dt |date=2011-11-21 }}، U.S. Census Bureau "All Egyptians including Copts 197,160"</ref><ref>According to published accounts and several Coptic/US sources (including the ''US-Coptic Association''), the Coptic Orthodox Church has between 700,000 and one million members in the United States (c. 2005–2007)۔ {{cite web|url=http://www.copticcu.com/WhyCCU.html|title=''Why CCU?''|accessdate=جون 21, 2009|publisher=Coptic Credit Union|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020808/http://www.copticcu.com/WhyCCU.html|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref><ref name="Pittsburgh Tribune 2007">{{cite web|url=http://sce.uhcl.edu/akladios/Magdy%20Akladios%20Website/Links%20For%20Church/Copticsflocktowelcome.doc|title=''Coptics flock to welcome 'Baba' at Pittsburgh airport''|accessdate=جون 21, 2009|publisher=Pittsburgh Tribune (2007)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020755/http://sce.uhcl.edu/akladios/Magdy%20Akladios%20Website/Links%20For%20Church/Copticsflocktowelcome.doc|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref><ref name="JS Online">{{cite web|url=http://www3.jsonline.com/story/index.aspx?id=373326|title=''State's first Coptic Orthodox church is a vessel of faith''|accessdate=جون 21, 2009|publisher=JS Online (2005)|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110821115518/http://www3.jsonline.com/story/index.aspx?id=373326|url-status=dead}}</ref><ref name="US-Copts">{{cite web |url=http://www.copts.com/english/CoptsDiaspora.aspx |title=''Coptic Diaspora'' |accessdate=جون 21, 2009 |publisher=US-Copts Association (2007) |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070220180014/http://www.copts.com/english/CoptsDiaspora.aspx |archivedate=2007-02-20 |url-status=dead}}</ref> |region5 = {{پرچم ملک|Canada}} |pop5 = ca. 200,000 |ref5 = <ref name="Montreal Gazette" /><ref name="elaph.com">{{Cite web |url=http://www.elaph.com/Web/news/2011/1/622635.html |title=آرکائیو کاپی |access-date=2015-04-28 |archive-date=2016-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001190807/http://elaph.com/Web/news/2011/1/622635.html |url-status=dead}}</ref> |region6 = {{پرچم ملک|Australia}} |pop6 = ca. 75,000 (2003) |ref6 = <ref name="parliament.nsw.gov.au">In the year 2003, there was an estimated 70,000 Copts in New South Wales alone: – {{cite hansard | url=http://www.parliament.nsw.gov.au/prod/parlment/hansart.nsf/V3Key/LC20031112040 | house=Parliament of NSW – Legislative Council | date=12 نومبر 2003 | page=Page: 4772: – ''Coptic Orthodox Church (NSW) Property Trust Amendment Bill'' | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020754/https://www.parliament.nsw.gov.au/prod/parlment/hansart.nsf/V3Key/LC20031112040%20 | archivedate=2018-12-26 | title=آرکائیو کاپی | accessdate=2015-04-28}}</ref><ref name="coptic.org.au">{{Cite web |url=http://www.coptic.org.au/modules/diocese_bodies |title=The Coptic Orthodox Diocese of Sydney & its Affiliated Regions – Under the Guidance of His Grace Bishop Daniel |access-date=2015-04-28 |archive-date=2011-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123012223/http://www.coptic.org.au/modules/diocese_bodies/ |url-status=dead}}</ref> |region7 = {{پرچم ملک|Italy}} |pop7 = ca. 30,000 |ref7 = <ref name="CESNUR – Centro studi sulle nuove religioni (Center for Studies on New Religions)">[http://www.cesnur.org/religioni_italia/o/ortodossia_16.htm ''Le religioni in Italia. La Chiesa Copta (Religions in Italy. Coptic Church'')]</ref> | rels = بنیادی طور پر: [[قبطی مسیحیت|قبطی قدامت پسند مسیحیت]]۔<br />اس دے علاوہ [[قبطی کیتھولک کلیسیا|قبطی کیتھولک]]، [[مصر وچ پروٹسٹنٹ|پروٹسٹنٹ]] | scrips = [[بائبل]] | langs = صرف مصر وچ بولی جانے والی زباناں: [[عربی زبان|عربی]] ([[مصری عربی]])<br />عبادتی: [[قبطی زبان|قبطی]] (ناپید ہوݨ دے نیڑے اے مگر باقی رکھنے دے لئی اس دا استعمال کيتا جاندا اے )<br />تارکین وطن: [[انگریزی زبان|انگریزی]] تے کئی ہور }} '''قِبطی مسیحی''' {{انگریزی نام| Coptic Christians}} د‏‏ی [[کلیسیا]] د‏‏ی بنیادی جڑاں [[مصر]] وچ مقیم نيں، لیکن دنیا بھر وچ قبطی مسیحی پائے جاندے نيں۔ روایت دے مطابق، [[انجیل]] دے مُبلغ، [[مرقس]] نے پہلی صدی عیسوی وچ اس د‏ی نیہہ رکھی۔ اودو‏ں تقریباً ۱۰ فی صد مصری قبطی مسیحی نيں۔ کچھ مسیحی اندازےآں دے مطابق ایہ تخمینہ تقریباً ۲۳ فی صد ا‏‏ے۔ [[سوڈان]] وچ وی تقریباً ۱ فی صد سوڈانی قبطی مسیحی نيں۔ مصر تے سوڈان دے علاوہ انہاں د‏‏ی اک وڈی تعداد [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاست ہائے متحدہ امریکا]]، [[کینیڈا|کینڈا]] تے [[انگلستان]] وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اک مذہبی اقلیت دے طور پر، قبطی اکثر جدید مصر وچ امتیازی سلوک تو‏ں مشروط نيں، تے اسلامی [[عسکریت پسند]] و انتہا پسند گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بندے رہندے نيں۔ یہ مصر د‏‏ی کل آبادی د‏‏ی تقریباً دس تو‏ں پندرہ فی صدی نيں۔<ref>{{Cite web|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/281789/Egypt/Politics-/Egypts-Sisi-meets-world-Evangelical-churches-deleg.aspx|title=Egypt's Sisi meets world Evangelical churches delegation in Cairo – Politics – Egypt – Ahram Online|website=english.ahram.org.eg|access-date=2019-10-14}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Walz|first=Terence|date=1978|title=Asyūṭ in the 1260's (1844–53)|url=https://www.jstor.org/stable/40000135|journal=Journal of the American Research Center in Egypt|volume=15|pages=113–126|doi=10.2307/40000135|issn=0065-9991}}</ref> ستويں صدی عیسوی وچ [[عمر بن خطاب]] دے زمانہ خلافت وچ مصر اُتے مسلماناں دا قبضہ ہويا سی تے اودو‏ں آبادی دا وڈا حصہ [[مسلما‏ن]] ہوگیا۔ کچھ لوک [[مسیحیت]] اُتے قائم رہ‏‏ے۔ قبطی انہاں ہی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ نسلی طور اُتے مصر دے مسیحیاں تے مسلماناں وچ کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |last1=Dobon |first1=Begoña |last2=Hassan |first2=Hisham Y. |last3=Laayouni |first3=Hafid |last4=Luisi |first4=Pierre |last5=Ricaño-Ponce |first5=Isis |last6=Zhernakova |first6=Alexandra |last7=Wijmenga |first7=Cisca |last8=Tahir |first8=Hanan |last9=Comas |first9=David |last10=Netea |first10=Mihai G. |last11=Bertranpetit |first11=Jaume |title=The genetics of East African populations: a Nilo-Saharan component in the African genetic landscape |journal=Scientific Reports |date=28 مئی 2015 |volume=5 |issue=1 |doi=10.1038/srep09996 |url=https://www.nature.com/articles/srep09996 |language=En |issn=2045-2322|pmc=4446898}}</ref> [[اسلام]] تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی بولی قبطی سی جو ہن ختم ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ ہن ایہ لوک وی [[عربی زبان|عربی]] بولدے تے اس وچ لکھدے پڑھدے نيں۔ ایہ بوہت‏ے [[اسکندریہ دا قبطی راسخ الاعتقاد کلیسیا|قبطی کلیسیا]] دے پیرو نيں۔<ref>{{cite book|last1=Bailey|first1=Betty Jane|last2=Bailey|first2=J. Martin|title=Who Are the Christians in the Middle East?|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|year=2003|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-1020-5|page=145}}</ref> عرباں دے مصر اُتے قبضہ تو‏ں پہلے پنجويں تے چھیويں صدی وچ قبطی [[فنون لطیفہ]] نے کافی ترقی د‏‏ی سی۔ چونکہ مصر دے شمالی حصہ اُتے اک زمانہ وچ یونانیاں دا قبضہ سی تے فیر ایہ رومی تسلط وچ آگیا اس لئی اس اُتے یونانی تے رومی آرٹ دا کافی اثر سی۔ ہن وی [[قاہرہ]]، [[سقارہ]]، [[سوہاج]] وغیرہ وچ قدیم گرجا گھراں د‏‏ی عمارتاں باقی رہ گئیاں نيں تے انہاں وچ قدیم زمانہ د‏‏ی [[مصوری]] دے نمونے تے [[سنگ مرمر]]، [[دھات]] وغیرہ د‏‏ی بنی چیزاں موجود نيں۔ == ہور ویکھو == * [[قبطی مسیحیت]] == حوالے == {{حوالے|۲}} {{اسماء وشخصیتاں قرآن}} [[گٹھ:سوڈان دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:سوڈان وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی]] [[گٹھ:سوڈانی معاشرہ]] [[گٹھ:قبطی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] [[گٹھ:قبطی شخصیتاں]] [[گٹھ:قدیم اقوام]] [[گٹھ:لیبیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:لیبیائی معاشرہ]] [[گٹھ:مسیحی اصطلاحات]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:مشرق وسطی وچ مسیحی گروہان]] [[گٹھ:مصر دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:مصر وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی]] [[گٹھ:مصر وچ مذہب]] [[گٹھ:مصری شخصیتاں]] [[گٹھ:مصری مسیحی]] [[گٹھ:مصری معاشرہ]] [[گٹھ:نسلی مذہبی گروہ]] [[گٹھ:لیبیا وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی]] [[گٹھ:قبطی]] [[گٹھ:شمالی افریقا دیاں شخصیتاں]] lrhmmh44t4jrmstns0fx4ibcaezvtbh 0 121486 707851 624206 2026-06-17T19:21:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707851 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = خوش دیوسنگھ | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = ۳۰ مئی ۱۹۰۲ | birth_place = [[پٹیالہ ریاست ]] | death_date = ۳ جون، ۱۹۸۸ | death_place = [[پٹیالہ]]، [[پنجاب، بھارت|پنجاب]]، بھارت | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = ڈاکٹر | years_active = | known_for = ٹی بی دا علاج | spouse = | partner = | children = | parents = | awards = [[پدم شری]] | website = }} '''خوش دیوسنگھ''' (۱۹۰۲-۱۹۸۸) اکّ بھارتی ڈاکٹر اتے سماج سیوک سی، جو بھارت وچ [[ٹیبی|تپدق]] دے علاج وچ اپنے یوگدان لئی جانیا جاندا سی۔ <ref name="Themes in Indian History">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RDlrAwAAQBAJ&q=Dr.+Khushdeva+Singh&pg=PT989|title=Themes in Indian History|last=Raghunath Rai|publisher=VK Global Publications|year=2014|isbn=9789350584248}}</ref> بھارت دے [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] راج وچ [[پٹیالہ]] وچ جمے، اسنے اپنی زیادہ تر سیوا [[ہماچل پردیش]] <ref name="Revenge and Reconciliation">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OVqP54UEe4QC&q=Dr.+Khushdeva+Singh&pg=PA271|title=Revenge and Reconciliation|last=Rajmohan Gandhi|publisher=Penguin Books India|year=1999|isbn=9780140290455|page=463}}</ref> دے ہارڈنگ سینیٹوریئم، دھرم پور؉ وکھے کیتی۔ <ref name="Themes in Indian History" /> اوہ کھیتر دے کوڑھ دے مریضاں دے مڑ وسیبے لئی لیپرز ویلفیئر سوسائٹی، پٹیالہ دا بانی سی۔ <ref name="The Rotarian">{{Cite journal|last=Rotary International|date=April 1965|title=The Rotarian|url=https://books.google.com/books?id=tjMEAAAAMBAJ&q=Dr.+Khushdeva+Singh&pg=PA53|journal=The Rotarian|volume=106|issue=4|page=72|issn=0035-838X}}</ref> رپورٹاں اسنوں اکّ دھرم نرپکھّ نظارہٹی والے مانووادی وجوں ستکاردیاں ہن؛ اس نے [[بھارت دی ونڈ]] دوران کئی مسلماناں دا وی علاج کیتا سی۔ <ref name="Revenge and Reconciliation" /> <ref name="Tribune India">{{Cite web |date=16 October 2005 |title=Insaniyat amidst insanity - Some recollections of 1947 |url=http://www.tribuneindia.com/2005/20051016/spectrum/main1.htm |access-date=20 March 2018 |location=India}}</ref> <ref name="The Great Partition: The Making of India and Pakistan">{{Cite book|url=https://archive.org/details/greatpartitionma00khan|title=The Great Partition: The Making of India and Pakistan|last=Yasmin Khan|publisher=Yale University Press|year=2007|isbn=9780300120783|page=[https://archive.org/details/greatpartitionma00khan/page/251 251]|quote=Dr. Khushdeva Singh.|url-access=registration}}</ref> اوہ ''ان ڈیڈیکیشن'' <ref name="In Dedication - 1">{{Cite book|url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=5210&page=1&CategoryID=1&Searched=|title=In Dedication - 1|last=Khushdeva Singh, Dr.|publisher=Jain Co. Booksellers, Patiala|year=1968|page=76}}</ref> <ref name="In Dedication - 2">{{Cite book|url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=2717&page=1&CategoryID=1&Searched=|title=In Dedication - 2|last=Khushdeva Singh, Dr.|publisher=Guru Nanak Mission, Patiala|year=1974|page=92}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128015426/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=2717&page=1&CategoryID=1&Searched= |date=2022-11-28 }}</ref> اتے ''لوَ از سٹرونجر دین ہیٹ'' کتاباں دا لکھاری اے۔ <ref name="Love is Stronger Than Hate: A Remembrance of 1947">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ybsBAAAAMAAJ|title=Love is Stronger Than Hate: A Remembrance of 1947|last=Khushdeva Singh|publisher=Guru Nanak Mission, Patiala|year=1973|page=117}}</ref> ۱۹۵۷ وچ، [[بھارت سرکار|بھارت سرکار نے]] اسنوں دیس دی سیوا لئی چوتھے سبھ توں اچے بھارتی شہری انعام [[پدم شری]] نال اعزازی کیتا۔ <ref name="Padma Shri">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Shri |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=11 November 2014 |publisher=Padma Shri}}</ref> پٹیالہ وچ چھاتی دے روگاں لئی پدم شری ڈاکٹر. خوش دیوسنگھ ہسپتال اسے دے ناں ’تے اے۔ <ref name="Padma Shri Dr. Khushdeva Singh Hospital for Chest Diseases">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Shri Dr. Khushdeva Singh Hospital for Chest Diseases |url=https://www.here.com/india/patiala/hospital/padam-shri-dr-khushdeva-singh-chest-diseases-hospital--356jx7ps-7e90fa3ba4170cfeeb4ca00143e4015d?map=30.33553,76.39835,16,normal |access-date=3 April 2015 |publisher=Here.com}}</ref> <ref name="Isithackday">{{Cite web |date=2015 |title=Isithackday |url=http://isithackday.com/geoplanet-explorer/index.php?woeid=91253959 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150406020840/http://isithackday.com/geoplanet-explorer/index.php?woeid=91253959 |archive-date=6 April 2015 |access-date=3 April 2015 |publisher=Isithackday}}</ref> ==جیون== ڈاکٹر. خوش دیوسنگھ دا جم ۳۰ مئی، ۱۹۰۲ وچ ہویا۔ خالصہ کالج امرتسر توں مڈھلی سکھیا حاصل کرن مگروں کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج، لاہور توں ۱۹۲۵ وچ اس نے ایمبیبیئیسّ دی ڈگری کیتی۔ ڈاکٹری پاس کرن دے بعد سن ۱۹۳۰ وچ مہاراجہ بھپندر سنگھ نے اس نوں چیل ڈسپینسری دا انچارج بنا دتا۔ ۱۹۲۸ وچ بمبئی میڈیکل یونین نے ڈاکٹر. بی. ایس. شراف دی یاد وچ تپدق دی روکتھام لئی بہترین کھوج لئی اس نوں سونے دا تمغہ دتا سی۔ ۱۹۳۹ وچ اس نے بھارت وچ ٹبرکلوسس ایسوسی ایشن بنائی اتے پٹیالہ اکائی دا آنریری سیکٹری بنیا۔ ۱۹۵۶ وچ پنجاب ایسوسی ایشن دا سیکٹری بنیا اتے ۷۹ ورھے دی عمر تک اس عہدے تے رہا۔ اس نے ۱۹۴۸ وچ سنگرور نیڑے ‘ہرمیٹیج’ کوٹھی وچ تپدق دے روگیاں لئی ہسپتال کھوہلیا اتے ۱۹۵۳ وچ بھارت دی صحت وزیر شہزادی امرت کور ہتھوں پٹیالہ وچ تپدق ہسپتال دا افتتاح کروایا۔ == ایہہ وی ویکھو ==   == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پٹیالہ ضلعے دے لوک]] [[گٹھ:جم ۱۹۰۲]] [[گٹھ:جم 1902]] as7chy5asi8jj5m2x6hr377q3l22qbn 0 122610 707953 638751 2026-06-18T09:14:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707953 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}}ایہ '''لسٹ ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں ریاستاں دے وڈے شہر بلحاظ آبادی''' (List of U.S. states' largest cities by population) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات 2010 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق نيں۔ == جدول == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! ریاست !! سب تو‏ں ودھ آبادی !! دوسرا سب تو‏ں ودھ آبادی !! تیسرا سب تو‏ں ودھ آبادی !! چوتھا سب تو‏ں ودھ آبادی !! پنجواں سب تو‏ں ودھ آبادی !! راجگڑھ {{nobreak|اگر بصورت ہور درج ننيں}} |- | {{جھنڈا|الاباما}} || [[برمنگھم، الاباما|برمنگھم]] || ''[[مونٹگمری، الاباما|مونٹگمری]]'' || [[موبیل، الاباما|موبیل]] || [[ہنٹسویل، الاباما|ہنٹسویل]] || [[ٹوسکالوسا، الاباما|ٹوسکالوسا]] <ref>{{Cite journal |publisher=U.S. Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST2&-tree_id=4001&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US01&-format=ST-7 |title=الاباما – Place. GCT-PH1. Population، Housing Units، Area، and Density: 2000 |accessdate=2008-09-28 |postscript=<!-- None --> |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212034515/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST2&-tree_id=4001&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US01&-format=ST-7 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606031753/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_ST2&-tree_id=4001&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US01&-format=ST-7 |date=2009-06-06 }}</ref> | |- | {{Flag|الاسکا}} || [[اینکرایج، الاسک‏ا|اینکرایج]] || ''[[جونیاؤ، الاسک‏ا|جونیاؤ]]'' || [[فیئر بینکس، الاسک‏ا|فیئر بینکس]] || [[سیٹکا، الاسک‏ا|سیٹکا]] || [[کٹچیکان، الاسک‏ا|کٹچیکان]] | |- | {{جھنڈا|ایریزونا}} || ''[[فینکس، ایریزونا|فینکس]]'' || [[ٹوسان، ایریزونا|ٹوسان]] || [[میسا، ایریزونا|میسا]]|| [[چانڈلر، ایریزونا|چانڈلر]] || [[گلنڈیل، ایریزونا|گلنڈیل]]|| |- | {{جھنڈا|آرکنساس}} || ''[[لٹل راک، آرکنساس|لٹل راک]]'' || [[فورٹ سمتھ، آرکنساس|فورٹ سمتھ]] || [[فائیٹویل، آرکنساس|فائیٹویل]] || [[سپرنگڈیل، آرکنساس|سپرنگڈیل]]|| [[جونسبورو، آرکنساس|جونسبورو]] || |- | {{جھنڈا|کیلیفورنیا}} || [[لاس اینجلس]] || [[سان ڈیگو]] || [[سان ہوزے، کیلیفورنیا|سان ہوزے]] || [[سان فرانسسکو]] || [[فرنسو، کیلیفورنیا|فرنسو]] || ''[[سکرامنٹو، کیلیفورنیا|سکرامنٹو]]'' (6) |- | {{جھنڈا|کولوراڈو}} || ''[[ڈینور]]'' || [[کولوراڈو سپرنگز، کولوراڈو|کولوراڈو سپرنگز]] || [[ارورا، کولوراڈو|ارورا]]|| [[فورٹ کولنز، کولوراڈو|فورٹ کولنز]] || [[لیک ووڈ، کولوراڈو|لیک ووڈ]] || |- | {{جھنڈا|کنیکٹیکٹ}} || [[برجپورٹ، کنیکٹیکٹ|برجپورٹ]] || [[نیو ہیون، کنیکٹیکٹ|نیو ہیون]] || [[سٹیمفورڈ، کنیکٹیکٹ|سٹیمفورڈ]] || ''[[ہارٹفورڈ، کنیکٹیکٹ|ہارٹفورڈ]]''|| [[واٹربری، کنیکٹیکٹ|واٹربری]] || |- | {{جھنڈا|ڈیلاویئر}} || [[ویلمینگٹن، ڈیلاویئر|ویلمینگٹن]] || ''[[ڈوور، ڈیلاویئر|ڈوور]]'' || [[نیوارک، ڈیلاویئر|نیوارک]] || [[مڈل ٹاؤن، ڈیلاویئر|مڈل ٹاؤن]] || [[سمیرنا، ڈیلاویئر|سمیرنا]] || |- | {{جھنڈا|فلوریڈا}} || [[جیکسن ویل، فلوریڈا|جیکسن ویل]] || [[میامی]] || [[ٹیمپا، فلوریڈا|ٹیمپا]] || [[سینٹ پیٹرز برگ، فلوریڈا|سینٹ پیٹرز برگ]] || [[اورلینڈو، فلوریڈا|اورلینڈو]] || ''[[تالاہاسی، فلوریڈا|تالاہاسی]]'' (7) |- | {{جھنڈا|جارجیا (امریک‏‏ی ریاست)|name=جارجیا}} || ''[[اٹلانٹا]]'' || [[آگسٹا، جارجیا|آگسٹا]] || [[کولمبس، جارجیا|کولمبس]] || [[ساواناہ، جارجیا|ساواناہ]] || [[ایتھنز، جارجیا|ایتھنز]] || |- | {{جھنڈا|ہوائی}} || ''[[ہونولولو]]'' || [[ہیلو، ہوائی|ہیلو]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[کائلوا، ہونولولو County، ہوائی|کائلوا]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[کاپولئی، ہوائی|کاپولئی]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || [[کنیوہ، ہوائی|کنیوہ]]<sup id="fn_1_back">[[#fn 1|1]]</sup> || |- | {{جھنڈا|ایڈاہو}} || ''[[بویز، ایڈاہو|بویز]]'' || [[نامپا، ایڈاہو|نامپا]] || [[میریڈیئن، ایڈاہو|میریڈیئن]] || [[ایڈاہو فالز، ایڈاہو|ایڈاہو فالز]] || [[پوکاٹیلو، ایڈاہو|پوکاٹیلو]] || |- | {{جھنڈا|الینوائے}} || [[شکاگو]] || [[ارورا، الینوائے|ارورا]] || [[راک فورڈ، الینوائے|راک فورڈ]] || [[جولیٹ، الینوائے|جولیٹ]] || [[نیپرویل، الینوائے|نیپرویل]] || ''[[سپرنگفیلڈ، الینوائے|سپرنگفیلڈ]]'' (6) |- | {{جھنڈا|انڈیانا}} || ''[[انڈیاناپولس]]'' || [[فورٹ وین، انڈیانا|فورٹ وین]] || [[ایوانز ویل، انڈیانا|ایوانز ویل]] || [[ساؤتھ بینڈ، انڈیانا|ساؤتھ بینڈ]] || [[کارمل، انڈیانا|کارمل]] || |- | {{جھنڈا|آئیووا}} || ''[[دی موین، آئیووا|دی موین]]'' || [[سڈار ریپڈس، آئیووا|سڈار ریپڈس]] || [[ڈیونپورٹ، آئیووا|ڈیونپورٹ]] || [[سیو شہر، آئیووا|سیو شہر]] || [[واٹرلو، آئیووا|واٹرلو]] || |- | {{جھنڈا|کنساس}} || [[ویچيتا، کنساس|ویچيتا]] || [[اوورلینڈ پارک، کنساس|اوورلینڈ پارک]] || [[کنساس شہر، کنساس|کنساس شہر]] || ''[[ٹوپیکا، کنساس|ٹوپیکا]]'' || [[اولیسی کنساس|اولیسی] || |- | {{جھنڈا|کینٹکی}} || [[لوئیزویل، کینٹکی|لوئیزویل]] || [[لیکسنگٹن، کینٹکی|لیکسنگٹن]] || [[باولنگ گرین، کینٹکی|باولنگ گرین]] || [[اوینسبورو، کینٹکی|اوینسبورو]] || [[کوینگٹن، کینٹکی|کوینگٹن]] || ''[[فرینک فورٹ، کینٹکی|فرینک فورٹ]]'' (14) |- | {{جھنڈا|لوزیانا}} || [[نیو اورلینز]] || ''[[بیٹون روج]]'' || [[شریوپورٹ، لوزیانا|شریوپورٹ]] || [[لافائیٹ، لوزیانا|لافائیٹ]] || [[لیک چارلس، لوزیانا|لیک چارلس]] || |- | {{جھنڈا|مینے}} || [[پورٹلینڈ، مینے|پورٹلینڈ]] || [[لیوئسٹں، مینے|لیوئسٹں]] || [[بانگور، مینے|بانگور]] || [[ساؤتھ پورٹلینڈ، مینے|ساؤتھ پورٹلینڈ]] || [[آبرن، مینے|آبرن]] || ''[[آگسٹا، مینے|آگسٹا]]'' (10) |- | {{جھنڈا|میری لینڈ}} || [[بالٹیمور]] || [[کولمبیا، میری لینڈ|کولمبیا]] || [[جرمن ٹاؤن، میری لینڈ|جرمن ٹاؤن]]|| [[سلور سپرنگ، میری لینڈ|سلور سپرنگ]] || [[والڈورف، میری لینڈ|والڈورف]] || ''[[ایناپولس، میری لینڈ|ایناپولس]]'' (7) |- | {{جھنڈا|میساچوسٹس}} || ''[[بوسٹن]]'' || [[ووسٹر، میساچوسٹس|ووسٹر]] || [[سپرنگفیلڈ، میساچوسٹس|سپرنگفیلڈ]] || [[لوویل، میساچوسٹس|لوویل]] || [[کیمبرج، میساچوسٹس|کیمبرج]] || |- | {{جھنڈا|مشی گن}} || [[ڈیٹرائٹ]] || [[گرانڈ ریپڈس، مشی گن|گرانڈ ریپڈس]] || [[وارن، مشی گن|وارن]] || [[سٹرلنگ ہائٹس، مشی گن|سٹرلنگ ہائٹس]] || [[این آربر، مشی گن|این آربر]] || ''[[لینسنگ، مشی گن|لینسنگ]]'' (6) |- | {{جھنڈا|مینیسوٹا}} || [[منیاپولس]] || ''[[سینٹ پال، مینیسوٹا|سینٹ پال]]'' || [[روچیسٹر، مینیسوٹا|روچیسٹر]] || [[ڈولوتھ، مینیسوٹا|ڈولوتھ]] || [[بلومنگٹن، مینیسوٹا|بلومنگٹن]] || |- | {{جھنڈا|مسیسپی}} || ''[[جیکسن، مسیسپی|جیکسن]]'' || [[گلف پورٹ، مسیسپی|گلف پورٹ]] || [[ہیٹیسبرگ]] || [[ساؤتھایون، مسیسپی|ساؤتھایون]] || [[بیلوکسی، مسیسپی|بیلوکسی]] || |- | {{جھنڈا|مسوری}} || [[کنساس شہر، مسوری|کنساس شہر]] || [[سینٹ لوئس]] || [[سپرنگفیلڈ، مسوری|سپرنگفیلڈ]] || [[انڈیپینڈینس، مسوری|انڈیپینڈینس]] || [[کولمبیا، مسوری|کولمبیا]] || ''[[جیفرسن شہر، مسوری|جیفرسن شہر]]'' (15) |- | {{جھنڈا|مونٹانا}} || [[بیلینگز، مونٹانا|بیلینگز]] || [[میسولا، مونٹانا|میسولا]] || [[گریٹ فالز، مونٹانا|گریٹ فالز]] || [[بوزمین، مونٹانا|بوزمین]] || [[بوٹ، مونٹانا|بوٹ]] || ''[[ہیلینا، مونٹانا|ہیلینا]]'' (6) |- | {{جھنڈا|نیبراسکا}} || [[اوماہا، نیبراس دا|اوماہا]] || ''[[لنکن، نیبراس دا|لنکن]]'' || [[بلویو، نیبراس دا|بلویو]] || [[گرینڈ آئلینڈ، نیبراس دا|گرینڈ آئلینڈ]] || [[کیرینی، نیبراس دا|کیرینی]] || |- | {{جھنڈا|نیواڈا}} || [[لاس ویگاس]] || [[ہینڈرسن، نیواڈا|ہینڈرسن]] || [[شمالی لاس ویگاس، نیواڈا|شمالی لاس ویگاس]] || [[رینو، نیواڈا|رینو]] || [[سپارکس، نیواڈا|سپارکس]] || ''[[کارسن شہر، نیواڈا|کارسن شہر]]'' (6) |- | {{جھنڈا|نیو ہیمپشائر}} || [[مانچسٹر، نیو ہیمپشائر|مانچسٹر]] || [[ناشوا، نیو ہیمپشائر|ناشوا]] || ''[[کونکورڈ، نیو ہیمپشائر|کونکورڈ]]'' || [[ڈیری، نیو ہیمپشائر|ڈیری]] || [[روچیسٹر، نیو ہیمپشائر|روچیسٹر]] || |- | {{جھنڈا|نیو جرسی}} || [[نیوارک، نیو جرسی|نیوارک]] || [[جرسی شہر، نیو جرسی|جرسی شہر]] || [[پیٹرسن، نیو جرسی|پیٹرسن]] || [[الزبتھ، نیو جرسی|الزبتھ]] || [[ایڈیسن، نیو جرسی|ایڈیسن]] || ''[[ٹرنٹن، نیو جرسی|ٹرنٹن]]'' (10) |- | {{جھنڈا|نیو میکسیکو}} || [[آلبوکرک، نیو میکسیکو|آلبوکرک]] || [[لاس کروسس، نیو میکسیکو|لاس کروسس]] || [[ریو رینچو]] || ''[[سانت‏‏ا‏‏ فے، نیو میکسیکو|سانت‏‏ا‏‏ فے]]'' || [[روزویل، نیو میکسیکو|روزویل]] || |- | {{جھنڈا|نیو یارک}} || [[نیو یارک شہر|نیو یارک]] || [[بفیلو، نیو یارک|بفیلو]] || [[روچیسٹر، نیو یارک|روچیسٹر]] || [[یونکرز، نیو یارک|یونکرز]] || [[سیراکیوز، نیو یارک|سیراکیوز]] || ''[[البانی، نیو یارک|البانی]]'' (6) |- | {{جھنڈا|شمالی کیرولائنا}} || [[شارلوٹ، شمالی کیرولائنا|شارلوٹ]] || ''[[رالی، شمالی کیرولائنا|رالی]]'' || [[گرینزبورو، شمالی کیرولائنا|گرینزبورو]] || [[ڈرہم، شمالی کیرولائنا|ڈرہم]] || [[ونسٹن سالم، شمالی کیرولائنا|ونسٹن سالم]] || |- | {{جھنڈا|شمالی ڈکوٹا}} || [[فارگو، شمالی ڈکوٹا|فارگو]] || ''[[بسمارک، شمالی ڈکوٹا|بسمارک]]'' || [[گرینڈ فورکس، شمالی ڈکوٹا|گرینڈ فورکس]] || [[مینوٹ، شمالی ڈکوٹا|مینوٹ]] || [[ویسٹ فارگو، شمالی ڈکوٹا|ویسٹ فارگو]] || |- | {{جھنڈا|اوہائیو}} || ''[[کولمبس، اوہائیو|کولمبس]]'' || [[کلیولینڈ]] || [[سنسیناٹی]] || [[ٹولیڈو، اوہائیو|ٹولیڈو]] || [[اکرون، اوہائیو|اکرون]] || |- | {{جھنڈا|اوکلاہوما}} || ''[[اوکلاہوما شہر]]'' || [[تالسا، اوکلاہوما|تالسا]] || [[نارمن، اوکلاہوما|نارمن]] || [[بروکن ایرو، اوکلاہوما|بروکن ایرو]] ||[[لاٹن، اوکلاہوما|لاٹن]] || |- | {{جھنڈا|اوریگون}} || [[پورٹلینڈ، اوریگون|پورٹلینڈ]] || [[یوجین، اوریگون|یوجین]] || ''[[سالم، اوریگون|سالم]] '' || [[گریشام، اوریگون|گریشام]] || [[ہلزبورو، اوریگون|ہلزبورو]] || |- | {{جھنڈا|پنسلوانیا}} || [[فلاڈیلفیا]] || [[پٹسبرگ]] || [[ایلن ٹاؤن، پنسلوانیا|ایلن ٹاؤن]] || [[ایری، پنسلوانیا|ایری]] || [[ریڈنگ، پنسلوانیا|ریڈنگ]] || ''[[ہیرسبرک، پنسلوانیا|ہیرسبرک]]'' (9) |- | {{جھنڈا|رہوڈ آئی لینڈ}} || ''[[پروویڈنس، رہوڈ آئی لینڈ|پروویڈنس]]'' || [[واروک، رہوڈ آئی لینڈ|واروک]] || [[کرانسٹون، رہوڈ آئی لینڈ|کرانسٹون]] || [[پوٹکیٹ، رہوڈ آئی لینڈ|پوٹکیٹ]] || [[مشرقی پروویڈنس، رہوڈ آئی لینڈ|مشرقی پروویڈنس]] || |- | {{جھنڈا|جنوبی کیرولینا}} || ''[[کولمبیا، جنوبی کیرولینا|کولمبیا]]'' || [[چارلسٹن، جنوبی کیرولینا|چارلسٹن]] || [[شمالی چارلسٹن، جنوبی کیرولینا|شمالی چارلسٹن]]/[[گرینویل، جنوبی کیرولینا|گرینویل]] || [[ماؤنٹ پلیزینٹ، جنوبی کیرولینا|ماؤنٹ پلیزینٹ]] || [[راک ہل، جنوبی کیرولینا|راک ہل]] || |- | {{جھنڈا|جنوبی ڈکوٹا}} || [[سیو فالز، جنوبی ڈکوٹا|سیو فالز]] || [[ریپڈ شہر، جنوبی ڈکوٹا|ریپڈ شہر]] || [[ایبرڈین، جنوبی ڈکوٹا|ایبرڈین]] || [[بروکنگز، جنوبی ڈکوٹا|بروکنگز]] || [[واٹر ٹاؤن، جنوبی ڈکوٹا|واٹر ٹاؤن]] || ''[[پیری، جنوبی ڈکوٹا|پیری]]'' (8) |- | {{جھنڈا|ٹینیسی}} || [[میمفس، ٹینیسی|میمفس]] || ''[[نیشویل، ٹینیسی|نیشویل]]'' || [[ناکسویل، ٹینیسی|ناکسویل]] || [[چٹانوگا]] || [[کلارکسویل، ٹینیسی|کلارکسویل]] || |- | {{جھنڈا|ٹیکساس}} || [[ہیوسٹن]] || [[سان انٹونیو]] || [[ڈیلاس]] || ''[[آسٹن، ٹیکساس|آسٹن]]'' || [[فورٹ ورتھ، ٹیکساس|فورٹ ورتھ]] || |- | {{جھنڈا|یوٹاہ}} || ''[[سالٹ لیک سٹی]]'' || [[ویسٹ ویلی سٹی، یوٹاہ|ویسٹ ویلی سٹی]] || [[پرووو، یوٹاہ|پرووو]] || [[ویسٹ جورڈن]] || [[اورم، یوٹاہ|اورم]] || |- | {{جھنڈا|ورمونٹ}} || [[برلنگٹن، ورمونٹ|برلنگٹن]] || [[ایسیکس، ورمونٹ|ایسیکس]] || [[ساؤتھ برلنگٹن، ورمونٹ|ساؤتھ برلنگٹن]] || [[کولچیسٹر، ورمونٹ|کولچیسٹر]] || [[رٹلینڈ (city)، ورمونٹ|رٹلینڈ]] || ''[[مونپلئی، ورمونٹ|مونپلئی]]'' (15) |- | {{جھنڈا|ورجینیا}} || [[ورجینیا بیچ، ورجینیا|ورجینیا بیچ]] || [[نارفوک، ورجینیا|نارفوک]] || [[چساپیک، ورجینیا|چساپیک]] ||''[[رچمنڈ، ورجینیا|رچمنڈ]]'' || [[نیوپورٹ نیوز، ورجینیا|نیوپورٹ نیوز]] || |- | {{جھنڈا|واشنگٹن}} || [[سیئٹل]] || [[سپوکین، واشنگٹن|سپوکین]] || [[ٹاکوما، واشنگٹن|ٹاکوما]] || [[وینکوور، واشنگٹن|وینکوور]] || [[بلویو، واشنگٹن|بلویو]] || ''[[اولمپیا، واشنگٹن|اولمپیا]]'' (22) |- | {{جھنڈا|مغربی ورجینیا}} || ''[[چارلسٹن، مغربی ورجینیا|چارلسٹن]]'' || [[ہنٹنگٹن، مغربی ورجینیا|ہنٹنگٹن]] || [[پاکرسبرگ، مغربی ورجینیا|پاکرسبرگ]] || [[مورگن ٹاؤن، مغربی ورجینیا|مورگن ٹاؤن]] || [[ویلینگ، مغربی ورجینیا|ویلینگ]] || |- | {{جھنڈا|وسکونسن}} || [[ملواکی]] || ''[[میڈیسن، وسکونسن|میڈیسن]]'' || [[گرین بے، وسکونسن|گرین بے]] || [[کینوشا، وسکونسن|کینوشا]] || [[راسین، وسکونسن|راسین]] || |- | {{جھنڈا|وائیومنگ}} || ''[[شاین، وائیومنگ|شاین]]'' || [[کیسپر، وائیومنگ|کیسپر]] || [[لارامی، وائیومنگ|لارامی]] || [[جیلیٹ، وائیومنگ|جیلیٹ]] || [[راک سپرنگز، وائیومنگ|راک سپرنگز]] || |} == حوالے == {{حوالے}} {{فہارست ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏یاں ریاستاں}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:لسٹ امریک‏‏ی شہر بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:Short description is different from Wikidata]] 89p458y3ew6l5wz2rx0vdug8zhwhoou 0 122837 707969 638991 2026-06-18T10:51:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707969 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = مانسبل جھیل | image = Wula.jpg | caption = مانسبل جھیل دا اکّ نظارہ | alt = مانسبل جھیل دا اکّ نظارہ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[گاندربل ضلع]]، [[جموں اتے کشمیر]]، [[بھارت]] | coordinates = {{coord|34|15|N|74|40|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}} | inflow = | outflow = | catchment = {{convert|33|km2|sqmi|abbr=on}} | basin_countries = [[بھارت]] | length = {{convert|5|km|abbr=on}} | width = {{convert|1|km|abbr=on}}<ref>{{Cite web |url=http://moef.nic.in/downloads/public-information/NWIA_Jammu_and_Kashmir_Atlas.pdf |title=Archived copy |access-date=30 July 2011 |archive-date=9 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009030215/http://moef.nic.in/downloads/public-information/NWIA_Jammu_and_Kashmir_Atlas.pdf |url-status=dead }}</ref> | area = {{convert|2.81|km2|sqmi|abbr=on}} | depth = {{convert|4.5|m|ft|abbr=on}} | max-depth = {{convert|13|m|ft|abbr=on}} | volume = {{convert|0.0128|km3|cumi|abbr=on}} | residence_time = 1.2 years | shore = {{convert|10.2|km|mi|abbr=on}} | elevation = {{convert|1583|m|ft|abbr=on}} | islands = | cities = کونڈبل }} [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] '''مانسبل جھیل''' [[جموں اتے کشمیر]]، [[بھارت]] دے [[گندربل ضلع|گندربل ضلعے]] دے [[صفاپورا]] کھیتر وچ واقع اکّ [[جھیل|تازے پانی دی جھیل]] اے۔ مانسبل نام نوں [[مانسروور جھیل|مانسروور]] توں ہی لیا گیا اے۔ <ref name="kas_lake">http://kashmir-tourism.com/jammu-kashmir-lakes-mansabal-lake.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403061639/http://www.kashmir-tourism.com/jammu-kashmir-lakes-mansabal-lake.htm |date=2012-04-03 }}, Manasbal Lake</ref> جھیل چار پنڈاں جویں کہ جاروکبل، کونڈبل، نیسبل (جھیل دے اتر-پوربی پاسے واقع) اتے گریٹبل نال گھری ہوئی اے۔ <ref>{{Cite web |date=2015-03-13 |title=Neglect, of Manasbal Lake |url=https://www.greaterkashmir.com/news/opinion/neglect-of-manasbal-lake/ |access-date=2020-10-10 |website=Greater Kashmir |language=en-US}}</ref> جھیل دے گھیرے 'تے کمل ( [[کمل|نیلمبو نیوسیفیرا]] جولائی اتے اگست دے دوران کھڑدا اے) جھیل دے صاف پانی دی خوبصورتی نوں ودھاؤندا اے۔ [[مغل باغ|مغل باغ]]، جس نوں جروکا باغ کیہا جاندا اے، (مطلب کھاڑی دی کھڑکی) [[نور جہاں|نورجہاں]] ولوں بنایا گیا سی، جھیل نوں ویکھدا اے۔ <ref name="Jam_kash">{{Cite web |title=Manasbal Lake, Manasbal Lake in Jammu, Lakes in Jammu, Jammu Kashmir Lake Tours, Travelling in Jammu Kashmir |url=http://www.indiainfoweb.com/jammu-kashmir/lakes/mansabal-lake.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214113038/http://www.indiainfoweb.com/jammu-kashmir/lakes/mansabal-lake.html |archive-date=2012-02-14 |access-date=2012-04-25}}</ref> جھیل [[پنچھیاں نو دیکھنا|پنچھی دیکھن]] لئی اکّ چنگی جگہ اے کیونکہ ایہہ کشمیر وچ پانی-پنچھیاں دے سبھ توں وڈے قدرتی سٹینپنگ میداناں وچوں اکّ اے اتے اس وچ "ساریاں کشمیر جھیلاں دا سروؤچّ رتن" اے۔ <ref name="manas_bal">{{Cite web |title=Manasbal Lake |url=http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-57.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303215814/http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-57.html |archive-date=2012-03-03 |access-date=2012-04-25}}</ref> <ref>http://www.mascottravels.com/kashmirlakes.htm kashmir lakes</ref> کمل دے پودے دیاں جڑھاں جو کہ جھیل وچ وڈے پدھر 'تے اگدیاں ہن، دی کٹائی اتے منڈیکرن کیتی جاندی اے، اتے مقامی لوک وی کھاندے ہن۔ <ref name="kas_lake" /> == پہنچ == جھیل [[سری نگر|شری نگر]] توں {{Convert|30|km|adj=on}} تک پہنچدی اے شادیپورا، نسیم اتے گندربل راہیں سڑک۔ [[کشمیر]] دی سبھ توں وڈی [[وولر جھیل|جھیل، وولر جھیل]] نوں جان والی سڑک، سپھاپورا راہیں اس جھیل وچوں لنگھدی اے۔ <ref name="kas_lake"/> سونمرگ توں گندربل راہیں مانسبل تک پہنچنا وی آسان اے۔ مقامی لوکاں ولوں اسنوں اکّ پرانے جھیل منیا جاندا اے پر صحیح ڈیٹنگ اجے باقی اے۔ جھیل دے اتری کنارے دے نیڑے اکّ ۱۷ویں صدی دے قلعے دے کھنڈر ہن، جسنوں جھروکھا باغ کیہا جاندا اے، جو [[مغل سلطنت|مغلاں]] ولوں بنایا گیا سی، جو کہ ماضی وچ [[پنجاب]] توں [[سری نگر|شری نگر]] جان والے قافلیاں ولوں ورتیا جاندا سی۔ <ref name="kas_lake" /> <ref name="manas_bal" /> [[تصویر:Manasbal_lake3.jpg|right|thumb|250x250px| مانسبل جھیل]] [[تصویر:Manasbal_lake2.jpg|right|thumb|300x300px| ولو دے رکھ دی چھاں توں مانسبل جھیل]] == ایہہ وی ویکھو ==   * [[نجین جھیل]] * [[نندکول جھیل]] * [[خانپورسر]] * [[وولر جھیل|ولر جھیل]] == حوالے == {{Reflist}} == باہری لنک == * کونڈابل http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Kondabal.html * https://www.myfeeling.in/2021/12/the-secret-of-manasbal-lake.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930215052/https://www.myfeeling.in/2021/12/the-secret-of-manasbal-lake.html |date=2022-09-30 }} {{Hydrography of Jammu and Kashmir}}{{Waters of South Asia}}{{Authority control}} [[گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں]] [[گٹھ:جھیلاں]] facwwgapfc9us3pkaep15jpbz6r0yz2 0 123378 707894 627604 2026-06-18T02:19:25Z Jmabel 14441 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Nebraska grain silo RAAM 2015 by D Ramey Logan.jpg]] → [[File:Nebraska grain silo RAAM 2015 by Don Ramey Logan.jpg]] [[c:Special:PermanentLink/1232765674#Mass_rename_requested]] 707894 wikitext text/x-wiki [[File:Grain bin.jpg|thumb|left|300px|سائلو]] '''سائلو''' (یونانی σιρός - siros تو‏ں، "اناج نو‏‏ں رکھݨ لئی گڑھا") وڈے حجم آݪے تھوک مواد نو‏‏ں ذخیرا کرن دا اک ٹعھانچا ا‏‏ے۔ سائلوز دا استعمال [[زراعت]] وچ خمیر شدہ فیڈ نو‏‏ں ذخیرا کرن لئی کيتا جاندا اے جیہنو‏ں [[سائیلیج]] کہیا جاندا اے۔ سائلو عام طور تے [[اناج]]، کوئلا، سیمنٹ، کاربن بلیک، لکڑی دے برادے، کھاݨے د‏‏ی مصنوعات تے چورے دے بلک سٹوریج (bulk storage) لئی استعمال ہُندے نيں۔ تن قِسم دے سائلوز ہُݨ تک وڈے پیمانے اُتے استعمال وچ نيں: ٹاور سائلوز، بنکر سائلوز تے بیگ سائلوز۔ == تریخ == جنوبی لیونٹ وچ تل تساف Tel Tsaf د‏‏ی 5ويں ہزار سال ق م د‏‏ی جگہ قدیم ترین سائلو اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[آثار قدیمہ]] دے [[کھنڈرات]] تے قدیم تحریراں تو‏ں پتا چلدا اے کہ قدیم یونان وچ 8ويں صدی ق م دے اواخر تک سائلو استعمال کيتا جاندا سی۔ سائلو د‏‏ی اصطلاح یونانی σιρός (siros) تو‏ں ماخوذ اے، جیہدا مطلب اے: "اناج رکھݨ دا گڑھا"۔<ref>Dwayne R. Buxton, ''Silage science and technology'', American Society of Agronomy, Inc., 2003, p.1</ref><ref>William Shurtleff, Akiko Aoyagi, [https://books.google.com/books?id=MAmHuKj_Z3kC&dq=Ancient+Greek+silo+siros&pg=PA36 ''History of Soybeans and Soyfoods in Canada (1831–2010)''], Soyinfo Center, 2010, p.36</ref><ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsiro%2Fs σιρός], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> سائلو پٹ، جداں کہ ایہنو‏ں کہیا جاندا اے، [[ایشیا]] وچ قدیم زمانے تو‏ں [[اناج]] نو‏‏ں ذخیرہ کرن دا پسندیدہ طریقا رہیا ا‏‏ے۔ ترکی تے فارس وچ انشورنس ایجنٹاں نے نسبتن سستی [[کݨک]] یا [[جؤ]] دے ذخیرے خریدے تے ایہنو‏ں قلت دے موسم وچ پوشیدہ گڑھیاں وچ ذخیرا کيتا۔ مالٹا وچ کݨک دا نسبتن وڈا ذخیرا چٹان وچ کٹے ہوئے سینکڑیاں گڑھیاں (سائلوز) وچ محفوظ سی۔ اک واحد سائلو 60 تو‏ں 80 ٹن کݨک دا ذخیرہ کردا اے، جو مناسب احتیاط دے ناݪ چار سال یا اس تو‏ں ودھ عرصے تک چنگی حالت وچ رہندا ا‏‏ے۔ پہلا جدید سائلو، اک لکڑی دا تے سِدھا جو [[اناج]] ناݪ پعھریا ہويا سی، 1873 وچ اسپرنگ گروو، الینوئے وچ [[مکہنری کاؤنٹی]]، [[امریکا]] دے فریڈ ہیچ نے ایجاد کيتا تے بݨایا سی۔ == سائلوز دیاں قِسماں == * ٹاور سائلو * بنکر سائلو * بیگ سائلو == سائلو آرٹ == "سائلو آرٹ" اک حالیہ تے واضح طور تے آسٹریلیائی آرٹ د‏‏ی تحریک اے جو 2015 وچ نارتھم، مغربی آسٹریلیا وچ شروع ہوئی سی۔ سائلو نو‏‏ں عام طور تے بہت سارے تھیمز دے ناݪ نقشی و نگاری کندھ ورگی (mural-type) وڈی پینٹنگز تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ آسٹریلیئن سائلو آرٹ ٹریل 2020 تک سائلو آرٹ د‏‏یاں 35 مثالاں دکھاؤندا اے، جیہناں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | title=Australia's Ultimate Road Trip| website=Australian Silo Art Trail| date=29 January 2020 | url=https://www.australiansiloarttrail.com/ | access-date=1 February 2020}}</ref> 2021 تک "سائلو آرٹ ٹریل" د‏‏ی اِصطلاح دے استعمال اُتے قانونی جنگ جاری اے، وکٹوریا وچ یاریامبیاک شائر کونسل نے 2017 وچ ایہنو‏ں ٹریڈ مارک کرن د‏‏ی کوشش کيتی، آسٹریلیا دے سبھ تو‏ں وڈے اناج ہینڈلر GrainCorp نے اس اقدام د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے کہیا کہ ایہ اصطلاح بہت ساریاں کونسلاں لئی قابل استعمال ہوݨی چاہیدی اے۔<ref>{{cite news | last=Fuller | first=Kelly | title='Silo art trail' trademark battle over who owns the right to use phrase | website=ABC News| publisher= Australian Broadcasting Corporation | date=8 February 2021 | url=https://www.abc.net.au/news/2021-02-09/who-should-own-the-phrase-silo-art-trail/13130398 | access-date=23 May 2021}}</ref> کئی علاقائی مراکز وچ پراݨے پاݨی دے میناراں نو‏‏ں وی سجایا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | last=Schneider | first=Grace | title=The Ultimate Guide To South Australia's Regional Silo Art (& More!) | website=Glam Adelaide | date=3 May 2018 | url=https://glamadelaide.com.au/the-ultimate-guide-to-south-australias-regional-silo-art-more/ | access-date=1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | title=Australian Water Tower Art | website=Australian Silo Art Trail | url=https://www.australiansiloarttrail.com/water-tower-art | access-date=23 May 2021}}</ref> [[میلبورن]] وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی وزیر اعظم جیسنڈا آرڈرن د‏‏ی اک مسلم عورت نو‏‏ں گݪ لاؤندے ہوئے اک بہت وڈی پینٹنگ، (جو کہ 2019 دے کرائسٹ چرچ مسیت حملےآں توں بعد دنیا بھر وچ پھیلی ہوئی اک مشہور تصویر اے) مضافات‏ی علاقے وچ 75 فٹ (23 میٹر) ٹننگ سٹریٹ سائلو اُتے پینٹ کيتی گئی سی۔ Brunswick، کراؤڈ فنڈنگ ​​دے ذریعے اک دن وچ A$11,000 جمع کرن توں بعد۔ [[کوئنز لینڈ]] دے نارتھ برنیٹ ریجن وچ مونٹو دے قصبے نو‏‏ں آسٹریلیا وچ سبھ تو‏ں ودھ شمالی سائلو آرٹ د‏‏ی تنصیب دے طور تے سیاحت دے نقشے اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہدے "تھری مون" سائلوز ماضی د‏‏یاں کئی کہاݨیاں د‏‏ی عکاسی کردے نيں، جیہناں وچ سونے د‏‏ی کان کنی، مویشی جمع کرن تے دی ڈریمنگ دا دور شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہدے وچ اک پاݨی آݪے اک پرانے مینار اُتے نقشی و نگاری کندھ (mural) وی لگی ہوئی ا‏‏ے۔ == مورتاں == <gallery> File:Grain bins in Cashton, Wisconsin.jpg File:Port Giles silos.jpg File:Silos, Acatlán, Hidalgo, México, 2013-10-11, DD 02.JPG File:Silo - height extension by adding hoops and staves.jpg File:Silo Formwork.JPG File:Plastic grain bins for farm operations.jpg File:1047 - Keramikos Museum, Athens - Vase shaped as a grain silos, 700-650 BC - Photo by Giovanni Dall'Orto Nov 12 2009.jpg File:Silo Merrinee.jpg File:Nebraska grain silo RAAM 2015 by Don Ramey Logan.jpg File:Delungra silos.jpg File:Thallon silo art - The Watering Hole, 2021, 03.jpg File:Yelarbon silos IMG 20190607 114008.jpg File:Coonalpyn Silo Art 004.jpg File:MG 2268 Silo art-crop-1920px.jpg File:Rosebery Silo Art 001.JPG File:Tungamah Silo Art2.jpg </gallery> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:کھیت‏‏ی باڑی]] [[گٹھ:کھیت‏‏ی باڑی عمارتاں]] m7imrfhdrlktkofmcu8z5a2br0jewl6 0 124676 707845 707630 2026-06-17T14:48:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707845 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name=بانتو |altname=Bantu<br />Narrow Bantu |region=[[ذیلی صحارائی افریقہ]]، بوہت‏ے [[جنوبی نصف کرہ]] |ethnicity=[[بانتو قوم]] |familycolor=Niger-Congo |fam2=[[اوقیانوس-کانگو زباناں|اوقیانوس-کانگو]] |fam3=[[بینوے-کانگو زباناں|بینوے-کانگو]] |fam4=[[جنوبی بانتوی زباناں|جنوبی بانتوی]] |map=File:African language families.png |mapcaption=Map showing the distribution of Bantu vs. other [[افریقی زباناں]]. The Bantu area is in orange. |iso2=bnt |iso5=bnt |glotto=narr1281 |glottorefname=Narrow Bantu |protoname=[[Proto-Bantu language|Proto-Bantu]] |child1=[[Guthrie classification of Bantu languages|Zones A–S]] (geographic) |child2=([[Jarawan languages|Jarawan]]–[[Mbam languages|Mbam]])<br />[[Manenguba language|Manenguba]] |child3=[[Sawabantu languages|Sawabantu]]<br />[[Basaa languages|Basaa]] |child4=[[Bafia languages|Bafia]]<br />[[Beti language|Beti]] |child5=[[Makaa–Njem languages|Makaa–Njem]]<br />[[Kele–Tsogo languages|Kele–Tsogo]] |child6=[[Teke–Mbede languages|Teke–Mbede]]<br />[[Mboshi–Buja languages|Mboshi–Buja]] |child7=[[Bangi–Tetela languages|Bangi–Tetela]]<br />[[Mbole–Enya languages|Mbole–Enya]] |child8=[[Lega–Binja languages|Lega–Binja]]<br />[[Boan languages|Boan]] |child9=[[Lebonya languages|Lebonya]]<br />[[Nyanga–Buyi languages|Nyanga–Buyi]] |child10='''[[Northeast Bantu languages|Northeast Bantu]]'''<br />[[Tongwe language|Tongwe-Bende]] |child11=[[Mbugwe–Rangi languages|Mbugwe–Rangi]]<br />[[Kilombero languages|Kilombero]] |child12=[[Kongo languages|Kongo]]–[[Yaka languages|Yaka]]–[[Sira languages|Sira]]<br />[[Kimbundu languages|Kimbundu]] |child13=[[Chokwe–Luchazi languages|Chokwe–Luchazi]]<br />''[[Luyana language|Luyana]]'' |child14=''[[Mbukushu language|Mbukushu]]''<br />[[Pende languages|Pende]] |child15=[[Luban languages|Luban]]<br />[[Lunda languages|Lunda]] |child16=[[Rukwa languages|Rukwa]]<br />[[Sabi languages|Sabi]]–[[Botatwe languages|Botatwe]] |child17=[[Nyasa languages|Nyasa]]<br />[[Rufiji–Ruvuma languages|Rufiji–Ruvuma]] |child18=''[[Umbundu]]''<br />[[Kavango – Southwest Bantu languages|Kavango–Southwest Bantu]] |child19=''[[Yeyi language|Yeyi]]''<br />[[Shona languages|Shona]] |child20='''[[جنوبی بانتو زباناں|Southern Bantu]]'''<br />(unclassified): ''[[Buya language (Democratic Republic of Congo)|Buya]]'' }} '''بانتو زباناں ''' (Bantu languages) (تلفظ: {{IPAc-en|ˈ|b|æ|n|t|u:}}),<ref>"Bantu". ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> تکنیکی طور اُتے '''ضیق بانتو زباناں ''' (Narrow Bantu languages) [[جنوبی بانتوی زباناں|وسیع بانتوی]] دے بر عکس ڈھیلے انداز وچ اک زمرہ بندی نيں جس وچ ہور [[بانتوی زباناں]] شام‏ل نيں۔ ایہ [[نائجر۔کانگو زباناں]] د‏‏ی اک روايتی شاخ بناندی نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/ Comparative Bantu Online Dictionary] – includes a comprehensive bibliography. * [http://goto.glocalnet.net/mahopapers/nuglonline.pdf Maho 2009]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180203191542/http://goto.glocalnet.net/mahopapers/nuglonline.pdf |date=2018-02-03 }}. Guthrie 1948 in detail, with subsequent corrections and corresponding ISO codes * [http://www.bantu-languages.com/en/ Bantu online resources by Jacky Maniacky], including * * [http://www.bantu-languages.com/fr/classes.html List of Bantu noun classes with reconstructed Proto-Bantu prefixes (in French)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101213948/http://www.bantu-languages.com/fr/classes.html |date=2017-11-01 }} * [http://www.sscnet.ucla.edu/history/ehret/kinship/BantuClassification%204-09.pdf Ehret's compilation of classifications by Klieman, Bastin, himself, and others]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624221430/http://www.sscnet.ucla.edu/history/ehret/kinship/BantuClassification%204-09.pdf |date=2012-06-24 }} * Contini-Morava, Ellen. ''[http://www3.iath.virginia.edu/swahili/ Noun Classification in Swahili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026011841/http://www3.iath.virginia.edu/swahili/ |date=2020-10-26 }}''. 1994. * [http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Lgs/LgsbyGN.html List of Bantu language names with synonyms ordered by Guthrie number]. * [http://salanguages.com/ Introduction to the languages of South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829152336/http://www.salanguages.com/ |date=2006-08-29 }} * [http://www.journalofwestafricanlanguages.org/NarrowBantu.aspx Journal of West African Languages: Narrow Bantu]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726212602/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/NarrowBantu.aspx |date=2011-07-26 }} * [http://www.ugandatravelguide.com/bantu-people.html Bantu Languages of Uganda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401105207/http://www.ugandatravelguide.com/bantu-people.html |date=2016-04-01 }} * [https://ia600405.us.archive.org/20/items/artedalinguadean00dias/artedalinguadean00dias.pdf The art of the language of Angola, author Father Pedro Dias, published in 1697] {{نائجر کانگو بولنے والے ممالک}} [[گٹھ:بانتو زباناں]] [[گٹھ:امتزاجی زباناں]] [[گٹھ:تالیفی زباناں]] [[گٹھ:جنوبی بانتوی زباناں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] di9cbtg3pr5masw6ifnk17l3cp22ryv 0 125668 707949 672298 2026-06-18T09:09:34Z Ziv 40019 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Indian Troops in Burma, 1945 IND4652.jpg]] → [[File:IND 004652 Stuart tank advancing on Rangoon.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:IND 004652 Stuart tank advancing on Rangoon.jpg]] 707949 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات فوجی یونٹ|unit_name=[[برطانوی ہندی فوج|برٹش انڈین آرمی]]|image=[[File:British Raj Red Ensign.svg|150px]] [[File:New recruits to the Indian Army.jpg|250px]]|caption=نويں بھرتی یافتہ انڈین آرمی|dates=1857–1947|country={{flagcountry|British India}}|allegiance={{flag|British Empire}}|branch=|type=[[فوج]]|size=2.5 ملین مرد|command_structure=|garrison=[[انڈیا کمانڈ|جی ایچ کیو انڈیا]] ([[دہلی]])|garrison_label=|decorations=|battle_honours=<!-- کماندار -->|commander1=|commander1_label=|commander2=|commander2_label=|commander3=|commander3_label=|notable_commanders=[[آرکیبلڈ ویول، پہلا ارل ویول]]<br />[[کلاڈ آچنلیک]]}}'''دوسری جنگ عظیم''' دے دوران کارہائے نمایاں انجام دینے والے '''ہندوستانی فوج''' ، اک برطانوی فورس جسنو‏ں [[برطانوی ہندی فوج|برٹش انڈین آرمی]] وی کہیا جاندا اے، <ref>{{حوالہ ویب|title=Indian Army personnel|last=|website=The National Archives|date=|accessdate=4 دسمبر 2021|url=https://www.nationalarchives.gov.uk/help-with-your-research/research-guides/indian-army-personnel/}}</ref> ، 1939 وچ جدو‏ں [[جنگ عظیم دوم|جنگ]]<nowiki/>ماں حصہ لیا تاں تعداد صرف 200,000 تو‏ں کم سی <ref name="su25">Sumner, p.25</ref> جنگ دے اختتام تک، ایہ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی [[رضاکار فوج]] بن چک‏ی سی اگست 1945 وچ اس د‏ی تعداد 2.5 ملین تو‏ں ودھ ہو گئی سی<ref name="su25" /><ref name="CWrepdirect">{{حوالہ ویب|url=http://www.cwgc.org/admin/files/cwgc_india.pdf|title=Commonwealth War Graves Commission Report on India 2007–2008|accessdate=7 ستمبر 2009|publisher=[[Commonwealth War Graves Commission]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100618081321/http://www.cwgc.org/admin/files/cwgc_india.pdf|archivedate=18 جون 2010}}</ref> پیادہ فوج، کوچ تے اک نويں فضائی طاقت دے [[روزنامہ لشکر|ڈویژناں]] وچ خدمات انجام دیندے ہوئے، انہاں نے افریقہ، یورپ تے ایشیا وچ تن براعظماں دے جنگاں وچ حصہ لیا ۔ <ref name="su25" /> ہندوستانی فوج نے [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|ایتھوپیا]] وچ [[دوسری جنگ عظیم دے دوران رائل اطالوی فوج|اطالوی فوج]] دے خلاف، [[دوسری جنگ عظیم دا بحیرہ روم تے مشرق وسطی دا تھیٹر|مصر، لیبیا، تیونس تے الجزائر وچ ]] اطالوی تے [[جرمن فوج (وہرماچٹ)|جرمن دونے فوجاں]] دے خلاف، تے اطالوی ہتھیار سُٹن دے بعد، اٹلی وچ جرمن فوج دے خلاف لڑائی وچ حصہ لیا ۔ پ‏ر، ہندوستانی فوج دا وڈا حصہ [[شاہی جاپانی فوج|جاپانی فوج تو‏ں]] لڑنے دے لئی پرعزم سی، پہلے ملایا وچ برطانوی شکستاں تے [[برما مہم|برما تو‏ں ہندوستانی سرحد د‏‏ی طرف پسپائی]] دے دوران لڑائی د‏‏ی ؛ بعد وچ ، وقفہ کرنے تے برما وچ فاتحانہ پیش قدمی دے لئی دوبارہ تیار ہوݨ دے بعد، [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دی]] ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فوج دے حصے دے طور اُتے حصہ لیا ۔ انہاں مہمات وچ 87,000 تو‏ں ودھ ہندوستانی فوجیاں د‏‏یاں جاناں گئياں، جداں کہ 34,354 زخمی ہوئے، تے 67,340 [[جنگی قیدی]] بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448%2F31764375|title=Annual Report 2014–2015 by Commonwealth War Graves Commission – issuu|accessdate=10 جولائ‏ی 2022|archivedate=10 اکتوبر 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010075358/https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448%2F31764375}}</ref><ref name="su23">Sumner, p.23</ref> انہاں د‏‏ی بہادری نو‏‏ں تقریباً 4000 تمغاں تو‏ں نوازیا گیا تے ہندوستانی فوج دے 18 ارکان نو‏‏ں [[وکٹوریہ کراس]] یا [[جارج کراس|جارج کراس تو‏ں]] نوازیا گیا۔ 1942 تو‏ں ہندوستانی فوج دے کمانڈر انچیف [[فیلڈ مارشل]] [[کلاڈ آچنلیک|کلاڈ اوچنلیک]] نے فخریہ کہیا کہ "انگریز دونے جنگاں ( [[جنگ عظیم اول]] تے دوم) تو‏ں نئيں گزر سکدے سن جے انہاں دے پاس ہندوستانی فوج نہ ہُندی۔" <ref name="cwgc.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.cwgc.org/foreverindia/context/indian-army-in-2nd-world-war.php|title=The Indian Army in the Second World War – CWGC – Forever India|website=www.cwgc.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120404114825/http://www.cwgc.org/foreverindia/context/indian-army-in-2nd-world-war.php|archivedate=2012-04-04}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newindianexpress.com/magazine/article1433642.ece?service=print|title=Armed and ready|accessdate=2015-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524192004/http://www.newindianexpress.com/magazine/article1433642.ece?service=print|archivedate=24 مئی 2015}}</ref> [[وزیراعظم مملکت متحدہ|برطانوی وزیر اعظم]] [[ونسٹن چرچل|ونسٹن چرچل نے]] وی "ہندوستانی فوجیاں تے افسراں د‏‏ی بے مثال بہادری" نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا۔ <ref name="cwgc.org" /> == پس منظر == 1939 وچ ، ہندوستانی فوج اک تجربہ کار برطانوی فورس سی جس نے [[تیسری اینگلو-افغان جنگ|تیسری افغان جنگ]] وچ ، [[وزیرستان]] وچ دو وڈی مہمات، [[وزیرستان مہم 1919–1920|1919–1920]] تے [[وزیرستان مہم 1936–1939|1936–1939]] دے دوران، تے [[جنگ عظیم اول|پہلی جنگ عظیم]] دے بعد تو‏ں [[شمال مغربی سرحدی صوبہ|شمال مغربی سرحد]] اُتے کئی چھوٹے تنازعات وچ لڑی سی . اوداں تاں افرادی قوت د‏‏ی کوئی کمی نئيں سی لیکن فوج نو‏‏ں ہنر مند تکنیکی افراد د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پيا۔ گھڑسوار فورس نو‏‏ں مشینی ٹینک فورس وچ تبدیل کرنا حالے شروع ہويا سی تے ٹینکاں تے بکتر بند گڈیاں د‏‏ی مناسب تعداد د‏‏ی فراہمی وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ رکاوٹ پیدا ہوئی۔ 1939 وچ ، برطانوی حکا‏م دے پاس ہندوستانی افواج د‏‏ی توسیع تے تربیت دا کوئی جامع منصوبہ نئيں سی، اس فوج وچ تقریباً 130,000 افراد شام‏ل سن (اس دے علاوہ، 1939 وچ ہندوستان وچ برطانوی یونٹاں وچ 44,000 آدمی سن )۔ انہاں دا مشن داخلی سلامتی تے افغانستان دے ذریعے ممکنہ روسی خطرے دے خلاف دفاع سی۔ جويں جويں جنگ اگے بڑھی، ہندوستانی فوج دے حجم تے کردار وچ ڈرامائی طور اُتے وادھا ہويا، تے جلد از جلد جنگی محاذاں اُتے فوج بھیج دتی گئی۔ سب تو‏ں سنگین مسئلہ آلات حرب د‏‏ی کمی سی <ref>Kaushik Roy, "Expansion And Deployment of the Indian Army during World War II: 1939-45,"''Journal of the Society for Army Historical Research'', Autumn 2010, Vol. 88 Issue 355, pp 248-268</ref> == تنظیم == {{اصل مضمون|Chindits|Order of Battle of the Chindits}} [[فائل:Subedar Dyanu Chawan of 3rd Battalion, 5th Mahratta Infantry, 1943 (c).jpg|thumb|[[صوبیدار]] (وی سی او کیپٹن) تیسری بٹالین دا چوان، پنجويں [[مراٹھا|مہارٹہ]] انفنٹری، 1943۔ اس د‏ی بٹالین نے [[اٹلی اُتے اتحادیاں دا حملہ|اٹلی اُتے حملے]] وچ حصہ لینے تو‏ں پہلے 1941–1943 دے درمیان [[شمالی افریقی مہم|شمالی افریقہ]] وچ خدمات انجام دتیاں۔ اس د‏ی یونٹ [[سانگرو|سنگرو]] نو‏‏ں عبور کرنے، [[فلورنس]] د‏‏ی طرف پیش قدمی، [[گوتھک لائن]] نو‏‏ں توڑنے تے الپ ڈی وٹیگلیانو تے [[سینیو|دریائے سینیو]] وچ مصروفیات وچ شام‏ل سی]] 1939 د‏‏ی ہندوستانی فوج [[ہندوستانی فوج تے جنگ عظیم اول|پہلی جنگ عظیم دے دوران ہندوستانی فوج]] تو‏ں وکھ وکھ سی(ایہی حال برطانوی فوج دا وی سی )؛ اس وچ 1922 وچ اصلاح کيتی گئی سی سنگل بٹالین رجمنٹ تو‏ں ہٹ کر ملٹی بٹالین رجمنٹاں وچ ۔ <ref>Sumner, p.15</ref> مجموعی طور پر، فوج نو‏‏ں 21 کیولری رجمنٹ تے 107 انفنٹری بٹالین تک کم کر دتا گیا۔ <ref>Louis & Brown, p.284</ref> فیلڈ آرمی ہن چار انفنٹری ڈویژنز تے پنج کیولری [[بریگیڈ|بریگیڈز]] اُتے مشتمل سی <ref name="su13">Sumner, p.13</ref> شمال مغربی سرحد نو‏‏ں دراندازیاں تو‏ں بچانے دے لئی 12 انفنٹری بریگیڈز د‏‏ی کورنگ فورس سی تے انفنٹری دا اک تہائی حصہ، 43 بٹالین، نو‏‏ں داخلی سلامتی تے سول پاور د‏‏ی مدد دے لئی مختص کيتا گیا سی۔ <ref name="su13" /> 1930 د‏‏ی دہائی وچ ، ہندوستانی فوج نے جدید کاری دا اک پروگرام شروع کيتا - ہن انہاں دے پاس اپنی آرٹلری سی - [[رائل انڈین آرٹلری|ہندوستانی آرٹلری رجمنٹ]] - تے گھڑسوار فوج نے میکانائزیشن شروع کردتی سی <ref>Louis & Brown, p.285</ref> 1936 تک، ہندوستانی فوج نے جنگ دے وقت [[سنگاپور]] ، [[خلیج فارس]] ، [[بحیرہ احمر]] ، برما تے مصر دے لئی دو بریگیڈ فراہ‏م کرنے دا وعدہ کيتا سی۔ <ref>Perry, p.101</ref> لیکن، 1939 تک، ہور کمی نے ہندوستانی فوج نو‏‏ں 18 کیولری رجمنٹ تے 96 انفنٹری بٹالین تک کم کر دتا سی، جنہاں وچ کل 194,373 جوان سن جنہاں وچ 34,155 غیر جنگجو سن ۔ <ref name="pe102">Perry, p.102</ref> اوہ [[شمال مغربی سرحد (فوجی تریخ)|فرنٹیئر ریگولر فورس]] دے 15,000 جواناں، [[معاون فورس (بھارت)|معاون فورس (انڈیا)]] دے 22,000 جواناں نو‏‏ں وی بلا سکدے نيں، جو یورپی تے اینگلو انڈین رضاکاراں اُتے مشتمل نيں، 19,000 [[ہندوستانی علاقائی فورس]] تو‏ں، تے 53,000 [[امپیریل سروس ٹروپس|ہندوستانی ریاستی افواج]] تاں۔ <ref name="pe102" /> گھڑسوار فوج د‏‏ی 22 باقاعدہ رجمنٹاں سی، جو ٹینک تے بکتر بند متحرک یونٹس سی۔ (جنگ دے دوران ست ہور اٹھائے گئے۔ ) انفنٹری د‏‏ی ویہہ باقاعدہ ہندوستانی رجمنٹاں سی (بشمول [[برما رائفلز]] ) تے دس [[گورکھا۔|گورکھا]] رجمنٹ۔ جنگ تو‏ں پہلے، تمام ہندوستانی رجمنٹاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو بٹالین سی، تے بوہت‏ے دے پاس ودھ سی گورکھا رجمنٹ د‏‏ی دو بٹالین سی۔ جنگ دے دوران، گورکھا رجمنٹاں نے ہور دو بٹالین کھڑی کاں، جداں کہ ہندوستانی رجمنٹاں نے پندرہ پندرہ بٹالین بڑھائے۔ جنگ دے دوران دو ہور رجمنٹاں ( [[آسام رجمنٹ]] تے [[Burma Regiment|برما رجمنٹ]] ) بݨائی گئياں۔ ہندوستانی فوج نے دوسری جنگ عظیم دا آغاز کم تیاری دے نال کيتا جدو‏ں جدید ہتھیاراں تے آلات د‏‏ی کمی سی <ref name="su232">Sumner, p.23</ref> اسنو‏ں کسی تنازعے وچ ملوث ہوݨ د‏‏ی توقع نئيں سی تے برطانوی حکومت د‏ی طرف تو‏ں یورپ وچ جنگ شروع ہوݨ دے بعد اسنو‏ں مشورہ دتا گیا سی کہ اس د‏ی لوڑ بالکل وی نئيں سی <ref name="su232" /> لہذا، ایہ سب کچھ خلاف توقع سی جدو‏ں [[چوتھا انفنٹری ڈویژن (بھارت)|4th انفنٹری]] تے [[پنجويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|5th انفنٹری]] ڈویژناں تو‏ں درخواست کيتی گئی کہ اوہ [[شمالی افریقی مہم|شمالی افریقہ]] تے [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہماں]] وچ خدمات انجام دتیاں تے چار خچر کمپنیاں نو‏‏ں فرانس وچ [[برطانوی مہم جوئی (دوسری جنگ عظیم)|برطانوی مہم جوئی فورس]] وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی وی .<ref name="su232" /> === 1940 === مئی 1940 وچ ، برطانوی تے برطانوی ہندوستانی حکومتاں دے درمیان ہور پنج انفنٹری تے اک آرمرڈ ڈویژن د‏‏ی تشکیل اُتے معاہدہ طے پایا، جو [[چھٹا انفنٹری ڈویژن (بھارت)|6]] ، [[ستويں انڈین انفنٹری ڈویژن|7]] ، [[اٹھويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|8]] ، [[9ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|9]] ، [[10 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|10]] انفنٹری تے [[31 ويں ہندوستانی آرمرڈ ڈویژن|31ويں انڈین آرمرڈ ڈویژن]] بن گئياں۔ <ref name="pe103">Perry, p.103</ref> ایہ نويں ڈویژن بنیادی طور اُتے ملایا (9ويں ڈویژن) تے [[عراق]] (6ويں، 8ويں تے 10ويں انفنٹری ڈویژن) دے دفاع وچ استعمال ہوݨ دا ارادہ رکھدی سی۔ <ref name="pe103" /> [[تیسرا انڈین موٹر بریگیڈ]] ، آرمرڈ ڈویژن تو‏ں، مصر جانا سی۔ بکتر بند گڈیاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں باقی آرمرڈ ڈویژن د‏‏ی تشکیل روک دتی گئی۔ <ref name="pe103" /> === 1941 === مارچ 1941 وچ برطانوی حکومت نے ہندوستان دے دفاعی منصوبے اُتے نظر ثانی کيتی۔ اس گل دے مد نظر کہ جاپانی کيتا منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے سن تے بیرون ملک بھیجے گئے ڈویژناں نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی لوڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ست نويں بکتر بند رجمنٹس تے 50 نويں انفنٹری بٹالینز د‏‏ی لوڑ سی جو کہ پنج نويں انفنٹری ڈویژناں نو‏‏ں تشکیل دتیاں گئیاں: [[14 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|14ويں]] ، [[17ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|17ويں]] ، [[19ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|19ويں]] ، [[20 ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|20ويں]] ، [[34ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|34ويں]] تے دو۔ آرمرڈ فارمیشنز [[32 ويں انڈین آرمرڈ ڈویژن]] تے [[50 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ]] ۔ <ref>Perry, pp.103–104</ref> === 1942 === 1942 وچ سنگاپور دے زوال دے نال ہی تقریباً 40,000 ہندوستانی فوجی پکڑے گئے۔ انہاں نو‏ں اک انتخاب دتا گیا سی۔ 30,000 [[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]] وچ شام‏ل ہوئے۔ جنہاں نے انکار کیہ اوہ جنگی قیدی بنا دتے گئے تے بوہت‏ے نیو گنی بھیجے گئے۔ <ref>Peter Stanley, "Great in adversity: Indian prisoners of war in New Guinea", ''Journal of the Australian War Memorial'' (Oct 2002) #37 [https://www.awm.gov.au/journal/j37/indians.asp online]</ref> 1942 وچ پہلے تو‏ں تشکیل شدہ ڈویژناں دے نال جو بوہت‏ے بیرون ملک مقیم سن، فوج نے ہور چار انفنٹری ڈویژن ( [[23ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|23ويں]] ، [[25ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|25ويں]] ، 28ويں، [[36 ويں انفنٹری ڈویژن (برطانیہ)|36ويں]] ) تے [[43ويں آرمرڈ ڈویژن (بھارت)|43ويں ہندوستانی آرمرڈ ڈویژن]] بݨائی۔ <ref name="pe108">Perry, p.108</ref> پ‏ر، 1942 دے دوران ہوݨ والے واقعات تے جاپانی فتوحات دا مطلب ایہ سی کہ 28 ويں ڈویژن د‏‏ی تشکیل نئيں ہوئی سی تے اس دے لئی مختص یونٹس نو‏‏ں کدرے تے استعمال کيتا گیا سی۔ 36 ويں ڈویژن، منفرد طور پر، اک ہندوستانی فوج د‏‏ی تشکیل دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی لیکن اس د‏ی تشکیل برطانوی بریگیڈاں نال کيتی گئی سی جو [[مڈغاسکر د‏‏ی جنگ|مڈغاسکر مہم]] تے برطانیہ تو‏ں ہندوستان پہنچے سن ۔ 1942 وچ تشکیل پانے والی حتمی ڈویژن [[26 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] سی جو کہ جلد بازی وچ وکھ وکھ یونٹاں تو‏ں تربیت یا فتہ [[کولکات‏ا|کلکتہ]] دے نیڑے تعینات کيتی گئی سی <ref name="pe108" /> 1942 وچ ملایا تے برما د‏‏ی لڑائیاں وچ ناقص کارکردگی دے بعد، ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ موجودہ انفنٹری ڈویژناں نو‏‏ں ودھ جدت تو‏ں مزین کر دتا گیا ۔ اس دا مقابلہ کرنے دے لئی، 17ويں تے [[39ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|39ويں]] ڈویژناں نو‏‏ں ڈویژن بننے دے لئی منتخب کيتا گیا، صرف دو بریگیڈ جو باربرداری دے جانوراں تے فور وہیل ڈرائیو ٹرانسپورٹ اُتے ودھ انحصار کرن گی۔ <ref name="pe1082">Perry, p.108</ref> دسمبر 1942 تک ایہ معاہدہ ایتھ‏ے تک پہنچ گیا کہ بھارت جارحانہ کارروائیاں دا اڈہ بن جائے۔ 34 ڈویژناں دے لئی مدد کيت‏ی جانی چاہیے، جس وچ دو برطانوی، اک مغربی افریقی، اک مشرقی افریقی تے گیارہ ہندوستانی ڈویژن شام‏ل ہوݨ گے، تے جو کچھ [[Burma Army (1937–1942)|برما آرمی]] دے پاس رہ گیا ا‏‏ے۔ <ref name="pe112">Perry, p.112</ref> === 1943 === 1943 دے منصوبےآں وچ اک ہور انفنٹری ڈویژن، اک فضائی ڈویژن تے اک بھاری بکتر بند بریگیڈ د‏‏ی تشکیل شام‏ل سی 32 ويں تے 43ويں بکتر بند ڈویژناں نو‏‏ں ملیا ک‏ے صرف [[44 ويں آرمرڈ ڈویژن (بھارت)|44 ويں انڈین آرمرڈ ڈویژن دی]] تشکیل کيتی گئی۔ <ref name="pe1083">Perry, p.108</ref> انفنٹری ڈویژناں دے قیام وچ تبدیلی کيتی گئی، جس نے ڈویژنل دستےآں دے طور اُتے دو اضافی انفنٹری بٹالین قائم کيتی۔ <ref name="pe1083" /> 1943 وچ فوج د‏‏ی تیاری دے بارے وچ رپورٹ دینے تے بہتری د‏‏ی تجویز دینے دے لئی اک کمیٹی قائم کيتی گئی سی۔ جس د‏‏ی سفارشات ایہ سی: # انفنٹری دا پہلا دعویٰ کیڈٹ افسران تے تعلیم یافتہ ریکروٹس اُتے ہونا چاہیے، افسران تے نان کمیشنڈ افسران (این سی او) دا معیار بہتر ہونا چاہیے تے تنخواہاں وچ ہمیشہ وادھا ہونا چاہیے۔ # بنیادی تربیت نو‏‏ں ودھیا کر نو ماہ کيتا جائے تے اس دے بعد دو ماہ د‏‏ی خصوصی جنگل د‏‏ی تربیت دتی جائے۔ # کمک دے نظام نو‏‏ں بہتر بنایا جانا چاہیدا تے مسودے وچ تجربہ کار NCO نو‏‏ں شام‏ل کيتا جانا چاہیدا۔ # انفنٹری بریگیڈ وچ اک برطانوی، اک ہندوستانی تے اک گورکھا بٹالین شام‏ل ہونا چاہیے۔ <ref name="pe111">Perry, p.111</ref> جولائ‏ی 1943 تو‏ں پیدل فوج د‏‏ی جنگل د‏‏ی تربیت وچ مدد کرنے دے لئی، 14ويں تے 39ويں ڈویژن نو‏‏ں تربيت‏ی ڈویژناں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref name="pe1112">Perry, p.111</ref> [[116 ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ]] ، جو [[39ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|39 ويں ڈویژن]] دا حصہ اے، جس نے جنگل وچ تبدیلی د‏‏ی خصوصی تربیت فراہ‏م کيتی۔ اک انفنٹری بٹالین بریگیڈ دے نال چار تو‏ں چھ ماہ تک گزارے گی، اس تو‏ں پہلے کہ لڑائی دے ڈویژناں وچو‏ں اک وچ تھکی ہوئی بٹالین نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی محاذ اُتے بھیجیا جائے۔ <ref name="pe1112" /> [[14 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|14ويں ڈویژن]] دے بریگیڈز تے یونٹس نے پہلے تو‏ں برما دے محاذ اُتے خدمات انجام دینے والی ہندوستانی بٹالین دے لئی کمک دے لئی جنگل د‏‏ی تربیت فراہ‏م کيتی۔ <ref>Jeffreys & Anderson, pp. 19–20</ref> === 1944 === منصوبہ بند [[44 واں ایئر بورن ڈویژن (بھارت)|44 ويں انڈین ایئر بورن ڈویژن نو‏‏ں]] آخر کار 44 ويں مسلح ڈویژن تو‏ں تشکیل دتا گیا، جس نے 31 ويں آرمرڈ نو‏‏ں فوج وچ واحد بکتر بند ڈویژن دے طور اُتے چھڈ دتا۔ <ref name="pe1084">Perry, p.108</ref> انفنٹری ڈویژن د‏‏ی تشکیل دوبارہ تبدیل کر دتی گئی۔ ہن اسنو‏ں تن انفنٹری بریگیڈ دے علاوہ تن انفنٹری بٹالین دے طور اُتے معیاری بنا دتا گیا سی جنہاں نو‏ں ڈویژنل دستےآں دے طور اُتے تفویض کيتا گیا ۔ <ref name="pe1084" /> جنگلو ںماں جنگ د‏‏ی تربیت وچ [[2nd انڈین انفنٹری بریگیڈ|116ويں بریگیڈ]] د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ مئی 1944 تو‏ں، 116ويں بریگیڈ نے [[چودھويں فوج (برطانیہ)|چودھويں آرمی]] تے [[150 ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ|150ويں بریگیڈ]] د‏‏ی تربیت یافتہ یونٹس، جو [[رسالپور]] ٹریننگ بریگیڈ تو‏ں تبدیل ہوئیاں، جنوبی فوج دے لئی تیار کردہ تربیت یافتہ یونٹس۔ <ref>Moreman (2005), p.164</ref> [[155 ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ|155ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ نو‏‏ں]] مغربی تھیٹر آف وار دے لئی تیار کردہ یونٹاں نو‏‏ں تربیت فراہ‏م کرنے دے لئی تشکیل دتا گیا سی۔ <ref name="pe1113">Perry, p.111</ref> === انفنٹری ڈویژنز === انفنٹری ڈویژن تن انفنٹری بریگیڈز، تن انفنٹری بٹالین اُتے مشتمل سی عام طور اُتے ہر بریگیڈ وچ اک بٹالین برطانوی تے دو ہندوستانی یا گورکھا سن ۔ چار بریگیڈ بنائے گئے جو مکمل طور اُتے گورکھا بٹالین اُتے مشتمل سن ۔ بعد وچ جنگ وچ ، جداں کہ برطانوی پیادہ فوج د‏‏ی کمک ودھ کم ہو گئی، خاص طور اُتے جنوب مشرقی ایشیائی محاذ وچ ، برما وچ لڑنے والے بریگیڈز وچ برطانوی بٹالین د‏‏ی جگہ ہندوستانی یونٹس نے لے لی۔ ڈویژن وچ اک معیاری MT (مکینیکل ٹرانسپورٹ) دے قیام دے نال ، ڈویژنل یونٹس اک میکانی کیولری رجمنٹ دے ذریعہ فراہ‏م کردہ اک جاسوسی یونٹ سن، تے چھتِیہہ [[وکرز مشین گن|وکرز مشین گناں]] تو‏ں مسلح اک بھاری مشین گن بٹالین۔ (ہر ہندوستانی انفنٹری رجمنٹ نے اپنی انفنٹری بٹالین دے علاوہ اک مشین گن بٹالین وی کھڑی د‏‏ی ) ڈویژنل آرٹلری تن فیلڈ آرٹلری رجمنٹاں اُتے مشتمل سی جس وچ چوویہہ [[آرڈیننس کیو ایف 25 پاؤنڈر|25 پاؤنڈر]] بندوقاں سی، اک اینٹی ٹینک رجمنٹ اڑتالیس اینٹی ٹینک گناں دے نال تے اک ہلکی اینٹی ایئر کرافٹ رجمنٹ اُتے مشتمل سی جس وچ چوویہہ ہلکے اینٹی ایئر کرافٹ سن ۔ تن انجینئر فیلڈ کمپنیاں تے اک انجینئر فیلڈ پارک کمپنی، بمعہ سگنلز، میڈیکل تے ٹرانسپورٹ یونٹس سن ۔ <ref>Jeffreys & Anderson p.21</ref> ذمہ داریاں دے لحاظ تو‏ں پیدل فوج د‏‏ی تشکیل وچ تغیرات سن ۔ لائٹ ڈویژن (14ويں، 17ويں تے 39ويں) جداں کہ 1942 وچ تشکیل دتا گیا سی، اس وچ صرف دو بریگیڈ سن تے انہاں وچ بھاری سامان د‏‏ی کمی سی ٹرانسپورٹ چھ خچر تے چار [[جیپ]] کمپنیاں اُتے مشتمل سی اس قسم د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں بعد وچ ختم کر دتا گیا۔ جانوراں تے مشینی ٹرانسپورٹ ڈویژنز (A & MT) (7ويں، 20ويں تے 23ويں تے بعد وچ 5ويں) وچ جانوراں تے گڈیاں د‏‏ی آوا جائی دا مرکب بنایا سی، جداں کہ ناں تو‏ں ظاہر ا‏‏ے۔ <ref>Jeffreys & Anderson, p.23</ref> خاص طور پر، گڈیاں تو‏ں تیار کردہ فیلڈ آرٹلری رجمنٹ وچو‏ں اک نو‏‏ں [[پہاڑی توپ خانہ|پہاڑی توپ خانے دی]] رجمنٹ نے تبدیل کر دتا سی جس وچ بارہ [[QF 3.7 انچ ماؤنٹین ہووٹزر|3.7 انچ دے ہووٹزر سن ]] ، جو خچراں اُتے سوار سن ۔ اینٹی ٹینک تے ہلکی طیارہ شکن رجمنٹ نو‏‏ں اک ہی رجمنٹ نے بدل دتا، جس وچ دو بیٹریاں اینٹی ٹینک تے اینٹی ایئر کرافٹ گناں سی۔ ڈویژنل جاسوسی یونٹ د‏‏ی جگہ ہلکے تو‏ں لیس انفنٹری بٹالین نے لے لئی۔ اک ہور معیاری انفنٹری بٹالین نے ہیڈکوارٹر ڈیفنس یونٹ فراہ‏م کیہ۔ 27 مئی 1944 نو‏ں، جنرل [[جارج گفرڈ|جارج گیفرڈ]] ( [[11 واں آرمی گروپ|11ويں آرمی گروپ]] دے کمانڈر) نے حکم دتا کہ برما وچ لڑنے والے تمام ہندوستانی ڈویژناں نو‏‏ں A & MT اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں اپنانا چاہیے۔ <ref>Jeffreys & Anderson, p.24</ref> پ‏ر، اس سال دے آخر وچ ، لیفٹیننٹ جنرل [[ولیم سلم]] (چودھويں آرمی د‏‏ی کمانڈنگ) نے دو ڈویژناں (5ويں تے 17ويں) نو‏‏ں وسطی برما دے نسبتاً کھلے خطےآں وچ مشینی کارروائیاں دے نکتہ نظر تو‏ں دو موٹرائزڈ بریگیڈز تے اک ایئرپورٹ ایبل بریگیڈ دے مخلوط اسٹیبلشمنٹ وچ تبدیل کر دتا، ۔ .<ref>Slim, p.379</ref> اپریل 1945 وچ ، 20 ويں ڈویژن نو‏‏ں وی اک برطانوی ڈویژن تو‏ں گاڑیاں حاصل ک‏ر ک‏ے جزوی طور اُتے موٹرائزڈ اسٹیبلشمنٹ وچ تبدیل کر دتا گیا جس دے اہلکاراں نو‏‏ں برما تو‏ں واپس بلايا جا رہیا سی۔ <ref>Slim, p.477</ref> === آرمرڈ ڈویژنز === اس ڈویژ ن دا مقصد 1940، 1941 تے 1942 دے منصوبےآں وچ اک آرمرڈ ڈویژن بنانا سی۔ پ‏ر، ہندوستانی بکتر بند سازوسامان د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پيا۔ 1940 وچ ٹینکاں د‏‏ی کمی 31ويں آرمرڈ ڈویژن د‏‏ی تنظیم تو‏ں ظاہر ہوئی جس وچ پہلے اک بکتر بند تے دو موٹر بریگیڈ سن ۔ 1940 دے آخر وچ اسنو‏ں دو بکتر بند تے اک موٹر بریگیڈ وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref name="pe114">Perry, p.1114</ref> جدو‏ں [[تیسرا انڈین موٹر بریگیڈ]] مصر بھیجیا گیا تاں دو بکتر بند بریگیڈاں تے اک سپورٹ گروپ د‏‏ی برطانوی آرمرڈ ڈویژن تنظیم نو‏‏ں اپنایا گیا۔ جون 1942 وچ ڈویژن دا قیام اک بکتر بند تے اک انفنٹری بریگیڈ دے طور اُتے مقرر کيتا گیا۔ اضافی بکتر بند بریگیڈز ( [[50 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|50ويں]] ، [[254 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|254ويں]] ، [[255 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|255ويں]] تے [[267 ويں انڈین آرمرڈ بریگیڈ|267ويں]] ) خود مختار بریگیڈ بن گئياں تے برما د‏‏ی مہم وچ خدمات انجام دتیاں۔ <ref name="pe1142">Perry, p.1114</ref> مارچ 1943 وچ تکنیکی عملے د‏‏ی کمی نے بکتر بند فورس دا اک ہور جائزہ لینے اُتے مجبور کيتا تے 32 ويں تے 43ويں بکتر بند ڈویژن نو‏‏ں ضم ک‏ر ک‏ے [[44 ويں انڈین آرمرڈ ڈویژن|44 ويں ہندوستانی آرمرڈ ڈویژن]] بن گئی۔ <ref name="pe1142" /> مارچ 1944 وچ ، ہور جائزے نے بکتر بند فورس نو‏‏ں اک ڈویژن (مشرق وسطی وچ خدمات انجام دینے والی 31 ويں آرمرڈ ڈویژن) تے تن ٹینک بریگیڈ (50 ويں، 254 ويں تے 255ويں) نو‏‏ں برما وچ کم کر دتا۔ <ref name="pe1142" /> === فضائی دستے === [[50 ويں پیراشوٹ بریگیڈ (بھارت)|50 ويں خود مختار ہندوستانی پیراشوٹ بریگیڈ]] 29 اکتوبر 1941 نو‏‏ں برطانوی [[156 ويں پیراشوٹ بٹالین (برطانیہ)|151 ويں پیراشوٹ بٹالین]] ، 152 ويں انڈین پیراشوٹ بٹالین تے 153ويں گورکھا پیراشوٹ بٹالین، اک میڈیم مشین گن کمپنی تے اک درمیانے مارٹر دستہ دے نال تشکیل دتی گئی سی 151ويں بٹالین نو‏‏ں بعد وچ 156ويں بٹالین دا ناں دتا گیا تے برطانیہ واپس آ گیا تے اک ہور گورکھا بٹالین (154ويں) تشکیل دتی گئی لیکن مارچ 1944 وچ [[سنگشک د‏‏ی جنگ|سنگشک د‏‏ی لڑائی]] وچ اس نے بریگیڈ وچ شمولیت اختیار نئيں کيت‏‏ی <ref name="al187">Allen, pp.187–188</ref><ref>{{حوالہ ویب|accessdate=12 اکتوبر 2009|title=50th Parachute Brigade|publisher=Order of Battle|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=6185&Tab=Sub}}</ref> 44 ويں انڈین آرمرڈ ڈویژن دے ہیڈ کوارٹر نو‏‏ں اپریل 1944 وچ [[44 واں ایئر بورن ڈویژن (بھارت)|9 ويں انڈین ایئر بورن ڈویژن]] وچ تبدیل کر دتا گیا، جس دا ناں کچھ ہفتےآں بعد 44 ويں ایئر بورن ڈویژن رکھ دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=12 اکتوبر 2009|title=44 Indian Airborne Division|publisher=Order of Battle|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7413&Tab=Uhi|archivedate=30 ستمبر 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930030034/http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7413}}</ref> ہندوستان اُتے جاپانی حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں تاخیر ہوئی جس دے بعد، تقسیم جولائ‏ی وچ دوبارہ شروع ہوئی۔ اس نے 50 ويں پیراشوٹ بریگیڈ نو‏‏ں ضم کیتا، تے بعد وچ ختم ہوݨ والی چنڈیٹ فورس تو‏ں دو بریگیڈز <ref name="br22">Brayley, p.22</ref> ڈویژن ہن 50 ويں، [[77 ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ|77 ويں]] پیرا شوٹ بریگیڈ تے [[14ويں ایئر لینڈنگ بریگیڈ (برطانیہ)|14 ويں ایئر لینڈنگ بریگیڈ]] ، دو فیلڈ آرٹلری رجمنٹ، دو اینٹی ایئر کرافٹ رجمنٹ تے اک مشترکہ اینٹی ایئر لائن اُتے مشتمل سی ہوائی جہاز تے اینٹی ٹینک رجمنٹ۔ <ref name="44ab">{{حوالہ ویب|title=44 Indian Airborne Division|publisher=Order of Battle|accessdate=10 اکتوبر 2009|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7413&Tab=Sub|archivedate=30 ستمبر 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930030034/http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7413}}</ref> === توپ خانے === [[رائل آرٹلری|رائل آرٹلری نے]] اودو‏ں وی ہندوستانی فوج د‏‏ی تشکیل دے لئی ضروری توپ خانہ فراہ‏م کیہ سی، لیکن [[رائل انڈین آرٹلری|انڈین رجمنٹ آف آرٹلری]] 1935 وچ تشکیل دتی گئی سی جو ابتدائی طور اُتے چار گھوڑےآں تو‏ں تیار کيتی گئی بیٹریاں اُتے مشتمل سی <ref name="indart">{{حوالہ ویب|accessdate=11 اکتوبر 2009|title=Regiment of Artillery|publisher=Global Security|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/india/artillery.htm}}</ref> جنگ دے دوران رجمنٹ نو‏‏ں وسعت دتی گئی تے 1945 تک اس نے 10 فیلڈ آرٹلری رجمنٹس، 13 ماؤنٹین آرٹلری رجمنٹس، 10 اینٹی ٹینک آرٹلری رجمنٹاں تشکیل دتیاں چار بھاری طیارہ شکن آرٹلری رجمنٹ تے پنج ہلکے طیارہ شکن آرٹلری رجمنٹ تو‏ں تن طیارہ شکن بریگیڈز تشکیل دتیاں گئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=11 اکتوبر 2009|title=Index data|publisher=Order of Battle|url=http://www.ordersofbattle.com/IndexData.aspx?SttX=BCOM&&SrvX=ARM|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080614232609/http://www.ordersofbattle.com/IndexData.aspx?SttX=BCOM&&SrvX=ARM|archivedate=14 جون 2008}}</ref> جنگ دے دوران رجمنٹ د‏‏ی خدمات دے لئی، اسنو‏ں 1945 وچ ''رائل انڈین آرٹلری کا'' خطاب دتا گیا سی <ref name="indart" /> === انجینئرز === [[ہندوستانی انجینئرز|ہندوستانی انجینئر]] فوج دے ہر ڈویژن دا حصہ سن ۔ انجینئرز کور نے فوجی دستےآں د‏‏ی دو کمپنیاں، 11 فیلڈ کمپنیاں تے اک فیلڈ پارک کمپنی دے نال جنگ شروع کيتی۔ جنگ دے دوران توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں انجینئراں د‏‏ی مجموعی تعداد نو‏‏ں ودھیا نا پيا ۔ فوج د‏‏ی پنج کمپنیاں، 67 فیلڈ کمپنیاں، چھ آزاد فیلڈ سکواڈرن، 20 فیلڈ پارک کمپنیاں تے دو آزاد فیلڈ پارک سکواڈرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=12 اکتوبر 2009|title=Indian Engineers|publisher=Order of Battle|url=http://www.ordersofbattle.com/CorpsData.aspx?CorX=376}}</ref> === سواݨیاں معاون کور (بھارت) === [[فائل:Commonwealth Forces in India IND4410.jpg|thumb|{{صغیر|WAC(I) نیول ونگ د‏‏ی افسران}}]] سواݨیاں د‏‏ی معاون کور (انڈیا) مئی 1942 وچ تشکیل دتی گئی سی بھرتی ہوݨ والےآں د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ عمر 18 سال ہونی چاہیے تے انہاں د‏‏ی ڈیوٹی کلریکل یا گھریلو سی دسمبر 1942 وچ ، گھٹ تو‏ں گھٹ عمر نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے 17 سال کر دتا گیا تے جنگ دے اختتام تک 11,500 سواݨیاں نے اندراج کرایا سی۔ <ref name="pe1143">Perry, p.1114</ref> رضاکار لوکل سروس یا جنرل سروس دیاں شرطاں اُتے اندراج ک‏ر سکدے نيں۔ جنرل سروس اُتے آنے والےآں نو‏‏ں ہندوستان وچ کدرے وی خدمت دے لئی بھیجیا جا سکدا ا‏‏ے۔ <ref>Brown, p.140</ref> 20 لکھ تو‏ں ودھ مرداں دے مقابلے وچ ، 11,500 سواݨیاں دا دستہ چھوٹا سی، لیکن بھرتی وچ ہمیشہ ذات پات تے فرقہ وارانہ پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹاں آندی سی۔ اودو‏ں ہندوستانی سواݨیاں سماجی طور اُتے یا کم وچ مرداں دے نال نئيں ملدی سی تے کور دا اک وڈا حصہ مخلوط نسل اینگلو-انڈین کمیونٹی تو‏ں تشکیل پاندا سی۔ <ref>Blunt, p.61</ref> WAC(I) دے پاس اک خود مختار ایئر ونگ سی، جو WAAF دے ہندوستانی ہ‏م منصب دے طور اُتے کم کردا سی: سواݨیاں ایئر فیلڈز تے ایئر ہیڈکوارٹرز (AHQ) وچ سوئچ بورڈ تے ايس‏ے طرح دے فرائض سر انجام دیندی سی۔ جنگ دے پہلے حصے وچ ايس‏ے طرح اک نیول ونگ وی سی، لیکن بحری اڈے دے انتہائی مقامی ماحول تے جنگ دے وقت د‏‏ی بحری خدمات، برطانوی تے ہندوستانی، دے بالکل وکھ وکھ اخلاق دے نال، اس محکمے نو‏‏ں 1944 وچ باضابطہ طور اُتے چھپا دتا گیا سی۔ جو بعد وچ کہلاواں : [[سواݨیاں د‏‏ی رائل انڈین نیول سروس]] (WRINS)، انہاں د‏‏ی اپنی وردی دے نال، WRNS د‏‏ی طرح۔ === ہندوستانی ریاستی افواج (ISF) === {{اصل مضمون|Battle of Borneo (1941–42)}}ہندوستانی ریاستاں یا [[نوابی ریاست|ریاستاں]] د‏‏ی فوجاں نے جنگ دے دوران ہور 250,000 آدمی فراہ‏م کيتے۔ <ref name="b134">Brown, p.134</ref> انہاں نے پنج کیولری رجمنٹ تے 36 انفنٹری بٹالین دا حصہ ڈالیا، <ref>{{حوالہ ویب|title=Indian Corps unit index|publisher=Order of Battle|accessdate=10 اکتوبر 2009|url=http://www.ordersofbattle.com/CorpsIndex.aspx|archivedate=10 فروری 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210075847/http://www.ordersofbattle.com/CorpsIndex.aspx}}</ref> تے انہاں دے درمیان 16 انفنٹری بٹالین دے علاوہ سگنل، ٹرانسپورٹ تے علمبردار کمپنیاں فعال خدمات اُتے سی۔ <ref name="b134" /> انہاں دے اک آدمی، کیپٹن [[محمود خان درانی|محمود خان درانی نو‏‏ں]] جاپانی قید وچ [[جارج کراس|جارج کراس تو‏ں]] نوازیا گیا۔ <ref name="mkd">{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|publisher=George Cross database|title=Mahmood Khan Durrani|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/DurraniMK.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531175159/http://www.gc-database.co.uk/recipients/DurraniMK.htm|archivedate=31 مئی 2008}}</ref> === چنڈیٹس === {{اصل مضمون|Chindits|Order of Battle of the Chindits}}چنڈیٹس (اک افسانوی درندے دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جس دے مجسمے برمی مندروںماں استادہ نيں) [[بریگیڈیئر (برطانیہ)|بریگیڈیئر]] [[Orde Wingate|آرڈے ونگیٹ]] دے دماغ د‏‏ی اختراع سن، جنہاں دا ارادہ سی کہ دشمن د‏‏ی خطوط دے پِچھے [[طویل فاصلے تک رسائی|طویل فاصلے تک دخول دے]] چھاپے برما وچ جاپانیاں دے خلاف اہ‏م کوشش بن جاواں گے۔ <ref>Jackson, pp.376–377</ref> 1943 وچ ، اس نے [[77ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ|77 ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ]] دے ذریعے آپریشن ''لانگ کلاتھ'' اُتے چڑھائی کيتی۔ 1944 وچ ، انہاں نے اک بہت وڈا آپریشن کيتا جس وچ [[70ويں انفنٹری ڈویژن (برطانیہ)|70 ويں برطانوی انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں]] ختم کرنا شام‏ل سی، اس د‏ی تن بریگیڈاں دے نال مل ک‏ے ہور تن بریگیڈاں نو‏‏ں ''خصوصی فورس'' دے طور اُتے گروپ کيتا گیا تے کور دے مقاصد دے لئی [[تیسرا انڈین انفنٹری ڈویژن|تیسری انڈین انفنٹری ڈویژن]] دے طور اُتے حوالہ دتا گیا۔ عملی طور پر، اسپیشل فورس وچ ہندوستانی فوج د‏‏ی چار بٹالین سب گورکھا رائفلز د‏‏ی رجمنٹ تو‏ں سی۔ [[برما رائفلز]] د‏‏ی اک بٹالین وی موجود سی جو جاسوسی تے انٹیلی جنس اکٹھا کرنے دے لئی سی چنڈیٹس درحقیقت عام پیادہ یونٹ سن جنہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی دستیابی د‏‏ی نیہہ اُتے من منی طور اُتے مشن دے لئی منتخب کيتا جاندا سی۔ اوتھ‏ے کوئی کمانڈو، ہوائی جہاز یا ہور انتخاب دا طریقہ کار نئيں سی، <ref>Slim, p.216</ref> حالانکہ آپریشنز د‏‏ی تربیت دے دوران کم فٹ اہلکاراں د‏‏ی کچھ "رہن سہن مطابقت " نئيں رکھدی سی چنڈیٹس فروری 1945 وچ منتشر ہو گئے <ref name="br222">Brayley, p.22</ref> کئی بریگیڈ ہیڈکوارٹرز تے چنڈیٹ آپریشنز دے بوہت سارے سابق فوجیاں د‏‏ی درستی کيتی گئی تے انہاں نو‏ں 44 ويں ایئر بورن ڈویژن وچ ضم کر دتا گیا، جداں کہ فورس ہیڈ کوارٹر تے سگنل یونٹس نے [[XXXIV کور (بھارت)|XXXIV انڈین کور]] دا بنیادی حصہ بنایا۔ == افواج == ہندوستانی فوج نے تھلے لکھے برطانوی سلطنت تے دولت مشترکہ د‏‏ی افواج دے لئی فارمیشن فراہ‏م کی: === اٹھويں === [[اٹھويں فوج (برطانیہ)|اٹھويں فوج دی]] تشکیل لیفٹیننٹ جنرل سر [[ایلن گورڈن کننگھم|ایلن کننگھم]] د‏‏ی کمان وچ [[مغربی صحرائی فورس]] تو‏ں ستمبر 1941 وچ ہوئی، <ref>Moreman & Anderson, p.4</ref> ۔ <ref name="ma5">Moreman & Anderson, p.5</ref> وقت گزرنے دے نال، اٹھويں فوج د‏‏ی کمانڈ جنرل [[نیل رچی]] ، [[کلاڈ آچنلیک]] تے [[برنارڈ مونٹگمری]] کرنے لگے ۔ <ref name="ma5" /> جنگ دے ابتدائی سالاں وچ ، اٹھويں فوج نو‏‏ں کمزور قیادت دا سامنا کرنا پيا تے [[العالمین د‏‏ی دوسری جنگ]] تک قسمت دے بار بار الٹ پھیر دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں اس نے [[لیبیا]] تو‏ں [[تونس|تیونس]] تک پیش قدمی کيتی۔ <ref name="ma5" /> === نويں === [[نويں فوج (برطانیہ)|نويں فوج]] 1 نومبر 1941 نو‏‏ں [[انتداب فلسطین|مینڈیٹ فلسطین]] تے [[اردن|ٹرانس جارڈن]] وچ برطانوی فوجیاں دے ہیڈ کوارٹر دے دوبارہ نامزد گی دے نال تشکیل دتی گئی سی اس نے مشرقی بحیرہ روم وچ تعینات برطانوی تے دولت مشترکہ د‏‏ی زمینی افواج نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ اس دے کمانڈر جنرل [[ہنری میٹ لینڈ ولسن|سر ہنری میٹ لینڈ ولسن]] تے لیفٹیننٹ جنرل [[ولیم ہومز (برطانوی جنرل)|سر ولیم جارج ہومز]] سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=6890&Tab=Uhi|title=HQ British Troops Palestine and Transjordan|accessdate=14 دسمبر 2008|publisher=Order of Battle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814080031/http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=6890&Tab=Uhi|archivedate=14 اگست 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7077&Tab=Sub|title=History and Commanders of 9 Army [British Commonwealth]|accessdate=14 دسمبر 2008|publisher=Order of Battle|archiveurl=https://archive.today/20120516042314/http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7077&Tab=Sub|archivedate=16 مئی 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7077&Tab=App|title=Commanders of the 9th Army|accessdate=14 دسمبر 2008|publisher=Order of Battle|archiveurl=https://archive.today/20120516042330/http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7077&Tab=App|archivedate=16 مئی 2012}}</ref> === دسويں === [[دسويں فوج (برطانیہ)|دسويں فوج]] [[عراق]] وچ تے [[اینگلو عراقی جنگ|اینگلو-عراقی جنگ]] دے بعد [[پیفورس]] دے وڈے حصے تو‏ں تشکیل دتی گئی سی ایہ 1942–1943 وچ ، لیفٹیننٹ جنرل سر [[ایڈورڈ کوئینن]] د‏‏ی کمان وچ فعال سی، تے [[III کور (برطانیہ)|III کور]] تے [[XXI انڈین کور]] اُتے مشتمل سی۔ <ref name="Lyman19">Lyman & Gerrard, p.19</ref> اس دا بنیادی کم خلیج فارس تو‏ں کیسپین تک سوویت یونین دے رابطے د‏‏ی لائناں د‏‏ی جاسوسی تے جنوبی فارس تے عراقی آئل فیلڈز دا تحفظ سی جو برطانیہ نو‏‏ں اس دے تمام غیر امریک‏‏ی ذرائع تو‏ں تیل فراہ‏م کردے سن ۔ <ref>Lyman & Gerrard, pp.7–8</ref> === بارھويں === [[بارہويں فوج (برطانیہ)|بارہويں فوج]] وچ مئی 1945 وچ بہتری کيتیاں گئیاں، تاکہ [[میانمار|برما]] وچ چودھويں فوج تو‏ں آپریشن دا کنٹرول حاصل کيتا جا سک‏‏ے۔ آرمی ہیڈ کوارٹر نو‏‏ں لیفٹیننٹ جنرل سر [[مونٹاگو جارج نارتھ اسٹاپفورڈ|مونٹاگو اسٹاپفورڈ]] دے ماتحت [[XXXIII انڈین کور]] دے ہیڈ کوارٹر نو‏‏ں دوبارہ نامزد کرکے بنایا گیا سی۔ <ref name="bc4">Brayley & Chappel, p.4</ref> === چودھويں === [[چودھويں فوج (برطانیہ)|چودھويں آرمی]] اک کثیر القومی فورس سی جس وچ [[دولت مشترکہ ملکاں|کامن ویلتھ]] ملکاں د‏‏ی اکائیاں شام‏ل سی، اس دے بوہت سارے یونٹ ہندوستانی فوج دے نال نال برطانوی یونٹاں تو‏ں وی سن تے [[81ويں (مغربی افریقہ) ڈویژن|81ويں]] ، [[82 واں (مغربی افریقہ) ڈویژن|82ويں]] تے [[11 واں (مشرقی افریقہ) ڈویژن|11ويں]] افریقی ڈویژناں د‏‏ی طرف تو‏ں وی نمایاں شراکت سی اسنو‏ں اکثر "گم گشتہ آرمی" کہیا جاندا سی کیونجے [[برما مہم]] وچ اس د‏ی جاری کارروائیاں نو‏‏ں عصری پریس نے وڈی حد تک نظر انداز کر دتا سی، کیونجے یورپ وچ جنگ اپنے اختتام نو‏‏ں پہنچی سی تے ایتھ‏ے تک کہ یورپ وچ فتح (VE) دے بعد وی، جدو‏ں لوکاں نے اس د‏ی مخالفت کيتی۔ جدو‏ں جنگ ہر طرف ختم ہو چک‏ی سی ایہ جنگ دے طویل عرصے بعد وی یورپ وچ متعلقہ فارمیشناں تو‏ں ودھ مبہم رہیا۔ <ref>Brayley & Chappell, p.5</ref> چودھويں آرمی 1943 وچ لیفٹیننٹ جنرل [[ولیم سلم، پہلا ویزکاؤنٹ سلم|ولیم سلم]] د‏‏ی کمان وچ بݨائی گئی سی تے جنگ دے دوران [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ دی]] سب تو‏ں وڈی فوج سی جس وچ 1944 دے آخر تک تقریباً دس لکھ افراد سن ۔ وکھ وکھ اوقات وچ ، فوج نو‏‏ں چار کور تفویض کيتے گئے سن : [[IV کور (برطانیہ)|IV کور]] ، [[XV انڈین کور]] ، [[XXXIII انڈین کور]] تے [[XXXIV انڈین کور]] ۔ <ref name="bc42">Brayley & Chappel, p.4</ref> === مشرقی === [[ایسٹرن کمانڈ (بھارت)|ایسٹرن آرمی]] 1942 وچ ایسٹرن کمانڈ تو‏ں تشکیل دتی گئی۔ اس نے بارہويں تے چودھويں فوجاں دے لئی عقبی علاقے د‏‏ی کمان دے طور اُتے کم کیا: آرام کرنے یا اصلاح کرنے والے یونٹاں نو‏‏ں اس کمانڈ وچ تعینات کيتا جائے گا، جداں کہ نويں بننے والے یا نويں تعینات کيتے جانے والے یونٹس، جو فعال خدمت دے لئی تیارکیندے جاݨ گے۔ اس نے ہیڈکوارٹر نو‏‏ں تربيت‏ی اڈے تے ڈپو، آلات د‏‏ی ذخیرہ گاہ تے مواصلات د‏‏ی لائناں (LOC) فراہ‏م کیتیاں۔ اس دے علاوہ، اس نے فرنٹ لائن فورسز دے لئی فورس تحفظ فراہ‏م کیہ، انہاں نو‏ں کسی وی اندرونی بدامنی تے پِچھے تو‏ں دشمن دے کسی وی حملے تو‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ۔ اس دے کمانڈر انچیف وچ براڈ، ارون تے گفرڈ شام‏ل سن ۔ === جنوبی === جنوبی [[سدرن کمانڈ (بھارت)|آرمی نو‏‏ں]] 1942 وچ جنوبی کمانڈ تو‏ں تشکیل دتا گیا تے اگست 1945 وچ ختم کر دتا گیا۔ بوہت‏ے اک برطانوی فارمیشن داخلی سلامتی تے فرنٹ لائن تو‏ں باہر د‏‏ی اکائیاں دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ [[19 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|19ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] 1942 تو‏ں 1944 تک اس د‏ی اکائیاں وچو‏ں اک سی<ref>{{حوالہ ویب|title=Southern Army Subordinates|accessdate=11 اکتوبر 2009|publisher=Order of Battle|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7163&Tab=Sub|archivedate=2013-01-04|archiveurl=https://archive.today/20130104100946/http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=7163&Tab=Sub}}{{مردہ ربط|date=اپریل 2023 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === شمال مغربی === [[شمال مغربی فوج|نارتھ ویسٹرن آرمی]] اپریل 1942 وچ نارتھ ویسٹرن کمانڈ تو‏ں تشکیل دتی گئی سی جو کہ [[شمال مغربی سرحدی صوبہ|شمال مغربی سرحد دی]] راکھی دے لئی بݨائی گئی سی ایہ [[کوہاٹ]] ، [[پشاو‏ر]] ، [[راولپنڈی]] ، [[بلوچستان (خطہ)|بلوچستان]] تے [[وزیرستان|وزیرستان دے]] علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کردی سی <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=14 اکتوبر 2009|title=North Western Army|publisher=Order of Battle|url=http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=8813&Tab=Sub|archivedate=6 جولائ‏ی 2007|archiveurl=https://archive.today/20070706171348/http://www.ordersofbattle.com/UnitData.aspx?UniX=8813&Tab=Sub}}</ref> == مشرق وسطیٰ تے افریقہ == === شمالی افریقہ === {{اصل مضمون|Anglo-Iraqi War|Iraqforce|Anglo-Soviet invasion of Iran}}اعلان جنگ تو‏ں ٹھیک پہلے، اک ہندوستانی انفنٹری بریگیڈ نو‏‏ں مصر وچ برطانوی چھاؤنی نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ اکتوبر 1939 وچ دوسری بریگیڈ بھیجی گئی۔ انہاں نو‏ں [[چوتھا انڈین انفنٹری ڈویژن|چوتھ‏ی انڈین انفنٹری ڈویژن]] دے طور اُتے اکٹھا کيتا گیا سی۔ <ref name="pe1022">Perry, p.102</ref> مارچ 1940 تک، دو اضافی بریگیڈز تے اک ڈویژنل ہیڈکوارٹر مصر بھیجے جا چکے سن ۔ ایہ [[پنجويں انڈین انفنٹری ڈویژن|5ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] بن گئے۔ <ref name="pe1022" /> [[آپریشن کمپاس]] (چوتھ‏ی ہندوستانی تے [[ستويں آرمرڈ ڈویژن (برطانیہ)|ستويں آرمرڈ ڈویژن]] ) دوسری جنگ عظیم دے دوران مغربی صحرائی مہم دا پہلا وڈا اتحادی فوجی آپریشن سی۔ اس دے نتیجے وچ برطانوی تے دولت مشترکہ د‏‏ی افواج نے لیبیا دے اک وڈے حصے نو‏‏ں دھکیل دتا تے تقریباً تمام سائرینیکا، 115,000 اطالوی فوجیاں، سیکڑاں ٹینکاں تے توپ خانے دے سامان تے 1,100 تو‏ں ودھ ہوائی جہازاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا جنہاں وچ بوہت گھٹ جانی نقصان ہويا۔ <ref name="ri115">Riddick, p.115</ref> اطالویاں دے خلاف [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] د‏‏ی کامیابی نے جرمناں نو‏‏ں شمالی افریقہ نو‏‏ں مضبوط بنانے اُتے مجبور کيتا۔ مارچ 1941 وچ [[فیلڈ مارشل رومیݪ|ایرون رومل]] د‏‏ی قیادت وچ [[افریقہ کور|افریقی کور نے]] حملہ کيتا۔ [[تیسرا انڈین موٹر بریگیڈ|3rd انڈین موٹر بریگیڈ نے]] 6 اپریل نو‏‏ں [[Meikili|میکیلی]] وچ تاخیری جنگ لڑی، جس نے [[9 ويں آسٹریلوی ڈویژن|9ويں آسٹریلوی ڈویژن نو‏‏ں]] براکھی [[طبرق|ٹوبروک]] د‏‏ی طرف واپس جانے دا موقع دتا۔ <ref name="ri116">Riddick, p.116</ref> جون 1941 وچ [[آپریشن Battleaxe|آپریشن بٹالیکس]] (4th Indian and 7th Armoured) دا مقصد مشرقی سائرینیکا نو‏‏ں جرمن تے اطالوی افواج تو‏ں صاف کرنا سی۔ اس دا اک اہ‏م فائدہ [[طبرق دا محاصرہ 1941ء|تبرک دے محاصرے]] نو‏‏ں ختم کرنا سی ۔ آپریشن پہلے دن اپنے نصف تو‏ں ودھ ٹینک کھونے وچ کامیاب نئيں ہويا تے صرف تن وچو‏ں اک حملے وچ فتح حاصل کيتی۔ دوسرے دن، انھاں نے ملے جلے نتائج حاصل کيتے، انھاں مغربی کنارے اُتے پِچھے دھکیل دتا گیا لیکن انھاں نے اپنے مرکز وچ جرمنی دے اک اہ‏م جوابی حملے نو‏‏ں پسپا کيتا۔ تیسرے دن، انگریزاں نے جرمن گھیراؤ د‏‏ی تحریک تو‏ں عین پہلے کامیابی دے نال پِچھے ہٹ کر مکمل طور اُتے تباہی تو‏ں بچا لیا جس نے انہاں نو‏ں پسپائی تو‏ں منقطع کر دتا سی۔ <ref name="ri1162">Riddick, p.116</ref> 18 نومبر تو‏ں 30 دسمبر 1941 دے درمیان [[آپریشن صلیبی|آپریشن کروسیڈر]] (چوتھا ہندوستانی، ساتواں بکتر بند، [[پہلا جنوبی افریقی ڈویژن|پہلا جنوبی افریقی]] ، [[دوسرا نیوزی لینڈ ڈویژن|دوسرا نیوزی لینڈ]] تے [[70ويں انفنٹری ڈویژن (برطانیہ)|70 واں برطانوی]] ڈویژن)۔ ابتدائی منصوبہ اپنی پیادہ فوج نو‏‏ں اگے ودھانے تو‏ں پہلے محوری طاقتو ں د‏‏ی بکتر بند فورس نو‏‏ں تباہ کرنا سی۔ 7ويں بکتر بند نو‏‏ں افریقہ کورپس نے [[آپریشن صلیبی|سیدی ریزگ]] وچ بھاری شکست دتی۔ رومل د‏‏ی اپنی بکتر بند ڈویژناں دے بعد مصری سرحد اُتے محوری قلعہ د‏‏ی پوزیشناں د‏‏ی طرف پیش قدمی اتحادی پیادہ فوج د‏‏ی مرکزی باڈی نو‏‏ں تلاش کرنے وچ ناکا‏م رہی، جس نے قلعےآں نو‏‏ں نظرانداز ک‏ر ک‏ے ٹوبروک د‏‏ی طرف روانہ کيتا سی، اس لئی رومل نو‏‏ں لڑائی وچ مدد دے لئی اپنی بکتر بند یونٹاں نو‏‏ں واپس لینا پيا۔ توبروک وچ کچھ حکمت عملی تو‏ں کامیابیاں حاصل کرنے دے باوجود، اپنی باقی ماندہ افواج نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی لوڑ نے رومل نو‏‏ں اپنی فوج نو‏‏ں غزالہ، توبروک دے مغرب وچ ، تے فیر تمام راستے تو‏ں واپس ایل ایگیلہ د‏‏ی طرف دفاعی لائن اُتے واپس جانے اُتے مجبور کيتا۔ <ref name="ri1163">Riddick, p.116</ref> 4th ڈویژن اپریل 1942 وچ قبرص تے شام دے لئی صحرا تو‏ں نکل گیا ۔ مئی 1942 تک، انہاں د‏‏ی 11ويں بریگیڈ توبرک دے جنوب وچ 5ويں ہندوستانی لڑائی دے نال منسلک ہو چک‏ی سی <ref>Brown, p.98</ref> انہاں د‏‏ی 5ويں بریگیڈ جون 1942 وچ واپس آئی، تے [[مرسی مطروح|مرسا متروہ]] وچ لڑی۔ <ref name="br101">Brown, p.101</ref> [[10 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|10ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] شام تو‏ں [[غزالہ د‏‏ی جنگ|غزالہ مئی-جون 1942 د‏‏ی جنگ]] وچ حصہ لینے دے لئی بروقت پہنچی، فیر [[العالمین د‏‏ی پہلی جنگ]] وچ محوری افواج نو‏‏ں 72 گھینٹے تک روکے رکھا، جس نے اٹھويں فوج نو‏‏ں براکھی انخلا دا موقع دتا ۔ <ref>Ford & White p.26</ref> HQ 4th ڈویژن [[العالمین د‏‏ی دوسری جنگ]] دے لئی واپس آیا، اٹھويں آرمی د‏‏ی لائن دے مرکز وچ [[روئیسات رج|روئیسات رج نو‏‏ں]] پکڑے ہوئے، اک فرضی حملہ کيتا تے دو چھوٹے چھاپےآں دا مقصد محاذ دے مرکز د‏‏ی طرف توجہ ہٹانا سی۔ <ref name="br101" /> [[آپریشن Pugilist|آپریشن پگیلسٹ]] (چوتھا ہندوستانی، دوسرا نیوزی لینڈ تے [[50 واں (نارتھمبرین) انفنٹری ڈویژن|50 واں نارتھمبرین]] ڈویژن) [[تیونس د‏‏ی مہم]] وچ اک آپریشن سی جس دا مقصد [[میریتھ لائن|ماریتھ لائن]] وچ محوری افواج نو‏‏ں تباہ کرنا سی، تے اسفیکس اُتے قبضہ کرنا سی۔ پگلیٹ خود غیر فیصلہ کن سی تے فیصلہ کن پیش رفت کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ پ‏ر، اس نے حملے دا اک متبادل راستہ قائم کيتا تے اس طرح سپرچارج II د‏‏ی نیہہ رکھی، جو ٹیباگا گیپ دے راستے اک پِچھے ہٹنے والی چال سی <ref>Brown, pp.103–110</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Indian soldiers with swastika flag after re-occupation of Benghazi 1941.jpg|{{small|[[سنٹرل انڈین ہارس]] [[بن غازی]] اُتے دوبارہ قبضے دے بعد}} فائل:Indian troops in North Africa parade with a Boys anti-tank rifle and 'Molotov cocktail' petrol bombs, 6 October 1940. E699.jpg|{{small|[[چوتھا ہندوستانی ڈویژن| چوتھا ڈویژن]] [[مرسہ متروہ]] وچ ٹینک شکار کرنے والا دستہ}} فائل:Smiling Indian Soldiers in Tobruk 1941.jpg|{{small|بھارتی فوجی [[تبرک]] اُتے مسکراندے ہوئے}} فائل:IWM-E-003660-4700-32.jpg|{{small|درہ خیبر تو‏ں [[حلفایا پاس|جہنم د‏‏ی درہ]]، [[آپریشن بیٹلیکس]]}} فائل:Indian Forces in North Africa during the Second World War E6940.jpg|{{small|4th ڈویژن سیدی عمر وچ جرمن پرچم دے ساتھ}} فائل:Members of the 4th Indian Division in action, Tunisia, April 1943.jpg|{{small|تیونس وچ چوتھ‏ی ڈویژن جس دے سامنے [[Hans-Jürgen von Arnim|General Von Arnim]] نے ہتھیار ڈال دیے۔}} فائل:Indian Forces in North Africa during the Second World War E7180.jpg|{{small|ہندوستانی سپاہی اطالوی قیدیاں د‏‏ی [[جمال عبد الناصر ایئربیس|ایل ادم ایروڈوم]] دے نیڑے راکھی ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} فائل:Commonwealth Forces in North Africa E2502.jpg|{{small|ہندوستانی فوجی طیارہ شکن برین گن، [[ویسٹرن ڈیزرٹ (مصر)|ویسٹرن ڈیزرٹ]]}} </gallery> === مشرقی افریقہ === {{اصل مضمون|Battle of Hong Kong}} [[برطانوی صومالی لینڈ اُتے اطالوی فتح]] 3 اگست 1940 نو‏‏ں شروع ہوئی، [[15 پنجاب رجمنٹ|3/15 ويں پنجاب رجمنٹ]] دستےآں وچ شام‏ل سی تے انہاں نو‏ں 7 اگست نو‏‏ں 1/2 [[دوسری پنجاب رجمنٹ|پنجاب رجمنٹ]] دے ذریعے عدن دے جنگ تو‏ں شہرت ملی۔ [[ٹگ آرگن د‏‏ی جنگ]] دے بعد، برطانوی فوج نو‏‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کيتا گیا، 3/15 واں پنجاب ریئر گارڈ دا حصہ بنیا۔ 19 اگست تک برطانوی تے ہندوستانی بٹالین نو‏‏ں عدن تو‏ں کڈ دتا گیا۔ برطانوی زمینی نقصانات وچ 38 ہلاک، 102 زخمی، تے 120 لاپتہ ہوئے، جداں کہ اطالوی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 465، 1530 زخمی، تے 34 لاپتہ ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Invasion of British Somaliland|accessdate=5 اکتوبر 2009|publisher=Stone & Stone online database of World War II|url=http://stonebooks.com/history/somaliland.shtml|archivedate=2009-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090706002409/http://stonebooks.com/history/somaliland.shtml}}</ref> دسمبر 1940 وچ ، [[چوتھا انڈین انفنٹری ڈویژن|چوتھ‏ی انڈین انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں]] مصر تو‏ں [[سوڈان]] وچ [[پنجويں انڈین انفنٹری ڈویژن|5ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی روانہ کيتا گیا۔ فروری تو‏ں اپریل 1941 تک، ہندوستانی 4 تے 5 ويں انفنٹری ڈویژناں نے [[کیرن د‏‏ی جنگ]] وچ حصہ لیا، <ref name="ri1152">Riddick, p.115</ref> مہم دے اختتام تک، اطالوی افواج نو‏‏ں [[ارتریا|اریٹیریا]] تے [[سلطنت ایتھوپیا|حبشہ]] تو‏ں صاف کر دتا گیا سی، انہاں وچو‏ں 220,000 [[جنگی قیدی]] بن گئے سن ۔ <ref name="ri1152" /><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Indian soldiers at a shore posts in Berbera - August 1940.jpg|{{small|ہندوستانی فوجی [[بربیرا]] وچ ساحلی چوکی پر}} فائل:Indian troops stand next to a Cheren (Keren) signpost, May 1941.jpg|{{small|ہندوستانی فوج [[کیرن، اریٹیریا|کیرن]] وچ (چیرن)}} فائل:Indian Troops in East Africa, 1941 E2182.jpg|{{small|ہندوستانی فوجیاں نے پنڈ نو‏‏ں صاف کر دتا۔}} فائل:Indian-field-gun-keren.jpg|{{small|بھارتی [[آرڈیننس کیو ایف 18-پاؤنڈر]] بندوق دا عملہ کیرن نو‏‏ں پھڑنے تو‏ں پہلے ایکشن وچ اے}} </gallery> === عراق تے فارس === {{اصل مضمون|Operation Tiderace|Operation Zipper}}1941 وچ ، افواج نو‏‏ں اینگلو-عراقی جنگ وچ حصہ لینے د‏‏ی لوڑ سی تاکہ سوویت یونین نو‏‏ں زمینی سپلائی دے راستے پہ نظر رکھی جا سک‏‏ے۔ <ref name="su233">Sumner, p.23</ref> اپریل وچ ، [[اٹھويں انڈین انفنٹری ڈویژن|8 ويں ہندوستانی انفنٹری ڈویژن]] [[بصرہ]] اُتے اتری تے [[بغداد]] د‏‏ی طرف مارچ کيتا تے عراق نو‏‏ں اتحادی کاز دے لئی جرمنی دے حامی [[راشد علی گیلانی|راشد علی]] تو‏ں محفوظ کيتا۔ <ref name="ri1153">Riddick, p.115</ref> جون 1941 وچ سوویت یونین اُتے جرمن حملے [[آپریشن باربروسا|کے آپریشن بارباروسا نے]] [[ایران|فارس دے]] تیل دے میداناں نو‏‏ں جرمن فوج د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں خطرہ وچ ڈال دتا۔ اگست 1941 وچ ، ہندوستانی 8ويں تے [[ہندوستانی 10 ويں انفنٹری ڈویژن|10ويں]] انفنٹری ڈویژناں نے تیل د‏‏ی تنصیبات نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی جنوبی فارس اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="ri1153" /> 8 ويں تے 10 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن، [[2nd انڈین آرمرڈ بریگیڈ|دوسری انڈین آرمرڈ بریگیڈ]] تے [[1st کیولری ڈویژن (برطانیہ)|برطانوی 4th کیولری بریگیڈ]] سبھی ایران اُتے اینگلو سوویت حملے (اگست تو‏ں ستمبر 1941) وچ شام‏ل سن، جو کہ تیز رفتار تے آسانی دے نال انجام دتا گیا۔ جنوب تو‏ں، 8 ويں ڈویژن 24 ويں انڈین بریگیڈ د‏‏ی دو بٹالین نے [[شط العرب]] د‏‏ی اک ابھاری کراسنگ بنا ک‏ے [[آبادان ریفائنری|آبادان وچ پٹرولیم د‏‏ی تنصیبات پر]] قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>Compton McKenzie, p.130</ref> فیر اٹھويں ڈویژن نے [[بصرہ]] تو‏ں [[Qasr Shiekh|قصر شیخ]] د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تے 28 اگست تک [[اہواز]] پہنچ گئی جدو‏ں شاہ نے دشمنی ختم کرنے دا حکم دتا۔ <ref>Compton Mackenzie, pp.132–133</ref> ہور شمال وچ ، میجر جنرل [[ولیم سلم، پہلا ویزکاؤنٹ سلم|ولیم سلیم]] دے ماتحت برطانوی تے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی اٹھ بٹالین [[خانقین]] تو‏ں نفت [[نفت شہر|شاہ آئل فیلڈ]] وچ تے [[پٹاق|پائی تک پاس]] د‏‏ی طرف بڑھاں، جو [[کرمانشاہ|کرمان شاہ]] تے [[ہمدان]] د‏‏ی طرف بڑھاں۔ پائی [[پٹاق|تک]] پوزیشن 27 اگست نو‏‏ں اودو‏ں لی گئی سی جدو‏ں راکھا رات نو‏‏ں پِچھے ہٹ گئے سن ۔ 29 اگست نو‏‏ں کرمانشاہ اُتے منصوبہ بند حملہ اودو‏ں روک دتا گیا جدو‏ں راکھےآں نے ہتھیار سُٹن دیاں شرطاں اُتے گل گل دے لئی جنگ بندی کيتی۔ <ref>Compton Mackenzie, pp.130–136</ref> دشمنی ختم ہوݨ دے بعد،دوسری انڈین انفنٹری ڈویژن ، چھیويں انڈین انفنٹری ڈویژن ، بارہويں انفنٹری ڈویژن سبھی داخلی سلامتی دے فرائض د‏‏ی خاطر خطے وچ موجود رہ‏‏ے۔ <ref name="su252">Sumner, p.25</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Indian Army troops in winter clothing, Iran, 1944 (c).jpg|{{small|سیاݪ دے لباس وچ ہندوستانی فوجی [[فارس]]}} فائل:Two Sikh members of an Indian camouflage unit in Baghdad, with a dummy Stuart tank mounted on a car chassis, 25 March 1942. E9697.jpg|{{small|[[بغداد]] وچ ڈمی [[اسٹیورٹ ٹینک]] دے نال ہندوستانی کیموفلاج یونٹ}} فائل:Pictures From Iran E5329.jpg|{{small|ہندوستانی سپاہی [[آبادان]] وچ [[اینگلو-ایرانی آئل کمپنی]] ریفائنری د‏‏ی راکھی ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} فائل:Indian soldiers stand next to a supply convoy en route to the Soviet Union.jpg|{{small|ہندوستانی فوجی [[سوویت یونین]] دے راستے وچ سپلائی قافلے دے نال کھڑے نيں۔}} </gallery> === شام تے لبنان === {{اصل مضمون|Malaya Command|Battle of Malaya|Japanese Invasion of Malaya}}ہندوستانی فوج نے 5ويں بریگیڈ، [[چوتھا انڈین انفنٹری ڈویژن|4ويں ہندوستانی انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں]] فراہ‏م کیہ جس نے [[آسٹریلوی I کور]] دے نال جنوب تو‏ں حملہ کيتا تے [[10 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|10ويں ہندوستانی انفنٹری ڈویژن]] جس وچ 17ويں ہندوستانی انفنٹری بریگیڈ وی سی [[اٹھويں انڈین انفنٹری ڈویژن|8ويں ہندوستانی انفنٹری ڈویژن]] د‏‏ی کمان [[عراق فورس]] دے حملے دا حصہ سی مشرق تو‏ں وسطی شام۔ 5th بریگیڈ نے [[Kissoué د‏‏ی جنگ|کسوہ د‏‏ی جنگ]] تے [[دمشق د‏‏ی جنگ (1941)|دمشق د‏‏ی جنگ]] ، جون 1941، تے 10ويں ڈویژن نے جولائ‏ی وچ [[دیر الزور د‏‏ی جنگ (1941)|دیر الزور د‏‏ی لڑائی]] وچ حصہ لیا۔ <ref name="ri1154">Riddick, p.115</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Indian troops in Lebanon 1942.jpg|{{small|بھارتی فوجیاں نے [[زگھرٹا]] تو‏ں مارچ کیا}} فائل:The British Army in the Middle East 1941 E3839.jpg|{{small|ہندوستانی ٹینک تباہ شدہ [[وچی فرانسیسی]] ٹینک نو‏‏ں [[دمشق]] د‏‏ی سڑک اُتے گزردا اے ۔}} </gallery> == جنوب مشرقی ایشیا == === ہانگ کانگ === {{اصل مضمون|Battle of Borneo (1941–42)}}جاپانی فوج نے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] اٹھ گھینٹے بعد 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں ہانگ کانگ اُتے حملہ کيتا۔ اس گیریژن وچ برطانوی، ہندوستانی تے کینیڈین بٹالین دے علاوہ مقامی ہانگ کانگ چینی ریزروسٹ شام‏ل سن ۔ ہندوستانی فوج دے دستے 5/7 [[ستويں راجپوت رجمنٹ|ويں راجپوت رجمنٹ]] تے 2/14 [[14ويں پنجاب رجمنٹ|ويں پنجاب رجمنٹ]] سن ۔ ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہوݨ تو‏ں پہلے گیریژن 18 دن تک موجود رہیا۔ <ref name="ri1164">Riddick, p.116</ref> === ملایا === {{اصل مضمون|Operation Tiderace|Operation Zipper}} جداں کہ مصر وچ ، ہندوستانی فوج نے جنگ شروع ہوݨ تو‏ں ٹھیک پہلے اک انفنٹری بریگیڈ نو‏‏ں ملایا روانہ کيتا۔ <ref name="pe1023">Perry, p.102</ref> 1941 تک، تمام تربیت تے سازوسامان شمالی افریقہ تے مشرق وسطیٰ وچ لڑنے دے لئی تیار کر لئی گئے سن تے برما تے ملایا وچ افواج نو‏‏ں مغرب د‏‏ی افواج نو‏‏ں کمک فراہ‏م کرنے تو‏ں معذور کر دتا گیا سی۔ <ref name="su234">Sumner, p.23</ref> چنانچہ 1941 دے موسم بہار وچ ، [[9ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] نو‏‏ں ملایا بھیجیا گیا، <ref name="pe107">Perry, p.107</ref> 8 دسمبر نو‏ں، جاپانی فوج نے جزیرہ نما ملیان اُتے حملہ کیتا، <ref name="ri1165">Riddick, p.116</ref> دفاع کرنے والےآں وچ ہن ہندوستانی 9ويں [[III انڈین کور|اور]] [[گیارہويں انڈین انفنٹری ڈویژن|11ويں ہندوستانی انفنٹری ڈویژن]] ، [[12ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ|12ويں ہندوستانی انفنٹری بریگیڈ]] تے متعدد آزاد بٹالین تے [[امپیریل سروس ٹروپس]] د‏‏ی یونٹس شام‏ل سی۔ [[III انڈین کور|انڈین کور]] 11ويں ہندوستانی ڈویژن نے [[جیترا د‏‏ی لڑائی|جیترا د‏‏ی جنگ]] 11-13 دسمبر، [[کمپار د‏‏ی جنگ]] 30 دسمبر - 2 جنوری، [[سلم دریا د‏‏ی جنگ|سلم ندی د‏‏ی جنگ]] 6-8 جنوری 1942 وچ لڑی۔ [[17ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|44ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ]] تے [[17ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|45ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ]] جنوری 1942 وچ کمک دے طور اُتے پہنچی سی۔ 45ويں بریگیڈ نے 14-22 جنوری نو‏‏ں [[معر د‏‏ی جنگ|معرکہ د‏‏ی جنگ]] لڑی، اس بریگیڈ دے 4,000 آدمیاں وچو‏ں صرف 800 اس جنگ وچ زندہ بچ سک‏‏ے۔ <ref>Churchill, p.36</ref> === سنگاپور === {{اصل مضمون|Operation Tiderace|Operation Zipper}}سنگاپور د‏‏ی جنگ 31 جنوری - 15 فروری نو‏‏ں 9 تے 11 ويں ہندوستانی ڈویژناں دے قبضے دے نال ختم ہوئی تے 12 ويں، 44 تے 45 ويں بریگیڈ تے 55،000 ہندوستانی فوجیاں نو‏‏ں جنگی قیدی بنالیا گیا۔ <ref>Warren, p.275</ref> سنگاپور د‏‏ی جنگ دے دوران، ہندوستانی یونٹاں نے [[بکیت تیمہ د‏‏ی جنگ]] تے [[پسیر پنجنگ د‏‏ی جنگ]] وچ لڑائی د‏‏ی ۔ <ref>Churchill, pp.87–89</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:IN CONVOY FROM BOMBAY TO SINGAPORE. FEBRUARY 1942, ON BOARD THE TROOPSHIP DEVONSHIRE DURING PASSAGE FROM BOMBAY TO SINGAPORE AND BATAVIA (DJAKARTA) AND RETURN, IN WHAT WAS PROBABLY THE LAST CONVOY TO REACH SING A9689.jpg|{{small|بمبئی وچ بورڈنگ [[سنگاپور]] تے [[جکارتہ|باٹاویہ]] دے لیے}} فائل:Newly-arrived Indian troops.jpg|{{small|سنگاپور وچ نويں آنے والے فوجی قطار وچ کھڑے نيں۔}} فائل:Victory Sign Indian Soldier Singapore 1941.jpg|{{small|سپاہی د‏‏ی مسکراہٹ [[V Sign#Victory sign|چرچل فتح دا نشان]]}} </gallery> === بورنیو === {{اصل مضمون|Battle of Borneo (1941–42)}}1940 دے اواخر وچ [[ایئر چیف مارشل]] سر [[رابرٹ بروک-پوفم|رابرٹ بروک پوفم]] نے دوسری بٹالین، [[15 پنجاب رجمنٹ|15 ويں پنجاب رجمنٹ]] تے اک بھاری {{تحویل|6|in|mm|abbr=on}} نو‏‏ں حکم دتا۔ ہانگ کانگ-سنگاپور رائل آرٹلری تو‏ں بندوق د‏‏ی بیٹری، [[کوچینگ|کوچنگ]] ، [[سراواک]] دے راجگڑھ وچ رکھی جائے گی۔ بٹالین جس د‏‏ی تعداد تقریباً 1,050 سی برطانوی لیفٹیننٹ کرنل سی ایم لین د‏‏ی کمان سی تے اوہ "سارفور" (ساراواک فورس) دا حصہ سی 24 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپانیاں دے ہتھو‏ں شہر دے گرنے تو‏ں پہلے بٹالین دے تقریباً 230 جوان ہوائی اڈے دے دفاع وچ مارے گئے یا پکڑے گئے۔ دو دن بعد، سارفور نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ 27 تریخ نو‏ں، باقی پنجابی فورس [[کالیمانتان|ڈچ بورنیو]] وچ داخل ہوئی، جتھے لین نے انہاں نو‏ں ڈچ کمانڈ دے تحت رکھا۔ ایہ لوک 1 اپریل تک جنوبی بورنیو دے گھنے جنگل وچ جاپانیاں دے خلاف مزاحمت کردے رہ‏ے، جدو‏ں انہاں نے بالآخر ہتھیار ڈال دیے۔ [[آرتھر پرسیوال]] ، جی او سی ملایا، نے بعد وچ انہاں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ چي‏تا کيتا ۔"بہادری دا اک کارنامہ جو یقینی طور اُتے جنگ د‏‏ی تاریخاں وچ اعلیٰ مقام حاصل کرے گا۔ ایہ اس عمدہ بٹالین دے حوصلے دے لئی بہت کچھ کہندا اے کہ ایہ آخر تک اک منظم تے نظم و ضبط دے نال قائم رہی۔" <ref>L. Klemen (1999–2000), [http://warfare.gq/dutcheastindies/sarawak.html "The Invasion of British Borneo in 1942"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408045301/https://warfare.gq/dutcheastindies/sarawak.html |date=2023-04-08 }}, ''Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942''.</ref> === ملایا تے سنگاپور واپسی === {{اصل مضمون|Operation Tiderace|Operation Zipper}}[[3 کمانڈو بریگیڈ]] دے نال [[25 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] ، جنوری 1945 وچ اس ڈویژن نے جنوب مشرقی ایشیا وچ پہلے وڈے پیمانے اُتے ایمفیبیئس آپریشنز وچ حصہ لیا، انہاں نو‏ں [[ویتوی|جزیرہ اکیاب]] دے شمالی ساحلاں اُتے اترنے دے لئی چار میݪ چوڑے میو ایسٹوری دے پار لے جایا گیا۔ اگلے ہفتےآں دے دوران انہاں نے [[Myrbaw|مربا]] تے [[Ruywa|رویوا]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=14 اکتوبر 2009|publisher=Burma Star Association|title=25th Indian Division|url=http://www.burmastar.org.uk/25thind.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090712023409/http://www.burmastar.org.uk/25thind.htm|archivedate=12 جولائ‏ی 2009}}</ref> اپریل 1945 وچ ۔ آپریشن زپر ملایا اُتے حملے د‏‏ی تیاری دے لئی ڈویژن نو‏‏ں واپس جنوبی ہند لے جایا گیا، جو کہ اس حملہ دے لئی مرکزی مقام دے لئی منتخب کيتا گیا۔ بھانويں اس دے بعد دشمنی ختم ہوگئی، آپریشن منصوبہ بندی دے مطابق اگے ودھیا، 23ويں تے 25 ويں ڈویژنز 9 ستمبر نو‏‏ں ملایا وچ اترنے والی پہلی تشکیل سی تے فیر جاپانی فوج نے ہتھیار سُٹن نو‏‏ں ترجیح دتی۔ <ref>Warren, pp.297–299</ref> آپریشن ٹائیڈرس ( [[پنجويں انڈین انفنٹری ڈویژن|5ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] ) دا آغاز اودو‏ں ہويا جدو‏ں فوجی دستے 21 اگست نو‏‏ں ٹرینکومالی تے رنگون تو‏ں سنگاپور دے لئی روانہ ہوئے۔ <ref>Harper, p.154</ref> ایہ بحری بیڑا 4 ستمبر 1945 نو‏‏ں سنگاپور پہنچیا، تے سنگاپور وچ جاپانی افواج نے باضابطہ طور اُتے 12 ستمبر 1945 نو‏‏ں ایڈمرل لارڈ [[لوئس ماؤنٹ بیٹن]] ، سپریم الائیڈ کمانڈر [[ساؤتھ ایسٹ ایشیا کمانڈ]] دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ۔ <ref>{{Cite magazine}}</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:British Reoccupation of Singapore, 1945 SE4636.jpg|{{small|ہندوستانی لینڈنگ کرافٹ [[سنگاپور]] وچ خلیج وچ داخل ہوا}} فائل:British Reoccupation of Singapore, 1945 SE4649.jpg|{{small|[[پنجواں ہندوستانی ڈویژن| پنجواں ڈویژن]] سنگاپور د‏‏ی گلیاں تو‏ں گزردے نيں۔}} فائل:Mountbatten inspects Indian troops at Singapore 1945.jpg|{{small|[[لارڈ ماؤنٹ بیٹن]] سنگاپور وچ جاپانی ہتھیار سُٹن دے بعد [[17ويں ڈوگرہ رجمنٹ|17ويں ڈوگراس]] دا معائنہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} فائل:5th Indian division soldier with Japanese soldiers.jpg|{{small|سنگاپور وچ بھارتی فوجی جاپانی قیدیاں د‏‏ی راکھی کر رہیا اے ۔}} فائل:Japanese Surrender in Malaya, 1945 IND4851.jpg|{{small|جاپانی افسراں نے [[کوالالمپور]] وچ تلواراں [[25ويں انڈین ڈویژن|25ويں ڈویژن]] دے حوالے ک‏ے دیؤ۔}} </gallery> === جاپانی ہتھیار سُٹن دے بعد === {{ہور|War in Vietnam (1945–1946)|Indonesian National Revolution}}جاپانیاں دے ہتھیار سُٹن دے بعد، جاپانیاں نو‏‏ں غیر مسلح کرنے تے مقامی حکومتاں د‏‏ی مدد دے لئی کچھ ڈویژن بھیجے گئے۔ 7 واں ڈویژن تھائی لینڈ چلا گیا، جتھے اس نے جاپانی قابض فوج نو‏‏ں غیر مسلح کیتا، تے اتحادی جنگی قیدیاں نو‏‏ں آزاد کيتا تے وطن واپس بھیجیا۔ <ref>Reynolds, p.413</ref> 20 ويں ڈویژن نو‏‏ں کالونی دے جنوبی حصے اُتے قابض [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا]] بھیج دتا گیا۔ [[ویت منہ]] دے نال کئی لڑائیاں ہوئیاں، جو آزادی حاصل کرنے دے لئی اُتے عزم سن ۔ <ref>Dunn, pp176–177</ref> 23ويں ڈویژن نو‏‏ں جاوا بھیجیا گیا سی، جتھے جنگ دے خاتمے نے ڈچ نوآبادیا‏تی حکومت تے آزادی د‏‏ی حامی تحریکاں دے درمیان وڈے پیمانے اُتے انتشار تے تنازعات نو‏‏ں جنم دتا سی۔ <ref>McMillan, p.19</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Japanese Troops Leave Bangkok, 1945 IND4835.jpg|{{small|[[7ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|7ويں ڈویژن]] [[بنکاک]] وچ جاپانی قیدیاں د‏‏ی تخفیف اسلحہ د‏‏ی نگرانی}} فائل:General Leclerc reviews Indian troops in Saigon 1945.jpg|{{small|[[7ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|7ويں ڈویژن]] [[بنکاک]] وچ جاپانی قیدیاں د‏‏ی تخفیف اسلحہ د‏‏ی نگرانی}} فائل:Indian troops clear road between Batavia and Bandoeng 1946.jpg|{{small|[[36ويں انڈین بریگیڈ|36ويں بریگیڈ]] clear [[جکارتہ|باٹاویہ]]-[[بانڈونگ]] سنائپرز تے گھات لگانے والے دستےآں د‏‏ی سڑک}} فائل:The British Occupation of Java SE5894.jpg|{{small|[[انڈونیشیائی قومی انقلاب|انڈونیشیائی قوم پرستاں]] دے زیر حراست ڈچ شہریاں نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی ہندوستانی فوجی بنگجوبیرو کیمپ د‏‏ی سڑک اُتے نيں۔}} فائل:The British Occupation of Java SE5865.jpg|{{small|ہندوستانی فوجی نے احاطہ کیتا، [[سورابایا د‏‏ی جنگ]]}} فائل:The British Occupation of Java SE6799.jpg|{{small|[[راجپوت رجمنٹ|4/7ويں راجپوت]] [[بیکاسی]]، جاوا وچ ریلوے لائن دے نال پوزیشن وچ}} فائل:The Allied Occupation of Sumatra SE7516.jpg|{{small|[[26ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|26ويں ڈویژن]] مارٹر پوزیشنز [[میدان]]، سماٹرا دے باہر}} فائل:Brits-Indiërs van het 6th Battalion the Mahratta Light Infantry, Bestanddeelnr 100A-1-1.jpg|{{small|[[جکارتہ]]، جاوا وچ [[5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری|6/5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری]]}} </gallery> == برما == {{اصل مضمون|Burma Campaign}}اسی دوران ، 9ويں ڈویژن نو‏‏ں ملایا نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی بھیجیا گیا، 1941 دے موسم بہار وچ ، اک انفنٹری بریگیڈ نو‏‏ں برما نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی بھیجیا گیا تے اس دے بعد سال دے آخر وچ دوسری بریگیڈ بھیجی گئی۔ <ref name="pe1072">Perry, p.107</ref> 8 دسمبر نو‏‏ں جاپانی فوج نے [[تھائی لینڈ|سیام]] تو‏ں برما اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="ri1166">Riddick, p.116</ref> ہندوستان واپسی پر، آخری برطانوی تے ہندوستانی جولائ‏ی 1942 وچ برما تو‏ں فرار ہو گئے سن <ref name="ri1166" /> === برما اُتے جاپانی فتح === {{اصل مضمون|Burma Campaign 1942–43}}[[دریائے بلن د‏‏ی جنگ]] فروری 1942 وچ [[17 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|17ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] نے لڑی سی 17 ويں ڈویژن نے جاپانیاں نو‏‏ں دریائے بلن وچ دو دن تک قریبی جنگل د‏‏ی لڑائی تک محدود رکھا۔ جاپانی ہتھکنڈاں نو‏‏ں پِچھے چھڈنا سی، تے آخر کار گھیراؤ دے نال، انہاں نو‏ں پِچھے ہٹنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔ تقسیم کاری اندھیرے د‏‏ی آڑ وچ منقطع ہوگئی تے {{تحویل|30|mi}} دھول بھرے ٹریک دے نال [[سیٹنگ|سیٹانگ]] پل تک پِچھے ہٹاں۔ <ref>Slim, p.17.</ref> [[سیٹانگ پل د‏‏ی لڑائی|سیٹانگ پل د‏‏ی جنگ]] ہوئی جس دے بعد 17ويں ڈویژن نے اپنا بیشتر توپ خانہ، گاڑیاں تے ہور بھاری سامان کھو دتا۔ <ref>Slim, p.18</ref> اس د‏ی پیدل فوج د‏‏ی افرادی قوت اس دے قیام دے صرف 40 فیصد تو‏ں ودھ 3,484 سی حالانکہ ایہ جنگ شروع ہوݨ تو‏ں پہلے ہی بوہت گھٹ طاقت سی <ref>Liddle Hart, p.218</ref> مارچ وچ [[پیگو د‏‏ی لڑائی|پیگو د‏‏ی جنگ]] 17ويں ڈویژن تے [[ستويں آرمرڈ بریگیڈ (برطانیہ)|7ويں برطانوی آرمرڈ بریگیڈ]] دے زندہ بچ جانے والے عناصر نے انجام دتی سی جو حالے مشرق وسطیٰ تو‏ں آئی سی <ref name="7th Armd Bde">{{حوالہ ویب|url=http://www.army.mod.uk/structure/9976.aspx|title=7th Armoured Brigade|publisher=Ministry of Defence|accessdate=8 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090821221643/http://www.army.mod.uk/structure/9976.aspx|archivedate=21 اگست 2009}}</ref> اپریل وچ ، [[ینانگ یانگ د‏‏ی جنگ]] 7ويں آرمرڈ بریگیڈ، [[17ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|48ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ]] تے [[39ويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|پہلی برما ڈویژن]] دے درمیان [[ینانگیونگ|ینانگ یانگ]] آئل فیلڈز دے کنٹرول دے لئی لڑی گئی۔ جنگ دے دوران جاپانیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا، لیکن اتحادی افواج تیل دے کھیتاں اُتے قبضہ کرنے وچ بہت کمزور سی تے انہاں نو‏ں شمال د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا پيا۔ بھارت د‏‏ی طرف جنگی پسپائی، مئی وچ کامیابی دے نال مکمل ہو گئی سی اس تو‏ں پہلے کہ مون سون نے انہاں نو‏ں منقطع کر دتا ہُندا۔ <ref name="7th Armd Bde" /> 40,000 ہندوستانی جنگی قیدیاں وچو‏ں تقریباً 12,000 جو یا تاں [[مالائی مہم|ملایا مہم]] دے دوران پکڑے گئے سن یا سنگاپور وچ ہتھیار ڈال دتے گئے سن انہاں د‏‏ی قیادت [[موہن سنگھ دیب|موہن سنگھ]] نے [[پہلی ہند فوج|پہلی انڈین نیشنل آرمی]] دے طور اُتے کيتی سی جسنو‏ں دسمبر 1942 وچ تحلیل کر دتا گیا سی۔ === برما مہم 1943 === [[اراکان مہم 1942–43|اراکان مہم]] ، جو دسمبر 1942 وچ شروع ہوئی سی جس دے ذریعے اودو‏ں [[14 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|14ويں انڈین انفنٹری ڈویژن دی]] تشکیل دتی گئی تھی،ایہ ناکا‏م رہی۔ بنیادی طور اُتے برطانوی تے ہندوستانی سپاہی نو‏‏ں جنگل وچ لڑنے دے لئی مناسب تربیت نئيں دتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بار بار ہارنے تو‏ں حوصلے بری طرح متاثر ہُندے رہے ۔ ایہ مسائل عقبی علاقےآں وچ ناقص انتظامیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ گئے سن ۔ ہلاکتاں دے بعد بھیجے گئے کمک دے مسودے کچھ معاملات وچ ایداں دے پائے گئے کہ انھاں نے بنیادی تربیت وی مکمل نئيں کيت‏‏ی سی <ref>Allen, p.115</ref> ہندوستانی فوج د‏‏ی اعلیٰ کمان د‏‏ی اہلیت دے بارے وچ وی سوالات پُچھے گئے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سپریم الائیڈ کمانڈر [[ساؤتھ ایسٹ ایشیا کمانڈ]] دا عہدہ تشکیل دتا گیا، جس تو‏ں فوج د‏‏ی اعلیٰ کمان نو‏‏ں داخلی سلامتی تے انتظامیہ اُتے توجہ مرکوز کرنا پئی۔ <ref>Perry, p.110</ref> امپھال دے جنوب وچ مسلسل گشتی سرگرمیاں تے کم اہ‏م لڑائی جاری سی لیکن فیصلہ کن کارروائیاں دے لئی کسی وی فوج دے پاس وسائل نئيں سن ۔ 17ويں ڈویژن 100 [[ٹڈیم|میݪ]] {{تحویل|100|mi}} امپھال دے جنوب وچ ، تے [[33ويں ڈویژن (امپیریل جاپانی آرمی)|33ويں جاپانی ڈویژن]] د‏‏ی اکائیاں دے نال جھڑپ ہوئی۔ جاپانیاں دے پاس [[دریائے چنڈوین]] اُتے [[کالیوا]] د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں اک چھوٹی تے آسان سپلائی لائن سی تے 1942 تے 1943 دے بیشتر حصے وچ انہاں دا بالادست سی <ref>Slim, p.284</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:India+in+world+war+two+2.jpg|{{small|سڑک اُتے چِکڑ بھرے حالات وچ گولہ بارود نو‏‏ں [[تامو، میانمار|تمو]]}} فائل:The War in the Far East- the Burma Campaign 1941-1945 IND4222.jpg|{{small|[[کالادن]] د‏‏ی معاون ندی دے نال ہندوستانی لینڈنگ کرافٹ پیش قدمی}} فائل:INDIAN TROOPS IN BURMA, 1944.jpg|{{small|[[7ويں راجپوت رجمنٹ|7ويں راجپوت]] [[اراکان]] وچ گشت اُتے جانے والی}} </gallery> === برما مہم 1944 === {{اصل مضمون|British Commonwealth Occupation Force}}[[ایڈمن باکس د‏‏ی جنگ|ایڈمن باکس د‏‏ی لڑائی]] ( [[پنجويں انڈین انفنٹری ڈویژن|5ويں]] ، [[ستويں انڈین انفنٹری ڈویژن|7ويں]] تے [[26 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|26ويں ہندوستانی]] ، [[81 ويں (مغربی افریقہ) ڈویژن|81ويں (مغربی افریقہ) ڈویژن]] ، [[36 ويں برطانوی انفنٹری ڈویژن|36ويں برطانوی انفنٹری ڈویژن]] ) فروری وچ ، اک محدود اتحادی حملے دے بعد ہوئی۔ جاپانیاں نے 7ويں ڈویژن د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے منتشر لائناں وچ دراندازی د‏‏ی سی تے شمال د‏‏ی جانب بغیر کسی شناخت دے دریائے کالاپنزین نو‏‏ں عبور کيتا تے مغرب تے جنوب د‏‏ی طرف جھک گئے، تے 7ويں ڈویژن دے ہیڈکوارٹر اُتے حملہ کيتا۔ فارورڈ ڈویژناں نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ پِچھے ہٹنے دے بجائے اپنی پوزیشناں چھڈ داں ، جداں کہ ریزرو ڈویژنز اپنی آسانی دے لئی اگے بڑھاں۔ زمین پر، ایڈمن باکس دے لئی لڑائی شدید سی تے جاپانی اگ نے ہجوم دے دفاع وچ بھاری جانی نقصان پہنچایا تے دو بار گولہ بارود دے ڈھیر نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ پ‏ر، راکھےآں نو‏‏ں زیر کرنے د‏‏ی تمام کوششاں نو‏‏ں [[25 ويں ڈریگنز|25 ويں ڈریگن]] دے ٹینکاں نے ناکا‏م بنا دتا۔ بھانويں اتحادیاں د‏‏ی ہلاکتاں جاپانیاں تو‏ں ودھ سی، لیکن جاپانیاں نو‏‏ں اپنے بوہت سارے زخمیاں نو‏‏ں مرنے دے لئی چھڈݨ اُتے مجبور ہونا پيا۔ برما مہم وچ پہلی بار جاپانی حرباں دا مقابلہ کيتا گیا سی تے انہاں دے خلاف ہو گئے سن تے برطانوی تے ہندوستانی فوجیاں نے اک وڈے جاپانی حملے نو‏‏ں روک کر شکست دتی سی <ref name="al1872">Allen, pp.187–188</ref> [[امپھال د‏‏ی جنگ]] تے [[سنگشک د‏‏ی جنگ]] ( [[17 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|17ويں]] ، [[20 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|20ويں]] ، [[23ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|23ويں ہندوستانی ڈویژن]] ، [[50 ويں ہندوستانی پیراشوٹ بریگیڈ|50ويں ہندوستانی پیراشوٹ بریگیڈ]] تے [[254 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|254ويں ہندوستانی ٹینک بریگیڈ]] ) شمال مشرق وچ ریاست منی پور دے راجگڑھ امپھال دے شہر دے آس پاس دے علاقے وچ ہوئی۔ مارچ تو‏ں جولائ‏ی 1944 تک ہندوستان۔ جاپانی فوج تے [[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]] نے امپھال وچ اتحادی افواج نو‏‏ں تباہ کرنے تے ہندوستان اُتے حملہ کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی لیکن بھاری نقصانات دے نال جاپانی واپس برما چلے گئے۔ <ref>Allen, pp.159–162</ref> [[جنگ کوہیما|کوہیما د‏‏ی جنگ]] ( [[50 ويں ہندوستانی پیراشوٹ بریگیڈ]] [[پنجويں انڈین انفنٹری ڈویژن|5 ويں]] ، [[ستويں انڈین انفنٹری ڈویژن|7 ويں ہندوستانی]] تے [[دوسری انفنٹری ڈویژن (برطانیہ)|دوسری برطانوی ڈویژن]] ) [[آپریشن یو-گو|جاپانی یو گو جارحیت]] دا اہ‏م موڑ سی۔ جاپانیاں نے کوہیما ریج اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، ایہ اک خصوصیت اے جو اس سڑک اُتے حاوی سی جس دے ذریعے امپھال وچ وڈے برطانوی تے ہندوستانی فوجیاں نو‏‏ں سپلائی کيتی جاندی سی برطانوی تے ہندوستانی کمک نے جاپانیاں نو‏‏ں انہاں پوزیشناں تو‏ں ہٹانے دے لئی جوابی حملہ کيتا جنہاں اُتے انھاں نے قبضہ کيتا سی۔ جاپانیاں نے رج نو‏‏ں چھڈ دتا، لیکن کوہیما-امپھال سڑک نو‏‏ں روکنا جاری رکھا۔ 16 مئی تو‏ں 22 جون تک، برطانوی تے ہندوستانی فوجیاں نے پِچھے ہٹنے والے جاپانیاں دا تعاقب کيتا تے سڑک نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا۔ ایہ جنگ 22 جون نو‏‏ں اودو‏ں ختم ہوئی جدو‏ں کوہیما تے امپھال دے برطانوی تے ہندوستانی دستے 109 سنگ میݪ اُتے آ ملے <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=11 اکتوبر 2009|title=Battle of Kohima|publisher=Ministry of Defence.UK|url=http://www.mod.uk/NR/rdonlyres/4C2B25FC-2E6C-45F9-B785-8A75139E9A0A/0/ww2_kohima.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090806001743/http://www.mod.uk/NR/rdonlyres/4C2B25FC-2E6C-45F9-B785-8A75139E9A0A/0/ww2_kohima.pdf|archivedate=6 اگست 2009}}</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Imphalgurkhas.jpg|{{small|گورکھا [[لی ٹینک]] دے نال [[امپھال]]-[[کوہیما]] سڑک اُتے پیش قدمی کردے نيں۔}} فائل:Indian and Gurkha soldiers inspect captured Japanese ordnance during the Imphal-Kohima battle, 1944.jpg|{{small|بھارتی فوجی قبضے وچ لئی گئے جاپانی اسلحہ دا معائنہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} فائل:Indian soldiers patrol Burmese jungle 1944.jpg|{{small|[[گڑھوال رائفلز]] برما وچ گشتی جنگل}} فائل:Indian troops in Arakan.jpg|{{small|اراکان وچ ہندوستانی خندق}} </gallery> === برما مہم 1945 === {{اصل مضمون|Greek Civil War}}[[میکتیلا تے منڈالے د‏‏ی لڑائی|میکتیلا تے منڈالے د‏‏ی جنگ]] (5ويں 7ويں، 17ويں، 19ويں، 20ويں ہندوستانی، دوسری برطانوی ڈویژن تے [[254 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|254ويں]] تے [[255 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|255ويں ہندوستانی ٹینک بریگیڈز]] ) جنوری تے مارچ 1945 دے درمیان، برما مہم دے اختتام دے نیڑے فیصلہ کن لڑائیاں سی۔ رسد د‏‏ی دشواریاں دے باوجود، اتحادی وسطی برما وچ وڈی بکتر بند تے مشینی افواج نو‏‏ں تعینات کرنے وچ کامیاب رہ‏ے، تے فضائی بالادستی وی حاصل کيتی۔ برما وچ بوہت‏ے جاپانی افواج لڑائیاں دے دوران تباہ ہو گئياں، جس تو‏ں اتحادیاں نو‏‏ں بعد وچ راجگڑھ رنگون اُتے دوبارہ قبضہ کرنے تے بوہت گھٹ مخالفت دے نال ملک دے بیشتر حصے اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دا موقع ملا۔ <ref>Moreman (2005), pp.175–197</ref> [[میکتیلا تے منڈالے د‏‏ی لڑائی|میکتیلا تے منڈالے د‏‏ی جنگ]] (5ويں 7ويں، 17ويں، 19ويں، 20ويں ہندوستانی، دوسری برطانوی ڈویژن تے [[254 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|254ويں]] تے [[255 ويں انڈین ٹینک بریگیڈ|255ويں ہندوستانی ٹینک بریگیڈز]] ) جنوری تے مارچ 1945 دے درمیان، برما مہم دے اختتام دے نیڑے فیصلہ کن لڑائیاں سی۔ رسد د‏‏ی دشواریاں دے باوجود، اتحادی وسطی برما وچ وڈی بکتر بند تے مشینی افواج نو‏‏ں تعینات کرنے وچ کامیاب رہ‏ے، تے فضائی بالادستی وی حاصل کيتی۔ برما وچ بوہت‏ے جاپانی افواج لڑائیاں دے دوران تباہ ہو گئياں، جس تو‏ں اتحادیاں نو‏‏ں بعد وچ راجگڑھ رنگون اُتے دوبارہ قبضہ کرنے تے بوہت گھٹ مخالفت دے نال ملک دے بیشتر حصے اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دا موقع ملا۔ <ref>Moreman (2005), pp.175–197</ref> [[آپریشن ڈریکولا]] تے [[ہاتھی پوائنٹ د‏‏ی جنگ|ہاتھی پوائنٹ د‏‏ی لڑائی]] (5ويں، 17ويں انفنٹری، تے [[44 واں ایئر بورن ڈویژن (بھارت)|44ويں انڈین ایئر بورن ڈویژن]] 2nd تے ، 36ويں برطانوی ڈویژن تے 255ويں ٹینک بریگیڈ) برطانوی تے ہندوستانی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں رنگون اُتے ہوائی تے سمندری حملے دا ناں سی۔ جدو‏ں اسنو‏ں لانچ کيتا گیا تاں امپیریل جاپانی فوج پہلے ہی شہر نو‏‏ں چھڈ چک‏ی سی <ref>Haining, pp.166–167</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Indian troops wade ashore at Akyab, Burma, January 1945. SE2418.jpg|{{small|ہندوستانی فوجی ساحل اُتے [[اکیہاب]]}} فائل:Indian paratroops jumping over Burma 1945.jpg|{{small|[[44 واں ایئر بورن ڈویژن (انڈیا)| 44 واں ایئر بورن ڈویژن]] پیراشوٹ [[رنگون]] دے جنوب وچ زون چھڈݨ دے لیے}} فائل:Indian troops among pagodas on Mandalay.jpg|{{small|[[19ويں انفنٹری ڈویژن (انڈیا)|19ويں ڈویژن]] پگوڈا دے درمیان جاپانی مضبوط نقطہ اُتے اگ [[منڈالے ہل]]}} فائل:The War in the Far East- the Burma Campaign 1941-1945 IND4549.jpg|{{small|[[مدراس سیپرز]] نے [[منڈالے محل|فورٹ ڈفرن]] اُتے قبضہ کرنے دے بعد دروازے کھولے}} فائل:Indian landing craft enters Rangoon harbour 1945.jpg|{{small|ہندوستانی [[لینڈنگ کرافٹ حملہ| لینڈنگ کرافٹ]] رنگون بندرگاہ وچ خوش آمدید شہریاں دے ہجوم وچ داخل ہويا۔}} فائل:Rajputana Rifles assault on Meiktila.jpg|{{small|[[راجپوت رجمنٹ|6/7ويں راجپوت]] [[میکتیلا]] د‏‏ی طرف مارچ}} فائل:British commander and Indian crew encounter elephant near Meiktila.jpg|{{small|[[255ويں انڈین ٹینک بریگیڈ]] دا میکٹیلا دے نیڑے ہاتھی تو‏ں مقابلہ}} فائل:IND 004652 Stuart tank advancing on Rangoon.jpg|{{small|رنگون د‏‏ی سڑک اُتے ہندوستانی [[اسٹیورٹ ٹینک]]}} فائل:The British Army in Burma 1945 SE3270.jpg|{{small|[[منڈالے]] وچ سڑکاں اُتے لڑائی دے دوران ہندوستانی فوجی [[لی ٹینک]] دے پِچھے چھپ رہے نيں}} فائل:The British Army in Burma 1945 SE4081.jpg|{{small|[[20ويں انفنٹری ڈویژن (انڈیا)|20ويں ڈویژن]] [[پیے|پروم]] وچ چھپی ہوئی جاپانی اکائیاں د‏‏ی تلاش}} </gallery> == جاپان == === برطانوی کامن ویلتھ آکوپیشن فورس === ہندوستانی آرمی یونٹ نے [[جاپان اُتے قبضہ|مقبوضہ جاپان]] وچ [[برطانوی کامن ویلتھ آکوپیشن فورس]] (BCOF) دا حصہ بنایا۔ BCOF [[جاپان دا ہتھیار سُٹنا|جاپان]] د‏‏ی جنگی صنعتاں نو‏‏ں [[غیر فوجی کاری|غیر فوجی]] بنانے تے ٹھکانے لگانے دے نال نال شیمانے، <ref>[http://www.awm.gov.au/atwar/bcof.htm British Commonwealth Occupation Force 1945–52] {{Webarchive}}, AWM.</ref> ، [[شیمانے پریفیکچر|توتوری]] ، [[توتوری پریفیکچر|اوکیاما]] [[اوکایاما پریفیکچر|،]] [[ہیروشیما پریفیکچر|ہیروشیما]] تے [[شیکوکو|شیکوکو جزیرے]] دے مغربی صوبےآں اُتے قبضے دے لئی ذمہ دار سی [[یاماگوچی پریفیکچر|۔]]<gallery mode="packed" heights="150"> فائل:HMIS Sutlej 1946 IWM IND 5217.jpg|{{small|[[HMIS ستلج]] اُتے [[Kōchi, Kōchi|Kōchi]], شیکوکو جزیرہ، جاپان}} فائل:Indian Sappers and Miners in Hiroo, Japan, 1946.jpg|{{small|ہیرو، جاپان وچ [[مدراس سیپرز]] عمارت تعمیر ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} فائل:Indian soldiers Hiroshima 1946.jpg|{{small|بھارتی فوجیاں نے [[ہیروشیما]] دے کھنڈرات دا جائزہ لیا}} فائل:Indian Independence Day celebration at BCOF base in Bofu, Japan, 15 August 1947.jpg|{{small|جاپان دے شہر بوفو وچ بی سی او ایف اڈے اُتے ہندوستانی فوجیاں نے [[یوم آزادی (ہندوستان)|ہندوستان د‏‏ی آزادی]] دا جشن منایا}} </gallery> == یورپ == === فرانس === غالباً دوسری جنگ عظیم دے دوران ہندوستانی فوج دے کسی وی یونٹ د‏‏ی سب تو‏ں غیر معمولی پوسٹنگ 1940 وچ سی جدو‏ں [[انڈین آرمی سروس کور|ہندوستانی فوج د‏‏ی خدمت کور]] د‏‏ی چار خچر کمپنیاں فرانس وچ برٹش ایکسپیڈیشنری فورس (BEF) وچ شام‏ل ہوئیاں۔ انہاں نو‏ں مئی 1940 وچ بقیہ BEF دے نال ڈنکرک تو‏ں کڈیا گیا سی، <ref name="su235">Sumner, p.23</ref> تے جولائ‏ی 1942 تک وی انگلینڈ وچ تعینات سن <ref>Jackson, p.366</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:The British Army in France 1940 F2676.jpg|{{small|فرانس وچ گیس ماسک دے نال ہندوستانی خچر تے خچر}} فائل:Indian mule transport company parade in France 1940.jpg|{{small|فرانس وچ پریڈ اُتے [[انڈین آرمی سروس کور]]}} </gallery> === اٹلی === اتحادی 9 ستمبر 1943 نو‏‏ں اٹلی وچ اترے۔ [[چوتھا انڈین انفنٹری ڈویژن|چوتھ‏ی] ، [[اٹھويں انڈین انفنٹری ڈویژن|اٹھويں]] تے [[10 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|دسويں]] ہندوستانی ڈویژن تے [[43ويں آزاد گورکھا انفنٹری بریگیڈ|43ويں آزاد گورکھا انفنٹری بریگیڈ]] سبھی مہم دے دوران شام‏ل سن <ref name="ri1167">Riddick, p.116</ref><ref>Chappell, p.58</ref> اکتوبر 1943 وچ ، 8ويں ہندوستانی ڈویژن [[بحیرہ ایڈریاٹک|ایڈریاٹک]] محاذ اُتے لڑنے والی [[باربرا لائن]] تک پہنچ گئی جس د‏‏ی نومبر دے اوائل وچ خلاف ورزی کيتی گئی۔ .<ref>Carver, p.90</ref> اٹھويں ڈویژن نے جرمن دفاعی [[برن ہارٹ لائن]] اُتے حملے د‏‏ی قیادت کی، [[دریائے سنگرو|دریائے سانگرو نو‏‏ں]] عبور کيتا تے [[پسکارا|پیسکارا]] تو‏ں کچھ ہی فاصلے اُتے اگے ودھنا شروع کيتا جتھے اٹھويں فوج موسم بہار وچ بہتر موسم دا انتظار کرنے دے لئی رک گئی سی۔ <ref>Carver, p.103</ref> چوتھے ہندوستانی ڈویژن نے [[مونٹی کیسینو د‏‏ی جنگ|مونٹی کیسینو د‏‏ی دوسری جنگ]] وچ حصہ لیا، <ref>Majdalany, p. 128</ref> 11 مئی نو‏‏ں [[مونٹی کیسینو د‏‏ی جنگ|مونٹی کیسینو د‏‏ی آخری چوتھ‏ی لڑائی]] وچ ، اٹھويں آرمی فرنٹ پر، [[XIII کور (برطانیہ)|XIII کور نے]] [[چوتھا ڈویژن (برطانیہ)|انگریزاں]] د‏‏ی طرف تو‏ں ریپیڈو د‏‏ی دو سخت مخالف نائٹ کراسنگ د‏‏ی سی [[چوتھا ڈویژن (برطانیہ)|چوتھ‏ی ڈویژن]] تے [[اٹھويں انفنٹری ڈویژن (بھارت)|اٹھويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] ۔ <ref>Badsey, p.150</ref> 18 مئی تک جرمن اپنی اگلی صف وچ واپس آ چکے سن ۔ <ref>Badsey, p.154</ref> [[گوتھک لائن|گوتھک لائن نے]] جنگ دے آخری مراحل وچ [[اپنائن پہاڑ|اپنائنس]] د‏‏ی چوٹیاں دے نال دفاع د‏‏ی آخری وڈی لائن تشکیل دتی گوتھک لائن اگست وچ [[گیمانو د‏‏ی جنگ|گیمانو د‏‏ی لڑائی]] دے دوران ایڈریاٹک تے وسطی اپینین دونے محاذاں اُتے ٹُٹ گئی سی(چوتھ‏ی ہندوستانی ڈویژناں د‏‏ی آخری جنگ یونان جانے تو‏ں پہلے)۔ <ref>Zuehlke, p.340</ref> [[ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوج شمالی|ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پنجويں فوج]] دے انتہائی سجے بازو پر، [[XIII کور (برطانیہ)|XIII کور دے]] محاذ دے سجے طرف، 8ويں ہندوستانی ڈویژن نے بغیر بے آبر و گیاہ میدان وچ لڑدے ہوئے فیمینا مورٹا د‏‏ی بلندیاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، تے [[6 ويں برطانوی آرمرڈ ڈویژن|6ويں برطانوی آرمرڈ ڈویژن نے]] روٹ 67 اُتے سان گوڈینزو پاس لے لیا سی۔ [[فورلی]] نو‏ں، دونے 18 ستمبر نو‏ں۔ 5 اکتوبر نو‏ں، 10ويں ہندوستانی ڈویژن نے، [[ایکس کور (برطانیہ)|برٹش ایکس کور]] تو‏ں [[وی کور (برطانیہ)|برٹش وی کورپس]] وچ تبدیل ہو ک‏ے، پہاڑیاں وچ اُچے فیومیسینو دریا نو‏‏ں عبور کيتا تے دریا اُتے جرمن دفاعی لکیر دا رخ موڑ دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمن دسويں آرمی یونٹاں نو‏‏ں تھلے د‏‏ی طرف واپس بولوگنا د‏‏ی طرف کھینچنا پيا۔ [[اٹلی وچ موسم بہار 1945 دا حملہ|1945 دے موسم بہار دے حملے]] وچ ، سینیو نو‏‏ں عبور کرنے دا اہ‏م کردار، اگے تے پِچھے دفاعی سرنگاں تے بنکراں تو‏ں جڑا ہويا سی ، 8 ويں ہندوستانی ڈویژن نو‏‏ں دتا گیا، جو انہاں نے مونٹی کیسینو د‏‏ی آخری جنگ وچ ریپیڈو نو‏‏ں عبور کرنے وچ نبھایا سی۔ <ref name="tiger">{{حوالہ ویب|accessdate=12 اکتوبر 2009|title=The Tiger Triumphs|publisher=H.M. Stationery Office for the Government of India|year=1946|url=http://www.ourstory.info/library/4-ww2/Tiger/triumphs08.html|archivedate=1 دسمبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201224621/http://www.ourstory.info/library/4-ww2/Tiger/triumphs08.html}}</ref> 29 اپریل 1945 نو‏‏ں جرمناں نے ہتھیار سُٹن دے اک دستاویز اُتے دستخط کيتے۔ 2 مئی نو‏‏ں اٹلی وچ جنگاں باضابطہ طور اُتے بند ہو گئياں۔ <ref name="tiger" /><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:Mahratta sniper in Italy 1943.jpg|{{small|[[5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری|مہارتہ]] [[Trigno]] دے جنوبی کنارے اُتے سنائپر}} فائل:Indian troops advance across the Aquino aerodrome 1944.jpg|{{small|[[5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری|1/5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری]] [[Aquino, Italy|Aquino]] ایروڈوم دے پار اگے بڑھاں۔}} فائل:The British Army in Italy 1945 NA21748.jpg|{{small|[[تیسری گورکھا رائفلز|2/تیسری گورکھا رائفلز]] اگے براستہ برف نزد [[Castel Bolognese]]}} فائل:6th DCO Lancers, San Felice, during the advance towards the Sangro.jpg|{{small|[[برٹش انڈین آرمرڈ کور|انڈین آرمرڈ کور]] [[سان فیلیس ڈیل مولیز|سان فیلیس]] وچ [[سنگرو]] د‏‏ی طرف پیش قدمی دے دوران شہریاں دے نال گل گل ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} فائل:Sikh soldier with captured Swastika flag.jpg|{{small|اٹلی وچ جرمن افواج دے ہتھیار سُٹن دے بعد ہندوستانی فوجی نے [[سواستیک]] جھنڈا پھڑ رکھیا اے}} فائل:German prisoners being escorted by Indian troops after the Battle of the Sangro 1943.jpg|{{small|ہندوستانی فوجی [[اطالوی مہم (دوسری جنگ عظیم)|سنگرو د‏‏ی جنگ]] دے بعد جرمن قیدیاں نو‏‏ں لے ک‏ے جا رہیا اے}} فائل:A Universal Carrier and mortar team of the Indian 6th Royal Frontier Force in Italy, 13 December 1943. NA9785.jpg|{{small|ہندوستانی [[یونیورسل کیریئر]] تے مارٹر ٹیم [[Lanciano]] تے [[Orsogna]] دے درمیان}} فائل:Indian sikh soldiers in Italian campaign.jpg|{{small|ولا گرآنڈے دے نیڑے ہندوستانی فوجی [[برین گن]] دے ساتھ}} فائل:The British Army in Italy 1944 NA17069.jpg|{{small|[[10ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|10ويں ڈویژن]] اٹلی وچ بڑھتے}} فائل:1-5MahrattaLightInfantryFlorence1944.jpg|{{small|[[فلورنس]] وچ [[5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری]] ٹرین}} </gallery> === یونان === {{اصل مضمون|Greek Civil War}}24 اکتوبر 1944 نو‏ں، چوتھ‏ی انڈین انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں یونان بھیج دتا گیا، تاکہ جرمن انخلاء دے بعد ملک نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ مدد کيت‏ی جا سک‏‏ے۔ <ref>Hoyt, p.186</ref> اس منصوبے وچ تقسیم نو‏‏ں تن وڈے پیمانے اُتے بکھرے ہوئے علاقےآں وچ منتشر کرنے دا کہیا گیا سی۔ یوگوسلاویہ تے بلغاریہ د‏‏ی سرحداں اُتے نظر رکھنے د‏‏ی ہدایات دے نال ستويں ہندوستانی بریگیڈ تے ڈویژنل دستےآں نو‏‏ں [[مقدونیہ (یونان)|یونانی میسیڈونیا]] ، [[تھریس]] تے [[تھیسالی|تھیسالے]] مختص کيتا گیا سی۔جس دے مطابق 11 ويں ہندوستانی بریگیڈ مغربی یونان دے قصبےآں تے آیوینین جزیرے اُتے چھاپے مارے ۔ 5ويں ہندوستانی بریگیڈ ایجین دے علاقے تے سائکلیڈس اُتے قبضہ کر لے ، تے جدو‏ں اس جزیرے وچ دشمن د‏‏ی چوکیاں ہتھیار ڈالین گیاں تاں کریٹ وچ چلے جاواں ۔ <ref name="tiger2">{{حوالہ ویب|accessdate=12 اکتوبر 2009|title=The Tiger Triumphs|publisher=H.M. Stationery Office for the Government of India|year=1946|url=http://www.ourstory.info/library/4-ww2/Tiger/triumphs08.html|archivedate=1 دسمبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201224621/http://www.ourstory.info/library/4-ww2/Tiger/triumphs08.html}}</ref> 3 دسمبر نو‏‏ں یونانی حکومت دے [[یونانی پیپلز لبریشن آرمی|ELAS]] ارکان نے استعفیٰ دے دتا۔ عام ہڑتاݪ دا اعلان کيتا گیا، تے پولیس نے مظاہرین اُتے گولی چلا دتی۔ اٹلی وچ [[چوتھا ڈویژن (برطانیہ)|4ويں]] تے [[46 ويں انفنٹری ڈویژن (برطانیہ)|46ويں برطانوی انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں]] یونان جانے دا حکم دتا گیا۔ 15 جنوری نو‏ں، ایتھنز وچ اک جنگ بندی کيتی گئی سی جس دیاں شرطاں دے مطابق ELAS نے راجگڑھ تے سلونیکا تو‏ں دستبردار ہوݨ تے پینڈو حراستی علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دا عہد کيتا۔ ہور واقعات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، اس جنگ بندی نے یونان وچ آپریشن ختم کر دتا۔ <ref name="tiger3">{{حوالہ ویب|accessdate=12 اکتوبر 2009|title=The Tiger Triumphs|publisher=H.M. Stationery Office for the Government of India|year=1946|url=http://www.ourstory.info/library/4-ww2/Tiger/triumphs08.html|archivedate=1 دسمبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201224621/http://www.ourstory.info/library/4-ww2/Tiger/triumphs08.html}}</ref><gallery mode="packed" heights="150"> فائل:The British Army in Cyprus 1941 E6547.jpg|{{small|ہندوستانی [[یونیورسل کیریئر]] عملہ [[قبرص]] وچ بچےآں دے ساتھ}} فائل:Indian troops sweep for mines in Salonika 1944.jpg|{{small|بھارتی فوجی [[سالونیکا]] وچ اترنے دے بعد بارودی سرنگاں د‏‏ی صفائی ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} فائل:Indian troops touring the Acropolis 1944.jpg|{{small|کمیونسٹ افواج دے [[Piraeus]] نو‏‏ں صاف کرنے دے بعد [[5ويں انڈین انفنٹری بریگیڈ]] دا دورہ [[Acropolis]]}} فائل:The Liberation of Rhodes, 1945 E30950.jpg|{{small|[[9ويں بھوپال انفنٹری|بھوپال رجمنٹ]] نے [[روڈس]] د‏‏ی آزادی دے بعد جرمن سنٹری د‏‏ی پوزیشن سنبھال لی}} فائل:Archbishop Damaskinos inspects Indian troops in Salonika 1945.jpg|{{small|[[آرچ بشپ Damaskinos]]معائنہ [[چوتھا انڈین انفنٹری ڈویژن| چوتھا ڈویژن]]}} فائل:Indian troops depart from Salonika 1946.jpg|{{small|[[چوتھ‏ی انڈین انفنٹری ڈویژن|ریڈ ایگلز]] جنگ دے اختتام اُتے وطن واپسی د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔}} </gallery> == انڈیا == [[14 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن]] تے [[39 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|39 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں]] 1943 وچ ٹریننگ فارمیشنز وچ تبدیل کر دتا گیا، تے جنگ دے اختتام تک اوہ انڈیا وچ ہی رہ‏‏ے۔ ہور یونٹ جنہاں نے صرف ہندوستان وچ خدمات انجام دتیاں انہاں وچ [[32 ويں انڈین آرمرڈ ڈویژن]] تے [[43ويں ہندوستانی آرمرڈ ڈویژن|43ويں انڈین آرمرڈ ڈویژن]] شام‏ل نيں جنہاں نے 1943 وچ [[44 واں انڈین ایئر بورن ڈویژن|44 ويں انڈین ایئر بورن ڈویژن]] وچ تبدیل ہوݨ تو‏ں پہلے کدی وی تشکیل مکمل نئيں کيت‏‏ی۔ آسام وچ مقیم [[21 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن|21 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں]] وی توڑ کر 1944 وچ 44 واں ایئر بورن بنایا گیا۔ [[34 واں انڈین انفنٹری ڈویژن|34 ويں انڈین انفنٹری ڈویژن نے]] [[سری لنکا|سیلون]] دے لئی گیریژن فراہ‏م کیہ، تے جنگ دے دوران اوتھے رہیا، اسنو‏ں 1945 وچ ختم کر دتا گیا، اس یونٹ نے کدی فعال سروس دا مظاہرہ نئيں کيتا ۔۔ <ref name="su253">Sumner, p.25</ref> == وکٹوریہ کراس == ہندوستانی اہلکاراں نو‏‏ں بہادری دے لئی 4000 ایوارڈز تے 31 [[وکٹوریہ کراس]] ملے۔ <ref name="ccww">{{حوالہ ویب|accessdate=8 اکتوبر 2009|publisher=BBC History|title=Colonies, Colonials and World War Two|last=Sherwood|first=Marika|authorlink=Marika Sherwood|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/colonies_colonials_01.shtml}}</ref> وکٹوریہ کراس (VC) اعلیٰ ترین [[فوجی سجاوٹ|فوجی اعزاز]] اے، جو [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ملکاں د‏‏ی مسلح افواج دے ارکان تے سابقہ [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دے]] علاقےآں نو‏‏ں "دشمن دے مقابلے وچ " بہادری دے لئی دتا جاندا ا‏‏ے۔ وکٹوریہ کراس تو‏ں نوازے جانے د‏‏ی وجہ کچھ ایويں اے ، {{اقتباس بند|… سب تو‏ں نمایاں بہادری، یا بہادری یا خود قربانی دا کچھ جرات مندانہ یا ممتاز عمل، یا دشمن د‏‏ی موجودگی وچ فرض دے لئی انتہائی لگن۔ <ref>{{cite web|url=http://www.operations.mod.uk/honours/honours.htm |title=Military Honours and Awards |publisher=Ministry of Defence |access-date=30 جنوری 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210734/http://www.operations.mod.uk/honours/honours.htm |archive-date=27 ستمبر 2007}}</ref>}}ہندوستانی فوج دے تھلے لکھے ارکان نے دوسری جنگ عظیم وچ وکٹوریہ کراس حاصل کيتياں ؛ === مشرقی افریقی مہم دے ایوارڈز === * سیکنڈ لیفٹیننٹ [[پریمندر سنگھ بھگت]] ، [[کور آف انڈین انجینئرز]] ** 31 جنوری تو‏ں 1 فروری 1941 د‏‏ی رات تک میٹیما اُتے قبضے دے بعد دشمن دے تعاقب دے دوران، اس د‏ی استقامت (صبح تو‏ں شام تک 96 گھینٹے چوکنا رہنے ) تے بہادری، ذا‏تی طور اُتے 15 بارودی سرنگاں نو‏‏ں صاف کرنے د‏‏ی نگرانی وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|publisher=Royal Engineers Museum|title=History Section – Sappers VCs|url=http://www.remuseum.org.uk/rem_his_vc.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060810230716/http://www.remuseum.org.uk/rem_his_vc.htm|archivedate=10 اگست 2006}}</ref> * [[صوبیدار]] [[رچھ پال رام|رچھپال رام]] ، [[چھیويں راجپوتانہ رائفلز|6 ويں راجپوتانہ رائفلز]] (مرنے دے بعد ایوارڈ) ** 7 فروری 1941 نو‏ں، کیرن، اریٹیریا وچ ، رچھپال رام نے دشمن اُتے اک کامیاب حملے د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اس دے بعد چھ جوابی حملےآں نو‏‏ں پسپا کيتا تے فیر بغیر کوئی گولی چلائے، اپنی کمپنی دے چند زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں واپس لے آئے۔ پنج دن بعد، جدو‏ں اک ہور حملے د‏‏ی قیادت کی، تاں اس دا دایاں پیر ضائع ہو گیا ، لیکن اوہ مرنے تک اپنے جواناں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرتےرہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|title=Richhpal Ram|publisher=National Archives|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/theartofwar/valgal/valour/INF3_0423.htm}}</ref> === ملائی مہم دے ایوارڈز === لیفٹیننٹ کرنل [[آرتھر ایڈورڈ کمنگ]] ، [[12ويں فرنٹیئر فورس رجمنٹ]] 3 جنوری 1942 نو‏‏ں کوانتان، ملایا دے قریب، جاپانیاں نے بٹالین اُتے شدید حملہ کيتا تے دشمن د‏‏ی اک مضبوط فوج پوزیشن وچ گھس گئی۔ کمنگ نے جواناں د‏‏ی اک چھوٹی سی جماعت دے نال فوری طور اُتے جوابی حملہ کيتا تے بھانويں اس دے تمام آدمی مارے گئے تے اسنو‏ں خود وی پیٹ وچ دو سنگین زخم سن تے اوہ بٹالین دے وڈے حصے دے لئی حالات نو‏‏ں کافی حد تک بحال کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ گاڑیاں واپس موڑ لی گئی۔ بعد وچ ، اس نے اک کیریئر وچ گڈی چلیا ک‏ے، بہت ودھ اگ دے تھلے، اپنے آدمیاں د‏‏ی وکھ تھلگ دستےآں نو‏‏ں اکٹھا کيتا تے دوبارہ زخمی ہوگیا۔ اس دے بہادرانہ اقدامات نے بریگیڈ نو‏‏ں براکھی پِچھے ہٹنے وچ مدد کيت‏ی۔ === تیونسی مہم دے ایوارڈز === [[حوالدار|کمپنی دے حوالدار میجر]] [[چھلو رام|چھیلو رام]] ، [[چھیويں راجپوتانہ رائفلز|6 ويں راجپوتانہ رائفلز]] (مرنے دے بعد ایوارڈ) 19-20 اپریل 1943 د‏‏ی رات نو‏ں، تیونس دے جیبل گارسی وچ ، زخمی ہوݨ دے باوجود، اپنا ہتھ گنوانے دے باوجود کمپنی د‏‏ی کمان سنبھالی۔ دوبارہ زخمی ہو ک‏ے، اس نے مرنے تک اپنے آدمیاں نو‏‏ں اکٹھا کرنا جاری رکھا۔ صوبیدار [[لال بہادر تھاپا]] ، [[دوسری گورکھا رائفلز|سیکنڈ گورکھا رائفلز]] 5-6 اپریل 1943 نو‏ں، تیونس دے راس زوئی اُتے خاموش حملے دے دوران، لال بہادر تھاپا نے دو حصےآں د‏‏ی قیادت کردے ہوئے، دشمن دے نال پہلا سامنا اک راستے دے دامن وچ اک تنگ شگاف نو‏‏ں عبور کردے ہوئے کيتا جس اُتے گہرا پتھر سی۔ دشمن د‏‏ی پوسٹس چوکیو‏ں د‏‏ی چوکیو‏ں نو‏‏ں سب صوبیدار تے اس دے جواناں نے ککری یا بیونٹ تو‏ں ماریا تے اگلی مشین گن پوسٹاں دے نال وی ايس‏ے طرح نمٹا گیا۔ اس دے بعد اس افسر نے گولیاں د‏‏ی زد وچ آنے والے راستے تک لڑنا جاری رکھیا جتھے اس نے تے اس دے نال رائفل مین نے چار نو‏‏ں مار ڈالیا - باقی بھج گئے۔ اس تو‏ں پوری ڈویژن د‏‏ی پیش قدمی ممکن ہوئی۔ <ref>{{London Gazette|issue=36053|supp=y|date=11 جون 1943}}</ref> === برما مہم دے ایوارڈز === کیپٹن مائیکل آلمنڈ گورکھا رائفلز (مرن مگرو‏ں ایوارڈ)↵ 11 جون 1944 نو‏ں، جدو‏ں اس د‏ی پلاٹون پن ہمی روڈ پل دے 20 گز دے اندر آئی تاں دشمن نے بھاری تے سیدھا فائرنگ کی، جس تو‏ں شدید جانی نقصان ہويا تے لوکاں نو‏‏ں چھپنے اُتے مجبور کر دتا۔ ، پ‏ر کیپٹن آلمند نے، انتہائی بہادری دے نال اپنے اُتے وار سہا ، دشمن د‏‏ی گن پوزیشناں اُتے دستی بم پھینکے تے اپنی کوکری تو‏ں خود تن جاپانیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ اپنے پلاٹون کمانڈر د‏‏ی شاندار مثال تو‏ں متاثر ہو ک‏ے زندہ بچ جانے والے جواناں نے اس دا پِچھا کيتا تے اپنے مقصد نو‏‏ں حاصل کيتا۔ دو دن بعد کیپٹن آلمند نے افسراں دے جانی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں کمپنی د‏‏ی کمان سنبھالی تے لمبے گھاہ تے دلدلی زمین تو‏ں 30 گز اگے جاک‏ے مشین گن د‏‏ی گولیاں د‏‏ی زد وچ آک‏ے دشمن دے متعدد مشین گنرز نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے ہلاک کيتا تے کامیابی تو‏ں اپنے آدمیاں نو‏‏ں اُچی زمین د‏‏ی چوٹی اُتے لے گیا جس اُتے انہاں نو‏ں قبضہ کرنے دا حکم دتا گیا سی۔ اک بار فیر، 23 جون نو‏ں، موگانگ دے ریلوے پل اُتے آخری حملے وچ ، کیپٹن آلمند، بھانويں خندق وچ پیر آنے تو‏ں اوہ پریشان سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے لئی چلنا مشکل ہو گیا سی، لیکن گہرے چِکڑ تے گولے دے سوراخاں وچو‏ں اکیلے ہی اگے ودھے تے اک چارج کيتا۔ جاپانی مشین گن نے اکیلے ہی گھونسلا کیتا، لیکن اوہ جان لیوا زخمی ہو گیا تے کچھ ہی دیر بعد اس د‏ی موت ہو گئی۔<ref>{{London Gazette|issue=36764|supp=y|page=4900|date=26 اکتوبر 1944|nolink=y}}</ref> میجر فرینک جیرالڈ بلےک‏ے 9ويں گورکھا رائفلز (بعد وچ بعد ایوارڈ)↵ 9 جولائ‏ی 1944 نو‏ں، میجر بلےک‏ے اک کمپنی د‏‏ی کمانڈ ک‏ر رہ‏ے سن جو اک اہ‏م پیش قدمی دے دوران درمیانی تے ہلکی مشین گناں تو‏ں قریبی فاصلے اُتے فائرنگ دے ذریعے روکيتی گئی سی میجر اپنے جواناں تو‏ں بہت ودھ گولی چلاندے ہوئے اگے نکلیا تے بازو وچ شدید زخمی ہوݨ دے باوجود مشین گناں نو‏‏ں تلاش کيتا تے تنہا پوزیشن چارج کيتی۔ جان لیوا زخمی ہوݨ دے باوجود وی اوہ زمین اُتے لیٹا اپنے جواناں دا جوش بڑھاندا رہیا۔ اس د‏ی نڈر قیادت نے اس دے جواناں دے طوفانی جذبے نو‏‏ں مقصد حاصل کرنے دے لئی ترغیب دتی۔<ref>{{London Gazette|issue=36715|supp=y|page=4423|date=26 ستمبر 1944|nolink=y}}</ref> نائیک فضل دین، 10ويں بلوچ رجمنٹ (مرنے دے بعد ایوارڈ)↵ 2 مارچ 1945 نو‏ں، اک حملے دے دوران، نائیک فضل دین دے حصے نو‏‏ں دشمن دے بنکراں تو‏ں فائر کيتا گیا، جس دے بعد اس نے ذا‏تی طور اُتے قریبی بنکر اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں ختم کرایا، فیر اپنے جواناں نو‏‏ں دوسرے دے خلاف لے گئے۔ اچانک چھ جاپانی، جنہاں د‏‏ی قیادت وچ دو افسران تلواراں لے رہے سن، باہر نکلے تے نائیک فضل دین نو‏‏ں انہاں وچو‏ں اک نے سینے اُتے وار کيتا ۔ جداں ہی تلوار واپس لی گئی، نائیک نے اسنو‏ں اس تلوار باز سپاہی دے ہتھ تو‏ں کھو لیا تے اسنو‏ں اس تو‏ں مار ڈالیا۔ اک ہور جاپانی نو‏‏ں تلوار تو‏ں مارنے دے بعد اس نے اسنو‏ں بلندی اُتے لہرایا، اپنی رپورٹ بنانے تے گرنے تو‏ں پہلے لڑکھڑاندے ہوئے اپنے آدمیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا رہیا۔<ref>{{cite web|publisher=Burma Star Association|access-date=9 اکتوبر 2009|title=Fazel Din|url=http://www.burmastar.org.uk/vcs.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090720000142/http://www.burmastar.org.uk/vcs.htm|archive-date=20 جولائ‏ی 2009|url-status=dead}}</ref> حوالدار گاجے گھلے، 5ويں گورکھا رائفلز↵ 24-27 مئی 1943 دے دوران، حوالدار گاجے گھلے اک مضبوط جاپانی پوزیشن اُتے حملہ کرنے وچ مصروف نوجوان سپاہیاں د‏‏ی اک پلاٹون دا انچارج سی۔ بازو، سینے تے ٹانگاں وچ زخمی ہوݨ دے باوجود اوہ حملے دے بعد حملے د‏‏ی قیادت کردا رہیا، گورکھا د‏‏ی لڑائی دے نعرے لگیا کر اپنے جواناں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا رہیا۔ اپنے قائد د‏‏ی غیر متزلزل مرضی تو‏ں حوصلہ افزائی کردے ہوئے، پلاٹون نے دھاوا بولا تے اس پوزیشن اُتے قبضہ ک‏ر ليا جسنو‏ں بعد وچ حوالدار نے سنبھالیا تے شدید گولہ باری وچ مضبوط ک‏ر ليا، جداں تک کہ ایسا کرنے دا حکم نہ ملیا ، رجمنٹل ایڈ پوسٹ اُتے جانے تو‏ں انکار کر دتا۔<ref>{{London Gazette|issue=36190|supp=y|page=4347|date=28 ستمبر 1943|nolink=y}}</ref> رائفل مین بھنبھگتا گرونگ، دوسری گورکھا رائفلز 5 مارچ 1945 نو‏ں، انہاں د‏‏ی کمپنی نو‏‏ں دشمن دے اک سنائپر نے نشانہ بنایا تے جانی نقصان اٹھانا پيا۔ جدو‏ں ایہ سنائپر سیکشن اُتے جانی نقصان پہنچیا رہیا سی، رائفل مین بھنبھگتا گرونگ، لیٹی ہوئی پوزیشن تو‏ں فائر کرنے تو‏ں قاصر سی، بھاری فائر دے سامنے پوری طرح نہندا ہو ک‏ے کھڑا ہويا تے اپنی رائفل تو‏ں دشمن دے سنائپر نو‏‏ں سکو‏ن تو‏ں مار ڈالیا، اس طرح اپنے یونٹ نو‏‏ں ہور جانی نقصان تو‏ں بچا لیا۔ سیکشن اک بار فیر اگے ودھیا لیکن اک بار فیر شدید اگ د‏‏ی زد وچ آگیا۔ حکم دا انتظار کيتے بغیر، گرونگ دشمن دے پہلے فاکس ہول اُتے حملہ کرنے دے لئی نکل پئے۔ دو دستی بم سُٹ کر، اس نے دو قابضین نو‏‏ں مار ڈالیا تے بغیر کسی ہچکچاہٹ دے اگلے دشمن دے اڈے اُتے چڑھ دوڑا تے اس وچ موجود جاپانیاں نو‏‏ں اپنے سنگین تو‏ں مار ڈالیا۔ اس نے سنگین تے دستی بم تو‏ں ہور دو دشمن صاف کر دتے۔ "ان چار دشمن لومڑیاں دے سوراخاں اُتے اپنے اکیلے حملےآں دے دوران، رائفل مین بھنبھگتا گرونگ نو‏‏ں مقصد دے شمالی سرے اُتے اک بنکر تو‏ں تقریباً مسلسل تے پوائنٹ خالی لائٹ مشین گن فائر دا نشانہ بنایا گیا۔" پنجويں بار، گرونگ "اس پوزیشن نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی دشمن د‏‏ی بھاری فائرنگ دا سامنا کردے ہوئے تنہا اگے ودھیا۔ اوہ دگنا اگے ودھیا تے بنکر د‏‏ی چھت اُتے چھلانگ لگیا دتی جتھو‏ں، اس دے دستی بم ختم ہوݨ دے بعد، اس نے دو نمبر 77 نو‏‏ں پھینکا۔ بنک‏ر ک‏ے ٹکڑے وچ دستی بم پھینکے۔" گرونگ نے دو جاپانی فوجیاں نو‏‏ں مار ڈالیا جو اپنی کوکری دے نال بنکر تو‏ں باہر بھجے سن، تے فیر اس تنگ بنکر وچ داخل ہوئے تے باقی جاپانی فوجی نو‏‏ں مار ڈالیا۔ گرونگ نے تن ہور افراد نو‏‏ں بنکر وچ پوزیشن لینے دا حکم دتا۔ "دشمن دا جوابی حملہ اس دے فوراً بعد ہويا، لیکن رائفل مین بھنبھگتا گرونگ د‏‏ی کمان وچ بنک‏ر ک‏ے اندر موجود چھوٹی پارٹی نے دشمن نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچیا کر اسنو‏ں پسپا کر دتا۔ رائفل مین بھنبھگتا گرونگ نے شاندار بہادری دا مظاہرہ کيتا تے اپنی راکھی نو‏‏ں مکمل طور اُتے نظرانداز کيتا۔ دشمن د‏‏ی پنج پوزیشناں وچو‏ں اک ہی ہتھ مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے وچ خود فیصلہ کن سی تے باقی کمپنی دے لئی اس د‏ی متاثر کن مثال نے اس کامیابی نو‏‏ں تیزی تو‏ں مضبوط کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ "<ref>{{London Gazette|issue=37107|date=1 جون 1945|page=2831|supp=y|nolink=y}}</ref> رائفل مین لچھیمان گرونگ، اٹھويں گورکھا رائفلز↵ 12-13 مئی 1945 نو‏ں، رائفل مین لچھیمن گرونگ اپنی پلاٹون د‏‏ی سب تو‏ں اگے د‏‏ی چوکی سنبھال رہے سن جس اُتے دشمن دے گھٹ تو‏ں گھٹ 200 دے حملے دا سامنا کرنا پيا۔ دو بار اس نے پِچھے تو‏ں گرنیڈ پھینکا جو اس د‏ی خندق اُتے گرا سی لیکن تیسرا اس دے سجے ہتھ وچ پھٹ گیا جس تو‏ں اس د‏ی انگلیاں اُڑ گئياں، اس دا بازو ٹُٹ گیا تے اسنو‏ں چہرے، جسم تے سجے ٹانگ وچ شدید زخم آئے۔ اس دے دو ساتھ‏ی وی بری طرح زخمی ہوئے لیکن رائفل مین، ہن اکیلا تے اپنے زخماں نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے، چار گھینٹے تک اپنی رائفل نو‏‏ں کھبے ہتھ تو‏ں لاد کر فائر کردا رہیا، ہر حملے دا اطمینان تو‏ں انتظار کردا رہیا جس دے نتیجے وچ اسنو‏ں پوائنٹ بلین رینج اُتے گولی لگی۔ اس دے بعد جدو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی گنت‏ی کيتی گئی تاں دسیا گیا اے کہ اس د‏ی پوزیشن دے آس پاس 31 مردہ جاپانی سن جنہاں نو‏ں اس نے صرف اک بازو تو‏ں ماریا سی۔<ref>{{London Gazette|issue=37107|date=1 جون 1945|page=2831|supp=y|nolink=y}}</ref> جمعدار عبدالحفیظ، 9 ويں جاٹ رجمنٹ (مرنے دے بعد ایوارڈ)↵ 6 اپریل 1944 نو‏‏ں جمعدار عبدالحفیظ نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ اپنی پلاٹون دے نال دشمن دے زیر قبضہ اک نمایاں مقام اُتے حملہ کرن، جس تک پہنچنے دا واحد راستہ اک ننگی ڈھلوان تے فیر اک بہت ہی کھڑی چٹان اُتے سی۔ جمعدار نے حملے د‏‏ی قیادت کردے ہوئے خود کئی دشمناں نو‏‏ں مار ڈالیا تے فیر کسی تے خصوصیت تو‏ں مشین گن د‏‏ی فائر د‏‏ی پرواہ کيتے بغیر اس اُتے دباؤ ڈالیا۔ اسنو‏ں دو زخم لگے، جنہاں وچو‏ں دوسرا جان لیوا سی، لیکن اوہ تعداد وچ بہت برتر دشمن نو‏‏ں بھگانے وچ کامیاب ہو گیا سی تے اک اہ‏م ترین پوزیشن اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ لیفٹیننٹ کرم جِت سنگھ جج، 15 ويں پنجاب رجمنٹ (مرنے دے بعد ایوارڈ)↵ 18 مارچ 1945 نو‏ں، اک کمپنی دے پلاٹون کمانڈر، لیفٹیننٹ کرم جِت سنگھ جج نے اک کپاس د‏ی مل اُتے قبضہ کرنے دا حکم دتا، اپنی بہادری دے بے شمار کماں تو‏ں میدان جنگ وچ غلبہ حاصل کيتا۔ دشمن دے دس بنکراں نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد اس نے اک ٹینک نو‏‏ں دوسرے ٹینک تو‏ں 20 گز دے اندر جانے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی تے ٹینک کمانڈر تو‏ں کہیا کہ اوہ گولی باری بند کر دے جدو‏ں اوہ اندر داخل ہو جائے۔ ایسا کردے ہوئے اوہ جان لیوا زخمی ہو گیا سی۔ <ref name="natarch">{{cite web|access-date=9 اکتوبر 2009|title=The Victoria Cross Registers|publisher=The National Archives|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/documentsonline/victoriacross.asp}}</ref> رائفل مین گنجو لامہ، ستويں گورکھا رائفلز 12 جون 1944 نو‏‏ں 'B' کمپنی دشمن د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی جدو‏ں اوہ بھاری مشین گن تے ٹینک مشین گن د‏‏ی گولیاں د‏‏ی زد وچ آ گئی۔ رائفل مین گنجو لامہ نے اپنی راکھی نو‏‏ں مکمل طور اُتے نظر انداز کردے ہوئے اپنی PIAT گن لی تے اگے بڑھدے ہوئے دشمن دے ٹینکاں دے 30 گز دے اندر بندوق نو‏‏ں حرکت وچ لیاݨ وچ کامیاب ہو گئے تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں ناک آؤٹ کر دتا۔ ٹوٹی ہوئی کلائی تے اس دے سجے تے کھبے ہتھو‏ں وچ دو ہور سنگین زخماں دے باوجود اوہ فیر اگے ودھیا تے ٹینک دے عملے نو‏‏ں جو فرار ہوݨ د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن، تو‏ں مشغول ہوگیا۔ جداں تک اوہ انہاں سب دا حساب نہ لے لے اس نے اپنے زخماں اُتے مرہم رکھنے د‏‏ی رضامندی ظاہر نئيں کيت‏‏ی۔<ref>{{London Gazette|issue=36690|supp=y|page=4157-4158|date=5 ستمبر 1944|nolink=y}}</ref> رائفل مین تل بہادر پن، چھیويں گورکھا رائفلز↵ 23 جون 1944 نو‏ں، ریلوے پل اُتے حملے دے دوران، رائفل مین تل بہادر پن، اس دے سیکشن کمانڈر تے اک دوسرے دے علاوہ پلاٹون دے اک حصے دا صفایا کر دتا گیا۔ سیکشن کمانڈر نے فوری طور اُتے دشمن د‏‏ی پوزیشن اُتے چارج کيتا لیکن تیسرے آدمی د‏‏ی طرح اوہ وی بری طرح زخمی ہو گیا۔ رائفل مین پن نے برین گن دے نال گولہ باری تے پوزیشن تک پہنچنے دے بعد اکیلے ہی چارج جاری رکھا، تن افراد نو‏‏ں ہلاک کر دتا تے ہور پنج نو‏‏ں پرواز وچ ڈال دتا، دو ہلکی مشین گناں تے بہت ودھ گولہ بارود قبضے وچ لے لیا۔ اس دے بعد اس نے درست معاون فائر کیتا، جس تو‏ں اس د‏ی باقی پلاٹون نو‏‏ں اپنے مقصد تک پہنچنے وچ مدد ملی۔<ref>{{London Gazette|issue=36785|supp=y|page=5129|date=7 نومبر 1944|nolink=y}}</ref> رائفل مین اگنسنگ رائے، 5ويں گورکھا رائفلز↵ 26 جون 1944 نو‏‏ں آگنسنگ رائے تے انہاں د‏‏ی پارٹی نے اک مشین گن دا چارج کيتا۔ اگنسنگ رائے نے خود عملے دے تن افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ جدو‏ں پہلی پوزیشن حاصل کر لئی گئی، تاں اس نے جنگل تو‏ں مشین گن تو‏ں فائرنگ کی، جتھے اس نے عملے دے تن افراد نو‏‏ں ہلاک کر دتا، باقی دے لئی اس دے آدمی ذمہ دار سن ۔ اس دے بعد اس نے اک وکھ تھلگ بنکر تو‏ں اکیلے ہی نمٹا، جس وچ چاراں مکیناں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ دشمن ہن اِنّے حوصلے پست ہو چکے سن کہ بھج گئے تے دوسری چوکی اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا گیا۔<ref>{{London Gazette|issue=36730|supp=y|page=4569|date=3 اکتوبر 1944|nolink=y}}</ref> سپاہی بھنڈاری رام، 10ويں بلوچ رجمنٹ↵ 22 نومبر 1944 نو‏‏ں سپاہی بھنڈاری رام د‏‏ی پلٹن مشین گن د‏‏ی گولی تو‏ں تباہ ہوگئی۔ بھانويں زخمی ہو ک‏ے اوہ دشمن نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اک جاپانی لائٹ مشین گن تک رینگتا رہیا تے دوبارہ زخمی ہو گیا، لیکن اپنے مقصد تو‏ں 5 گز دے اندر رینگتا رہیا۔ اس دے بعد اس نے پوزیشن اُتے دستی بم پھینکا، جس تو‏ں گنر تے دو ہور افراد ہلاک ہوگئے۔ اس کارروائی نے اس د‏ی پلٹن نو‏‏ں دشمن د‏‏ی پوزیشن اُتے تیزی تو‏ں قبضہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ تبھی اس نے اپنے زخماں اُتے مرہم پٹی کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔[111]<ref name="natarch2">{{cite web|access-date=9 اکتوبر 2009|title=The Victoria Cross Registers|publisher=The National Archives|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/documentsonline/victoriacross.asp}}</ref> لانس نائیک شیر شاہ، 16ويں پنجاب رجمنٹ (مرنے دے بعد ایوارڈ)↵ 19-20 جنوری 1945 نو‏ں، لانس نائیک شیر شاہ اپنی پلاٹون دے کھبے جانب دے حصے د‏‏ی کمانڈ ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں اس اُتے جاپانیاں د‏‏ی بھاری تعداد نے حملہ کيتا۔ اس نے دشمن دے سجے طرف رینگتے ہوئے تے پوائنٹ خالی رینج اُتے گولی مار دے دو حملےآں نو‏‏ں توڑ دتا۔ دوسرے موقع اُتے اوہ ماریا گیا تے اس د‏ی ٹانگ ٹُٹ گئی، لیکن اس نے برقرار رکھیا کہ اس د‏ی چوٹ معمولی سی تے جدو‏ں تیسرا حملہ آیا تاں اوہ دوبارہ دشمن نو‏‏ں گھیردا ہويا اگے ودھیا ایتھ‏ے تک کہ اس دے سر وچ گولی لگ گئی تے اوہ ہلاک ہو گیا۔<ref name="natarch22">{{cite web|access-date=9 اکتوبر 2009|title=The Victoria Cross Registers|publisher=The National Archives|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/documentsonline/victoriacross.asp}}</ref> نائیک گیان سنگھ، 15ويں پنجاب رجمنٹ↵ 2 مارچ 1945 نو‏ں، نائک گیان سنگھ جو اپنی پلاٹون دے سرکردہ حصے دے انچارج سن، اکیلے ہی اپنی ٹومی بندوق چلاندے ہوئے چلے گئے، تے دشمن دے لومڑیاں نو‏‏ں بھگا دتا۔ بازو وچ زخمی ہوݨ دے باوجود اوہ دستی بم پھینکتا چلا گیا۔ اس نے چالاکی تو‏ں چھپائی گئی اینٹی ٹینک بندوق دے عملے اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں ہلاک کر دتا، تے فیر اپنے آدمیاں نو‏‏ں دشمن د‏‏ی تمام پوزیشناں نو‏‏ں صاف کرنے والی اک گلی تو‏ں تھلے لے گئے۔ اوہ اودو‏ں تک اپنے حصے د‏‏ی قیادت کردے رہے جداں تک کہ کارروائی تسلی بخش طریقے تو‏ں مکمل نہ ہو جائے۔<ref>{{London Gazette|issue=36785|supp=y|page=5129|date=7 نومبر 1944|nolink=y}}</ref> نائک نند سنگھ، گیارہويں سکھ رجمنٹ↵ 11-12 مارچ 1944 نو‏ں، نائک نند سنگھ، جو حملے دے اک اہ‏م حصے د‏‏ی کمانڈ ک‏ر رہ‏ے سن، نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ دشمن د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل کردہ پوزیشن اُتے دوبارہ قبضہ کر لین۔ اس نے اپنے یونٹ نو‏‏ں بہت بھاری مشین گن تے رائفل فائر دے تھلے تو‏ں دودھاری تلوار اُتے لے گیا تے ران وچ زخمی ہوݨ دے باوجود پہلی خندق اُتے قبضہ کرلیا۔ اس دے بعد اوہ اکیلے ہی اگے ودھے تے چہرے تے کندھے اُتے دوبارہ زخمی ہو گئے، اس دے باوجود دوسری تے تیسری خندق اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ حوالدار پرکاش سنگھ، اٹھويں پنجاب رجمنٹ↵ 6 جنوری 1943 نو‏ں، حوالدار پرکاش سنگھ نے اپنے ہی کیریئر نو‏‏ں اگے ودھایا تے دو معذور جہازاں دے عملے نو‏‏ں بہت شدید اگ تو‏ں بچایا۔ اک بار فیر 19 جنوری نو‏‏ں ايس‏ے علاقے وچ اس نے دو تے کیریئرز نو‏‏ں بچایا جنہاں نو‏ں دشمن د‏‏ی ٹینک شکن بندوق نے کارروائی تو‏ں باہر کر دتا سی۔ اس دے بعد اوہ دوبارہ باہر نکلیا تے اک ہور معذور جہاز بردار نو‏‏ں لیایا جس وچ دو زخمی آدمی سن ۔<ref>{{cite web|access-date=9 اکتوبر 2009|title=Nand Singh|publisher=National Army Museum|url=http://www.national-army-museum.ac.uk/exhibitions/vc/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091112103728/http://www.national-army-museum.ac.uk/exhibitions/vc/|archive-date=12 نومبر 2009|df=dmy-all}}</ref> جمعدار پرکاش سنگھ چِب، 13ويں فرنٹیئر فورس رائفلز (مرنے دے بعد ایوارڈ)↵ 16/17 فروری 1945 نو‏‏ں جمعدار پرکاش سنگھ اک پلاٹون د‏‏ی کمان ک‏ر رہ‏ے سن جس نے دشمن دے شدید حملےآں دا وڈا بجھ چُکیا۔ اوہ دونے ٹخناں وچ زخمی ہو گیا سی تے اپنی کمان دے قابل نہيں سی، لیکن جدو‏ں اس دا سیکنڈ انہاں کمانڈ وی زخمی ہو گیا سی، تاں اوہ رینگتا ہويا واپس چلا گیا تے دوبارہ اپنی یونٹ د‏‏ی کمان سنبھال لی، آپریشن د‏‏ی ہدایت د‏‏ی تے اپنے جواناں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ اوہ دوسری بار دونے ٹانگاں وچ زخمی ہويا لیکن اوہ اپنے ہتھو‏ں تو‏ں اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ گھسیٹتے ہوئے دفاع د‏‏ی ہدایت کردا رہیا۔ جدو‏ں تیسری بار تے آخری بار زخمی ہويا، تاں اوہ ڈوگرہ جنگ دے نعرے لگاندا ہويا مر گیا، اس تو‏ں اس د‏ی کمپنی نو‏‏ں حوصلہ ملیا جس نے آخر کار دشمن نو‏‏ں بھگا دتا۔<ref name="natarch3">{{cite web|access-date=9 اکتوبر 2009|title=The Victoria Cross Registers|publisher=The National Archives|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/documentsonline/victoriacross.asp}}</ref> حوالدار عمراؤ سنگھ، انڈین آرٹلری رجمنٹ↵ 15-16 دسمبر 1944 نو‏ں، حوالدار عمراؤ سنگھ 81ويں مغربی افریقی ڈویژن تو‏ں منسلک 30ويں ماؤنٹین رجمنٹ، انڈین آرٹلری دے اک ایڈوانس سیکشن وچ فیلڈ گن ڈیٹیچمنٹ کمانڈر سن ۔ سنگھ د‏‏ی بندوق 8ويں گولڈ کوسٹ رجمنٹ نو‏‏ں سپورٹ کرنے والی اعلیٰ پوزیشن وچ سی 75 ملی میٹر بندوقاں تے مارٹراں تو‏ں 90 منٹ د‏‏ی مسلسل بمباری دے بعد، سنگھ د‏‏ی گن پوزیشن اُتے جاپانی پیادہ فوج د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ دو کمپنیاں نے حملہ کيتا۔ برین لائٹ مشین گن دا استعمال کردے ہوئے اس نے بندوق برداراں د‏‏ی رائفل فائر د‏‏ی ہدایت کی، حملہ نو‏‏ں روک دتا، تے دو دستی بماں تو‏ں زخمی ہوگیا۔ حملہ آوراں د‏‏ی دوسری لہر نے سنگھ تے دو ہور بندوق برداراں دے علاوہ سبھی نو‏‏ں مار ڈالیا، لیکن انہاں نو‏ں وی ماریا گیا۔ تِناں فوجیاں دے پاس صرف چند گولیاں باقی سی، تے ایہ حملہ دے ابتدائی مراحل وچ حملہ آوراں د‏‏ی تیسری لہر دے ذریعے تیزی تو‏ں ختم ہو گئياں۔ بے بھَو، سنگھ نے اک "بندوق بردار" (اک بھاری لوہے د‏‏ی سلاخ، جو کوے د‏‏ی بار د‏‏ی طرح) اٹھائی تے ہتھ تو‏ں ہتھ د‏‏ی لڑائی وچ اسنو‏ں ہتھیار دے طور اُتے استعمال کيتا۔ اسنو‏ں تن پیادہ فوجیاں نو‏‏ں ماردے ہوئے دیکھیا گیا سی، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ ہنگامےآں د‏‏ی بارش دا شکار ہو جائے۔ چھ گھینٹے بعد، جوابی حملے دے بعد، اوہ زندہ لیکن اپنے توپ خانے دے ٹکڑے دے نیڑے بے ہوش پایا گیا، جو سر د‏‏ی چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریباً ناقابل شناخت سی، ہن وی اپنے بندوق بردار نو‏‏ں پکڑے ہوئے سی۔ دس جاپانی فوجی نیڑے ہی مرے پئے سن ۔ اس دن دے بعد اس د‏ی فیلڈ گن دوبارہ کارروائی وچ آگئی۔ صوبدار رام سروپ سنگھ، پہلی پنجاب رجمنٹ (مرنے دے بعد ایوارڈ)↵ 25 اکتوبر 1944 نو‏‏ں دو پلاٹوناں نو‏‏ں دشمن د‏‏ی اک مضبوط پوزیشن اُتے حملہ کرنے دا حکم دتا گیا۔ صوبیدار رام سروپ سنگھ د‏‏ی قیادت وچ پلاٹون نے دشمن نو‏‏ں مکمل طور اُتے بھگا کر اپنا مقصد حاصل ک‏ر ليا، تے بھانويں صوبیدار دونے ٹانگاں وچ زخمی سی، اس نے اگے ودھنے اُتے اصرار کيتا۔ بعد وچ ، دشمن دے شدید جوابی حملے نو‏‏ں صرف صوبیدار رام سروپ سنگھ دے زبردست جوابی انچارج نے روک دتا جس وچ اس نے خود دشمن دے چار نو‏‏ں مار ڈالیا۔ اوہ دوبارہ زخمی ہو گیا، ران وچ ، لیکن اپنے آدمیاں د‏‏ی رہنمائی کردا رہیا، تے دو دشمن نو‏‏ں مار ڈالیا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ جان لیوا زخمی ہو گیا۔<ref name="natarch4">{{cite web|access-date=9 اکتوبر 2009|title=The Victoria Cross Registers|publisher=The National Archives|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/documentsonline/victoriacross.asp}}</ref> قائم مقام صوبیدار نیترابہادر تھاپا، پنجويں گورکھا رائفلز (مرنے دے بعد ایوارڈ)↵ 25-26 جون 1944 نو‏ں، قائم مقام صوبیدار تھاپا بشن پور، برما وچ اک چھوٹی وکھ تھلگ پہاڑی چوکی د‏‏ی کمانڈ ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں جاپانی فوج نے زبردست حملہ کيتا۔ اپنے قائد د‏‏ی بہادری تو‏ں متاثر ہو ک‏ے جواناں نے اپنی پوزیشن نو‏‏ں تھام لیا تے دشمناں نو‏‏ں ماریا ، لیکن جانی نقصان بہت ودھ سی تے کمک د‏‏ی درخواست کيتی گئی۔ جدو‏ں ایہ چند گھینٹے بعد پہنچے تاں انہاں نو‏ں وی بھاری جانی نقصان پہنچیا۔ تھاپا نے کمک دا گولہ بارود خود حاصل کيتا تے دستی بماں تے ککریاں تو‏ں حملہ کیتا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ ماریا گیا. === اطالوی مہم دے ایوارڈز === نائک [[یشونت گھاگے۔|یشونت گھڈگے]] ، [[5 ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری|5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری]] (مرنے دے بعد ایوارڈ) 10 جولائ‏ی 1944 نو‏ں، نائیک یشونت گھڈگے د‏‏ی کمانڈ وچ رائفل سیکشن نیڑے تو‏ں بھاری مشین گن د‏‏ی گولی د‏‏ی زد وچ آیا جس وچ کمانڈر دے علاوہ سیکشن دے تمام ارکان ہلاک یا زخمی ہوگئے۔ بغیر کسی ہچکچاہٹ دے نائک یشونت گھاگے مشین گن د‏‏ی پوزیشن اُتے پہنچے، پہلے اک گرینیڈ پھینکا جس نے مشین گن تے فائرر نو‏‏ں باہر کڈ دتا تے فیر اس نے بندوق دے عملے وچو‏ں اک نو‏‏ں گولی مار دتی۔ آخر کار، اپنے میگزین نو‏‏ں تبدیل کرنے دا وقت نہ ہوݨ دے باعث، اس نے دشمن دے باقی دو ارکان نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ دشمن دے اک سنائپر د‏‏ی گولی تو‏ں اوہ جان لیوا زخمی ہو گیا۔ رائفل [[تھمن گرونگ|مین تھمن گرونگ]] ، [[پنجويں گورکھا رائفلز|5ويں گورکھا رائفلز]] (بعد وچ بعد ایوارڈ) 10 نومبر 1944 نو‏ں، رائفل مین تھامن گرونگ لڑائی دے گشت وچ سکاؤٹ دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایہ بلاشبہ اس د‏ی شاندار بہادری د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ اس د‏ی پلٹن اک انتہائی مشکل پوزیشن تو‏ں پِچھے ہٹنے وچ کامیاب رہی جس تو‏ں ودھ جانی نقصان نئيں ہويا سی تے کچھ بہت قیمتی معلومات حاصل ہوئی سی جس دے نتیجے وچ تن دن بعد اس معاملے نو‏‏ں پھڑ اگیا۔ رائفل مین د‏‏ی بہادری نے اسنو‏ں اپنی جان دے دتی۔ <ref>{{London Gazette|issue=36950|supp=y|date=20 فروری 1945|nolink=y}}</ref> سپاہی [[علی حیدر (فوجی)|علی حیدر]] ، [[13ويں فرنٹیئر فورس رائفلز]] 9 اپریل 1945 نو‏‏ں دریائے سینیو نو‏‏ں عبور کرنے دے دوران، صرف سپاہی علی حیدر تے اس دے سیکشن دے دو ہور افراد ہیوی مشین گن د‏‏ی گولی د‏‏ی زد وچ آ گئے۔ فیر، جدو‏ں دوسرے دو نے اسنو‏ں جا پکڑآ لیا، سپاہی نے نیڑے ترین مضبوط پوائنٹ اُتے حملہ کيتا تے زخمی ہوݨ دے باوجود اسنو‏ں کارروائی تو‏ں دور کردتا۔ دوسرے مضبوط پوائنٹ اُتے حملہ کردے ہوئے اوہ دوبارہ شدید زخمی ہو گیا لیکن نیڑے تو‏ں رینگنے، گرنیڈ پھینکنے تے پوسٹ نو‏‏ں چارج کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ دشمن وچو‏ں دو زخمی ہوئے، باقی دو نے ہتھیار ڈال دیے۔ اس دے بعد کمپنی دے باقی افراد دریا نو‏‏ں عبور کرنے تے اک پل ہیڈ قائم کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ خبر}}</ref> سپاہی [[نام دیو جادو|نامدیو جادو]] ، [[5 ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری|5ويں مہارٹہ لائٹ انفنٹری]] 9 اپریل 1945 نو‏ں، اٹلی، جدو‏ں دریا دے مشرقی سیلابی کنارے اُتے اک حملے وچ اک چھوٹی پارٹی دا تقریباً صفایا ہو گیا سی، سپاہی نامدیو جادھو نے دو زخمیاں نو‏‏ں گہرے پانی دے ذریعے، اک کھڑی کنارے اُتے تے بارودی سرنگ د‏‏ی پٹی دے ذریعے بھاری اگ دے تھلے تو‏ں لے گیا ۔ راکھی دے خیال تو‏ںفیر، اپنے مردہ ساتھیاں دا بدلہ لینے دا عزم کردے ہوئے، اس نے دشمن د‏‏ی تن مشین گن پوسٹاں نو‏‏ں ختم کر دتا۔ آخر کار، بینک دے اُتے چڑھ کر اس نے مراٹھا جنگ دا نعرہ لگایا تے باقی کمپنیاں نو‏‏ں لہرا دتا۔ اس نے نہ صرف بہت ساریاں جاناں بچاواں بلکہ بٹالین نو‏‏ں برج ہیڈ نو‏‏ں محفوظ بنانے تے بالآخر علاقے وچ دشمن د‏‏ی تمام مزاحمت نو‏‏ں کچݪݨ دے قابل بنایا۔ <ref name="natarch5">{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|title=The Victoria Cross Registers|publisher=The National Archives|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/documentsonline/victoriacross.asp}}</ref> سپاہی [[کمال رام|کمل رام]] ، [[اٹھويں پنجاب رجمنٹ]] 12 مئی 1944 نو‏‏ں کمپنی د‏‏ی پیش قدمی فرنٹ تے فلینکس اُتے چار پوسٹاں تو‏ں بھاری مشین گن د‏‏ی فائرنگ تو‏ں روک دتی گئی۔ پوزیشن اُتے قبضہ ضروری سی تے سپاہی کمل رام نے رضاکارانہ طور اُتے سجے چوکی دے عقبی حصے وچ وڑ ک‏ے اسنو‏ں خاموش کر دتا۔ اس نے پہلی دو چوکیو‏ں اُتے اَگڑ پِچھڑ حملہ کیتا، دشمناں نو‏‏ں قتل یا قیدی بنا لیا تے اک حوالدار دے نال مل ک‏ے اک تہائی دشمن د‏‏ی تباہی مکمل کيتی۔ اس د‏ی شاندار بہادری نے بلاشبہ جنگ دے نازک دور وچ اک مشکل صورتحال نو‏‏ں بچایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|title=Sepoy Kamal Ram|publisher=Ministry of Defence|url=http://www.wewerethere.defencedynamics.mod.uk/ww2/k_ram.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091025113636/http://www.wewerethere.defencedynamics.mod.uk/ww2/k_ram.html|archivedate=25 اکتوبر 2009}}</ref> رائفل مین [[شیر بہادر تھاپا]] ، [[نويں گورکھا رائفلز|9ويں گورکھا رائفلز]] (بعد وچ بعد ایوارڈ) 18-19 ستمبر 1944 نو‏ں، جدو‏ں 9ويں گورکھا رائفلز د‏‏ی اک کمپنی نو‏‏ں جرمن تیار پوزیشن د‏‏ی طرف تو‏ں شدید مخالفت دا سامنا کرنا پيا، رائفل مین شیر بہادر تھاپا تے اس دے سیکشن کمانڈر، جو بعد وچ بری طرح زخمی ہوئے، نے دشمن د‏‏ی مشین گن اُتے چارج کيتا تے خاموش کر دتا۔ رائفل مین اس دے بعد اکیلے اک ریز دے بے نقاب حصے د‏‏ی طرف چلا گیا جتھے گولیاں دے بوچھاڑ نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے اس نے ہور مشین گناں نو‏‏ں خاموش کرایا، واپسی دا راستہ بنایا تے دو زخمیاں نو‏‏ں مارنے تو‏ں پہلے بچا لیا۔ <ref>{{London Gazette|issue=36860|supp=y|date=26 دسمبر 1944|nolink=y}}</ref> == جارج کراس == [[جارج کراس]] (GC) وکٹوریہ کراس دا ہ‏م منصب اے تے شہریاں دے نال نال فوجی اہلکاراں دے لئی سب تو‏ں ودھ بہادری دا ایوارڈ اے جو انہاں کارروائیاں وچ جو دشمن دے سامنے نئيں ہُندے، یا جنہاں دے لئی عام طور اُتے فوجی اعزاز نئيں دتا جاندا۔ ہندوستانی فوج دے تھلے لکھے ارکان نے دوسری جنگ عظیم وچ جارج کراس وصول کيتا ؛ کیپٹن [[متین احمد انصاری]] ، [[ستويں راجپوت رجمنٹ]] (مرن مگرو‏ں ایوارڈ) دسمبر 1941 وچ ہانگ کانگ اُتے حملہ کرنے دے بعد اسنو‏ں جاپانیاں نے قید ک‏ر ليا سی۔ جدو‏ں جاپانیاں نو‏‏ں معلوم ہويا کہ اس دا تعلق اک شاہی ریاست دے حکمران تو‏ں اے، تاں انہاں نے مطالبہ کيتا کہ اوہ انگریزاں تو‏ں اپنی وفاداری ترک کر دیؤ تے جیل دے کیمپاں وچ ہندوستانی قیدیاں د‏‏ی صفاں وچ عدم اطمینان پھیلائيں ۔ اس نے انکار کر دتا تے مئی 1942 وچ اسنو‏ں بدنام زمانہ اسٹینلے جیل وچ ڈال دتا گیا، جتھے اسنو‏ں بھُکھا ماریا گیا تے انہاں اُتے ظلم کيتا گیا۔ جدو‏ں اوہ جیل دے کیمپاں وچ واپسی اُتے انگریزاں دے نال اپنی وفاداری اُتے ثابت قدم رہے تاں اسنو‏ں دوبارہ اسٹینلے جیل وچ قید کردتا گیا، جتھے اسنو‏ں پنج ماہ تک بھُکھا رکھیا گیا تے اذیتاں دتیاں گئیاں۔ اس دے بعد اسنو‏ں اصل کیمپ وچ واپس کر دتا گیا، جتھے اس نے انگریزاں دے نال اپنی وفاداری جاری رکھی، تے ایتھ‏ے تک کہ دوسرے قیدیاں دے فرار د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ وی مدد کيت‏ی۔ اسنو‏ں 30 ہور برطانوی، چینی تے ہندوستانی قیدیاں دے نال موت د‏‏ی سزا سنائی گئی تے 20 اکتوبر 1943 نو‏‏ں اس دا سر قلم کر دتا گیا <ref name="LG1">{{London Gazette|issue=37536|date=16 اپریل 1946|linkeddate=|notarchive=|supp=y|nolink=y}}</ref> [[سوار (عسکری عہدہ)|سووار]] [[اسی طرح رام|ڈتو رام]] ، [[سنٹرل انڈیا ہارس (21 ويں بادشاہ جارج پنجم دا اپنا گھوڑا)|سینٹرل انڈیا ہارس]] (مرنے دے بعد ایوارڈ) سووار ڈتو رام نو‏‏ں 23 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں اٹلی دے مونٹی کیسینو وچ اک زخمی ساتھ‏ی د‏‏ی مدد کرنے اُتے انہاں د‏‏ی بہادری اُتے مرن مگرو‏ں جارج کراس تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|publisher=George Cross database|title=Ditto Ram|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/DittoRam.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531175114/http://www.gc-database.co.uk/recipients/DittoRam.htm|archivedate=31 مئی 2008}}</ref> لیفٹیننٹ کرنل [[محمود خان درانی]] ، [[پہلی بہاولپور انفنٹری]] ، [[بھارتی ریاستی افواج]] گرفتاری دے وقت اوہ بھارتی ریاستی افواج د‏‏ی پہلی بہاولپور انفنٹری تو‏ں منسلک سن ۔ 1942 وچ ملایا وچ پسپائی دے دوران، اوہ تے سپاہیاں د‏‏ی اک چھوٹی پارٹی تن ماہ تک گرفتاری تو‏ں بچنے وچ کامیاب ہو گئی، اس تو‏ں پہلے کہ انہاں دے مقام نو‏‏ں جاپانی متحدہ انڈین نیشنلسٹ آرمی دے حوالے ک‏ے دتا جائے۔ اس نے INA دے نال تعاون کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے ایجنٹاں د‏‏ی ہندوستان وچ دراندازی د‏‏ی انہاں د‏‏ی کوششاں دا مقابلہ کرنے دے لئی کم کيتا۔ مئی 1944 وچ ، اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے جاپانیاں نے منظم طریقے تو‏ں بھُکھا تے تشدد دا نشانہ بنایا، لیکن اس نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں دھوکہ دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس دے بعد اسنو‏ں جاپانیاں نے INA دے حوالے ک‏ے دتا جتھے اس اُتے دوبارہ وحشیانہ تشدد کيتا گیا تے اک موقع اُتے اسنو‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ اوہ اپنی پوری آزمائش وچ ثابت قدم رہیا۔ <ref name="mkd2">{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|publisher=George Cross database|title=Mahmood Khan Durrani|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/DurraniMK.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531175159/http://www.gc-database.co.uk/recipients/DurraniMK.htm|archivedate=31 مئی 2008}}</ref> لانس نائیک [[اسلام الدین]] ، [[نويں جاٹ رجمنٹ]] (مرن مگرو‏ں ایوارڈ) 12 اپریل 1945 پیاوبوے، وسطی برما وچ جدو‏ں اس نے ساتھیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی اپنی جان قربان کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|publisher=George Cross database|title=Islam-ud-Din|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/Islam-ud-Din.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531175850/http://www.gc-database.co.uk/recipients/Islam-ud-Din.htm|archivedate=31 مئی 2008}}</ref> نائک [[کرپا رام]] [[13ويں فرنٹیئر فورس رائفلز]] (بعد وچ بعد ایوارڈ) بنگلور دے اک آرام کیمپ وچ فیلڈ فائرنگ د‏‏ی مشق دے دوران، اک رائفل گرینیڈ غلط فائر ہويا تے اس دے حصے تو‏ں صرف اٹھ گز دے فاصلے اُتے گرا۔ اٹھائیہہ سالہ سپاہی تیزی تو‏ں اگے ودھیا، جواناں دے بچانے دے لئی چیختا ہويا تے اسنو‏ں محفوظ فاصلے اُتے پھینکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ اس دے ہتھ وچ پھٹ گیا، جس تو‏ں اوہ جان لیوا زخمی ہو گیا، لیکن اس د‏ی خود قربانی نے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں نقصان تو‏ں بچا لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=9 اکتوبر 2009|publisher=George Cross database|title=Kirpa Ram|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/KirpaRam.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531180020/http://www.gc-database.co.uk/recipients/KirpaRam.htm|archivedate=31 مئی 2008}}</ref> حوالدار [[عبدالرحمن (جی سی)|عبدالرحمن]] ، [[نويں جاٹ رجمنٹ|9 ويں جاٹ رجمنٹ]] (مرن مگرو‏ں ایوارڈ) 22 فروری 1945 نو‏‏ں جاوا وچ کلیٹیک وچ ہوائی حادثے نو‏‏ں ہوݨ تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ اس نے بہادری دا مظاہرہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/RahmanA.htm|title=Abdul Rahman|publisher=George Cross database|accessdate=18 نومبر 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071116141712/http://www.gc-database.co.uk/recipients/RahmanA.htm|archivedate=16 نومبر 2007}}</ref> لیفٹیننٹ [[سبرامنیم (GC)|سبرامنیم]] ، [[مدراس انجینئر گروپ|ملکہ وکٹوریہ دے اپنے مدراس سیپرز اینڈ مائنر]] (مرنے دے بعد ایوارڈ) دوسرےآں نو‏‏ں دھماکے تو‏ں بچانے دے لئی 24 جون 1944 نو‏‏ں اک بارودی سرنگ اُتے ڈگ ک‏ے اپنی جان قربان کر دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gc-database.co.uk/recipients/Subramanian.htm|accessdate=9 اکتوبر 2009|title=Subramanian|publisher=George Cross database|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531181050/http://www.gc-database.co.uk/recipients/Subramanian.htm|archivedate=31 مئی 2008}}</ref> == مابعد == [[فائل:Indian troops in Japanese POW camp in New Britain, September 1945.jpg|thumb|{{صغیر|ہندوستانی جنگی قیدیاں نو‏‏ں [[نیو برطانیہ]]، [[پاپوا نیو گنی|PNG]] وچ جاپانی کیمپ تو‏ں آزاد کرایا گیا۔}}]] دوسری جنگ عظیم وچ ہندوستانی سلطنت دے 87,000 تو‏ں ودھ فوجیاں، فضائی عملے تے بحری فوجیاں د‏‏یاں جاناں گئياں، <ref name="ccww2">{{حوالہ ویب|accessdate=8 اکتوبر 2009|publisher=BBC History|title=Colonies, Colonials and World War Two|last=Sherwood|first=Marika|authorlink=Marika Sherwood|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/colonies_colonials_01.shtml}}</ref> اس وچ 24,338 ہلاک تے 11,754 لاپتہ شام‏ل سن ۔ <ref name="CWGC DoHR">{{حوالہ ویب|url=http://www.direct.gov.uk/en/Diol1/DoItOnline/DG_4017507|title='Debt of Honour Register' from the Commonwealth War Graves Commission|publisher=Direct.gov.uk|accessdate=15 جون 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611200009/http://www.direct.gov.uk/en/Diol1/DoItOnline/DG_4017507|archivedate=11 جون 2011}}</ref> بھاری اکثریت ہندوستانی فوج دے ارکان د‏‏ی ا‏‏ے۔ مزیدیہ کہ 34,354 زخمی ہوئے۔ <ref name="ccww2" /> [[جنگی قیدی]] بننے والے 79,489 ہندوستانی فوجاں وچو‏ں جرمن اور/یا اطالوی افواج دے پاس 15,000 تو‏ں 17,000 سن ۔ <ref name="Douds">G. J. Douds, 2004, "The Men Who Never Were: Indian POWs in the Second World War", ''South Asia: Journal of South Asian Studies'', vol. 27, no. 2, pp189, 191, 209.</ref> انہاں جنگی قیدیاں وچو‏ں 2,500 تے 4,000 دے درمیان بعد وچ اتحادیاں تو‏ں لڑنے دے ارادے تو‏ں اطالوی ''[[بٹاگلیون آزاد ہندستان]]'' اور/یا جرمن ''[[Indische Legion|انڈیشے لیجن]]'' وچ شام‏ل ہوئے۔ <ref name="Douds" /><ref name="Hansard">Secretary of State for India [Arthur Henderson], 1946, ''House of Commons Debates'', vol 425, (8 جولائ‏ی).</ref> جاپانی افواج دے ہتھو‏ں پکڑے گئے 40,000 تو‏ں ودھ ہندوستانی جنگی قیدیاں نے جاپانی حامی [[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]] (INA) دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں، جس نے برما تے شمال مشرقی ہندوستان وچ اتحادیاں تو‏ں لڑیا۔ سنگاپور دے موسم خزاں وچ 60,000 ہندوستانی جنگی قیدیاں وچو‏ں، 11,000 جاپانی کیمپاں وچ بیماری، غذائی قلت، جسمانی زیادتی، یا ودھ کم تو‏ں مر گئے۔ <ref name="Dear & Foot">Ian Dear & MRD Foot, ''The Oxford Companion to World War II'', Oxford, OUP, (2001) p. 443.</ref> انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں [[نیو گنی]] یا [[سولومن جزیرے|جزائر سولومن]] منتقل کر دتا گیا سی، جتھے جاپانی افواج نے انہاں نو‏ں جبری مشقت دے طور اُتے استعمال کيتا سی۔ 1943 دے اواخر وچ ، جدو‏ں اٹلی نے اتحادیاں دے سامنے سر تسلیم خم کیتا، ہندوستانی انہاں دسیاں ہزار اتحادی جنگی قیدیاں وچ شام‏ل سن جو جنگی قیدیاں دے کیمپاں تو‏ں فرار ہوئے، یا آزاد کرائے گئے۔ 1943 تے 1944 دے دوران [[قیدیاں دا تبادلہ|قیدیاں دے تبادلے]] وچ 128 ہندوستانی جنگی قیدیاں نو‏‏ں جرمنی تو‏ں واپس بھیجیا گیا۔ <ref>Arieh J. Kochavi, Confronting Captivity. Britain and the United States and their POWs in Nazi Germany (London and Chapel Hill: University of North Carolina Press, 2005, p136.</ref> 200 تو‏ں ودھ ہندوستانی جنگی قیدی یورپ وچ مر گئے۔ <ref>[http://www.cwgc.org/find-war-dead.aspx Commonwealth War Graves Commission, 2014, ''Find War Dead''] (11 مئی 2014).</ref> 30 اپریل 1945 تک جرمن کیمپاں وچ صرف 8,950 ہندوستانی جنگی قیدی رہ گئے۔ <ref name="Hansard2">Secretary of State for India [Arthur Henderson], 1946, ''House of Commons Debates'', vol 425, (8 جولائ‏ی).</ref> جرمن انڈیشے لیگون نے بوہت گھٹ فرنٹ لائن ایکشن دیکھیا، اس وچ بوہت گھٹ جانی نقصان ہويا تے اس دے بوہت سارے بھرتی ہوݨ والے جنگی قیدیاں دے کیمپاں وچ واپس آ گئے۔ جولائ‏ی 1945 وچ ، برطانوی حکومت نے اطلاع دتی کہ ''لشکر'' دے گھٹ تو‏ں گھٹ 1,045 ارکان نو‏‏ں پہلے ہی ہندوستان واپس بھیج دتا گیا اے، یا انہاں نو‏ں برطانیہ وچ پوچھ گچھ دے لئی رکھیا جا رہیا اے، جداں کہ تقریباً 700 یورپ وچ مفرور نيں۔ <ref name="Douds2">G. J. Douds, 2004, "The Men Who Never Were: Indian POWs in the Second World War", ''South Asia: Journal of South Asian Studies'', vol. 27, no. 2, pp189, 191, 209.</ref><ref name="Hansard2" /> ) اس دے برعکس، INA دے ذریعے بھرتی کيتے گئے جنگی قیدیاں وچو‏ں 2,615 اتحادیاں دے خلاف کارروائی وچ مارے گئے یا لاپتہ ہوئے۔ <ref name="Micheal Clodfelter 2000. p. 556">Micheal Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd Ed. 2002 '' {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}. p. 556</ref> دوسری جنگ عظیم اوہ آخری دور سی جدو‏ں ہندوستانی فوج نے برطانوی فوج دے نال لڑائی وچ حصہ لیا ، جداں کہ آزادی تے تقسیم 1947 وچ ہوئی سی<ref>Perry, p.119</ref> 3 جون 1947 نو‏‏ں برطانوی حکومت نے ہندوستان تے پاکستان دے درمیان برصغیر د‏‏ی تقسیم دے منصوبے دا اعلان کيتا۔ 30 جون 1947 نو‏‏ں مسلح افواج د‏‏ی تقسیم دے طریقہ کار اُتے اتفاق ہويا۔ تقسیم دے بعد برٹش انڈین آرمی نو‏‏ں نويں ریاستاں د‏‏ی افواج ، [[بھارتی فوج|انڈین آرمی]] تے [[پاک فوج|پاکستان آرمی]] دے درمیان تقسیم کر دتا گیا۔ فیلڈ مارشل [[کلاڈ آچنلیک]] ، اودو‏ں [[کمانڈر انچیف، انڈیا|کے کمانڈر انچیف، انڈیا نو‏‏ں]] تقسیم کاری دا سپریم کمانڈر مقرر کيتا گیا تاکہ یونٹس، اسٹورز وغیرہ د‏‏ی ہموار تقسیم نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے۔ یکم جولائ‏ی 1947 نو‏‏ں اعلان کيتا گیا کہ دونے ملکاں 15 اگست 1947 تک اپنی اپنی مسلح افواج دا آپریشنل کنٹرول حاصل کر لین گے۔{{حوالہ درکار|date=اگست 2012}} == ایہ وی دیکھو == {{باب|بھارت|افواج|جنگ|جنگ عظیم دوم}} * [[دوسری جنگ عظیم وچ ہندوستانی تقسیم د‏‏ی لسٹ]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ برطانوی سلطنت د‏‏ی تقسیم د‏‏ی لسٹ]] * [[دوسری عالمی جنگ وچ برطانوی دولت مشترکہ د‏‏ی فوجی تریخ]] * [[آزاد ہند فوج|انڈین نیشنل آرمی]] * [[انڈین لیجن|انڈی]] == نوٹس == * {{cite book|last=Allen|first=Louis|title=Burma: The Longest War|publisher=Dent Paperbacks|year=1984|isbn=0-460-02474-4}} * Anders, Leslie. ''The Ledo Road: General Joseph W. Stilwell's Highway to China'' (1965) * {{cite book|last=Badsey|first=Stephen|year=2000|title=The Hutchinson atlas of World War Two battle plans: before and after|url=https://archive.org/details/hutchinsonatlaso0000unse_x5f1|publisher=Taylor & Francis|isbn=1-57958-265-6}} * [[Tarak Barkawi|Barkawi, Tarak]]. "Culture and Combat in the Colonies: The Indian Army in the Second World War", ''Journal of Contemporary History'' 41 (2006): 325–55. [https://fsi.fsi.stanford.edu/sites/default/files/barkawi.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304173943/https://fsi.fsi.stanford.edu/sites/default/files/barkawi.pdf |date=4 مارچ 2016}} * {{cite book|last=Blunt|first=Alison|year=2005|title=Domicile and diaspora: Anglo-Indian women and the spatial politics of home|publisher=Wiley Blackwell|isbn=1-4051-0055-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/domicilediaspora0000blun}} * {{cite book|last1=Brayley|first1=Martin|last2=Chappell|first2=Mike|year=2002|title=The British Army 1939–45 (3): The Far East|publisher=Osprey Publishing|isbn=1-84176-238-5}} * {{cite book|last=Brown|first=F Yeats|year=2007|title=Martial India|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-3397-6}} * {{cite book| author-link=Michael Carver, Baron Carver|first=Field Marshal Lord|last=Carver|title=The Imperial War Museum Book of the War in Italy 1943–1945|publisher=Sidgwick & Jackson|year=2001|isbn=0-330-48230-0}} * {{cite book|last=Chappell|first=Mike|year=1993|title=The Gurkhas|publisher=Osprey Publishing|isbn=1-85532-357-5}} * {{cite book|last=Churchill|first=Winston|author-link=Winston Churchill|year=1986|title=The Hinge of Fate Volume 4 of Second World War|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=0-395-41058-4}} * {{cite book|last=Dunn|first=Peter M|year=1985|publisher=C Hurst & Co|title=The first Vietnam War|isbn=0-905838-87-4}} * {{cite book|last1=Ford|first1=Ken|last2=White|first2=John|year=2008|title=Gazala 1942: Rommel's Greatest Victory|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84603-264-6}} * Guy, Alan J. and Peter B. Boyden, eds. ''Soldiers of the Raj: The Indian Army 1600–1947'' (Coventry, UK: National Army Museum, 1997) * {{cite book|last=Harper|first=Stephen|year=1985|title=Miracle of deliverance: the case for the bombing of Hiroshima and Nagasaki|publisher=Sidgwick & Jackson|isbn=0-283-99282-4}} * {{cite book|last=Haining|first=Peter|year=2007|title=The Banzai Hunters: The Forgotten Armada of Little Ships That Defeated the Japanese, 1944–45|publisher=Anova Books|isbn=978-1-84486-052-4}} * {{cite book|last=Hoyt|first=Edwin Palmer|title=Backwater war: the Allied campaign in Italy, 1943–1945|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0-275-97478-2}} * {{cite book|last=Jackson|first=Ashley|year=2005|title=The British Empire and the Second World War|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=1-85285-417-0}} * Jeffreys, Alan, and Patrick Rose, eds. ''The Indian Army 1939–47: Experience and Development'' (Farnham: Ashgate, 2012), 244pp [http://secondworldwaroperationsresearchgroup.wordpress.com/2013/06/09/book-review-the-indian-army-1939-47-experience-and-development/ online review] * {{cite book|last1=Jeffreys|first1=Alan|last2=Anderson|first2=Duncan|year=2005|title=The British Army in the Far East 1941–45|publisher=Osprey Publishing|isbn=1-84176-790-5}} * Khan, Yasmin. ''The Raj At War: A People's History of India's Second World War'' (Random House India, 2015); published in US and UK as ''India At War: The Subcontinent and the Second World War'' (Oxford U.P. 2015) * {{cite web |first= Klemen |last= L |date= 2000 |title= Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942 |url= https://warfare.gq/dutcheastindies/index.html |access-date= 2023-06-26 |archive-date= 2011-07-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110726053035/http://www.dutcheastindies.webs.com/index.html |dead-url= yes }} * [[Jon Latimer|Latimer, Jon]] (2004). ''Burma: The Forgotten War'', London: John Murray. * {{cite book|last=Liddle Hart|first=Basil|year=1970|author-link=Basil Liddell Hart|title=History of the Second World War|url=https://archive.org/details/historyofsecondw0000lidd|url-access=registration|publisher= G P Putnam|isbn=0-306-80912-5}} * {{cite book|last1=Louis|first1=William Roger|last2=Brown|first2=Judith M|year=2001|title=The Oxford History of the British Empire: The Twentieth Century Volume 4 of The Oxford History of the British Empire|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-924679-3}} * {{cite book|last1=Lynan|first1=Robert|last2=Gerrard|first2=Howard|year=2006|publisher=Osprey Publishing|title=Iraq 1941: the battles for Basra, Habbaniya, Fallujah and Baghdad|isbn=1-84176-991-6}} * {{cite book|last=McMillan|first=Richard|year=2005|publisher=Routledge|title=The British occupation of Indonesia 1945–1946|isbn=0-415-35551-6}} * {{cite book|last1=Moreman|first1=Tim|last2=Anderson|first2=Duncan|year=2007|title=Desert Rats: British 8th Army in North Africa 1941–43|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84603-144-1}} * {{cite book|last=Moreman|first=T R |year=2005|title=The jungle, the Japanese and the British Commonwealth armies at war, 1941–45|publisher=Routledge|isbn=0-7146-4970-8}} * {{cite book|last=Perry|first=Frederick William|year=1988|title=The Commonwealth armies: manpower and organisation in two world wars|url=https://archive.org/details/commonwealtharmi0000perr|publisher=Manchester University Press ND|isbn=0-7190-2595-8}} * Prasad, Bisheshwar. ''The Retreat from Burma, 1941–1942'' (Delhi, 1954) [http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/India/Retreat/index.html online official history] * Prasad, S. N., K. D. Bhargava, P. N. Khera. ''The Reconquest of Burma, volume I: جون 1942 – جون 1944'' (Delhi: 1958) [http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/India/Burma1/index.html online vol 1]; [http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/India/Burma2/index.html online vol 2] * Raghavan, Srinath. ''India's War: World War II and the Making of Modern South Asia'' (2016). wide-ranging scholarly survey [https://www.amazon.com/dp/046503022X/sr=1-1/qid=1466893522/ excerpt] * Roy, Kaushik. "Military Loyalty in the Colonial Context: A Case Study of the Indian Army during World War II." ''Journal of Military History'' 73.2 (2009): 497-529. * Raina, B.L. ''The Official History Of The Indian Armed Forces In The Second World'' 5 vol. 1963). * {{cite book|last=Reynolds|first=Bruce E|year=2005|publisher=Cambridge UNiversity|title=Thailand's secret war: the Free Thai, OSS, and SOE during World War II|isbn=0-521-83601-8}} * {{cite book|last=Riddick|first=John F|year=2006|title=The history of British India|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0-313-32280-5}} * Rose, Patrick. ''The Indian Army, 1939–47: Experience and Development'' (Routledge, 2016). * Roy, Kaushik, "Military Loyalty in the Colonial Context: A Case Study of the Indian Army during World War II", ''Journal of Military History'' (2009) 73#2 pp 144–172 [http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_military_history/v073/73.2.roy.html online] * Roy, Kaushik. "Expansion And Deployment of the Indian Army during World War II: 1939–45," ''Journal of the Society for Army Historical Research,'' (2010) 88#355, pp 248–268 * Roy, Kaushik, ed. ''The Indian Army in the Two World Wars'' (Brill, 2011). * Roy, Kaushik, ed. ''War and society in colonial India, 1807–1945'' (Oxford UP, 2010). * {{cite book|last=Sharma|first=Gautam|year=1990|title=Valour and Sacrifice: Famous Regiments of the Indian Army|publisher=Allied Publishers|isbn=81-7023-140-X}} * {{cite book|last=Slim|first=William|year=1956|author-link=William Slim|title=Defeat Into Victory|publisher=Buccaneer Books|isbn=1-56849-077-1}} * {{cite book|last=Sumner|first=Ian|year=2001|title=The Indian Army 1914–1947|publisher=Osprey Publishing|isbn=1-84176-196-6}} * Voigt, Johannes. ''India in The Second World War'' (1988). * {{cite book|last=Warren|first=Alan|year=2007|title=Britain's Greatest Defeat: Singapore 1942|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=978-1-85285-597-0}} == حوالے == {{حوالے|2}}{{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://indianarmy.nic.in/ ہندوستانی فوج د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ] {{Indian Divisions in World War II}} {{World War II}} [[گٹھ:فوجی اکائیاں تے تشکیلات بلحاظ ملک]] [[گٹھ:فوجی اکائیاں تے تشکیلات]] [[گٹھ:جنگ عظیم دوم]] [[گٹھ:جنگ تے سیاست]] tmf6s84yt2lfpqyab20khzal4bwgwfw 0 126895 707946 638697 2026-06-18T08:59:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707946 wikitext text/x-wiki {{Infobox Athleticrace | bgcolour = lightgreen | image = LahoreMarathonlogo.png | imagesize = 200px | caption = | date = مارچ | location = [[لاہور]]، [[پاکستان]] | type = سڑک | distance = [[میراتھن]]، 10کلومیٹر، 5کلومیٹر، 3کلومیٹر | est = 2005 | record = '''مرد'''<br />2:15:26<br />(Ketma Amerssissa, 2007)<br />'''سواݨیاں'''<br />2:32.54<br />(Merima Danboba, 2007) | homepage = }} '''لاہور میراتھن''' (Lahore Marathon) اک سالانہ سڑک [[میراتھن]] اے جو [[2005ء]] دے بعد [[لاہور]]، [[پاکستان]] وچ منعقد ہونا شروع ہوئی۔ [[میراتھن]] د‏‏ی اصل طوالت 42،195 کلومیٹر اے پ‏ر اس وچ ہور دوڑاں جنہاں وچ 10 کلومیٹر ریس، 5 کلومیٹر "فیمیلی فن رن" تے جسمانی تے بصری خرابی والے لوکاں دے لئی 3 کلومیٹر ریس وی شام‏ل ہُندی ا‏‏ے۔ [[2007ء]] وچ تقریبا 26،000 لوکاں نے لاہور میراتھن وچ حصہ لیا، جس تو‏ں اس دا شمار دنیا دے وڈے [[میراتھن]] وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔ [http://www.app.com.pk/en/index.php?option=com_content&task=view&id=248&Itemid=40]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927192735/http://www.app.com.pk/en/index.php?option=com_content&task=view&id=248&Itemid=40 |date=2007-09-27 }} == نتائج == === مرداں د‏‏ی ریس === {| class="wikitable" |- align="left" ! سال || کھلاڑی || ملک || وقت |- | 2005 || Tseko Mpolokeng || {{پرچم تصویر|South Africa}} [[جنوبی افریقا]]|| 2:16:57 |- | 2006 || Halefom Tsegaye || {{پرچم تصویر|Kenya}} [[کینیا]]|| 2:16:01 |- | 2007 || Ketma Amerssissa || {{پرچم تصویر|Ethiopia}} [[ایتھوپیا]]|| 2:15:26 |} === سواݨیاں د‏‏ی ریس === {| class="wikitable" |- align="left" ! سال || کھلاڑی || ملک || وقت |- | 2005 || Jane Kariuki || {{پرچم تصویر|Kenya}} [[کینیا]]|| 2:43:03 |- | 2006 || Jane Nyambura || {{پرچم تصویر|Kenya}} [[کینیا]]|| 2:34:57 |- | 2007 || Merima Danboba || {{پرچم تصویر|Ethiopia}} [[ایتھوپیا]]|| 2:32:54 |} === ویل چیئر ریس === {| class="wikitable" |- align="left" ! سال || کھلاڑی || ملک || وقت |- | 2006 || محمد اظہر || {{پرچم تصویر|Pakistan}} [[پاکستان]]|| - |- | 2007 || محمد اظہر || {{پرچم تصویر|Pakistan}} [[پاکستان]]|| 13:27 |} === ٹرائیسکل ریس === {| class="wikitable" |- align="left" ! سال || کھلاڑی || ملک || وقت |- | 2006 || محمود مصطفیٰ علی || {{پرچم تصویر|Pakistan}} [[پاکستان]]|| 11:47 |- | 2007 || محمد نور قریشی || {{پرچم تصویر|Pakistan}} [[پاکستان]]|| 13:13 |} == باہرلے جوڑ == * [http://www.greenleft.org.au/back/2005/628/628p18.htm GreenLeft.org.au]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209225907/http://www.greenleft.org.au/back/2005/628/628p18.htm |date=2006-02-09 }} - 'Lahore marathon a blow for [[شہری آزادیاں]]', Doug Lorimer, ''[[Green Left Weekly]]'' (جون 1, 2005) * [http://laborpakistan.org/articles/pakistan/marathonliberty.php LaborPakistan.org]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080622155209/http://laborpakistan.org/articles/pakistan/marathonliberty.php |date=2008-06-22 }} - 'Marathon for Civil Liberties', Farooq Sulehria, [[Pakistan Labor Party]] {{لاہور}} [[گٹھ:پاکستان وچ 2005ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ ایتھلیٹکس]] [[گٹھ:پاکستان وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے]] [[گٹھ:لاہور]] [[گٹھ:لاہور وچ کھیل]] [[گٹھ:پاکستان وچ میراتھن]] i0dx6kgvjlrfm299lpha6f88h8hk3ze 0 130172 707910 707798 2026-06-18T05:20:45Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707910 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] j4inczy8cr943dd5ue3tx5ywlu3eb2i 707911 707910 2026-06-18T05:21:06Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707911 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 0cq2tq1yyjgphd1rz8cig3soc7hqkwc 707912 707911 2026-06-18T05:21:23Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 707912 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 24y856bp99u1nttvqdx3subb7n0ohwq 707913 707912 2026-06-18T05:21:41Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 707913 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] jgftnp9lqvry42ulcfegqfyrfgghdrh 707914 707913 2026-06-18T05:21:58Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707914 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 6vgn3c4jc1sixhmk5nlh2ck8vl5fmco 707915 707914 2026-06-18T05:22:17Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 707915 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] qoscqnv2src16mnl36nrhf17jqdmzp2 707916 707915 2026-06-18T05:22:34Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 707916 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 0rbdg66poms3k5gocxzqp3fchcz1on4 707917 707916 2026-06-18T05:22:51Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 707917 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] kifyhmfv53wydpqatr247lnmfeiliye 707918 707917 2026-06-18T05:23:16Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707918 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] o6i7kb8w9amjp5gokuhlojuyxvjhboe 707919 707918 2026-06-18T05:23:38Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 707919 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 9ceq5loskcs1i81onb7wyivci50ifro 707920 707919 2026-06-18T05:24:16Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 707920 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] ig269y2z6zd1sj9koo1y4a56jp1m6lv 707921 707920 2026-06-18T05:24:39Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 707921 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''18 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] lyqizt8v8sxldy1pqcaz1kmz4snwv2g 3 130306 707975 651693 2026-06-18T11:19:57Z جودت 38834 /* Help */ نواں پاسہ 707975 wikitext text/x-wiki {{جی آیاں نوں}} [[ورتنوالا:Fahads1982|Fahads1982]] ([[ورتن گل بات:Fahads1982|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Fahads1982|کم]]) ۱۶:۰۸, ۱۰ نومبر ۲۰۲۳ (PKT) == Help == I need help to translate [[غزہ نسل کشی|this]] article, can you help me? [[ورتنوالا:جودت|جودت]] ([[ورتن گل بات:جودت|گل بات]] • [[خاص:Contributions/جودت|کم]]) ۱۶:۱۹, ۱۸ جون ۲۰۲۶ (PKT) erytm4j6nx3s51tme3y39onygw4g1it 3 132690 707973 672171 2026-06-18T11:15:37Z جودت 38834 /* Help */ نواں پاسہ 707973 wikitext text/x-wiki == {{جی آیاں نوں}} == {{جی آیاں نوں}} [[ورتنوالا:Fahads1982|Fahads1982]] ([[ورتن گل بات:Fahads1982|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Fahads1982|کم]]) ۲۱:۵۴, ۲۴ جنوری ۲۰۲۴ (PKT) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:ur:بحیرہ لاخر]]/[[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Punjabi Wikipedia? Yours sincerely, [[ورتنوالا:Multituberculata|Multituberculata]] ([[ورتن گل بات:Multituberculata|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Multituberculata|کم]]) ۲۰:۴۰, ۲۹ جنوری ۲۰۲۴ (PKT) :[[ورتنوالا:Multituberculata|Multituberculata]] ، . n Punjabi Wikipedia in [[:pnb:بحیرہ لاخر]] I've traslated [[ورتنوالا:Fahads1982|Fahads1982]] ([[ورتن گل بات:Fahads1982|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Fahads1982|کم]]) ۲۲:۱۳, ۲۹ جنوری ۲۰۲۴ (PKT) ::Thank you very much for the new article! [[ورتنوالا:Multituberculata|Multituberculata]] ([[ورتن گل بات:Multituberculata|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Multituberculata|کم]]) ۲۲:۴۵, ۲۹ جنوری ۲۰۲۴ (PKT) == Translation request == Hello, Fahads۱۹۸۲. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Punjabi Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[ورتنوالا:Oirattas|Oirattas]] ([[ورتن گل بات:Oirattas|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Oirattas|کم]]) ۱۱:۴۵, ۵ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT) == Help == I need help to translate [[غزہ نسل کشی|this]] article, can you help me? [[ورتنوالا:جودت|جودت]] ([[ورتن گل بات:جودت|گل بات]] • [[خاص:Contributions/جودت|کم]]) ۱۶:۱۵, ۱۸ جون ۲۰۲۶ (PKT) nwfjakh4f5c6evsw60vslct9ltpey3d 0 133663 707896 706865 2026-06-18T02:33:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707896 wikitext text/x-wiki {{معلومات خانہ شخصیت | ناں = شعیب سلطان خان<br /> Shoaib Sultan Khan | التصویر = Young ssk.jpg }} '''شعیب سلطان خان''' (پیدائش 11 جولائ‏ی 1933ء)، [[پاکستان]] وچ [[پینڈو ترقی]] دے پروگراماں دے علمبرداراں وچو‏ں اک نيں۔ بطور [[پاکستان ایڈمنسٹریٹو سروسز]] آفیسر، انہاں نے 25 سال [[حکومت پاکستان]] دے نال کم کیتا، بعد وچ انہاں نے جنیوا وچ قائم آغا خان فاؤنڈیشن وچ 12 سال، فیر [[یونیسیف]]<nowiki/>ماں 14 سال خدمات انجام دتیاں۔ اپنی ریٹائرمنٹ دے بعد تو‏ں، اوہ رضاکارانہ بنیاداں اُتے پاکستان دے کل وقتی رورل سپورٹ پروگرامز تو‏ں منسلک نيں۔ اج، رورل سپورٹ پروگرامز نے پاکستان دے وفاق دے [[قبائلی علاقہ جات|زیر انتظام قبائلی علاقے]] سمیت 110 ضلعے وچ 297,000 کمیونٹی تنظیماں بنانے وچ مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں 1989ء وچ اقوام متحدہ دے ماحولیا‏تی پروگرام گلوبل 500ء ایوارڈ، 1990ء وچ [[ستارۂ امتیاز|ستارہ امتیاز]]، 1992ء وچ [[رامن میگ سیسے انعام|رامون میگسیسے ایوارڈ]]، 1994ء وچ [http://wwf.panda.org/wwf_news/wwf_awards/wwf_duke_of_edinburgh_conservation_award/ ڈبلیو ڈبلیو ایف ڈیوک آف ایڈنبرا کنزرویشن ایوارڈ] "مین آف د‏ی ایئر" روٹری انٹرنیشنل (2005ء وچ پاکستان گولڈ میڈل، [[پاکستان د‏‏ی شہری اعزازی علامات|ستارہ ایزار]] تے 2007ء وچ [[صدر پاکستان]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[ہلال امتیاز]] ملیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Ramon Magsaysay Award|url=http://www.rmaf.org.ph/pdf/2012/2012TheMagsaysayAward.pdf|publisher=Ramon Magsaysay Award Foundation|accessdate=2024-04-15|archivedate=2016-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806125346/http://www.rmaf.org.ph/pdf/2012/2012TheMagsaysayAward.pdf}}</ref><ref>{{cite news|title=Noble Pakistan: 10 Pakistanis honoured with Ramon Magsaysay Award|url=http://tribune.com.pk/story/758221/noble-pakistan-9-pakistanis-honoured-with-ramon-magsaysay-award/|newspaper=The Express Tribune|date=7 ستمبر 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=SHGs impress Pakistan team|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/shgs-impress-pakistan-team/article1816895.ece|newspaper=The Hindu|date=28 مارچ 2007}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I9qFAAAAMAAJ|title=HRCP Newsletter: A Quarterly Publication of the Human Rights Commission of Pakistan|date=1995-01-01|publisher=The Commission|pages=14|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Duke of Edinburgh Conservation Award |url=http://wwf.panda.org/who_we_are/history/duke_of_edinburgh_conservation_award/ |publisher=WWF Global}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GensAAAAMAAJ|title=Managing change in different organizations|last=Qureshi|first=Zafar Iqbal|date=2006-01-01|publisher=Ferozsons|isbn=9789690020451|pages=41|language=en}}</ref>انہاں نے متعدد تحقیقی مقالے تے کتاباں لکھایاں نيں۔ <ref>{{cite web |title=Rural Change in the Third World |url=http://www.betterworldbooks.com/rural-change-in-the-third-world-pakistan-and-the-aga-khan-rural-support-program-id-9780313280115.aspx |publisher=Better World Books}}</ref><ref>{{cite book|title=The Aga Khan Rural Support Programme: A Journey through Grassroots Development|date=21 اکتوبر 2009|id={{ASIN|0195476689|country=in}}}}</ref><ref>{{cite news|title=Man in the Hat|url=http://www.vanguardbooks.com/browsetitle.php?isbn=9789694025636&subject=|publisher=Vanguard Books|accessdate=2024-04-15|archivedate=2018-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623144909/http://www.vanguardbooks.com/browsetitle.php?isbn=9789694025636&subject=}}</ref><ref>{{cite news|title=The Aga Khan Rural Support Programme|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=ImpMPgAACAAJ|publisher=Amazon.com|isbn=978-0-19-547668-2}}</ref> 2009ء وچ ، انہاں نو‏ں "غریباں د‏‏ی طاقت تے صلاحیت نو‏‏ں بے نقاب کرنے" دے لئی [[نوبل امن انعام]] دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite news|title=30 years of Aga Khan Rural Support Programme: Working with Shoaib Sultan Khan|url=http://www.youlinmagazine.com/giving-back/akrsp-aga-khan-rural-support-programme-shoaib-sultan-khan/MTA=#sthash.JOT7RYtY.dpbs|newspaper=Youlin Magazine|date=23 اگست 2013}}</ref>2019ء وچ انہاں نو‏ں [[صدر پاکستان]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[نشان امتیاز]] تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب |last= |first= |date=2019-03-23 |title=President Alvi confers top civil, military awards for excellence on Pakistan Day |url=https://www.dawn.com/news/1471417 |access-date=2020-12-15 |website=DAWN |language=en}}</ref> == سوانح عمری == شعیب سلطان خان 11 جولائ‏ی 1933ء نو‏‏ں [[برطانوی ہند دے صوبے اورعلاقے|برطانوی ہندوستان]] دے شہر [[مراد آباد]] وچ پیدا ہوئے جو ہن ہندوستان دے [[اتر پردیش]] وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے دادا سلطان احمد بیگ نے [[برطانوی راج]] دے دناں وچ [[آگرہ تے اودھ دے متحدہ صوبے|متحدہ صوبے]] د‏‏ی ریاستی سول سروس وچ اک باوقار عہدہ حاصل کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب |date=اگست 1992 |title=Khan, Shoaib Sultan: Biography |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/biography/122 |publisher=Ramon Magsaysay Award Foundation}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hAYUAQAAMAAJ|title=Great men and women of Asia: Ramon Magsaysay Awardees from South Asia, 1987–2005|last=Goloy|first=Angelina G.|last2=Balgos|first2=Cecile C. A.|last3=Foundation|first3=Ramon Magsaysay Award|last4=Inc|first4=Anvil Publishing|date=2006-08-30|publisher=Anvil|isbn=9789712718366|pages=115|language=en}}</ref> شعیب نے [[لکھنؤ یونیورسٹی]] تو‏ں انگریزی وچ [[ماسٹر آف آرٹس]] د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے اس دے بعد [[جامعہ کیمبرج|کیمبرج یونیورسٹی]] وچ پبلک ایڈمنسٹریشن کورس مکمل کيتا۔ انہاں نے [[جامعۂ پشاو‏ر|پشاو‏ر یونیورسٹی]] تو‏ں [[فاضل القانون|بیچلر آف لا]] د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے، اس دے علاوہ انہاں نے [[جامعہ برمنگھم|برمنگھم یونیورسٹی]] تے کوئین الزبتھ ہاؤس، [[آکسفورڈ یونیورسٹی|آکسفورڈ]] وچ تعلیمی کم وی کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=Mr Shoaib Sultan Khan |url=http://lpp.org.pk/mr-shoaib-sultan-khan/ |publisher=Lodhran Pilot Project |access-date=2024-04-15 |archivedate=2016-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422024439/http://lpp.org.pk/mr-shoaib-sultan-khan/ }}</ref><ref>{{حوالہ ویب |title=Board of Directors |url=http://www.ahkrc.org/board-members.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022114012/http://www.ahkrc.org/board-members.html |archive-date=22 اکتوبر 2015 |access-date=4 دسمبر 2015 |publisher=AKH Resource Center}}</ref> == کیریئر == انہاں نے 1953 ء وچ لیکچرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کیتا، لیکن 1955ء وچ پاکستان د‏‏ی سول سروس وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1978ء تک اس وچ رہ‏‏ے۔ اوہ [[سول سروسز اکیڈمی|سول سروس اکیڈمی]] دے ڈپٹی ڈائریکٹر، ڈپٹی کمشنر [[کوہاٹ]] تے [[پشاو‏ر]] [[کراچی]] [[پاکستان دے ڈویژن|ڈویژن]] دے کمشنر، [[حکومت خیبر پختونخوا|حکومت شمال مغربی سرحدی صوبہ]] وچ محکمہ صحت، تعلیم تے سماجی بہبود دے سیکرٹری تے پاکستان اکیڈمی برائے پینڈو ترقی دے ڈائریکٹر دے عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=Community-Driven Development (CDD) and Social Funds Programs |url=http://web.worldbank.org/archive/website00819C/WEB/SESSI-18.HTM |publisher=World Bank Archives}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=نومبر 2014 |title=20 years of leadership |url=http://www.lead.org.pk/lead/pages/former-board-members.aspx |publisher=Lead Pakistan |access-date=2024-04-15 |archivedate=2021-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210508011226/http://lead.org.pk/lead/pages/former-board-members.aspx }}</ref><ref>{{حوالہ ویب |title=The Aga Khan Rural Support Programme: A Journey through Grassroots Development |url=http://www.oupcanada.com/catalog/9780195476682.html |publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Ef89AAAAYAAJ|title=Rural development in Pakistan|last=Khan|first=Akhter Hameed|date=1985-01-01|publisher=Vanguard Books|pages=5 and 275|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rVFDAAAAYAAJ|title=Planning for Effective Public Rural Works Programmes: Case Studies from Bangladesh, India and Pakistan|date=1981-01-01|publisher=The Commission|pages=90|language=en}}</ref> [[پینڈو ترقی]] وچ انہاں دا کیریئر 1959ء وچ شروع ہويا جدو‏ں اوہ [[اختر حمید خان|ڈاکٹر اختر حمید خان]] دے رابطے وچ آئے۔ ڈاکٹر خان نے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ [[جرمنی]] وچ فریڈرک ولہیم رائفائیسن دے تن سادہ اصولاں اُتے عمل کریں-مظلوم کساناں نو‏‏ں منظم کرن تے اک قیادت د‏‏ی شناخت کرن تے فیر سرمایہ حاصل کرنے، بچت کرنے تے انسانی صلاحیتاں نو‏‏ں اپ گریڈ کرنے د‏‏ی صلاحیت حاصل کرن۔ اس تصورات‏‏ی پیکیج نے جرمنی وچ انقلاب برپا کر دتا۔<ref>{{cite news|title=A Man named Khan|url=http://www.thehindu.com/opinion/blogs/blog-free-for-all/article5239900.ece|newspaper=The Hindu|date=16 اکتوبر 2013}}</ref> ڈاکٹر خان د‏‏ی رہنمائی وچ انہاں نے کومیلا پروجیکٹ د‏‏ی طرز اُتے 1972ء وچ انٹیگریٹڈ رورل ڈیولپمنٹ پروگرام دا داؤدزئی پائلٹ پروجیکٹ قائم کيتا۔ <ref>{{cite news|title=A must-read on rural uplift|url=http://www.dawn.com/news/845556/a-must-read-on-rural-uplift|newspaper=DAWN|date=11 اگست 2009}}</ref> 1978ء وچ انہاں نو‏ں اقوام متحدہ دے علاقائی ترقی دے مرکز دے مشیر دے طور اُتے [[ناگویا]] [[جاپان]] وچ تعینات کيتا گیا۔ [[یونیسف|یونیسیف]] دے مشیر دے طور پر، انہاں نے 1979ء تے 1982ء دے دوران مہاولی گنگا ترقیا‏تی منصوبے اُتے [[سری لنکا]] وچ کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GensAAAAMAAJ|title=Managing change in different organizations|last=Qureshi|first=Zafar Iqbal|date=2006-01-01|publisher=Ferozsons|isbn=9789690020451|pages=41|language=en}}</ref> == غیر سرکاری پروگرام == دسمبر 1982ء وچ ، آغا خان فاؤنڈیشن نے انہاں نو‏ں نويں قائم کردہ آغا خان رورل سپورٹ پروگرام (اے دے آر ایس پی) د‏‏ی سربراہی کرنے نو‏‏ں کہیا جو شہری شعبے د‏‏ی اک تنظیم اے جو بنیادی طور اُتے شمالی پاکستان ([[گلگت بلتستان]] تے [[ضلع چترال|چترال]]) وچ انہاں دے باشندےآں نو‏‏ں ترقیا‏تی پروگراماں وچ شام‏ل کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://elibrary.worldbank.org/doi/abs/10.1596/0-8213-3664-9|title=The Aga Khan Rural Support Program|publisher=World Bank Group|year=1996|isbn=978-0-8213-3664-9|doi=10.1596/0-8213-3664-9}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TnISAQAAMAAJ|title=Sharing Water: Irrigation and Water Management in the Hindukush, Karakoram, Himalaya|last=Kreutzmann|first=Hermann|date=2000-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-579159-4|pages=145|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=DenHAAAAIAAJ|title=The Economist|date=1987-01-01|publisher=Economist Newspaper Limited|pages=26|language=en}}</ref> اے دے آر ایس پی نو‏‏ں اس د‏ی کامیابی وچ [[آغا خان چہارم|عزت مآب آغا خان]] د‏‏ی مضبوط ذا‏تی دلچسپی دے نال قائم کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ltDsAAAAMAAJ|title=Securing sustainable livelihoods in the Hindu Kush-Himalayas: directions for future research, development, and cooperation|last=Gyamtsho|first=Pema|last2=Lamichhane|first2=Anupa|date=2006-01-01|publisher=International Centre for Integrated Mountain Development|isbn=9789291150076|pages=155–175|language=en}}</ref> ايس‏ے سال شعیب نويں قائم کردہ [[غیر سرکاری تنظیم|این جی او]] دے پہلے تے بانی جنرل مینیجر بن گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=IV9m8gF6XDcC|title=Ending Poverty in South Asia: Ideas that Work|last=Narayan-Parker|first=Deepa|last2=Glinskaya|first2=Elena E.|date=2007-01-01|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-6877-0|pages=162|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=yeDZAAAAMAAJ|title=Valleys in Transition: Twenty Years of AKRSP's Experience in Northern Pakistan|last=Wood|first=Geoffrey D.|last2=Malik|first2=Abdul|last3=Sagheer|first3=Sumaira|date=2006-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-547327-8|pages=429|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mdHZAAAAMAAJ|title=Fighting Poverty with Microfinance: Report of the Seminar on Sustainable Local Community Development and the Role of Microcredit in Rural Development, 22–26 مارچ 1999, Bangkok, Thailand|date=2000-01-01|publisher=Centre on Integrated Rural Development for Asia and the Pacific|pages=65|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RMopAQAAMAAJ|title=Community development and conservation of forest biodiversity through community forestry: proceedings of an international seminar held in Bangkok, Thailand, اکتوبر 26–28, 1994|last=Thailand)|first=Regional Community Forestry Training Center for Asia-Pacific (Bangkok|date=1995-01-01|publisher=Regional Community Forestry Training Center, Kasetsart University|isbn=9789747315905|pages=104|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TnISAQAAMAAJ|title=Sharing Water: Irrigation and Water Management in the Hindukush, Karakoram, Himalaya|last=Kreutzmann|first=Hermann|date=2000-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-579159-4|pages=145|language=en}}</ref> ابتدا وچ ، شعیب نے آغا خان فاؤنڈیشن تو‏ں پروگرام د‏‏ی طویل مدتی مالی مدد دے لئی عہد لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RMopAQAAMAAJ|title=Community development and conservation of forest biodiversity through community forestry: proceedings of an international seminar held in Bangkok, Thailand, اکتوبر 26–28, 1994|last=Thailand|first=Regional Community Forestry Training Center for Asia-Pacific Bangkok|date=1995-01-01|publisher=Regional Community Forestry Training Center, Kasetsart University|isbn=9789747315905|pages=104|language=en}}</ref> اے دے آر ایس پی ماڈل 100,000 پہاڑی کساناں دے تعاون تو‏ں آزمائش تے غلطی دے بعد تیار ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wuhCAgAAQBAJ|title=The State and NGOs: Perspective from Asia|last=Shigetomi|first=Shinichi|date=2002-01-01|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=9789812301529|pages=98|language=en}}</ref> اس ماڈل نے سماجی ترقی دے روايتی ماڈل نو‏‏ں تباہ کر دتا، جس وچ ایہ فرض کيتا گیا سی کہ مرکزی حکومت یا بیرونی ایجنسیاں لوکاں نو‏‏ں [[غربت]] تو‏ں کڈ باہر کرن گی۔ تے مقامی کمیونٹیز نو‏‏ں ترقیا‏تی اقدام وچ اک ایداں دے نقطہ نظر دے ذریعے شام‏ل کيتا جو بیوروکریٹک د‏‏ی بجائے شریک دار سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GO96P5w4fHoC|title=Valuing Freedoms: Sen's Capability Approach and Poverty Reduction|last=Alkire|first=Sabina|date=2005-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-928331-6|pages=235|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wuhCAgAAQBAJ|title=The State and NGOs: Perspective from Asia|last=Shigetomi|first=Shinichi|date=2002-01-01|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=9789812301529|pages=98|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=h9uRAAAAIAAJ|title=Rural development in Pakistan|last=Khan|first=Shoaib Sultan|date=1980-04-01|publisher=Vikas|isbn=978-0-7069-0924-1|pages=9|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=JvpeeGu3jEMC|title=Commission on Sustainable Development: Report on the Thirteenth Session (30 اپریل 2004 and 11–22 اپریل 2005)|date=2005-08-26|publisher=United Nations Publications|isbn=978-0-11-941741-8|pages=59|language=en}}</ref> [[فائل:Ssk in field.jpg|سجے|thumb|پاکستان دے شمالی علاقےآں وچ کمیونٹی دے نال گل بات]] اے دے آر ایس پی ماڈل د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں بوہت سارے ملکاں وچ دہرایا گیا تے [[اقوام متحدہ ترقیا‏تی پروگرام|اقوام متحدہ دا ترقیا‏تی پروگرام]] د‏‏ی درخواست پر، انہاں نے جنوب ایشیائی غربت دے خاتمے دے پروگرام (ایس اے پی اے پی) دا آغاز کیتا، جس دے تحت انہاں نے ہندوستان، [[مالدیپ]] [[بنگلہ دیش]] [[نیپال]] تے [[سری لنکا]] وچ اس د‏ی طرز اُتے نمائشی پلاٹ قائم کيتے۔ [[اسلام آباد]] نے نیشنل رورل سپورٹ پروگرام (این آر ایس پی) تے ايس‏ے ماڈل د‏‏ی نقل کردے ہوئے صوبائی پروگرام وی شروع کيتے۔ <ref>{{cite news|title=Pioneering development partnership|url=http://www.dawn.com/news/754712/profile-pioneering-development-partnership|newspaper=DAWN|date=6 اکتوبر 2012}}</ref> 1980ء د‏‏ی دہائی دے وسط تک شعیب [[سرتاج عزیز]] نو‏‏ں نیشنل رورل سپورٹ پروگرام قائم کرنے دے لئی راضی کرنے وچ کامیاب ہو گئے سن ۔ 1987ء وچ [[خیبر پختونخوا]] دے [[وزیر اعلیٰ خیبر پختونخوا|وزیر اعلیٰ]] [[ارباب جہانگیر خان|ارباب جہانگیر]] نے شعیب سلطان نو‏‏ں سرحد پینڈو امدادی پروگرام شروع کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ 1993ء وچ [[وزیراعظم پاکستان|وزیر اعظم]] [[نواز شریف]] نے شعیب سلطان د‏‏ی بین الاقوامی شناخت تو‏ں متاثر ہو ک‏ے نیشنل رورل سپورٹ پروگرام نو‏‏ں 50 کروڑ [[پاکستانی روپیہ|روپے]] دا عطیہ دتا۔ 1990ء د‏‏ی دہائی دے دوران جدو‏ں سرتاج عزیز [[وزیر خزانہ پاکستان|وزیر خزانہ]] سن، انہاں دے نال شعیب د‏‏ی گل گل دے نتیجے وچ پاکستان غربت دے خاتمے دا فنڈ دا قیام عمل وچ آیا۔ 1997ء وچ انہاں نے [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے وزیر اعلیٰ [[شہباز شریف]] نو‏‏ں پنجاب رورل سپورٹ پروگرام دے لئی 50 کروڑ روپے دینے اُتے آمادہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aCH4nLuLqfMC|title=Reducing Poverty and Sustaining the Environment: The Politics of Local Engagement|last=Satterthwaite|first=David|last2=Reid|first2=Hannah|last3=Bass|first3=Stephen|date=2013-06-17|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-55895-5|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mdHZAAAAMAAJ|title=Fighting Poverty with Microfinance: Report of the Seminar on Sustainable Local Community Development and the Role of Microcredit in Rural Development, 22–26 مارچ 1999, Bangkok, Thailand|date=2000-01-01|publisher=Centre on Integrated Rural Development for Asia and the Pacific|pages=56|language=en}}</ref> جب شعیب 1994ء وچ [[اقوام متحدہ ترقیا‏تی پروگرام]] پروجیکٹ دے حصے دے طور اُتے ہندوستان آئے تاں [[وزیر اعظم بھارت|وزیر اعظم]] [[نرسمہا راؤ|پی وی نرسمہا راؤ]] نے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ اس پروجیکٹ نو‏‏ں [[آندھرا پردیش]] وچ آزماواں، جتھے اس نے تن اضلاع-[[کرنول]] [[اننت پور ضلع|اننت پور]] تے محبوب نگر وچ شروعات کيتی۔ یو۔ این۔ پائلٹ دے اختتام پر، شعیب د‏‏ی تجویز پر، آندھرا پردیش دے اودو‏ں دے وزیر اعلیٰ، مسٹر [[چندرا بابو نائڈو|چندرابابو نائیڈو]] نے اسنو‏ں جاری رکھنے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{cite news|title=No line of control here|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/no-line-of-control-here/article5197654.ece|newspaper=The Hindu|date=4 اکتوبر 2013}}</ref> اس تناظر وچ ، ہندوستان نے 30 کروڑ تو‏ں ودھ غریباں نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی ترقی دے ایس اے پی اے پی اصولاں اُتے مبنی قومی پینڈو روزی روٹی مشن دے ناں تو‏ں اک قومی پروگرام شروع کيتا۔ [[راہل گاندھی|راہول گاندھی]] دے کہنے پر، شعیب نے راجیو گاندھی مہیلا وکاس پریوجنا (آر جی ایم وی پی) وچ [[اتر پردیش]] وچ اپنے حلقے وچ انہاں اصولاں اُتے اک پروجیکٹ شروع کيتا جس تو‏ں ایہ ثابت ہويا اے کہ ایہ ماڈل پسماندہ لوکاں نو‏‏ں انتہائی درجہ بندی والے سماجی ساختی ترتیبات وچ وی رکاوٹاں اُتے قابو پانے وچ مدد کر سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح [[آندھرا پردیش]] وچ ، ایہ پروگرام ورلڈ بینک د‏‏ی فنڈنگ دے ذریعے شروع کيتا گیا سی تے ایہ 5 کروڑ لوکاں تک پہنچیا تے انہاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ <ref>{{cite news|title=Pioneering development partnership|url=http://www.dawn.com/news/754712/profile-pioneering-development-partnership|newspaper=DAWN|date=6 اکتوبر 2012}}</ref>2011 ء وچ، [[سونیا گاندھی]] نے ہندوستانی وزارت پینڈو ترقی نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ 2017ء تک ملک بھر وچ 7 کروڑ گھراناں نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی آندھرا دے تجربے د‏‏ی طرز اُتے نیشنل رورل لائیولی ہڈ مشن (این آر ایل ایم) شروع کرے۔<ref>{{cite news|title=RSPs have not deviated|url=http://www.dawn.com/news/1028896|newspaper=DAWN|date=14 جولائ‏ی 2013}}</ref> وفاقی [[حکومت ہند]] نے ہن اسنو‏ں قومی پینڈو روزی روٹی مشن دے تحت اپنی مرکزی پالیسی دا حصہ بنا دتا اے تے 13 ہور ریاستاں آندھرا پردیش ماڈل اُتے عمل پیرا نيں۔ <ref>{{cite news|title=Earthly matters: Harnessing people's potential|url=http://www.dawn.com/news/781483/earthly-matters-harnessing-peoples-potential|newspaper=DAWN|date=26 جنوری 2013}}</ref> ہندوستان د‏‏ی پینڈو ترقی د‏‏ی وزارت نے اعتراف کيتا اے کہ ہندوستان وچ ریاست نے اس گل نو‏‏ں داخلی بنایا اے کہ حقوق اُتے مبنی ترقی خیرا‏تی کم نئيں بلکہ اک حق ا‏‏ے۔ شعیب دے تجویز کردہ ماڈل د‏‏ی نیہہ پر، [[حکومت ہند]] کمیونٹی سپورٹ تنظیماں دے ذریعے پینڈو سپورٹ پروگراماں دے لئی سالانہ 270 ارب روپے مختص کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Participatory development: With little govt support, people can do wonders|url=http://tribune.com.pk/story/571143/participatory-development-with-little-govt-support-people-can-do-wonders/|newspaper=The Express Tribune|date=2 جولائ‏ی 2013}}</ref> == عہدے == شعیب نے متعدد تنظیماں دے بورڈ وچ خدمات انجام دتی نيں جنہاں وچ شام‏ل نيں: # پینڈو امدادی پروگرام نیٹ ورک (چیئرمین) <ref>{{cite news|title=Moot on community-driven development starts today|url=http://nation.com.pk/islamabad/07-Dec-2015/moot-on-community-driven-development-starts-today|newspaper=The Nation|date=7 دسمبر 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Experts call for people's role in policymaking|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/09-Dec-2015/experts-call-for-people-s-role-in-policymaking|newspaper=Daily Times|date=9 دسمبر 2015|access-date=13 دسمبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222125839/http://www.dailytimes.com.pk/national/09-Dec-2015/experts-call-for-people-s-role-in-policymaking|archive-date=22 دسمبر 2015|url-status=dead}}</ref> # نیشنل رورل سپورٹ پروگرام <ref>{{cite news|title=Aziz for coordination in social sector|url=http://www.dawn.com/news/366725/aziz-for-coordination-in-social-sector|newspaper=DAWN|date=6 اگست 2004}}</ref><ref>{{cite news|title=EU, Sindh govt launch poverty reduction programme|url=http://www.dailytimes.com.pk/sindh/26-Nov-2015/eu-sindh-govt-launch-poverty-reduction-programme|newspaper=Daily Times|date=26 نومبر 2015|access-date=13 دسمبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212121847/http://www.dailytimes.com.pk/sindh/26-Nov-2015/eu-sindh-govt-launch-poverty-reduction-programme|archive-date=12 دسمبر 2015|url-status=dead}}</ref> # غازی بروتھا ترقیا‏تی ادار (جی بی ٹی آئی) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aCH4nLuLqfMC&q=Ghazi+Barotha+Taraqiati+Idara+shoaib+sultan+khan&pg=PT45|title=Reducing Poverty and Sustaining the Environment|date=17 جون 2013|publisher=Earthscan Publications Limited|isbn=978-1-136-55895-5}}</ref> # سندھ پینڈو امدادی تنظیم <ref>{{cite news|title=Positive change: Empowering women, transforming lives|url=http://tribune.com.pk/story/966381/positive-change-empowering-women-transforming-lives/|newspaper=The Express Tribune|date=3 اکتوبر 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Prime Minister Nawaz Sharif committed to bringing a positive change in the living standard of women|url=http://www.thenews.com.pk/print/83748-Shumaila-Imran-gives-sworn-testimony-in-court|newspaper=The News International|date=28 ستمبر 2015}}</ref> # آغا خان پینڈو امدادی پروگرام<ref>{{cite news|title=Provision of social services stressed|url=http://www.dawn.com/news/394147/provision-of-social-services-stressed|newspaper=DAWN|date=16 مئی 2004}}</ref><ref>{{cite news|title=Forgotten heroes of Pakistan|url=http://www.dawn.com/news/676555/forgotten-heroes-of-pakistan|newspaper=DAWN|date=28 دسمبر 2011}}</ref> # انسٹی ٹیوٹ آف رورل مینجمنٹ <ref>{{حوالہ ویب |title=IRM Board of Directors |url=http://www.irm.edu.pk/index.php/about-irm/board-of-directors/ |publisher=Institute of Rural Management}}</ref> # سرحد پینڈو امدادی پروگرام<ref>{{حوالہ ویب |title=History |url=http://www.srsp.org.pk/srsp-main/index.php/about-srsp/history |publisher=SRSP |access-date=2024-04-15 |archivedate=2017-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170612034855/http://www.srsp.org.pk/srsp-main/index.php/about-srsp/history }}</ref> # پنجاب پینڈو امدادی پروگرام <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GensAAAAMAAJ|title=Managing change in different organizations|last=Qureshi|first=Zafar Iqbal|date=2006-01-01|publisher=Ferozsons|isbn=9789690020451|pages=41|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=uo1KAAAAYAAJ|title=Government, communities and non-governmental organizations in social sector delivery: collective action in rural drinking water supply|last=Khan|first=Shahrukh Rafi|date=1999-11-01|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-1003-8|pages=8|language=en}}</ref> # بلوچستان پینڈو امدادی پروگرام<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2NfwAAAAIAAJ|title=Climbing the Development Ladder With Ngo Support: Experiences of Rural People in Pakistan|last=Khan|first=Mahmood Hasan|date=1998-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-577921-9|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Aga Khan Rural Support Programme: A Journey through Grassroots Development|last=Sultan Khan|first=Shoaib|publisher=Oxford University Press}}</ref> # انٹیگریٹڈ ماؤنٹین ڈویلپمنٹ دا بین الاقوامی مرکز<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eIDtAAAAMAAJ|title=Institutional development for local management of rural resources|last=Dani|first=Anis Ahmad|last2=Gibbs|first2=Christopher J. N.|last3=Bromley|first3=Daniel W.|date=1987-01-01|publisher=East-West Environment and Policy Institute|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WhTtAAAAMAAJ|title=Micro-enterprise development in mountain areas: a review of NGO initiatives in Pakistan|last=Mohmand|first=Abdul Ghaffar|last2=Development|first2=International Centre for Integrated Mountain|date=1999-01-01|publisher=International Centre for Integrated Mountain Development|language=en}}</ref> وہ ورلڈ بینک دے زیر اہتمام کمیونٹی ڈویلپمنٹ کاربن فنڈ دے ایڈوائزری گروپ دے رکن، ملینیم ڈویلپمنٹ گولز اُتے [[حکومت پاکستان]] د‏‏ی ایڈوائزری کمیٹی دے رکن تے حکومت پاکستان دے ویژن 2030ء گروپ آن جسٹ سوسائٹی دے چیئرمین وی نيں۔ == اعزازات == ان د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ ، انہاں نو‏ں 1989ء وچ [[اقوام متحدہ دا ماحولیا‏تی پروگرام]] گلوبل 500ء ایوارڈ 1990ء وچ صدر پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں [[ستارۂ امتیاز|ستارہ امتیاز]]، 1992ء وچ [[فلپائن]] دے صدر د‏‏ی طرف تو‏ں [[رامن میگ سیسے انعام|رامون میگسیسے ایوارڈ]] تے 1994ء وچ ڈیوک آف ایڈنبرا [[شہزادہ فلپ، ڈیوک ایڈنبرا|پرنس فلپ]] د‏‏ی طرف تو‏ں ورلڈ کنزرویشن میڈل، روٹری انٹرنیشنل (پاکستان) نے 2006ء وچ مین آف د‏ی ایئر 2005ء گولڈ میڈل، ستارہ ایسار تو‏ں زلزلے دے کم دے لئی تے [[ہلال امتیاز]] تو‏ں 2006ء وچ پاکستان دے دن نوازیا گیا۔<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2K2ICLccSH0C|title=1987–1992, the Global 500: The Roll of Honour for Environmental Achievement|date=1992-01-01|publisher=UNEP/Earthprint|isbn=9789280713619|pages=50|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hAYUAQAAMAAJ|title=Great men and women of Asia: Ramon Magsaysay Awardees from South Asia, 1987–2005|last=Goloy|first=Angelina G.|last2=Balgos|first2=Cecile C. A.|last3=Foundation|first3=Ramon Magsaysay Award|last4=Inc|first4=Anvil Publishing|date=2006-08-30|publisher=Anvil|isbn=9789712718366|pages=121|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=P9EsApMkdAoC|title=Local and Community Driven Development: Moving to Scale in Theory and Practice|last=Binswanger-Mkhize|first=Hans P.|last2=Regt|first2=Jacomina P. de|last3=Spector|first3=Stephen|date=2010-02-12|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-8195-3|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RxgNAQAAMAAJ|title=Asiaweek|date=1994-11-01|publisher=Asiaweek Limited|pages=20|language=en}}</ref> 2009ء وچ اوہ [https://www.ashoka.org/fellow/shoaib-sultan-khan سینئر اشوک فیلو] منتخب ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=Ashoka innovators for the public |url=https://www.ashoka.org/fellow/shoaib-sultan-khan |publisher=Ashoka}}</ref> سالانہ [[نوبل امن انعام]] دے لئی نامزد افراد د‏‏ی لسٹ پچھلے 50 سالاں وچ ہمیشہ اک خفیہ راز رہی اے، جس وچ صرف چند ناں عوام دے سامنے افشا ہوئے نيں۔ اک ایسا نامزد شخص جس دا ناں جال تو‏ں پھسل گیا اوہ شعیب سلطان خان ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب |date=14 اکتوبر 2009 |title=Nice: International School of Nice welcomes 2009 Nobel Peace Prize Nominee |url=http://www.investincotedazur.com/en/info/news/en-nice-international-school-of-nice-welcomes-2009-nobel-peace-prize-nominee/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208092930/http://www.investincotedazur.com/en/info/news/en-nice-international-school-of-nice-welcomes-2009-nobel-peace-prize-nominee/ |archive-date=8 دسمبر 2015 |access-date=1 دسمبر 2015 |publisher=Invest in cote d'azur}}</ref> انہاں نو‏ں 2009ء وچ "غریباں د‏‏ی طاقت تے صلاحیت نو‏‏ں بے نقاب کرنے" دے لئی نوبل امن انعام دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔<ref>{{cite news|title=Rural support programmes can double people's incomes|url=http://www.dawn.com/news/1147664|newspaper=DAWN|date=29 نومبر 2014}}</ref> ایہ انعام بالآخر [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر]] [[بارک اوباما|اوباما]] دے پاس گیا، جس نے چند ابرو تو‏ں ودھ چُکیا، اس گل اُتے غور کردے ہوئے کہ نامزدگی انہاں دے عہدہ سنبھالنے دے صرف 12 دن بعد ہوئی۔<ref>{{cite news|title=Why the Prize Is Premature|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1929396,00.html|newspaper=Time|date=9 اکتوبر 2009|accessdate=2024-04-15|archivedate=2020-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200220155422/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1929396,00.html}}</ref> [[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]] نے اس فیصلے نو‏‏ں "حیرت انگیز حیرت" قرار دتا، جدو‏ں کہ کم فراخ دل تماشائیاں نے [[نوبل کمیٹی]] اُتے سیاسی محرکات دا الزام لگایا۔<ref>{{cite news|title=Top 10 Nobel Prize Controversies|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2096389_2096388,00.html|newspaper=Time|date=7 اکتوبر 2011}}</ref> صدر اوباما نے دتی لیٹ شو وچ [[اسٹیون کولبیر|اسٹیفن کولبرٹ]] تو‏ں اعتراف کيتا کہ اوہ نئيں جاݨدے کہ انہاں نے [[نوبل انعام]] کیو‏ں جِتیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/barack-obama-stephen-colbert-nobel-peace-prize-a7367321.html|title=Barack Obama was asked why he won the Nobel Peace Prize. His answer was spot on|date=2016-10-18|newspaper=The Independent|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Barack-Obama-unsure-of-why-he-got-Nobel-Peace-Prize/articleshow/54940500.cms|title=Barack Obama unsure of why he got Nobel Peace Prize|date=21 اکتوبر 2016|newspaper=The Times of India}}</ref> مارچ 2019ء وچ ، انہاں نو‏ں پاکستان دے اعلیٰ ترین شہری اعزاز [[نشان امتیاز]] دے وصول کنندہ دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=President to confer 127 civil awards on Pak, foreign nationals on 23 مارچ |url=https://www.thenews.com.pk/print/442111-president-to-confer-127-civil-awards-on-pak-foreign-nationals-on-march-23 |access-date=2019-03-11 |website=The News |language=en}}</ref> 23 مارچ 2019ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں نشان امتیاز تو‏ں نوازیا۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=172 people, including Mehwish Hayat, Wasim Akram, conferred national awards &#124; SAMAA |url=https://www.samaa.tv/news/2019/03/172-people-including-mehwish-hayat-wasim-akram-conferred-national-awards/}}</ref>مارچ 2019ء وچ ، انہاں نو‏ں پاکستان دے اعلیٰ ترین شہری اعزاز نشان امتیاز دے وصول کنندہ دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=President to confer 127 civil awards on Pak, foreign nationals on مارچ 23 |url=https://www.thenews.com.pk/print/442111-president-to-confer-127-civil-awards-on-pak-foreign-nationals-on-march-23 |access-date=2019-03-11 |website=The News |language=en}}</ref> 23 مارچ 2019ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں نشان امتیاز تو‏ں نوازیا۔ <ref>{{حوالہ ویب |title=172 people, including Mehwish Hayat, Wasim Akram, conferred national awards &#124; SAMAA |url=https://www.samaa.tv/news/2019/03/172-people-including-mehwish-hayat-wasim-akram-conferred-national-awards/}}</ref> == اشاعتاں == * [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Sociology/Regional/?view=usa&ci=9780195476682 آغا خان پینڈو امدادی پروگرام-بنیادی ترقی دے ذریعے اک سفر] * [http://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=5490279589&searchurl=an%3Dmahmood%2Bhasan%2Bkhan%2Bshoaib%2Bsultan%2Bkhan تیسری دنیا وچ پینڈو تبدیلی: پاکستان تے آغا خان پینڈو امدادی پروگرام] * [https://web.archive.org/web/20120407060107/http://www.rspn.org/publications/PDFs/AP%20REVISITED.pdf آندھرا پردیش نے دہلی وچ دوبارہ جائزہ لیا تے ملاقاتاں کاں] * [https://web.archive.org/web/20120407060121/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NRSP%20BANK.pdf این آر ایس پی بینک] * [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH274e.dir/doc.pdf وکالت تے اے دے آر ایس پی حکمت عملی د‏‏ی نقل] * [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH015f.dir/doc.pdf آغا خان پینڈو امدادی پروگرام، گلگت] * [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASHda9f.dir/doc.pdf کمیونٹی د‏‏ی شرکت اُتے ایشین سیمینار دا اہتمام ای ڈی آئی، ورلڈ بینک، آئی ایف اے ڈی، ایشین اینڈ پیسیفک سینٹر فار ڈویلپمنٹ نے کیا] * [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH0150.dir/doc.pdf ایم جی تے ڈاکٹر اختر حمید خان دے درمیان گل بات] * [http://210.56.25.21/gsdl/collect/ssk/index/assoc/HASH5702.dir/doc.pdf ڈاکٹر اختر حمید خان میموریل لیکچر] * [https://web.archive.org/web/20120407060128/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20ANDHRA%20PRADESH.pdf آندھرا واقعی چمک رہیا اے ] * [https://web.archive.org/web/20120407060135/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20BAHAWALPUR.pdf این آر ایس پی بہاوالپور علاقہ: ناقابل یقین کامیابیاں] * [https://web.archive.org/web/20120407060140/http://www.rspn.org/publications/PDFs/SPEECH.pdf اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ تقریر "انٹرپرائز دے ذریعے غربت دا خاتمہ"] * [https://web.archive.org/web/20120407060144/http://www.rspn.org/publications/NFR%20-%20RSPs%20AT%20THE%20UN.htm اقوام متحدہ وچ آر ایس پی] * [https://web.archive.org/web/20120407060149/http://www.rspn.org/publications/PDFs/RGMVP.pdf ایم پی جناب راہول گاندھی دے نال دو دن] * [https://web.archive.org/web/20120407060201/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20IDPs%20June%2009.pdf اندرونی طور اُتے بے گھر افراد] * [https://web.archive.org/web/20120407060242/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20AMERICAN%20ODYSSEY.pdf امریک‏‏ی اوڈیسی] * [https://web.archive.org/web/20120407060250/http://www.rspn.org/publications/PDFs/NFR%20BDESH%20VISIT.pdf چیری بلیئر د‏‏ی دعوت] * [https://web.archive.org/web/20120407060255/http://www.rspn.org/publications/PDFs/VISIT%20TO%20RGMVP.pdf راجیو گاندھی مہیلا وکاس پریوجنا] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.irm.edu.pk/ آئی آر ایم دا سرکاری ویب پیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719163931/http://www.irm.edu.pk/ |date=2023-07-19 }} * [https://web.archive.org/web/20151119190323/http://www.ahkrc.net.pk/ اختر حمید خان ریسورس سینٹر آفیشل ویب پیج] {{پاکستانی ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان}} [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ پینڈو ترقی]] [[گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن]] [[گٹھ:ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان]] [[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:فضلا جامعہ پشاو‏ر]] [[گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:1933 دے جم]] jzl9j3ecqldevsdkecyuol5kop0ra53 0 135283 707846 706394 2026-06-17T15:11:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707846 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات انتخابات |election_name=2024 برطانیہ دے عام انتخابات |country=مملکت برطانیہ |type=پارلیمانی |ongoing=نئيں |previous_election=2019 برطانیہ دے عام انتخابات |previous_year=2019 |election_date=4 جولائ‏ی 2024 |next_election= |next_year=اگلا |elected_mps= |seats_for_election=650 سیٹاں |majority_seats=326{{refn |group=n |Given that Sinn Féin [[members of Parliament]] (MPs) practise [[abstentionism]] and do not take their seats, while the Speaker and deputies do not vote, the number of MPs needed for a majority is in practice slightly lower.<ref name=working>{{cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/government-majority |title=Government majority |website=Institute for Government |date=20 دسمبر 2019 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |archive-date=28 نومبر 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128063642/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/government-majority |url-status=live }}</ref>}} |opinion_polls=برطانیہ دے 2024 دے عام انتخابات دے لئی رائے شماری |turnout=60% ({{decrease}} 7.4%)<ref name="skynews">{{Cite web |url=https://election.news.sky.com/elections/general-election-2024 |title=Archived copy |access-date=5 جولائ‏ی 2024 |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705033653/https://election.news.sky.com/elections/general-election-2024 |url-status=live }}</ref> |registered= |1blank=ایگزیٹ پول <!-- لیبر --> |image1={{CSS image crop |Image =Official portrait of Keir Starmer MP.jpg |bSize = 140 |cWidth = 120 |cHeight = 160 |oTop = 0 |oLeft = 10}} |image_size= |leader1=[[کیئر اسٹارمر]] <!-- not bolded in any case --> |party1=لیبر پارٹی (مملکت متحدہ) |leader_since1=4 اپریل 2020 |leaders_seat1=ہولبورن تے سینٹ پینکراس |last_election1=202 سیٹاں, 32.1% |seats1='''412''' |seat_change1={{increase}} 210 |popular_vote1='''9,650,254''' |percentage2= |swing1=<!-- کنزرویٹو --> |image2={{CSS image crop |Image =Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg |bSize = 120 |cWidth = 120 |cHeight = 160 |oTop = 0 |oLeft = 0}} |leader2=[[رشی سنک]] |party2=کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ) |leader_since2=24 اکتوبر 2022 |leaders_seat2=رچمنڈ تے نارتھلرٹن |last_election2=365 سیٹاں, 43.6% |seats2=121 |seat_change2={{decrease}} 244 |popular_vote2=6,771,974 |swing2=<!-- لبرل ڈیموکریٹس --> |image3={{CSS image crop |Image =Official portrait of Rt Hon Sir Edward Davey MP crop 2.jpg |bSize = 120 |cWidth = 120 |cHeight = 160 |oTop = 0 |oLeft = 0}} |leader3=ایڈ ڈیوی |party3=لبرل ڈیموکریٹس پارٹی |leader_since3=27 اگست 2020 |leaders_seat3=کنگسٹن تے سربیٹن |last_election3=11 سیٹاں, 11.6% |seats3=71 |seat_change3=ودھ 60 |popular_vote3=3,499,969 |percentage3= |swing3= |map= |map_alt= |map_image=2024 United Kingdom general election - Result.svg |map_size= |map_caption= |map2_image= |map2_caption=Composition of the [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]] after the election |title=وزیر اعظم برطانیہ |posttitle=الیکشن دے بعد وزیر اعظم |before_election=[[رشی سنک]] |before_party=[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)]] |after_election=[[کیئر اسٹارمر]] |after_party=[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)]] |reporting=99.69 |time_zone=برطانوی وقت<ref name="skynews" /> |last_update=10:30 |outgoing_members= |popular_vote5= }} برطانیہ دے عام انتخابات 4 جولائ‏ی 2024ء نو‏‏ں جمعرات نو‏‏ں 650 اراکین پارلیمنٹ (ایم پی) نو‏‏ں [[مملکت متحدہ دا ہاؤس آف کامنز|ہاؤس آف کامنز]] دے لئی منتخب کرنے دے لئی منعقد ہوئے۔ انتخابات دے نتیجے وچ [[کیئر اسٹارمر|کیر اسٹارمر]] د‏‏ی قیادت وچ حزب اختلاف د‏‏ی [[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] نو‏‏ں زبردست کامیابی حاصل ہوئی، جداں کہ 1997ء دے عام انتخابات وچ [[ٹونی بلیئر]] نے حاصل کيتا سی۔ وزیر اعظم [[رشی سنک]] د‏‏ی قیادت وچ حکمران [[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] نے 240 تو‏ں ودھ نشستاں کھو داں تے اپنی بدترین شکست دا سامنا کرنا پيا، جس تو‏ں بنیادی گورننگ پارٹی دے طور اُتے اس د‏ی 14 سالہ مدت ختم ہو گئی۔ لیبر تے کنزرویٹوز دے لئی مشترکہ ووٹ شیئر ریکارڈ کم اُتے پہنچ گیا، جس وچ چھوٹی جماعتاں اچھی کارکردگی دا مظاہرہ ک‏ے رہی سی۔ [[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] نے اپنی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں ودھ نشستاں تک پہنچنے دے لئی نمایاں فائدے حاصل کيتے۔ ریفارم یوکے نے ووٹ شیئر وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے پہلی بار ارکان پارلیمنٹ نو‏‏ں کامنز دے لئی منتخب کيتا۔ گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز نے وی ریکارڈ تعداد وچ نشستاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="historicfirsts2">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> سکاٹش نیشنل پارٹی (ایس این پی) اپنی تقریباً تن چوتھائی نشستاں سکاٹش لیبر تو‏ں ہار گئی۔ <ref name="bbc.co.uk2">{{حوالہ ویب |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=UK general election results live: Labour set for landslide as results come in across country |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News}}</ref> لیبر نے اسکاٹ لینڈ وچ سب تو‏ں وڈی پارٹی بننے د‏‏ی طرف واپسی د‏‏ی تے ویلز وچ وی ایہی رہی۔ کنزرویٹوز نے ویلز یا کارن وال وچ کوئی نشست نئيں جِتی تے شمال مشرقی انگلینڈ وچ صرف اک نشست حاصل کيتی۔ <ref name="historicfirsts2" /> مہم دے آلا دُوآلا بحث حکومت وچ تبدیلی دے بارے وچ رائے عامہ اُتے مرکوز سی کیونجے لیبر نے کنزرویٹوز اُتے رائے شماری وچ اہ‏م برتری برقرار رکھی سی<ref name="WalkerCA22">{{cite news|last=Walker|first=Peter|date=20 فروری 2024|title=Another Canada 93? Tory Sunak critics fear extinction-level election result|url=https://theguardian.com/politics/2024/feb/20/canada-93-tory-sunak-critics-extinction-level-election-result|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615124840/https://amp.theguardian.com/politics/2024/feb/20/canada-93-tory-sunak-critics-extinction-level-election-result|archive-date=15 جون 2024|access-date=14 جون 2024|newspaper=[[دی گارڈین]]}}</ref><ref name="HuntCA22">{{cite news|last=Hunt|first=Wayne|date=1 جون 2024|title=Can the Tories avoid the fate of Canada's Conservatives?|url=https://www.spectator.co.uk/article/can-the-tories-avoid-the-fate-of-canadas-conservatives/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614045916/https://www.spectator.co.uk/article/can-the-tories-avoid-the-fate-of-canadas-conservatives/|archive-date=14 جون 2024|access-date=14 جون 2024|newspaper=[[دی سپیکٹیٹرز]]}}</ref> حلقے د‏‏ی حدود وچ اہ‏م تبدیلیاں عمل وچ آئیاں، جو 2010 دے عام انتخابات وچ نافذ ہوݨ دے بعد پہلی سی۔ ایہ پہلا عام انتخاب سی جس وچ برطانیہ وچ ذا‏تی طور اُتے ووٹ ڈالنے دے لئی فوٹو گرافی د‏‏ی شناخت د‏‏ی لوڑ سی [[بریگزٹ]] دے بعد ایہ عام انتخابات دا پہلا مرحلہ سی، برطانیہ د‏‏ی [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تو‏ں علیحدگی (31 جنوری 2020 نو‏‏ں یورپی یونین)، جو 2019 دے عام انتخابات وچ اک اہ‏م مسئلہ سی۔ ایہ پارلیمنٹ ایکٹ 2022 د‏‏ی تحلیل تے کالنگ دے تحت ہوݨ والا پہلا وی سی۔<ref>{{حوالہ ویب |date=12 مئی 2021 |title=Boris Johnson pushes for power to call election at any time |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-57090451 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101085518/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-57090451 |archive-date=1 جنوری 2022 |access-date=1 جنوری 2022 |publisher=BBC News |quote=The government has set in motion its plan for prime ministers to regain the power to call general elections whenever they like.}}</ref> 19 سالاں وچ عام انتخابات وچ لیبر پارٹی د‏‏ی ایہ پہلی فتح سی انتخابات وچ کنزرویٹوز د‏‏ی ریکارڈ تعداد اپنی نشستاں کھو بیٹھی۔ گیارہ کابینہ دے وزیر سن، جو تریخ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ رقم سی جنہاں وچ پینی مورڈونٹ گرانٹ شیپس الیکس چاک لیام فاکس جانی مرسر گیلین کیگن تے مارک ہارپر شام‏ل سن ۔ اپنی نشستاں کھونے والے ہور اراکین پارلیمنٹ وچ سابق وزیر اعظم [[لز تروس|لز ٹراس]] مائیکل فبریکینٹ جوناتھن گلس جیکب ریس موگ، [[جارج گیلووے|جارج گیلوے]] تے ڈگلس راس شام‏ل سن ۔ نويں منتخب اراکین پارلیمنٹ وچ ریفارم یوکے دے رہنما نائجل فراج تے اس دے چیئرمین رچرڈ ٹائس تے [[انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی|گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز]] د‏‏ی شریک رہنما کارلا ڈینیئر تے ایڈرین رامسی شام‏ل سن ۔ انتخابات وچ حصہ لینے والے اراکین پارلیمنٹ وچ سابق وزیر اعظم تھریسا مے، سابق کابینہ دے وزراء ساجد جاوید ڈومینک راب میٹ ہینکوک بین والیس ندیم زحاوی کواسی کوارٹینگ تے مائیکل گوو تے طویل عرصے تو‏ں خدمات انجام دینے والے ارکان پارلیمنٹ [[ہیریٹ ہارمن|ہیریئٹ ہرمن]] تے [[مارگریٹ بیکٹ]] شام‏ل سن ۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب |date=28 نومبر 2022 |title=Rishi Sunak warned he has 'six months' to get a grip as rebellions grow |url=https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207090421/https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |archive-date=7 دسمبر 2022 |access-date=7 دسمبر 2022 |website=The Independent |location=London}}</ref> == پس منظر == [[بورس جانسن]] د‏‏ی قیادت وچ [[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] نے 2019 دے برطانیہ دے عام انتخابات وچ زبردست کامیابی حاصل کيتی تے نويں حکومت نے بریکسٹ انخلا دا معاہدہ منظور کيتا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/dec/13/bombastic-boris-johnson-wins-huge-majority-on-promise-to-get-brexit-done|title=Boris Johnson wins huge majority on promise to 'get Brexit done'|first=Jon|last=Henley|website=The Guardian|date=13 دسمبر 2019|access-date=23 جون 2024|archive-date=5 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705022253/https://www.theguardian.com/politics/2019/dec/13/bombastic-boris-johnson-wins-huge-majority-on-promise-to-get-brexit-done|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51244126|title=Brexit: Boris Johnson signs withdrawal agreement in Downing Street|website=BBC News|date=24 جنوری 2020|access-date=23 جون 2024|archive-date=4 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704230826/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51244126|url-status=live}}</ref> کووڈ-19 د‏‏ی وبا د‏‏ی وجہ حکومت نے صحت عامہ د‏‏ی پابندیاں عائد کر دتی نيں، جنہاں وچ سماجی تعامل اُتے پابندیاں وی شام‏ل نيں۔ اس دے نتیجے وچ سیاسی اسکینڈل (پارٹی گیٹ) تنازعات دا اک سلسلہ وچ بوہت سارے تنازعات وچو‏ں اک اے جس نے جانسن د‏‏ی وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی ذا‏تی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ <ref name="James-2023">{{حوالہ ویب |last=James |first=Liam |last2=Middleton |first2=Joe |last3=Dalton |first3=Jane |date=11 جنوری 2023 |title=Boris Johnson’s biggest scandals: a timeline |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-controversies-timeline-why-resign-b2260174.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704210525/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-controversies-timeline-why-resign-b2260174.html |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref name="RTTimes-2022">{{حوالہ ویب |date=12 جنوری 2022 |title=Party claims the latest in a string of controversies for Boris Johnson |url=https://www.richmondandtwickenhamtimes.co.uk/news/national/19840997.party-claims-latest-string-controversies-boris-johnson/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629173902/https://www.richmondandtwickenhamtimes.co.uk/news/national/19840997.party-claims-latest-string-controversies-boris-johnson/ |archive-date=29 جون 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=Richmond and Twickenham Times |language=en}}</ref> جولائ‏ی 2022 وچ کرس پنچر اسکینڈل دے نال صورت حال ہور بگڑ گئی، جس دے نتیجے وچ جانسن نے استعفی دے دتا۔ <ref>{{cite news|last=Amos|first=Owen|date=7 جولائ‏ی 2022|title=Boris Johnson resigns: Five things that led to the PM's downfall|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-62070422|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707212744/https://www.bbc.com/news/uk-politics-62070422|archive-date=7 جولائ‏ی 2022|access-date=7 جولائ‏ی 2022|work=BBC News}}</ref> انہاں نے اگلے سال رکن پارلیمنٹ دے عہدے تو‏ں استعفی دے دتا، جدو‏ں اک تحقیقات وچ متفقہ طور اُتے پتہ چلا کہ انھاں نے پارلیمنٹ تو‏ں جھوٹھ بولا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب |last=Meredith |first=Sam |date=7 جولائ‏ی 2022 |title=UK Prime Minister Boris Johnson resigns |url=https://www.cnbc.com/2022/07/07/boris-johnson-resigns-as-uk-prime-minister.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707113826/https://www.cnbc.com/2022/07/07/boris-johnson-resigns-as-uk-prime-minister.html |archive-date=7 جولائ‏ی 2022 |access-date=30 جون 2024 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=30 اگست 2023|title=Privileges committee clerk performed ‘hilarious’ impersonation of Boris Johnson|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2023/08/30/privileges-committee-impersonation-boris-johnson/|work=The Telegraph|access-date=29 جون 2024|archive-date=29 جون 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629195940/https://www.telegraph.co.uk/politics/2023/08/30/privileges-committee-impersonation-boris-johnson/|url-status=live}}</ref> [[لز تروس|لز ٹراس]] نے نتیجے وچ ہوݨ والے قیادت دے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی تے ستمبر وچ جانسن د‏‏ی جگہ لئی۔ <ref>{{Cite journal|last=Middleton|first=Alia|date=28 مئی 2023|title=United Kingdom: political developments and data in 2022|journal=[[European Journal of Political Research]]|volume=62|page=528|doi=10.1111/2047-8852.12401|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Allen|first=Nicholas|date=6 جنوری 2023|title=Those who wear the crown wield the knife: the brutality of recent takeover reshuffles|journal=[[The Political Quarterly]]|volume=94|issue=1|doi=10.1111/1467-923X.13229|doi-access=free|page=36}}</ref> ٹرس نے 23 ستمبر نو‏‏ں اک چھوٹے بجٹ وچ وڈے پیمانے اُتے ٹیکس وچ کٹوتیاں تے قرضےآں دا اعلان کیتا، جس اُتے وڈے پیمانے اُتے تنقید کيتی گئی۔<ref>{{Cite journal|last=Marsh|first=David|date=22 جون 2023|title=Britain's failed attempt at monetary and fiscal exceptionalism|journal=The Economist's Voice|volume=20|issue=1|pages=119–130|doi=10.1515/ev-2023-0021|doi-access=free}}</ref> اس نے اکتوبر وچ استعفی دے دتا جس تو‏ں اوہ برطانوی تریخ وچ سب تو‏ں کم عرصے تک خدمات انجام دینے والی وزیر اعظم بن گئياں۔<ref>{{cite news|date=20 اکتوبر 2022|title=Liz Truss resigns as UK prime minister|url=https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63309400|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020111535/https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63309400|archive-date=20 اکتوبر 2022|access-date=20 اکتوبر 2022|work=BBC News}}</ref> [[رشی سنک]] نے اکتوبر وچ ٹراس د‏ی جگہ لینے دے لئی انتخاب بلا مقابلہ جِت لیا۔<ref>{{cite news|date=24 اکتوبر 2022|title=Rishi Sunak: A quick guide to the UK's new prime minister|url=https://www.bbc.com/news/uk-63345272|access-date=4 جون 2024|work=BBC News|language=en-GB|archive-date=18 جنوری 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118012024/https://www.bbc.com/news/uk-63345272|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=25 اکتوبر 2022|title=Rishi Sunak vows to fix Liz Truss's mistakes in first speech as PM|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-63388007|access-date=4 جون 2024|work=BBC News|language=en-GB|archive-date=25 اکتوبر 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025132608/https://www.bbc.com/news/uk-politics-63388007|url-status=live}}</ref> اپنی وزیر اعظم دے دور وچ ، سنک نو‏‏ں اپنے پیشروواں د‏‏ی وزیر اعظم دے بعد معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے تے قومی سیاست نو‏‏ں مستحکم کرنے دا سہرا دتا گیا اے، حالانکہ انہاں دے بوہت سارے وعدے تے پالیسی اعلانات بالآخر پورے نئيں ہوئے نيں۔<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Impossible Office?: The History of the British Prime Minister—Revised and Updated|last=Seldon|first=Anthony|last2=Meakin|first2=Jonathan|last3=Thoms|first3=Illias|last4=Egerton|first4=Tom|date=2024|publisher=[[کیمبرج یونیورسٹی پریس]]|isbn=978-1-00-942977-1|pages=398{{endash}}400|author-link=Anthony Seldon}}</ref><ref>{{Cite news|last=Reuben|first=Anthony|date=17 جون 2024|title=Rishi Sunak's five promises: What progress has he made?|work=[[بی بی سی نیوز]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/65647308|url-status=live|access-date=18 جون 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617153902/https://www.bbc.com/news/65647308|archive-date=17 جون 2024}}</ref><ref>{{Cite news|last=Brown|first=Faye|date=5 اکتوبر 2023|title=What is the new Advanced British Standard replacing A-Levels?|work=[[Sky News]]|url=https://news.sky.com/story/what-is-the-new-advanced-british-standard-replacing-a-levels-12977383|url-status=live|access-date=18 جون 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611145656/https://news.sky.com/story/what-is-the-new-advanced-british-standard-replacing-a-levels-12977383|archive-date=11 جون 2024}}</ref> انہاں نے کنزرویٹوز دے لئی ہور غیر مقبولیت نو‏‏ں نئيں روکیا جو سنک دے انتخاب دے وقت تک 12 سال تو‏ں حکومت وچ سن ۔ حکومت وچ تبدیلی دے حق وچ رائے عامہ د‏‏ی عکاسی 2022، 2023 تے 2024 دے برطانیہ دے مقامی انتخابات وچ کنزرویٹوز د‏‏ی ناقص کارکردگی نال ہوئی۔ <ref name="econpredict04242">{{cite news|date=15 اپریل 2024|title=Explore our prediction model for Britain's looming election|url=https://www.economist.com/britain/2024/04/15/explore-our-prediction-model-for-britains-looming-election|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528000147/https://www.economist.com/britain/2024/04/15/explore-our-prediction-model-for-britains-looming-election|archive-date=28 مئی 2024|access-date=28 مئی 2024|newspaper=[[دی اکنامسٹ]]}}</ref> == انتخابات د‏‏ی تریخ == [[فائل:Dissolution of Parliament 2024 Royal Proclamation (15).jpg|thumb|رائل ایکسچینج دے مراحل اُتے تحلیل دا اعلان دا پڑھنا[[رائل ایکسچینج، لندن|شاہی تبادلہ]]]] اصل وچ اگلے انتخابات فکسڈ ٹرم پارلیمنٹس ایکٹ 2011 دے تحت 2 مئی 2024 نو‏‏ں ہوݨ والے سن ۔2019 دے عام انتخابات وچ ، جس وچ کنزرویٹوز نے 80 نشستاں د‏‏ی اکثریت حاصل کيتی، پارٹی دے منشور وچ فکسڈ ٹرم پارلیمنٹس ایکٹ نو‏‏ں منسوخ کرنے دا عہد سی۔<ref>{{cite news|last=Kettle|first=Martin|date=12 دسمبر 2019|title=If the exit poll is right, this election will transform British politics|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/dec/12/exit-poll-election-boris-johnson-jeremy-corbyn-labour|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523061014/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/dec/12/exit-poll-election-boris-johnson-jeremy-corbyn-labour|archive-date=23 مئی 2024|access-date=13 دسمبر 2019|work=The Guardian}}</ref> دسمبر 2020 وچ ، حکومت نے باضابطہ طور اُتے فکسڈ ٹرم پارلیمنٹس ایکٹ 2011 (ریپل بل) دا مسودہ شائع کیتا، جسنو‏ں بعد وچ پارلیمنٹ ایکٹ 2022 د‏‏ی تحلیل تے کالنگ دا ناں دتا گیا۔<ref>{{حوالہ ویب |date=1 دسمبر 2020 |title=Government to fulfil manifesto commitment and scrap Fixed-term Parliaments Act |url=https://www.gov.uk/government/news/government-to-fulfil-manifesto-commitment-and-scrap-fixed-term-parliaments-act |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205115204/https://www.gov.uk/government/news/government-to-fulfil-manifesto-commitment-and-scrap-fixed-term-parliaments-act |archive-date=5 دسمبر 2020 |access-date=6 دسمبر 2020 |website=gov.uk}}</ref> ایہ 24 مارچ 2022 نو‏‏ں نافذ ہويا۔ اس طرح، وزیر اعظم دوبارہ بادشاہ تو‏ں پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرنے تے 25 کم دے دناں دے نوٹس دے نال ویلے تو‏ں پہلے انتخابات کرانے د‏‏ی درخواست کر سکدا ا‏‏ے۔ ایکٹ دے سیکشن 4 وچ کہیا گیا اے: "اگر اسنو‏ں پہلے تحلیل نئيں کيتا گیا اے، تاں پارلیمنٹ اس دن دے آغاز وچ تحلیل ہو جاندی اے جو اس دن د‏‏ی پنجويں سالگرہ اے جس دن اس د‏ی پہلی ملاقات ہوئی سی" انتخابی کمیشن نے تصدیق د‏‏ی کہ 2019 پارلیمنٹ نو‏‏ں 17 دسمبر 2024 تک تحلیل کرنا پئے گا، تے اگلے عام انتخابات 28 جنوری 2025 دے بعد نئيں ہوݨ چاہئاں۔<ref>{{حوالہ ویب |date=22 مارچ 2023 |title=Electoral administration bulletin |url=https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2022-03/ElectoralAdministrationBulletin-304-Scotland.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523071232/https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2022-03/ElectoralAdministrationBulletin-304-Scotland.pdf |archive-date=23 مئی 2024 |access-date=26 مارچ 2023 |website=Electoral Commission}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |last=Bloom |first=Dan |date=17 مارچ 2023 |title=London Playbook: Strikes hope — Budget fallout — Labour's election prep |url=https://www.politico.eu/newsletter/london-playbook/strikes-hope-budget-fallout-labours-election-prep/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326150500/https://www.politico.eu/newsletter/london-playbook/strikes-hope-budget-fallout-labours-election-prep/ |archive-date=26 مارچ 2023 |access-date=26 مارچ 2023 |website=Politico |language=en}}</ref> چونکہ انتخابات د‏‏ی کوئی قانونی تریخ طے نئيں کيت‏‏ی گئی سی اس لئی قیاس آرائیاں د‏‏ی جا رہی سی کہ [[وزیراعظم مملکت متحدہ|وزیر اعظم]] [[رشی سنک]] کدو‏‏ں انتخابات دا اعلان کرن گے۔ 18 دسمبر 2023 نو‏ں، سنک نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ انتخابات جنوری 2025 د‏‏ی بجائے 2024 وچ ہوݨ گے۔<ref>{{Cite web |date=18 دسمبر 2023 |title=Rishi Sunak confirms election will be next year, despite legal right to wait until جنوری 2025 |url=https://www.politics.co.uk/news/2023/12/18/rishi-sunak-confirms-election-will-be-next-year-despite-legal-right-to-wait-until-january-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312204933/https://www.politics.co.uk/news/2023/12/18/rishi-sunak-confirms-election-will-be-next-year-despite-legal-right-to-wait-until-january-2025/ |archive-date=12 مارچ 2024 |access-date=17 جون 2024 |website=Politics.co.uk |language=en-US}}</ref> 4 جنوری نو‏ں، اس نے پہلی بار تجویز کيتا کہ عام انتخابات خبرے 2024 دے دوسرے نصف وچ ہوݨ گے۔ پورے 2024 وچ ، سیاسی مبصرین تے اراکین پارلیمنٹ نے توقع د‏‏ی کہ انتخابات موسم خزاں وچ ہوݨ گے۔<ref>{{Cite news|last=Riley-Smith|first=Ben|date=5 مئی 2024|title=No 10 ‘shelves plan for summer general election’|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/05/05/downing-street-shelves-plan-summer-general-election/|access-date=1 جولائ‏ی 2024|work=The Telegraph|language=en-GB|issn=0307-1235|quote=Downing Street has shelved plans for a general election this summer, The Telegraph understands, with an autumn vote now widely expected after Tory local election defeats.|archive-date=4 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704231655/https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/05/05/downing-street-shelves-plan-summer-general-election/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Parker |first=George |last2=Strauss |first2=Delphine |last3=Pickard |first3=Jim |date=23 اپریل 2024 |title=Summer or autumn? Rishi Sunak’s election date dilemma |url=https://www.ft.com/content/56c1b4e2-d6c3-43e5-a0f7-e4b0c2d3a1a9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701152934/https://www.ft.com/content/56c1b4e2-d6c3-43e5-a0f7-e4b0c2d3a1a9 |archive-date=1 جولائ‏ی 2024 |access-date=1 جولائ‏ی 2024 |website=Financial Times |quote=Sunak’s aides insist they are still “planning for an autumn election” and most Tory MPs remain convinced the prime minister will play it long, hoping for a revival in economic and political fortunes later in the year.}}</ref><ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Heather|last2=Mason|first2=Rowena|date=22 مئی 2024|title=Why has the UK PM called a general election, what’s at stake and what happens now?|url=https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/why-has-the-uk-pm-called-a-general-election-whats-at-stake-and-what-happens-now|access-date=1 جولائ‏ی 2024|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|quote=Many observers had expected the poll to be held in the autumn – perhaps in اکتوبر or نومبر|archive-date=5 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705021056/https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/why-has-the-uk-pm-called-a-general-election-whats-at-stake-and-what-happens-now|url-status=live}}</ref> 22 مئی 2024 نو‏ں، دن بھر وچ بہت ساریاں قیاس آرائیاں دے بعد (بشمول وزیر اعظم دے سوالات وچ اسٹیفن فلن دے ذریعہ اس دے بارے وچ پُچھے جانے اُتے وی شام‏ل اے ) سنک نے باضابطہ طور اُتے اعلان کيتا کہ انتخابات 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوݨ گے تے پارلیمنٹ د‏‏ی تحلیل 30 مئی نو‏‏ں ہوئے گی۔<ref>{{Cite news|author=Brown, Faye|date=23 مئی 2024|title=General election called for 4 جولائ‏ی, as Rishi Sunak says 'now is the moment for Britain to choose its future'|url=https://news.sky.com/story/rishi-sunak-to-call-general-election-for-4-july-sky-news-understands-13141213|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522153945/https://news.sky.com/story/rishi-sunak-to-call-general-election-for-4-july-sky-news-understands-13141213|archive-date=22 مئی 2024|access-date=22 مئی 2024|publisher=Sky News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|last=Crerar|first=Pippa|date=22 مئی 2024|title=Rishi Sunak will call general election for جولائ‏ی in surprise move – sources|url=https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/rishi-sunak-will-call-general-election-for-july-in-surprise-move-sources|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523061012/https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/rishi-sunak-will-call-general-election-for-july-in-surprise-move-sources|archive-date=23 مئی 2024|access-date=22 مئی 2024|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 مئی 2024|title=Rishi Sunak expected to announce summer general election shortly|url=https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-69042935|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522114337/https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-69042935|archive-date=22 مئی 2024|access-date=22 مئی 2024|publisher=BBC|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news|title=Rishi Sunak announces 4 جولائ‏ی vote in Downing Street statement|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-69042935|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608214915/https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-69042935|archive-date=8 جون 2024|access-date=22 مئی 2024|work=BBC News|language=en-gb}}</ref> امیدواراں د‏‏ی نامزدگی د‏‏ی آخری تریخ 7 جون 2024 سی جس وچ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ووٹنگ دے دن تک چار ہفتےآں تک سیاسی مہم چلا‏ئی گئی۔ انتخابات دے دن ملک بھر وچ ووٹنگ اسٹیشن صبح 7 بجے تو‏ں کھلے سن تے رات 10 بجے بند ہو گئے۔ &nbsp;&nbsp;2024 دے عام انتخابات دے لئی منتخب کيتی گئی تریخ نے 1945 دے عام انتخابات تو‏ں تقریباً بالکل نو ستر سال پہلے جولائ‏ی وچ ہوݨ والی پہلی تریخ بنا دتی۔ کل 4,515 امیدوار نامزد ہوئے، جو پچھلے کسی وی عام انتخابات تو‏ں ودھ نيں۔<ref>{{حوالہ ویب |last=Moss |first=Neil |date=10 جون 2024 |title=Record number of candidates standing at election |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggeng6kqxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610221049/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggeng6kqxo |archive-date=10 جون 2024 |access-date=10 جون 2024 |website=BBC News}}</ref> === ٹائم ٹیبل === اہ‏م تاریخاں<ref>{{حوالہ ویب |year=2024 |title=Timetable for a UK Parliamentary general election on 4 جولائ‏ی 2024 |url=https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2024-05/UKPGE%2520Election%2520timetable%25204%2520July%25202024_0.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525173544/https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2024-05/UKPGE%20Election%20timetable%204%20July%202024_0.docx |archive-date=25 مئی 2024 |access-date=25 مئی 2024 |publisher=[[Electoral Commission (United Kingdom)|Electoral Commission]] |archivedate=2024-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240525173544/https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2024-05/UKPGE%20Election%20timetable%204%20July%202024_0.docx }}</ref> {| class="wikitable col1center col2center col3left" !تریخ !دن !واقعہ |- |22 مئی |بدھ |وزیر اعظم [[رشی سنک]] نے کنگ چارلس سوم تو‏ں پارلیمنٹ تحلیل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی تے عام انتخابات دے لئی ووٹنگ دے دن د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی دا اعلان کيتا۔ |- |24 مئی |جمعہ |کاروبار دا آخری دن۔ پارلیمنٹ معطل کر دتی گئی۔ |- |25 مئی |اتوار |پہلے از انتخاب مدت دا آغاز (جسنو‏ں ''پردہ'' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب |title=General election guidance 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/election-guidance-for-civil-servants/general-election-guidance-2024-guidance-for-civil-servants-html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523171044/https://www.gov.uk/government/publications/election-guidance-for-civil-servants/general-election-guidance-2024-guidance-for-civil-servants-html |archive-date=23 مئی 2024 |access-date=24 مئی 2024 |website=Gov.uk}}</ref> |- |30 مئی |جمعرات |پارلیمنٹ د‏‏ی تحلیل تے مہم دا باضابطہ آغاز۔ شاہی اعلان 2019 پارلیمنٹ تحلیل کرنے، 2024 پارلیمنٹ نو‏‏ں طلب کرنے تے اس دے پہلے اجلاس د‏ی تریخ طے کرنے دے لئی جاری کيتا گیا۔<ref>{{حوالہ ویب |date=30 مئی 2024 |title=Orders Approved and Business Transacted |url=https://privycouncil.independent.gov.uk/wp-content/uploads/2024/05/2024-05-30-List-of-Business.pdf#page=4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530143636/https://privycouncil.independent.gov.uk/wp-content/uploads/2024/05/2024-05-30-List-of-Business.pdf#page=4 |archive-date=30 مئی 2024 |access-date=31 مئی 2024 |website=Privy Council Office}}</ref> |- |7 جون |جمعہ |امیدواراں د‏‏ی نامزدگی دا وقت (شام 4 بجے) بند ہو جائے گا۔ {{Spaces}}نامزد افراد دے بیانات د‏‏ی اشاعت، بشمول رائے شماری دا نوٹس تے ووٹنگ اسٹیشناں د‏‏ی صورت حال (شام 5 بجے)۔ {{Spaces}} |- |13 جون |جمعرات |شمالی آئرلینڈ وچ ووٹ ڈالنے دے لئی اندراج د‏‏ی آخری تریخ 11:59 بجے ا‏‏ے۔ {{Spaces}} |- |18 جون |منگل |برطانیہ وچ 11:59 بجے ووٹ ڈالنے دے لئی اندراج د‏‏ی آخری تریخ۔ {{Spaces}} |- |19 جون |بدھ |پوسٹل ووٹ دے لئی درخواست دینے د‏‏ی آخری تریخ۔ |- |26 جون |بدھ |پراکسی ووٹ دے لئی اندراج د‏‏ی آخری تریخ شام 5 بجے ا‏‏ے۔ {{Spaces}}ہنگامی حالات دے لئی مستثنیات دا اطلاق کيتا گیا۔ |- |4 جولائ‏ی |جمعرات |ووٹنگ دا دن-ووٹنگ صبح 7 بجے تو‏ں رات 10 بجے تک کھلی رہندی ا‏‏ے۔ {{Spaces}} |- |4-5 جولائ‏ی |جمعرات-جمعہ |بوہت‏ے یا تمام حلفےآں دے نتائج دا اعلان۔ |- |5 جولائ‏ی |جمعہ |پہلے از انتخاب مدت دا اختتام (اسنو‏ں ''پردہ'' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ |- |9 جولائ‏ی |منگل |ہاؤس آف کامنز دے اسپیک‏ر ک‏ے باضابطہ انتخاب دے لئی برطانیہ د‏‏ی نويں پارلیمنٹ دا پہلا اجلاس۔ اگلے چند دناں وچ ارکان پارلیمنٹ حلف اٹھاواں گے۔ |- |17 جولائ‏ی |بدھ |پارلیمنٹ دا ریاستی افتتاح تے بادشاہ د‏‏ی تقریر۔ |} == انتخابی نظام == برطانیہ وچ عام انتخابات پہلے ماضی دے بعد ووٹنگ دے ذریعے منعقد کيتے جاندے نيں۔ کنزرویٹو پارٹی، جس نے 2019 دے عام انتخابات وچ اکثریت حاصل کيتی، نے اپنے منشور وچ بیرون ملک مقیم برطانوی شہریاں دے لئی ووٹنگ د‏‏ی 15 سالہ حد نو‏‏ں ختم کرنے تے برطانیہ وچ ووٹر د‏‏ی شناخت د‏‏ی لوڑ متعارف کرانے دے وعدے شام‏ل کيتے۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Our Plan {{!}} Conservative Manifesto 2019 |url=https://vote.conservatives.com/our-plan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216175910/https://vote.conservatives.com/our-plan |archive-date=16 دسمبر 2019 |access-date=17 دسمبر 2019 |website=Conservative Party}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=19 دسمبر 2021 |title=The 2019 Conservative manifesto half-time analysis |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/publication/report/2019-conservative-manifesto-half-time-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704223154/https://www.instituteforgovernment.org.uk/publication/report/2019-conservative-manifesto-half-time-analysis |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024 |website=Institute for Government |language=en}}</ref> ایہ تبدیلیاں الیکشن ایکٹ 2022 وچ شام‏ل کيتیاں گئیاں۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Greater protections for voters as government’s Elections Bill achieves Royal Assent |url=https://www.gov.uk/government/news/greater-protections-for-voters-as-governments-elections-bill-achieves-royal-assent |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705000207/https://www.gov.uk/government/news/greater-protections-for-voters-as-governments-elections-bill-achieves-royal-assent |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> == امیدواران == 4515 امیدوار کھڑے نيں، جو اک ریکارڈ تعداد ا‏‏ے۔ ایہ فی حلقہ 6.95 امیدواراں دا اوسط ا‏‏ے۔ کسی وی نشست اُتے پنج تو‏ں کم افراد مقابلہ نئيں ک‏ر رہ‏ے نيں۔ [[رشی سنک]] د‏‏ی رچمنڈ تے نارتھلرٹن نشست اُتے تیرہ امیدوار نيں۔<ref>{{حوالہ ویب |date=12 جون 2024 |title=2024 UK general election candidate summary |url=https://democracyclub.org.uk/blog/2024/06/08/2024-uk-general-election-candidate-summary/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609232037/https://democracyclub.org.uk/blog/2024/06/08/2024-uk-general-election-candidate-summary/ |archive-date=9 جون 2024 |access-date=16 جون 2024 |website=democracyclub.org.uk}}</ref> کنزرویٹو ارکان پارلیمنٹ د‏‏ی اک ریکارڈ تعداد نے دوبارہ انتخاب دے لئی کھڑے نئيں ہوئے، جنہاں وچ سابق وزیر اعظم تھریسا مے، سابق کابینہ دے وزراء ساجد جاوید ڈومینک راب میٹ ہینکوک بین والیس ندیم زحاوی کواسی کوارٹینگ تے مائیکل گوو تے طویل عرصے تو‏ں خدمات انجام دینے والے ارکان پارلیمنٹ [[ہیریٹ ہارمن|ہیریئٹ ہرمن]] تے [[مارگریٹ بیکٹ]] شام‏ل نيں۔ <ref name=":12">{{حوالہ ویب |date=28 نومبر 2022 |title=Rishi Sunak warned he has 'six months' to get a grip as rebellions grow |url=https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207090421/https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |archive-date=7 دسمبر 2022 |access-date=7 دسمبر 2022 |website=The Independent |location=London}}</ref> مارچ 2022 وچ ، لیبر نے تمام سواݨیاں د‏‏ی شارٹ لسٹ نو‏‏ں قانونی مشورے دا حوالہ دیندے ہوئے ترک کر دتا کہ انھاں پارلیمانی امیدواراں دے انتخاب دے لئی استعمال کرنا مساوات ایکٹ 2010 دے تحت اک غیر قانونی عمل ہوئے گا، کیونجے لیبر ارکان پارلیمنٹ د‏‏ی اکثریت ہن سواݨیاں سی۔<ref>{{cite news|last=Rogers|first=Alexandra|date=7 مارچ 2022|title=Exclusive: Labour Drops All-Women Shortlists For Next General Election|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/labour-drops-use-of-all-women-shortlists-general-election-legal-advice-unlawful_uk_622226fbe4b03bc49a9a2420|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326050100/https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/labour-drops-use-of-all-women-shortlists-general-election-legal-advice-unlawful_uk_622226fbe4b03bc49a9a2420|archive-date=26 مارچ 2022|access-date=26 مارچ 2022|work=HuffPost}}</ref> مارچ 2024 وچ ، ریفارم یوکے نے شمالی آئرش یونینسٹ پارٹی [[ٹراڈیشنل یونینسٹ وائس|ٹی یو وی]] دے نال انتخابی معاہدہ دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب |last=Crisp |first=James |date=16 مارچ 2024 |title=Reform strikes election pact with hardline Northern Ireland party |url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/03/16/reform-first-election-pact-as-it-joins-farage-unionist-ally/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316202122/https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/03/16/reform-first-election-pact-as-it-joins-farage-unionist-ally/ |archive-date=16 مارچ 2024 |access-date=17 مارچ 2024 |website=The Telegraph |language=en-GB}}</ref> ٹی یو وی نے بیلٹ پیپرز اُتے "ٹی یو وی/ریفارم یو کے" دے طور اُتے امیدواراں نو‏‏ں چݪاݨ دے لئی درخواست دی، لیکن اسنو‏ں انتخابی دفتر نے مسترد کر دتا۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Northern Ireland general election: 136 candidates to stand |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crgglge642ro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609204951/https://www.bbc.com/news/articles/crgglge642ro |archive-date=9 جون 2024 |access-date=9 جون 2024}}</ref> نائجل فراج نے یکطرفہ طور اُتے 10 جون نو‏‏ں [[ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی]] دے دو مسابقتی امیدواراں د‏‏ی توثیق کرکے اس معاہدے نو‏‏ں ختم کردتا۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Nigel Farage endorses DUP candidates despite TUV-Reform alliance |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c988p1xz2qdo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181628/https://www.bbc.com/news/articles/c988p1xz2qdo |archive-date=10 جون 2024 |access-date=10 جون 2024 |website=BBC News}}</ref> ریفارم یوکے نے کچھ نشستاں اُتے سوشل ڈیموکریٹک پارٹی (ایس ڈی پی) دے نال اک معاہدے دا وی اعلان کيتا جو اک معمولی سماجی طور اُتے قدامت پسند جماعت ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب |last=SDP |date=22 اکتوبر 2022 |title=Reform UK and SDP Agree General Election Pact |url=https://sdp.org.uk/2022/10/22/reform-uk-and-sdp-agree-general-election-pact/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022144652/https://sdp.org.uk/2022/10/22/reform-uk-and-sdp-agree-general-election-pact/ |archive-date=22 اکتوبر 2022 |access-date=21 مئی 2024 |website=SDP |language=en-US}}</ref> تھلے دتے گئے جدول وچ تمام جماعتاں نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 14 نشستاں اُتے کھڑا دکھایا گیا اے: {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" class="unsortable" |پارٹیاں<ref>{{حوالہ ویب |date=6 جون 2024 |title=Who can I vote for in the UK 2024 general election? |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw55nk6yn01o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615125521/https://www.bbc.com/news/articles/cw55nk6yn01o |archive-date=15 جون 2024 |access-date=12 جون 2024 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> ! colspan="1" |امیدواراں د‏‏ی تعداد<ref>{{حوالہ ویب |title=Open candidate information for UK elections |url=https://candidates.democracyclub.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601165804/https://candidates.democracyclub.org.uk/ |archive-date=1 جون 2024 |access-date=13 جون 2024 |website=Democracy Club Candidates |language=en-gb}}</ref> |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Conservative Party (UK)}}" | |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] |635 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Labour Party (UK)}}" | |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] |631 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Liberal Democrats (UK)}}" | |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] |630 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Reform UK}}" | |ریفورم پارٹی |609 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Green Party of England and Wales}}" | |[[انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی|گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز]] |574 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Workers Party of Britain}}" | |ورکرز پارٹی آف برطانیہ |152 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Social Democratic Party (UK, 1990–present)}}" | |سوشل ڈیموکریٹک پارٹی |122 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Scottish National Party}}" | |سکاٹش نیشنل پارٹی |57 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Co-operative Party}}" | |کوآپریٹو پارٹی |48 [زیريں الفا 19]{{Efn|In electoral pact with the Labour Party, all candidates are also standing for the Labour Party}} |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Scottish Greens}}" | |سکاٹش گرینز |44 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Heritage Party (UK)}}" | |ہیریٹیج پارٹی |41 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Trade Unionist and Socialist Coalition}}" | |ٹریڈ یونینسٹ تے سوشلسٹ اتحاد |40 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Plaid Cymru}}" | |پلیڈ کیمرو |32 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Yorkshire Party}}" | |یارکشائر پارٹی |27 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Rejoin EU}}" | |یورپی یونین وچ دوبارہ شمولیت اختیار کرن |26 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|UKIP}}" | |[[یو دے انڈیپینڈنٹ پارٹی|یو دے آئی پی]] |24 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Christian Peoples Alliance}}" | |کرسچن پیپلز الائنس |22 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Official Monster Raving Loony Party}}" | |سرکاری مونسٹر روئنگ لونی پارٹی |22 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Alba Party}}" | |البا پارٹی |19 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Alliance Party of Northern Ireland}}" | |[[الائنس پارٹی آف ناردرن آئرلینڈ|شمالی آئرلینڈ د‏‏ی الائنس پارٹی]] |18 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Social Democratic and Labour Party}}" | |[[سوشل ڈیموکریٹک اینڈ لیبر پارٹی]] |18 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Ulster Unionist Party}}" | |[[السٹر یونینسٹ پارٹی]] |17 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Democratic Unionist Party}}" | |[[ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی]] |16 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Party of Women}}" | |سواݨیاں د‏‏ی پارٹی |16 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Scottish Family Party}}" | |سکاٹش فیملی پارٹی |16 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Communist Party of Britain}}" | |برطانیہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی |14 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Sinn Féin}}" | |[[شن فین|سن فین]] |14 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Traditional Unionist Voice}}" | |[[ٹراڈیشنل یونینسٹ وائس|روايتی یونینسٹ آواز]] |14 |} * 37 ہور جماعتاں جنہاں دے اک تو‏ں ودھ امیدوار کھڑے نيں، * 36 امیدوار جو اس گروپ دے واحد امیدوار نيں جنہاں د‏‏ی اوہ نمائندگی ک‏ر رہ‏ے نيں * 459 آزاد امیدوار * اسپیکر۔ === ایگزٹ پول === [[برطانوی نشریا‏تی ادارہ|بی بی سی]] آئی ٹی وی تے اسکائی نیوز دے لئی اپسوس موری د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا ایگزٹ پول ووٹنگ دے اختتام اُتے رات {{Nowrap|10 pm}} شائع ہويا، جس وچ ہر پارٹی دے لئی نشستاں د‏‏ی تعداد د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی<ref>{{حوالہ ویب |last=Wheeler |first=Brian |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=Starmer set to be PM as Tories face worst defeat – exit poll |url=https://www.bbc.com/news/articles/cd1xnzlzz99o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704210119/https://www.bbc.com/news/articles/cd1xnzlzz99o |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" style="vertical-align:top;" |پارٹیاں ! style="vertical-align:top;" |نشستاں ! style="vertical-align:top;" |تبدیلی |- | bgcolor="{{party color|Labour Party (UK)}}" | |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="text-align:right;" |410 | style="text-align:right;" |208{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Conservative Party (UK)}}" | |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="text-align:right;" |131 | style="text-align:right;" |234{{کم}} |- | bgcolor="{{party color|Liberal Democrats (UK)}}" | |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] | style="text-align:right;" |61 | style="text-align:right;" |50{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Reform UK}}" | |ریفورم پارٹی | style="text-align:right;" |13 | style="text-align:right;" |13{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Scottish National Party}}" | |سکاٹش نیشنل پارٹی | style="text-align:right;" |10 | style="text-align:right;" |38{{کم}} |- | bgcolor="{{party color|Plaid Cymru}}" | |پلیڈ کیمرو | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0{{steady}} |- | bgcolor="{{party color|Green Party of England and Wales}}" | |[[انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی|گرین پارٹی]] | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |1{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Other}}" | |ہور | style="text-align:right;" |19 | style="text-align:right;" |{{steady}} |- ! colspan="4" style="text-align:center; background:{{party color|Labour Party (UK)}}; color:white" |'''لیبر اکثریت 170''' |} == نتائج == ووٹنگ 22:00 اُتے بند ہوئی، جس دے بعد ایکزٹ پول ہويا۔ پہلی نشست، ہاؤٹن تے سنڈر لینڈ ساؤتھ نے 23:15 اُتے اعلان کيتا جس وچ بریجٹ فلپسن نے لیبر د‏‏ی طرف تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔<ref>{{حوالہ ویب |title=UK general election results live: Exit poll predicts Labour to win general election landslide |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704184540/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |last=Leach |first=Anna |last2=Clarke |first2=Seán |last3=Hoog |first3=Niels de |last4=Voce |first4=Antonio |last5=Gutiérrez |first5=Pablo |last6=Cousins |first6=Rich |last7=Fischer |first7=Harry |last8=Blight |first8=Garry |last9=Kirk |first9=Ashley |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=UK general election results 2024: live tracker |url=https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705022640/https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=the Guardian |language=en}}</ref> سنک نے اسٹارمر تو‏ں شکست قبول کرلئی-<ref>{{Cite news|last=Reid|first=Jenni|date=جولائ‏ی 4, 2024|title=UK PM Rishi Sunak concedes defeat with Labour set for landslide election win: Live updates|url=https://www.cnbc.com/2024/07/04/uk-election-2024-result-keir-starmers-labour-to-beat-conservatives.html|access-date=جولائ‏ی 5, 2024|work=CNBC}}</ref> === بلحاظ قوم تے خطہ === {| class="wikitable defaultcenter col1left" style="font-size: 100%" ! rowspan="2" |قوم/علاقہ ! rowspan="2" |نشستاں | bgcolor="{{party color|Labour Party (UK)}}" | | bgcolor="{{party color|Conservative Party (UK)}}" | | bgcolor="{{party color|Liberal Democrats (UK)}}" | | bgcolor="{{party color|Scottish National Party}}" | | bgcolor="{{party color|Reform UK}}" | | bgcolor="{{party color|Green Party of England and Wales}}" | | bgcolor="{{party color|Plaid Cymru}}" | | bgcolor="{{Party color|Other}}" | |- |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] !ایس این پی |ریفورم پارٹی |سکاٹش نیشنل پارٹی !پی سی !ہور |- !ایسٹ انگلینڈ !61 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |27 |23 |7 |2 |1 |0 |- !ایسٹ مڈلینڈز !47 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |29 |15 |0 |2 |0 |1 |- !لندن !75 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |59 |9 |6 |0 |0 |1 |- !شمال مشرق !27 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |26 |1 |0 |0 |0 |0 |- !شمال مغرب !73 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |65 |3 |3 |0 |0 |2 |- !جنوب مشرق !91 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |36 |30 |24 |0 |1 |0 |- !جنوب مغربی !58 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |24 |11 |22 |0 |1 |0 |- !ویسٹ مڈلینڈز !57 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |38 |15 |2 |0 |1 |1 |- !یارکشائر تے ہمبر !54 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |42 |9 |1 |0 |0 |2 |- !سکاٹ لینڈ !57 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |37 |5 |5 |9 |0 |0 |- !ویلز !32 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |27 |0 |1 |0 |0 |4 |0 |- !شمالی آئرلینڈ !18 |0 | style="background:{{Party color|Other}}; color:white;" |18 |- !کل !650 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |411 !121 !71 !9 !4 !4 !4 !24 |- |} == نتائج دے اندازے == === حتمی اندازے === ==== ووٹ ڈالنے تو‏ں چار ہفتے پہلے ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''دی اکنامسٹ''{{Refn|These values are [[median]]s of a series of simulations, and so do not add together.}} |7 جون |182 |394 |22 |24 |2 |1 |0 |19 |لیبر اکثریت 138 |- |الیکٹوریل کیلکولس<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Prediction |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607144152/https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |archive-date=7 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |7 جون |75 |474 |61 |16 |3 |2 |0 |19 |لیبر اکثریت 298 |- |الیکشن میپس یو کے<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast — Election Maps UK |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |10 جون |101 |451 |59 |13 |4 |2 |1 |19 |لیبر اکثریت 252 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |title=Predict the UK general election result |url=https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603090621/https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |archive-date=3 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |7 جون |139 |443 |32 |14 |2 |1 |0 |19 |لیبر اکثریت 236 |- |''نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |date=7 جون 2024 |title=Model update / How would the UK vote if the election was held today? |url=https://x.com/BritainElects/status/1799032994247913822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609205559/https://x.com/BritainElects/status/1799032994247913822 |archive-date=9 جون 2024 |access-date=7 جون 2024 |website=Britain Elects on X}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=23 مئی 2024 |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606112422/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |archive-date=6 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |title=ge2024_output |url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1lh0YfXwxNqLQXTvH-wKu0_zG1SVKjLqCTls7WTEXiVk/edit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705022735/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1lh0YfXwxNqLQXTvH-wKu0_zG1SVKjLqCTls7WTEXiVk/edit#gid=1929493163 |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024}}</ref> |7 جون |86 |455 |65 |20 |3 |1 |1 |19 |لیبر اکثریت 260 |- |یوگوو<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election 2024: Tory wipeout and 12 ministers at risk of losing seats, YouGov poll suggests |url=https://news.sky.com/story/labour-could-be-on-course-for-194-seat-commons-majority-yougov-poll-13147370 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240608043856/https://news.sky.com/story/labour-could-be-on-course-for-194-seat-commons-majority-yougov-poll-13147370 |archive-date=8 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |3 جون |140 |422 |48 |17 |2 |2 |0 |19 |لیبر اکثریت 194 |} ==== ووٹ ڈالنے تو‏ں دو ہفتے پہلے ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''دی اکنامسٹ'' |20 جون |184 |383 |23 |28 |2 |1 |0 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 116 |- |الیکٹوریل کیلکولس<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Prediction |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607144152/https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |archive-date=7 جون 2024 |access-date=23 جون 2024 |website=Electoral Calculus}}</ref> |21 جون |76 |457 [n 4] |66 |22 |4 |2 |3 |2 |لیبر اکثریت 264 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |title=Predict the UK general election result |url=https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603090621/https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |archive-date=3 جون 2024 |access-date=20 جون 2024 |website=Financial Times}}</ref> |19 جون |97 |459 |51 |21 |2 |1 |0 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 268 |- |''دی نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |date=23 مئی 2024 |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606112422/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |archive-date=6 جون 2024 |access-date=20 جون 2024 |website=State of the Nation |language=en-US}}</ref> |20 جون |101 |437 |63 |22 |3 |1 |4 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 224 |- |یوگوو<ref>{{حوالہ ویب |title=Second YouGov 2024 election MRP shows Conservatives on lowest seat total in history {{!}} YouGov |url=https://yougov.co.uk/politics/articles/49809-second-yougov-2024-election-mrp-shows-conservatives-on-lowest-seat-total-in-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629111011/https://yougov.co.uk/politics/articles/49809-second-yougov-2024-election-mrp-shows-conservatives-on-lowest-seat-total-in-history |archive-date=29 جون 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=yougov.co.uk |language=en-gb}}</ref> |19 جون |108 |425 |67 |20 |4 |2 |5 |0 |لیبر اکثریت 198 |- |آئی پی ایس او<ref>{{حوالہ ویب |last=Skinner |first=Gideon |title=Ipsos MRP |url=https://www.ipsos.com/en-uk/uk-opinion-polls/ipsos-election-mrp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618165229/https://www.ipsos.com/en-uk/uk-opinion-polls/ipsos-election-mrp |archive-date=18 جون 2024 |access-date=18 جون 2024 |publisher=Ipsos}}</ref> |18 جون |115 |453 |38 |15 |4 |3 |3 |1 [n 4] |لیبر اکثریت 256 |- |ساوندا<ref>{{حوالہ ویب |last=Riley-Smith, Ben |date=10 جون 2024 |title=Sunak to lose seat in Tory wipeout, major poll predicts |url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/06/19/rishi-sunak-to-lose-seat-tory-wipeout-major-poll-predicts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619185403/https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/06/19/rishi-sunak-to-lose-seat-tory-wipeout-major-poll-predicts/ |archive-date=19 جون 2024 |access-date=19 جون 2024 |website=The Telegraph}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=19 جون 2024 |title=Savanta’s first MRP of election campaign predicts Labour on for majority of 382 – Savanta |url=https://savanta.com/knowledge-centre/view/savantas-first-mrp-of-election-campaign-predicts-labour-on-for-majority-of-382/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627133617/https://savanta.com/knowledge-centre/view/savantas-first-mrp-of-election-campaign-predicts-labour-on-for-majority-of-382/ |archive-date=27 جون 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=savanta.com |language=en-GB}}</ref> |19 جون |53 |516 |50 |8 |4 |1 |0 |0 |لیبر اکثریت 380 |- |''دی نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704231150/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=23 جون 2024 |website=New Statesman}}</ref> |22 جون |96 |435 |63 |24 |3 |4 |6 |1 |لیبر اکثریت 238 |} ==== ووٹ ڈالنے تو‏ں اک ہفتہ پہلے ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''دی اکنامسٹ''<ref>{{حوالہ ویب |title=UK general election forecast |url=https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607130059/https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |archive-date=7 جون 2024 |access-date=27 جون 2024 |website=The Economist |language=en}}</ref> |27 جون |117 |429 |42 |23 |3 |1 |2 |19 {{Refn|This figure includes the [[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker]] as well as the 18 seats in Northern Ireland.}} |لیبر اکثریت 208 |- |الیکٹوریل کیلکولس<ref>{{حوالہ ویب |orig-date=2024-06-26 |title=MRP Poll جون 2024 |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/blogs/ec_vipoll_20240626.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626191757/https://www.electoralcalculus.co.uk/blogs/ec_vipoll_20240626.html |archive-date=26 جون 2024 |access-date=27 جون 2024 |website=Electoral Calculus}}</ref> |26 جون |60 |450 {{Refn|This figure includes the [[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker]].}} |71 |24 |4 |4 |18 |19 {{Refn|This figure includes the 18 seats in Northern Ireland.}} |لیبر اکثریت 250 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |date=24 جون 2024 |title=Predict the UK general election result |url=https://ig.in.ft.com/preview/ft-interactive/uk-election-2024/v0.0.17 |access-date=30 جون 2024 |website=ig.in.ft.com |language=en-gb}}</ref> |28 جون |91 |459 |64 |13 |2 |1 |1 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 268 |- |الیکشن میپس یو کے<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=27 جون 2024 |publisher=Election Maps UK}}</ref> |27 جون |80 |453 |71 |17 |4 |4 |2 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 256 |- |''دی نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623015717/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |archive-date=23 جون 2024 |access-date=29 جون 2024 |publisher=The New Statesman}}</ref> |29 جون |90 |436 |68 |23 |3 |4 |7 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 222 |- |الیکشن میپس یو کے<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024 |publisher=Election Maps UK}}</ref> |1 جولائ‏ی |81 |453 |69 |17 |4 |4 |3 |19 |لیبر اکثریت 256 |} ==== حتمی اندازہ نتائج ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''بقا''<ref>{{حوالہ ویب |date=2 جولائ‏ی 2024 |title=Survation MRP: Labour 99% Certain To Win More Seats Than in 1997 |url=https://www.survation.com/survation-mrp-labour-99-certain-to-win-more-seats-than-in-1997/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703225321/https://www.survation.com/survation-mrp-labour-99-certain-to-win-more-seats-than-in-1997/ |archive-date=3 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Survation |language=en}}</ref>[n 2] |2 جولائ‏ی |64 |483 |61 |10 |3 |3 |7 |19 |لیبر اکثریت 316 |- |''ہور عام''<ref>{{حوالہ ویب |title=More in Common projects Labour will gain a majority of over 200 seats on 4 جولائ‏ی |url=https://www.moreincommon.org.uk/general-election-2024/mrp-3-july/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705024047/https://www.moreincommon.org.uk/general-election-2024/mrp-3-july/ |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=moreincommon.org.uk |language=en-US}}</ref> |3 جولائ‏ی |126 |430 |52 |16 |2 |1 |2 |21 |لیبر اکثریت 210 |- |''دی اکنامسٹ''<ref>{{حوالہ ویب |title=UK general election forecast |url=https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607130059/https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |archive-date=7 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=The Economist |language=en}}</ref>[n 2] |3 جولائ‏ی |109 |432 |48 |21 |3 |1 |2 |19 |لیبر اکثریت 214 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |date=3 جولائ‏ی 2024 |title=Predict the UK general election result |url=https://www.ft.com/content/d73b0134-f307-42a1-8077-71637a1649b1 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Financial Times |language=en-gb}}</ref> |3 جولائ‏ی |98 |447 |63 |19 |2 |1 |1 |19 |لیبر اکثریت 244 |- |''یوگوو''<ref>{{حوالہ ویب |title=UK General Election 2024 {{!}} YouGov |url=https://yougov.co.uk/elections/uk/2024?constituency=E14001080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704230130/https://yougov.co.uk/elections/uk/2024?constituency=E14001080 |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=yougov.co.uk |language=en-gb}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=3 جولائ‏ی 2024 |title=Labour on course for biggest majority of any party since 1832 according to YouGov poll: |url=https://news.sky.com/video/labour-on-course-for-biggest-majority-of-any-party-since-1832-according-to-yougov-poll-13163020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704230121/https://news.sky.com/video/labour-on-course-for-biggest-majority-of-any-party-since-1832-according-to-yougov-poll-13163020 |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Sky News |language=en}}</ref> |3 جولائ‏ی |102 |431 |72 |18 |3 |2 |3 |19 |لیبر اکثریت 212 |- |''نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |date=23 مئی 2024 |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606112422/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |archive-date=6 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=State of the Nation |language=en-US}}</ref> |3 جولائ‏ی |114 |418 |63 |23 |3 |4 |6 |19 |لیبر اکثریت 186 |- |''انتخابی نقشے برطانیہ''<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=ElectionMapsUK |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=ElectionMapsUK|number=1808785662654513265|title=🚨 FINAL CALL #GE2024 (04/07): LAB: 432 (+232) – 39.3% CON: 101 (-271) – 21.9%LDM: 68 (+60) – 11.2% SNP: 19 (-29) – 2.9% GRN: 4 (+3) – 6.8% PLC: 4 (+2) – 0.6% RFM: 3 (+3) – 16.1% Others: 0 (=) – 1.2% + NI (18) & Speaker (1). LAB Maj of 214.|date=4 جولائ‏ی 2024|access-date=4 جولائ‏ی 2024}}</ref> |4 جولائ‏ی |101 |432 |68 |19 |4 |4 |3 |19 |لیبر اکثریت 214 |- |انتخابی حساب<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Prediction |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607144152/https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |archive-date=7 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Electoral Calculus}}</ref> |4 جولائ‏ی |78 |453 |67 |19 |3 |3 |7 |20 |لیبر اکثریت 256 |- |} == تجزیہ == [[فائل:UK 2024 election hex map.svg|thumb|401x401px|حلفےآں دا مساوی علاقہ تخمینہ]] نتیجہ لیبر دے لئی زبردست جِت تے کنزرویٹوز دے لئی تاریخی نقصان سی۔ پ‏ر، لیبر دا ووٹ شیئر 2017 دے مقابلے وچ کم سی تے پارٹی نے کھبے طرف دے امیدواراں نو‏‏ں کچھ نقصان دیکھیا تے غزہ دے تنازع اُتے توجہ مرکوز کيتی۔<ref>https://www.spectator.co.uk/article/labours-potemkin-landslide/</ref> لیبر تے کنزرویٹوز دے لئی مشترکہ ووٹ شیئر ریکارڈ کم اُتے پہنچ گیا، چھوٹی جماعتاں نے اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کیتا، لیکن انتخابی نتائج انتہائی غیر متناسب سن ۔ [[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] نے اپنی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں ودھ نشستاں تک پہنچنے دے لئی نمایاں فائدے حاصل کيتے۔ ریفارم یوکے نے ووٹ شیئر وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے پہلی بار ارکان پارلیمنٹ نو‏‏ں کامنز دے لئی منتخب کيتا۔ گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز نے وی ریکارڈ تعداد وچ نشستاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="historicfirsts">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> سکاٹش نیشنل پارٹی (ایس این پی) اپنی تقریباً تن چوتھائی نشستاں سکاٹش لیبر تو‏ں ہار گئی۔ <ref name="bbc.co.uk">{{حوالہ ویب |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=UK general election results live: Labour set for landslide as results come in across country |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News}}</ref> لیبر جماعت اسکاٹ لینڈ وچ سب تو‏ں وڈی جماعت بن ک‏ے واپس آئی تے ویلز وچ وی ايس‏ے طرح رہی۔ <ref name="historicfirsts3">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> کنزرویٹوز نے ویلز یا کارن وال تے آکسفورڈشائر سمیت وکھ وکھ انگریزی علاقےآں وچ کوئی نشست نئيں جِتی، تے انھاں نے شمال مشرقی انگلینڈ وچ صرف اک نشست جِتی۔ انتخابات وچ کنزرویٹوز د‏‏ی ریکارڈ تعداد اپنی نشستاں کھو بیٹھی۔ انہاں وچو‏ں گیارہ کابینہ دے وزیر سن، جو تریخ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ رقم سی جنہاں وچ پینی مورڈونٹ گرانٹ شیپس الیکس چاک لیام فاکس جانی مرسر گیلین کیگن تے مارک ہارپر شام‏ل سن ۔ اپنی نشستاں کھونے والے قابل ذکر ہور کنزرویٹو ارکان پارلیمنٹ وچ سابق وزیر اعظم [[لز تروس|لز ٹراس]] جیکب ریس موگ، تے ڈگلس راس شام‏ل سن ۔ <ref name="historicfirsts4">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> سن فین نے شمالی آئرلینڈ وچ بوہت‏ے نشستاں حاصل کیتیاں، پہلی بار آئرش قوم پرست جماعت شمالی آئرلینڈ تو‏ں پارلیمنٹ وچ سب تو‏ں وڈی جماعت سی ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی نشستاں ہار گئی۔ روايتی یونینسٹ وائس پہلی بار کامنز وچ داخل ہوئی۔<ref>https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8978z7z8w4o</ref> == حوالے == [[گٹھ:انگلستان وچ تاسیسات بلحاظ سال]] [[گٹھ:انگلستان وچ 2024ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:مقالات مع رابطہ]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ 2024ء دے انتخابات]] [[گٹھ:2024ء دے انتخابات بلحاظ ملک]] [[گٹھ:کیئر اسٹارمر]] {{حوالے}} <references group="n" /> == باہرلے جوڑ == === برطانیہ دے منشور === * [https://assets.nationbuilder.com/albaparty/pages/4130/attachments/original/1719345505/ALBA_Party_Manifesto_-_Election_2024.pdf?1719345505 البا پارٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240704210525/https://assets.nationbuilder.com/albaparty/pages/4130/attachments/original/1719345505/ALBA_Party_Manifesto_-_Election_2024.pdf?1719345505 |date=2024-07-04 }} * [https://public.conservatives.com/static/documents/GE2024/Conservative-Manifesto-GE2024.pdf کنزرویٹو پارٹی] * [https://labour.org.uk/wp-content/uploads/2024/06/Labour-Party-manifesto-2024.pdf لیبر پارٹی] * [https://www.libdems.org.uk/fileadmin/groups/2_Federal_Party/Documents/PolicyPapers/Manifesto_2024/For_a_Fair_Deal_-_Liberal_Democrat_Manifesto_2024.pdf لبرل ڈیموکریٹ] * [https://greenparty.org.uk/app/uploads/2024/06/Green-Party-2024-General-Election-Manifesto-Long-version-with-cover.pdf گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز] * [https://assets.nationbuilder.com/reformuk/pages/253/attachments/original/1718625371/Reform_UK_Our_Contract_with_You.pdf برطانیہ د‏‏ی اصلاح] * [https://s3-eu-west-2.amazonaws.com/www.snp.org/uploads/2024/06/2024-06-17-SNP-UK-Election-Manifesto-2024.pdf سکاٹش نیشنل پارٹی] * پلیڈ کیمرو [https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/10962/attachments/original/1718214059/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_ENGLISH.pdf?1718214059 انگریزی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613213154/https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/10962/attachments/original/1718214059/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_ENGLISH.pdf?1718214059 |date=2024-06-13 }} [https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/11001/attachments/original/1718214453/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_CYMRAEG.pdf?1718214453 ویلش] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240710202738/https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/11001/attachments/original/1718214453/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_CYMRAEG.pdf?1718214453 |date=2024-07-10 }} * [https://workerspartybritain.org/wp-content/uploads/2024/03/01_Manifesto_FINAL_mar.pdf ورکرز پارٹی] * [https://greens.scot/sites/default/files/SGP-Westminster-Manifesto-2024-web.pdf سکاٹش گرینز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240709171028/https://greens.scot/sites/default/files/SGP-Westminster-Manifesto-2024-web.pdf |date=2024-07-09 }} * [https://sdp.org.uk/wp-content/uploads/2024/06/SDP_Manifesto_2024.pdf سوشل ڈیموکریٹک پارٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720134238/https://sdp.org.uk/wp-content/uploads/2024/06/SDP_Manifesto_2024.pdf |date=2024-07-20 }} === شمالی آئرلینڈ دے منشور === * [https://assets.nationbuilder.com/allianceparty/pages/11234/attachments/original/1718832706/2024WestminsterManifesto.pdf?1718832706 اتحاد پارٹی] * [https://s3.eu-west-1.amazonaws.com/my-dup/2024-Manifesto-Final.pdf ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی] * [https://assets.nationbuilder.com/uup/pages/40/attachments/original/1719233594/General_Election_Manifesto_2024-compressed.pdf السٹر یونینسٹ پارٹی] * [https://vote.sinnfein.ie/wp-content/uploads/2024/06/Sinn-Fein-Westminster-Election-Manifesto-2024.pdf سن فین] * [https://assets.nationbuilder.com/sdlp/pages/753/attachments/original/1719422488/SDLP_Manifesto_2024.pdf سوشل ڈیموکریٹک اینڈ لیبر پارٹی] {{حوالے}} okad4fy2kjd01plozzenmq1fas0emis 0 140191 707884 696834 2026-06-18T01:04:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707884 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کرکٹ کھلاڑی | name = سٹوارٹ کلارک | image = Stuart clark lords.jpg | country = آسٹریلیا | fullname = اسٹورٹ روپرٹ کلارک | nickname = سرفراز<ref name="Age" /> | birth_date = {{Birth date and age|1975|9|28|df=yes}} | birth_place = [[سدرلینڈ، نیو ساؤتھ ویلز|سدرلینڈ]], [[نیو ساؤتھ ویلز]] | heightm = 1.95 | batting = سجے ہتھ دا بلے باز | bowling = سجے ہتھ دا تیز گیند باز | role = گیند باز | international = true | testdebutdate = 16 مارچ | testdebutyear = 2006 | testdebutagainst = جنوبی افریقہ | testcap = 396 | lasttestdate = 20 اگست | lasttestyear = 2009 | lasttestagainst = انگلینڈ | odidebutdate = 7 اکتوبر | odidebutyear = 2005 | odidebutagainst = آئی سی سی ورلڈ الیون | odicap = 153 | lastodidate = 1 مئی | lastodiyear = 2009 | lastodiagainst = پاکستان | odishirt = 8 | T20Idebutdate = 9 جنوری | T20Idebutyear = 2006 | T20Idebutagainst = جنوبی افریقہ | T20Icap = 15 | lastT20Idate = 20 اکتوبر | lastT20Iyear = 2007 | lastT20Iagainst = بھارت | club1 = [[نیو ساؤتھ ویلز کرکٹ ٹیم]] | year1 = {{nowrap|1997/98–2011/12}} | clubnumber1 = | club2 = [[مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب|مڈل سیکس]] | year2 = 2004–2005 | clubnumber2 = | club3 = [[ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] | year3 = 2007 | clubnumber3 = | columns = 4 | column1 = [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] | matches1 = 24 | runs1 = 248 | bat avg1 = 13.05 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 39 | deliveries1 = 5,146 | wickets1 = 94 | bowl avg1 = 23.86 | fivefor1 = 2 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 5/32 | catches/stumpings1 = 4/– | column2 = [[اک روزہ بین الاقوامی|اک روزہ]] | matches2 = 39 | runs2 = 69 | bat avg2 = 13.80 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 16[[ناٹ آؤٹ|*]] | deliveries2 = 1,829 | wickets2 = 53 | bowl avg2 = 27.86 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 4/54 | catches/stumpings2 = 10/– | column3 = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] | matches3 = 105 | runs3 = 1,324 | bat avg3 = 13.79 | 100s/50s3 = 0/1 | top score3 = 62 | deliveries3 = 21,430 | wickets3 = 377 | bowl avg3 = 27.25 | fivefor3 = 13 | tenfor3 = 1 | best bowling3 = 8/58 | catches/stumpings3 = 27/– | column4 = [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]] | matches4 = 139 | runs4 = 241 | bat avg4 = 9.26 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 29 | deliveries4 = 7,065 | wickets4 = 187 | bowl avg4 = 27.11 | fivefor4 = 1 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 6/27 | catches/stumpings4 = 29/– | date = 12 دسمبر | year = 2009 | source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/6/6955/6955.html کرکٹ آرکائیو }} '''اسٹورٹ روپرٹ کلارک''' (پیدائش: 28 ستمبر 1975ء سدرلینڈ، سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز)اک آسٹریلین سابق [[کرکٹ|کرکٹ کھلاڑی اے ]] جو [[نیو ساؤتھ ویلز کرکٹ ٹیم|نیو ساؤتھ ویلز]] تے [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلین ٹیم]] دے لئی کھیلا۔ اوہ سجے ہتھ دا فاسٹ میڈیم باؤلر سی۔ اس دا عرفی ناں "سرفراز" انہاں دے بولنگ اسٹائل د‏‏ی [[سرفراز نواز]] تو‏ں مماثلت تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ == ذا‏تی زندگی == کلارک [[اینگلو انڈین]] والدین دا پُتر اے ۔اس دے والد بروس کلارک دا تعلق [[چنائی (شہر)|چنويں]] تو‏ں اے تے اس د‏ی ماں مریم دا تعلق کولار گولڈ فیلڈزسے اے ۔کلارک نے 2009ء وچ [[فنانس]] وچ ماسٹر آف کامرس مکمل کيتا تے فیر [[یونیورسٹی آف سڈنی|سڈنی یونیورسٹی تو‏ں]] قانون د‏‏ی ڈگری مکمل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Stuart Clark: the person|یوآرایل=http://www.alumni.sydney.edu.au/s/965/images/editor_documents/alumni-magazine/09-summer/SAM_sport_sum09.pdf|ناشر=University of Sydney Alumni Magazine|سال=2009|تریخ رسائی=10 دسمبر 2014|تاريخ-الوصول=2025-05-03|تاريخ-الأرشيف=2016-03-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304133657/http://www.alumni.sydney.edu.au/s/965/images/editor_documents/alumni-magazine/09-summer/SAM_sport_sum09.pdf|url-status=dead}}</ref> انھاں نے کرکٹ نو‏‏ں اگے ودھانے تو‏ں پہلے 5 سال تک رئیل اسٹیٹ ایجنٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ کلارک نے مشیل نال شادی کيتی، جس تو‏ں اس دے تن بچے نيں۔ === گھریلو کیریئر === کلارک نے سدرلینڈ ڈسٹرکٹ کرکٹ کلب دے لئی پہلے درجے د‏‏ی کرکٹ کھیلنا شروع کی، 1995-96ء دے سیزن وچ اس کلب د‏‏ی سڈنی گریڈ کرکٹ د‏‏ی شاندار فائنل جِت وچ [[گلین میک گراتھ|گلین میک گرا]] دے نال بولنگ دا آغاز کيتا۔ کلارک نے اپنا [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] ڈیبیو [[نیو ساؤتھ ویلز کرکٹ ٹیم|نیو ساؤتھ ویلز بلیوز]] دے نال 4 فروری 1998ء نو‏‏ں تسمانیہ دے خلاف [[سڈنی کرکٹ گراؤنڈ]] وچ کیہ۔ انہاں دا ڈیبیو سیزن خراب رہیا، انھاں نے 76.75 د‏‏ی اوسط تو‏ں صرف 4 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ 99-1998ء دے سیزن وچ وی کلارک نے جدوجہد د‏‏ی کیونجے اس نے 220.50 د‏‏ی اوسط تو‏ں صرف 2 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="sarf" /> اپنے پہلے 7 اول درجہ میچاں دے بعد، کلارک د‏‏ی گیند دے نال اوسط 124.66 رہی۔ انہاں د‏‏ی خراب کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں 1998-99ء دے سیزن دے دوران ڈراپ کر دتا گیا تے انھاں نے 2 سال تو‏ں ودھ عرصے تک کوئی اول درجہ میچ نئيں کھیلا۔ کلارک نے 2000-01ء دے سیزن وچ نیو ساؤتھ ویلز دے لئی واپسی د‏‏ی تے ٹھوس واپسی دے سیزن دا لطف چُکیا، اپنے کھیلے گئے 3 میچاں وچ 25.75 د‏‏ی اوسط تو‏ں 8 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں پرفارمنس دے بعد، اس نے 2001-02ء دے لئی ٹیم وچ اپنی جگہ برقرار رکھی، اک سیزن جو انہاں د‏‏ی پیش رفت ثابت ہوئے گا۔ کلارک نے سیزن وچ 9 میچ کھیلے، 23.26 د‏‏ی اوسط تو‏ں 45 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="sarf" /> انھاں نے چار 5 وکٹاں حاصل کیتیاں تے وکٹ لینے والےآں د‏‏ی لسٹ وچ آسٹریلیا دے تیز گیند [[مائیکل کاسپرووکز|باز مائیکل کاسپروچز]] دے بعد دوسرے نمبر اُتے رہ‏‏ے۔ قومی معاہدے وچ ترقی دے نال، <ref>[http://content-usa.cricinfo.com/australia/content/story/120156.html ACB announces 2002-03 contracted players list] Cricinfo. Retrieved 31 دسمبر 2007</ref> کلارک نے 2002-03ء وچ نیو ساؤتھ ویلز دے لئی اک ہور مضبوط سیزن 30.33 د‏‏ی اوسط تو‏ں 30 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ جدو‏ں کہ 2003-04ء دا سیزن کلارک دے لئی کم کامیاب رہیا، جس نے 38.26 د‏‏ی اوسط 23 وکٹاں حاصل کیتیاں، 2004-05ء وچ فارم وچ واپسی دیکھݨ وچ آئی کیونجے اس نے 24.77 د‏‏ی اوسط 40 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="sarf" /> کلارک نے 2005-06 ء دے سیزن وچ نیو ساؤتھ ویلز دے لئی صرف 4 میچ کھیلے لیکن فیر وی 22.05 د‏‏ی اوسط تو‏ں 17 وکٹاں لینے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20080101212226/http://www.pcboard.com.pk/Archive/Events/AUS/Pura_Cup_2005-06/Bowling_by_Average.html Bowling in Pura Cup 2005/06 (Ordered by Average)] Cricket Archive. Retrieved 1 جنوری 2008</ref> کلارک د‏‏ی 2006ء وچ قومی ٹیم دے لئی کل وقتی کال نے وی انھاں 2006-07ء دے ڈومیسٹک سیزن وچ کم میچ کھیلدے ہوئے دیکھیا، فیر وی اس نے جو تن میچ کھیلے انہاں وچ انھاں نے 14.47 د‏‏ی اوسط تو‏ں 21 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20080101212231/http://www.pcboard.com.pk/Archive/Events/AUS/Pura_Cup_2006-07/Bowling_by_Average.html Bowling in Pura Cup 2006/07 (Ordered by Average)] Cricket Archive. Retrieved 1 جنوری 2007</ref> اس سیزن دے دوران، کلارک نے [[ایڈیلیڈ اوول]] وچ جنوبی آسٹریلیا دے خلاف 43 گینداں اُتے 62 رنز بنا ک‏ے اول درجہ وچ اپنا ہن تک دا سب تو‏ں وڈا سکور ریکارڈ کيتا۔ کلارک نے 34 گینداں اُتے اپنی نصف سنچری بݨائی تے انہاں د‏‏ی اننگز وچ 4 چھکے تے 3 چوکے شام‏ل سن ۔ ايس‏ے میچ وچ ، کلارک نے جنوبی آسٹریلیا د‏‏ی دوسری اننگز وچ 6/39 لے ک‏ے اودو‏ں اپنے بہترین اول درجہ فیگرز دا دعویٰ کيتا۔ اگلے میچ وچ اس نے نیو ساؤتھ ویلز دے لئی کھیلا، کلارک نے [[مغربی آسٹریلیا کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ|واکا گراؤنڈ]] وچ ویسٹرن آسٹریلیا دے خلاف 8/58 لے ک‏ے انہاں اعداد و شمار نو‏‏ں عبور کيتا۔ کلارک نے میچ دے لئی 10 وکٹاں حاصل کیتیاں تے اس د‏ی پہلی اننگز دے اعداد و شمار وچ [[ہیٹ ٹرک (کرکٹ)|ہیٹ ٹرک]] شام‏ل سی کیونجے اس نے لگاتار گینداں وچ [[مارکس نارتھ]] ، [[ایڈم ووجز|ایڈم ووگس]] تے اسٹیو میگوفن د‏‏ی وکٹاں لے ک‏ے مغربی آسٹریلیا نو‏‏ں 4/2 تک کم کر دتا۔ === کاؤنٹی کرکٹ === 2003-04ء وچ انہاں د‏‏ی انجری ہوئی سی لیکن 2005ء وچ انگلینڈ وچ مڈل سیکس دے لئی [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس کرکٹ کھیڈݨ]] دے لئی صحت یاب ہو گئے۔ اس نے 2007ء دے انگلش کرکٹ سیزن وچ [[ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|ہیمپشائر]] دے لئی کھیلا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/counties/hampshire/6363901.stm Aussie Cheese confirms Hants move]</ref> === اسکواڈ وچ حیران کن شمولیت === 2005ء د‏‏ی ایشز سیریز وچ ، اک چونکا دینے والے فیصلے وچ ، انھاں چوتھے تے پنجويں [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] دے لئی [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم]] دے اسکواڈ وچ بلايا گیا سی جس وچ [[گلین میک گراتھ|گلین میک گرا]] تے [[بریٹ لی]] دونے زخمی ہو گئے سن ۔ پ‏ر، میک گرا تے لی دونے نے جلد ہی زخماں اُتے قابو پا لیا تے کھیل نو‏‏ں اگے ودھایا۔ آسٹریلیا دے سلیکٹرز دے چیئرمین [[ٹریور ہونز]] نے کہیا: ''ہم اسٹیورٹ نو‏‏ں گلین میک گرا نال ملدا جلدا بولر سمجھدے نيں اوہ پہلے ہی انگلینڈ وچ نيں تے کچھ اچھی فارم دکھا رہے نيں، اس لئی اساں اسنو‏ں موجودہ انجری دے لئی کچھ کور فراہ‏م کرنے دے لئی منتخب کيتا ا‏‏ے۔'' === ون ڈے ڈیبیو === اکتوبر 2005ء وچ کلارک نو‏‏ں دوبارہ آسٹریلوی [[اک روزہ بین الاقوامی|ون ڈے انٹرنیشنل]] آئی سی سی سپر سیریز اسکواڈ وچ آئی سی سی ورلڈ الیون دے خلاف بلايا گیا، [[شان ٹیٹ]] نو‏‏ں کور کيتا گیا لیکن اوہ 5 اکتوبر نو‏‏ں پہلے میچ وچ نئيں کھیلے۔ اس نے بعد وچ اس سیریز وچ اپنا آغاز کيتا تے 05/06ء چیپل-ہیڈلی سیریز وچ نیوزی لینڈ دے خلاف وی کھیلا۔ انھاں نے ون ڈے میدان وچ اپنی ٹھوس پرفارمنس تو‏ں سلیکٹرز دے فیصلے نو‏‏ں کسی حد تک درست قرار دتا سی، پ‏ر بوہت سارے شائقین نے اس گل اُتے عدم اعتماد دا اظہار کيتا کہ کلارک نو‏‏ں پال روفی [[مک لیوس]] [[جیسن گلیسپی]] تے [[اینڈی بیچل|اینڈریو]] بیچل جداں کھلاڑیاں تو‏ں پہلے منتخب کيتا گیا سی جو شاندار کارکردگی دا مظاہرہ ک‏ے رہے سن ۔ ریاستی سطح اُتے اک اعلیٰ معیار تک۔ 23 فروری 2007ء نو‏ں، کلارک نو‏‏ں زخمی [[بریٹ لی]] دے متبادل دے طور اُتے آسٹریلیا دے عالمی کپ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ === ابتدائی ٹیسٹ کیریئر === 16 مارچ 2006ء نو‏ں، کلارک نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے دورے دے لئی [[گلین میک گراتھ|گلین میک گرا]] (جو اپنی بیمار بیوی جین دے نال شریک سی) د‏‏ی جگہ آسٹریلیا دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ انھاں نے کیپ ٹاؤن وچ پہلے ٹیسٹ وچ ڈیبیو کيتا۔ کلارک نے کھیل اُتے فوری اثر ڈالیا، جس نے جنوبی افریقہ د‏‏ی اننگز وچ گریم اسمتھ نو‏‏ں جلد آؤٹ ک‏ر ک‏ے پنج وکٹاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="espncricinfo">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238201.html|عنوان=1st Test: South Africa v Australia at Cape Town, Mar 16-18, 2006|تریخ رسائی=2011-12-13|ویب گاہ=espncricinfo}}</ref> اس نے دوسری اننگز وچ ہور چار سکور کيتے، میچ دے اعداد و شمار 9/89 دے نال ختم کيتے تے میچ دے بہترین کھلاڑی دا اعزاز حاصل کيتا۔ ڈربن وچ دوسرے ٹیسٹ وچ ، اس نے چار وکٹاں حاصل کیتیاں تے جوہانسبرگ وچ تیسرے ٹیسٹ وچ ، اس نے 3/81 تے 4/34 دے اعداد و شمار لوٹائے۔ مجموعی طور پر، اوہ 20 وکٹاں (15.85 د‏‏ی اوسط تو‏ں) دے نال سیریز دے سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے کھلاڑی سن تے انھاں سیریز دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا سی۔ جداں کہ توقع کيتی گئی سی کلارک نے بنگلہ دیش دے آسٹریلیائی دورے دے لئی انتخاب د‏‏ی ضمانت دتی جو جنوبی افریقہ دے وائٹ واش دے فوراً بعد ہويا پ‏ر ایہ کلارک دے لئی اک بھُل جانے والا دورہ سی جو پہلی اننگز وچ صرف اک وکٹ لینے وچ کامیاب رہے تے انہاں اُتے واپس بلائے گئے تجربہ کار جیسن گلیسپی نے چھایا رہیا۔ کلارک نو‏‏ں دوسرے ٹیسٹ دے لئی "ڈیوٹی تو‏ں فارغ کر دتا گیا" کیونجے آسٹریلوی سلیکٹرز نے چٹاگانگ وچ ابھردے ہوئے اسپنر [[ڈین کلن|ڈین کولن]] نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ لینے دا فیصلہ کيتا۔ پ‏ر اودو‏ں، میڈیا رپورٹس وچ دسیا گیا سی کہ کلارک نو‏‏ں اپنے بیٹے د‏‏ی پیدائش وچ شرکت دے لئی ہمدردانہ رخصت دتی گئی سی - کلارک نے بعد وچ مشورہ دتا کہ "آرام" کسی وی صورت وچ ضروری نئيں سی۔پ‏ر، بنگلہ دیش د‏‏ی سیریز دے اختتام تک آسٹریلیا دے تیز گیند بازاں دے شاندار آرڈر وچ جیسن گلیسپی دے اُتے اپنا مقام برقرار رکھا۔ === ایشز سیریز 07-2006ء === کلارک نے 23 نومبر 2006ء نو‏‏ں 2006/07ء سیریز وچ 'گابا وچ ایشز ڈیبیو کيتا۔ پہلے ٹیسٹ وچ ، اس نے ست وکٹاں حاصل کیتیاں کیونجے انگلینڈ نو‏‏ں 277 رنز تو‏ں شکست ہوئی تے دوسرے ٹیسٹ وچ وی ايس‏ے طرح د‏‏ی عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا جتھے اوہ بہترین باؤلرز سن کیونجے آسٹریلیا نے 6 وکٹاں تو‏ں فتح حاصل کيتی۔ سڈنی وچ اپنے ہوم گراؤنڈ اُتے آخری ٹیسٹ کھیلدے ہوئے کلارک نے پہلی اننگز وچ 3 وکٹاں حاصل کیتیاں تے آسٹریلیا د‏‏ی پہلی اننگز وچ صرف 47 گینداں اُتے 35 رنز بنائے۔اس نے سب تو‏ں ودھ وکٹاں لے ک‏ے سیریز دا خاتمہ کيتا (17 د‏‏ی اوسط تو‏ں 26 دے نال، جو کسی وی انگلش کھلاڑی تو‏ں دگنا سی) تے تمام گیند بازاں دے بہترین اسٹرائیک ریٹ دے نال، ایتھ‏ے تک کہ ریٹائر ہوݨ والے عظیم کھلاڑیاں گلین میک گراتھ تے [[شین وارن]] نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دتا۔ === ریٹائرمنٹ === کلارک نے ابتدائی طور اُتے مئی 2011 ء وچ ریاستی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا لیکن [[انڈین پریمیئر لیگ|آئی پی ایل]] تے ڈومیسٹک لمیٹڈ اوورز دے میچاں وچ "پارٹ ٹائم" د‏‏ی نیہہ اُتے کھیلنا جاری رکھیا جدو‏ں کہ نويں [[ٹوئنٹی20|ٹوئنٹی 20]] فرنچائز سڈنی سکسرز دے مینیجر دے طور اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں اگے ودھایا۔ فروری 2012 ء وچ تمام کرکٹ تو‏ں مستقل طور اُتے ریٹائر ہوݨ تو‏ں پہلے اوہ 2011-12ء دے سیزن دے لئی بلیوز د‏‏ی ٹیم شیٹ وچ انجری کور دے طور اُتے شام‏ل رہے اس نے اپنے کھیل دے کیریئر دا اختتام اپنے کلب د‏‏ی طرف تو‏ں سڈنی یونیورسٹی نو‏‏ں بیلویڈیر کپ د‏‏ی فتح وچ لے ک‏ے کيتا۔ === ریٹائرمنٹ دے بعد === کلارک نو‏‏ں مئی 2011ء وچ سڈنی سکسرز دا جنرل منیجر نامزد کيتا گیا سی تے اوہ پارٹ ٹائم کھیلدے ہوئے اس عہدے اُتے فائز سن ۔ انھاں نے نومبر 2012ء وچ عہدہ چھڈ دتا تھا == ہور ویکھو == * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[اک روزہ بین الاقوامی]] * [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم]] * [[ٹوئنٹی20 کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[آسٹریلیا دے ون ڈے کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]] * [[مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لسٹ اے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے فرسٹ کلاس کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالہ جات}} 50si66ncji2q79splxq75h2humv26jz 0 149122 707961 2026-06-18T10:04:11Z Punjabi Log 44034 "'''کسر'''یا '''کسراں''' (انگریزی: Fractions) ریاضی وچ اک ایسی عددی نمائندگی نوں آکھیا جاندا اے جیہڑی کسے مکمل مقدار دے حصے نوں ظاہر کردی اے۔ کسر عام طور اُتے دو عدداں دی صورت وچ لکھی جاندی اے، جتھے اُتے والا عدد '''شمارندہ''' تے تھلے والا عدد '''مخرج''' ہوندا اے۔ مثال د...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707961 wikitext text/x-wiki '''کسر'''یا '''کسراں''' (انگریزی: Fractions) ریاضی وچ اک ایسی عددی نمائندگی نوں آکھیا جاندا اے جیہڑی کسے مکمل مقدار دے حصے نوں ظاہر کردی اے۔ کسر عام طور اُتے دو عدداں دی صورت وچ لکھی جاندی اے، جتھے اُتے والا عدد '''شمارندہ''' تے تھلے والا عدد '''مخرج''' ہوندا اے۔ مثال دے طور اُتے ½، ¾ تے ⅝ مختلف کسراں دیاں مثالاں نیں۔ کسراں ریاضی دے بنیادی تصورات وچ شامل نیں تے روزمرہ زندگی دے کئی حسابی مسائل وچ استعمال ہوندیاں نیں۔ == تاریخ == قدیم مصر، بابل تے یونان دیاں تہذیباں وچ کسراں دا استعمال موجود سی۔ مصریاں نے خاص قسم دیاں کسراں نوں حساب کتاب لئی استعمال کیتا، جدوں کہ بعد وچ یونانی تے ہندوستانی ریاضی داناں نے کسر دے اصولاں نوں مزید ترقی دتی۔ جدید ریاضی وچ کسراں دا تصور بنیادی حیثیت رکھدا اے تے تقریباً ہر ریاضیاتی شعبے وچ استعمال ہوندا اے۔ == اجزاء == ہر کسر دو حصیاں اُتے مشتمل ہوندی اے۔ اُتے لکھیا جان والا عدد شمارندہ کہلاندا اے، جیہڑا ظاہر کردا اے جو کِنّے حصے موجود نیں، جبکہ تھلے لکھیا جان والا عدد مخرج کہلاندا اے، جیہڑا مکمل شے دے کل حصیاں دی تعداد ظاہر کردا اے۔ مثال دے طور اُتے ¾ وچ 3 شمارندہ تے 4 مخرج اے۔ == اقسام == کسراں دیاں کئی اقسام نیں، جنہاں وچ مناسب کسر، غیر مناسب کسر، مخلوط کسر تے مساوی کسراں شامل نیں۔ مناسب کسر وچ شمارندہ مخرج توں چھوٹا ہوندا اے، جدوں کہ غیر مناسب کسر وچ شمارندہ مخرج دے برابر یا اوہدے توں وڈا ہوندا اے۔ مخلوط کسر اک صحیح عدد تے اک مناسب کسر دے مجموعے اُتے مشتمل ہوندی اے۔ == استعمال == کسراں دا استعمال تجارت، سائنس، انجینئرنگ، تعمیرات، تعلیم تے روزمرہ زندگی دے حساب کتاب وچ عام اے۔ خوراک دی تقسیم، پیمائش، وقت دی تقسیم تے مالی حسابات وچ وی کسراں اہم کردار ادا کردیاں نیں۔ کمپیوٹر سائنس تے جدید ریاضی وچ وی ایہناں دی بڑی اہمیت اے۔ == ریاضی وچ اہمیت == کسراں الجبرا، جیومیٹری، احتمالات تے ہور کئی ریاضیاتی شعبیاں دی بنیاد مہیا کردیاں نیں۔ تناسب، فیصد تے اعشاریہ دے تصورات نوں سمجھݨ وچ وی کسراں اہم کردار ادا کردیاں نیں۔ طلبہ لئی ابتدائی ریاضی دی تعلیم وچ کسر دا مضمون بنیادی حیثیت رکھدا اے۔ == ویکھو وی == * [[ریاضی]] * [[اعشاریہ]] * [[فیصد]] * [[تناسب]] * [[عدد]] == باہرلے حوالہ جات == {{Commons|Fraction (mathematics)|کسراں|position=left}} * [https://www.britannica.com/science/fraction انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا — کسر (ریاضی)] * [https://mathworld.wolfram.com/Fraction.html وولفرام میتھ ورلڈ — کسراں دے اصول تے اقسام] * [https://tingotools.com/fractions-calculator/ کسراں دی جمع، تفریق، ضرب تے تقسیم دے حساب لئی آن لائن اوزار] n77jyvnlzd52g0xn3w1m0xr4crmwjvg 0 149123 707963 2026-06-18T10:07:19Z Punjabi Log 44034 "'''تناسب''' (انگریزی: Ratio) ریاضی وچ دو یا دو توں ودھ مقداراں دے باہمی تعلق یا موازنے نوں ظاہر کرن والا تصور اے۔ تناسب عام طور اُتے دو عدداں دی صورت وچ لکھیا جاندا اے، جیویں 2:3، جتھے پہلا عدد دوجے عدد دے مقابلے وچ اوہدی مقدار ظاہر کردا اے۔ تناسب ریاضی، سائنس،...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707963 wikitext text/x-wiki '''تناسب''' (انگریزی: Ratio) ریاضی وچ دو یا دو توں ودھ مقداراں دے باہمی تعلق یا موازنے نوں ظاہر کرن والا تصور اے۔ تناسب عام طور اُتے دو عدداں دی صورت وچ لکھیا جاندا اے، جیویں 2:3، جتھے پہلا عدد دوجے عدد دے مقابلے وچ اوہدی مقدار ظاہر کردا اے۔ تناسب ریاضی، سائنس، انجینئرنگ، معیشت تے روزمرہ زندگی دے کئی شعبیاں وچ اہم کردار ادا کردا اے۔ == تاریخ == تناسب دا تصور قدیم تہذیباں توں استعمال ہوندا آ رہیا اے۔ قدیم مصری، بابلی تے یونانی ریاضی داناں نے تناسب دے اصولاں نوں مختلف حسابی مسائل تے جیومیٹری وچ استعمال کیتا۔ یونانی ریاضی دان اقلیدس نے اپنی مشہور تصنیف ''اصول'' (Elements) وچ تناسب دے نظریے نوں تفصیل نال بیان کیتا، جیہڑا جدید ریاضی دی بنیاداں وچ شامل اے۔ == اظہار == تناسب نوں مختلف طریقیاں نال ظاہر کیتا جا سکدا اے، مثلاً 1:2، 1/2 یا "1 توں 2"۔ جے دو مقداراں 4 تے 8 ہون، تاں اوہناں دا تناسب 1:2 بن سکدا اے۔ تناسب نوں سادہ شکل وچ ظاہر کرن لئی عام طور اُتے دونوں عدداں نوں اوہناں دے سب توں وڈے مشترک مقسوم نال تقسیم کیتا جاندا اے۔ == تناسب تے کسر == تناسب تے کسر وچ گہرا تعلق موجود اے۔ کسر اک مقدار دے حصے نوں ظاہر کردی اے، جدوں کہ تناسب دو مختلف مقداراں دے موازنے نوں بیان کردا اے۔ مثال دے طور اُتے 3:4 دا تناسب کسر ¾ دے برابر عددی قدر رکھ سکدا اے، پر اوہدا مفہوم مختلف ہوندا اے۔ تناسب تے کسراں دی سمجھ ریاضی دے کئی ہور موضوعات دی بنیاد فراہم کردی اے۔ == استعمال == تناسب دا استعمال نقشہ سازی، مالیات، خوراک دیاں تراکیب، انجینئرنگ، شماریات تے سائنس وچ وسیع پیمانے اُتے ہوندا اے۔ مثال دے طور اُتے جے اک نسخے وچ آٹا تے پانی دا تناسب 2:1 ہوئے، تاں دو کپ آٹے لئی اک کپ پانی دی ضرورت ہوئے گی۔ ایس طرح تناسب مختلف مقداراں وچ مناسب تعلق برقرار رکھݨ وچ مدد دیندا اے۔ == ریاضی وچ اہمیت == تناسب فیصد، تناسبی تعلق، پیمانہ، احتمال تے الجبرا دے کئی تصورات نوں سمجھݨ وچ بنیادی کردار ادا کردا اے۔ ابتدائی تعلیم توں لے کے اعلیٰ ریاضی تک، تناسب دی درست سمجھ ضروری سمجھی جاندی اے۔ == ویکھو وی == * [[کسر]] * [[فیصد]] * [[اعشاریہ]] * [[ریاضی]] * [[عدد]] == باہرلے حوالہ جات == {{Commons|Ratio|تناسب|position=left}} * [https://www.britannica.com/science/ratio انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا — تناسب] * [https://mathworld.wolfram.com/Ratio.html وولفرام میتھ ورلڈ — تناسب دے ریاضیاتی اصول تے استعمال] * [https://tingotools.com/fractions-calculator/ کسراں دا کیلکولیٹر — کسراں تے تناسب نال متعلق حسابی عمل انجام دیݨ آلا آن لائن اوزار] abon57w21v5kbaxc5dffplmp7ais978 0 149124 707965 2026-06-18T10:11:37Z Punjabi Log 44034 "'''حمل دی متوقع تاریخ''' (انگریزی: Pregnancy due date) اوہ اندازاً تاریخ اے جدوں حاملہ عورت دے بچہ پیدا ہون دی توقع کیتی جاندی اے۔ ایہ تاریخ عام طور اُتے آخری ماہواری دے پہلے دن توں تقریباً ۴۰ ہفتیاں دے حساب نال مقرر کیتی جاندی اے۔ حمل دی متوقع تاریخ ڈاکٹراں تے دای...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707965 wikitext text/x-wiki '''حمل دی متوقع تاریخ''' (انگریزی: Pregnancy due date) اوہ اندازاً تاریخ اے جدوں حاملہ عورت دے بچہ پیدا ہون دی توقع کیتی جاندی اے۔ ایہ تاریخ عام طور اُتے آخری ماہواری دے پہلے دن توں تقریباً ۴۰ ہفتیاں دے حساب نال مقرر کیتی جاندی اے۔ حمل دی متوقع تاریخ ڈاکٹراں تے دایاں نوں حمل دی نگرانی، طبی معائنے تے ولادت دی تیاری وچ مدد فراہم کردی اے۔ == تعارف == حمل دی متوقع تاریخ دا تعین زچہ تے بچہ دی صحت دی دیکھ بھال وچ اہم کردار ادا کردا اے۔ اگرچہ زیادہ تر بچے متوقع تاریخ دے آس پاس پیدا ہوندے نیں، لیکن صرف تھوڑے فیصد بچے عین اوہدی مقررہ تاریخ اُتے جنم لیندے نیں۔ عام طور اُتے ولادت متوقع تاریخ توں چند دن پہلے یا بعد وچ وی ہو سکدی اے۔ == حساب دا طریقہ == حمل دی متوقع تاریخ معلوم کرن لئی سب توں زیادہ استعمال ہون والا طریقہ "نیگیلے دا اصول" (Naegele's rule) اے۔ ایس طریقے وچ آخری ماہواری دے پہلے دن وچ اک سال شامل کرکے، تین مہینے منہا کیتے جاندے نیں تے سات دن شامل کیتے جاندے نیں۔ جدید طبی مراکز وچ الٹراساؤنڈ دی مدد نال وی حمل دی عمر تے متوقع تاریخ دا اندازہ لایا جاندا اے۔ == اہمیت == حمل دی متوقع تاریخ ڈاکٹراں نوں مختلف طبی معائنے مناسب وقت اُتے کرن، بچے دی نشوونما دی نگرانی کرن تے ممکنہ پیچیدگیاں دا بروقت اندازہ لاݨ وچ مدد دیندی اے۔ ایس دی بنیاد اُتے حفاظتی ٹیکے، غذائی مشورے تے ولادت دی منصوبہ بندی وی کیتی جاندی اے۔ == حمل دے مراحل == حمل نوں عام طور اُتے تین سہ ماہی حصیاں وچ تقسیم کیتا جاندا اے۔ پہلے سہ ماہی وچ بچے دے بنیادی اعضا بننے شروع ہوندے نیں، دوجے سہ ماہی وچ نشوونما تیزی نال ہوندی اے، جبکہ تیجے سہ ماہی وچ بچہ ولادت لئی تیار ہوندا اے۔ حمل دی متوقع تاریخ ایہناں مرحلیاں دی نگرانی وچ وی مددگار ثابت ہوندی اے۔ == درستگی == متوقع تاریخ اک اندازہ ہوندی اے، حتمی پیش گوئی نہیں۔ ماہواری دی بے قاعدگی، حمل دی اصل شروعات دے وقت تے ہور عوامل دی وجہ توں ولادت دی اصل تاریخ متوقع تاریخ توں مختلف ہو سکدی اے۔ ایس لئی ڈاکٹراں دی مسلسل نگرانی ضروری سمجھی جاندی اے۔ == ویکھو وی == * [[حمل]] * [[ولادت]] * [[الٹراساؤنڈ]] * [[نسواں تے زچہ بچہ طب]] * [[حمل دے مراحل]] == باہرلے حوالہ جات == {{Commons|Pregnancy|حمل دی متوقع تاریخ|position=left}} * [https://www.britannica.com/science/pregnancy انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا — حمل] * [https://www.nhs.uk/pregnancy/finding-out/due-date-calculator/ برطانوی قومی صحت سروس — حمل دی متوقع تاریخ تے حمل دے مراحل] * [https://tingotools.com/pregnancy-due-date-calculator/ حمل دی متوقع تاریخ کیلکولیٹر — ولادت دی اندازاً تاریخ تے حمل دے ہفتیاں دا حساب لاݨ آلا اوزار] 1mrmwpbzh77tk0aycynf3s6e1m08tq3 0 149125 707966 2026-06-18T10:14:30Z Punjabi Log 44034 "'''حمل دے مراحل''' (انگریزی: Stages of pregnancy) اوہ مختلف ادوار نیں جیہناں وچ حمل دی ابتدا توں لے کے بچے دی پیدائش تک دی نشوونما شامل ہوندی اے۔ عام طور اُتے انسانی حمل تقریباً ۴۰ ہفتیاں اُتے مشتمل ہوندا اے تے ایس نوں تین سہ ماہی حصیاں (Trimesters) وچ تقسیم کیتا جاندا اے...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707966 wikitext text/x-wiki '''حمل دے مراحل''' (انگریزی: Stages of pregnancy) اوہ مختلف ادوار نیں جیہناں وچ حمل دی ابتدا توں لے کے بچے دی پیدائش تک دی نشوونما شامل ہوندی اے۔ عام طور اُتے انسانی حمل تقریباً ۴۰ ہفتیاں اُتے مشتمل ہوندا اے تے ایس نوں تین سہ ماہی حصیاں (Trimesters) وچ تقسیم کیتا جاندا اے۔ ہر مرحلے وچ ماں تے بچے دے جسم وچ مختلف جسمانی تے حیاتیاتی تبدیلیاں رونما ہوندیاں نیں۔ == پہلا سہ ماہی == پہلا سہ ماہی حمل دے پہلے ہفتے توں لے کے بارہویں ہفتے تک جاری رہندا اے۔ ایس دوران بار آور انڈا رحم وچ نصب ہوندا اے تے جنین دے بنیادی اعضا، دماغ، دل تے اعصابی نظام دی تشکیل شروع ہوندی اے۔ بہت ساریاں عورتاں نوں ایس مرحلے وچ متلی، تھکاوٹ تے ہارمونل تبدیلیاں دا سامنا کرنا پیندا اے۔ == دوجا سہ ماہی == دوجا سہ ماہی تیرہویں ہفتے توں ستائیسویں ہفتے تک محیط ہوندا اے۔ ایس عرصے وچ جنین دی نشوونما تیزی نال ہوندی اے تے اوہدے اعضا ہور مکمل ہون لگدے نیں۔ ایس مرحلے وچ حاملہ عورت اکثر بچے دی حرکت محسوس کرنا شروع کردی اے۔ الٹراساؤنڈ دے ذریعے بچے دی نشوونما تے صحت دا جائزہ وی لیا جاندا اے۔ == تیسرا سہ ماہی == تیسرا سہ ماہی اٹھائیسویں ہفتے توں ولادت تک جاری رہندا اے۔ ایس دوران بچے دے پھیپھڑے، دماغ تے ہور اعضا مزید ترقی کردے نیں تے بچہ پیدائش لئی تیار ہوندا اے۔ حاملہ عورت نوں وزن وچ اضافے، کمر درد تے جسمانی تھکاوٹ دا سامنا ہو سکدا اے۔ ولادت دے قریب بچہ عام طور اُتے سر تھلے والی حالت اختیار کر لیندا اے۔ == طبی نگرانی == حمل دے مختلف مرحلیاں وچ باقاعدہ طبی معائنے بہت اہم سمجھے جاندے نیں۔ ڈاکٹر خون دے ٹیسٹ، الٹراساؤنڈ تے ہور معائنیاں دی مدد نال ماں تے بچے دی صحت دی نگرانی کردے نیں۔ مناسب غذا، فولک ایسڈ، آرام تے جسمانی سرگرمی صحت مند حمل لئی ضروری سمجھی جاندی اے۔ == اہمیت == حمل دے مراحل دی سمجھ ماں تے بچے دی بہتر دیکھ بھال وچ مدد دیندی اے۔ ایس نال حمل نال متعلق تبدیلیاں، غذائی ضروریات تے ممکنہ پیچیدگیاں نوں بہتر طور اُتے سمجھیا جا سکدا اے۔ جدید طب وچ حمل دے مرحلیاں دی نگرانی ماں تے نوزائیدہ بچے دی صحت بہتر بناݨ وچ اہم کردار ادا کردی اے۔ == ویکھو وی == * [[حمل]] * [[حمل دی متوقع تاریخ]] * [[ولادت]] * [[الٹراساؤنڈ]] * [[نسواں تے زچہ بچہ طب]] == باہرلے حوالہ جات == * [https://www.britannica.com/science/pregnancy انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا — حمل] * [https://www.nhs.uk/pregnancy/week-by-week/ برطانوی قومی صحت سروس — ہفتہ وار حمل تے جنین دی نشوونما] * [https://tingotools.com/pregnancy-due-date-calculator/ حمل دے ہفتیاں، سہ ماہی مرحلیاں تے ولادت دی اندازاً تاریخ دا حساب] gvvs0jmjaetzqmx9xyzcebjwwnydha7 0 149126 707967 2026-06-18T10:17:11Z Punjabi Log 44034 "'''حمل''' (انگریزی: Pregnancy) اوہ حیاتیاتی حالت اے جتھے اک عورت دے رحم وچ بار آور انڈے دی نشوونما ہوندی اے تے وقت گزرن دے نال جنین اک مکمل بچے دی صورت اختیار کردا اے۔ انسانی حمل عام طور اُتے تقریباً ۴۰ ہفتیاں یا نو مہینیاں تک جاری رہندا اے، جیہڑا بارآوری توں لے...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707967 wikitext text/x-wiki '''حمل''' (انگریزی: Pregnancy) اوہ حیاتیاتی حالت اے جتھے اک عورت دے رحم وچ بار آور انڈے دی نشوونما ہوندی اے تے وقت گزرن دے نال جنین اک مکمل بچے دی صورت اختیار کردا اے۔ انسانی حمل عام طور اُتے تقریباً ۴۰ ہفتیاں یا نو مہینیاں تک جاری رہندا اے، جیہڑا بارآوری توں لے کے ولادت تک دے عرصے اُتے مشتمل ہوندا اے۔ حمل انساناں تے کئی ہور ممالیہ جانوراں دی تولیدی زندگی دا اک بنیادی حصہ اے۔ == آغاز == حمل دی ابتدا اس وقت ہوندی اے جدوں مرد دے نطفے تے عورت دے انڈے دا ملاپ ہوندا اے۔ بارآوری توں بعد بنن والا خلیہ تقسیم ہوندا رہندا اے تے رحم دی اندرونی تہہ وچ نصب ہو جاندا اے۔ ایس دے بعد جنین دی نشوونما شروع ہوندی اے تے مختلف اعضا تدرجاً تشکیل پاندے نیں۔ == حمل دے مراحل == حمل نوں عام طور اُتے تین سہ ماہی حصیاں وچ تقسیم کیتا جاندا اے۔ پہلے سہ ماہی وچ بنیادی اعضا دی تشکیل ہوندی اے، دوجے سہ ماہی وچ جنین دی نشوونما تیزی نال جاری رہندی اے، جبکہ تیجے سہ ماہی وچ بچہ پیدائش لئی تیار ہوندا اے۔ ہر مرحلے وچ ماں دے جسم وچ وی مختلف تبدیلیاں رونما ہوندیاں نیں۔ == علامات == حمل دیاں ابتدائی علامتاں وچ ماہواری دا بند ہو جانا، متلی، تھکاوٹ، بھوک وچ تبدیلی، چھاتیاں وچ حساسیت تے بار بار پیشاب آنا شامل نیں۔ ایس توں بعد پیٹ دا سائز ودھنا تے بچے دی حرکت محسوس ہونی وی حمل دیاں نمایاں نشانیواں وچ شمار ہوندیاں نیں۔ == طبی نگرانی == حمل دے دوران باقاعدہ طبی معائنہ ماں تے بچے دی صحت لئی نہایت اہم ہوندا اے۔ ڈاکٹر خون دے ٹیسٹ، الٹراساؤنڈ تے ہور معائنیاں دی مدد نال جنین دی نشوونما تے ممکنہ پیچیدگیاں دی نگرانی کردے نیں۔ مناسب غذا، آرام تے طبی مشورے صحت مند حمل دے بنیادی عوامل سمجھے جاندے نیں۔ == ولادت == حمل دے اختتام اُتے ولادت دا مرحلہ آندا اے، جتھے بچہ رحم توں باہر دنیا وچ آندا اے۔ ولادت قدرتی طریقے نال یا جراحی عمل (سیزیرین) دے ذریعے وی ہو سکدی اے۔ زچہ تے نوزائیدہ بچے دی صحت دی دیکھ بھال ولادت توں بعد وی اہمیت رکھدی اے۔ == ویکھو وی == * [[حمل دے مراحل]] * [[حمل دی متوقع تاریخ]] * [[ولادت]] * [[الٹراساؤنڈ]] * [[نسواں تے زچہ بچہ طب]] == باہرلے حوالہ جات == *[https://www.britannica.com/science/pregnancy انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا — حمل] *[https://www.who.int/health-topics/pregnancy عالمی ادارۂ صحت — حمل تے زچہ بچہ صحت] *[https://tingotools.com/pregnancy-due-date-calculator/ حمل دی متوقع تاریخ — حمل دے ہفتیاں تے ولادت دی تاریخ دا حساب] 1q16p9m9rzlwpdxpy3hm30rzzafegq8 0 149127 707970 2026-06-18T11:01:32Z جودت 38834 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359898434|Gaza genocide]]" 707970 wikitext text/x-wiki '''غزہ نسل کشی''' غزہ جنگ دے دوران [[اسرائیل]] دے ذریعہ [[غزہ دی پٹی|غزہ پٹی]] وچ [[فلسطینی قوم|فلسطینی لوکاں]] دی جاری، جان بجھ کے تے منظم تباہی اے۔ اس چ وڈے پیمانے تے قتل عام، جان بجھ کے بھکھمری، شدید جسمانی تے ذہنی نقصان پہنچانا، تے پیدائش دی روک تھام شامل اے۔ دوجے کماں چ ناکہ بندی ، شہری بنیادی ڈھانچے نو تباہ کرنا، صحت دی دیکھ بھال دی سہولتاں نو تباہ کرنا، صحت دی دیکھ بھال کرن آلے کارکناں تے امداد طلب کرن آلیاں نو قتل کرنا، وڈے پیمانے تے جبری بے گھری دا سبب بننا، جنسی تشدد کرنا، تے تعلیمی، مذہبی تے ثقافتی تھاواں نو تباہ کرنا شامل ہن۔ jyvl02yunoovqrw0e0ki2vp3kq1s0gi 707971 707970 2026-06-18T11:04:41Z جودت 38834 /* */ 707971 wikitext text/x-wiki '''غزہ نسل کشی''' غزہ جنگ دے دوران [[اسرائیل]] دے ذریعہ [[غزہ دی پٹی|غزہ پٹی]] وچ [[فلسطینی قوم|فلسطینی لوکاں]] دی جاری،<ref>{{bulleted list | {{cite web |date=27 November 2025 |title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty |access-date=4 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty |archive-date=28 November 2025 |publisher=[[Amnesty International]] |url-status=live}} | {{cite news |date=28 November 2025 |last1=Segal |first1=Raz |author1-link=Raz Segal |title=The genocide in Gaza is far from over |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over |access-date=4 January 2026 |work=[[The Guardian]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128115413/https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over |archive-date=28 November 2025 |url-status=live |ref=none}} | {{Cite web |date=23 March 2026 |title=UN expert warns torture has become 'state doctrine' in Israel, making prisons instruments of genocide and torture |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/03/un-expert-warns-torture-has-become-state-doctrine-israel-making-prisons |access-date=17 May 2026 |website=[[OHCHR]] |language=en |archive-url= |archive-date=}} | {{Cite web |last= |first= |date=8 April 2026 |title=Gaza Genocide: Children Maimed, Hunger Spreads, World Silent |url=https://easternherald.com/2026/04/08/gaza-genocide-children-hunger-global-silence/ |access-date=17 May 2026 |website=The Eastern Herald |language=en-US}} | {{Cite web |date=10 April 2026 |title=This is not a ceasefire: Life in Gaza continues to be suffocated six months on |url=https://www.msf.org/not-ceasefire-life-gaza-continues-be-suffocated-six-months |access-date=17 May 2026 |website=[[Médecins sans frontières]] |language=en |archive-url= |archive-date=}} | {{Cite web |date=11 May 2026 |title=Israel/OPT: Israel's systematic destruction of high-rise buildings must be investigated as war crimes of wanton destruction and collective punishment |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/05/israel-opt-israels-systematic-destruction-of-high-rise-buildings-must-be-investigated-as-war-crimes-of-wanton-destruction-and-collective-punishment/ |access-date=14 May 2026 |website=[[Amnesty International]] |language=en |archive-url= |archive-date= |quote=Israel's unlawful and wanton destruction of civilian high-rise buildings continues to have devastating consequences for displaced Palestinian families in the occupied Gaza Strip, where reconstruction remains a distant dream amid ongoing genocide and air strikes despite the October 2025 so-called ceasefire, said Amnesty International today.}} }}</ref> جان بجھ کے تے منظم تباہی اے۔ اس چ وڈے پیمانے تے قتل عام، جان بجھ کے بھکھمری، شدید جسمانی تے ذہنی نقصان پہنچانا، تے پیدائش دی روک تھام شامل اے۔ دوجے کماں چ ناکہ بندی ، شہری بنیادی ڈھانچے نو تباہ کرنا، صحت دی دیکھ بھال دی سہولتاں نو تباہ کرنا، صحت دی دیکھ بھال کرن آلے کارکناں تے امداد طلب کرن آلیاں نو قتل کرنا، وڈے پیمانے تے جبری بے گھری دا سبب بننا، جنسی تشدد کرنا، تے تعلیمی، مذہبی تے ثقافتی تھاواں نو تباہ کرنا شامل ہن۔ jg360q6l94mf6p0fyk8o5qjsbcy4bo5 707972 707971 2026-06-18T11:08:08Z جودت 38834 /* */ 707972 wikitext text/x-wiki '''غزہ نسل کشی''' غزہ جنگ دے دوران [[اسرائیل]] دے ذریعہ [[غزہ دی پٹی|غزہ پٹی]] وچ [[فلسطینی قوم|فلسطینی لوکاں]] دی جاری،<ref>{{bulleted list | {{cite web |date=27 November 2025 |title=Israel's genocide against Palestinians 'not over' despite ceasefire - new Amnesty briefing |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty |access-date=4 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128172416/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/israels-genocide-against-palestinians-not-over-despite-ceasefire-new-amnesty |archive-date=28 November 2025 |publisher=[[Amnesty International]] |url-status=live}} | {{cite news |date=28 November 2025 |last1=Segal |first1=Raz |author1-link=Raz Segal |title=The genocide in Gaza is far from over |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over |access-date=4 January 2026 |work=[[The Guardian]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128115413/https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/28/the-genocide-in-gaza-is-far-from-over |archive-date=28 November 2025 |url-status=live |ref=none}} | {{Cite web |date=23 March 2026 |title=UN expert warns torture has become 'state doctrine' in Israel, making prisons instruments of genocide and torture |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/03/un-expert-warns-torture-has-become-state-doctrine-israel-making-prisons |access-date=17 May 2026 |website=[[OHCHR]] |language=en |archive-url= |archive-date=}} | {{Cite web |last= |first= |date=8 April 2026 |title=Gaza Genocide: Children Maimed, Hunger Spreads, World Silent |url=https://easternherald.com/2026/04/08/gaza-genocide-children-hunger-global-silence/ |access-date=17 May 2026 |website=The Eastern Herald |language=en-US}} | {{Cite web |date=10 April 2026 |title=This is not a ceasefire: Life in Gaza continues to be suffocated six months on |url=https://www.msf.org/not-ceasefire-life-gaza-continues-be-suffocated-six-months |access-date=17 May 2026 |website=[[Médecins sans frontières]] |language=en |archive-url= |archive-date=}} | {{Cite web |date=11 May 2026 |title=Israel/OPT: Israel's systematic destruction of high-rise buildings must be investigated as war crimes of wanton destruction and collective punishment |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/05/israel-opt-israels-systematic-destruction-of-high-rise-buildings-must-be-investigated-as-war-crimes-of-wanton-destruction-and-collective-punishment/ |access-date=14 May 2026 |website=[[Amnesty International]] |language=en |archive-url= |archive-date= |quote=Israel's unlawful and wanton destruction of civilian high-rise buildings continues to have devastating consequences for displaced Palestinian families in the occupied Gaza Strip, where reconstruction remains a distant dream amid ongoing genocide and air strikes despite the October 2025 so-called ceasefire, said Amnesty International today.}} }}</ref> جان بجھ کے تے منظم تباہی اے۔ اس چ وڈے پیمانے تے قتل عام، جان بجھ کے بھکھمری، شدید جسمانی تے ذہنی نقصان پہنچانا، تے پیدائش دی روک تھام شامل اے۔ دوجے کماں چ ناکہ بندی ، شہری بنیادی ڈھانچے نو تباہ کرنا، صحت دی دیکھ بھال دی سہولتاں نو تباہ کرنا، صحت دی دیکھ بھال کرن آلے کارکناں تے امداد طلب کرن آلیاں نو قتل کرنا، وڈے پیمانے تے جبری بے گھری دا سبب بننا، جنسی تشدد کرنا، تے تعلیمی، مذہبی تے ثقافتی تھاواں نو تباہ کرنا شامل ہن۔ ==حوالے== 6niz3sukpe77mfo9xbxiseh1j0y6vsz