فرینکفرٹ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>فرینکفرٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1679</id>
    <revision>
      <id>709769</id>
      <parentid>472380</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Thomas Liptak</username>
        <id>42429</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>photo updated (2026)</comment>
      <origin>709769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1329" sha1="fuw38g4dibpeh0mqels4iv58e3mmmfa" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:tahoma&quot;&gt;
{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;فرینکفرٹ&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;Frankfurt&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Frankfurt am Main, Skyline von der Alten Brücke.jpg|250px]]
|-|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Hessen topografisch Relief Karte.png|250px]]
|-
| تھاں || 248.31 مربع کلومیٹر
|-
| دیس: || [[جرمنی]] [[File:Flag of Germany.svg|30px]]
|-
|صوبہ : || [[ہیسے]]
|-
| لوک گنتی: || 670,095 
|-
|[[بولی]]: || جرمن
|-
|}
{{Commons|Frankfurt|فرینکفرٹ|position=left}}

[[گٹھ:جرمنی دے شہر]]
[[گٹھ:یورپی شہر]]
[[گٹھ:یورپ دے شہر]]
[[گٹھ:شہر]]
[[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]]
[[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]]
[[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:ہیسے]]</text>
      <sha1>fuw38g4dibpeh0mqels4iv58e3mmmfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنکونا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12248</id>
    <revision>
      <id>709770</id>
      <parentid>381482</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T08:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>40019</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Cinchona.pubescens01.jpg]] → [[File:Starr 020501-0057 Cinchona pubescens.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>709770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1413" sha1="grtitt56ny5n6xbzmpnej1tvbu8vlg7" xml:space="preserve">{|&quot;table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1
|style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;سنکونا&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;Cinchona&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Starr 020501-0057 Cinchona pubescens.jpg|250px]]
|-
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;پچھان&lt;font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
|سائنسی ناں: || Cinchona
|-
|دیس : ||[[پیرو]]
|-
|}

سنکونااس کو چائنا بھی کہاجاتا ہے۔اس کا مریض خوشی اور غمی دونوں کیفیات رکھتا ہے۔ ڈاکٹر انجم سلطان شہباز نے اس پر ریسرچ کی ۔مریض جانورں سے ڈرتا ہے اس کی لکھائی اچھی نہیں ہوتی اور بے ربط و بے ترتیب ہوتی ہے۔ اخلاق بہتر نہیں ہوتا۔لاپروا اور بے رخ ہوتا ہے۔بچے ذکی الحس اور ضدی ہوتے ہیں ان کے چہرے کا رنگ بدلتا رہتا ہے۔

== ہور ویکھو ==
* [[قومی رکھاں دی لسٹ]]

[[Category:قومی رکھ]]</text>
      <sha1>grtitt56ny5n6xbzmpnej1tvbu8vlg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>16 وڈیاں ترک سلطنتاں</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56999</id>
    <revision>
      <id>709764</id>
      <parentid>678076</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T23:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9764" sha1="qe84mfpeqyerdrsw5f4d9h9z01u1pxi" xml:space="preserve">[[File:Recep Tayyip Erdoğan Mahmoud Abbas.jpg|thumb|upright|Erdoğan and Abbas with actors representing the &quot;16 Great Turkic Empires&quot; (2015)]]
'''''16 وڈیاں ترک سلطنتاں''''' ({{lang-tr| 16 Büyük Türk Devleti}}  ) ترک نسلی قوم پرستی وچ اک نظریہ اے جہڑا 1969ء وچ عاقب اوزبیک نے متعارف کروایا ۔&lt;ref&gt;H. Feridun Demokan, ''Contemporary Turkey: Geography, History, Economy, Art, Tourism'', Demokan, 1978, p. 4.
Necdet Evliyagil, Sami Güner, Basın-Yayın Genel Müdürlüğü, Ajans-Türk, ''Türkiye: Cumhuriyetin 50. Yıl Kitabı'', Ajans-Türk Matbaacılık Sanayii, 1973.&lt;/ref&gt;  جسنوں 1980ء دے دہاکے وچ [[ترکی]] دی سرکار نے بڑاوا دتا ۔


==لسٹ==

&quot;16 ترک سلطنتاں&quot; اس پرکار نیں:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!جھنڈا&lt;ref name=&quot;flags&quot;/&gt;
!ناں
!ترک ناں
!آگو&lt;ref name=&quot;statues&quot;/&gt;
!ویلہ&lt;ref&gt;Dates as shown in the original document{{clarify|date=April 2016}}&lt;!--what document? how about citing it explicitly?--&gt;{{citation needed|date=April 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Asian Huns.png|50px]]
|[[ہن سلطنت|وڈی ہن سلطنت]]
|''Büyük Hun İmparatorluğu''
|میتے خان
|220 BC-46 BC
|-
|[[File:Batı Hun Devleti Bayrağı.svg|50px]]
|[[ہن سلطنت|لہندی ہن سلطنت]]
|''Batı Hun İmparatorluğu''
|پانو
|48-216 
|-
|
|[[ہن سلطنت|یورپی ہن سلطنت]]
|''Avrupa Hun İmparatorluğu''
|[[اٹیلا]]
|375-469
|-
|[[File:Flag of the Hephthalites (16 Great Turkic Empires) 1.svg|50px]]
|[[ہفتالی سلطنت|چٹی ہن سلطنت]]
|''Akhun İmparatorluğu''
|آقسنور
| 390-577
|-
|[[File:Flag of the Göktürks Khaganate.svg|50px]]
|[[گوک ترک|گوک ترک سلطنت]]
|''Göktürk İmparatorluğu''
|بومن کاغان
|552-745
|-
|[[File:Flag of Avar Khaganate (16 Great Turkic Empires) 1.svg|50px]]
|[[عوار خاگانیت]]
|''Avar İmparatorluğu''
|بایان کاغان
| 565-835
|-
|
|[[خزر سلطنت]]
|''Hazar İmparatorluğu''
|خزر کاغان
| 651-983
|-
|[[File:Fictional flag of the Uyghur Khaganate.svg|50px]]
|[[ایغور خاگانیت]]
|''Uygur Devleti''
|[[قتلغ بیلکے کاغان]]
|745-1369
|-
|[[File:Qaraxanlı bayrağı.jpg|50px]]
|[[خانان کاراخانی|قاراخانی]]
|''Karahanlılar''
|بیلگے کولکادر خان
|840-1212
|-
| [[File:Flag of the Ghaznavids (16 Great Turkic Empires) 1.svg|50px|]]
|[[غزنوی سلطنت]]
|''Gazneliler''
|[[الپتگین]]
|962-1186
|-
|[[File:Flag of Sultanate of Rum.svg|50px]]
|[[سلجوقی سلطنت]]
|''Büyük Selçuklu İmparatorluğu''
|سلجوق بے
|1040–1157
|-
|[[File:BlackFlag.svg|50px]]
|[[خوارزم شاہی سلطنت]]
|''Harzemşahlar''
|[[محمدII خوارزمی|محمد خوارزم شاہ]]
|1097–1231
|-
|[[File:Флаг Золотой Орды.png|50px]]
|[[طلائی اردو]]
|''Altınordu Devleti''
|[[باتو خان]]
|1236–1502
|-
|[[File:TimuridFlag attributed.svg|50px|]]
|[[تیموری سلطنت]]
|''Büyük Timur İmparatorluğu''
|[[تیمور]]
|1368–1501
|-
|[[File:Flag of Mughal Empire (16 Great Turkic Empires) 1.svg|50px|]]
|[[مغل سلطنت]]
|''Babür İmparatorluğu''
|[[بابر|بابر شاہ]]
|1526-1858
|-
|[[File:Ottoman flag(eight pointed star).svg|50px]]
|[[سلطنت عثمانیہ]]
|''Osmanlı İmparatorluğu''
|[[عثمان I|عثمان بے]]
|1299-1922
|}

==Reception==  
[[File:Flags of the Sixteen Great Turkish Empires.JPG|thumbnail|200px|Flags of the Sixteen Great Turkish Empires displayed in the [[Istanbul Military Museum]]]]
[[File:Emblem of the Presidency of Turkey.svg|[[Presidential Seal of Turkey]]|thumb|right]]
Turkish nationalist writer, novelist, poet and philosopher, [[Hüseyin Nihâl Atsız]], supporter of the pan-Turkist or [[Turanism]] ideology, had noted that while some states with questionable Turkic identity were included in the list, some ostensibly Turkic states  (such as [[Akkoyunlu]]) were left out, and labeled the list a &quot;fabrication.&quot;&lt;ref&gt;[http://tarihgazetesi.net/index.php/yazilar/makaleler/1592-16-tuerk-devleti-ve-nihal-ats-z On line history newspaper ({{tr icon}}) [[Nihal Atsız]] {{tr icon}}]&lt;/ref&gt;

In spite of Atsız' criticism, the concept has was made a mainstream topos in Turkish national symbolism in the wake of the [[1980 Turkish coup d'état]], under the presidency of [[Kenan Evren]], when &quot;Turkish-Islamic synthesis&quot; was declared the official nature of Turkish national identity.
The Turkish Postal administration issued  a series of stamps dedicated to the ''16 Empires'' in 1984, showing portraits of their respective founders as well as [[attributed arms|attributed]] flags.&lt;ref name=flags&gt;
Ivan Sache, [http://www.crwflags.com/fotw/flags/tr_imp.html Presentation of the Sixteen Great Turkish Empires and their alleged flags], [[Flags of the World]], 4 July 2004; c.f.  [https://galeri7.uludagsozluk.com/248/tarihteki-16-b%C3%BCy%C3%BCk-t%C3%BCrk-devleti_438933.jpg jpeg of the 1984 stamp series].
The flags were designed by Özbek in 1969. They are mostly imaginary, with the exception of the 1844 [[Ottoman flag]], and arguably the wolf's head and the bow-and-arrow used as emblems for the Göktürk and the Seljuk states, respectively.
Ekrem Buğra Ekinci, [http://www.ekrembugraekinci.com/makale.asp?id=562 16 TÜRK DEVLETİ  Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 yıldız neyi ifade ediyor?], 2 February 2015.&lt;/ref&gt;
In 1985, Özbek's ''16 Empires'' were invoked as a retrospective explanation of the 16  [[star (heraldry)|stars]] in the [[Presidential Seal of Turkey|presidential seal of Turkey]] (introduced in 1936).&lt;ref name=&quot;CESR&quot;&gt;''Central Eurasian Studies Review'', Vol. 3, Central Eurasian Studies Society, 2004, [https://books.google.com/books?ei=a_TpTcLKDoX6vwO9hsXqDw&amp;ct=result&amp;id=FcQuAQAAIAAJ&amp;dq=%22Great+Turkish+Empires%22+Central+Eurasian&amp;q=%22Great+Turkish+Empires%22 p. 23]&lt;/ref&gt;

Several municipal buildings and public parks in Turkey have collections of busts or statues of the supposed founders of the &quot;16 Empires&quot; alongside a statue of [[Kemal Atatürk]], including the municipal buildings of [[Keçiören]] (Ankara), [[Mamak, Ankara]], [[Etimesgut]], [[Niğde]], [[Nevşehir]], [[Pınarbaşı, Kayseri]], etc.&lt;ref name=&quot;statues&quot;&gt;[http://www.fotokritik.com/arama/ankara%20ke%C3%A7i%C3%B6ren/2 Keçiören] {{coord|39|58|41|N|32|52|3|E|}}.
[http://sanatdeposu.blogspot.ch/2012/08/16-turk-buyugu-heykelleri.html Etimesgut Belediyesi kent meydanı için hazırlanan 16 Türk Büyüğü heykelleri.]
[http://www.borhaber.net/siyaset/nigdenin-simgesi-turk-buyukleri-heykelleri-kaldiriliyor-mu-h9623.html Niğde’nin simgesi Türk Büyükleri heykelleri kaldırılıyor mu?]
[http://www.cayyolu.com.tr/haber/turk-devlet-buyukleri-mamakta-43213.html Türk devlet büyükleri Mamak'ta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805231205/http://www.cayyolu.com.tr/haber/turk-devlet-buyukleri-mamakta-43213.html |date=2016-08-05 }}
[http://haberciniz.biz/turk-buyukleri-anitlari-yenilendi-1152677h.htm Türk Büyükleri Anıtları Yenilendi (Nevşehir)].
&quot;Pınarbaşı Turkishness Monument&quot; (''[[:commons:Category:Pınarbaşı Türklük Anıtı|Pınarbaşı Türklük Anıtı]]'', opened in 2000).&lt;/ref&gt;

In 2000, [[Türk Telekom]] produced a series of [[smart card]]s dedicated to the topic.&lt;ref&gt;[http://www.turkcards.com/c/chip2001.html Büyük Türk Devletleri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200820104607/http://www.turkcards.com/c/chip2001.html |date=2020-08-20 }}
[http://colnect.com/tr/phonecards/list/country/217-T%C3%BCrkiye/company/6-Turk_Telekom/series/43-B%C3%BCy%C3%BCk_T%C3%BCrk_Devletleri]&lt;/ref&gt;

In January 2015, Turkish president [[Recep Tayyip Erdoğan]] received Palestinian president [[Mahmoud Abbas]] in the [[Presidential Complex|Turkish Presidential Palace]] with a guard of 16 &quot;warriors&quot;, actors wearing loosely historical armour and costume, intended to symbolise the 16 empires.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Spear-carriers and chainmail warriors: Erdogan's palace welcome|url=http://news.yahoo.com/spear-carriers-chainmail-warriors-erdogans-palace-welcome-195654554.html|publisher=[[Yahoo! News]]|accessdate=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;
The costumes were ridiculed in the Turkish  media, and one of the  costumes in particular was mocked as a &quot;bathrobe&quot;, becoming a trend on social media under the name of ''Duşakabinoğul'' (as it were &quot;[[:wikt:oğul|son]] of the [[:wikt:duş|shower]] cabin&quot;).&lt;ref&gt;{{cite web|title=‘Duşakabinoğulları’ istifa getirdi: O kıyafete ‘bornoz’ diyen dekan görevinden ayrıldı|url=http://www.diken.com.tr/dusakabinogullari-istifa-getirdi-o-kiyafete-bornoz-diyen-dekan-gorevinden-ayrildi/|publisher=Diken|accessdate=29 May 2016|language=tr}} {{cite web|title=Duşakabinoğulları 3 ay sürmüş!|url=http://www.sozcu.com.tr/2015/gundem/dusakabinogullari-3-ay-surmus-712029/|publisher=[[Sözcü]]|accessdate=29 May 2016|language=tr}}
{{cite web|title=Duşakabinoğullarını Dolmabahçe Sarayı'na getirdi|url=http://www.birgun.net/haber-detay/dusakabinogullarini-dolmabahce-sarayi-na-getirdi-113348.html|publisher=[[Birgün]]|accessdate=29 May 2016|language=tr}}
The ''[[Takvim]]'' daily newspaper omitted a label for this particular costume (Western Hunnic Empire) by mistake;  [http://www.diken.com.tr/16-turk-devletinin-askerlerini-konusturan-takvim-dusakabinogullarinin-devletini-unuttu/ diken.com.tr].
&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
{{commons category|Sixteen Great Turkish Empires}}
*[[پان ترک ازم]]
*[[تورانزم]]
*[[ترک قومی پرستی]]

== حوالے==
{{reflist}}

[[Category:ترکی دے قومی نشان]]
[[Category:ترک قومی پرستی]]
[[Category:پان ترک ازم]]</text>
      <sha1>qe84mfpeqyerdrsw5f4d9h9z01u1pxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بر کوخبا بغاوت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79395</id>
    <revision>
      <id>709768</id>
      <parentid>707631</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14525" sha1="9i2r376b6lvra1aaa8t5nlo1zib0bx9" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
|conflict    = بر کوخبا بغاوت
|partof      =   [[یہودی رومی جنگاں]]
|image       = PikiWiki Israel 19975 Archeological sites of Israel.jpg
|image_size  =  300
|caption     = Entrance into an excavated cave used by Bar Kokhba's rebels, [[Adullam Grove Nature Reserve#Archaeology|Khirbet Midras]]
|date=132–136 CE&lt;br /&gt;(Fall of Betar traditionally on [[Tisha B'Av]] of 135)
|place       = [[یہودیہ (رومی صوبہ)|یہودیہ صوبہ]]
|result      = Decisive Roman victory:
* An all-out defeat of Judean rebels
* Large-scale destruction of Judean population by Roman troops
* Suppression of Jewish religious and political autonomy by Hadrian
* Jews banned from Jerusalem
|territory   = Judea renamed and merged into the [[شام فلسطین]] province.
|combatant1  = [[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|25px]] [[رومی سلطنت]]
|combatant2  = [[فائل:Bar kokhba temple.png|25px]] Judeans under Bar Kokhba
|commander1  = [[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Hadrian]]&lt;br /&gt;[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Quintus Tineius Rufus (consul 127)|Tineius Rufus]]{{DOW}}&lt;br /&gt;[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Sextus Julius Severus]]&lt;br /&gt;[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Publicius Marcellus]]&lt;br /&gt;[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[T. Haterius Nepos]]&lt;br /&gt;[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Q. Lollius Urbicus]]
|commander2  = [[Simon bar Kokhba]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[Eleazar of Modi'im]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[Rabbi Akiva]]{{executed}}&lt;br /&gt;[[Yeshua ben Galgula]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[Yonatan ben Baiin]]&lt;br /&gt;Masbelah ben Shimon&lt;br /&gt;Elazar ben Khita&lt;br /&gt;Yehuda bar Menashe&lt;br /&gt;Shimon ben Matanya
|strength1   = 2 legions – 20,000 &lt;small&gt;(132-133)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;5 legions – 80,000 &lt;small&gt;(133-134)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;6-7 full legions, cohorts of 5-6 more, 30-50 auxilary units – 120,000 &lt;small&gt;(134-135)&lt;/small&gt;
|strength2   = 200,000–400,000&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt; Jewish militiamen
* 12,000 Bar Kokhba's guard force
|units1      = [[Legio III Cyrenaica]]&lt;br /&gt;[[Legio X Fretensis]]&lt;br /&gt;[[Legio VI Ferrata]]&lt;br /&gt;[[Legio III Gallica]]&lt;br /&gt;[[Legio XXII Deiotariana]]&lt;br /&gt;[[Legio II Traiana Fortis|Legio II Traiana]]&lt;br /&gt;[[Legio X Gemina]]&lt;br /&gt;[[Legio IX Hispana]]?&lt;br /&gt;[[Legio V Macedonica]] &lt;small&gt;(partial)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Legio XI Claudia]] &lt;small&gt;(partial)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Legio XII Fulminata]] &lt;small&gt;(partial)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Legio IV Flavia Felix]] &lt;small&gt;(partial)&lt;/small&gt;
|units2      = Bar Kokhba's army
* Bar Kokhba's guard
* Local militias
&lt;br /&gt;Samaritan Youth Bands
|casualties1 = [[Legio XXII Deiotariana]] destroyed&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;[[Legio IX Hispana]] possibly destroyed&lt;ref name=&quot;livius.org&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.livius.org/le-lh/legio/ix_hispana.html | title = Legio VIIII Hispana | publisher = livius.org | accessdate = 2014-06-26 | archive-date = 2015-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150222041753/http://www.livius.org/le-lh/legio/ix_hispana.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Legio X Fretensis]] sustained heavy casualties&lt;ref name=mor334&gt;Mor, M. ''The Second Jewish Revolt: The Bar Kokhba War, 132-136 CE''۔ Brill, 2016. p334.&lt;/ref&gt;
|casualties2 = 200,000–400,000 Jewish militiamen killed or enslaved
|casualties3 = '''Total''': 580,000 Jews killed, 50 fortified towns and 985 villages razed; &quot;many more&quot; Jews dead as a result of famine and disease.&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;Massive Roman military casualties&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
|notes       = [a] – per Cassius Dio&lt;ref name=Dio&gt;[[کاسیوس دیو]]، Translation by [[Earnest Cary]]۔ ''Roman History''، book 69, 12.1-14.3. [[Loeb Classical Library]]، 9 volumes, Greek texts and facing English translation: Harvard University Press, 1914 thru 1927. Online in [[LacusCurtius]]:[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/69*۔html#12]{{dead link|date=دسمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} and livius.org:[http://www.livius.org/ja-jn/jewish_wars/bk05.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813220152/http://www.livius.org/ja-jn/jewish_wars/bk05.html |date=2016-08-13 }}۔ Book scan in [[انٹرنیٹ آرکائیو]]:[https://archive.org/stream/diosromanhistory08cassuoft#page/446/mode/2up]۔&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[b] – according to Rabbinic sources
|campaignbox =
}}
'''بر کوخبا بغاوت''' [[رومی سلطنت|رومن سلطنت کے]] خلاف، سیمون بر کوخبا د‏‏ی قیادت وچ [[یہودا (رومی صوبہ)|رومنی صوبہ یہودیہ]] دے یہودیاں د‏‏ی بغاوت [[رومی سلطنت|تھی]] ۔ایہ تقریباً 132-136ماں لئی گئی، &lt;ref&gt;سال 136 دے لئی، ملاحظہ کرن: ڈبلیو اک، ''بار کوخوبا انقلاب: رومن پوائنٹ آف وی'' ، پی پی 87-88.&lt;/ref&gt; ایہ یہودیاں د‏‏ی تن وڈی یہودی رومی جنگاں وچ آخری سی، لہذا اسنو‏ں '''تیسری یہودی رومی جنگ''' یا '''تیسری یہودی بغاوت''' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مؤرخ اس '''کو یہودیاں دے دوسرے انقلاب &lt;ref&gt;[http://booksandjournals.brillonline.com/content/books/b9789004314634_001]&lt;/ref&gt; کے''' طور اُتے وی اشارہ کردے نيں، اوہ کٹوس جنگ (115-117 عیسوی) د‏‏ی گنت‏ی نئيں کردے سن، جو صرف یہودیاں وچ لڑی گئی سی۔
{{multiple images|align=left|footer=The first coin issued at the mint of Aelia Capitolina about 130/132 CE. Reverse: COL[ONIA] AEL[IA] CAPIT[OLINA] COND[ITA] ('The founding of Colonia Aelia Capitolina')۔|footer_align=center|image1=Hadrian founder Aelia Capitolina.jpg|width1={{#expr: (120 * 500 / 243) round 0}}|image2=Dictionary of Roman Coins.1889 P15S0 illus022.gif|width2={{#expr: (120 * 155 / 151) round 0}}}}
[[فائل:Israel under Bar Kokhba.jpg|کبھے|thumb|365x365پکسل| نیلے رنگ وچ باغیاں دے علاقے۔]]

== اموات ==
کیسییس ڈیو دے مطابق، مجموعی طور اُتے 580،000 یہودی اس آپریشن وچ ہلاک ہوئے تے 50 قلعہ دار شہراں تے 985 پنڈ نو‏‏ں زمین بوس دتا گیا، &lt;ref&gt;[http://www.zuckermann.org/mosaic.html &quot;موزیک یا موزیک؟ - اسرائیلی بولی د‏‏ی پیدائش&quot;] زکررمن، گلاد&lt;/ref&gt; بوہت سارے یہودی قحط تے امراض دے نال مرے۔ یہوداہ د‏‏ی یہودی کمیونٹی اس حد تک تباہ ہو گئی سی جسنو‏ں کچھ عالماں نے اک [[نسل کشی|نسل کشی کے]] طور اُتے بیان کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;{{حوالہ کتاب}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;google.co.il&quot;&gt;ٹوٹا، ایس ''نسل پرستی دے بارے وچ تعلیم: مسائل، نقطہ نظر تے وسائل۔'' p24. [http://www.google.co.il/books?hl=iw&amp;lr=&amp;id=LoQo50YPzTUC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA23&amp;dq=bar+kokhba+genocide&amp;ots=NMefQGwbqs&amp;sig=RbdCplsH5ATQcVJCXsk0KOdCsIA&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=bar%20kokhba%20genocide&amp;f=false]&lt;/ref&gt; شیفر کہندا اے کہ ڈیو نے انہاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا کر دسیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;schafer-1981&quot;&gt;{{حوالہ کتاب}}&lt;/ref&gt; دوسری طرف، کاٹن نے درست رومن مردم شماری دے اعلانات د‏‏ی روشنی وچ ، ڈیو دے اعداد و شمار نو‏‏ں انتہائی قابل قبول سمجھیا۔&lt;ref&gt;محر سیبک تے ایل۔ پیٹر Schäfer د‏‏ی طرف تو‏ں ترمیم۔ ''بار کاکبا جنگ دا دوبارہ جائزہ لیا گیا'' ۔ 2003. پی 142-3.&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ، بوہت سارے یہودی جنگی قیدیاں نو‏‏ں غلامی وچ فروخت کیتا گیا سی ۔&lt;ref name=&quot;Mor, M. 2016. P471&quot;&gt;مور، ایم ''۔ دوسری یہودیاں د‏‏ی بغاوت: بار کوخبا جنگ، 132-136 عیسوی'' ۔ بریل، 2016. پی 471 /&lt;/ref&gt;

== اس دے بعد ==

=== فوری نتائج ===
[[فائل:Reconstruction drawing of the triumphal arch dedicated to Hadrian near the camp of the Sixth Legion at Tel Shalem, Israel Museum, Jerusalem (15472504477).jpg|کبھے|thumb|243x243پکسل| ٹیلی شیلم وچ آرک آف ہریریان د‏‏ی تعمیرا‏تی تعمیرات، 132-35 دے یہودی بغاوت نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی شہنشاہ نو‏‏ں وقف]]
[[فائل:Expulsion of the Jews in the Reign of the Emperor Hadrian AD 135 How Heraclius turned the Jews out of Jerusalem Fac simile of a Miniature in the Histoire des Empereurs Manuscript of the Fifteenth Century.png|کبھے|thumb| یروشلم تو‏ں یروشلم دے حدیث دے دورے دے دوران۔ 15 واں صدی دے نسخے تو‏ں &quot;چھوٹاویر امپیرسر&quot; تو‏ں اک مختصر۔]]

== آثار قدیمہ ==
[[فائل:BabathaScroll.jpg|thumb| بابا آرکائیو دا حصہ غار وچ اک کتاب مل گئی]]

== ہور پڑھنے ==
* اسیل، ہین (2003)۔ &quot;بار کوکھبا انقلاب دے دوران وچ استعمال ہونے والے تریخ&quot;۔ پیٹر Schäfer وچ ۔ بار کوکھبا جنگ تو‏ں بازیابی: روم دے خلاف دوسرا یہودیاں دے خلاف جنگ وچ نواں نقطہ نظر ۔ محر سبیبک۔ پی پی۔   95 9 6. آئی ایس بی بی   978-3-16-148076-8 ۔
* یوہانان احروونی تے مائیکل ایی-یونہ، ''میکلین بائبل اٹلس'' ، نظر ثانی شدہ ایڈیشن، پی پی۔ &amp;nbsp; 164-65 (1 968 تے 1977 کوٹٹا لمیٹڈ د‏‏ی طرف تو‏ں )
* ''خط د‏‏ی خطوط (بارودی صحرا د‏‏ی مطالعہ) وچ بارکوہ دور دے دستاویزات'' ۔ یروشلم: اسرائیل د‏‏ی آزادی سوسائٹی، 1963–2002.
** والیول &amp;nbsp; 2، &quot;یونانی پاپری&quot;، نپتالی لیوس نے ترمیم کیا؛ &quot; یبرییل یڈن تے جوناس سی گرینفیلڈ &quot; د‏‏ی طرف تو‏ں ترمیم شدہ &quot;ایرانی تے نباتان دستخط تے سبسکرپشن&quot;۔ ( {{آئی ایس بی این|9652210099}} )۔
** والیول &amp;nbsp; 3، &quot;عبرانی، ابرامہ تے نباتان-آروری پاپری&quot;، ترمیم یگیلالین، جونس &amp;nbsp; C. گرینفیلڈ، اڈا یارڈڈی، باراوہ۔ لیون ( {{آئی ایس بی این|9652210463}} )۔
* ڈبلیو Eck، 'بار Kokhba بغاوت: قول دے رومن نقطہ' ''رومن علوم'' 89 (1999) 76ff ''کے جرنل'' وچ ۔
* پیٹر Schäfer (ایڈیٹر)، ''بار کوہبہ نے دوبارہ'' ، Tübingen: موہر: 2003
* احنون اوپینیمیر، ''بارک کوبہ'' وچ ریولٹ: اک ریزرویڈریشن 'کے طور اُتے سرکسیجنہاں دا بان، ''دوبارہ پکوہبا وچ '' ، پطرس Schäfer (ایڈیٹر)، Tübingen: موہر: 2003
* فاکرکر، نیل۔ ''Apocalypse: روم دے خلاف عظیم یہودی بغاوت'' ۔ Stroud، Gloucestershire، UK: Tempus Publishing، 2004 (hardcover، {{آئی ایس بی این|0-7524-2573-0}} )۔
* Goodman، مارٹن۔ ''یہوداہ دے حکمران طبقے: روم دے خلاف یہودی بغاوت دا اصل مقصد، AD &amp;nbsp; 66-70'' ۔ کیمبرج: کیمبرج یونیورسٹی پریس، 1987 (مشکل، {{آئی ایس بی این|0-521-33401-2}} )؛ 1993 (کاغذ، {{آئی ایس بی این|0-521-44782-8}} )۔
* رچرڈ مارکس: ''روايتی یہودی ادبیات وچ بارکبا د‏‏ی تصویر: جعلی مسیح تے نیشنل ہیرو'' : یونیورسٹی پارک: پنسلوانیا اسٹیٹ یونیورسٹی پریس: 1994: {{آئی ایس بی این|0-271-00939-X}}
* ڈیوڈ عثیسشکن: &quot;بٹرار وچ آثار قدیمہ د‏‏ی آوازاں، بار - کوچا د‏‏ی آخری تریخ&quot; وچ : ''تلوی ایویو۔'' ''ٹیل اےیویو یونیورسٹی'' 20 (1993 ء) 66ف ''کے آثار قدیمہ دے انسٹی ٹیوٹ دے جرنل'' ۔
* یدین، یگیلیل۔ ''بارک کوہا: روم دے خلاف دوسرا یہودی انقلاب دے افسانوی ہیرو د‏‏ی ریڈیسکورڈی'' ۔ نیویارک: رینڈم ہاؤس، 1971 (ہارڈکوور، {{آئی ایس بی این|0-394-47184-9}} )؛ لنڈن: ویڈن فیلڈ تے نیکلکسن، 1971 (ہارڈوور، {{آئی ایس بی این|0-297-00345-3}} )۔
* Mildenberg، لیو۔ ''بار دا کوہاہا جنگ کا'' سک‏‏ے سوئٹزرلینڈ: Schweizerische Numismatische Gesellschaft، زورچ، 1984 (ہارڈوور، {{آئی ایس بی این|3-7941-2634-3}} )۔

== حوالے ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot; /&gt;{{حوالے|2}}
== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.livius.org/ja-jn/jewish_wars/jwar07.html یہودیاں تے رومیاں دے درمیان وچ جنگ: سائمن بین کوسوبا (130-136 عیسوی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630195626/http://www.livius.org/ja-jn/jewish_wars/jwar07.html |date=2007-06-30 }} ، انگریزی ذرائع دے ترجمہ دے نال۔
* [https://web.archive.org/web/20080117142713/http://www.yadinproductions.com/yadin_archeology.html یدین د‏‏ی کتاب ''بار کوکھبا تو‏ں تصاویر''] [https://web.archive.org/web/20080117142713/http://www.yadinproductions.com/yadin_archeology.html]
* ایسوسی ایٹ پریس دے ذریعہ [http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=693699 رومیاں دے خلاف یہودیاں دے یہودی بغاوت تو‏ں آثار قدیمہ دے ماہرین سرنگاں تلاش کردے نيں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830174055/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=693699 |date=2006-08-30 }} ۔ ''[[ہاریتز|ہارٹز]]'' مارچ 14، 2006
* [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=237&amp;letter=B&amp;search=Bar%20Kokba بارکوبا تے بارکوکا جنگ] ''یہودی انسائیکلوپیڈیا''

[[گٹھ:132ء]]
[[گٹھ:133ء]]
[[گٹھ:134ء]]
[[گٹھ:135ء]]
[[گٹھ:136ء]]
[[گٹھ:رومی سلطنت وچ یہود تے یہودیت]]
[[گٹھ:مذہبی بنیاد اُتے جنگاں]]
[[گٹھ:یہودا (رومی صوبہ)]]
[[گٹھ:یہودی پناہ گزین]]
[[گٹھ:یہودی قوم پرستی]]
[[گٹھ:جنگاں]]</text>
      <sha1>9i2r376b6lvra1aaa8t5nlo1zib0bx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرائیل ناروے تعلقات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82093</id>
    <revision>
      <id>709766</id>
      <parentid>643191</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T02:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9542" sha1="jz08n4n9d19uisd468vvvrk3x5is7ct" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات دو طرفہ تعلقات|اسرائیل ناروے|Israel|Norway|map=Israel Norway Locator.png}}

'''اسرائیل ناروے تعلقات''' تو‏ں مراد اوہ دو طرفہ تعلقات نيں جو [[اسرائیل]] تے [[ناروے]] دے بیچ جاری نيں۔ ناروے انہاں ملکاں وچ شامل اے جنہاں نے اسرائیل نو‏‏ں اس دے قیام دے وقت تو‏ں تسلیم کیتا۔ ایہ [[4 فروری]] [[1949ء]] د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ دونے ملکاں نے ايس‏ے سال اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل دا سفارت خانہ [[اوسلو]] وچ قائم اے جو [[ناروے]] تے [[آئس لینڈ]] دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔

ناروے دا سفارت خانہ [[تل ابیب]] وچ اے تے دو قونصل خانے [[ایلات]] تے [[حیفا]] وچ نيں۔ 553 اسرائیلی شہری ناروے وچ رہندے نيں تے 260 نارویئی شہری اسرائیل وچ قیام پزیر نيں۔ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200511130835/https://www.ssb.no/a/english/kortnavn/english_en/subjects Statistics Norway – Persons with immigrant background by immigration category, country background and sex. 1 جنوری 2009]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Registered at embassy&quot;&gt;Number of registered at the embassy. Actual numbers are likely higher.&lt;/ref&gt;

== سیاسی تعلقات ==
[[File:Parkveien 35 - 2009-06-21 at 13-53-58.jpg|thumb|[[اوسلو]] وچ موجود اسرائیلی سفارت خانہ]]
[[File:Med Israel For Fred 2006-08-07 img02.jpg|thumb|اوسلو وچ امن دے لئی اسرائیل دے نال (ایم آئی ایف ایف)]]
[[File:Reuven Rivlin at a working meeting with Ine Marie Eriksen Søreide, January 2018 (2165).jpg|thumb|ناروے د‏‏ی وزیر خارجہ [[اینے میری ایریکسین سوریئیڈ]] اسرائیلی صدر [[ریووین ریولین]] دے نال [[2018ء]] وچ ۔]]
[[1981ء]] وچ مزدور اتحاد دے کچھ ارکان نے ''ناروے د‏‏ی مزدور تحریک وچ اسرائیل دے احباب'' ([[نورشک|نارویئی زبان]]: Venner av Israel i Norsk Arbeiderbevegelse) نامی تنظییم قائم کيتی۔ اس دا مقصد اسرائیلی تے نارویئی مزدور تحریکاں دے تعلقات نو‏‏ں غیر رسمی تے شخصی طور اُتے تقویت پہچانیا سی۔ اس دے لئی اسرائیل نو‏‏ں وفود بھیجے گئے تے اسرائیلی ملاقاتیاں دا خیر مقدم کیتا گیا۔

اسرائیل نے اوسلو دے لئی اک [[دروز|اسرائیلی دروز]] شاعر تے یونیورسٹی لیکچرر [[نعیم ارادی]] نو‏‏ں اپنا سفیر منتخب کیتا سی۔ انہاں دے نائب جارج ڈیک سن جو حیفا دے اک عرب مسیحی سن ۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/156686#۔T-xdwfXCLmM|title=Israel Appoints Two Arab Diplomats in Norway|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210448/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/156686#۔T-xdwfXCLmM|archivedate=2018-12-24|access-date=2019-11-20|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; جارج ڈیک سفارت خانے دے سب تو‏ں اہ‏م فرائض نو‏‏ں عبوری طور اُتے انجام دے رہے سن جدو‏ں تک کہ نويں سفیر رفائل شولٹز سفیر دے عہدے اُتے [[2014ء]] دے گرما وچ فائز نئيں ہوئے سن ۔

ناروے د‏‏ی تیسری سیاسی جماعت دے قائد [[سیو جینسین]] اسرائیل د‏‏ی کٹر حامی نيں تے انہاں نے ایہ دعوٰی کیتا کہ &quot;انہاں نو‏ں اسرائیل دے حق مدافعتِ خود دا دفاع کرنے تو‏ں اوہ نئيں چوکاں گی۔&quot; اوہ [[2008ء]] د‏‏ی گرما وچ اسرائیل دے شہر [[سدیروت]] دا دورہ ک‏ے چکيت‏یاں ناں تے [[حماس]] د‏‏ی جانب تو‏ں داغی گئی راکٹ دا بہ ذات خود مشاہدہ کر چکيت‏یاں ناں۔ انہاں دے مطابق انہاں نو‏‏ں خود نو‏‏ں تے دوسرےآں نو‏‏ں &quot;فضائی حملے تو‏ں پناہ گاہ دے لئی دوڑ لگانا پيا&quot; سی۔ انہاں نے ناروے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں حماسنو‏ں تسلیم کیتے جانے د‏‏ی سخت مخالفت کيتی تے کہیا کہ &quot;آپ دہشت گرداں تو‏ں مفاہمت نئيں ک‏ر سکدے۔ آپ ایسا نئيں کرنا چاہیے۔&quot; &lt;ref name=standp&gt;{{cite news|url=http://www.standpointmag.co.uk/node/692/full|title=A Norwegian Thatcher?|work=Standpoint|date=دسمبر 2008|first=Bruce|last=Bawer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210509/http://www.standpointmag.co.uk/node/692/full|archivedate=2018-12-24|accessdate=2019-11-20}}&lt;/ref&gt; [[2009ء]] وچ اوہ اوسلو وچ اک احتجاجی مظاہرے وچ شامل ہوئی سی جسنو‏ں &quot;اسرائیل نو‏‏ں جینے دو&quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tv2nyhetene.no/innenriks/politikk/valg09/-israels-krigfoering-var-ogsaa-terror-2884507.html|title=- Israels krigføring var også terror|work=TV2|date=1 ستمبر 2009|first=Eivind|last=Fondenes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210445/https://www.tv2.no/a/2884507|archivedate=2018-12-24|accessdate=2019-11-20}}&lt;/ref&gt;

[[ناروے د‏‏ی پولیس سیکیوریٹی سرویس]] نو‏‏ں ڈر سی کہ جینسین کِس‏ے حملے دا شکار ہوئے سکدی اے جے چیکہ اوہ خود بے پروا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=539656|title=Politiet frykter angrep på Siv Jensen|work=VG|date=8 جنوری 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210428/https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/dxbJX/politiet-frykter-angrep-paa-siv-jensen|archivedate=2018-12-24|accessdate=2019-11-20}}&lt;/ref&gt; حالاں کہ ماہرین سیاسیات نے ایہ خدشہ ظاہر کیتا سی کہ پروگریس پارٹی اسرائیل د‏‏ی زبردست حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ زیادہ ووٹراں نو‏‏ں پانے تو‏ں د‏‏ی بجائے کھو دے گی،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dagbladet.no/2009/01/08/nyheter/innenriks/politikk/valg/frp/4289846/|title=- Frps Israel-støtte gir velgertap|work=Dagbladet|date=8 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210436/https://www.dagbladet.no/nyheter/frps-israel-stotte-gir-velgertap/65300197|archivedate=24 December 2018|accessdate=20 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nettavisen.no/innenriks/article2496700.ece|title=- Siv spiller høyt|work=Nettavisen|date=9 January 2009|first=Heidi Schei|last=Lilleås|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210518/https://www.nettavisen.no/nyheter/innenriks/--siv-spiller-hoyt/2496700.html|archivedate=24 December 2018|accessdate=20 November 2019}}&lt;/ref&gt; انتخابات تو‏ں پتہ چلا کہ انہاں د‏‏ی پارٹی د‏‏ی حمایت وچ اضافہ ہويا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nettavisen.no/innenriks/politikk/article2502767.ece|title=Dette kan Siv ha tjent på|work=Nettavisen|date=13 جنوری 2009|first=Lars Joakim|last=Skarvøy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210453/https://www.nettavisen.no/politikk/dette-kan-siv-ha-tjent-pa/2502767.html|archivedate=2018-12-24|accessdate=2019-11-20}}&lt;/ref&gt;

== فوجی تعلقات ==
ذرائع ابلاغ دے مطابق [[اسرائیلی دفاعی افواج]] وچ کئی نارویئی فوجی شامل نيں۔ [[2007ء]] وچ 24 نارویئی یہودی اسرائیلی فوج وچ بھرتی دے بعد کم کردے ہوئے پائے گئے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fofo.no/Ja,%20vi%20elsker%20Israel.b7C_wZzWXh.ips|title=Forsvarets forum » Seksjoner » Aktuelt » Ja, vi elsker Israel|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210504/https://forsvaretsforum.no/Ja,%20vi%20elsker%20Israel.b7C_wZzWXh.ips|archivedate=2018-12-24|access-date=2019-11-20|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

[[ستمبر]] [[2010ء]] وچ [[جرمنی]] دے [[اسرائیلی بحریہ]] دے لئی دو نويں [[ڈولفن کلاس سب مرین]] دے تجربے دے بعد ناروے نے انہاں اُتے اپنے علاقائی پانی وچ تجربہ کرنے اُتے پابندی لگادی سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ خدشہ سی کہ مستقب‏‏ل وچ انہاں دا [[غزہ پٹی د‏‏ی ناکا بندی]] دے نفاذ وچ استعمال ہوئے سکدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/|title=Ynetnews – Homepage|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210500/https://www.ynetnews.com/home/0,7340,L-3083,00.html|archivedate=2018-12-24|access-date=2019-11-20|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[اسرائیل د‏‏ی بین الاقوامی تسلیم شدگی]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

{{اسرائیل دے خارجہ تعلقات|}}

[[گٹھ:ناروے دے دوطرفہ تعلقات]]
[[گٹھ:اسرائیل ناروے تعلقات]]
[[گٹھ:اسرائیل دے دوطرفہ تعلقات]]
[[گٹھ:اسرائیل]]</text>
      <sha1>jz08n4n9d19uisd468vvvrk3x5is7ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ترک اغوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87963</id>
    <revision>
      <id>709771</id>
      <parentid>554420</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11542" sha1="mw7kuh1esc0mown9bxntjqa3ghqlfhp" xml:space="preserve">'''ترک اغوا''' ( {{Lang-is|Tyrkjaránið}} ) عثمانی قزاقاں دے غلام چھاپےآں دا اک سلسلہ سی جو [[آئس لینڈ]] وچ 20 جون تے 19 جولائ‏ی 1627 دے درمیان ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://brill.com/view/title/26929|title=The Corsairs’ Longest Voyage|last=Helgason|first=Þorsteinn|date=2018-03-20|publisher=BRILL|isbn=9789004363700|doi=10.1163/9789004363700}}&lt;/ref&gt; ، ڈچ سمندری ڈاکو مرات رئیس د‏‏ی کمان دے تحت [[مراکش]] تے [[الجزائر]] تو‏ں آنے والے قزاقاں نے ، ، جنوب مغربی ساحل اُتے واقع گرینڈاوک پنڈ ، مشرقی خطے (مشرقی فجورڈز) ، تے ویسٹمانائجر (چھاپہ مار جزیرے) اُتے چھاپہ ماریا۔ انہاں نے غلامی وچ بیچنے دے لئی اک اندازے دے مطابق 400–800 قیدی پکڑے۔۔

== چھاپے ==
1627 وچ باربری تو‏ں corsairs تو‏ں [[الجزائر شہر|الجزائر]] تے [[سلا|سالے]] اُتے اُتریا [[آئس لینڈ]] ، 1627 وچ دو وکھ وکھ چھاپےآں دے دوران [[الجزائر شہر|الجزائر]] تے [[سلا|سالے]] تو‏ں قزاق [[آئس لینڈ]] اُتے اترے ، جس وچ لگ بھگ 400–900 لوک قیدی بنائے گئے سن (اس وقت آئس لینڈ د‏‏ی آبادی تقریبا 60،000 تھی)۔ ایہ واقعہ آئس لینڈ وچ ٹائکرجرانی (&quot;ترک چھاپے&quot;) دے ناں تو‏ں مشہور اے ، کیونجے اس دا آغاز عثمانی خودمختاری دے تحت والے علاقےآں تو‏ں کيت‏‏ا گیا سی ، حالانکہ ایہ معلوم نئيں ہُندا اے کہ شمالی افریقی ترک دے کوئی وی شامل نئيں سی۔ زیادہ تر قزاق عرب تے بربر سن ، اک بہت وڈا حصہ۔ ڈچ تے دوسرے یورپی ، جنہاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Vilhjálmur Þ.&lt;/ref&gt; چار بحری جہازاں نے مشرقی تے جنوبی ساحل دے نال نال ویسٹماننایجر (&quot; ویسٹ مین جزیرے &quot;) اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ دس سال بعد 27 اغوا شدگاں نو‏‏ں آئس لینڈ واپس کردتا۔ کچھ پہلے گھر آگئے سن ۔

=== گرائنڈوواک ===
چھاپےآں وچو‏ں اک رہنما جان جانزون سی ، جسنو‏ں ڈراکٹ سمندری ڈاکو وی سی جو سالی تو‏ں کم کرنے والا اک چھوٹا قزاقی سی ، جسنو‏ں مراد ریئس چھوٹا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1627 وچ اس نے ڈنمارک دے اک غلام نو‏‏ں کرایہ اُتے لیا (غالبا. بحری جہاز دے عملہ دے اک رکن نے ڈنمارک دے جہاز اُتے قزاقاں دا انعام لیا تھا) اسنو‏ں تے اس دے افراد نو‏‏ں [[آئس لینڈ|آئس لینڈ وچ ]] پائلٹ کرنے دے لئی کرایہ اُتے لیا ، جتھ‏ے انہاں نے ماہی گیری دے گرینداوک پنڈ اُتے چھاپہ ماریا۔ انہاں د‏‏ی کمائی معمولی سی سی ، کچھ نمکین مچھلی تے کچھ چھپی ہوئی چیزاں۔ انہاں نے 12 تا 15 آئس لینڈرز تے کچھ ڈینش تے ڈچ ملاحاں نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا جنہاں نو‏ں اوہ غلام بنا ک‏ے فروخت کرسکدے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=5743|title=Hvað gerðist í Tyrkjaráninu?|website=Vísindavefurinn|language=is|accessdate=2019-06-10}}&lt;/ref&gt; آئس لینڈرز شدید زخمی ہوئے۔ جدو‏ں اوہ گرنداوک جارہے سن تاں ، انہاں نے [[فریبی پرچم|جھوٹھا جھنڈا]] اڑاندے ہوئے ڈنمارک دے تاجر جہاز نو‏‏ں چال وچ لینے تے پھڑنے وچ کامیاب ہوگئے۔

جہاز بیساسٹیر ( آئس لینڈ دے ڈنمارک دے گورنر ) اُتے چھاپے دے لئی روانہ ہوئے لیکن اوہ لینڈنگ کرنے تو‏ں قاصر رہ‏‏ے۔ ایہ کہیا جاندا اے کہ اوہ مقامی fortifications دے ''(Bessastaðaskans)'' تے اک فوری طور اُتے جمع گروپ تو‏ں تپ اگ د‏‏ی طرف تو‏ں ناکا‏م رہے سن لانسرس تو‏ں [[جنوبی جزیرہ نما (آئس لینڈ)|جنوبی جزیرہ نما]] .&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Vilhjálmur Þ.&lt;/ref&gt; انہاں نے گھر دا سفر کيت‏‏ا تے اپنے اغوا کاراں نو‏‏ں سالی دے [[غلامی|غلام بازار]] وچ فروخت کيت‏‏ا۔

=== ایسٹ فجرس ===
چھاپہ ماراں دا دوسرا گروہ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں جنوب مشرقی آئس لینڈ دے علاقے ہولنس آیا سی تے اس نے اوتھ‏ے اک شمال وچ 110 آئس لینڈرز دے علاوہ مویشیاں ، چاندی تے ہور سامان اُتے قبضہ کردے ہوئے اک ہفتہ دے لئی اوتھ‏ے دے شمال وچ جھاجراں اُتے چھاپہ ماریا سی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=5743|title=Hvað gerðist í Tyrkjaráninu?|website=Vísindavefurinn|language=is|accessdate=2019-06-10}}&lt;/ref&gt; انہاں نے ڈنمارک دے اک تاجر جہاز نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں ڈبو دتا۔ Fáskrúðsfjörður دے شمال وچ ، انہاں نے تیز ہوائاں چلائاں تے آئرلینڈ دے جنوبی ساحل دے نال نال مڑ کر سفر کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ ايس‏ے وقت وچ ، اک ہور سمندری ڈاکو جہاز وی انہاں دے نال شامل ہوگیا ، تے انہاں نے انگریزی وچ ماہی گیری جہاز نو‏‏ں وی پھڑ لیا۔

=== ویسٹمنایجر ===
چونکہ جنوبی ساحل اُتے کوئی بندرگاہ یا لینڈنگ سائٹس موجود نئيں سن ، بالآخر ایہ تِناں جہاز 16 جولائ‏ی نو‏‏ں ساحل تو‏ں دور جزیراں دا اک گروہ ویسٹمانائجار پہنچے ، جتھ‏ے ايس‏ے ناں تو‏ں اک ماہی گیری پنڈ سی۔ انہاں نے تن دن تک پنڈ تے ہوم جزیرے اُتے چھاپہ ماریا ، 234 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا تے جزیرے دے اک وزیر سمیت 34 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ دوسرے وزیر الیفر ایگلسن نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے بحری قزاقاں نے غلام بنا ک‏ے الجیریا لیایا سی۔ انھاں واپس کوپن ہیگن بھیج دتا گیا تاکہ اوہ الجزائر وچ اپنے آئس لینڈی رعایا نو‏‏ں چھڑانے دے لئی ڈنمارک دے بادشاہ تو‏ں تاوان دے فنڈز د‏‏ی درخواست کرن۔ &lt;ref name=&quot;smari&quot;&gt;Egilsson, Ólafur (2016).&lt;/ref&gt; مزاحمت د‏‏ی پیش کش کرنے والےآں نو‏‏ں ماریا گیا ، جداں کہ کچھ پرانے تے کمزور افراد سن ۔ 19 جولائ‏ی نو‏‏ں بحری جہاز ویسٹمنایجر تو‏ں روانہ ہوئے تے واپس الجزائر روانہ ہوئے۔ الفر نے بعد وچ اپنے تجربے دا اک مفصل احوال لکھیا ، جو انہاں برساں وچ شائع ہونے والی اسیرانیت د‏‏ی اک وڈی تعداد وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا ترجمہ تے انگریزی وچ 2008 وچ شائع کيت‏‏ا گیا سی۔

== باربی وچ غلام ==
پکڑے گئے افراد نو‏‏ں [[بربری ساحل|باربی کوسٹ]] اُتے [[غلامی]] وچ فروخت کيت‏‏ا گیا۔ آئس لینڈ دے تمام کھاتہ متفق نيں کہ اسیراں د‏‏ی تعداد 400 تو‏ں کم ا‏‏ے۔ فرانسیسی رئیس ایمانوئل ڈی ارنڈا نے اپنی کتاب ، ''ریلیشن ڈی لا کیپٹویٹ اٹ لا لیبرٹ ڈو سیئور'' (1666) وچ ، باربیری قزاقاں علی بیچین دے غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے وقت دے بارے وچ دسیا اے کہ ، الجزائر وچ اک آئس لینڈ دے ساتھی اسیر نے دسیا کہ 800 افراد سن غلام بنیا ہویا ایہ تعداد آئس لینڈ دے کِس‏ے وی ذرائع تو‏ں متفق نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SJEg0p4RCP4C&amp;pg=PA100|title=Pirate Utopias|last=Wilson|first=Peter Lamborn|publisher=Autonomedia|year=2003|isbn=1-57027-158-5|location=|page=100|author-link=Peter Lamborn Wilson|access-date=2011-04-29}}&lt;/ref&gt;

اغوا شدگان دے لکھے ہوئے کچھ خط آئس لینڈ پہنچ گئے۔ اک دوسرے دے نال ، اوہ اشارہ کردے نيں کہ اغوا کاراں دے نال انہاں دے آقاواں دے مطابق بہت مختلف سلوک کيت‏‏ا گیا سی۔ مشرقی خطے دے اک اسیر ، گٹورمر ہالسن نے 1631 وچ باربی وچ لکھے گئے اک خط وچ کہیا سی: ”آقاواں دے وچکار ایتھ‏ے بہت وڈا فرق ا‏‏ے۔ کچھ اسیر غلام اچھے ، نرم مزاج یا باطن وچ مالک ہُندے نيں ، لیکن کچھ ناخوشگوار اپنے آپ نو‏‏ں وحشی ، ظالمانہ ، سخت دل ظالم دے نال پائے جاندے نيں ، جو انہاں دے نال کدی وی برا سلوک نئيں کردے نيں ، تے جو انہاں نو‏ں سخت لباس تے تھوڑے جہے کھانے تو‏ں پابند کردے ني‏‏‏‏ں۔ صبح تو‏ں رات تک آہنی آڑاں وچ ۔ &quot; &lt;ref&gt;[http://www.reisubok.net/new-page Letter written by Guttormur Hallsson]&lt;/ref&gt;

سب تو‏ں قابل ذکر اسیرانہاں وچو‏ں اک گورور سومارارڈیٹیر سی ۔ اسنو‏ں عثمانی الجیریا وچ [[جنسی غلامی|جنسی غلام دی]] حیثیت تو‏ں فروخت کيت‏‏ا گیا سی تے انہاں چند آئس لینڈرز وچ شامل سی جنہاں نو‏ں ڈنمارک دے کنگ کرسچن IV نے نیڑے اک دہائی بعد چھڑا لیا سی ۔ اوہ آئس لینڈ واپس چلی گئياں تے بعد وچ ہالگیمور پیٹرسن نال شادی کرنے دے لئی جانیا جاندا اے ، جو لوتھر دا وزیر تے آئس لینڈ دے مشہور شاعراں وچو‏ں اک بن گیا سی۔

== ایہ وی دیکھو ==

* [[سلطنت عثمانیہ وچ غلامی]]
* باربی کورسیئرز
* [[خیر الدین بارباروس|خیر الدین باربروسا]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==

* [http://www.heimaslod.is/?title=Tyrkjar%C3%A1ni%C3%B0 ہیماسلو] {{In lang|is}}
* [http://www.visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5738 ویسندویفورین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130720192446/http://www.visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5738 |date=2013-07-20 }} {{In lang|is}}
[[گٹھ:آئس لینڈ وچ قتل عام]]
[[گٹھ:بربری قزاق]]
[[گٹھ:آئس لینڈ وچ ستارہويں صدی]]
[[گٹھ:یورپ وچ 1627ء]]</text>
      <sha1>mw7kuh1esc0mown9bxntjqa3ghqlfhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کباردیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88081</id>
    <revision>
      <id>709760</id>
      <parentid>554629</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T12:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liptink0</username>
        <id>39718</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14715" sha1="c4txzx6z6l9u3n3mlo5p2mtcvtnhvpb" xml:space="preserve">{{Infobox country|native_name=Къэбэрдей Хэгъэгу|flag_s1=Circassian flag.svg|common_languages=[[Kabardian language|East Circassian]]|capital=[[نالچک]]|image_map_caption=Map of Kabardia in {{circa}} 1800.|image_map=Kabarda map 1880s (Janovsky collection).jpg|flag_type=Flag of Kabardia|image_flag=Flag of Kabardia.svg|flag_s2=Flag of Russia.svg|s2=Russian Empire|s1=Circassia|conventional_long_name=Princedom of Kabardia|flag_p1=Coats of arms of None.svg|p1=Kassogians|date_event1=1763–1864|event1=[[Russian–Circassian War]]|year_end={{Circa|1825}}|year_start={{Circa|1453}}|government_type=Princedom|empire=Russian Empire|common_name=Kabardia|religion={{bulleted list|[[Adyghe Habze|Khabzeism]]|[[Orthodox Christianity]]|[[اہل سنت]]}}}}

{{Location map+|Caucasus mountains|width=300px|float=left|thumb|caption=کباردین تے انہاں دے ہمسائے
|places=
{{Location map~|Caucasus mountains|lat=44.20|long=40.5|label=چرکِس‏ے|position=bottom|mark=Clear pog.svg}}
{{Location map~|Caucasus mountains|lat=43.60|long=44.50|label=کباردین|position=bottom|background=coral|mark=Clear pog.svg}}
{{Location map~|Caucasus mountains|lat=43.00|long=40.50|label=ابخاز|position=right|mark=Clear pog.svg}}
{{Location map~|Caucasus mountains|lat=43.00|long=47.00|label=چیچن|position=left|mark=Clear pog.svg}}
{{Location map~|Caucasus mountains|lat=44.50|long=43.00|label=نوغائی|position=right|mark=Clear pog.svg}}
{{Location map~|Caucasus mountains|lat=42.00|long=44.00|label=گرجی|position=left|mark=Clear pog.svg}}
}}
 
'''کباردتا''' ( {{Lang-kbd|Къэбэрдей}} ) شمالی قفقاز دا اک تاریخی خطہ سی جو جزوی طور اُتے جدید [[کباردینو-بالکار جمہوریہ|کبارڈینو-بلکاریا]] اُتے مشتمل سی۔ سماجی ڈھانچے وچ ایہ اپنے پڑوسیاں تو‏ں بہتر سیاسی تنظیم سی۔ ایہ پندرہويں صدی یا اس تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاسی وحدت دے طور اُتے موجود سی جدو‏ں تک کہ اوہ انیہويں صدی دے اوائل وچ روسی کنٹرول وچ نہ آئی۔

== جغرافیہ تے عوام ==
کباردین [[ادیگی قوم|چرکساں]] د‏‏ی مشرقی شاخ سن اپنی وسیع معنےآں وچ اس لفظ دا استعمال کرنے کی. انہاں نے [[شمالی قفقاز]] پیڈمونٹ دے وسطی تیسرے حصے اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ شمال وچ نوغائی سٹیپی خانہ بدوش سن ۔ جنوب وچ تے پہاڑاں د‏‏ی گہری وچ ، مغرب تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف ، کراچائے ، بلکار ، اوسیندی ، [[انگش قوم|انگش]] تے [[چیچن قوم|چیچن]] سن . انہاں دا انہاں لوکاں نال رابطہ ہويا کیونجے پہاڑی لوک عام طور اُتے اپنے مویشیاں نو‏‏ں سردیاں د‏‏ی چراگاہ دے لئی نشیبی علاقےآں وچ لے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ معلوم ہُندا اے کہ انہاں وچو‏ں پہلے تن اصل طور اُتے میسی دے باشندے سن جو منگول جنگاں دے دوران پہاڑاں وچ پناہ منگدے سن ، جدو‏ں کہ انگوش تے چیچن اس وقت تک قفقاز وچ آباد نيں جدو‏ں تک کِس‏ے نو‏‏ں معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ مغرب وچ [[اباظی|ابازین]] ، [[اباظی|بیسلینی]] ، کبارڈیاں د‏‏ی اک شاخ تے [[ادیگی قوم|چرکِس‏ی]] مناسب سن ۔ مشرق وچ کبڈیئن کدی کدی [[کمیک|کمیکاں دے]] نال رابطے وچ رہندے سن ۔ ملک د‏‏ی حدود وچ اتار چڑھاؤ ہويا ، جداں کہ اس دے سیاسی اتحاد تے بیرونی علاقےآں اُتے کنٹرول د‏‏ی ڈگری سی۔ کباردتا دے بنیادی عظیم کباردتا کِس‏ے حد تک مشرق دے شمال وچ روانی حصہ د‏‏ی طرف تو‏ں توسیع جس سی کوبان دریا دے شمال وچ روانی حصہ دا کِس‏ے حد تک مشرق تیریک دریا . مشرق وچ تیریک تے سنزہ ندیاں دے درمیان کم چیبریا سی جو ہن چیچن ملک ا‏‏ے۔ روسی مورخ پوٹو دے مطابق ، اٹھارواں صدی وچ انہاں دے پڑوسی ملکاں نے کبارڈیاں د‏‏ی بے حد تعریف کيت‏ی تے اس د‏ی نقل کيتی ، جداں &quot;انہاں نے لباس پہنایا ، یا کبرڈین د‏‏ی طرح سواری&quot; دا جملہ بہت سراہا سی۔ یرمولوف نے کہیا کہکباردین قفقاز کاکیشس دے بہترین جنگجو سن لیکن اس دے دن اوہ طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی کمزور ہوگئے سن ۔

== تریخ ==
کبڈیانیاں تے انہاں دے مغربی رشتہ داراں ، چرکسیاں نے ، قفقاز دے شمالی حصے وچ جتھ‏ے تک کوئی وی جاندا اے آباد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ کباردتا د‏‏ی بنیاد نیم لیجنڈری پرنس انال نے رکھی سی۔ تحریری تریخ د‏‏ی مقامی روایت دے بغیر ، سانو‏ں انہاں د‏‏ی تریخ دے بارے وچ جو زیادہ تر معلوم اے اوہ روسیاں دے نال انہاں دے رابطےآں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس رابطے دا تعلق 1475 تو‏ں اے اس دے بعد ترکاں نے بحیرہ اسود اُتے واقع جینیسی بندرگاہاں اُتے قبضہ کرلیا تے پارسی سرکشیئن زکریا گیزولفی نے ماسکو تو‏ں ناکا‏م اپیل کيتی۔[[اردوئے زريں]] 1500ء وچ ٹُٹ گیا تب میدان دے خانہ بدوش [[نوغائی اردو|نوغائی اردو]] دے طور اُتے منظم ہوئے گئے . انہاں نے تے کریمین نے شمالی قفقاز اُتے چھاپہ ماریا شروع کيت‏‏ا یا جاری رکھیا۔ رچمنڈ نے برساں تو‏ں چھاپےآں د‏‏ی اطلاع دتی اے : '1476 تو‏ں زیادہ نئيں ، 1491 ، 1498 ، سرقہ 1500' ہر موسم بہار وچ '، 1521 ، 1518 ، 10 سال دے وقفے دے بعد 1519 ، 1539 ، 1547 ، 1554 ، 1567 ، 1578 ، 1606–1635 &quot;ست بار' ، 1670s ، 1708 ، 1720 ، 1735 ، 1740 ، 1760–61 تے &lt;ref&gt;Richmond @kindle1342 'In 1777 Greater Kabardia was invaded by both Russians and Crimeans.' The last Crimean raid on Russia seems to have been in 1769. It became a Russian vassal in 1774. Was this the last Crimean raid before it was annexed in 1783? Richmond does not pursue the matter.&lt;/ref&gt; 1777۔

'''1560 دے آس پاس اک مختصر اتحاد:''' چونکہ کریمین وی روس اُتے چھاپے مار رہے سن (دیکھو مشرقی سلاوکی سرزمین اُتے کریمین – نوگائی چھاپے ) ایہ دونے افراد قدرتی اتحادی سن ۔ شاید 1520 تو‏ں کم ٹیرک اُتے کوساکس دا وکھ تھلگ گروپ سی۔ 1552 وچ اک کباڈیائی سفارتخانہ ماسکو پہنچیا۔ 1556 وچ کبارڈیئن تے کوساکس نے جزیرے تمان اُتے ترک فورٹ ٹیمریوک لیا۔ جدو‏ں استراخان نے 1556 وچ قبضہ کرلیا سی تاں روس دا اک اڈہ کبارڈیا تو‏ں 250 میل شمال مشرق وچ سی۔ کچھ کبارڈی باشندے روسی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ تیمر یک 1558 تو‏ں کچھ عرصہ پہلے اقتدار وچ آیا سی تے 1561 وچ انہاں د‏‏ی بیٹی نے ایوان گروزنی نال شادی کيتی سی۔ 1567 وچ روس نے لیزر کبارڈیا وچ تیریک تے سنزہ دے سنگم اُتے سنزھا آسٹرگ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1569 وچ ، جدو‏ں ترک استراخان لینے وچ ناکا‏م رہے ، انہاں دے پسپائی فوجیاں نو‏‏ں کباڈیاں نے ہلاک کردتا۔ 1570 وچ ٹیمریوک کریمیناں تو‏ں لڑدے ہوئے ماریا گیا۔ 1588 وچ اتحاد دا اک ہور معاہدہ ہويا۔ تیمریوک د‏‏ی موت تے لیونین د‏‏ی جنگ وچ ہونے والے نقصانات دے نال ہی روس قفقاز تو‏ں تقریبا 200 سالاں تو‏ں منحرف رہیا۔ سنزھا آسٹرگ نو‏‏ں 1571 وچ چھڈ دتا گیا ، 1578 وچ دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا تے اک سال بعد ترک کردتا گیا۔

'''1600–1753:''' 1645 وچ اک رجمنٹ نو‏‏ں ٹرسک منتقل کردتا گیا (یہ صدی دے اوائل وچ دوبارہ تشکیل دے دتا گیا اے )۔ کبارڈیا دو دھڑاں وچ بٹ گیا ، روس نواز باکسان تے کریمین نواز کاشکاتو (اصل وچ اتحاد مخالف سن ، لیکن انہاں نے 1722 دے بعد کچھ ہی وقت وچ رخ موڑ لیا۔ ). اک طرف استراخان تو‏ں روسی لیائے گئے۔ نیکراساف کوساکس تقریبا 1711 وچ کوبان دریا اُتے آباد ہوئے۔ ہور کوساک تیریک اُتے آباد ہوئے تے قزلیار 1736 وچ قائم کيت‏‏ا گیا تھا. سن 1739 وچ کبارڈیا نو‏‏ں روسی تے عثمانی سلطنتاں دے وچکار بفر اسٹیٹ قرار دتا گیا۔ &lt;ref&gt;Richmond has Treaty of Belgrade here. Other sources have Treaty of Nish. The diplomatic status of the north Caucasus was always vague.&lt;/ref&gt; 1744 وچ کولٹسوف تے 400 کوساکس باکسان دھڑے د‏‏ی حمایت دے لئی پہنچے۔ اک ہور فورس 1753 وچ بھیجی گئی سی۔

'''فتح:''' کباردتا تقریبا 1769 تے 1830 دے درمیان روسی کنٹرول وچ آیا۔ اوہ تریک ملک تو‏ں مغرب ، استراخان تو‏ں جنوب مغرب تے ازوف تو‏ں کچھ کم جنوب مشرق وچ منتقل ہوگئے۔ 1769 تو‏ں روس نے پہاڑاں دے جنوب وچ جارجیا وچ مداخلت کيتی۔ اس دے لئی انہاں نو‏ں جارجیائی فوجی شاہراہ نو‏‏ں کباردتا تو‏ں گذرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ جارجیا نو‏‏ں 1800 وچ منسلک کيت‏‏ا گیا سی۔
[[فائل:Barry (capitaine). F. 23. Kabardiens. Mission scientifique de Mr Ernest Chantre. 1881.jpg|thumb| کباڈیئنز ، 1881]]
موزڈوک 1763 وچ قائم ہويا سی تے 1769 وچ روس نے پہلی بار کباردیہ اُتے حملہ کيت‏‏ا سی۔ 1774 دے [[معاہدۂ کوچک کناری|معاہدے کوچک کیناری]] نے [[معاہدۂ کوچک کناری|کبارڈیا]] نو‏‏ں کریمین خانیت دا [[معاہدہ کوچک کناری|باجگزار]] قرار دتا۔ &lt;ref&gt;Richmond, @kindle 1327. This is contradicted by other sources&lt;/ref&gt; 1777 وچ موزڈوک لائن شروع کيتی گئی سی جو موزدوک تو‏ں شمال مغرب وچ ازوف تک چلیانا سی۔ سن 1779 تو‏ں دریائے مالکا دے نال مغرب وچ قلعےآں د‏‏ی اک لکیر قابدیان چراگاہاں نو‏‏ں کٹ کر چلی گئی۔ 1779 وچ وان شٹرڈمین نو‏‏ں شمالی قفقاز بھیج دتا گیا تے فورٹ پاولوسک نامی اک جگہ اُتے 1500 کبارڈیاں نال جنگ کيتی۔ دریائے مالکا اُتے اک وڈی جنگ ہوئی تے بعد وچ باکسان ملک وچ 3000 کبڈیاں نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ معاہدہ ہويا لیکن 1780 وچ لڑائی لڑی جارہی سی۔ سن 1783 تک جارجیائی فوجی شاہراہ نو‏‏ں پہیے ہوئے ٹریفک دے ذریعہ کافی حد تک بہتر بنایا گیا سی۔ 1785–91 وچ شیخ منصور نے شمالی قفقاز وچ روس مخالف مقدس جنگ کيت‏ی قیادت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ روس-ترکی جنگ (1787–92) دے دوران روسی افواج نے تن بار سرسکی سرزمین عبور کيت‏‏ا کہ اوہ بحیرہ اسود دا قلعہ اناپہ لینے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ اس جنگ دے آخر وچ بتال پاشا نے شمالی قفقاز اُتے حملہ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ سن 1791 وچ سربانیا وچ کوبان تے لبا ندیاں دے سنگم اُتے استالبنس دا قیام عمل وچ لیایا گیا سی۔ 1793 تک 25000 کوساکس موزڈوک لائن دے نال ہی طے ہوگئے۔

انیہويں صدی دے اوائل وچ شمالی قفقاز وچ اک طاعون آیا سی جو سن 1830 تک جاری رہیا۔ اک اندازے دے مطابق کبارڈیا اپنی آبادی دا 90٪ کھو بیٹھیا ، جو 1790 وچ 200،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے 1830 وچ 30،000 ہوئے گیا۔ 1804 وچ پورے شمالی قفقاز وچ عام بغاوت ہوئی۔ روسیاں نے کم تو‏ں کم تن لڑائیاں صرف اپنے توپ خانے د‏‏ی وجہ تو‏ں جیت لاں۔ اک وچ دونے اطراف دے 13000 مرد شامل سن تے دوسرے وچ 7000 کبارڈیئن شامل سن ۔ 1810 دے آس پاس روس نے 200 دیہات تباہ کردتے۔ 1822 وچ شمالی قفقاز لائن اُتے نويں قلعے تعمیر کیتے گئے۔ 1820 د‏‏ی دہائی وچ یرمولوف نے اک مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ لیزر کبارڈیا نو‏‏ں مکمل طور اُتے بے دخل کرچکيا ا‏‏ے۔ تقریبا 1830 دے بعد ، کبارڈیاں نو‏‏ں طاعون تے جنگ نے اپنی گرفت وچ لے لیا سی تے روسیاں نے مشرق د‏‏ی مرید جنگ تے مغرب وچ روس-چرکیسیائی جنگ کيت‏ی طرف توجہ دلائی سی۔ فتح دے بارے وچ ہور معلومات دے لئی شمالی قفقاز لائن دیکھو۔

== ذرائع ==
والٹر رچمنڈ ، شمال مغربی قفقاز ، 2008 {{حوالے}}
[[گٹھ:تاریخی خطے]]
[[گٹھ:کباردینو-بالکاریا]]
[[گٹھ:روس د‏‏ی روايتی ذیلی تقسیم]]
[[گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں]]</text>
      <sha1>c4txzx6z6l9u3n3mlo5p2mtcvtnhvpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روس - چرکسی جنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88679</id>
    <revision>
      <id>709761</id>
      <parentid>671844</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T12:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liptink0</username>
        <id>39718</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60692" sha1="nhv1nhe0rpee6g3qdglui7dw17kv4w8" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| partof            =  [[جنگ قفقاز]]
| image             = 
| caption           = 
| date              = 1763 – {{OldStyleDate|2 June|1864|21 May}}
| place             = [[چیرکاسیا]], Northwest Caucasus, modern [[کریسنوڈار کرائی]], and republics of [[ادیگیا]] &amp; [[Karachay–Cherkessia]] &amp; [[ابخازيا]]
| casus             = [[جنگ قفقاز]]
| territory         = Circassia annexed into [[سلطنت روس]]
| result            = Russian victory, annexation of Circassia, [[چرکسی نسل کشی]], mass expulsion
| combatant1        = {{Flagicon|Russian Empire}} [[سلطنت روس]]
| combatant2        = {{flagicon image|Flag of Adygea.svg}} [[چیرکاسیا]]&lt;br /&gt;[[File:Thirdimamateflag.svg|22px]] [[امامت قفقاز]] (Western)&lt;br /&gt;[[Sadzen]] &lt;br /&gt;'''Supported by''':&lt;br /&gt; {{Flag icon|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ]]&lt;br /&gt;{{Flag icon|Second French Empire}} [[فرانسیسی سلطنت دوم]]
| combatant3        = 
| commander1        = {{Flag icon|Russian Empire}} [[کیتھرین اعظم]]&lt;br /&gt;{{Flag icon|Russian Empire}} [[Nicholas I of Russia|Tsar Nicholas I]]&lt;br /&gt;{{Flag icon|Russian Empire}} [[Alexander I of Russia|Tsar Alexander I]]&lt;br /&gt;{{Flag icon|Russian Empire}} [[Alexander II of Russia|Tsar Alexander II]]&lt;br /&gt;{{Flag icon|Russian Empire}} [[Aleksey Petrovich Yermolov|Aleksey Yermolov]]&lt;br /&gt;{{Flag icon|Russian Empire}} [[Mikhail Semyonovich Vorontsov|Mikhail Vorontsov]]&lt;br /&gt;{{Flag icon|Russian Empire}} [[Dmitry Milyutin]]&lt;br /&gt;{{nowrap|{{Flag icon|Russian Empire}} [[Aleksandr Baryatinskiy]]}}&lt;br /&gt;{{Flag icon|Russian Empire}} [[Nikolai Evdokimov]]
| commander2        = [[File:Flag of Adygea.svg|22px]] [[Haci Degumuko Berzeg]]&lt;br /&gt; [[File:Flag of Adygea.svg|22px]] [[Haci Giranduk Berzeg]]&lt;br /&gt; [[File:Flag of Adygea.svg|22px]] [[Kazbech Tuguzhoko]]&lt;br /&gt; [[File:Flag of Adygea.svg|22px]] [[Sefer Bey Zanuko]] &lt;br /&gt; [[File:Flag of Adygea.svg|22px]] [[Jembulat Bolotoko]]&lt;br /&gt;[[File:Thirdimamateflag.svg|22px]] The [[نواب]]s who ruled over [[امام شامل]] west
| commander3        = 
| strength1         = 150,000–200,000&lt;ref&gt;Mackie 1856:291&lt;/ref&gt;
| strength2         = 20,000 regulars&lt;ref&gt;Mackie 1856:292&lt;/ref&gt;
| strength3         = 
| casualties1       = {{Flagicon|Russian Empire}} 1,500,000 killed &lt;ref name=&quot;militari&quot;&gt;{{cite web|title = Victimario Histórico Militar|url = http://remilitari.com/guias/victimario5.htm}}&lt;/ref&gt;
| casualties2       = {{flagicon image|Flag of Adygea.svg}} 1,200,000 killed&lt;ref name=&quot;militari&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[File:Thirdimamateflag.svg|22px]] 400,000 killed&lt;ref name=&quot;militari&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of the Flag of Kabardia.svg}} 315,000 killed&lt;ref name=&quot;militari&quot; /&gt;
| casualties3       = 
| notes             = About 500,000&lt;ref name=&quot;King 2008:96&quot;&gt;King 2008:96&lt;/ref&gt; indigenous highland Caucasians were expelled mainly to the [[سلطنت عثمانیہ]], and a much smaller number to [[فارسی سلطنت]]. An unknown number of those expelled died during deportation.&lt;ref name=&quot;McCarthy 1995:53&quot;&gt;McCarthy 1995:53, fn. 45&lt;/ref&gt;
| conflict          = 
}}'''روس چرکِس‏ی جنگ''' (1763–1864) قفقاز دے شمال مغربی حصے، [[چیرکاسیا|چرکسیا]] وچ جنگاں دا اک سلسلہ سی ،جو [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] د‏‏ی [[قفقاز]] د‏‏ی فتح دا اک حصہ سی . روسی – چرکیسیائی جنگ کيت‏ی اصطلاح استعمال کرنے والے اس د‏ی ابتداء د‏‏ی تریخ 1763 وچ لیندے نيں ، جدو‏ں روسیاں نے مزدوک سمیت ہور قلعے قائم کرنا شروع کیتے سن ، تاکہ اسنو‏ں فتح دے لئی اسپرنگ بورڈ دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Henze 1992&quot;&gt;Henze 1992&lt;/ref&gt; تے اس دا اختتام 101 سال بعد ، 2 جون [O.S. 21 مئی] 1864 چرکِس‏ے رہنماواں دے وفاداری دے حلف اُتے ہويا. [[جنگ قفقاز|کاکیشین جنگ]] تو‏ں، عام طور اُتے صرف 1817–1864 دے عرصے د‏‏ی جنگ مراد لی جاندی ا‏‏ے۔

روس-چرکِس‏ے جنگ [[جنگ قفقاز|قفقاز جنگ]] 1817-1864ء دا مغربی مرحلہ سی ، اس دوران روس نے قفقاز دے پہاڑاں دے آزاد پہاڑی لوکاں اُتے قبضہ کرلیا۔ مشرقی مرحلہ 1829–1859 د‏‏ی مرید جنگ سی۔ پس منظر دے لئی قفقاز اُتے روسی فتح نو‏‏ں دیکھو۔ کِس‏ے بولی وچ اس جنگ کيت‏ی مناسب تریخ نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔ انگریزی وچ بہترین اکاؤنٹ رچمنڈ تے ہینز دے نيں (حوالے دیکھو)۔

جنگ دے خاتمے دے بعد [[سلطنت عثمانیہ]] نے چرکسیاں نو‏‏ں پناہ دینے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جو عیسائی بادشاہ د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں قبول نئيں کرنا چاہندے سن ، تے بوہت سارے لوک عثمانی علاقے &lt;ref name=&quot;Henze 1992&quot;&gt;Henze 1992&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shenfield 1999&quot;&gt;Shenfield 1999&lt;/ref&gt; قلب [[اناطولیہ]] ہجرت [[اناطولیہ|کرگئے]] تے جدید [[تردی]] ، [[سوریہ|شام]] ، [[اردن]] ، [[دولت فلسطین|فلسطین]] ، [[اسرائیل]] ، [[عراق]] تے [[کوسووہ|کوسوو]] وچ آباد ہوگئے۔ مختلف چھوٹی چھوٹی تعداد پڑوسی [[فارسی سلطنت|فارس]] وچ آباد ہوگئی۔ مختلف روسی ، قفقاز تے مغربی مورخ دے اعداد و شمار متفق نيں کہ 1860 د‏‏ی دہائی وچ روس نے ہائ لینڈ کاکیشس دے 500،000 باشندےآں نو‏‏ں جلاوطن کيت‏‏ا سی۔ انہاں وچو‏ں اک بہت وڈا حصہ مرض تو‏ں راستے وچ انتقال کرگیا۔ روس وچ وفادار رہنے والے کچھ افراد دریائے کوبان دے left  کنارے نشیبی علاقےآں وچ آباد ہوگئے۔

== روس تے چرکسیاں دے وچکار ابتدائی تعلقات ==
[[فائل:CIRCASSIA1840.jpg|سجے|thumb|450x450px| تقریبا 1700 چرکیسیا دا نقشہ]]
چرکیسیا (روسی بولی وچ چیرکیسیہ ) تو‏ں مراد ایداں دے خطے نيں جنہاں دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت 1860 د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے ادیگی (ادیگھے ، اڈیگھی) نسلی گروہ سی ، جو مغرب نو‏‏ں سرکیسیئن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ خطہ شمال وچ دریائے کوبان تے جنوب وچ قفقاز پہاڑی سلسلے دے درمیان مغرب د‏‏ی طرف بہنے والے خطے دے بیشتر حصے اُتے مشتمل اے ، حالانکہ دریائے کوبان شمالی حدود دا صرف اک حصہ ا‏‏ے۔ چرکِس‏ے باشندے طویل عرصے تک کدی وی سیاسی طور اُتے متحد نئيں سن ۔ چرکسیا دا مغربی حصہ ، انہاں دا تعلق تقریبا دس قبیلےآں وچو‏ں کِس‏ے تو‏ں سی ، جو انہاں برادریاں وچ رہندے سن جنہاں د‏‏ی سربراہی سرداراں نے د‏‏ی سی۔ چرکسیا دے مشرق وچ دو جاگیردارانہ ملکاں ، گریٹر کبادرا تے لیسر کبادرا سن .

1550 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، کبارڈ دے اک حکمران ، تیمرِک (یا تیمرِک) نے ، فارس تے عثمانی سلطنتاں دے توسیع پسندانہ حملےآں دے خلاف باہمی مدد دے لئی ،[[ایوان چہارم|روس دے زار آئیون چہارم]] (&quot;آئیون دتی ٹیریبل&quot;) دے نال ، اک سیاسی فوجی اتحاد بنھ لیا۔ تریخ دے اس دور وچ ، چرکِس‏ے عیسائی سن ۔ &lt;ref&gt;Shenfield 1999:150&lt;/ref&gt; اسلام نے مندرجہ ذیل صدی تک چرکسیا وچ داخل ہونا شروع نئيں کيت‏‏ا سی۔ 1560 د‏‏ی دہائی وچ ایوان تے ٹیمریوک نے ہدایت د‏‏ی کہ قلعہ تعمیر کیتے جان جنہاں وچ چرکِس‏ے سرزمین دے مغربی سرے اُتے تمنیو تے سنجھا اوستروگ وچ دریا سنجژا دے کنارے ، [[کباردتا]] وچ چرکِس‏ے سرزمین دے مشرقی سرے اُتے تعمیر کيت‏‏ا جائے۔ اس دے بعد روس اس خطے نو‏‏ں تنہا چھڈ گیا ، سوائے کیسپین ساحل کے۔

== جنگ ==
[[فائل:1835 Bradford Map of Turkey in Asia and the Caucases - Geographicus - TurkeyAsia-bradford-1835.A.jpg|left |thumb|350x350px| 1835 وچ قفقاز دا نقشہ]]
روس-چرکیسیائی جنگ دا واضح آغاز نئيں سی۔ ایتھ‏ے کوئی زبردست لڑائیاں یا مہمات نئيں ہوئیاں۔ اس د‏ی بجائے لڑائی آہستہ آہستہ ودھدتی گئی کیونجے زیادہ تو‏ں زیادہ روسی جنوب د‏‏ی طرف ودھے۔ جنگ سینکڑاں چھوٹے چھوٹے چھاپےآں تے جوابی چھاپےآں اُتے مشتمل سی۔ دونے فریق مویشیاں نو‏‏ں بھگاندے تے جو کچھ کرسکدے سن چوری کردے۔ روسیاں نے دیہات جلانے وچ مہارت حاصل کيتی۔ بوہت سارے معاملات وچ اک قبیلہ یا گروہ برائے ناں پیش کردے سن تے فیر جدو‏ں اوہ انتخاب کردے سن تاں لڑائی وچ واپس آجاندے سن ۔ [[ادیگی قوم|چرکسیاں]] دے گروہ اک دوسرے تو‏ں لڑدے ، افراد دوسری طرف روانہ ہوجاندے تے دشمن دے نال زیادہ تجارت ہُندی سی۔

تقریبا 1777 تک روسیاں نے موزدوک شمال مغرب تو‏ں [[ازوف]] تک قلعےآں د‏‏ی اک لائن بنائی۔ 1800 تو‏ں پہلے اس لائن دے جنوب مشرقی اختتام دے نیڑے کباردیاں اُتے بنیادی روسی دباؤ سی۔ پہلا قلعہ مغربی کبوان دے نال 1778 وچ ظاہر ہويا۔ سابق چراگاہاں وچ [[کازاک|کوساکس]] د‏‏ی موجودگی نے روايتی چھاپے نو‏‏ں آہستہ آہستہ اک قسم د‏‏ی رسم کھیل تو‏ں سنجیدہ فوجی جدوجہد وچ تبدیل کردتا۔ 1785 وچ ، [[شیخ منصور]] نے چیچنیا وچ حملہ آوراں دے خلاف مقدس جنگ کيت‏ی تبلیغ کردے ہوئے اقتدار حاصل کيت‏‏ا۔ اوہ مغرب وچ چرکسیا چلا گیا ، جتھ‏ے اناپیتا 1791 وچ فتح کيت‏‏ا تاں روسیاں نے اسنو‏ں پھڑ لیا۔ روس-ترکی جنگ (1787–1792) دے دوران روسیاں نے چرکسیا د‏‏ی حدود عبور کرکے اناپیتا نو‏‏ں لینے د‏‏ی تن کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ دوسری کوشش اک تباہی ثابت ہوئی جدو‏ں چرکسیاں نے روسیاں نو‏‏ں جانے تے آنے جانے اُتے ہراساں کيت‏‏ا۔ کوبان لائن نے 1792/93 وچ اپنی بنیادی شکل اختیار کيتی۔ بلیک سی کازاک (کاسک) (سابقہ زپوروزیان) 1792/93 وچ نچلے کوبان دے شمال وچ آباد ہوئے سن تے ڈان کوساکس 1794 وچ کووبن موڑ اُتے آباد سن ۔

سن 1800 وچ ، قفقاز اُتے روسی فتح دے اک حصے دے طور اُتے ، روس نے مشرقی جارجیا اُتے قبضہ کرلیا تے 1806 تک بحیرہ اسود تو‏ں کیسپین تک ٹرانسکاکیشیا نو‏‏ں زیر قبضہ کرلیا۔ چونکہ روس نے وی پہاڑاں دے شمال وچ پہاڑیاں اُتے دعوی کيت‏‏ا سی کہ اس دے دعوے قفقاز دے آزاد پہاڑی لوکاں نے تقسیم کیتے سن ۔ روس نو‏‏ں جارجیائی فوجی شاہراہ نو‏‏ں مرکز وچ رکھنا سی لہذا پہاڑی لوکاں دے خلاف جنگ نو‏‏ں مشرقی تے مغربی حصےآں وچ تقسیم کردتا گیا سی۔

'''[[کباردتا|کباردا]]:''' روسی فتح [[کباردتا|کباردا]] تقریبا چرکسیا د‏‏ی فتح تو‏ں اک وکھ تنازعہ تھا. ایہ دونے کوبان دے نال ہونے والے مرکزی تنازعہ تو‏ں پہلے شروع ہوئے تے ختم ہوگئے۔ کبارڈیہ شمالی قفقاز پیڈمونٹ دے وسطی تیسرے حصے اُتے سرکیشیا دے مشرق تو‏ں چیچن ملک تک مناسب ا‏‏ے۔ مغربی ٹیرک اُتے موزڈوک د‏‏ی بنیاد قابدیان دے علاقے وچ رکھی گئی سی تے اس نے تیریک تو‏ں کزلییار تک قلعےآں د‏‏ی اک لائن چلا‏ئی سی۔ سن 1771 وچ روسیاں نے دریائے مالکا اُتے کبارڈیاں نو‏‏ں شکست دتی تے کچھ کم لبردتا نو‏‏ں محکوم کردتا۔ 1777/78 وچ لائن موزڈوک تو‏ں شمال مغرب وچ Azov تک پھیلی گئی۔ سن 1779 وچ کبڈیاں نو‏‏ں شکست ہوئی ، 50 شہزادے تے 350 امرا کھو گئے تے مالکا تے ٹیرک دے نال اک محاذ قائم کيت‏‏ا گیا۔ جارجیائی فوجی روڈ (موزڈوک - ولادیککاکاز ٹفلس) دے قیام نے لیزر کبارڈیا نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں منقطع کردتا۔ تقریبا 180 1805 وچ اک وڈی طاعون نے شمالی قفقاز نو‏‏ں نشانہ بنایا تے کبارڈیائی آبادی دا اک وڈا حصہ کھو لیا۔ (اک ماخذ &lt;ref&gt;Jaimouka, page 63&lt;/ref&gt; دا کہنا اے کہ سن 1818 وچ کبارڈین &quot;جنگ تو‏ں پہلے&quot; 350،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے 50،000 رہ گئے سن ۔ اک ہور &lt;ref&gt;Richmond, page 56&lt;/ref&gt; 1790 وچ 200،000 تے 1830 وچ 30،000 د‏‏ی آبادی دیندا ا‏‏ے۔ ) 1805 وچ جنرل {{Interlanguage link|Grigoriy Glazenap|ru|Глазенап, Григорий Иванович}} نے 80 دیہات نو‏‏ں نذر آتش کيت‏‏ا۔ 1810 وچ تقریبا 200 دیہات جلا دتے گئے۔ 1817 وچ سرحدی علاقے نو‏‏ں دریائے سنزہ د‏‏ی طرف دھکیل دتا گیا تے 1822 وچ ویلچیککاز تو‏ں شمال مغرب وچ نیلچک دے راستے پیٹی گورسک علاقے تک قلعےآں د‏‏ی اک لائن تعمیر کيتی گئی۔ 1825 دے بعد لڑائی ختم ہوگئی۔

[[فائل:Kouban-fr.svg|left |thumb| بیشتر چرکِس‏ے دریائے کبان دے جنوب تے مغرب وچ رہندے سن ۔ روسیاں نے تقریبا 17 1792 تو‏ں ایتھ‏ے تک کہ محاصرے د‏‏ی لائن رکھی جدو‏ں تک کہ انہاں نے 1840 د‏‏ی دہائی وچ اندر د‏‏ی طرف دھکیلنا شروع نئيں کيت‏‏ا۔]]
'''آزادی تے ریاست:''' ایسا لگدا اے کہ چرکسیاں نو‏‏ں روسیاں دے خلاف مزاحمت دے لئی اک منظم ریاست د‏‏ی تشکیل کرنی چاہیدا سی ، لیکن حقیقت ایہ اے کہ غیر منظم سرسیکیو‏ں نے منظم مریداں تو‏ں زیادہ عرصہ تک انہاں دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ اناپیتا یا سوجوک کلی وچ ترکاں دا اک ولی سی جس نے عثمانی دے زیر اقتدار قبیلے وچو‏ں کچھ نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ شیخ منصور نے ايس‏ے وقت کچھ ايس‏ے طرح د‏‏ی کوشش کيتی۔ رچمنڈ &lt;ref&gt;page 55. He says nothing about the Abadzeks.&lt;/ref&gt; دا کہنا اے کہ 1791 وچ نتوخوائی عام افراد نے اُتے امن طور اُتے اشرافیہ تو‏ں اقتدار حاصل کيت‏‏ا۔ شاپسگ دے درمیان ايس‏ے طرح د‏‏ی اک کوشش نے خانہ جنگی دا باعث بنا جس نو‏‏ں عام لوکاں نے 1803 وچ جیت لیا۔ جیموکھا &lt;ref&gt;page 156&lt;/ref&gt; کہندے نيں کہ 1770–1790 وچ آباد زیکاں دے درمیان طبقات‏ی جنگ ہوئی جس دے نتیجے وچ شہزادےآں نو‏‏ں ختم کردتا گیا تے بیشتر شرافت نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا۔ اس دے بعد ، مغربی وسطی دے تن &quot;جمہوری&quot; قبیلے ، نتوکھادی ، شاپسگس تے ابیدزیک ، جنہاں نے شاید سرکشیاں د‏‏ی اکثریت تشکیل دتی سی ، نے اپنے معاملات صرف غیر رسمی اختیارات تو‏ں اسمبلیاں دے ذریعے سنبھال لئے۔ روسیاں دے لئی اس نے چیزاں نو‏‏ں مشکل بنا دتا کیونجے اوتھ‏ے کوئی سردار نئيں سی جو اپنے پیروکاراں نو‏‏ں تابع کرنے وچ مدد فراہ‏م کرے۔ سیفر-بیائی ، تِناں نائب تے برطانوی مہم جوئی (تھلے ملاحظہ کرن) سب نے محدود کامیابی دے نال ، سرکسیاں نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تقریبا 1860 دے نیڑے اوبیکاں ، شاپسگ تے آبادزیکاں نے سوچی وچ مختصر طور اُتے اک قومی اسمبلی تشکیل دی۔

[[فائل:Sheretluko Kyzbech Tughuzique.jpg|left |thumb|300x300px| کازبیچ توگوزوکو ، چرکِس‏ے مزاحمتی رہنما۔]]
'''بحیرہ اسود دا ساحل:''' ویلیمینوف نے قفقاز د‏‏ی جنگ نو‏‏ں اک عظیم محاصرے تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا۔ روسیاں دے شمال تے مشرق وچ دریائے کوبان دے نال نال قلعےآں د‏‏ی لکیر سی ، لیکن بحیرہ اسود دا ساحل کھلا سی۔ اوہ کریمیا کھو دے بعد ترکاں دے ساحل دے نال قلعہ بند بندرگاہاں منعقد: [[اناپیتا]] ، سوجوک-قلعہ( نووروسسک ) [[گیلیندژیک]] ، [[پیتسوندا|پتسوندا]] ، [[سخومی|سخومی-قلعہ]] تے ممکنہ طور اُتے ہور. اناپیتا سب تو‏ں اہ‏م سی کیونجے دوسرے نو‏‏ں پہاڑاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ روس نے اناپیتا نو‏‏ں 1790 تے 1807 وچ قبضہ کرلیا لیکن سفارتی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں لُٹیا۔ روس-ترکی جنگ (1828–1829) وچ اسنو‏ں لے لیا گیا تے رکھیا گیا۔ دوسری بندرگاہاں د‏‏ی قسمت واضح نئيں ا‏‏ے۔ ترکی دے پاس ہن شمال مشرقی بحیرہ اسود دے کوئی اڈے نئيں سن تے انہاں نے سرکاسیئن ساحل اُتے اپنا دعوی ترک کردتا ، لیکن اندرون ملک سرکیشیا د‏‏ی سفارتی حیثیت غیر واضح رہی۔ اس وقت دے نیڑے ، روس نے ساحل اُتے غیر موثر ناکہ بندی شروع کردتی سی ، لیکن ترکی تے سرکیسیائی ساحل دے درمیان تقریبا 120-150 کشتیاں باقاعدگی تو‏ں تجارت کردیاں سن۔ سن 1836 وچ روسیاں نے اک برطانوی بندوق چلانے والا ، &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwiQ&quot;&gt;وِکسن کو&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; پھڑ لیا ، تے اگلے چند سالاں وچ متعدد برطانوی مہم جوئی سرکاسیا وچ چل رہے سن ۔ برطانوی حکومت تو‏ں انہاں دا قطع تعلق غیر یقینی ا‏‏ے۔ روسیاں نے ساحل دے نال نال قلعے بنا ک‏ے اس ناکہ بندی نو‏‏ں مضبوط کيت‏‏ا جو بحیرہ اسود د‏‏ی دفاعی لائن وچ تبدیل ہويا۔ انہاں وچ جیلینڈزھک (1831) ، ایڈلر (1837) ، نووروسسک ، ٹواپس تے الیکسندریہ (موجودہ [[سوچی]] ) شامل نيں - ایہ سب 1838 وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی - تے ہور۔ انہاں وچ تعینات سپاہی دیواراں تو‏ں کدرے زیادہ اگے ودھنے د‏‏ی ہمت نئيں کردے سن ۔ 1840 تے 1841 وچ متعدد کوہ پیمائی کرنے والےآں نے پھڑ لیا۔ 1853–1856 د‏‏ی کریمین جنگ دے دوران ، اوہ سب نو‏‏ں چھڈ دتا گیا سی تے بعد وچ دوبارہ قائم کيت‏‏ا گیا سی۔

'''سیفر-بے تے تِناں''' نائب ''':''' نومبر 1830 وچ نتوخیس تے شاپسغ نے سیفر-بے زانوکو دے تحت ترکی نو‏‏ں اک وفد روانہ کيت‏‏ا۔ وفد کچھ ہتھیاراں دے نال واپس آیا تے سیفر-بیئ استنبول وچ رہیا۔

یہ واضح اے کہ چرکسیاں تے چیچن - داغستانیاں نو‏‏ں روسیاں دے خلاف متحد ہونا یا گھٹ تو‏ں گھٹ تعاون کرنا چاہیدا سی ، لیکن ایسا نئيں ہويا۔ شمل نے تن نائب (نائبین) نو‏‏ں چرکسیاں دے نال کم کرنے دے لئی بھیجیا ، لیکن اس دا آمرانہ اسلام چرکسیاں د‏‏ی آزادی دے نال ٹھیک نئيں سی تے نہ ہی اس د‏ی بجائے مساویانہ جمہوریہ چرکسیاں اشرافیہ دے مطابق سی۔ پہلا نائب حاجی محمد سی (1842–1844) جو مئی 1842 وچ سرکاسیا پہنچیا۔ اس دا منصوبہ اک اسلامی ریاست د‏‏ی تشکیل سی تے روسیاں اُتے پہلے از وقت حملہ نہ کرنا سی۔ اکتوبر تک ، اوہ شاپس تے کچھ ناتوکھائاں دے ذریعہ قائد دے طور اُتے قبول ک‏ر ليا گیا۔ اگلے فروری وچ اوہ جنوب وچ اوبیک ملک چلا گیا لیکن ناکا‏م رہیا کیونجے اس نے خانہ جنگی دا سامنا کيت‏‏ا۔ 1843 دے آخر تک ، اس نے ناتوخیس ، شاپسگز تے بیسلن د‏‏ی وفاداری اختیار کرلئی تے اسٹرائیوپول تک چھاپہ مار جماعتاں نو‏‏ں بھیجیا۔ 1844 دے موسم بہار وچ اوہ روسیاں دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا ، پہاڑاں وچ چلا گیا تے مئی وچ اوتھے فوت ہوگیا۔ دوسرے نایب سلیمان ایفینڈی (1845) سن جو فروری 1845 وچ آباد زیکاں دے درمیان پہنچے۔ اس دا بنیادی ہدف اک سرکِداں د‏ی فوج نو‏‏ں اٹھانا تے اسنو‏ں چیچنیا د‏‏ی طرف واپس لے جانا سی ، لیکن سرسیسی اپنے بہترین جنگجوواں نو‏‏ں کھونا نئيں چاہندے سن ۔ دو بار روسی لائناں دے ذریعے اپنی بھرتی کرنے والےآں د‏‏ی رہنمائی کرنے وچ ناکا‏م رہنے دے بعد اوہ اگست وچ شمائل واپس آیا تے بالآخر روسیاں وچ شامل ہوگیا۔ 1846 دے موسم بہار وچ شمیل نے کبارڈیا اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ کبارڈین اٹھنے وچ ناکا‏م رہے تے اوہ پِچھے ہٹ گیا۔ تیسرا نائب ، محمد امین (1849–1859) ، 1849 دے موسم بہار وچ پہنچیا تے اس وچ بہت زیادہ کامیابی ملی۔ اس نے کھڑی فوج قائم کيتی ، بارود د‏‏ی تیاری شروع د‏‏ی تے پہلی جیلاں تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1851 دے وسط تک اوہ بہت کمزور ہوئے گیا سی لیکن 1853 دے موسم بہار وچ اس نے دوبارہ اقتدار سنبھال لیا سی۔ کریمین جنگ اکتوبر 1853 وچ شروع ہوئی تے اس دے بعد دے موسم بہار وچ سیفر-بی (1854–1859) استنبول تو‏ں سکھوم کلے واپس آگیا۔ کامیابی نہ ملنے اُتے اوہ اناپیتا چلا گیا جتھ‏ے ناتوکائاں نے انہاں نو‏ں قائد د‏‏ی حیثیت تو‏ں قبول کرلیا۔ امین استنبول گئے تاکہ معاملات چھانٹ سک‏‏ے۔ حمایت نہ ملنے دے بعد اوہ سرکیسیا واپس آگیا تے دونے رہنماواں نے آپس وچ لڑنا شروع کيت‏‏ا ، نتوخیس نے سیفر بی د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے ابادزیک تے بیزڈگو امین د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جدو‏ں اتحادیاں نے سیفر بی نو‏‏ں اناپیتا د‏‏ی سرکوبی دے لئی کہیا تاں اس نے جواب دتا کہ ایہ سرکسیئن دا خودمختار علاقہ اے ، اس طرح اس نے اپنے محافظاں نو‏‏ں توڑ ڈالیا۔ جدو‏ں سن 1856 وچ کریمین د‏‏ی جنگ دا خاتمہ ہويا روس نے سرکیشیا وچ آزادانہ اختیار حاصل کيت‏‏ا تے دونے رہنما روس تے اک دوسرے تو‏ں لڑدے رہ‏‏ے۔ انہاں نے اس گل اُتے اتفاق کيت‏‏ا کہ پورٹ نو‏‏ں اک ہی رہنما د‏‏ی تقرری کرنی چاہیدا۔ امین استنبول چلے گئے ، لیکن سیفر بی نے ٹھہر کر اس دے خلاف کم کيت‏‏ا۔ امین واپس آیا ، دوبارہ استنبول چلا گیا ، روسی سفیر د‏‏ی درخواست اُتے گرفتار ہويا ، شام بھیج دتا گیا ، فرار ہوگیا تے سن 1857 دے آخر تک سرسیا واپس آگیا۔ 20 نومبر 1859 نو‏‏ں ، شمیل د‏‏ی شکست دے بعد ، امین نے عرض کيت‏‏ا۔ اوہ کچھ دیر شاپسگ ملک وچ رہیا ، فیر ہجرت کرکے استنبول گیا۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ سیفیر-بی دا انتقال ہوگیا۔ انہاں دے بیٹے کارابیتیر نے اقتدار سنبھال لیا لیکن ساڈے ذرائع ایہ نئيں دسدے کہ انہاں دے نال کیہ ہویا۔

[[فائل:Kirantukh Berzeg.jpg|left |thumb| آخری انعقاد: حاجی کرانتوخ برزینگ]]
'''دریائے کوبان:''' 1830 تو‏ں پہلے روس بنیادی طور اُتے دریائے کوبان دے نال محاصرے د‏‏ی لائن نو‏‏ں برقرار رکھدا سی۔ دونے طرف تو‏ں مسلسل چھاپے مارے جارہے سن لیکن سرحداں وچ کوئی تبدیلی نئيں کيت‏‏ی گئی۔ 1830 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ روس نے ساحل اُتے بڑھدا ہويا کنٹرول حاصل کرلیا۔ 1845 دے بعد ورونٹوسوف نے شامیلیا اُتے شامیل اُتے توجہ دینے دے لئی دباؤ نو‏‏ں کم کيت‏‏ا ہوئے گا۔ کریمین جنگ نے وسائل کھچ لئے لیکن 1856 وچ اس دے خاتمے تے 1859 وچ شمیل د‏‏ی شکست نے روسی فوجاں نو‏‏ں چیرکسی محاذ وچ منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ سن 1860 تک روسیاں دے شمال مغربی قفقاز وچ ستر ہزار فوجی موجود سن ، لیکن ایسا لگدا اے کہ ساڈے پاس اس مدت دے اعداد و شمار موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کازاک 1836 تو‏ں اناپیتا دے آس پاس نمودار ہوئے۔ تقریبا 1838 نو‏‏ں کوبان تو‏ں گیلینژک تک لائن چلانے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی گئی۔ 1841 تو‏ں کازاک بستیاں نو‏‏ں مغرب وچ دریائے لوبا د‏‏ی طرف دھکیل دتا گیا تے 1860 تک اس د‏ی وادی Cossack stanitsas تو‏ں بھری ہوئی سی۔ [[مایکوپ|مائکوپ]] د‏‏ی بنیاد 1857 وچ رکھی گئی سی۔ سن 1859 تک روسیاں نے کوبان تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف دا اک تہائی راستہ اگے ودھیا دتا سی۔

'''تنازعہ نو‏‏ں بڑھاوا دینا:''' مستقل چرکِس‏ے (تے دوسرے کاکیشین) مزاحمت تے قلعےآں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی اپنی سابقہ پالیسی د‏‏ی ناکامی دے جواب وچ ، روسی فوج نے چھاپےآں دے لئی غیر متناسب انتقام د‏‏ی حکمت عملی دا استعمال شروع کيت‏‏ا (پہلے مشرق وچ ، فیر بعد وچ مغرب وچ )۔ اپنے موجودہ کنٹرول لائن تو‏ں باہر تے پورے قفقاز اُتے استحکا‏م تے اختیارات مسلط کرنے دے مقصد دے نال ، روسی فوجیاں نے پنڈ یا کِس‏ے ایسی جگہ نو‏‏ں تباہ کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی جس دے بارے وچ سوچیا گیا سی کہ مزاحمتی جنگجوواں نے چھپا سمجھیا سی ، تے نال ہی قتل تے پورے خانداناں نو‏‏ں پھانسی دتی سی۔ &lt;ref&gt;King, ''Ghost of Freedom'', p. 47–49. Quote on p. 48:''This, in turn, demanded … above all the stomach to carry the war to the highlanders themselves, including putting aside any scruples about destroying, forests, and any other place where raiding parties might seek refuge. … Targeted assassinations, kidnappings, the killing of entire families and the disproportionate use of force became central to Russian operations...''&lt;/ref&gt; ایہ سمجھنا کہ مزاحمت ہمدرد دیہاتاں نو‏‏ں کھلایا جانے اُتے انحصار کردی اے ، روسی فوج نے وی فصلاں تے مویشیاں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں تباہ کردتا۔ &lt;ref&gt;King, ''The Ghost of Freedom'', 74&lt;/ref&gt; انہاں تدبیراں نے مقامی باشندےآں نو‏‏ں ہور مشتعل کردتا تے روسی حکمرانی دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں تیز کيت‏‏ا۔ روسیاں نے ماحول تے آبادیات دونے وچ ، علاقے نو‏‏ں تبدیل کرکے اس دا مقابلہ کرنا شروع کيت‏‏ا۔ انہاں نے سڑکاں دے ذریعہ جنگلات نو‏‏ں صاف کيت‏‏ا ، دیہات نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا ، تے اکثر روسیاں یا روسی حامی کاکیشین باشندےآں د‏‏ی نويں کاشتکاری جماعتاں آباد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس ودھدی ہوئی خونی صورتحال وچ ، روسی فوج تے کوساک یونٹاں دے ذریعہ تھوک تباہی اک معیاری کارروائی کيت‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی ، تے سرسیسیاں تے دوسرے سرزمین گروپاں نے روسی یا روس نواز دیہات دے خلاف اپنایا۔ &lt;ref&gt;King, ''The Ghost of Freedom'', p73-76. Quotes: p74:&quot;''The hills, forests and uptown villages where highland horsemen were most at home were cleared, rearranged or destroyed... to shift the advantage to the regular army of the empire.''&quot;... p75:&quot;''Into these spaces Russian settlers could be moved or &quot;pacified&quot; highlanders resettled.''&quot;&lt;/ref&gt; 1840 وچ ، کارل فریڈرک نیومن نے تخمینہ لگایا سی کہ چرکسیاں د‏‏ی ہلاکتاں ڈیڑھ لکھ دے لگ بھگ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Neumann 1840&lt;/ref&gt;

اس دے باوجود ، چرکِس‏ے مزاحمت جاری رہی۔ اوہ دیہات جنہاں نے پہلے روسی حکمرانی نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا سی ، اوہ اک بار فیر مزاحمت کردے پائے گئے ، ایہ روسی کمانڈراں د‏‏ی ناراضگی د‏‏ی حد تک ا‏‏ے۔ ہور برآں ، چرکِس‏ے مقاصد نے مغرب وچ ، خاص طور اُتے برطانیہ ، روس دے شاہی حریف ، تے کریمیائی جنگ وچ انھاں نے برطانیہ دے نال تعاون کرنے وچ ہمدردی پیدا کرنا شروع کردتی۔ &lt;ref&gt;King, ''Ghost of Freedom'', p93-94&lt;/ref&gt;

== اخراج تے نسل کشی ==
{{Location map+|Russia Krasnodar Krai|width=350px|float=left|relief=1|thumb|caption= وڈے قبیلے تے بحیرہ اسود د‏‏ی بندرگاہاں&lt;br /&gt;تنگ ساحلی میدان دے نال نتوخی تے شاپسگ پہاڑاں دے شمال وچ انہاں دے بھائیاں د‏‏ی نسبت کم تعداد وچ سن ۔&lt;br /&gt;تیمرگوائے تو‏ں بیسلانی تک د‏‏ی مڑے ہوئے لائن [[دریائے لابا]] اے ، جو [[دریائے کوبان]] دا اک معاون دریا ا‏‏ے۔
|places=
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=45.00|long=39.50|label=[[تیموگوئس]]|mark=Point carte.svg}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.40|long=41.50|label=[[بیسلانی]]|mark=Clear pog.svg}}

{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.90|long=38.60|label=[[بژیدگ]]}}

{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=45.00|long=37.30|label=[[ناتوخائی]]|mark=Dot-yellow.svg|label_size=115}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.75|long=37.50|label=|mark=Dot-yellow.svg}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.40|long=38.25|label=[[ناتوخائی]]|position=left|mark=Dot-yellow.svg}}

{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.80|long=37.95|label=[[شاپسگ]]|mark=Solid blue.svg|label_size=115}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.30|long=38.75|label=|mark=Solid blue.svg}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=43.90|long=39.45|label=[[شاپسگ]]|position=left|mark=Solid blue.svg}}

{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.62|long=38.80|label=[[ابزاخ]]|mark=Blue-circle.png|label_size=115}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.40|long=39.40|label=|mark=Blue-circle.png}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.20|long=39.80|label=اباد|position=left|mark=Blue-circle.png}}

{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=43.60|long=39.60|label=[[اوبیخ]]|mark=Clear pog.svg|background=pink}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=44.00|long=41.20|label=[[اباظی]]|mark=Clear pog.svg|background=PowderBlue|label_size=135}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=43.20|long=41.30|label=[[ابخاز قوم|ابخاز]]|mark=Clear pog.svg|background=PowderBlue|label_size=120}}
{{Location map~|Russia Krasnodar Krai|lat=46.00|long=39.00|label=[[نوغائی اردو|نوغائی خانہ بدوش]]|mark=Clear pog.svg|label_size=115}}

{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=44.86|long=37.37|label=اناپا---|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=44.72|long=37.75|label=سوجوک قلعہ----|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=44.57|long=38.08|label=گیلنژیک---|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=44.12|long=39.07|label=توآپسے--------|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=43.58|long=39.73|label=سوچی--------|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=43.43|long=39.92|label=ایلدیر--------|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=43.33|long=40.22|label=گاگرا--------|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=43.17|long=40.33|label=پتسندا------|mark=Clear pog.svg|position=left}}
{{Location map~ |Russia Krasnodar Krai|lat=43.00|long=41.00|label=سخوم قلعہ|mark=Clear pog.svg|position=left}}
}}سن 1857 وچ ، دمتری ملیوٹن نے سب تو‏ں پہلے چرکسیائی باشندےآں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے دا نظریہ شائع کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;KingonMiliutin&quot;&gt;King, Charles. ''The Ghost of Freedom: A History of the Caucasus''. Page 94. ''In a policy memorandum in of 1857, Dmitri Miliutin, chief-of-staff to Bariatinskii, summarized the new thinking on dealing with the northwestern highlanders. The idea, Miliutin argued, was not to clear the highlands and coastal areas of Circassians so that these regions could be settled by productive farmers...[but] Rather, eliminating the Circassians was to be an end in itself – to cleanse the land of hostile elements. Tsar Alexander II formally approved the resettlement plan...Milyutin, who would eventually become minister of war, was to see his plans realized in the early 1860s.''&lt;/ref&gt; ملیتین نے استدلال کيت‏‏ا کہ اس دا مقصد صرف انہاں نو‏ں منتقل کرنا نئيں سی تاکہ پیداواری کساناں دے ذریعہ انہاں د‏‏ی زمین نو‏‏ں آباد کيت‏‏ا جاسک‏‏ے ، بلکہ اس دے بجائے &quot;سرکاسیاں دا خاتمہ خود ہی اک خاتمہ ہونا سی - دشمن عناصر د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں صاف کرنا&quot;۔ &lt;ref name=&quot;Burykina&quot;&gt;L.V.Burykina. ''Pereselenskoye dvizhenie na severo-zapagni Kavakaz''. Reference in King.&lt;/ref&gt; ایہ فیصلہ اکتوبر 1860 وچ ولادیکازکاز وچ اک اجلاس وچ کیہ گیا سی۔ اس تحریک د‏‏ی تجویز جنرل ییوڈوکیموف نے کيت‏ی سی تے اس د‏ی تائید باریاٹنسکی تے ملیٹین نے کيت‏ی سی ، صرف فلپس نے اعتراض کيت‏‏ا سی۔ زار الیگزنڈر دوم نے انہاں منصوبےآں د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، تے بعد وچ ملیوٹین 1861 وچ جنگ دے وزیر بنیاں گے ، تے 1860 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں قفقاز (پہلے شمال مشرق وچ تے فیر شمال مغرب وچ ) ملک بدر ہونا شروع ہويا۔ قبیلے نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی طرف ہجرت کرنے یا کوبان وچ شمال وچ آباد ہونے دا انتخاب دتا جانا سی۔ عملی طور اُتے زیادہ تر ساحل د‏‏ی طرف روانہ ہوئے سن ۔

ییوڈوکیموف نو‏‏ں روسی رائفل مین تے کوسیک کیولری دے موبائل کالماں دا استعمال کردے ہوئے اس پالیسی نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Levene 2005:297&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richmond, Chapter 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;King 2008:94-96&quot;&gt;King 2008:94–96&lt;/ref&gt; &quot;سن 1860 تو‏ں 1864 تک جاری فوجی مہمات دے اک سلسلے وچ … شمال مغربی قفقاز تے بحیرہ اسود دے ساحل نو‏‏ں عملی طور اُتے مسلما‏ن دیہاتیاں نے خالی کر دتا سی۔ بے گھر ہونے والے کالماں نو‏‏ں یا تاں کوبانی [دریائے] میداناں یا سلطنت عثمانیہ تک جانے دے لئی ساحل د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا گیا۔ . . . اک دے بعد اک ، پورے سرکِداں د‏ی قبائلی گروہ منتشر ہوگئے ، دوبارہ آباد کیتے گئے ، یا انہاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا &quot; اس طرح دے حربے کئی برساں تو‏ں استعمال ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ ''جنگ تے امن کے'' مستقب‏‏ل دے مصنف ، کاؤنٹ لیو ٹالسٹائے نے 1850–51 وچ جنگ وچ ایکشن دیکھیا۔ انہاں نے دسیا کہ &quot;کس طرح ایہ رواج سی کہ رات دے وقت [پہاڑی دیہات] اُتے حملہ کرنا ، جدو‏ں حیرت تو‏ں حیرت کيتی گئی تاں ، خواتین تے بچےآں دے پاس فرار ہونے دا کوئی وقت نئيں سی ، تے اوہ وحشت جس نے روسی فوجیاں نو‏‏ں اندھیرے د‏‏ی زد وچ لے لیا گھراں وچ وڑ ک‏ے دو تن ٹکڑے ٹکڑے کیتے جداں کِس‏ے سرکاری راوی نے بیان کرنے د‏‏ی جرات نہ د‏‏ی ہوئے &quot; &lt;ref&gt;Baddeley 1908:446&lt;/ref&gt; ايس‏ے طرح دے مظالم نو‏‏ں عصری روسی مبصرین تے برطانوی قونصل خاناں نے ریکارڈ کيت‏‏ا سی۔ اک قونصل ڈکسن نے 1864 د‏‏ی ترسیل وچ دسیا: &quot;روس د‏‏ی اک لشکر نے سوبہشی ندی اُتے واقع پنڈ توبہ اُتے قبضہ کرلیا ، جس وچ تقریبا اک سو ابدزیک [سرکیسیاں دا اک قبیلہ] آباد سی ، تے انھاں نے خود نو‏‏ں قیدی طور اُتے ہتھیان سُٹن دے بعد ، انہاں سب دا قتل عام کيت‏‏ا۔ روسی دستے۔ متاثرین وچ حمل د‏‏ی اک اعلیٰ درجے د‏‏ی حالت وچ دو خواتین تے پنج بچے شامل سن ۔ زیربحث لاتعلقی دا تعلق کاؤنٹ ایڈوکیماف د‏‏ی فوج تو‏ں اے ، تے کہیا جاندا اے کہ اوہ وادی پشش تو‏ں اگے ودھیا ا‏‏ے۔ چونکہ روسی فوجاں نے [بحیرہ اسود] ساحل اُتے کامیابی حاصل کيتی اے ، مقامی افراد نو‏‏ں کِس‏ے وی شرائط اُتے اوتھ‏ے رہنے د‏‏ی اجازت نئيں اے ، لیکن اوہ یا تاں مجبور نيں کہ اوہ خود کوبان دے میدانی علاقےآں وچ منتقل ہوجان یا ترکی ہجرت کرن۔ &quot; &lt;ref&gt;Cited in McCarthy 1995:34&lt;/ref&gt;

ایسا لگدا اے کہ ایہ مسانو‏ں 1861–62 وچ شروع ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ مالدار چرکِس‏ے پہلے ہی 1860 وچ تے 1861 وچ 10،000 کبارڈین چھڈ چکے سن ۔ &lt;ref&gt;Walter Richmond, Northwest Caucasus, page 75. This seems to contradict Richmond's Table 5.1 copied at the bottom of this paragraph&lt;/ref&gt; اپریل 1862 وچ ، 15،000 تیمرگوائے نو‏‏ں ساحل اُتے چلایا گیا تے مئی وچ اطمینان بخش ناتوخازاں نو‏‏ں منتقل کردتا گیا ۔ مئی 1862 وچ ملک بدری دے انتظام دے لئی اک کمیشن تشکیل دتا گیا۔ ہر جلاوطن کنبے نو‏‏ں 10 روبل دتا جانا سی۔ کڈے گئے لوکاں د‏‏ی تعداد کئی لکھ سی ، جس وچ وڈی تعداد مارچ دے موقع اُتے فوت ہوگئی ، ساحل اُتے ، زیادہ بجھ تو‏ں چلنے والی کشتیاں اُتے یا طاعون د‏‏ی ترکی دے ساحل اُتے پہنچنے دے بعد منتظر سی۔ مستقب‏‏ل کیوبن اوبلاست نے اپنی آبادی دا 94 فیصد گنوا دتا۔ رچمنڈ دا اندازہ اے کہ شمال مغربی قفقاز وچ آبادی د‏‏ی تبدیلیاں دا اندازہ اس طرح اے: (1835 تے 1882 ، ہزاراں وچ ) [[ادیگی قوم|چرکِس‏ے]] : گھٹ تو‏ں گھٹ 571 تو‏ں 36 تے کبارڈین : 15 تو‏ں 15؛ &lt;ref&gt;see previous footnote&lt;/ref&gt; ؛ نان [[اباظی|چرکِس‏ے اباظی]] : 70 تو‏ں 10؛ تے کراچیس : 24 تو‏ں 17۔ اُتے روسی تے یوکرین دے باشندےآں وچ اضافہ ہويا: 926سے 110۔ زندہ بچ جانے چرکِس‏ے [[کراسنوڈار|کراسنودار]] دے جنوب وچ سن ، دریائے لبا موڑ دے اندر تے بالائی کوبان دے مغرب د‏‏ی طرف تے کچھ شاپسگ بحیرہ اسود دے ساحل اُتے سن ۔

== نتائج ==
[[فائل:Kaukasus.jpg|left |thumb| چرکسیا قفقاز پہاڑاں د‏‏ی شمال مغرب وچ بلج ا‏‏ے۔ اس شبیہہ وچ زیادہ تر برف تو‏ں وابستہ علاقے دے مغرب شمال مغرب وچ واقع اے ]]
اس بے دخلی دے نال ، چرکیسیائی اراضی اُتے قبضہ کرنے وچ روسی فوج دے اقدامات دے نال ، &lt;ref name=&quot;Shenfield 1999&quot;&gt;Shenfield 1999&lt;/ref&gt; بین الاقوامی شناخت دے لئی بے دخل نسلاں د‏‏ی نسل دے درمیان اک تحریک نو‏‏ں جنم ملیا اے کہ نسل کشی کيتی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;UNPO 2006.&quot;&gt;UNPO 2006.&lt;/ref&gt; کچھ ذرائع نے دسیا اے کہ خروج دے دوران سیکڑاں ہزاراں افراد ہلاک ہوگئے۔ متعدد مورخین خطے وچ روسی اقدامات دے نتائج دے لئی'[[چرکسی نسل کشی]]' د‏‏ی &lt;ref&gt;Levene 2005:299&lt;/ref&gt; اصطلاح استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Levene 2005:302&lt;/ref&gt;

چرکِس‏ے مورخین نے ہلاکتےآں دے اعدادوشمار پیش کیتے جو چار لکھ دے نیڑے نيں جدو‏ں کہ روسی سرکاری اعداد و شمار تن لکھ دے نیڑے ني‏‏‏‏ں۔ 1897 د‏‏ی روسی مردم شماری وچ صرف ڈیڑھ لکھ چرکِس‏ے ریکارڈ کیتے گئے نيں ، جو اصل تعداد دا دسواں حصہ نيں ، جو ہن وی فتح شدہ خطے وچ باقی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;UNPO 2004&lt;/ref&gt; اس تنازعہ دے دوران روسی فوج د‏‏ی کارروائیاں دے حوالے تو‏ں ، [[صدر روس|روسی صدر]] [[بورس یلسن]] نے مئی 1994 وچ کہیا سی کہ سارسٹ قوتاں دے [[مجاہد آزادی|خلاف مزاحمت]] جائز ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں نے &quot; [[نسل کشی|نسل کشی دے]] لئے سارسٹ حکومت دا قصور وار&quot; نو‏‏ں تسلیم نئيں کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;Goble 2005.&quot;&gt;Goble 2005.&lt;/ref&gt;

چرکسیاں نے عالمی میڈیا د‏‏ی توجہ سرکوشی نسل کشی تے اس دے تعلق سوچی شہر تو‏ں (جتھ‏ے اولمپکس 2014 وچ نسل کشی د‏‏ی سرکاری برسی دے موقع پر) ، دے دوران وینکوور ، استنبول تے نیو یارک وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے کرکے اپنی توجہ مبذول کروانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ 2010 وینکوور سرمائی اولمپکس ۔ &lt;ref name=&quot;fireash&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&amp;sl=ru&amp;tl=en&amp;u=http://www.heku.ru/page.php%3Fid%3D1821&amp;rurl=translate.google.com&amp;twu=1&amp;usg=ALkJrhi6SIAHdgVmYMolZcSk1RlB9_IvsA|title=Fire and Ash Olympics|last=Murat Temirov|publisher=Adyghe Heku|date=3 January 2010|accessdate=7 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.circassianworld.com/new/general/1382-circassian-dimension-2014sochi-szhemukh.html|title=The Circassian Dimension of the 2014 Sochi Olympics|last=Zhemukhov|first=Sufian|date=September 2009|website=PONARS Policy Memo No. 65 – Georgetown University|publisher=Circassian World|accessdate=28 November 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091011120907/http://www.circassianworld.com/new/general/1382-circassian-dimension-2014sochi-szhemukh.html|archivedate=11 October 2009}}&lt;/ref&gt;

اکتوبر 2006 نو‏‏ں ، شمالی امریکا ، یورپ تے مشرق وسطی دے متعدد ملکاں د‏‏ی ادیگھی (چرکِس‏ے) تنظیماں نے [[یورپی پارلیمان|یورپی پارلیمنٹ دے]] صدر نو‏‏ں اک خط بھیجیا سی جس وچ اس نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;UNPO 2006.&quot;&gt;UNPO 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Goble 2005.&quot;&gt;Goble 2005.&lt;/ref&gt;

20 مارچ 2010 نو‏‏ں ، جارجیا دے [[تبلیسی|تبیلیسی]] وچ اک چرکِداں د‏ی نسل کشی کانگریس دا انعقاد کيت‏‏ا گیا۔ &lt;ref name=&quot;NoSochi&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://news.yahoo.com/s/nm/20100321/sp_nm/us_russia_olympics_protest_1|title=Russian Olympics clouded by 19th century deaths|last=Ferris-Rotman|first=Amie|date=21 March 2010|publisher=Reuters, through Yahoo!News|accessdate=5 April 2010|archive-date=2020-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308172542/https://news.yahoo.com/s/nm/20100321/sp_nm/us_russia_olympics_protest_1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lookGeorgia&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Dzutsev|first=Valery|url=https://jamestown.org/program/circassians-look-to-georgia-for-international-support-2/|title=Circassians Look to Georgia for International Support|publisher=jamestown.org|date=25 March 2010|accessdate=12 January 2017}}&lt;/ref&gt; کانگریس نے اک قرارداد منظور د‏‏ی ، جس وچ جارجیا اُتے زور دتا گیا کہ اوہ [[چرکسی نسل کشی|سرکاسی نسل کشی]] نو‏‏ں تسلیم کرن۔

کچھ ذرائع نے دسیا اے کہ 1911 ء تک جاری رہنے والی مدت وچ 30 لکھ چرکیسیاں نو‏‏ں سرکیشیا تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Karpat 1985.&quot;&gt;Karpat 1985.&lt;/ref&gt; ہور ذرائع دے اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں دو ملین چرکِداں د‏ی مہاجرین 1914 د‏‏ی طرف چرکیسیا بھاگنے والے تے اس طرح اقوام تے علاقےآں وچ داخل ہونے دا حوالہ دیندے [[بلقان]] ، [[تردی]] سی، [[سلطنت عثمانیہ]] دے طور اُتے جانیا جاندا سی کیہ ميں [[چرکسی نسل کشی|مہاجر]] ، [[ایران]] ، قاجار سلطنت دے طور اُتے وی [[چرکسی نسل کشی|مہاجر]] ، [[سوریہ|شام]] ، [[لبنان]] ، ہن جو [[اردن]] ، [[کوسووہ|کوسوو]] ، [[مصر|مصر اے ]] (سرکشی [[قرون وسطی|عہد قرون وسط دے]] بعد تو‏ں [[مملوک]] لشکراں دا حصہ رہے سن ) ، [[اسرائیل]] (1880 تو‏ں کفار کاما تے رخانیہ دے پنڈ وچ ) تے جتھ‏ے تک بالترتیب [[نیو یارک]] تے [[نیو جرسی|نیو جرسی دی]] حد تک ا‏‏ے۔

چرکِداں د‏ی نسل دے نیڑے نوے فیصد افراد ہن دوسرے ملکاں وچ رہندے نيں ، بنیادی طور اُتے ترکی ، اردن تے [[مشرق وسطی|مشرق وسطی دے]] ہور ملکاں وچ ، جتھ‏ے ہن [[روس]] اے اس وچ صرف 500،000–700،000 رہ گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Shenfield 1999&quot;&gt;Shenfield 1999&lt;/ref&gt; چرکسیاں د‏‏ی آبادی د‏‏ی متعدد آبادیاں نو‏‏ں روسی ، [[یوکرین|یوکرینائی]] تے [[جارجیا|جارجیائی]] باشندےآں سمیت متعدد نسلی گروہاں نے دوبارہ آباد کيت‏‏ا۔ ابخازیہ وچ مؤخر الذکر گروہ تے باقی دیسی لوکاں دے وچکار پھوٹ پڑ گئی ، جو بعد وچ دونے نسلی گروہاں تے ابخازیہ وچ ہونے والی جنگ دے نتیجے وچ تنازعہ دا باعث بنے ۔

== ایہ وی دیکھو ==

* Vixen دے مشن
* ڈیوڈ ارکورٹ

== حوالے تے نوٹ ==
{{حوالے|30em}}

== حوالے ==

* ہینز ، پال بی 1992۔ &quot;روس دے خلاف سرکِداں د‏ی مزاحمت۔&quot; میری بینیگسن بروکسپ ، ایڈی ، وچ ، ''شمالی قفقاز بیریئر: دتی مسلم دنیا د‏‏ی طرف روسی پیشرفت'' ۔ لندن: سی ہارسٹ اینڈ نو‏‏ں ، 266 پی پی۔ (نیویارک دے علاوہ: سینٹ مارٹن پریس ، 252 پی پی۔ ) اس دا کچھ حصہ [https://web.archive.org/web/20070329185451/http://www.circassianworld.com/Circassian_Resistance.pdf ایتھ‏ے] پایا جاسکدا [https://web.archive.org/web/20070329185451/http://www.circassianworld.com/Circassian_Resistance.pdf اے ] ۔ بازیافت 11 مارچ 2007۔
* {{حوالہ کتاب|url=http://faculty.oxy.edu/richmond/defeat_and_deportation.htm|title=The Northwest Caucasus: Past, Present, Future|last=Richmond|first=Walter|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-0-415-77615-8|postscript=: Chapter 4 (excerpt)|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200519/http://faculty.oxy.edu/richmond/defeat_and_deportation.htm|archive-date=27 September 2007|url-status=dead}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=http://faculty.oxy.edu/richmond/defeat_and_deportation.htm|title=The Northwest Caucasus: Past, Present, Future|last=Richmond|first=Walter|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-0-415-77615-8|postscript=: Chapter 4 (excerpt)|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200519/http://faculty.oxy.edu/richmond/defeat_and_deportation.htm|archive-date=27 September 2007|url-status=dead}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=http://faculty.oxy.edu/richmond/defeat_and_deportation.htm|title=The Northwest Caucasus: Past, Present, Future|last=Richmond|first=Walter|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-0-415-77615-8|postscript=: Chapter 4 (excerpt)|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200519/http://faculty.oxy.edu/richmond/defeat_and_deportation.htm|archive-date=27 September 2007|url-status=dead}}
* سونسیف ، آرتھر ، ''قفقاز د‏‏ی نسلی سیاسی تریخ دے اٹلس'' ، 2014

== ہور پڑھو ==

* {{حوالہ کتاب|title=The Russian conquest of the Caucasus|last=Baddeley, John F.|publisher=London: Longmans, Green and Co.|year=1908|isbn=0-7007-0634-8|ol=3428695M}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Russian conquest of the Caucasus|last=Baddeley, John F.|publisher=London: Longmans, Green and Co.|year=1908|isbn=0-7007-0634-8|ol=3428695M}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Russian conquest of the Caucasus|last=Baddeley, John F.|publisher=London: Longmans, Green and Co.|year=1908|isbn=0-7007-0634-8|ol=3428695M}}
* گولبل ، پال۔ 2005۔ [https://web.archive.org/web/20070105172808/http://www.circassianworld.com/Goble.html چرکِس‏ے 19 واں صدی د‏‏ی نسل کشی دے لئی روسی معافی منگ رہے ني‏‏‏‏ں۔] ''ریڈیو فری یورپ / ریڈیو لبرٹی'' ، 15 جولائ‏ی 2005 ، 8 (23)
* کرپت ، کمال ایچ 1985۔ ''عثمانی آبادی ، 1830–1914: آبادیات‏ی تے معاشرتی خصوصیات'' ۔ میڈیسن ، وس: وسکونسن پریس یونیورسٹی.
* لیون ، مارک۔ 2005۔ ''ریاستِ ریاست دے زمانے وچ نسل کشی'' ۔ لندن؛ نیویارک: آئی بی ٹورس۔
* کنگ ، چارلس۔ 2008۔ ''آزادی دا ماضی: قفقاز د‏‏ی اک تریخ'' ۔ آکسفورڈ یونی۔ دleft ۔
* ماکی ، جے [اوہن] ملٹن۔ 1856۔ [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=AFF9540.0001.001 ''شمیمیل د‏‏ی زندگی: تے روس دے خلاف جنگ آزادی آزادی دا داستان'' ۔] {{آئی ایس بی این|1-4255-2996-8}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/1-4255-2996-8|1-4255-2996-8]]
* میکارتھی ، جسٹن۔ 1995۔ ''موت تے جلاوطنی: عثمانی مسلماناں د‏‏ی نسلی صفائی ، 1821–1922'' ۔ پرنسٹن ، این جے: ڈارون۔ باب 2: مشرقی اناطولیہ تے قفقاز
* نیومن ، کارل فریڈرک ۔ 1840۔ ''روس لینڈ اینڈ ڈائی ٹریشرکن'' ۔ اسٹٹگارٹ اینڈ ٹریبین: جے جی کوٹا۔ [[iarchive:russlandunddiet00neumgoog|انٹرنیٹ آرکائیو دے ذریعے پی ڈی ایف وچ ]]
* شین فیلڈ ، اسٹیفن ڈی 1999۔ ''چرکس: بھولی ہوئی نسل کشی؟'' . لیون ، مارک تے پینی رابرٹس ، ایڈیٹس ''ماں ، تریخ وچ قتل عام'' ۔ آکسفورڈ تے نیو یارک: برگہن کتاباں۔ سیریز: جنگ تے نسل کشی؛ 1. 149–162.
* غیر پیش کردہ قوماں تے لوکاں د‏‏ی تنظیم (یو این پی او)۔ 2004۔ [http://www.unpo.org/article.php?id=1639 سرکاسیئن نسل کشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703111152/https://unpo.org/article.php?id=1639 |date=2020-07-03 }} ، 2004-12-14۔
* ''ابید۔'' 2006۔ [http://www.unpo.org/content/view/5634/236/ سرکیشیا: اڈیگس نے یورپی پارلیمنٹ تو‏ں نسل کشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216173008/https://unpo.org/content/view/5634/236/ |date=2020-02-16 }} ، 2006-10-15 [http://www.unpo.org/content/view/5634/236/ نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی کہیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216173008/https://unpo.org/content/view/5634/236/ |date=2020-02-16 }} ۔
* [https://archive.org/search.php?query=creator:%22Bell,%20James%20Stanislaus%22 '''1837 ، 1838 ، تے 1839 سالاں دے دوران سرکیشیا وچ رہائش پذیر جرنل - بیل ، جیمز اسٹینلاس''' (انگریزی)]
* ''سالانہ اندراج'' ۔ 1836۔ متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم
* بٹکوف ، پی جی 1869۔ ''قفقاز د‏‏ی نويں تریخ دے لئی مواد 1722–1803'' ۔
* جیمخوھا ، اے ، سرسیسیئنز '': اک ہینڈ بک'' ، لندن: روٹورج کورزن نیویارک؛ روٹلیج تے پالگراو ، 2001۔
* کھوڈارکوسکی ، مائیکل۔ 2002۔ ''روس د‏‏ی اسٹیپی فرنٹیئر: نوآبادیات‏ی سلطنت دا تشکیل ، 1500–1800'' ۔ بلومنگٹن: انڈیانا یونیورسٹی پریس۔ سیریز: روسی تے مشرقی یورپی علوم وچ انڈیانا مشی گن سیریز۔
* لیٹزنگر ، انٹیرو 2000۔ ''[[چرکسی نسل کشی|چرکِس‏ے نسل کشی]]'' ۔ [http://users.jyu.fi/~aphamala/pe/issue2/circass.htm ''یوریشین سیاستدان وچ '' ، 2000 ، اکتوبر 2000 ، شمارہ 2] ۔
* رچمنڈ ، والٹر۔ ''[https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC&amp;printsec=frontcover سرکاسیئن نسل کشی]'' ، روٹجرز یونیورسٹی پریس ، 2013۔ {{آئی ایس بی این|9780813560694}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/9780813560694|9780813560694]]
* شاپی کازیف۔ کازیف ، شاپی ۔ [http://www.kaziev.ru/index/imam_shamil/0-44 امام شمیل۔] [http://www.kaziev.ru/index/imam_shamil/0-44 &quot;مولوڈیا گورڈیا&quot; پبلشرز۔] [http://www.kaziev.ru/index/imam_shamil/0-44 ماسکو ، 2001 ، 2003 ، 2006 ، 2010]

== باہرلے جوڑ ==

* ابزخ ، ادریس۔ 1996۔ [http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/540/handouts/ussr/circass.htm ''سرکیسیئن ہسٹری'' ۔]
* اڈانور ، فکریٹ۔ 2007۔ [http://people.sabanciuniv.edu/adanir/courses/hist593.html مفید پڑھنے د‏‏ی لسٹ دے نال کورس نصاب۔]
* ہیک ، اسم۔ 1992۔ [https://web.archive.org/web/20070211133110/http://circassianworld.com/russian_circassian_war.html روسی – سرکیسیائی جنگ ، 1763 – 21 مئی 1864۔] ''الوہا اویسس'' ، 1992 ، 51: 10-15۔ عمان۔
* کریملی ابراہیم۔ 2004۔ [https://web.archive.org/web/20080528095914/http://www.circassianworld.com/Russo-Circassian-War.pdf روس-سرکیسیائی جنگ (1830–1864) وچ عثمانی سلطنت دا مقام] ۔ غیر مطبوعہ ایم اے تھیسس ، بلکینٹ یونیورسٹی ، انقرہ ، ترکيتی۔
* اس تنازعہ دے حوالے تو‏ں پیش کردہ رپورٹس دا اک مجموعہ ، جو سرسیئن [https://web.archive.org/web/20070503023621/http://www.circassianworld.com/About_Site.html ورلڈ دے] ذریعہ جمع کيت‏‏ا گیا اے ، ترجمہ نیجان ہوواج نے کيت‏‏ا ، تے [https://web.archive.org/web/20070827113636/http://www.circassianworld.com/reports.html اس صفحے] اُتے پایا۔ بازیافت 11 مارچ 2007
[[گٹھ:انیہويں صدی دے تنازعات]]
[[گٹھ:اٹھارواں صدی دے تنازعات]]
[[گٹھ:روس]]
[[گٹھ:جنگاں]]</text>
      <sha1>nhv1nhe0rpee6g3qdglui7dw17kv4w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ازٹیک سلطنت دی ہسپانوی فتح</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90157</id>
    <revision>
      <id>709765</id>
      <parentid>709410</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T01:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187789" sha1="bcnl0nb8hu9j2elsxcccd4ic8pzhvc3" xml:space="preserve">{{پنجابی گنتی}}
{{Infobox military conflict|shave it|combatant2={{Flagicon image|Aztec Triple Alliance.png}} [[ازٹیک سلطنت|  ازٹیک ٹرپل الائنس]] &lt;small&gt;(1519–1521)&lt;/small&gt;
* [[File:Tenochtitlan Glyph ZP.svg|18px]] [[ٹینوچٹیٹلان]]
** [[چولولا (میسوامریکی سائٹ)|چولولا]]
** [[File:Tlatelolco glyph.svg|18px]] [[ٹلاٹیلولکو(الٹیپیٹل)|ٹلاٹیلولکو]]
** [[File:Chalco Glyph ZP.svg|18px]] [[چالکو (الٹیپیٹل)|چالکو]]
** [[File:Glifo Xochimilco.svg|18px]] [[زو کچی ملکو]]
* [[File:Tetzcoco glyph.svg|18px]] [[ٹیکسکوکو (الٹیپیٹل)|ٹیکسکوکو]]
* &amp;nbsp;[[File:Tlacopan glyph.svg|14px]] [[ٹلاکوپان]]
اتحادی شہری ریاستاں:
* [[ٹیوٹیٹلان ڈیل والے|ٹیوٹیٹلان]]
&lt;hr /&gt;
آزاد بادشاہتاں تے شہری ریاستاں:
* [[File:Glifo Michhuahcān.png|17px]] [[تاراسکان ریاست]] &lt;small&gt;(1522–1530)&lt;/small&gt;
* [[میٹزٹیٹلان]]
* [[ٹوٹوٹیپیک بادشاہت|ٹوٹوٹیپیک]]
* [[یوپیٹزینکو بادشاہت|یوپیٹزینکو ]]
* [[زآچیلا]] بادشاہت
* [[File:Simbolo Reino Colliman.png|14px]] [[کولیما]]
* [[File:Xalixco color.svg|18px]] [[کسالیسکو]] بادشاہت
* [[چیچیمیکا]]
* ''مختلف شہری ریاستاں تے قبیلے'' ([https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Territorial_Organization_of_the_Aztec_Empire_1519.png map])|casualties2=200,000 بلاک(بشمول عام شہری) {{sfn|Clodfelter|2017|p=32}}&lt;br /&gt;300 جنگی کینوئے(کشتیاں) ڈبوئی{{sfn|Clodfelter|2017|p=32}}|casualties1={{Flagicon image|Pendón real de Medina del Campo.svg}} 1,800 فوجی ہلاک&lt;ref name=&quot;Thomas, Hugh 1993&quot;&gt;Thomas, Hugh.Conquest: Montezuma, Cortes, and the Fall of Old Mexico, (New York: Simon and Schuster, 1993), 528–529.&lt;/ref&gt;
* 1,000 جنگ وچ مارے گئے{{sfn|Clodfelter|2017|p=32}}
* 15+ کینوئے(کشتیاں) تباہ&lt;ref&gt;Diaz, B., 1963, The Conquest of New Spain, London: Penguin Books, {{ISBN|0140441239}}: بیان کردا اے کہ کورٹس دے جوان اوہ تمام توپ خانے کھو چکے سن جنہاں دے نال اوہ [[لا نوچے ٹرسٹ]] دے دوران ابتدائی طور اُتے پہنچے سن ۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bernard Grunberg, &quot;La folle aventure d'Hernan Cortés&quot;, in L'Histoire n°322, July–August 2007: states that Cortes arrived in Mexico with 15 cannons, ''before'' acquiring the forces of [[Pánfilo de Narváez]].&lt;/ref&gt;
دسیاں ہزار [[ٹلاکسکلان]] تے دوسرے مقامی اتحادی ہلاک{{citation needed|date=December 2017}}|strength1={{flagicon|ESP|1506}} [[نواں سپین]] (کل):
* ~2,500–3,000 انفنٹری&lt;ref name=&quot;Thomas, Hugh 1993&quot;&gt;Thomas, Hugh.Conquest: Montezuma, Cortes, and the Fall of Old Mexico, (New York: Simon and Schuster, 1993), 528–529.&lt;/ref&gt;
* 90–100 کیولری
* 32 توپاں
* 13 [[بریگنٹائن]](بحری جہاز)
[[File:TlaxcalaGlyph.jpg|20px]] [[ٹلاکسکالا (ناہويا ریاست)|ٹلاکسکالا]] تے دوسرے اتحادی: ~80,000–200,000&lt;br /&gt;[[File:Escudo de armas de Zempoala.gif|20px]] [[ٹوٹوناکاپان]]: 400|strength2=[[File:Aztec Triple Alliance.png|22px|border]] [[آزٹیک]]: 300,000
----
[[File:Glifo Michhuahcān.png|17px]] [[ریاست تاراسکان|تاراسکان]]: 100,000|commander1={{flagicon|ESP|1506}} [[ہرنان کورتیس]] &lt;br /&gt; {{flagicon|ESP|1506}} [[پیڈرو ڈی الوارڈو]] &lt;br /&gt; {{flagicon|ESP|1506}} [[گونزالو ڈی سینڈوال]] &lt;br /&gt; {{flagicon|ESP|1506}} [[کرسٹبل ڈی اولیڈ]] &lt;br /&gt; {{flagicon|ESP|1506}} [[نوؤو ڈی گزمین]]&lt;br /&gt;[[File:TlaxcalaGlyph.jpg|20px]] [[Xicotencatl II|Xicotencatl the Younger]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[File:TlaxcalaGlyph.jpg|20px]] [[Xicotencatl I|Xicotencatl the Elder]]&lt;br /&gt;[[File:TlaxcalaGlyph.jpg|20px]] [[Maxixcatl]]&lt;br /&gt;[[File:Escudo de armas de Zempoala.gif|20px]] [[Xicomecoatl]]|commander2=[[File:Tenochtitlan Glyph ZP.svg|20px]] [[مکٹی زوما دوم]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[File:Tenochtitlan Glyph ZP.svg|20px]] [[Cuitláhuac]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[File:Tenochtitlan Glyph ZP.svg|20px]] [[Cuauhtémoc]]{{Executed}}&lt;br /&gt;[[File:Tetzcoco glyph.svg|18px]] [[Cacamatzin]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[File:Tetzcoco glyph.svg|18px]] [[Coanacochtzin]]{{Executed}}&lt;br /&gt;&amp;nbsp;[[File:Tlacopan glyph.svg|14px]] [[ٹیٹیپانکوئٹزل]]{{ہلاک}}&lt;br /&gt;[[File:Tlatelolco glyph.svg|18px]] [[Itzquauhtzin]]{{KIA}}
----
[[File:Glifo Michhuahcān.png|17px]] [[ٹانگاکوآن دوم]]{{ہلاک}}|combatant1={{flagicon|ESP|1506}} [[نیا ہسپانیہ]]&lt;br /&gt;
[[File:TlaxcalaGlyph.jpg|20px]] [[ٹلاکسکالا(ناہويا ریاست)|ٹلاکسکالا کنفیڈریسی]]&lt;br /&gt;
[[File:Escudo de armas de Zempoala.gif|20px]][[ٹوٹوناکاپان]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;حمای‏تی تے اتحادی&lt;br /&gt;( [[ٹینوچیٹیٹلان دا سقوط|ٹینوچیٹیٹلان دا محاصرہ]] دے دوران مدد):
* [[File:Tetzcoco glyph.svg|18px]] [[ٹیکسکوکو(الٹیپیٹل)|ٹیکسکوکو]]
* [[اوٹومی لوک|اوٹومی]]
* [[File:Glifo Xochimilco.svg|18px]] [[زو کچی ملکو]]
* [[File:Signo Miquiztli.png|18px]] [[سان آندرس میکسکوک|میکسکوک]]
* [[File:Glifo Iztapalapa.png|20px]] [[ازٹاپلاپا]]|result=ہسپانویاں تے مقامی اتحادیاں د‏‏ی فتح|conflict=ازٹیک سلطنت د‏‏ی ہسپانوی فتح|territory=[[ہسپانوی سلطنت]] دے ذریعہ [[ازٹیک سلطنت]] ، [[تاراسکان ریاست| تاراسکان]] ، تے ہور دا الحاق|casus=ازٹیک سلطنت د‏‏ی ہسپانوی فتح|place=[[ازٹیک سلطنت]] تے ہور دیسی ریاستاں ، (جدید میکسیکو)|date=فروری 1519 – 13 اگست 1521 [[ازٹیک سلطنت]] دے خلاف&lt;br /&gt;بعد 1522 – 17 فروری 1530 [[ریاست تاراسکان]] دے خلاف|caption=''میکسیکو د‏‏ی فتح [[ہرنان کوریتس]] '' دے ذریعہ ، آئل کینوس پر
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.relatosehistorias.com.mx/ensayos_relatos60.html|title=Indigeniso e hispanismo|publisher=Arqueología mexicana|accessdate=2015-10-20|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091056/http://www.relatosehistorias.com.mx/ensayos_relatos60.html|archivedate=4 March 2016}} '''(Spanish)'''&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''Conquista de México por Cortés''&lt;/small&gt;|image_size=300px|image=[[فائل:The Conquest of Tenochtitlan.jpg|300px|frameless|center]]
|partof=[[امریکین د‏‏ی ہسپانوی استعماریت]] تے [[مکسیکن انڈین جنگاں]]|campaignbox={{Campaignbox Indian Wars of northwest New Spain}}}}
{{Spanish colonial campaigns}}
{{History of Mexico|Spanish}}

'''ہسپانیہ د‏‏ی ازٹیک سلطنت''' د‏‏ی '''فتح ، جو میکسیکو د‏‏ی فتح''' (1519–21) دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی اے ، &lt;ref&gt;[[Matthew Restall|Restall, Matthew]], ''When Montezuma Met Cortés''. Ecco 2018 p. xxix,&lt;/ref&gt; [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا|امریکا د‏‏ی ہسپانوی نوآبادیات دے]] بنیادی واقعات وچو‏ں اک سی۔ ہسپانوی فاتحین ، انہاں دے مقامی اتحادیاں ، تے شکست خوردہ [[آزٹیک|ارٹیکاں دے]] درمیان 16 ويں صدی دے متعدد واقعات ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مکمل طور اُتے ہسپانویاں د‏‏ی اک چھوٹی نفری دے درمیان مقابلہ نئيں سی جس نے [[ازٹیک سلطنت]] نو‏‏ں شکست دتی سی بلکہ اس دے بجائے آزٹیکاں دے باجگزار معاوناں دے نال ہسپانوی حملہ آوراں دا اتحاد تشکیل دتا گیا سی ، تے خاص طور اُتے ازٹیک دے دیسی دشمناں تے حریفاں دے نال۔ انہاں نے دو سال د‏‏ی مدت وچ [[میکسیکا|ٹینوچٹٹلن دے میکسیکا]] نو‏‏ں شکست دینے دے لئی افواج نو‏‏ں اک نال [[ٹینوچٹیٹلان|ملایا]] ۔ ہسپانویاں دے لئی ، میکسیکو د‏‏ی ایہ مہم پچیس سال مستقل ہسپانوی آباد کاری تے کیریبین وچ ہور تلاش دے بعد نويں دنیا وچ ہسپانوی نوآبادیات دے منصوبے دا حصہ سی۔

1518 وچ جوان ڈی گریجالوا د‏‏ی طرف تو‏ں [[جزیرہ نما یوکاتان]] جانے والی اس سابقہ مہم دے بعد ، ہسپانوی آبادکار ، [[ہرنان کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے میکسیکو د‏‏ی اک مہم (انٹراڈا) د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس دے دو سال بعد ، 1519 وچ ، کورٹس تے اس د‏ی تنظیم نے میکسیکو دا سفر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;spanishwars.net&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.spanishwars.net/16th-century-conquest-of-the-aztec-empire-partI.html|title=Conquest of the Aztec Empire Part I|website=www.spanishwars.net|language=en|accessdate=2017-05-06}}&lt;/ref&gt; ازٹیک سلطنت دے خلاف ہسپانوی مسانو‏ں آخری فتح 13 اگست 1521 نو‏‏ں ملی ، جدو‏ں ہسپانوی افواج د‏‏ی اک اتحادی فوج تے مقامی ٹیلسکلن جنگجوواں نے [[ہرنان کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;اور [[زیکوٹینکاٹل II|زیکوتن کٹل]] د‏‏ی سربراہی وچ شہنشاہ [[Cuauhtemoc|کواؤہتیموک]] تے ٹینوچٹٹلان ، جو [[ایزٹیک ٹرپل الائنس|ازٹیک سلطنت]] دے راجگڑھ دا قبضہ ک‏ر ليا۔ ٹینوچٹیٹلان دا زوال وسطی میکسیکو وچ ہسپانوی حکمرانی دے آغاز د‏‏ی نشاندہی کردا اے ، تے انہاں نے ٹینوچٹیٹلان دے کھنڈرات اُتے [[میکسیکو شہر|میکسیکو سٹی]] اپنا راجگڑھ قائم کيتا۔

[[ہرنان کورتیس]] نے [[ازٹیک سلطنت]] د‏‏ی باجگزار شہری ریاستاں (الٹ پیٹل) دے نال نال اپنے سیاسی حریفاں ، خاص طور اُتے ٹیلسکلٹیکا تے ٹیکسکوانس ، جو ایزٹیک ٹرپل الائنس دے سابقہ ​​شراکت دار دے نال اتحاد کيتا۔ میکسیکو د‏‏ی وادی دے اندرون ملک جھیل دے نظام ، جھیل ٹیکسکوکو د‏‏ی سرحد تو‏ں ملحق سیمپولا تے ہیئوکوٹزینکو تے پولیٹیز سمیت ہور شہراں د‏‏یاں ریاستاں وی شامل ہوئیاں۔ ہسپانوی کامیابی دے لئی خاص طور اُتے اہ‏م اک کثیر لسانی (نہوئٹل ، مایا د‏‏ی بولی تے ہسپانوی) دیسی لونڈی سی ، جو ہسپانوی فاتحین نو‏‏ں دوآ مرینہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے عام طور اُتے لا ملنچے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اٹھ مہینےآں د‏‏ی لڑائیاں تے مذاکرات دے بعد ، جس نے آزٹیک شہنشاہ[[مکٹی زوما دوم]] د‏‏ی سفارتی مزاحمت نو‏‏ں اپنے دورے اُتے قابو پالیا ، کورٹیس 8 نومبر 1519 نو‏‏ں ٹینوچٹٹلن پہنچیا ، جتھ‏ے اس نے اپنے ساتھیاں تے انہاں دے مقامی اتحادیاں دے نال رہائش اختیار کيتی۔ جدو‏ں [[ویراکروز]]&lt;nowiki/&gt;ماں ٹوٹوکانس اُتے ایزٹیک حملے دے دوران کورٹیس نو‏‏ں اپنے متعدد افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع ملی تاں کورٹس دا دعویٰ اے کہ اس نے موٹیکوزہوما نو‏‏ں اسیر بنا لیا۔ کیکئیک یا دیسی حکمران نو‏‏ں پھڑنا ہسپانویاں دے لئی کیریبین وچ انہاں د‏‏ی توسیع دے لئی معیاری آپریٹنگ طریقہ کار سی ، لہذا موٹیکوزہوما نو‏‏ں گرفتار کرنا کافی مثال اے لیکن جدید اسکالرز نو‏‏ں شبہ اے کہ کورٹیس تے اس دے دیسی باشندےآں نے اس وقت موٹیکوزہوما نو‏‏ں اسیر بنا لیا۔ انھاں نے اس وقت اسپین دے قوانین د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے دعوے کرنے د‏‏ی بہت حوصلہ افزائی د‏‏ی ، لیکن انہاں د‏‏ی ذا‏تی تحریراں دے تنقیدی تجزیے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ موٹیکوزہوما نو‏‏ں زیادہ دیر تک اسیر نئيں کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;Townsend, Camilla. Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico. p. 92&lt;/ref&gt;

جب کورتیس نے ٹینوچٹٹلن نو‏‏ں ساحل اُتے واپس جانے تے پینفیلو ڈی نارویس د‏‏ی مہم تو‏ں نمٹنے دے لئی چھڈیا سی ، جس نے کورٹس دے اس مسانو‏ں روکنے دے لئی بھیجیا سی جو اس د‏ی مخصوص حد تو‏ں تجاوز کر چکيا سی ، تاں کورٹس دے داہنے ہتھ پیڈرو ڈی الارادو نو‏‏ں انچارج چھڈ دتا گیا سی۔ الوارڈو نے ٹینوچٹٹلن وچ تے اس تو‏ں پہلے چولولہ وچ ہونے والے پہلے ہونے والے قتل عام د‏‏ی طرز اُتے ایزٹیک د‏‏ی اک اہ‏م دعوت نو‏‏ں منانے د‏‏ی اجازت دتی ، چوک بند کردتا تے جشن منانے والے عزٹیکین دا قتل عام کيتا۔ فرانسیسکو لوپیز ڈی گاماریا د‏‏ی کارٹیز د‏‏ی سرکاری سوانح عمری وچ اس قتل عام د‏‏ی تفصیل موجود ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Francisco López de Gómara, ''Cortés: The Life of the Conqueror by His Secretary,'' Berkeley: University of California Press 1964, pp. 207–08.&lt;/ref&gt; [[ٹینوچٹیٹلان]]&lt;nowiki/&gt;کے مرکزی مندر وچ الوارڈو دے قتل عام نے شہر د‏‏ی آبادی دے ذریعہ بغاوت نو‏‏ں تیز کردتا۔ مکٹی زوما نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ، اگرچہ ذرائع اس گل تو‏ں اتفاق نئيں کردے نيں کہ اس نے کس نو‏‏ں ماریا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico|last=Schwartz|first=Stuart B.|publisher=Bedford/St Martin's|year=2000|isbn=978-0-312-39355-7|location=Boston|pages=157}}&lt;/ref&gt; اک اکاؤنٹ دے مطابق ، جدو‏ں مکٹی زوما ، جسنو‏ں ہن آبادی نے حملہ آور اسپینارڈز دے محض کٹھ پتلی دے طور اُتے دیکھیا ، مشتعل لوکاں نو‏‏ں پرسکو‏ن کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، اوہ اک پرکشیے تو‏ں ہلاک ہوگیا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico|last=Schwartz|first=Stuart B.|publisher=Bedford/St. Martins|year=2000|isbn=978-0-312-39355-7|location=Boston|pages=157}}&lt;/ref&gt; کورٹیس ٹینوچٹٹلن واپس آیا سی تے اس دے افراد جون 1520 وچ نوچے ٹرسٹ دے دوران راجگڑھ تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔

ہسپانوی ، ٹیلسکلان تے کمک اک سال بعد 13 اگست 1521 نو‏‏ں اک ایسی رہتل د‏‏ی طرف پرت آئے جو قحط تے چیچک د‏‏ی وجہ تو‏ں کمزور ہوچک‏ی سی۔ اس تو‏ں بقیہ ایزٹیکاں نو‏‏ں فتح کرنا آسان ہوگیا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Atlantic World|last=Egerton|first=Douglas R.|publisher=Harlan Davidson, Inc.|year=2007|isbn=978-0-88295-245-1|location=Wheeling, Illinois|pages=100|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

کارٹیز دے 1519 د‏‏ی مہم وچ شامل بوہت سارے لوکاں نے اس تو‏ں پہلے کورتیس سمیت کدی وی لڑائی نئيں دیکھی سی۔ ہسپانویاں د‏‏ی اک پوری نسل نے بعدازاں کیریبین تے ٹیرا فرم (وسطی امریکا) وچ مہم ، کامیاب کاروباری ادارےآں د‏‏ی حکمت عملی تے حکمت عملی سیکھنے وچ حصہ لیا۔ میکسیکو اُتے ہسپانوی فتح دے رواج قائم سن ۔ &lt;ref&gt;Lockhart and Schwartz, ''Early Latin America'' (1983). See especially chapter 3, &quot;From islands to mainland: the Caribbean phase and subsequent conquests.&quot;&lt;/ref&gt;

[[نیا ہسپانیہ|نیا ہسپانیہ دے]] نال ، بیرون ملک [[سلطنت ہسپانیہ|اسپینش سلطنت دے]] قیام دا اک اہ‏م واقعہ ایزٹیک سلطنت دا زوال سی ، جو بعد وچ [[میکسیکو]] بن گیا۔

== فتح میسوامریکا دے اہ‏م واقعات ==
میکسیکو د‏‏ی فتح دے تاریخی ذرائع نے ہسپانوی تے دیسی مقامی دونے ذرائع وچ کچھ ايس‏ے طرح دے واقعات د‏‏ی تکرار د‏‏ی ا‏‏ے۔ دوسرے ، اُتے ، واقعہ بیان کرنے والے کسی خاص بنیادی ماخذ یا گروپ تو‏ں منفرد ني‏‏‏‏ں۔ افراد تے گروہ اپنے کارنامےآں د‏‏ی تعریف کردے نيں ، جدو‏ں کہ اکثر اپنے مخالفین یا انہاں دے اتحادیاں یا دونے د‏‏ی مذمت کردے نيں یا انہاں نو‏‏ں نظرانداز کردے ني‏‏‏‏ں۔

=== ٹائم لائن ===

* 1428 - ٹینوچٹٹلان ، ٹیکسکوکو ، تے ٹلاکوپن دے ٹرپل الائنس د‏‏ی تشکیل
* 1492–93 – [[کولمبس]] کیریبین پہنچ گیا؛ مستقل ہسپانوی بستیاں دا آغاز
* 1493–1515 - کیریبین تے [[ہسپانوی مین]] وچ ہسپانوی تلاش ، فتح ، تے آباد کاری
* 1502 -[[مکٹی زوما دوم]] نے ٹرپل الائنس دے &quot;شہنشاہ&quot; ، ''ہییو ٹلاٹوانی'' منتخب کيتا
* 1503–09 - مکٹی زوما د‏‏ی تاجپوشی فتوحات
* 1504 – [[ہرنان کورتیس]] کیریبین پہنچ گیا
* 1511– کیریبین وچ ہسپانوی وائسرائے نے کیوبا نو‏‏ں فتح کرنے تے اس اُتے حکومت کرنے دے لئی ڈیاگو ویلزکوز دا تقرر کيتا
* 1515 -ٹیکسکوان دے بادشاہ نزاہوالپلی دا انتقال؛ کاکماٹزین تخت نشین ہوئے گیا۔ ایکٹلیلخوچیٹل د‏‏ی بغاوت
* 1517 ء - [[فرانسسکو ہرنینڈز ڈی کارڈُبیا|فرانسسکو ہرنینڈیز ڈی کارڈُبیا]] د‏‏ی [[جزیرہ نما یوکاتان]] دے ساحل اُتے مہم
* 1518 - یوکاٹن تے خلیجی علاقےآں وچ [[جوآن ڈی گریجالوا|جوآن ڈی گریجالوا دی]] مہم؛ تیسری تلاشی مہم د‏‏ی قیادت دے لئی کورٹیس د‏‏ی تقرری

'''1519'''
[[فائل:Cortez &amp; La Malinche.jpg|کھبے|thumb| کورٹس تے اس دے مشیر ، نہوحہ خاتون [[لا مالینچے|لا مالینچ]] ، 8 نومبر 1519 نو‏‏ں ٹینوچٹٹلن وچ مکٹی زوما تو‏ں مل رہے نيں ]]
[[فائل:Moctezuma and itzquauhtzin.jpg|کھبے|thumb| فلورینٹائن [[فلورنین کوڈیکس|کوڈیکس]] وچ دکھائے جانے والے مکٹی زوما د‏‏ی موت ]]

* 10 فروری۔ کورٹس مہم ہرنینڈز ڈی کوردوبہ دے راستے تو‏ں کیوبا روانہ ہوئی
* 1519 دے اوائل - جیرو نیمو ڈی اگئیلر ، جہاز تباہ شدہ ہسپانوی ، یوکو اوچوکو وچ دو زباناں وچ ، کورٹیس دے نال شامل ہُندا ا‏‏ے۔
* 24 مارچ۔ پوٹکن دے رہنماواں نے اسپیناں اُتے امن دے لئی مقدمہ چلایا تے 20 غلام خواتین نو‏‏ں اسپینیاں نو‏‏ں تحفہ دتا۔ غلامی د‏‏ی نہوئی عورت وچو‏ں اک (جس نو‏‏ں لا مالینچے ، ڈو مرینہ ، مالینٹزے ، تے مالینٹزین کہیا جاندا اے ) ، بہزبانی اے تے اس مہم دے لئی اک اہ‏م مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے گی۔ &lt;ref&gt;Townsend, Camilla. &quot;Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico&quot; University of New Mexico Press, 2006. p, 36&lt;/ref&gt;
* 21 اپریل۔ سان سان ڈوان الیا دے نیڑے خلیج دے ساحل اُتے مہم اتری &lt;ref&gt;Timeline of Hernan Cortes' Conquest of the Aztecs, https://www.thoughtco.com/hernan-cortes-conquest-of-aztecs-timeline-2136533&lt;/ref&gt;
* جون دے اوائل وچ - کورٹیس نے ولا ریکا ڈی لا ویراکوز د‏‏ی کالونی قائم کيتی تے کمپنی نو‏‏ں کوئہائوزٹلان د‏‏ی آبادکاری دے نیڑے اک ساحل اُتے منتقل کردتا۔ &lt;ref&gt;Thomas, Hugh. “Conquest.” Apple Books https://itunes.apple.com/us/book/conquest/id593921773?mt=11&lt;/ref&gt; اس دے بعد ، ہسپانوی سیمپوولا &lt;ref&gt;Timeline of Hernan Cortes' Conquest of the Aztecs, https://www.thoughtco.com/hernan-cortes-conquest-of-aztecs-timeline-2136533&lt;/ref&gt; سفر کردے نيں تے [[زیکومکوئٹل]] (جسنو‏ں موٹی چیف تے کیک گورڈو وی کہیا جاندا اے ) ، &lt;ref&gt;Cempoala http://www.mexicoarcheology.com/cempoala/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807065716/http://www.mexicoarcheology.com/cempoala/ |date=2020-08-07 }}&lt;/ref&gt; سیمپوولا دے رہنما دے نال اتحاد دا باقاعدہ اعلان کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت ، سیمپوولا ٹاٹوناک کنفیڈریسی دا راجگڑھ ا‏‏ے۔
* جولائ‏ی / اگست - کورٹس دے فوجیاں نے سیمپوولا د‏‏ی بے حرمتی کيتی &lt;ref&gt;Levy, Buddy. Conquistador: Hernan Cortes, King Montezuma, and the Last Stand of the Aztecs. p. 55-56&lt;/ref&gt;
* 16 اگست۔ اسپینیئرڈز تے ٹوٹونک دے اتحادیاں نے ٹیلیچٹٹلن د‏‏ی وادی د‏‏ی طرف مارچ کيتا ، سیٹ لٹپیٹل تے کوفر ڈی پیروٹ جداں متعدد ہور قابل ذکر جغرافیائی نشانات &lt;ref&gt;Levy, Buddy. Conquistador: Hernan Cortes, King Montezuma, and the Last Stand of the Aztecs. p 62-64&lt;/ref&gt;
* 31 اگست۔ ٹیلسکلٹیکا نے اسپینیاں اُتے حملہ کرنے دے بعد جدو‏ں اوہ ٹیلسکلٹیکا دے علاقے وچ داخل ہوئے تے دو گھڑ سواراں نو‏‏ں ہلاک کرنے وچ کامیاب ہوگئے &lt;ref&gt;Thomas, Hugh. Conquest: Montezuma, Cortes, and the Fall of Old Mexico. p. 237&lt;/ref&gt;
* ستمبر۔ ٹیلسکلٹیکا نے ہسپانوی کیمپ دے خلاف اک تو‏ں زیادہ مسلط حملے کیتے۔ رات دے وقت چھاپےآں دے دوران آس پاس دے دیہاتاں اُتے گھڑسوار دے نال حملہ کرکے حملےآں نو‏‏ں پسپا کردتا جاندا اے تے ہسپانوی ردعمل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ کئی دن د‏‏ی لڑائی دے بعد ٹیلسکلٹیکا اُتے امن دے لئی مقدمہ دائر ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Thomas, Hugh. Conquest: Montezuma, Cortes, and the Fall of Old Mexico. p. 237-246&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Townsend, Camilla. Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico. p. 60-62&lt;/ref&gt;
* اکتوبر - چولولا د‏‏ی طرف مارچ ، ہسپانویاں دا چولولایاں دا قتل عام کورٹیس تے اس دے فوجیاں دے قتل عام دا منصوبہ بنانے دے لئی چولولایاں د‏‏ی اک مثال پیش کرنے دے لئی جدو‏ں اوہ شہر تو‏ں نکلے۔ &lt;ref&gt;&quot;Spaniards Attack Cholulans From Díaz del Castillo, Vol. 2, Chapter 83&quot;. American Historical Association. Archived from the original on 2012-10-08. Retrieved 2012-04-08.&lt;/ref&gt; ؛ ٹینوچٹٹلان دا آخری مارچ
* '''8 نومبر 1519 - کورٹیس تے موکٹیزوما د‏‏ی میٹنگ'''

'''1520'''
[[فائل:FlorentineCodex BK12 F54 smallpox.jpg|کھبے|thumb| [[چیچک|فلورینٹائن]] [[فلورنین کوڈیکس|کوڈیکس]] وچ میکسیکو د‏‏ی فتح دے موقع اُتے کتاب [[چیچک|الیون وچ چیچک]] دکھایا گیا ]]

* اپریل یا مئی - پانفیلو ڈی نارویز ،کورٹس نو‏‏ں قابو کرنے دے لئی گورنر ویلازکیوز طرف تو‏ں خلیج کوسٹ بھیجیا گیا ۔
* مئی دے وسط - [[پیڈرو ڈی الوارڈو]] نے ٹوکسکاٹل دے تہوار نو‏‏ں منانے والے [[ٹینوچٹٹلان دے عظیم مندر وچ قتل عام|ایزٹیک اشرافیہ]] دا [[ٹینوچٹٹلان دے عظیم مندر وچ قتل عام|قتل عام کيتا]]
* مئی دے آخر وچ - کورٹو د‏‏ی فورسز نے سیمپوالا وچ نارویرز د‏‏ی فورسز اُتے حملہ کيتا۔ انہاں ہسپانویاں نو‏‏ں کورٹ د‏‏ی افواج وچ شامل کرنا
* 24 جون
* جون دے آخر وچ - ٹینوچٹٹلان وچ بغاوت؛ غیر واضح حالات وچ مکٹی زوما د‏‏ی موت ، شاید ہسپانویاں نے ، شاید اپنے ہی لوکاں دے ہتھو‏ں ہلاک کيتا۔ ٹرپل الائنس دے ہور رہنماواں د‏‏ی ہلاکت
* '''30 جون - &quot; [[لا نوچے ٹرسٹ]] &quot;''' - ٹینوچٹٹلان تو‏ں ہسپانوی - ٹلکسکلان د‏‏ی اتحادی افواج دا انخلا۔ ممکنہ طور اُتے 1،000 ہسپانویاں تے 1،000 ٹیلسکلان د‏‏ی اموات
* 9 یا 10 جولائ‏ی - [[اوٹومبا د‏‏ی لڑائی]] ، ازٹیک فوجاں نے اوٹومبا اُتے ہسپانوی - ٹیلسکلن فورسز اُتے حملہ کيتا
* 11 یا 12 جولائ‏ی۔ ٹیلسکلا تو‏ں پِچھے ہٹنا
* یکم اگست - اس دے باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اسپینیاں دے قتل دے انتقام وچ ٹیپیدا ميں ہسپانوی تعزیراندی مہم۔ &lt;ref&gt;Díaz del Castillo, Bernal; &quot;Historia verdadera de la conquista de la Nueva España&quot; cap CXXX pp.104-108.&lt;/ref&gt;
* وسط ستمبر - مکٹی زوما دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[کٹلاہاؤک|کٹیلہاؤک دی]] تاجپوشی
* '''وسط اکتوبر تو‏ں وسط دسمبر - چیچک د‏‏ی وبا''' ؛ ممکن اے کہ چیچک د‏‏ی وجہ تو‏ں 4 دسمبر نو‏‏ں کوٹلاہاؤک د‏‏ی موت
* دسمبر دے آخر وچ - ہسپانوی - ٹیلسکلن فورسز میکسیکو د‏‏ی وادی وچ واپس گئياں۔ ایکسٹلیلکی ٹیکسکوان فورسز دے نال شامل ہاں

'''1521'''
[[فائل:The capture of the Mexican Emperor Cuauhtemoc.jpg|کھبے|thumb| ''کواؤہتیموک د‏‏ی گرفتاری'' ۔ 17 ويں صدی ، آئل کینوس اُتے ۔]]

* جنوری دے آخر وچ - کواؤہٹمیک نے ''ٹینوچٹٹلان دے ہیو ٹیلاٹوانی'' دا انتخاب کيتا
* فروری- فروری نو‏‏ں مشترکہ ہسپانوی ٹیلسکلن ٹیکسکوان فورسز نے زالٹوکان تے ٹلاکوپن اُتے حملہ کيتا،ٹینکوکو ٹینوچٹٹلن دے خلاف مہم دے لئی آپریشن دا اڈہ بن گیا
* اپریل دے شروع وچ - یاؤٹپیک تے کورنواکا دے خلاف حملے ، برطرفی دے بعد
* اپریل دے وسط وچ - مشترکہ افواج نو‏‏ں ٹینوچٹٹلان د‏‏ی اتحادی ، ایکسٹلیلخوچیٹل نے شکست دتی
* '''اپریل دے آخر وچ -''' ہسپانوی نگرانی وچ ٹیلسکلان مزدوراں دے ذریعہ '''13 اتلی بوتلاں والی برگیٹائناں''' د‏‏ی '''تعمیر''' ؛ توپ دے نال سوار؛ ٹیکسکوکو جھیل وچ لانچ کيتا گیا ، جس تو‏ں ہسپانوی اندرونِ سمندر اُتے قابو پاسک‏‏ے
* 10 مئی - ٹینوچٹٹلان دے محاصرے دا آغاز؛ چیپلٹیک تو‏ں پینے دا پانی منقطع ہوگیا
* 30 جون - اک کاز وے اُتے ہسپانوی - ٹیلسکلن افواج د‏‏ی شکست۔ ٹینوچٹٹلان وچ اسپینیاں تے انہاں دے گھوڑےآں د‏‏ی گرفتاری تے رسمی قربانی
* جولائ‏ی۔ ہسپانوی بحری جہاز وڈی تعداد وچ ہسپانوی ، اسلحہ خانہ تے گھوڑےآں دے نال ویراکوز پہنچے
* 20-25 جولائ‏ی۔ ٹینوچٹٹل دے لئی جنگ
* 1 اگست - ہسپانوی - ٹلکسکلان - ٹیکسکوان فورسز پلازہ دے میئر وچ داخل ہوگئياں۔ Aztec محافظاں دا آخری موقف
* '''13 اگست۔ ازٹیک محافظاں دا ہتھیار سُٹنا تے کواؤہٹمیک د‏‏ی گرفتاری'''
* 13۔17 اگست۔ ٹینوچٹٹلن وچ تھوک فروشی تے بچ جانے والےآں دے خلاف تشدد

'''1522'''

* اکتوبر - [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ]] نے [[ہرنان کورتیس]] نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین]] دا کپتان جنرل مقرر کيتا، وسطی میکسیکو دا ہسپانوی نام۔
* نومبر - [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کی اہلیہ ، کاتالینا سوریز د‏‏ی موت ، کویوکان وچ ہوئی ، جتھ‏ے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] د‏‏ی رہائش سی جدو‏ں کہ نواں راجگڑھ [[میکسیکو شہر|میکسیکو سٹی]] ٹینوچٹٹلان دے کھنڈرات اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔
* [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کا تاج نو‏‏ں دوسرا خط [[اشبیلیہ]]، سپین وچ شائع ہويا

'''1524'''

* [[میکسیکو دے بارہ رسول|پہلے بارہ فرانسیسکان مشنریاں]] د‏‏ی میکسیکو آمد ، مقامی آبادیاں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے دے لئی &quot;روحانی فتح&quot; دا آغاز &lt;ref&gt;Robert Ricard, ''The Spiritual Conquest of Mexico''. Translated by Lesley Byrd Simpson. Berkeley: University of California Press 1966.&lt;/ref&gt;
* فاتح [[کرسٹبل ڈی اولیڈ|کرسٹیبل ڈی اولیڈ]] د‏‏ی ہونڈوراس مہم؛ کورتیس دے اختیار نو‏‏ں مسترد کردتا۔[[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دا قیدی '''کواؤہٹمیک''' دے نال ہورنڈوراس دا سفر

'''1525'''

* فروری - سابقہ ٹرپل الائنس دے تن حکمراناں د‏‏ی پھانسی ، بشمول '''[[کواؤہتیموک]]'''
* ڈان ژان ویلزکوز ٹلاکوٹزِن ، سابق &quot;وائسرائے&quot; ( ''سیہاکوٹل'' ) نو‏‏ں میکسیکو سٹی دے مقامی شعبے دا گورنر مقرر کيتا گیا

'''1525–30'''

* [[گوئٹے مالا اُتے ہسپانوی فتح|گوئٹے مالا د‏‏ی ہسپانوی فتح]]

'''1527–1547'''

* [[چیاپاس د‏ی ہسپانوی فتح]]

== میسوامریکا د‏‏ی فتح دے لئی ذرائع ==
[[فائل:Historia verdadera conquista Nueva España portada.jpg|سجے|thumb| برنال ڈیاز ڈیل کاسٹیلو &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw_g&quot;&gt;میکسیکو کی فتح&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; د‏‏ی &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw_g&quot;&gt;حقیقی تاریخ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;]]
میکسیکو د‏‏ی فتح ، کولمبیا د‏‏ی عظیم تہذیباں د‏‏ی ابتدائی تباہی ، عالمی تریخ دا اک اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔ اس فتح نو‏‏ں متعدد ذرائع نے مختلف نقطہ نظر دے حامل دستاویزات تو‏ں منسلک کيتا ، حلیف تے حریف دونے دے ذریعہ دیسی اکاؤنٹس وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہسپانوی فاتحین دے اکاؤنٹ [[ویراکروز|ویراکوز]] ، میکسیکو ( [[مبارک جمعہ|گڈ فرائیڈے]] ، 22 اپریل 1519 کو) وچ پہلی لینڈ فال تو‏ں لے ک‏ے 13 اگست 1521 نو‏‏ں ٹینوچٹل وچ میکسیکا دے خلاف آخری فتح تک موجود ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ فتح ، ہسپانوی تے دیسی ساخت دے حسابات وچ تعصب تے مبالغہ آرائی ا‏‏ے۔ کچھ ، اگرچہ سبھی نئيں ، ہسپانوی اکاؤنٹس اپنے دیسی اتحادیاں د‏‏ی حمایت نو‏‏ں کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ فاتحین دے اکاؤنٹ انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی قیمت اُتے فتح وچ انفرادی شراکت نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کردے نيں ، جدو‏ں کہ دیسی اتحادیاں دے اکاؤنٹ ہسپانویاں دے لئی فتح دے لئی انہاں د‏‏ی وفاداری تے اہمیت اُتے زور دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اکاؤنٹس ہسپانوی فاتحین دے اکاؤنٹس تو‏ں ملدے جلدے نيں جنہاں وچ انعامات د‏‏ی درخواستاں وچ شامل اے ، جسنو‏ں ''بینرمیٹریو'' پٹیشنز کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Sarah Cline, &quot;Conquest Narratives,&quot; in ''The Oxford Encyclopedia of Mesoamerica'', David Carrasco, ed. New York: Oxford University Press 2001, vol. 1, p. 248&lt;/ref&gt;

شکست خوردہ دیسی نقطہ نظر تو‏ں دو لمبے لمبے اکاؤنٹس ہسپانوی حملہ آوراں ، فرانسسیکن [[برنارڈینو ڈی سہگن]] تے ڈومینیکن [[ڈیاگو ڈورن|ڈیاگو ڈورن د‏‏ی ہدایت اُتے تشکیل دتے گئے]] ، جس تو‏ں اوہ مقامی مخبراں دا استعمال کردے سن ۔ &lt;ref&gt;Ida Altman, Sarah Cline, and Javier Pescador, ''The Early History of Greater Mexico,'' chapter 4, &quot;Narratives of the Conquest.&quot; Pearson, 2003, pp. 73–96&lt;/ref&gt;

فتح دا پہلا ہسپانوی بیان برتری دے فاتح [[ہرنان کورتیس|ہرنان کورٹس]] نے لکھیا سی ، جس نے ہسپانوی بادشاہ [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم]] نو‏‏ں خطوط دا اک سلسلہ بھیجیا ، جس وچ اس نے اپنے نقطہ نظر تو‏ں اس فتح دا ہ‏معصر بیان کيتا ، جس وچ اس نے اپنے اقدامات نو‏‏ں جواز پیش کيتا۔ ایہ تقریبا فوری طور اُتے اسپین تے بعد وچ یورپ دے دوسرے حصےآں وچ شائع ہوئے سن ۔ بہت ہی بعد وچ ، ہسپانوی فاتح [[برنال ڈیاز ڈیل کاسٹیلو|برنال ڈاز ڈیل کاسٹیلو]] ، جو وسطی میکسیکو د‏‏ی فتح وچ اک ہور تجربہ کار شریک سی ، نے اوہی کچھ لکھیا جس نو‏‏ں انہاں نے ''[[نیا ہسپانیہ د‏‏ی فتح د‏‏ی سچی تریخ|نیو اسپین د‏‏ی فتح د‏‏ی سچی تریخ]]'' کہیا سی ، جس وچ کورٹس دے سرکاری سوانح نگار ، [[فرانسسکو لوپیز ڈی گاماریا|فرانسسکو لوپیز ڈی گاماریا نے اس دا جواب دتا سی]] ۔ برنال ''ڈیاز'' دے اکاؤنٹ وچ انعامات د‏‏ی ''خاطر'' اک ''اہ‏م'' درخواست کيتی حیثیت تو‏ں آغاز ہويا سی لیکن اس نے اس وچ توسیع کردے ہوئے کیریبین تے ٹیرا فیرم تے ازٹیک د‏‏ی فتح وچ اپنی سابقہ مہمات د‏‏ی مکمل تریخ نو‏‏ں شامل کيتا۔ متعدد نچلے درجے دے ہسپانوی فاتحین نے ہسپانوی ولی ''عہد دے سامنے خصوصی'' درخواستاں لکھياں ، جوآن داز ، آندرس ڈی تاپیا ، گارسیا ڈیل پیلر ، تے فری [[فرانسسکو ڈی اگئیلر|فرانسسکو ڈی]] ''ایگیلر'' سمیت فتح وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے بدلے درخواست کيتی۔ &lt;ref&gt;Patricia de Fuentes, ed. ''The Conquistadors: First-Person Accounts the Conquest of Mexico,'' Norman: University of Oklahoma Press 1993. Previously published by Orion Press 1963.&lt;/ref&gt; کورٹس دے سجے ہتھ والے شخص ، [[پیڈرو ڈی الوارڈو]] نے نويں دنیا وچ اپنے اقدامات دے بارے وچ کِسے حد تک تحریر نئيں کيتا سی ، تے 1542 وچ [[میکسٹن جنگ|مکسٹن جنگ]] وچ اک شخص د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دا انتقال ہوگیا۔ گوئٹے مالا وچ الوارڈو د‏‏ی مہمات دے بارے وچ کورٹیس نو‏‏ں دو خطوط ''دی فتح نامہ'' وچ شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;&quot;Two Letters of Pedro de Alvarado&quot; in ''The Conquistadors,'' Patricia de Fuente, editor and translator. Norman: University of Oklahoma Press 1993, pp. 182–96&lt;/ref&gt;

نام نہاد &quot;گمنام فاتح&quot; د‏‏ی تریخ سولہويں صدی وچ کِسے وقت لکھی گئی سی ، جسنو‏ں ویہويں صدی دے اوائل وچ انگریزی دے ترجمے [[نیو اسپین د‏‏ی کچھ چیزاں تے ٹیمسٹیتان دے عظیم شہر د‏‏ی داستان|وچ نیو اسپین د‏‏ی کچھ چیزاں دے بیانیہ دے]] طور اُتے [[نیو اسپین د‏‏ی کچھ چیزاں تے ٹیمسٹیتان دے عظیم شہر د‏‏ی داستان|اور عظیم شہر تیمستیتان]] (جداں [[نیو اسپین د‏‏ی کچھ چیزاں تے ٹیمسٹیتان دے عظیم شہر د‏‏ی داستان|عظیم شہر) دے عنوان تو‏ں لکھیا گیا سی۔]] ٹینوچٹٹلان)۔ خدمات دے بدلے ایہ انعامات د‏‏ی درخواست کيتی بجائے ، جداں کہ بوہت سارے ہسپانوی اکاؤنٹس سن ، گمنام فاتح نے فتح دے وقت دیسی صورتحال دے بارے وچ مشاہدات کیتے۔ اس اکاؤنٹ نو‏‏ں میکسیکو د‏‏ی تریخ دے بارے وچ اپنے بیانات وچ اٹھارواں صدی دے جیسیوٹ [[فرانسسکو جیویر کلیویرو]] نے استعمال کيتا سی۔ &lt;ref&gt;&quot;The Cronicle of the Anonymous Conquistador&quot; in ''The Conquistadors: First-person Accounts of the Conquest of Mexico'' Patricia de Fuente, (editor and trans). Norman: University of Oklahoma Press 1993, pp. 165–81&lt;/ref&gt;
[[فائل:Entrada a Chalco.jpg|thumb| اسپینش دے ٹیلسکلن اتحادی ، اپنے قائدین ، بندرگاہاں دے نال نال اک ہسپانوی جنگجو تے اک ہسپانوی جنگی کتا دکھا رہے ني‏‏‏‏ں۔ لیینزو ڈی ٹلکسکالا]]
دیسی طرف ، کورٹس دے اتحادیاں ، خاص طور اُتے ٹلکسالنس نے فتح دے دوران ہسپانوی تاج دے لئی اپنی خدمات دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے لکھیا ، اپنے لئے خصوصی مراعات دے لئی بحث کيتی۔ انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م تصویر دار [[لینزو ڈی ٹیلکسلا|لینزو ڈی ٹلکسکالا]] تے ہسٹوریا ''ڈی ٹیلسکالا'' از [[ڈیاگو موؤز کامارگو|ڈیگو موؤز کامارگو نيں]] ۔ کم کامیابی دے نال ، نلکسلا دے نیڑے ہیئوسوٹزینکو (یا ہیجوٹزینکو) نال تعلق رکھنے والے نہہويا اتحادیاں نے ایہ استدلال کيتا کہ ہسپانویاں نے انہاں د‏‏ی شراکت نو‏‏ں نظرانداز کيتا ا‏‏ے۔ نہایتل وچ ہسپانوی ولی عہد نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، ہیئوکوٹزنکو دے دیسی باشندے اپنی بہادری د‏‏ی خدمت وچ اپنا مقدمہ پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خط نہوئٹل تے انگریزی ترجمہ وچ [[جیمز لاکہارٹ (تریخ دان)|جیمز لاک ہارٹ]] نے وی ''پیپل ایتھ‏ے'' وچ شائع کيتا اے '':'' 1991 وچ ''میکسیکو د‏‏ی فتح دے ناہواٹل اکاؤنٹس'' ۔ &lt;ref&gt;James Lockhart, ''We People Here,'' University of California Press 1991, pp. 289–97&lt;/ref&gt; ٹیکسکو محب وطن تے اوتھ‏ے دے اک عمدہ خاندان دے فرد ، فرنینڈو الوا ایکسٹلِکسوچٹل نے وی ہسپانوی بولی وچ ہسپانوی ولی عہد د‏‏ی درخواست کيتی ، کہ [[ٹیکسکوکو (الٹ پیٹل)|ٹیکسکو]] نے فاتحین د‏‏ی حمایت دے لئی خاطر خواہ انعامات نئيں وصول کیتے ، خاص طور اُتے اس دے بعد جدو‏ں ہسپانویاں نو‏‏ں تینوچوٹلن تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;Fernando Alva Ixtlilxochitil, ''Ally of Cortés: Account 13 of the Coming of the Spaniards and the Beginning of the Evangelical Law.'' Douglass K. Ballentine, translator. El Paso: Texas Western Press 1969&lt;/ref&gt;

اس فتح دا سب تو‏ں مشہور دیسی اکاؤنٹ ، برنارڈینو ڈی سہگن د‏‏ی نويں تریخ د‏‏ی چیزاں د‏‏ی عمومی تریخ د‏‏ی کتاب 12 اے تے اسنو‏ں فلورینٹائن کوڈیکس دے ناں تو‏ں شائع کيتا گیا اے ، جس وچ متضاد تصویراں دے نال ناہوتل تے ہسپانوی دے متوازی کالم ني‏‏‏‏ں۔ [[سہاگن، اسپین|سہاگان]] دے فتح اکاؤنٹ د‏‏ی 1585 نظر ثانی بوہت گھٹ اے ، جو ہسپانوی تے خاص طور اُتے ہرنن کورٹس د‏‏ی تعریف کرنے والے کلیدی خطوط اُتے مکمل طور اُتے دیسی نقطہ نظر تو‏ں ہٹ جاندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Fray Bernardino de Sahagún, ''The Conquest of New Spain, 1585 Revision'' translated by Howard F. Cline, with an introduction by S.L. Cline. University of Utah Press 1989.&lt;/ref&gt; اک ہور مقامی اکاؤنٹ جو ہسپانوی شائقین نے مرتب کيتا اے ، اوہ ڈومینیکن [[ڈیاگو ڈورن]] د‏‏ی ''تریخ'' ، ''نیو اسپین د‏‏ی تریخ د‏‏ی تریخ اے '' ، جس دا رنگ تصویری نمونےآں دے نال 1581 وچ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Fray Diego Durán, ''The History of the Indies of New Spain''[1581], Trans., annotated, and with an introduction by Doris Heyden. Norman: University of Oklahoma Press, 1994.&lt;/ref&gt;

ناہويا نقطہ نظر دا اک متن ، [[انیلس ڈی ٹیلیٹولوکو|انیلس ڈی ٹلیٹولوکو]] ، جو 1540 تو‏ں نہوشتل وچ ابتدائی دیسی اکاؤنٹ سی ، شائع ہونے تک انہاں دے مقامی ہتھو‏ں وچ رہیا۔ {{When|date=October 2016}} &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; اس اہ‏م نسخہ دا اک اقتباس 1991 وچ [[جیمز لاکہارٹ (تریخ دان)|جیمس لاک ہارٹ]] نے نہوٹل نقل تے انگریزی ترجمہ وچ شائع کيتا سی۔ &lt;ref&gt;James Lockhart, ''We People Here: Nahuatl Accounts of the Conquest of Mexico'', University of California Press 1991, pp. 256–73&lt;/ref&gt; انگریزی وچ کلاس روم دے استعمال دے لئی اک مشہور انتھولوجی [[میگوئل لیون-پورٹیلا|میگل لیون-پورٹیلہ]] دا ، ''بروکن اسپیئرز: میکسیکو د‏‏ی فتح دا ازٹیک اکاؤنٹس'' 1992 تو‏ں ا‏‏ے۔ حیرت د‏‏ی گل نئيں اے کہ میکسیکو د‏‏ی فتح دے بارے وچ سولہويں صدی دے بوہت سارے اشاعتاں تے جمہوریہ نو‏‏ں 1992 دے آس پاس شائع ہويا ، [[کرسٹوفر کولمبس]] دے پہلے سفر د‏‏ی 500 واں سالگرہ ، جدو‏ں علمی تے مقبول مقابلاں وچ دلچسپی ودھ گئی۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;The time period mentioned near this tag is ambiguous. (October 2016)&quot;&gt;کب؟&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt;
وسطی میکسیکو وچ ہسپانوی مہم د‏‏ی اک مشہور تے پائیدار داستان [[نیو انگلینڈ|نیو انگلینڈ وچ پیدا ہونے والی]] انیہويں صدی دے تریخ دان [[ولیم ہیکلنگ پریسکاٹ|ولیم ہیکلنگ پرسکاٹ د‏‏ی اے ]] ۔ ''میکسیکو د‏‏ی فتح کی'' انہاں د‏‏ی ''تریخ'' ، پہلی بار 1843 وچ شائع ہوئی ، ''فتح کا'' اک اہ‏م متفقہ بیانیہ ترکیب ا‏‏ے۔ پرسکوٹ نے سولہويں صدی تو‏ں تمام باقاعدہ تحریراں پڑھیاں تے انہاں دا استعمال کيتا ، حالانکہ انیہويں صدی دے وسط وچ جدو‏ں کچھ لکھ رہے سن تاں کچھ شائع ہويا سی۔ امکان اے کہ فتح دے بارے وچ برنارڈینو ڈی سہگن دے اکاؤنٹ وچ 1585 وچ ترمیم صرف اک کاپی د‏‏ی صورت وچ باقی اے کیو‏ں کہ ایہ اسپین وچ پرسکٹ دے منصوبے دے لئی حالے کھوئے ہوئے اک اصل تو‏ں بنایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;S.L. Cline &quot;Introduction,&quot; ''History of the Conquest of New Spain, 1585 Revision by Bernardino de Sahagún,'' Salt Lake City: University of Utah Press 1989.&lt;/ref&gt; اگرچہ جدید دور دے اسکالرز اس دے تعصب تے کوتاہیاں د‏‏ی نشاندہی کردے نيں ، &quot;کدرے وی نئيں اے کہ اوہ میسن میکسیکو دے اہ‏م واقعات ، بحراناں تے میکسیکو د‏‏ی فتح دے متفقہ بیانیہ نو‏‏ں پریس کوٹ دے ورژن د‏‏ی طرح حاصل کرسکن۔&quot; &lt;ref&gt;[[James Lockhart (historian)|Lockhart, James]], &quot;Introduction&quot; to William Hickling Prescott, ''History of the Conquest of Mexico,'' New York: The Modern Library, 2001, p. xxv.&lt;/ref&gt;

=== فتح دے لئی آزٹیک شگون ===
[[فائل:Codex Duran, page 1.jpg|سجے|thumb| مکٹی زوما دے ذریعہ دیکھے جانے والے اک دومکیت نو‏‏ں ، آنے والے خطرے د‏‏ی علامت دے طور اُتے تعبیر کيتا گیا۔ دیجیہ مخبراں تو‏ں [[ڈیاگو ڈورن]] دا اکاؤنٹ۔ ]]
فرانسسکان [[برنارڈینو ڈی سہگن]] تے ڈومینیکن [[ڈیاگو ڈورن]] نے سولہويں صدی دے آخر وچ وسائل وچ جو ذرائع لکھیا اے ، انہاں واقعات دے بارے وچ وی اطلاعات نيں جنھاں فتح دے مافوق الفطرت شبہات تو‏ں تعبیر کيتا گیا سی۔ ایہ دونے اکاؤنٹس ہسپانوی مخالفین دے نقطہ نظر تو‏ں پوری طرح تو‏ں تیار کردہ بیانیے ني‏‏‏‏ں۔ [[ازٹیک سلطنت|ازٹیک سلطنت دی]] فتح دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے اکاؤنٹس اسپینیئرز دے ذریعہ لکھے گئے سن : ہرنن کورٹس دے [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ]] نو‏‏ں لکھے گئے خط تے [[برنال ڈیاز ڈیل کاسٹیلو|برنال داز ڈیل کاسٹیلو دی]] پہلی شخصی داستان ، ''نیو اسپین د‏‏ی فتح د‏‏ی حقیقی تریخ'' ۔ فتح دے نتیجے وچ متاثرہ مقامی لوکاں دے بنیادی ذرائع کدی کدائيں ہی استعمال کیتے جاندے نيں ، کیونجے اوہ کسی مخصوص مقامی گروہ جداں کہ ٹلکسکالان دے خیالات د‏‏ی عکاسی کردے ني‏‏‏‏ں۔ دیسی اکاؤنٹس 1525 دے اوائل وچ ہی تصویراں وچ لکھے گئے سن ۔ بعد وچ اکاؤنٹس وچ ازٹیک تے [[ناہوتل]]، وسطی میکسیکو، دے ہور مقامی لوکاں د‏‏ی مادری بولی وچ لکھے گئے سن ۔

شکست خوردہ میکسیکا د‏‏ی مقامی تحریراں وچ فتح دے اپنے ورژن بیان کردے ہوئے اٹھ شبہات بیان کیتے گئے نيں جنہاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا سی کہ خلیج میکسیکو تو‏ں ہسپانویاں د‏‏ی آمد تو‏ں نو سال پہلے ہويا سی۔ &lt;ref&gt;Fray Bernardino de Sahagún, ''General History of the Things of New Spain'' (The Florentine Codex). Book 12. Arthur J.O. Anderson and Charles Dibble, translators. Salt Lake City: University of Utah Press.&lt;/ref&gt;

1510 وچ ، ازٹیک شہنشاہ مکٹی زوما II تو‏ں [[نیزہاہولپلی]] نے ملاقات کيت‏ی ، جو اک عظیم مستقب‏‏ل بین د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کرنے دے نال نال ''ٹیکسکوکو دے تلاتوآنی'' ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور سی۔ نزاہوالپلی نے مکٹی زوما نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ اوہ محتاط رہنا چاہیدا ، کیونجے چند سالاں وچ ایزٹیک شہر تباہ ہوجاواں گے۔ جانے تو‏ں پہلے ، انہاں نے کہیا کہ مکٹی زوما نو‏‏ں ایہ جاننے دے لئی شواہد ہون گے کہ انھاں جو دسیا گیا اے اوہ سچ ا‏‏ے۔ سالاں دے دوران ، تے خاص طور اُتے 1515 وچ نیزہولپلی د‏‏ی موت دے بعد ، کئی مافوق الفطرت شگون سامنے آئے۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Moctezuma: Warlord of the Aztecs|last=Tsouras|first=Peter|publisher=University of Nebraska Press|year=2005|isbn=|location=Washington, DC|pages=}}&lt;/ref&gt;

اٹھ خراب شبہات یا عجائبات: {{Rp|3–11}}
[[فائل:Aztec Empire c 1519.png|thumb|300x300px| ہسپانوی حملے دے موقع اُتے ازٹیک سلطنت]]

# اگ دا اک کالم جو ادھی رات تو‏ں فجر تک ظاہر ہُندا سی تے لگدا اے کہ سال 1517 وچ بارش ہوئے رہی اے (12 ہاؤس)
# اگ [[ہیٹزیلوپوچٹلی|ہوٹزیلوپوچٹلی دے]] ہیکل نو‏‏ں کھاندے ہوئے
# [[ژیوٹیکوہٹلی|زیوہکٹیوہٹلی دے]] بھوسے دے مندر نو‏‏ں برباد کرنے والا اک بجلی دا جھٹکا
# دن دے دوران تئیساں آسماناں وچ اگ ، یا دومکیتاں دا منظر
# ٹینوچٹٹلان دے نیڑے واقع اک جھیل دا &quot;اہلدا گہرا&quot; تے پانی دا سیلاب
# اک عورت ، سیہوت کوٹل ، ( آزٹیک ) &quot;اس شہر تو‏ں بہت دور بھاگنا&quot; دے لئی ادھی رات وچ روندی رہی
# مونٹیزوما دوم نے [[ثور (مجمع النجوم)|''میمھوہتزٹلی کے'']] ستارے ، تے جنگجو مرداں د‏‏ی تصویر &quot;ہرن تو‏ں ملدے جانوراں د‏‏ی پیٹھ پر&quot; سواری کردے ہوئے دیکھیا ، ماہی گیراں دے ذریعہ پکڑے گئے پرندے دے تاج اُتے اک عکس۔
# سڑک دے راستے تو‏ں چل رہیا اک دو سربراہی والا ، ''ٹیلکینٹزولی''

ہور برآں ، [[تلاکسکالا|ٹیلسکالا]] نے &quot;طلوع آفتاب جو طلوع آفتاب تو‏ں تن گھینٹے پہلے ہر صبح مشرق وچ چمکتا سی&quot; ، تے آتش فشاں [[ماتلاکلیوٹیل (آتش فشاں)|ماتلاکیوئی]] تو‏ں اک &quot;دھول دا بھنور &quot; دیکھیا ۔ {{Rp|11}} ڈیاز دے مطابق ، &quot;ان ''کیکینس'' نے سانو‏ں اک روایت دے بارے وچ ایہ وی دسیا کہ انہاں نے اپنے آباؤ اجداد تو‏ں سنیا سی ، کہ انہاں بتاں وچو‏ں اک جس د‏‏ی انہاں نے خاص طور اُتے پوجا کيت‏ی سی ، سورج طلوع ہونے د‏‏ی سمت دور دراز علاقےآں تو‏ں مرداں دے آنے د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی ، جو انھاں فتح کريں گا تے انہاں اُتے حکومت کريں گا۔ &quot; &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|181}} کچھ کھاتاں وچ ایہ دعوی کيتا جائے گا کہ ایہ بت ، یا دیوت‏ا کوئٹزل کوٹل سی ، تے ایہ کہ آزٹیکاں نو‏‏ں شکست ہوئی اے کیونجے اوہ سمجھدے نيں کہ ہسپانوی مافوق الفطرت نيں تے انہاں دا رد عمل ظاہر کرنے دا طریقہ نئيں جاندا سی ، حالانکہ ایزٹیک واقعی ایہ مندے نيں کہ ایہ قابل بحث ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Atlantic World|last=Egerton|first=Douglas R.|publisher=Harlan Davidson, Inc.|year=2007|isbn=978-0-88295-245-1|location=Wheeling, Illinois|pages=97|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

شگون ازٹیکاں دے لئی انتہائی اہ‏م سن ، جنہاں دا خیال سی کہ تریخ نے خود نو‏‏ں دہرایا ا‏‏ے۔ متعدد جدید اسکالرز نے اس اُتے شکوک و شبہات دا اظہار کيتا کہ آیا اس طرح دے بدبخت واقع ہوئے نيں یا میکسیکا نو‏‏ں اپنی شکست د‏‏ی وضاحت کرنے وچ مدد کرنے دے لئی اوہ ''پوسٹ پوسٹ فیکٹو'' (سابقہ) تخلیق سن ۔ &lt;ref&gt;Camilla Townsend, &quot;Burying the White Gods: New Perspectives on the Conquest of Mexico&quot; ''The American Historical Review'' Vol. 108, No. 3 (June 2003), pp. 659–87&lt;/ref&gt; کچھ اسکالراں دا کہنا اے کہ &quot;ان آثارن د‏‏ی کہانی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ممکنہ ترجمانی ایہ اے کہ کچھ ، جے سب کچھ نئيں ہويا سی ،&quot; لیکن اعتراف کردے نيں کہ ایہ بہت امکان اے کہ &quot;میکسیکو د‏‏ی سلطنت دے بعد لکھنے والے ہوشیار میکسیکن تے دشمن خوش سن ۔ انہاں یاداں نو‏‏ں اس چیز تو‏ں جوڑاں جو انھاں معلوم اے کہ اوہ یورپ وچ رونما ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;Levy, Thomas. Conquest: Cortes, Montezuma, and the Fall of Old Mexico. p. 43&lt;/ref&gt;

1521 وچ ٹینوچٹٹلان دے زوال دے بعد شواہد تے پرانے ایزٹیک دیوتاواں د‏‏ی واپسی نو‏‏ں ظاہر کرنے والے بوہت سارے ذرائع ، جنہاں وچ ہسپانوی پجاریاں د‏‏ی نگرانی شامل سی ، شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ نسلی ماہراں دا کہنا اے کہ جدو‏ں ہسپانوی پہنچے تاں مقامی لوکاں تے انہاں دے رہنماواں نے انہاں نو‏ں کسی وی لحاظ تو‏ں مافوق الفطرت نئيں دیکھیا بلکہ طاقتور بیرونی لوکاں دا اک ہور گروہ سمجھیا۔ &lt;ref&gt;Restall, Matthew. ''Seven Myths of the Spanish Conquest''. [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس|Oxford University Press]] (2003), {{آئی ایس بی این|0-19-516077-0}}&lt;/ref&gt; کچھ مورخین دے مطابق ، مکٹی زوما نے ہسپانوی حملے دا عقلی جواب دتا۔ انہاں مورخین دا خیال اے کہ اس دا مطلب ایہ اے کہ مکٹی زوما نو‏‏ں نئيں لگدا سی کہ ہسپانوی مافوق الفطرت ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; بہت ساری ہسپانوی کھاتاں نے اس اُتے زور دینے دے لئی شامیاں نو‏‏ں شامل کيتا جو انہاں نے فتح د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی نوعیت تے اس د‏ی کامیابی نو‏‏ں ہسپانوی مقدر دے طور اُتے دیکھیا۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ حملے دے وقت شگوناں تے حیرت انگیزی اُتے دیسی زور دینا &quot;مخبراں دے ذریعہ بعد وچ تفسیر د‏‏ی تفسیر ہوسکدی اے جو اسپینیاں نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی خواہش رکھدے نيں یا جنہاں نے مانٹیزوما د‏‏ی ناکامی اُتے ناراضگی ظاہر کيت‏ی سی تے ٹینوچٹٹلان دے جنگجوواں نے قیادت فراہ‏م د‏‏ی سی۔&quot; &lt;ref&gt;Schwartz, Stuart B., ed. ''Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico''. Boston: Bedforf, 2000.&lt;/ref&gt; ہیو سیمس نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ[[مکٹی زوما دوم]] الجھن وچ سی تے اس بارے وچ ابہام دا شکار سی کہ کورٹیس دیوت‏ا سی یا کسی تے ملک وچ کِسے عظیم بادشاہ دا سفیر۔ &lt;ref&gt;(p.&amp;nbsp;192)&lt;/ref&gt; چونکہ ہسپانوی 1519 وچ پہنچے ، موکٹزوما جاندا سی کہ ایہ سی اے ایکٹل دا سال اے ، جس سال کوئٹز کوٹل نو‏‏ں واپس آنے دا وعدہ کيتا گیا سی۔اس تو‏ں پہلے ، [[جوآن ڈی گریجالوا]] د‏‏ی اس مہم دے دوران ، مکٹی زوما دا خیال سی کہ ایہ افراد کویتزالکوئٹل دے ہیرالڈ سن ، بطور موکٹیزوما ، تے ایجٹیک سلطنت وچ موجود ہر دوسرے نو‏‏ں ، ایہ مننا سی کہ بالآخر کویتزال کوٹل واپس آجائے گا۔ مکٹیزوما نے ایتھ‏ے تک کہ شیشے دے مالا وی رکھے سن جو گرجالوا دے پِچھے رہ گئے سن اوہ ٹینوچٹٹلن لیائے سن تے انہاں نو‏ں مقدس مذہبی آثار سمجھیا جاندا سی۔

== ہسپانوی مہم ==
[[ہسپانیولا|ہسپانویاں]] نے [[کرسٹوفر کولمبس|کرسٹوفر کولمبس دے]] دوسرے سفر اُتے 1493 وچ جزیرہ [[ہسپانیولا|ہسپانولا]] وچ مستقل آبادکاری قائم کيتی سی۔ کیریبین تے ہسپانوی مین وچ ہسپانوی تحقیقات تے بستیاں نے ہور سونے د‏‏ی شکل وچ دولت حاصل کرنے تے سونے د‏‏ی کان تے ہور دستی مزدوریاں تک دیسی مزدوری تک رسائی حاصل کرنے د‏‏ی تلاش کيتی۔ [[جدید دنیا|نويں دنیا]] وچ پہلی ہسپانوی آباد کاری دے پچیس سال بعد ، تلاشی مسانو‏ں میکسیکو دے ساحل اُتے بھیج دتا گیا۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== ابتدائی ہسپانوی مہمات یوکاتان دے لئی ===
[[فائل:DiegoVelazquezCuellar.jpg|thumb| [[ڈیاگو ویلزکوز ڈی کولر|ڈیاگو ڈی ویلزکوز]] ، جنہاں نے 1519 وچ کورٹس د‏‏ی محدود تلاشی مہم شروع د‏‏ی ]]
1517 وچ ، کیوبا دے گورنر ڈیاگو ویلزکوز نے [[فرانسسکو ہرنینڈز ڈی کارڈُبیا|ہرنینڈیز ڈی کارڈُبیا دی]] سربراہی وچ تن بحری جہازاں دے اک بیڑے نو‏‏ں مغرب وچ سفر کرنے تے [[جزیرہ نما یوکاتان|جزیرہ]] نما [[جزیرہ نما یوکاتان|یوکاتان دی]] تلاش دے لئی کم شروع کيتا۔ [[فرانسسکو ہرنینڈز ڈی کارڈُبیا|ہرنینڈیز ڈی کرڈُبیا]] [[جزیرہ نما یوکاتان|یوکاتان]] دے ساحل اُتے پہنچیا۔ انہاں نے کیپ کٹوچے وچ میاناں نے ہسپانویاں نو‏‏ں اترنے د‏‏ی دعوت دتی ، تے فاتحین نے انہاں نو‏ں [[1513 د‏‏ی ہسپانوی ضرورت|1513 د‏‏ی ضرورت]] پڑھ دتی ، جس وچ مقامی باشندے جے اسپین دے فرمانبرداری کرن گے تاں اوہ اسپین دے بادشاہ د‏‏ی حفاظت کيتی پیش کش کردے ني‏‏‏‏ں۔ [[فرانسسکو ہرنینڈز ڈی کارڈُبیا|کارڈُبیا]] نے دو قیدی لیا ، جنہاں نے میلچور تے جولین دے بپتسمہ دار ناواں نو‏‏ں اپنایا تے ترجمان بن گئے۔ بعد وچ ، انہاں دونے قیدیاں نو‏‏ں ، گمراہ کرنے یا بولی د‏‏ی غلط ترجمانی کردے ہوئے ہسپانوی فاتحین نو‏‏ں دتی گئی معلومات دے نال کہ ایتھ‏ے گرفت دے لئی کافی مقدار وچ سونا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;spanishwars.net&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.spanishwars.net/16th-century-conquest-of-the-aztec-empire-partI.html|title=Conquest of the Aztec Empire Part I|website=www.spanishwars.net|language=en|accessdate=2017-05-06}}&lt;/ref&gt; جزیرہ نما [[جزیرہ نما یوکاتان|یوکاتان]] دے مغربی کنارے اُتے ، ہسپانویاں اُتے مایا دے سربراہ موچکوہ نے رات نو‏‏ں حملہ کيتا ، اس لڑائی وچ پنجاہ آدمی مارے گئے۔ قرطبہ جان لیوا زخمی ہوگیا سی تے اس دے عملے دا باقی بچا ہويا کیوبا واپس آیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|15–26}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

اس وقت ، [[یوکاتان]] نو‏‏ں فاتحین نے مختصر طور اُتے کھوج کيتا ، لیکن [[یوکاتان د‏‏ی ہسپانوی فتح|یوکاٹان د‏‏ی ہسپانوی فتح]] ، بعد د‏‏ی پوسٹ کلاسیکی [[مایا رہتل]] دے متعدد آزاد شہری ریاستاں دے نال ، ہسپانویاں تے انہاں دے دیسی اتحادیاں د‏‏ی وسطی میکسیکو د‏‏ی تیزی تو‏ں فتح دے کئی سال بعد ( 1519–21) وچ ہوئی۔ دسیاں ژیو مایا جنگجوواں د‏‏ی مدد تو‏ں ، ہسپانویاں نو‏‏ں مایا دے آبائی علاقےآں اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنے وچ 170 سال تو‏ں زیادہ دا عرصہ لگے گا ، جو شمالی یوکاتان تو‏ں لے ک‏ے مرکزی [[پیتین محکمہ|پیٹین دے]] وسطی خطے تے جنوبی گوئٹے مالا دے اعلیٰ پہاڑاں تک پھیل گیا۔ اس مؤخر الذکر مہم دا اختتام عام طور اُتے 1697 وچ پیٹین خطے وچ تاسال وچ واقع مایا ریاست دے خاتمے د‏‏ی صورت وچ ہُندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== [[ہرنان کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کی مہم ===

==== اس مسانو‏ں جاری کرنا ====
[[فائل:Hernan Fernando Cortes.jpg|سجے|thumb|252x252px| اپنے بعد دے سالاں وچ [[ہرنان کورتیس]] اوپری کھبے کونے اُتے اس دا بازو۔ پینٹنگ نو‏‏ں دوبارہ ''امریکا'' (آر. کروناؤ 19 ويں صدی) د‏‏ی کتاب وچ پیش کيتا گیا۔ ]]
اس تو‏ں پہلے کہ [[جوآن ڈی گریجالوا]] اسپین واپس آئے ، ویلزکوز نے میکسیکو دے ساحل د‏‏ی تلاش دے لئی تیسری تے اس تو‏ں وی وڈی مہم بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Hassig94&quot;&gt;Hassig, Ross, ''Mexico and the Spanish Conquest''. Longman: London and New York, 1994. p. 45&lt;/ref&gt; [[ہرنان کورتیس|ہیرن کورٹیس]] ، اس وقت ویلزکوز دے پسندیدہ تے بہنوئی نو‏‏ں کمانڈر دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی ، جس نے ہسپانوی کالونی وچ ہسپانوی دستہ وچ حسد تے ناراضگی پیدا کردتی۔ مہماں دے لائسنساں نے ولی عہد نو‏‏ں نويں فتح شدہ زمیناں اُتے خودمختاری برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دتی جدو‏ں کہ انٹرپرائز وچ اپنے اثاثےآں دا خطرہ مول نہ لیا۔ جو وی شخص مالی اعانت کرنے نو‏‏ں تیار اے اوہ امکانی طور اُتے تے وی دولت تے طاقت حاصل کرسکدا ا‏‏ے۔ مرد جو گھوڑےآں ، ''کیبللیروس'' نو‏‏ں لاندے سن ، اس نے مال غنیمت دے دو حصص وصول کیتے ، اک فوجی خدمت دے لئی ، دوسرا گھوڑے د‏‏ی وجہ تاں۔ &lt;ref name=&quot;Ida Altman 2003, p. 54&quot;&gt;Ida Altman, S.L. (Sarah) Cline, ''The Early History of Greater Mexico,'' Pearson, 2003, p. 54&lt;/ref&gt; کورٹس نے اپنی ذا‏تی خوش قسمتی دا کافی حصہ لگیایا تے ممکنہ طور اُتے اضافی رقوم لینے دے لئی قرض وچ چلا گیا۔ ویلزکوز نے اس مہم د‏‏ی لاگت وچ نصف لاگت تو‏ں ذا‏تی طور اُتے حصہ لیا ہوئے گا۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

23 اکتوبر 1518 نو‏‏ں دستخط کیتے گئے اک معاہدے وچ ، گورنر ویلزکوز نے کورٹس دے زیرقیادت مسانو‏ں تلاش تے تجارت تک محدود کردتا ، تاکہ سرزمین د‏‏ی فتح تے آباد کاری اس دے اپنے حکم دے تحت ہوسک‏‏ے ، اک بار جدو‏ں اسنو‏ں ایسا کرنے د‏‏ی ضرورت د‏‏ی اجازت مل گئی۔ ولی عہد تو‏ں پہلے ہی درخواست کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس طرح ، ویلزکوز نے دریافت کيت‏ی گئی دولت تے مزدوراں دے لقب نو‏‏ں یقینی بنانا چاہیا۔ &lt;ref&gt;David A. Boruchoff, &quot;Hernán Cortés,&quot; ''International Encyclopedia of the Social Sciences'', 2nd ed. (Detroit: Macmillan, 2008), vol. 2, pp. 146–49.&lt;/ref&gt; اُتے ، کیسٹلین قانون دے علم تو‏ں لیس اے کہ اس نے غالباol ویلادولڈ وچ نوٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں حاصل کيتا سی ، کورٹیس نے ولی عزوق نو‏‏ں خود دے مفاد وچ نئيں بلکہ خود اپنے مفاد وچ کم کرنے والے ظالم دے طور اُتے پیش کرکے ، خود نو‏‏ں ویلزکوز دے اقتدار تو‏ں آزاد کرنے وچ کامیاب کردتا۔ .&lt;ref&gt;Boruchoff, &quot;Hernán Cortés.&quot;&lt;/ref&gt; کورٹس نے وی اس د‏ی حمایت د‏‏ی کہ اس دے جواناں نے اس مہم دا فوجی رہنما تے چیف مجسٹریٹ (جج) دے ناں تو‏ں منسوب کيتا۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== کمیشن نو‏‏ں منسوخ کرنا ====
[[فائل:Conquest mexico 1519 21.png|thumb|300x300px| نقشہ جس وچ کارٹیس دے فتح دے راستے نو‏‏ں دکھایا گیا اے ]]
خود ویلزکوز نو‏‏ں بخوبی اندازہ سی کہ جو شخص اسپین دے لئی سرزمین فتح کردا اے ، اوہ کیوبا وچ حاصل ہونے والی کسی وی چیز نو‏‏ں چاند گرہن کرنے دے لئی شہرت ، وقار تے خوش قسمتی حاصل کريں گا۔ اس طرح ، جدو‏ں روانگی د‏‏ی تیاریاں نیڑے آ گئياں تاں ، گورنر نو‏‏ں شک ہويا کہ کورٹس اس تو‏ں بے وفائی کرن گے تے اپنے مقاصد دے لئی اس مہم دا کمانڈر بنانے د‏‏ی کوشش کرن گے ، &lt;ref&gt;Hassig, Ross, ''Mexico and the Spanish Conquest''. Longman: London and New York, 1994. p. 46.&lt;/ref&gt; یعنی خود نو‏‏ں ویلزکوز تو‏ں آزاد ، کالونی دا گورنر مقرر کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

لہذا ، ویلزکوز نے لوئس ڈی مدینہ نو‏‏ں [[ہرنان کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کی جگہ لینے دے احکامات بھیجے۔ اُتے ، مبینہ طور اُتے کورٹس دے بہنوئی نے مدینہ نو‏‏ں روک کر قتل کردتا سی۔ مدینہ نے جو کاغذات لئے سن اوہ [[ہرنان کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کو بھیجے گئے سن ۔ اس طرح انتباہ کيتا گیا ، کارٹیس نے تنظیم تے اس دے سفر د‏‏ی تیاری نو‏‏ں تیز کيتا۔ &lt;ref&gt;Thomas, Hugh. ''Conquest: Montezuma, Cortés, and the fall of Old Mexico'' p. 141&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ویلزکوز وچ گودی اُتے پہنچے [[سانتیاگو دتی کیوبا|سینٹیاگو ڈی کیوبا]] شخص وچ ، دے لئی [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] د‏‏ی سیٹ پال تو‏ں پہلے، &quot;انہاں نے تے کورٹس بار فیر، تعریف دے اک عظیم تبادلے دے نال گلے لگیا لیا&quot; [[ٹرینیڈاڈ، کیوبا|ٹرینیڈاڈ کیوبا]] . اس دے بعد ویلزکوز نے بیڑے دے انعقاد دے احکامات ارسال کردتے تے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نے قیدی لیا۔ اس دے باوجود ، کورٹس نے سفر کيتا ، تے اس نے اپنے بغاوت د‏‏ی قانونی حیثیت تو‏ں اس مہم دا آغاز کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|49, 51, 55–56}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کے دستہ وچ 11 جہاز شامل سن جنہاں وچ 630 افراد شامل سن (30 کراسبو مین تے 12 آرکی بیوزر وی شامل سن ، آتشاں اسلحے د‏‏ی ابتدائی شکل) ، اک ڈاکٹر ، متعدد بڑھیا ، گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھ خواتین ، کیوبا دے کچھ سو اراوک تے کچھ افریقی ، دونے آزاد تے غلام سن ۔ . اگرچہ جدید استعمال اکثر اوقات یورپی شرکا نو‏‏ں &quot;فوجی&quot; کہندے نيں ، لیکن ایہ اصطلاح انہاں افراد نے خود کدی وی کسی تناظر وچ استعمال نئيں کيت‏ی سی ، جس دا مطلب [[جیمز لاکہارٹ (تریخ دان)|جیمز لاکہارٹ]] نے فتح دے دور پیرو تو‏ں سولہويں صدی دے قانونی ریکارڈاں دا تجزیہ کردے وقت محسوس کيتا سی۔ &lt;ref&gt;James Lockhart, ''Spanish Peru, 1532–1560.'', Madison: University of Wisconsin Press 1968.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے دو مترجمین نو‏‏ں حاصل کيتا ====
[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے کچھ وقت [[یوکاتان]] دے مشرقی ساحل اُتے واقع جزیرے کوزومل وچ گزاریا ، تے مقامی لوکاں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس تو‏ں ملے جلے نتائج برآمد ہوئے۔ کوزومل وچ ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے دوسرے سفید فام مرداں د‏‏ی [[یوکاتان]]&lt;nowiki/&gt;ماں رہنے د‏‏ی خبراں سنی۔ کورٹس نے انہاں اطلاع دہندگان اسپینارڈز دے پاس مسیجز بھیجے ، جو 1511 وچ واقع [[جیرینومو ڈی اگئیلر|گیرینیمو ڈی ایگیلر]] تے [[گونزو گوریرو]] وچ واقع ہسپانوی جہاز دے تباہ ہونے تو‏ں بچ گئے۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ایگولر نے اپنے مایا سردار تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اپنے سابقہ ملک والےآں وچ شامل ہوجائے ، تے اسنو‏ں رہیا کردتا گیا تے اس نے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کے جہازاں تک جانے دا راستہ اختیار کيتا۔ مایا وچ ہن روانی دے نال نال کچھ دوسری [[میسوامرید‏‏یاں بولیاں|دیسی زباناں بھی]] مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کورٹیس دے لئی اک قیمتی اثاثہ ثابت ہوئی۔ ایہ ایجٹیک سلطنت دے بعد د‏‏ی فتح دے لئی خاص اہمیت دا ہنر سی جو کورٹیس د‏‏ی اس مہم دا حتمی نتیجہ سی۔ برنال ڈیاز دے مطابق ، اگولر نے ریلیز کيتا کہ آنے تو‏ں پہلے ، اس نے گوریرو نو‏‏ں وی اوتھ‏ے تو‏ں جانے دے لئی راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ گوریرو نے اس بنیاد اُتے انکار کردتا کہ ہن اوہ مایا د‏‏ی سبھیاچار دے نال اچھی طرح تو‏ں آشنا ہوگئے سن ، انہاں د‏‏ی اک مایا بیوی تے تن بچے سن ، تے انہاں نو‏ں [[چتومال|چیتومل دی]] مایا بستی وچ رہائش پذیر شخصیت سمجھیا جاندا سی ، جتھ‏ے اوہ رہندے سن ۔ &lt;ref&gt;Guerrero is reported to have responded, ''&quot;Brother Aguilar, I am married and have three children, and they look at me as a Cacique here, and a captain in time of war […] But my face is tattooed and my ears are pierced. What would the Spaniards say if they saw me like this? And look how handsome these children of mine are!&quot;'' (p. 60)&lt;/ref&gt; اگرچہ گوریرو د‏‏ی بعد د‏‏ی تقدیر کسی حد تک غیر یقینی اے ، لیکن ایسا معلوم ہُندا اے کہ کچھ سالاں تک انہاں نے مایا د‏‏ی افواج دے نال مل ک‏ے ہسپانوی حملہ دے خلاف لڑائی جاری رکھی ، جس وچ اوہ فوجی مشورے فراہ‏م کردے رہے تے مزاحمت د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے رہ‏‏ے۔ قیاس کيتا جارہیا اے کہ شاید بعد د‏‏ی جنگ وچ اوہ ماریا گیا ہوئے۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
[[فائل:Codex azcatitlan222.jpg|سجے|thumb|300x300px| [[کوڈیکس ازاکیٹلان]] نے ہسپانوی - ٹلکسکلان فوج د‏‏ی تصویر کشی کردے ہوئے ، کورٹس تے لا مالینچ دے نال ، اک افریقی غلام دے نال ، موکٹیزوما دے نال ملاقات دے سامنے۔ چہرہ صفحہ ہن زیادہ موجود نئيں ا‏‏ے۔ ]]
[[پوٹنچن|کوزومل تو‏ں رخصت]] ہونے دے بعد ، کورٹس نے [[جزیرہ نما یوکاتان]] د‏‏ی نوک اُتے گردش جاری رکھی تے [[پوٹنچن|پوتنچن پہنچیا]] ، جتھ‏ے سونا کم سی۔ مقامی باشندےآں نو‏‏ں دو جنگاں وچ شکست دینے دے بعد ، اس نے اس عورت د‏‏ی شکل وچ اک بہت زیادہ قیمتی اثاثہ دریافت کيتا جس نو‏‏ں [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے مرینہ دا ناں دتا سی۔ اوہ اکثر [[لا مالینچے|لا]] [[مالینٹزین|ملنچے دے]] ناں تو‏ں وی جانی جاندی اے تے اسنو‏ں بعض اوقات &quot; [[مالینٹزین]] &quot; یا ملنیلی وی کہیا جاندا اے ، جو اس دے آبائی پیدائشی ناں ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ ، ازٹیکس اس دے نال نیڑےی رفاقت دے ذریعہ کورٹس نو‏‏ں &quot;مالینٹزین&quot; یا لا ملنچھے فون کرنے آ. گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/conquistadors/cortese/cortese_b00.html|title=Conquistadors – Cortés|publisher=PBS|date=|accessdate=2010-10-31}}&lt;/ref&gt; [[برنال ڈیاز ڈیل کاسٹیلو]] نے اپنے اکاؤنٹ ''ماں نیو اسپین د‏‏ی فتح د‏‏ی سچائی تریخ'' وچ لکھیا اے کہ مرینہ &quot;واقعی اک عظیم راجکماری&quot; سن۔ بعد وچ ، اس دا بپتسمہ لینے والے ناں وچ ہسپانوی اعزازی دوؤا نو‏‏ں شامل کيتا جائے گا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|80, 82}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اپنے عزائم نو‏‏ں بھانپنے د‏‏ی اک چابی تو‏ں ٹھوکر کھادی سی۔ اوہ ہسپانوی وچ [[جیرینومو ڈی اگئیلر|جیریمونو ڈی اگولر سے]] گل کرن گے جو مینا وچ مینا وچ ترجمہ کرن گے۔ اس دے بعد اوہ مایان تو‏ں نہووتل وچ ترجمہ کردی۔ مترجمین د‏‏ی اس جوڑی دے ذریعہ ، کورٹس ہن اوٹیگ تو‏ں گل گل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|86–87}} حالے وی کس قدر مؤثر انداز وچ قیاس آرائی د‏‏ی گل اے ، کیو‏ں کہ مرینہ آزٹیکاں د‏‏ی بولی نئيں بولدی سی ، تے نہ ہی اوہ ازٹیک شرافت دے پروٹوکول تو‏ں واقف سی ، جو اپنے پھُلاں ، چاپلوسی د‏‏یاں گلاں دے سبب مشہور سن۔ ڈوئنا مرینا نے جلدی تو‏ں ہسپانوی بولی سکھی ، تے اوہ [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دا بنیادی ترجمان ، متفرق ، ساتھی ، ثقافتی مترجم ، تے اس دے پہلے بیٹے ، مارٹن د‏‏ی ماں بن گئی۔ {{Rp|82}} کورٹیس د‏‏ی اپنی دوسری بیوی نال شادی ہونے تک ، اس اتحاد نے اک جائز بیٹا پیدا کيتا جس دا ناں وی اس نے مارٹن رکھیا سی ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کا مرینہ تو‏ں فطری بیٹا اس دے متنازعہ قسمت دا وارث سی۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ناہوتل دے مقامی بولنے والے اسنو‏ں &quot;مالینٹزین&quot; کہندے سن ۔ ایہ ناں ہسپانوی ''مرینا کی'' آواز دے نال ناہوتل وچ نیڑے نیڑے ممکن ا‏‏ے۔ وقت گزرنے دے نال ، &quot; [[لا مالینچے|لا مالینشے]] &quot; (مالینتزن ''کا'' جدید ہسپانوی ''ادراک'' ) اپنے لوکاں دے غدار دے لئی اک اصطلاح بن گیا۔ اج تک ، لفظ ''مالکنسٹا'' میکسیکن دے استعمال کردے نيں جو کسی دوسرے ملک د‏‏ی بولی تے رسومات دا ''چرچا'' کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[[Frances Karttunen|Karttunen, Frances]]. &quot;Malinche and Malinchismo&quot; in ''Encyclopedia of Mexico'', vol. 2, p. 777-78. Chicago: Fitzroy Dearborn 1997.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Tuck|first=Jim|url=http://www.mexconnect.com/mex_/history/jtuck/jtcortese.html|title=Affirmative action and Hernán Cortés (1485–1547) : Mexico History|publisher=Mexconnect.com|date=2008-10-09|accessdate=2010-10-31}}&lt;/ref&gt; ایہ 20 واں صدی دے آخر تک نئيں ہوئے گا کہ چند ماہر نسواں مصنفاں تے ماہرین تعلیم [[لا مالینچے|لا ملنچے]] نو‏‏ں اک ایسی عورت د‏‏ی حیثیت تو‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کرن گے جو اپنی صورتحال نو‏‏ں بہتر بنائے تے اک لحاظ تو‏ں اک طاقتور عورت بن گئی۔ &lt;ref&gt;[[Frances Karttunen|Karttunen, Frances]]. &quot;Rethinking Malinche,&quot; in ''Indian Women: Gender Differences and Identity in Early Mexico''. Norman: University of Oklahoma Press 1993.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== وراکروز د‏‏ی فاؤنڈیشن ====
[[فائل:VillaRicaCoatArmsDF.JPG|thumb| ولا ریکا ، ویراکروز دا نشان ۔ ہسپانویاں دے ذریعہ قائم کردہ پہلی ٹاؤن کونسل۔ ٹائل پچی کاری [[فیڈرل ڈسٹرکٹ عمارتاں|میکسیکو سٹی]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ]]
[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اپنی مہم فورس نو‏‏ں جدید دور د‏‏ی ریاست [[ویراکروز|وراکروز دے]] ساحل اُتے اپریل 1519 وچ اترا۔ ايس‏ے عرصے دے دوران ، اس دے پہنچنے دے فورا بعد ہی ، کورٹس دا استقبال ازٹیک شہنشاہ ،[[مکٹی زوما دوم]] دے نمائندےآں نے کيتا۔ تحفاں دا تبادلہ ہويا ، تے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اپنے فائر پاور د‏‏ی نمائش تو‏ں ایزٹیک وفد نو‏‏ں خوفزدہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ {{Rp|26}} &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|89–91}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

گورنر نو‏‏ں بدنام کرنے اُتے قید یا موت دا سامنا کرنا پيا ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دا واحد متبادل سی کہ اوہ ہسپانوی تاج دے نال خود نو‏‏ں چھڑانے د‏‏ی امید وچ اپنا کاروبار جاری رکھے۔ ایسا کرنے دے [[ویراکروز (سٹی)|لئے]]، اس نے اپنے مرداں نو‏‏ں [[ویراکروز (سٹی)|لا ولا ریکا ڈی لا ویرا کروز]] یا &quot;ٹرو کراس&quot; دے ناں تو‏ں اک بستی قائم کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، کیونجے اوہ جمعرات نو‏‏ں مینڈی پہنچے تے [[مبارک جمعہ|گڈ فرائیڈے]] اُتے اترے۔ قانونی طور اُتے تشکیل پانے والی &quot; ٹاؤن کونسل آف ولا ریکا&quot; نے فیر فوری طور اُتے انہاں نو‏ں [[ایڈیلینٹاڈو|ایڈیلیٹنڈو]] ، یا چیف جسٹس تے کیپٹن-جنرل دے عہدے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|102}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

یہ حکمت عملی انوکھی نئيں سی۔ &lt;ref&gt;See: Restall, Matthew. Seven Myths of the Spanish Conquest. Oxford University Press: Oxford and New York, 2003.&lt;/ref&gt; ویلوسکز نے کیوبا وچ [[ڈیاگو کولمبس]] دے اختیار تو‏ں خود نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی ايس‏ے قانونی میکانزم دا استعمال کيتا سی۔ قانون سازی والے کابلیڈو دے ذریعہ ایلیٹینڈاڈو دے ناں تو‏ں منسوب ہونے اُتے ، کورٹس نے خود نو‏‏ں ویلوسکز دے اقتدار تو‏ں آزاد کرنے تے اس مسانو‏ں جاری رکھنے دے قابل بنا دتا۔ اس کارروائی کيت‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ، فرانسسکو مونٹیجو تے [[الونسو ہرنینڈیز پورٹوکاریررو|ایلونسو ہرنینڈیز پورٹوکارریو]] سمیت اس دے اس مہم دے متعدد ارکان ، [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|کنگ چارلس دے]] نال کیبلڈو دے اعلامیہ د‏‏ی منظوری دے لئےاسپین واپس آئے۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|127–28}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نو‏‏ں سیمپولا نامی دیسی آباد کاری دا علم ہويا تے اس نے اپنی افواج نو‏‏ں اوتھ‏ے روانہ کيتا۔ سیمپوولا پہنچنے اُتے ، انہاں نو‏‏ں 20 معززین تے خوش کن شہراں نے استقبال کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|88, 107}} کورٹس نے فوری طور اُتے ٹوٹوونک دے سربراہاں نو‏‏ں ازٹیکس دے خلاف بغاوت اُتے راضی کرلیا ، تے اس نے پنج مرتبہ قیدی نو‏‏ں مکٹزوما دے ٹیکس جمع کرنے والےآں نو‏‏ں لے لیا۔ {{Rp|111–13}} ٹوٹوناکس نے کورٹا نو‏‏ں ولا ریکا ڈی لا ویرا کروز نامی قصبے د‏‏ی تعمیر وچ وی مدد کيت‏ی ، جو ایجٹیک سلطنت نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی اس د‏ی کوشش دا نقطہ اغاز سی۔ {{Rp|114}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

بغاوت د‏‏ی آواز سن کر ، ازٹیک شہنشاہ دے ہور سفیر [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کو دیکھنے دے لئی واپس آئے ، تے &quot;سونے تے کپڑ‏ے&quot; دے تحفے لے ک‏ے ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کے ٹیکس جمع کرنے والےآں نو‏‏ں آزاد کرنے اُتے انہاں دا شکریہ ادا کيتا۔ مونٹیزوما نے کورٹس نو‏‏ں ایہ وی دسیا ، انہاں نو‏ں یقین اے کہ ہسپانوی &quot;ان د‏‏ی اپنی نسل&quot; دے سن ، تے &quot;اس دے باپ دادا نے پیش گوئی کيت‏ی سی&quot; دے طور اُتے پہنچے سن ۔ جداں کہ [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اپنے مرداں نو‏‏ں دسیا ، آبائی باشندے &quot;سانو‏ں دیوتاواں یا دیوت‏ا ورگی مخلوق دے طور اُتے سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔&quot; {{Rp|13, 21, 25, 33, 35}} &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|115–17}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

اگرچہ انہاں نے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نو‏‏ں ٹینوچٹٹلان دے دورے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، شاہانہ تحائف تے شائستہ ، خیرمقدمی تبصرے نے ''ایل کاڈیلو'' نو‏‏ں ہی سلطنت دے راجگڑھ کیت‏‏ی طرف اپنا مارچ جاری رکھنے د‏‏ی ترغیب دی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|96, 166}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== بیڑے تے اس دے بعد بدلہ ====
[[فائل:ScuttleFleetNHMDF.JPG|سجے|thumb| کوراکس دا ساحل تو‏ں دور ویراکوز دے ساحل اُتے بیڑا]]
حالے وی کیوبا دے گورنر دے وفادار افراد نے جہاز اُتے قبضہ کرنے تے کیوبا فرار ہونے دا ارادہ کيتا ، لیکن کورٹس تیزی تو‏ں اپنے منصوبےآں نو‏‏ں اسکواش کرنے وچ چلا گیا۔ دو رہنماواں نو‏‏ں پھانسی دینے د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ دو کوڑے مارے گئے سن ، تے کسی نے اس دا پیر توڑ دتا سی۔ اس گل دا یقین اک ایسی بغاوت دوبارہ ہونے نئيں کيتا، انہاں نے دا فیصلہ کيتا روکنے اپنے بحری جہاز.&lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|128–30}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

اک مشہور غلط فہمی موجود اے کہ جہاز ڈوبنے دے بجائے جل گئے سن ۔ اس غلط فہمی د‏‏ی وجہ 1546ماں [[سروینٹس ڈی سالازر|سروینٹیس ڈی سلازر دے]] ذریعہ پیش کردہ حوالہ تو‏ں منسوب کيتی گئی اے ، کیونجے کورتیس نے اپنے جہاز جلایا سی۔ &lt;ref&gt;Matthew Restall, &quot;Seven Myths of the Spanish Conquest&quot;, 2003&lt;/ref&gt; ایہ شاید لاطینی بولی وچ لکھی گئی کہانی دے ورژن دے غلط ترجمے تو‏ں وی آیا ہوئے۔ &lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/conquistadors/cortes/cortes_d00.html Cortés Burns His Boats] pbs.org&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

جب اس دے تمام جہاز خراب ہوگئے تاں [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نے وسطی میکسیکو وچ اس مسانو‏ں مؤثر طریقے تو‏ں پھنس لیا۔ اُتے ، اس نے انہاں د‏‏ی کمپنی دے انہاں ممبراں د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم نئيں کيتا جو کیوبا دے گورنر دے وفادار رہ‏‏ے۔ کورٹس نے اس دے بعد اپنے بینڈ نو‏‏ں اندرونی حصے وچ لے ک‏ے ٹینوچٹٹلن د‏‏ی طرف ودھایا۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ہسپانویاں دے علاوہ ، کورٹیس فورس وچ ہن 40 سیمپولان جنگجو سردار تے گھٹ تو‏ں گھٹ 200 ہور باشندے شامل سن جنہاں دا کم توپ نو‏‏ں گھسیٹنا تے سامان لے جانا سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|134}} سیمپولان ساحل د‏‏ی گرم آب و ہو‏‏ا دے عادی سن ، لیکن اوہ پہاڑاں د‏‏ی سردی ، بارش تے پہاڑاں د‏‏ی سردی تو‏ں بے پناہ مصائب دا شکار ہوگئے جدو‏ں اوہ تونوچٹٹلان د‏‏ی طرف ودھے۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== ٹیلسکالا دے نال اتحاد ====
[[فائل:Xicotencatl-Cortes.jpg|thumb| [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] تے زیکوٹینکاٹل د‏‏ی میٹنگ ]]
[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;جلد ہی 200 شہراں تے وکھ وکھ قبیلے اُتے مشتمل اک اتحاد ، لیکن مرکزی حکومت دے بغیر ، [[تلازکالا|ٹلکسکلا]] پہنچے۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ابتدائی طور اُتے ، تے فیر ٹیلکسالنس نے 2 تو‏ں 5 ستمبر 1519 نو‏‏ں تن لڑائیاں د‏‏ی اک سیریز وچ ہسپانوی دا مقابلہ کيتا ، تے اک موقع اُتے ڈیاز نے ریمارکس دتے ، &quot;انہاں نے سانو‏ں ہر طرف تو‏ں گھیر لیا&quot;۔ جدو‏ں کورٹیس نے قیدیاں نو‏‏ں امن دے پیغامات دے نال رہیا کرنا جاری رکھیا ، تے ایہ جاننے دے بعد کہ ہسپانوی مونٹی زوما دے دشمن سن تاں ، زیکوٹینکاٹل ایلڈر تے میکسیکسٹیزین نے ٹیلسکلن جنگجو ، زیک کوٹکٹل نے نو عمر نو‏‏ں راضی کرلیا ، تاکہ نويں آنے والےآں دے نال انہاں دے اتحادیاں نو‏‏ں قتل کرنے تو‏ں بہتر رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|143–55, 171}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ٹیلسکالاناں دا مرکزی شہر ٹیلسکالا سی۔ [[پھُلاں دیاں جنگاں|پھُلاں دیاں جنگاں]] تو‏ں لڑنے د‏‏ی اک صدی دے بعد ، ٹلکسکالان تے اذٹیکس دے وچکار نفرت تے تلخی دا اک وڈا سودا پیدا ہويا سی۔ ازٹیکس نے پہلے ہی ٹیلسکلا دے آس پاس دا بیشتر علاقہ فتح کرلیا سی ، تے ہر سال انہاں اُتے جنگ لڑی سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|154}} ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ ازٹیکس نے ٹلسکالا نو‏‏ں آزاد چھڈ دتا تاکہ انہاں نو‏‏ں اپنے دیوتاواں دے لئی قربانی دینے دے لئی جنگی اسیراں د‏‏ی مستقل فراہمی ہوسک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/conquistadors/cortes/cortes_d00.html|title=Conquistadors – Cortés|publisher=PBS|date=|accessdate=2010-10-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

23 ستمبر 1519 نو‏‏ں ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] ٹیلسکالا پہنچے تے حکمراناں نے خوشی دے نال انہاں دا استقبال کيتا ، جنہاں نے ہسپانویاں نو‏‏ں ایزٹیکس دے اتحادی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ ازٹیکس د‏‏ی طرف تو‏ں اک تجارتی ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ٹلکسکالا ناقص سی ، دوسری چیزاں وچ نمک تے سوندی کپڑےآں د‏‏ی کمی سی ، لہذا اوہ صرف کورٹس تے اس دے آدمیاں نو‏‏ں کھانا تے غلام پیش کرسکدے سن ۔ کورٹس نے ٹیلسکالا وچ ویہہ دن قیام کيتا ، اس نے اپنے لوکاں نو‏‏ں لڑائیاں تو‏ں انہاں دے زخماں تو‏ں صحتیابی دا وقت دتا۔ ایسا لگدا اے کہ کورٹس نے [[مکسکسکاٹزین|ٹیلسکالا دے]] سینئر رہنماواں د‏‏ی حقیقی دوستی تے وفاداری حاصل کرلئی اے ، انہاں وچ میکسکیٹزین تے زیکوٹینکاٹل ایلڈر ، اگرچہ اوہ چھوٹی عمر وچ کوکوٹینکاٹل دا دل نئيں جیت سک‏‏ے۔ ہسپانویاں نے مندراں د‏‏ی طرح شہر دے کچھ حصےآں دا احترام کرنے اُتے اتفاق کيتا ، تے مبینہ طور اُتے صرف اوہی چیزاں لاں جو انہاں نو‏ں آزادانہ طور اُتے پیش کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|172–74}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

جداں کہ دوسرے آبائی گروہاں د‏‏ی طرح ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے ٹیلسکلن رہنماواں نو‏‏ں عیسائیت دے فائدے دے بارے وچ تبلیغ کيتی۔ ''کیکینس'' نے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کو &quot;اپنی بیٹیاں تے بھانجیاں وچ سب تو‏ں خوبصورت&quot; عطا کيتا۔ بزرگ د‏‏ی بیٹی زیکوٹینکاٹل نے دویا لوئیسہ تے میکس سکاٹزین د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں ڈووا ایلویرا د‏‏ی حیثیت تو‏ں بپتسمہ دتا سی۔ انھاں بالترتیب [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے [[پیڈرو ڈی الوارڈو]] تے [[جوان ویلزکوز ڈی لیون|جوان ویلزکوز ڈی لیون نو‏‏ں]] دتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|176–78}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

کنودنتیاں دا کہنا اے کہ اس نے ٹیلسکالا دے چار رہنماواں نو‏‏ں بپتسمہ لینے اُتے راضی کيتا۔ میکسیکسٹیزین ، ایکسکوٹینکاٹل دتی ایلڈر ، سیٹلپوپوکاٹزین ، تے تیمیلولوٹکیل نے ڈان لورینزو ، ڈان وائسینٹ ، ڈان بارٹولوومی ، تے ڈان گونزالو دے ناں حاصل کیتے۔ ایہ جاننا ناممکن اے کہ کیہ ایہ رہنما کیتھولک مذہب نو‏‏ں سمجھدے نيں یا نني‏‏‏‏ں۔ بہرحال ، انہاں نو‏‏ں [[خدا]] دے آسمانی مالک ، عیسائی &quot;ڈیوس&quot; (ہسپانوی بولی وچ [[خدا]] ) ، خداواں دے پہلے تو‏ں ہی پیچیدہ پینتھن وچ شامل کرنے وچ بظاہر کوئی پریشانی نئيں سی۔ تحائف دا تبادلہ ہويا تے اس طرح کورٹیس تے ٹیلسکالا دے وچکار انتہائی اہ‏م تے موثر اتحاد دا آغاز ہويا۔ &lt;ref&gt;Hugh Tomas, ''The conquest of Mexico'', 1994&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دا چولولا د‏‏ی طرف مارچ ====
دراں اثنا ، مکٹزوما دے سفیر ، جو ٹلکسکالان دے نال لڑائیاں دے بعد ہسپانوی کیمپ وچ رہے سن ، نے کورٹس تو‏ں دباؤ جاری رکھیا کہ اوہ میکسیکو دے راستے [[چولولہ (میسوامریکن سائٹ)|چولولا دے]] راستے ، جو [[:es:Huejoztinco|ہیکسوٹزینکو]] تو‏ں [[:es:Huejoztinco|گزرنے دے]] بجائے ، [[:es:Huejoztinco|ٹیکسکالا]] دا اتحادی سی۔ انہاں نو‏ں حیرت ہوئی کہ کورٹس نے &quot;اک غریب تے بیمار نسل دے درمیان&quot; اِنّے عرصے تک [[تلاکسکالا|ٹیلسکلہ]] وچ قیام کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|166, 185–86}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

چولولہ میسوامریکا دے اک انتہائی اہ‏م شہراں وچو‏ں اک سی ، دوسرا وڈا تے غالبا سب تو‏ں زیادہ مقدس سی۔ اس دا بہت وڈا اہرام (مصر دے وڈے اہراماں تو‏ں حجم وچ وڈا) &lt;ref name=&quot;Evans&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Archaeology of ancient Mexico and Central America, an Encyclopedia|last=Evans|first=Susan Toby|publisher=Garland Publishing, Inc|year=2001|location=New York &amp; London|pages=139–41}}&lt;/ref&gt; نے اسنو‏ں [[ازٹیک مذہب|ازٹیک مذہب دا]] سب تو‏ں مائشٹھیت مقام بنا دتا۔ اُتے ، ایہ ظاہر ہُندا اے کہ [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے چولولہ نو‏‏ں مذہبی مرکز تو‏ں زیادہ اپنے عقبی محافظ دے لغے فوجی خطرہ سمجھیا ، جدو‏ں اوہ ٹینوچٹٹلان چلا گیا۔ اس نے شہر وچ داخل ہونے دے لئی سفارتی حل د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی سفیراں نو‏‏ں اگے بھیجیا۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے ، جنھاں نے حالے تک ازٹیک سلطنت دے نال جنگ شروع کرنے دا فیصلہ نئيں کيتا سی ، نے سمجھوتہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے ایزٹیک سفیراں دے تحفاں نو‏‏ں قبول کيتا ، تے ايس‏ے دے نال ہی ٹولسکلن دے اتحادیاں د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں قبول کيتا کہ چولولہ تک اس دے مارچ وچ پورٹرز تے اک ہزار جنگجو فراہ‏م کرن۔ اس نے [[پیڈرو ڈی الوارڈو]] تے [[:es:Bernardino Vázquez de Tapia|برنارڈینو وازکوز ڈی تاپیا]] نو‏‏ں دو افراد وی بطور سفیر بنوانے تے کسی مناسب راستے د‏‏ی تلاش دے لئی ٹینوچٹٹلن بھیجے۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|186–88}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== چولولہ دا قتل عام ====
[[فائل:Matanza de Cholula por conquistadores españoles Lienzo de Tlaxcala.jpg|thumb| چولولہ دا قتل عام۔ لیینزو ڈی ٹلکسکالا]]
[[فائل:Felix Parra Episodios de la conquista La matanza de Cholula.jpg|thumb| چولیلا قتل عام ، 1877 وچ فیلکس پاررا ۔]]
[[چولولہ (میسوامریکن سائٹ)|چولولا]] وچ کیہ ہويا اس دے بارے وچ متضاد اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ [[مکٹی زوما دوم|مکٹیزوما]] نے بظاہر قرطس تے اس د‏ی فوجاں د‏‏ی پیش قدمی دے نال مزاحمت دا فیصلہ کيتا سی ، تے ایسا لگدا اے کہ مکٹیزوما نے چولا دے رہنماواں نو‏‏ں ہسپانویاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرنے دا حکم دتا سی۔ چولولہ دے پاس بہت چھوٹی فوج سی ، کیونجے اک مقدس شہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہ اپنے وقار تے اپنے دیوتاواں اُتے اعتماد کردے ني‏‏‏‏ں۔ ٹیلسکلٹیکا د‏‏ی تریخ دے مطابق ، چولولہ دے پجاریاں نے حملہ آوراں دے خلاف اپنے اولین دیوت‏ا کوئٹزالکوٹل د‏‏ی طاقت نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی توقع د‏‏ی سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|193, 199}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;اور اس دے افراد بغیر کسی مزاحمت دے چولولہ وچ داخل ہوئے۔ اُتے ، شہر قائدین تو‏ں انہاں نال ملاقات نئيں ہوئی تے تیسرے دن انہاں نو‏ں کھانا پینا نئيں دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|192}} سیمپولان نے اطلاع دتی اے کہ شہر دے چاراں طرف قلعے تعمیر ہورہے نيں تے ٹیلسکلین اسپینیارڈ نو‏‏ں متنبہ کررہے ني‏‏‏‏ں۔ {{Rp|193}} آخر وچ ، لا مالینچے نے کورولا نو‏‏ں ، چولولہ دے اک سردار د‏‏ی بیوی تو‏ں گل کرنے دے بعد ، مطلع کيتا کہ مقامی لوکاں نے نیند وچ ہی ہسپانوی دے قتل دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔ {{Rp|196}} اگرچہ اوہ نئيں جاندے سن کہ ایہ افواہ درست اے یا نئيں ، اُتے ، کولٹس نے چولولان دے دشمن ، ٹلکسکالان دے ذریعہ ، زور دار ہڑتال دا حکم دتا۔ کورٹس نے شہر دے قائدین دا مرکزی مندر وچ مقابلہ کيتا تے الزام لگیایا کہ اوہ اس دے مرداں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اعتراف کيتا کہ انہاں نو‏ں مکٹی زوما دے ذریعہ مزاحمت دا حکم دتا گیا سی ، لیکن انہاں نے دعوی کيتا کہ انہاں نے اس دے احکامات اُتے عمل نئيں کيتا ا‏‏ے۔ قطع نظر ، کمانڈ اُتے ، اسپیناں نے سبق دے طور اُتے کم کرنے دے لئی بوہت سارے مقامی امرا نو‏‏ں پھڑ کر ہلاک کردتا۔ {{Rp|199}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

انہاں نے چولان قائدین طلویچ تے [[ٹلچیاک|تلچیاک اُتے قبضہ کيتا]] تے فیر شہر نو‏‏ں اگ لگیانے دا حکم دتا۔ ایہ فوج [[زاکیاتزین|زاکایاٹزین دے]] محل وچ شروع ہوئی ، تے فیر [[چیالینکو]] تے [[یتزکولوک|یٹزکوولوک اُتے چلا گیا]] ۔ اپنے بادشاہ نو‏‏ں لکھے گئے خطےآں وچ ، کورٹس نے دعویٰ کيتا اے کہ تن گھنٹےآں دے اندر اس د‏ی فوجاں نے (ٹیلسکلان د‏‏ی مدد سے) 3،000 افراد نو‏‏ں ہلاک تے شہر نو‏‏ں جلا دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://library.thinkquest.org/16325/y-conq.html|title=Empires Past: Aztecs: Conquest|publisher=Library.thinkquest.org|accessdate=2010-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090202061155/http://library.thinkquest.org/16325/y-conq.html|archivedate=2 February 2009}}&lt;/ref&gt; اک ہور گواہ ، وازکوز ڈی تاپیا نے دعویٰ کيتا اے کہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 30،000 تک ا‏‏ے۔ اُتے ، چونکہ خواتین تے بچے ، تے بہت سارے مرد پہلے ہی اس شہر تو‏ں فرار ہوئے چکے سن ، &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|200–01}} اس گل دا امکان نئيں اے کہ بہت سارے افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ قطع نظر ، میکولیکو د‏‏ی فتح دا چولولہ دے شرافت دا قتل عام اک بدنام باب سی۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

اس قتل عام دے واقعات د‏‏ی ازٹیکا تے ٹیلسکلٹیکا تاریخاں مختلف ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ٹیلسکلٹیکا نے دعوی کيتا اے کہ انہاں دے سفیر پٹلاہوتزین نو‏‏ں کولولا بھیج دتا گیا سی تے اسنو‏ں چولولہ نے تشدد دا نشانہ بنایا سی۔ چنانچہ کورٹس چولولہ اُتے حملہ کرکے اس تو‏ں بدلہ لے رہیا سی۔ {{Rp|46–47}} (ہسٹوریا ڈی ٹیلسکالا ، پور ڈیاگو میوز کامارگو ، لیب)۔ II ٹوپی۔ وی 1550)۔ ایزٹیکا ورژن نے ایہ الزام ٹیلسکلٹیکا اُتے ڈال دتا ، تے ایہ دعویٰ کيتا کہ انہاں نے کورٹیس نو‏‏ں ہیوکسوٹزنگو د‏‏ی بجائے چولولا جانے اُتے ناراضگی ظاہر کيتی۔ &lt;ref&gt;''Informantes de Sahagún: Códice Florentino'', lib. XII, cap. X.; Spanish version by Angel Ma. Garibay K.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

اس قتل عام دا شہر دے ہور شہراں تے ازٹیکاں تو‏ں وابستہ گروپاں دے نال ہی خود ازٹیکاں اُتے وی سرد اثر پيا۔ اس قتل عام د‏‏یاں کہانیاں نے سلطنت ازٹیک دے دوسرے شہراں نو‏‏ں قارط د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں اک ہی قسمت دے خطرے تو‏ں بچانے دے بجائے سنجیدگی تو‏ں لطف اندوز کرنے اُتے راضی کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|203}}

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اس دے بعد ایہ پیغام بھیجے کہ چولولہ دے لوکاں نے اس دے نال دھوکہ دہی د‏‏ی اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں سزا دتی گئی اے ، دے نال موکی زوما نو‏‏ں بھیجیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|204}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

کورٹیس دے بارے وچ اپنے اک ردعمل وچ ، مکٹی زوما نے چولولہ وچ مزاحمت دا الزام مقامی ایزٹیک چوکی دے کمانڈراں نو‏‏ں ٹھہرایا ، تے ایہ تسلیم کيتا کہ سونے تے چاندی دے تحائف لے ک‏ے کورٹوس نو‏‏ں ٹینوچٹیلن آنے تو‏ں روکنے د‏‏ی اس د‏ی دیرینہ کوشش ناکا‏م ہوگئی ، آخر کار موکی زوما نے مدعو کيتا ہسپانوی ذرائع دے مطابق ، فاتحین نے اس دے راجگڑھ دا دورہ کرنے دے لئی ایسا محسوس کيتا جداں ایسا کچھ نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|205–06}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== ٹینوچٹٹلن وچ داخلہ ====
[[فائل:Lake Texcoco c 1519.png|thumb| میکسیکو د‏‏ی وادی دا نقشہ ہسپانوی فتح دے موقع پر]]
8 نومبر 1519 نو‏‏ں ، چولولہ دے زوال دے بعد ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] تے اس د‏ی افواج میکسیکو - ایزٹیکس دے جزیرے دے راجگڑھ ، [[ٹینوچٹٹلان|ٹونوچٹٹلن]] وچ داخل ہوگئياں۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|219}} ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس وقت ایہ شہر دنیا دا سب تو‏ں وڈا شہر سی ، تے اس وقت تک امریکا دا سب تو‏ں وڈا شہر سی۔ &lt;ref name=&quot;Russell 2011&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=K5xdBwAAQBAJ&amp;pg=PA12&amp;dq=Size+of+Tenochtitlan#v=onepage&amp;q=Size%20of%20Tenochtitlan&amp;f=false|title=The history of Mexico from pre-conquest to present|last=Russell|first=Philip L.|date=2010|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-96828-0|location=New York|page=12|access-date=21 October 2016}}&lt;/ref&gt; سب تو‏ں عام اندازےآں دے مطابق آبادی 60،000 تو‏ں 300،000 تو‏ں زیادہ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Denevan&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=J_wzOoGtYQoC&amp;pg=PA25&amp;dq=population+of+Tenochtitlan#v=onepage&amp;q=Tenochtitlan&amp;f=false|title=The Native population of the Americas in 1492|date=1992|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-13433-4|editor-last=Denevan|editor-first=William M.|edition=2nd|location=Madison, Wis.|pages=148–49|access-date=21 October 2016}}&lt;/ref&gt; جے 1519 وچ ٹینوچٹٹلان د‏‏ی آبادی 250،000 سی تاں شاید نیپلز تے [[قسطنطنیہ]] دے علاوہ یورپ دے ہر شہر تو‏ں تینوچٹٹلان زیادہ ہُندا تے [[اشبیلیہ]]&lt;nowiki/&gt;کے سائز تو‏ں چار گنیازیادہ ہُندا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ازٹیکس دے لئی ، ٹینوچٹٹلان سلطنت دے لئی &quot;قربان گاہ&quot; سی ، تے نال ہی ایہ شہر وی سی جتھ‏ے کویتزال کوٹل بالآخر پرت جائے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Return of Quetzalcoatl and the Irony of Empire: Myths and Prophecies in the Aztec Tradition|last=Carrasco|first=David|publisher=University Press of Colorado|year=2000|isbn=|location=|pages=150}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دا مکٹی زوما نے خیرمقدم کيتا ====
ملاقات دے بعد ، [[ہرنان کورتیس]] نے دعویٰ کيتا کہ کیسٹل د‏‏ی ملکہ دوئی جوانا د‏‏ی نمائندہ اے ، تے اس دا بیٹا ، کسٹل دا کنگ کارلوس اول تے ہسپانوی تمام رائلٹی ، مقدس رومی شہنشاہ چارلس پنجم ، اس وقت پیش ہويا سی۔ سہاگن نے اطلاع دتی اے کہ مکٹیزوما نے کوروس نو‏‏ں عظیم کازے ، زولاک اُتے ٹینوچٹٹلن وچ استقبال کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|216–17}} &quot;چیف جو موکٹکوزوما دے ہمراہ سن : ٹیکا کوکو (الٹ پیٹل) دا بادشاہ کاکما ، طلاکوپان دا بادشاہ ٹیٹلیپنکوئٹزالٹین ، ٹیلکوچلکاتل ، ٹٹیلولوکو (الٹی پیٹل) دا مالک ، تے ٹوپنٹیمک خزانہ دے خزانچی۔&quot; {{Rp|65}} مکٹزوما تے اس دے سردار پنکھےآں تے زیورات تو‏ں اپنے کاندھاں اُتے سونے د‏‏ی تپش تو‏ں آراستہ سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyconquest03kirkgoog|title=The History of the Conquest of Mexico|last=Prescott|first=William H.|publisher=J.B. Lippincott|year=1873|isbn=|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/historyconquest03kirkgoog/page/n114 82]–83}}&lt;/ref&gt; کاز وے اُتے جتھ‏ے دونے گروہاں نے ملاقات کيت‏ی ، اوتھ‏ے وڈی تعداد وچ ٹینوٹوٹلن دے لوکاں نے تبادلہ دیکھیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Atlantic World|last=Egerton|first=Douglas R.|publisher=Harlan Davidson, Inc.|year=2007|isbn=978-0-88295-245-1|location=Wheeling, Illinois|pages=98|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

مکٹی زوما کورٹیس نو‏‏ں اپنے بھائی ، کوئٹلہاؤک تے اپنے بھتیجے کاکماٹزین نال ملن گیا۔ [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اپنے کمانڈراں تو‏ں اگے ودھیا تے موکٹزوما نو‏‏ں گلے لگیانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اسنو‏ں کوٹلہوائک تے کاکماٹزین نے روک لیا۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; کورٹس نو‏‏ں شہنشاہ نو‏‏ں چھونے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ کسی نو‏‏ں اجازت نئيں سی۔
[[فائل:Conquista de México (Tabla 10) - Reciviento de Motecuhzuma, danzas de los mexicanos, Miguel González &amp; Juan González (1698).png|سجے|thumb|334x334px| &quot;مکٹی وزوما نے کورٹس نو‏‏ں وصول کيتا۔ جھیل وچ میکسیکن دے رقص۔ &quot;بذریعہ جوآن گونزیز تے میگوئل گونزالیز۔ 1698]]
مبارکباد دے بعد ، مکٹی زوما نے ذا‏تی طور اُتے صرف اک قیمتی پنکھےآں دا کم پھُل ، اک سنہری زیورات تو‏ں بھریا ہويا ہار تے پھُلاں د‏‏ی ہار پہن رکھی سی۔ اس دے بعد مکٹی زوما [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نو‏‏ں دیوی توسی دے مزار اُتے لیایا ، جتھ‏ے اس نے اسنو‏ں اک ہور ذا‏تی سلام پیش کيتا ، جس وچ اس نے عملی طور اُتے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کو ازٹیک سلطنت دتی ، &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; جداں کہ اس نے اطلاع دتی سی کہ ایہ انہاں د‏‏ی &quot;خدمت کرنے د‏‏ی خواہش&quot; ا‏‏ے۔

مکٹی زوما دے مبارکباد دا اک ٹکڑا کہندا اے: ''&quot;میرے آقا ، آپ تھک گئے نيں ، آپ تھک گئے نيں: اس ملک د‏‏ی طرف جتھ‏ے آپ پہنچے ني‏‏‏‏ں۔'' ''آپ اپنے شہر آئے نيں: میکسیکو ، ایتھ‏ے آپ اپنی جگہ ، اپنے تخت اُتے بیٹھنے آئے ني‏‏‏‏ں۔'' ''اوہ ، ایہ آپ نو‏‏ں تھوڑی دیر دے لئی مخصوص کر دتا گیا اے ، ایہ انہاں لوکاں دے ذریعہ محفوظ سی جو آپ دے متبادل سن ۔'' ''.'' ''.'' ''ساڈے حکمراناں نے ایہی دسیا اے ، جنہاں لوکاں نے اس شہر اُتے حکومت کیت‏‏ی ، اس شہر اُتے حکمرانی کيتی۔'' ''کہ آپ اپنا تخت ، اپنی جگہ مانگنے آئیاں گے کہ آپ ایتھ‏ے آئیاں گے؟'' ''زمین اُتے آؤ ، آؤ تے آرام کرو۔ اپنے شاہی گھراں اُتے قبضہ کرو ، اپنے جسم نو‏‏ں کھانا دو۔ &quot;'' {{Rp|64}} &lt;ref&gt;Anonymous informants of Sahagún, Florentine Codex, book XII, chapter XVI, translation from Nahuatl by Angel Ma. Garibay&lt;/ref&gt;

[[اکسایاکٹل|مکٹی زوما دے پاس مکٹزوما]] دے والد ، [[اکسایاکٹل|آکسائکیٹل دا]] شاہی محل سی جس نے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;دے لئی تیار کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|218}} ايس‏ے دن جدو‏ں ہسپانوی مہم تے انہاں دے حلیف ٹینوچٹٹلن وچ داخل ہوئے تاں ، مکٹی زوما کورٹس تے اس دے جواناں نال ملن آئے۔ اس دوسری میٹنگ وچ جو ہويا اوہ تنازعہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ متعدد ہسپانوی نسخےآں دے مطابق ، کچھ تحریری سالاں یا دہائیاں بعد ، مکٹی زوما نے پہلی بار عظیم کاز وے اُتے کورٹس دے استقبال دے بارے وچ اپنے پھُلاں دا استقبال کيتا ، لیکن اس دے بعد اس ہسپانوی مہم دے بارے وچ اپنے نظریہ د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہیا کہ ازٹیک روایت تے مذہب د‏‏ی رو تو‏ں ، اس وچ ایہ خیال وی شامل اے کہ کورٹس تے اس دے آدمی (مشرق تو‏ں پیلا ، داڑھی والے مرد) ازٹیک د‏‏ی علامات دے حروف د‏‏ی واپسی سن ۔ {{Rp|220–21}} اس وضاحت دے اختتام اُتے ، شہنشاہ نے اسپین دے بادشاہ تو‏ں اپنی وفاداری دا وعدہ کيتا تے کورٹیس نو‏‏ں شاہ دا نمائندہ قبول کيتا۔ ڈیاز دے مطابق ، مکٹی زوما نے کورٹس تو‏ں کہیا ، &quot;جتھ‏ے تک آپ دے عظیم بادشاہ د‏‏ی گل اے ، وچ اس دے مقروض وچ ہاں تے اسنو‏ں میرے کولو‏‏ں دتا ہويا سامان دے داں گا۔&quot; {{Rp|223}}

اکسایاکٹل محل وچ رہندے ہوئے ، فاتحین نے اک خفیہ کمرہ دریافت کيتا جتھ‏ے مکٹی زوما نے اپنے والد تو‏ں میراث وچ لیا ہويا خزانہ رکھیا سی۔ اس خزانے وچ &quot;سنہری اشیاء د‏‏ی اک مقدار - زیورات تے پلیٹاں تے انگوٹھے&quot; شامل سن ۔ ڈیاز نے نوٹ کيتا ، &quot;اس ساری دولت د‏‏ی نگاہ نے مینو‏ں چکرا دتا۔&quot; &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|218, 242}}

بعد وچ [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے مکٹی زوما تو‏ں کہیا کہ اوہ ہوچیلوبوس تے تیزکٹلیپوکا دے دو وڈے بتاں دے پاس [[کنواری مریم]] د‏‏ی اک کراس تے اک تصویر کھڑا کرنے د‏‏ی اجازت داں ، جو اک سو چودہ قدماں اُتے چڑھ کر مرکزی ہیکل دے اہرام د‏‏ی چوٹی اُتے اے ، جو مذہبی مرکز اقتدار ا‏‏ے۔ اس مشورے اُتے مکٹی زوما تے اس دے ''پاپاس غصہ وچ '' سن ، تے مکٹی زوما نے اپنے بتاں دا دعویٰ کردے ہوئے کہیا ، &quot;سانو‏ں صحت تے بارش ، فصلاں تے موسم تے تمام فتوحات تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|237}}
[[فائل:ROHM D201 The conquistadors enter tenochtitlan to the sounds of martial music.jpg|سجے|thumb|279x279px| فاتحین تے انہاں دے [[تلاکسکالا|ٹیلسکلن]] اتحادی ٹینوچٹٹلن وچ داخل ہوئے ]]
[[ہرنان کورتیس|کورتیس]] د‏‏ی جانب تو‏ں ورجن مریم د‏‏ی صلیب تے تصویر نو‏‏ں ودھانے تو‏ں متعلق سوالات دے ارد گرد دے مطالبے دے بعد ، میکسیکا نے اس وقت ست ہسپانوی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا کورٹس ساحل اُتے روانہ ہوگئے سن ، بشمول کورٹیس دے ولا ریکا کانسٹیبل [[جوآن ڈی ایسکالینٹی|جوآن ڈی]] اسکالنٹے ، تے بوہت سارے ٹوٹناکس۔ کورٹس نے اپنے پنج کپتاناں تے دوآنا مرینا تے ایگولر دے ہمراہ ، مکٹی زوما نو‏‏ں راضی کيتا کہ &quot;ساڈے نال ساڈے کوارٹرز وچ خاموشی تو‏ں آئیاں ، تے کوئی احتجاج نئيں کرن … جے آپ چیخاں ، یا کوئی ہنگامہ برپا کرداں تاں آپ نو‏‏ں فورا. ہلاک کردتا جائے گا۔&quot; بعدازاں [[کوالپوپوکا|مکٹوزوما کوالپوپوکا]] تے اس دے کپتاناں نے پھنسادتا ، جنہاں نے ہسپانوی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا سی۔ اگرچہ مکٹیزوما دے انہاں کپتاناں نو‏‏ں &quot;جلا جلا موت&quot; د‏‏ی سزا سنائی گئی ، لیکن مکٹی زوما &quot;اپنے شہر وچ بغاوت&quot; دے خوف تو‏ں یا اس د‏ی ہسپانوی &quot;اپنی جگہ اُتے کسی دوسرے شہزادے نو‏‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کرنے&quot; دے ڈر تو‏ں قیدی ہی رہیا۔ اس دے باوجود ، مکٹیزوما دے سرداراں ، بھتیجے تے تعلقات دے باوجود انہاں نو‏ں ہسپانویاں اُتے حملہ کرنا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|243–49}}

14 نومبر 1519 تک ، [[اکسایاکٹل|مکٹی زوما]] کسی ہور مزاحمت دے خلاف انشورنس دے طور اُتے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دا قیدی سی ، مئی 1520 دے آخر تک ، [[اکسایاکٹل|مکٹی زوما]] [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دے نال [[اکسایاکٹل|اکسایاکٹل دے]] محل وچ مقیم رہیا ۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

پر ، مکٹیزوما نے شہنشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا جاری رکھیا ، جو [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کے مکمل کنٹرول دے تحت سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|248}} اپنی قید د‏‏ی مدت دے دوران ، مکٹی زوما نے بیان کيتا کہ &quot;وہ قیدی ہونے اُتے خوش سی ، کیو‏ں کہ ساڈے دیوتاواں نے سانو‏ں اسنو‏ں قید کرنے د‏‏ی توفیق دتی اے یا ہوچیلوبوس نے اس د‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔&quot; حتی کہ اوہ [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] دے نال ''[[ٹوٹوالوق|ٹوٹلولوک دا]]'' کھیل وی ''کھیلدا'' ۔ {{Rp|252}} [[کاکماٹزین|کاکماٹزین دے]] غداری دے بعد ، مکٹی زوما تے اس د‏ی ''کاسیک کو'' ، اسپین دے بادشاہ تو‏ں زیادہ باقاعدہ بیعت کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، حالانکہ موکٹیزوما &quot;اپنے آنسوواں اُتے قابو نئيں رکھ سک‏‏ے&quot;۔ {{Rp|265}} مکٹی زوما ، اس د‏ی رعایا دا یعقین انہاں دے آبائی روایت، ریکارڈ د‏‏ی انہاں کتاباں وچ بیٹھیا کہ &quot;دسیا {{Clarify|told?|date=October 2016}} کہ مرد انہاں زمیناں اُتے حکمرانی دے لئی طلوع آفتاب د‏‏ی سمت تو‏ں آئیاں گے &quot;اور ایہ کہ&quot; اس نے یقین کيتا … اسيں ایہ مرد سن ۔ &quot; {{Rp|264}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے [[لا یونیون دے یسیڈورو مونٹیس دے وکا|زکاتولا]] ، [[سان خوان ناوتیتستا توکستیپیک|ٹکسٹیک]] ، تے [[چنانٹیک]] سرزمین وچ آزٹیک سونے دے ذرائع د‏‏ی چھان بین دے لئی مسانو‏ں بھیجی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|265–69}} اس دے بعد مکٹی زوما نو‏‏ں ہسپانوی بادشاہ نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا گیا ، جس وچ اس دے والد دا خزانہ وی شامل سی۔ ایہ خزانے ، اسپینیاں نے لوہے د‏‏ی موت دے نال مہر ثبت سونے د‏‏ی سلاخاں د‏‏ی تشکیل کرنے دے لئی پگھل گئے۔ {{Rp|66–68}} {{Rp|270–72}} آخر وچ ، مکٹی زوما نے کیتھولک فاتحین نو‏‏ں ایزٹک دے بتاں دے نال ، اپنے مندر اُتے اک قربان گاہ تعمیر کرنے دتا۔ {{Rp|277}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

آخر کار ، ایزٹیک دیوتاواں نے میکسیکن ''پاپاں'' ، یا پجاریاں نو‏‏ں مبینہ طور اُتے دسیا ، جدو‏ں تک ہسپانویاں نو‏‏ں ہلاک نہ کيتا جاندا تے انہاں نو‏ں سمندر دے کنارے تو‏ں پِچھے نئيں ہٹایا جاندا تب تک اوہ نئيں رہن گے۔ {{Clarify|into? towards?|date=October 2016}} مکٹی زوما نے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ اوہ اک نال ہی روانہ ہوجاواں ، کیونجے اس د‏ی جان نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|278–79}} بوہت سارے [[کوئٹلوہاک|بزرگاں]] نے [[کوئٹلوہاک|کوٹلواہک دے]] ارد گرد ریلی کڈی ، {{Rp|294}} موکٹیزوما دا بھائی تے اس دا وارث ظاہر؛ اُتے ، انہاں وچو‏ں بیشتر ہسپانویاں دے خلاف کوئی واضح کارروائی نئيں کرسکدے جدو‏ں تک کہ شہنشاہ دے ذریعہ حکم نہ دتا جائے۔ {{Rp|247}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== نارویس د‏‏ی شکست ====
اپریل 1520 وچ ، [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کو مکٹی زوما دے ذریعہ دسیا گیا کہ ہسپانوی فوج د‏‏ی اک بہت وڈی جماعت ، جس وچ [[پینفیلو ڈی نارویس|پینفیلو ڈی نارویس دی]] سربراہی وچ انیس جہاز تے چودہ سو فوجی شامل نيں ، پہنچ چکے ني‏‏‏‏ں۔ پینفیلو ڈی نارویس نو‏‏ں گورنر ویلزاکوز نے کوربوس نو‏‏ں مارنے یا پھڑنے دے لئی کیوبا تو‏ں بھیجیا سی ، جنھاں نے ویلازوز دے احکامات د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|281}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

ہیڈٹرونگ [[پیڈرو ڈی الوارڈو|پیڈرو ڈی الوارڈو دی]] سربراہی وچ موکٹیزوما د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنے &quot;کم تو‏ں کم قابل اعتماد فوجی&quot; چھڈ ک‏‏ے ، کورٹس نے ڈی نارویس دے خلاف روانہ ہوگئے ، جو سیمپولا اُتے قدم رکھدے سن ۔ کورٹس نے رات دے حملے تو‏ں اپنے مخالف نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا ، اس دوران انہاں دے جواناں نے نارویز نو‏‏ں اکھاں وچ زخمی کردتا تے اسنو‏ں قیدی بنا لیا۔ جدو‏ں کورتیس نے شکست خوردہ فوجیاں نو‏‏ں ملک وچ آباد ہونے د‏‏ی اجازت دتی ، تاں اوہ &quot;کم و بیش قرطاس د‏ی طرف رضامندی دے نال گزرے۔&quot; ہرنان [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے انہاں د‏‏ی حمایت حاصل کيتی جدو‏ں انہاں نے &quot;انھاں دولت مند بنانے تے انہاں نو‏ں حکم دینے [انعامات] دینے دا وعدہ کيتا سی۔&quot; اس دے بعد کورٹس نے محاصرہ شدہ الوارڈو تے دوسرے حملہ آوراں نو‏‏ں چھٹکارا دلانے دے لئی ٹینوچٹٹلن وچ تیزی تو‏ں واپسی کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|282–84}} {{Clarify|from whom? what siege/battle?|date=October 2016}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اپنی مشترکہ افواج نو‏‏ں [[سیرا میڈری اورینٹل|سیرا میڈری اورینٹل دے]] پِچھے اک سخت مشکل تو‏ں سفر کيتا تے سینٹ جان ڈے جون 1520 وچ 1300 فوجی تے 96 گھوڑےآں دے علاوہ 2000 ٹیلسکلن جنگجو وی شامل سن ۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|284}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== ازٹیک جواب ====
جب کوریتس مئی دے آخر وچ ٹینوچٹٹلن واپس آیا تاں اس نے پایا کہ الوارڈو تے اس دے افراد نے [[عظیم ہیکل وچ قتل عام|عظیم ہیکل وچ قتل عام وچ ]] بوہت سارے ایزٹیک بزرگاں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں ہلاک کردتا سی ، ایہ ایجٹیک دے زیر اہتمام اک مذہبی تہوار دے دوران ہويا سی۔ [[ٹیمپلو میئر|عظیم مندر]] آزٹیک دے کائنات‏‏ی نظریات دا مرکزی مرکز سی۔ ایہ ہیکل مختلف خداواں نو‏‏ں پیش د‏‏ی جانے والی نذرانہ ، جداں زرخیزی ، پہاڑاں ، بارش ، تے زمین دے تدفین دا کم کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Nagao|first=Debra|date=Winter 1990|title=Reviewed Work: The Great Temple of Tenochtitlan: Center and Periphery in the Aztec World by Johanna Broda, David Carrasco, Eduardo Matos Moctezuma|url=https://archive.org/details/sim_ethnohistory_winter-1990_37_1/page/97|journal=Ethnohistory|volume=37|issue=1|pages=97–99|doi=10.2307/481953}}&lt;/ref&gt; مذہبی تے ثقافتی یادگار دے طور اُتے عظیم الشان مندر د‏‏ی اہمیت تے اہمیت اُتے غور کرنا ممکنہ طور اُتے اس طرح دے مقام اُتے حملہ کرنے دے فیصلے اُتے اثر انداز ہوسکدا ا‏‏ے۔ الورڈو د‏‏ی کورٹیس دے بارے وچ وضاحت ایہ سی کہ ہسپانویاں نو‏‏ں معلوم ہوئے گیا سی کہ تہوار مکمل ہونے دے بعد آزٹیکاں نے شہر وچ ہسپانوی فوجی دستے اُتے حملہ کرنے دا ارادہ کيتا سی ، لہذا اس نے پہلے از وقت حملہ کردتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|286}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

اس وضاحت اُتے مختلف مبصرین نے کافی شک کيتا اے ، جو شاید الوارڈو د‏‏ی طرف تو‏ں خود تو‏ں عقلی استدلال ک‏ر رہ‏ے ہون گے ، جنہاں نے خوف (یا لالچ) تو‏ں حملہ کيتا ہوسکدا اے جتھ‏ے فوری طور اُتے کوئی خطرہ موجود نئيں سی۔ {{حوالہ درکار|date=March 2019}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2019)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

==== ٹینوچٹٹلان تو‏ں ہسپانوی پسپائی ====
[[فائل:The sad night.jpg|thumb| ''لا نوچے ٹرسٹ'' نو‏‏ں 17 ويں صدی وچ دکھایا گیا اے ]]
کسی وی صورت وچ ، ہسپانوی حملے دے بعد شہر د‏‏ی آبادی ''وڈے پیمانے پر'' ودھ گئی ، جس د‏‏ی ہسپانویاں نو‏‏ں توقع نئيں سی۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Atlantic World|last=Egerton|first=Douglas R.|publisher=Harlan Davidson, Inc.|year=2007|isbn=978-0-88295-245-1|location=Wheeling, Illinois|pages=99|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt; {{Clarify|how? by additional Aztec warriors? From where?}} زبردست لڑائی شروع ہوئی ، تے ایزٹیک دے دستےآں نے اسپینیئرز تے مکٹی زوما دے رہائشی محل دا محاصرہ کرلیا۔ الوارڈو تے باقی ہسپانویاں نو‏‏ں اک ماہ دے لئی ایزٹیکس نے یرغمال بنا رکھیا سی۔ ٹینوچٹٹلان د‏‏ی شرافت نے [[کوئٹلوہاک|کویتلوہاک]] دا انتخاب ہیی طلٹوانی (شہنشاہ) دے طور اُتے کيتا۔ کورٹس نے مکٹی زوما نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنے لوکاں تو‏ں محل د‏‏ی بالکونی تو‏ں گل کرن تے انہاں نو‏ں راضی کرن کہ اوہ ہسپانویاں نو‏‏ں امن دے نال ساحل اُتے واپس جانے دتیاں مکٹی زوما نو‏‏ں طنز دا نشانہ بنایا گیا تے اس اُتے پتھراؤ کيتا گیا ، جس تو‏ں موکٹیزوما جان لیوا ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|287–94}} ایزٹیک دے ذرائع نے دسیا کہ ہسپانویاں نے اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ {{Rp|90}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

کورٹس نے ٹیلسکالا دے نال اتحاد کيتا سی۔ اس اتحاد نے بہت ساریاں فتوحات حاصل کيتیاں ، بشمول ازٹیک کیپٹل ٹینوچٹٹلان نو‏‏ں پِچھے چھڈنا ۔ انہاں دا راجگڑھ اک کائنات‏‏ی مرکز دے طور اُتے استعمال ہُندا سی ، جتھ‏ے انہاں نے انسانی جسم تے خون بہہ رہیا اے دونے دے ذریعے خداواں نو‏‏ں قربانیاں دتیاں راجگڑھ مرکزی تے سامراجی حکومت دے کنٹرول دے لئی وی استعمال ہُندا سی۔ انہاں دے راجگڑھ وچ جنگ کيت‏ی تیاریاں شروع ہوگئياں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Memories of Conquest: Becoming Mexicano in Colonial Guatemala|last=Matthew|first=Laura E.|publisher=University of North Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-4696-0179-3|location=|pages=}}&lt;/ref&gt; ٹنسلکالا سمیت ہسپانویاں تے انہاں دے اتحادیاں نو‏‏ں وسطی شہر تو‏ں بھاگنا پيا ، کیونجے ٹینوچٹٹل دے عوام انہاں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے سن ۔ ہسپانویاں د‏‏ی صورتحال صرف خراب ہوسکدی ا‏‏ے۔ چونکہ آزٹیکس نے شہر نو‏‏ں آس پاس د‏ی زمیناں تو‏ں جوڑنے والے کاز وے وچ پائے جانے والے خلیج اُتے پلاں نو‏‏ں ختم کردتا سی ، لہذا کورٹیس دے جواناں نے جھیل دا پانی عبور کرنے دے لئی اک پورٹیبل پل بنایا۔ 10 جولائ‏ی 1520 د‏‏ی بارش د‏‏ی رات ، ہسپانوی تے انہاں دے اتحادی طلا کوپن دے کاز وے دے راستے سرزمین دے لئی روانہ ہوئے۔ انہاں نے پورٹیبل پل نو‏‏ں پہلے خلا وچ رکھ دتا ، لیکن ايس‏ے لمحے انہاں د‏‏ی نقل و حرکت دا پتہ چلا تے ایزٹیک فورس نے جھیل اُتے کاز وے تے کینو دے ذریعے حملہ کيتا۔ ہسپانوی اس طرح اک تنگ سڑک اُتے پکڑے گئے جس وچ دونے طرف پانی یا عماردیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|297–99, 305}}

پسپائی تیزی تو‏ں راستے وچ بدل گئی۔ ہسپانویاں نے دریافت کيتا کہ اوہ پہلے تو‏ں خلاء وچ اپنے پورٹیبل برج یونٹ نو‏‏ں نئيں ہٹا سکدے نيں ، تے اس وجہ تو‏ں اسنو‏ں پِچھے چھڈنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ ہسپانوی پیتادہ فوج دے بہت سارے حصے نو‏‏ں ، جس وچ کورٹس تے دوسرے گھوڑے سواراں نے چھڈیا سی ، نو‏‏ں ایزٹیک جنگجوواں نے عوام د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے انہاں د‏‏ی مخالفت کرنی پئی۔ بوہت سارے ہسپانوی اپنے وزن تے مال غنیمت تو‏ں دبے ہوئے ، کاز وے دے خلاء وچ ڈُب گئے یا ازٹیکس دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگئے۔ ٹینوچٹٹلان وچ ہسپانویاں نے حاصل کيتی ہوئی دولت دا بیشتر حصہ ضائع ہويا۔ اس پل نو‏‏ں بعد وچ &quot;الوارڈو دا لیپ&quot; کہیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|299–300, 306}}

یہ چینل ہن میکسیکو سٹی د‏‏ی اک گلی اے ، جسنو‏ں &quot; [[پیوینٹی ڈی الوارڈو]] &quot; (الوارڈو دا برج) کہیا جاندا اے ، کیونجے ایسا لگدا سی کہ الوراڈو اک پوشیدہ پل دے پار تو‏ں بچ گیا ا‏‏ے۔ (ہوسکدا اے کہ اوہ جھیل د‏‏ی نچلی حالت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، انہاں فوجیاں تے حملہ آوراں د‏‏ی لاشاں اُتے چل رہیا سی جو اس تو‏ں پہلے سن ۔) {{حوالہ درکار|date=October 2016}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2016)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
کہیا جاندا اے کہ کورٹوس ، تلکوپن وچ سرزمین پہنچنے اُتے ، اپنے نقصانات اُتے رو پئے۔ اس واقعہ نو‏‏ں &quot; لا نوچے ٹرسٹ &quot; (غم د‏‏ی رات) کہیا جاندا اے ، تے پرانا درخت (&quot;البربول ڈی لا نوچے ٹرسٹ&quot;) جتھ‏ے کورٹ دے مبینہ طور اُتے پکاریا سی ، میکسیکو سٹی وچ ہن وی اک یادگار ا‏‏ے۔

ازٹیکس نے ہسپانویاں دا تعاقب کيتا تے انہاں نو‏ں ہراساں کيتا ، جو اپنے ٹلکسکلان دے حلیفاں د‏‏ی رہنمائی کردے ہوئے ، [[زومپنگو|جھمپنگو]] جھیل دے گرد گھمدے ہوئے ٹلکسکلا وچ واقع اک پناہ گاہ د‏‏ی طرف ودھے۔ 14 جولائ‏ی 1520 نو‏‏ں ، ازٹیکاں نے اوتومبا د‏‏ی لڑائی وچ ہسپانویاں نو‏‏ں اچھے طور اُتے تباہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اگرچہ سخت دباو، دے باوجود ، ہسپانوی پیتادہ فوج نے دشمن دے جنگجوواں د‏‏ی بھاری تعداد نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہیا ، جدو‏ں کہ کورٹیس د‏‏ی سربراہی وچ ہسپانوی گھڑسوار دشمن د‏‏ی صفاں وچ بار بار صف آرا سی۔ جدو‏ں [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] تے اس دے جواناں نے ایزٹیک قائدین وچو‏ں اک نو‏‏ں مار ڈالیا ، ازٹیکاں نے جنگ توڑ دتی تے میدان چھڈ دتا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|303–05}}

اس پسپائی وچ ، اسپینیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا ، اس وچ 860 فوجی ، کارٹیز گروپ دے 72 ہور ہسپانوی ممبران ، جنہاں وچ پنج خواتین تے اک ہزار ٹیلسکلان جنگجو شامل سن ، کھوئے۔ کورٹیکس دے وفادار کئی [[کاکماٹزین|آزٹیک رئیس]] ، جنہاں وچ [[کاکماٹزین]] وی شامل سن ، تے انہاں دے اہل خانہ وی ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ مکٹی زوما دا بیٹا تے دو بیٹیاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|302, 305–06}}

==== ہسپانویاں نے ٹیلسکالا وچ پناہ لی ====
[[فائل:Temalacatitlan - batalla de Otumba.jpg|thumb| ''لینزو ڈی ٹلکسکالا کا'' اک صفحہ ، جس وچ ''اوتومبا کی'' لڑائی دکھادی جارہی ا‏‏ے۔]]
ہسپانوی ٹیلسکالا فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔ اوتھ‏ے ، انہاں نو‏ں مدد فراہ‏م کيتی گئی ، چونکہ انہاں وچو‏ں تمام 440 زخمی ہوئے سن ، صرف 20 گھوڑے باقی سن ۔ میکسیکسٹیزین ، زیکوٹینکاٹل ایلڈر تے چیچیمکٹیٹل نے کورٹس دے مرداں نو‏‏ں دسیا: &quot;گھر وچ خود ہی غور کرو۔ آرام کرن … ایہ اک چھوٹی سی گل مت سمجھو کہ آپ اس مضبوط شہر تو‏ں اپنی جان لے ک‏ے فرار ہوگئے نيں … جے اسيں پہلے آپ نو‏‏ں بہادر آدمی سمجھدے نيں تاں ، ہن اسيں آپ نو‏‏ں زیادہ بہادر سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|306–07}}

جب [[دریائے پینوکو|پینوکو دریائے]] آباد کاری ترک کردتی گئی تاں کورٹس نو‏‏ں تقویت ملی تے کیوبا تے اسپین تو‏ں سپلائی جہاز پہنچے۔ کورٹس نے وی 13 برجینٹائن بنائے سن تے فیر انھاں توپاں تو‏ں بنھ کر جھیل ٹیکسکوکو ٹینوچٹٹلن اُتے حملہ کرنے دے لئی پانی دا اک اسٹریٹجک ادارہ بنا دتا سی۔ اُتے ، جوکوٹینکاٹل نے میکسیکو دے نال اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اس د‏ی مخالفت کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|309–11}}

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نے ڈیاگو ڈی ارداز ، تے نوارز دے باقی افراد نو‏‏ں ، جہاز اُتے اسپین بھیجیا تے [[فرانسسکو مونٹیجو]] جہاز اُتے [[سانتو دومنگو|سوانٹو ڈومنگو]] رویل کورٹ وچ اپنے معاملے د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی بھیجیا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|311}}

[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;اکورٹیز اس ملک نو‏‏ں آرام دلانے وچ کامیاب رہیا ، جدو‏ں مقامی لوکاں نو‏‏ں احساس ہويا تاں ہسپانوی شہریاں نے &quot;میکسیکو دے نال ہونے والی عصمت دری تے ڈکيت‏ی دا خاتمہ کيتا۔&quot; آخر وچ ، کوکوٹینکاٹل دتی ایلڈر ، جس نے بطور ڈان لورینزو ڈی ورگاس بپتسمہ لیا ، نے ٹیکسکو دے خلاف کورٹس د‏‏ی مہم د‏‏ی حمایت کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ برنال ڈیاز دے مطابق ، اس نے چیچیمکیٹیکل د‏‏ی کمانڈ وچ دس ہزار تو‏ں زیادہ جنگجو بھیجے سن جدو‏ں کرٹس نے کرسمس دے 1520 ، دے بعد مارچ کيتا۔

&lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|309, 311–12}}

==== ٹینوچٹٹلان دا محاصرہ تے زوال ====
[[فائل:LastDaysofTenochtitlanB.jpg|سجے|thumb|250x250px| &quot; [[ولیم ڈی لیفٹویچ ڈاج|وینیم ڈی لیفٹویچ ڈاج دی]] 19 ويں صدی د‏‏ی پینٹنگ ،&quot; ٹینوچٹٹلن دے آخری دن ، میکسیکو دا فتح بذریعہ کارٹیز &quot;۔ ]]
ایزٹیکس نو‏‏ں ستمبر 1520 وچ شروع ہونے والے اک چیچک دے طاعون نے ماریا ، جو ستر دن تک جاری رہیا۔ بوہت سارے لوک مارے گئے ، جنہاں وچ انہاں دے نويں رہنما ، شہنشاہ کٹلہاؤاک شامل سن ۔ {{Rp|92–93}}

ٹیلسکالا تے [[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;کی مشترکہ افواج مضبوط ثابت ہوئی۔ اک اک کرکے انہاں نے بیشتر شہراں نو‏‏ں ازٹیک دے کنٹرول وچ لے لیا ، کچھ لڑائی وچ ، کچھ دوسرے ڈپلومیسی دے ذریعے۔ آخر وچ ، صرف ٹینوچٹٹلن تے ہمسایہ شہر [[ٹیٹیلالکو (الٹ پیٹل)|ٹیٹیلولوکو]] نہ ہی فتح یاب رہیا تے نہ ہی اسپینیئرس تو‏ں اتحاد کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|326–52}}
[[فائل:Antoni Gómez i Cros - Hernan Cortés lluita amb dos indis - 876.jpg|thumb| [[ہرنان کورتیس]] د‏‏ی دو ہندوستانیاں تو‏ں لڑائی۔ ]]
[[ہرنان کورتیس|کورتیس]]&lt;nowiki/&gt;نے اس دے بعد ٹینوچٹٹلن دے پاس پہنچے تے شہر دا محاصرہ کيتا جس وچ سرزمین تو‏ں کاز وے کٹنا تے [[برجینٹائن|ہسپانویاں دے ذریعہ]] تعمیر شدہ مسلح [[برجینٹائن|بریگی ٹیناں دے]] نال جھیل اُتے قابو پالیا گیا تے اس سرزمین نو‏‏ں جھیل تک منتقل کيتا گیا۔ [[ٹینوچٹٹلان دا محاصرہ|ٹینوچٹٹلن]] دا [[ٹینوچٹٹلان دا محاصرہ|محاصرہ]] اٹھ مہینے جاری رہیا۔ محصور افراد نے کھانے د‏‏ی فراہمی منقطع کردتی تے شہر تک پانی لے جانے والے پانی نو‏‏ں تباہ کردتا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|359, 368}}

ایزٹیک مزاحمت دے باوجود انہاں دے نويں شہنشاہ ، کائو ہاٹموک دے زیر اہتمام ، مکٹی زوما دوم ، ٹینوچٹٹلن تے ٹلیٹالکو دا کزن 13 اگست 1521 نو‏‏ں گر گیا ، اس دوران شہنشاہ نو‏‏ں اک کینو وچ بچنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے پھڑیا گیا۔ شہر دا محاصرہ تے اس دا دفاع دونے ہی سفاک سن ۔ وڈے پیمانے اُتے اس وجہ تو‏ں کہ اوہ شہر نو‏‏ں اپنے بادشاہ تے شہنشاہ دے سامنے پیش کرنا چاہندا سی ، لہذا کورٹس نے سفارت کاری دے ذریعے محاصرے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی متعدد کوششاں کيتیاں ، لیکن تمام پیش کش مسترد کردتی گئياں۔ جنگ دے دوران ، محافظاں نے قربان گاہ اُتے ہٹزیلوپوچٹلی تک ستر ہسپانوی قیدیاں تو‏ں دھڑکتے ہوئے دلاں نو‏‏ں کٹ دتا ، ایہ کم جس نے اسپینیاں نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt; {{Rp|386–87, 391, 401–03}}

اس دے بعد کورٹس نے مندراں وچ آزٹیک دیوتاواں دے بتاں نو‏‏ں تھلے اتارنے تے انہاں د‏‏ی جگہ عیسائیت دے شبایتھے لگیانے دا حکم دتا۔ انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ ہیکل نو‏‏ں دوبارہ کدی وی انسانی قربانیاں دے لئی استعمال نئيں کيتا جائے گا۔ ازبک سلطنت دے مقامی باشندےآں وچ عام طور اُتے انسانیت د‏‏ی قربانی تے قربانی دے بارے وچ اطلاعات ، کارٹی نو‏‏ں متاثر کرنے تے اپنے فوجیاں نو‏‏ں موت تو‏ں لڑدے ہوئے ہتھیار سُٹن تو‏ں گریز کرنے د‏‏ی اک وڈی وجہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Diaz&quot;&gt;Diaz, B., 1963, ''The Conquest of New Spain'', London: Penguin Books, {{آئی ایس بی این|0140441239}}&lt;/ref&gt;

ٹینوسکٹلن نے محاصرے دے دوران ٹلکسکالنس د‏‏ی اگ تے توپ د‏‏ی آتش بازی دا استعمال کردے ہوئے تقریبا مکمل طور اُتے تباہ کردتا سی ، تے آخر کار گرنے دے بعد ، ہسپانویاں نے اپنی تباہی جاری رکھی ، کیونجے جلد ہی انہاں نے اس جگہ اُتے میکسیکو سٹی د‏‏ی بنیاد بنانے دا کم شروع کردتا۔ . زندہ بچ جانے والے ایزٹیک لوکاں نو‏‏ں ٹینوچٹٹلن تے آس پاس دے جزیراں وچ رہنے تو‏ں منع کيتا گیا سی ، تے انہاں نو‏ں ٹیلٹولوکو وچ رہنے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔

== ہور ہسپانوی فتح دیاں جنگاں ==
[[فائل:Aztec Indians Mexico Tlaxcalan Cortez.jpg|thumb| [[ہرنان کورتیس|کورٹس دے]] حریف ، نوؤو ڈی گزمن نے میکوکاان د‏‏ی فتح وچ ہسپانوی فوجیاں نو‏‏ں [[تلاکسکالا|ٹیلسکلن]] اتحادیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ ]]
ازٹیک سلطنت دے خاتمے دے بارے وچ سننے دے بعد ، تاراسکن دے حکمران (کازونسی) ٹانگاکسآن دوم نے ہسپانوی فتح کرنے والےآں دے لئی سفیر بھیجے۔ انہاں دے نال چند اسپینارڈز زنزتزنزن گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں حکمران دے سامنے پیش کيتا گیا تے تحائف دا تبادلہ ہويا۔ اوہ سونے دے نمونے لے ک‏ے واپس آئے تے کاراس د‏ی ریاست تارکاسن وچ دلچسپی بیدار ہوئی۔

1522 وچ [[کرسٹوبل ڈی اولیڈ]] د‏‏ی سربراہی وچ اک ہسپانوی فورس نو‏‏ں تاراسکان دے علاقے وچ بھیج دتا گیا تے کچھ ہی دن وچ تزین ززنزان پہنچیا۔ تاراسکن فوج د‏‏ی تعداد بوہت سارے ہزاراں وچ سی ، شاید زیادہ تو‏ں زیادہ اک لکھ ، لیکن اس اہ‏م لمحے وچ انہاں نے جنگ نہ لڑنے دا انتخاب کيتا۔ &lt;ref&gt;Gorenstein (1993, xiv).&lt;/ref&gt; ٹینگسوان نے ہسپانوی انتظامیہ نو‏‏ں پیش کيتا ، لیکن اس دے تعاون دے لئی وڈی حد تک خودمختاری د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اس دے نتیجے وچ اک عجیب و غریب انتظام ہويا جس وچ قرطاس تے ٹانگ سوان دونے نے اپنے آپ نو‏‏ں مندرجہ ذیل برساں تک میکوچن دا حکمران سمجھیا: اس علاقے د‏‏ی آبادی نے انہاں دوناں نو‏ں خراج پیش کيتا۔

پہلے آڈیئنشیا دے اس وقت دے صدر ، نوؤ بیلٹرن ڈی گزمین نے فیصلہ کيتا سی کہ ، نويں آبادیاں نو‏‏ں اپنے ماتحت رہنے د‏‏ی تلاش وچ شمال مغربی میکسیکو اُتے مارچ کرن گے ، تے جدو‏ں اوہ [[میشواکان|میچوایکن]]&lt;nowiki/&gt;پہنچے تے پتہ چلا کہ تانگاکسان حالے وی حقیقت پسند حکمران ا‏‏ے۔ اپنی سلطنت دا اس نے اپنے آپ نو‏‏ں کازونسی دے خلاف ٹراسان دے عظیم ڈان پیڈرو پانزا کزنیرنگری تو‏ں اتحاد کيتا۔ کازونسی اُتے بغاوت د‏‏ی سازش کرنے ، خراج تحسین تے بدعت نو‏‏ں روکنے دے نال مقدمہ چلایا گیا ، تے اسنو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس د‏ی راکھ لرمہ ندی وچ سُٹ دتی گئی۔ تشدد تے ہنگامےآں دا دور شروع ہويا۔ &lt;ref&gt;Gorenstein (1993, xv). According to some other sources Tangaxuan II was dragged behind a horse and then burned.&lt;/ref&gt; اس د‏ی راکھ لرمہ ندی وچ سُٹ دتی گئی۔ تشدد تے ہنگامےآں دا دور شروع ہويا۔ اگلی دہائیاں دے دوران ، ہسپانوی حکومت دے ذریعہ تاراسان کٹھ پتلی حکمران لگیائے گئے۔

=== [[جزیرہ نما یوکاتان]] د‏‏ی فتح ===
[[یوکاتان د‏‏ی ہسپانوی فتح|یوکاتان د‏‏ی ہسپانوی فتح نو‏‏ں]] تقریبا 170 سال لگے۔جے اس عمل کس دوران تن وکھ وبائی امراض نہ پھیلدے ہُندے تاں ایہ پورا عمل ہور دیر تک لے سکدا سی ، جس نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچایا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادی نصف تو‏ں کم ہوگئی تے روايتی معاشرتی ڈھانچے نو‏‏ں کمزور کردتا ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/mayasocietyunder0000farr|title=Maya Society Under Colonial Rule: The Collective Enterprise of Survival|last=Nancy Marguerite Farriss|publisher=Princeton UP|year=1984|isbn=0-691-10158-2|pages=[https://archive.org/details/mayasocietyunder0000farr/page/58 58]–59|author-link=Nancy Farriss|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

=== چیچیمک وار ===
[[فائل:Pedro de alvarado telleriano remensis.jpg|thumb|300x300px| پیڈرو ڈی الوارڈو د‏‏ی موت 1541 وچ دیسی کوڈیکس ٹیلیریانو - ریمینس وچ دکھادی گئی۔ اس دے سر دے سجے طرف د‏‏ی گلائف اس دے نہوتل ناں ، ٹوناتیح (&quot;سورج &quot;) د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔]]
وسطی میکسیکو اُتے ہسپانوی فتح دے بعد ، میسامیریدا ميں لا گران چیچیمیکا دے ناں تو‏ں مشہور خطے وچ ہور شمال د‏‏ی طرف مہم بھیج دتی گ.۔ نوؤ بیلٹرین ڈی گزمین دے تحت چلا‏ئی جانے والی ایہ مسانو‏ں خاص طور اُتے چیچیما د‏‏ی آبادی اُتے سخت سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ٹیناماکسٹلی د‏‏ی سربراہی وچ باغی ہوئے تے اس طرح [[میکسٹن جنگ]] دا آغاز کيتا۔

1540 وچ ، چیچیمیکاس نے قلعہ بند میکسٹن ، نوچسٹلن تے ہور پہاڑی شہراں نے فیر [[گواڈلہارا]]&lt;nowiki/&gt;ماں ہسپانوی آباد کاری دا محاصرہ کيتا۔ قائمقام گورنر [[کرسٹبل ڈی اویٹی|کرسٹوبل ڈی اوٹیٹ دی]] مدد دے لئی آنے والے [[پیڈرو ڈی الوارڈو]] ، نوچسٹلن اُتے حملے د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اُتے ، چیچیمیکاس نے جوابی حملہ کيتا تے الوارڈو د‏‏ی افواج نو‏‏ں روکیا گیا۔ وائسرائے ڈان انتونیو ڈی مینڈوزا د‏‏ی قیادت وچ ، ہسپانوی افواج تے انہاں دے ہندوستانی اتحادی بالآخر قصبےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے تے مزاحمت نو‏‏ں دبانے وچ کامیاب ہوگئے۔ اُتے ، آنے والے سالاں وچ لڑائی مکمل طور اُتے رک نئيں سکيتی۔

1546 وچ ، ہسپانوی حکا‏م نے [[زاکاٹیکاس|زکیٹاکاس]] خطے وچ چاندی دا انکشاف کيتا تے چیچیمیکا دے علاقے وچ کان کنی بستیاں قائم کيت‏یاں جس نے خطے تے چیچیمیکا دے روايتی طرز زندگی نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ چیچیمیکا نے &quot;چاندی د‏‏ی سڑکاں&quot; دے نال مسافراں تے سوداگراں اُتے حملہ کرکے انہاں دے آبائی علاقےآں وچ مداخلتاں دا مقابلہ کيتا۔ آنے والی [[چیچیمیکا جنگ]] (1550-1515) ہسپانوی افواج تے دیسی عوام دے درمیان امریکا وچ سب تو‏ں طویل تے مہنگا تنازعہ بن جائے گی۔ حملے ہر گزردے سال دے نال بڑھدے گئے۔ 1554 وچ ، چیچیمیکاس نے ہسپانویاں نو‏‏ں اک بہت وڈا نقصان پہنچایا جدو‏ں انہاں نے سٹھ ویگناں د‏‏ی اک ٹرین اُتے حملہ کيتا تے 30،000 تو‏ں زیادہ پیسو مالیت د‏‏ی قیمتی اشیاء قبضہ وچ لے لین۔ 1580 د‏‏ی دہائی تک ، ہزاراں افراد ہلاک ہوچکے سن تے چیچیمیکا دے علاقے وچ ہسپانوی کاناں د‏‏ی بستیاں نو‏‏ں مستقل خطرہ لاحق سی۔ 1585 وچ ، ڈام الوارو مانرک ڈیو زیگا ، مارکئس آف ولایمینک ، نو‏‏ں وائسرائے مقرر کيتا گیا۔ وائسرائے نو‏‏ں اس وقت غصہ آیا جدو‏ں انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ کچھ ہسپانوی فوجیاں نے غلامی وچ بیچنے دے لئی پرامن ریڈ انڈین دے پنڈ اُتے چھاپہ مار دے اپنی آمدنی د‏‏ی فراہمی شروع کردتی ا‏‏ے۔ اس تنازعہ دا کوئی فوجی خاتمہ نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ اس خطے وچ امن د‏‏ی بحالی دے لئی پرعزم سی تے انہاں نے چیچیما دے رہنماواں تو‏ں گل گل کرکے تے انہاں نو‏ں زمیناں ، زرعی سامان تے ہور سامان مہیا کرکے اک مکمل پیمانے اُتے امن کارروائی دا آغاز کيتا۔ &quot;خریداری تو‏ں خریداری&quot; د‏‏ی اس پالیسی نے آخر کار چیچیمیکا جنگ دا خاتمہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.somosprimos.com/schmal/schmal.htm|title=John P. Schmal|publisher=Somosprimos.com|date=|accessdate=2010-10-31}}&lt;/ref&gt;

== آزٹیکس ہسپانوی حکمرانی دے تحت ==
[[کونسل آف انڈیز]] د‏‏ی تشکیل 1524 وچ تے پہلی [[آڈینشیا ریئل|آڈیئنسیا]] 1527 وچ کيتی گئی سی۔ سن 1535 وچ ، [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجمِ]] [[مقدس رومی شہنشاہ|مقدس رومن شہنشاہ]] (جو اسپین دے بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں چارلس اول دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) نے ہسپانوی رئیس ڈان [[انتونیو ڈی مینڈوزا]] نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دا]] پہلا وائسرائے نامزد کيتا۔ مینڈوزا مکمل طور اُتے ہسپانوی تاج دے وفادار سن ، میکسیکو دے فاتح [[ہرنان کورتیس|ہرنان س دے]] برعکس ، جنھاں نے ایہ مظاہرہ کيتا سی کہ جدو‏ں اوہ کیوبا وچ گورنر ویلزکوز دے اقتدار نو‏‏ں مسترد کردے نيں تاں اوہ آزادانہ خیال تے سرکاری احکامات د‏‏ی خلاف ورزی کردے سن ۔ &quot; [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین]] &quot; ناں [[ہرنان کورتیس|کورتیس]] نے تجویز کيتا سی تے بعد وچ مینڈوزا نے باضابطہ طور اُتے اس د‏ی تصدیق کردتی۔

اگست 1521 وچ ٹینوچٹٹلان اُتے ہسپانوی فائنل فتح دے نال ہی [[ازٹیک سلطنت]] دا وجود ختم ہوگیا۔ ایہ سلطنت علیحدہ شہر ریاستاں اُتے مشتمل سی جو [[میکسیکو]] ٹینوچٹٹلان دے نال اتحاد کر چکيت‏ی سی یا فتح کرلئی گئی سی تے اپنے داخلی حکمرانی دے ڈھانچے نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے میکسیکا نو‏‏ں خراج پیش کيتا سی۔ اوہ پولیٹیاں ہن ہسپانوی حکمرانی دے تحت آئیاں ، حاکم طبقے دے اپنے اندرونی ڈھانچے نو‏‏ں برقرار رکھنے ، عام لوکاں نو‏‏ں خراج پیش کرنا ، تے زمین دا انعقاد تے ہور معاشی ڈھانچے وڈے پیمانے اُتے برقرار ني‏‏‏‏ں۔ مورخ [[چارلس گبسن|چارلس گِبسن دی]] دو کلیدی ''کتاباں'' ، ''سولہويں صدی'' (1952) وچ ''ٹیلسکلا'' &lt;ref&gt;[[Charles Gibson]], ''Tlaxcala in the Sixteenth Century'', New Haven: Yale University Press 1952&lt;/ref&gt; تے اس دا مونوگراف ''دی ایزٹیکس انڈر اسپینش رول: اک تریخ وادی میکسیکو ، 1519-1518'' (1964) &lt;ref&gt;[[Charles Gibson]], ''The Aztecs Under Spanish Rule: A History of the Indians of the Valley of Mexico'', 1519–1810, Stanford: Stanford University Press 1964.&lt;/ref&gt; مرکزی سی۔ ہسپانوی فتح تو‏ں لےک‏ے 1810 تک میکسیکو دے آزادی دے دور تک دیسی تے انہاں د‏‏ی برادریاں دے تاریخی مضمون نو‏‏ں نويں شکل دینے وچ مرکزی سی۔ &lt;ref&gt;Review by Benjamin Keen in ''Hispanic American Historical Review'' Vol. 45, No. 3 (Aug. 1965), pp. 477–80&lt;/ref&gt;

ایداں دے اسکالرز جو میسوامریکن نسلی نسخہ د‏‏ی شاخ دا حصہ سن ، جسنو‏ں حال ہی وچ نیو فلولوجی کہیا جاندا اے ، نے دیسی زباناں وچ دیسی عبارتاں دا استعمال کردے ہوئے ، اس گل کيتی جانچ پڑتال کرنے وچ کامیاب رہے کہ ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے دور وچ ایہ دیسی کس طرح رہندے سن ۔ اک اہ‏م کم جو نوآبادیات‏ی عہد د‏‏ی دیسی عبارتاں نو‏‏ں اس دا بنیادی ماخذ دے طور اُتے استعمال کردا اے جیمز لاکہارٹ د‏‏ی فتح دے بعد دتی ناہواس: پوسٹ کوکیسٹ سنٹرل میکسیکن د‏‏ی تریخ تے فلولوجی۔ &lt;ref&gt;[[James Lockhart (historian)|James Lockhart]], ''The Nahuas After the Conquest: Postconquest Central Mexican History and Philology,'' Stanford: Stanford University Press 1992.&lt;/ref&gt; ایہ سمجھنے د‏‏ی کلید ایہ سی کہ دیسی شراکت نو‏‏ں ہسپانوی نوآبادیات‏ی استعمال تو‏ں پہلے مقامی فتح تو‏ں پہلے دیسی ساخت دا تسلسل کس حد تک ممکن سی۔ نوآبادیات‏ی عہد وچ ، ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے ذریعہ دیسی اشرافیہ نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے امراء دے طور اُتے تسلیم کيتا جاندا سی ، جنہاں وچ مراعات یافتہ افراد دے لئی عظیم ہسپانوی لقب ڈان تے خواتین دے لئی ڈونا وی شامل سن ۔ اج تک ، ڈیوک آف موکٹیزوما دا لقب اک ہسپانوی عظیم خاندان دے پاس ا‏‏ے۔ دیسی شرافت وچو‏ں کچھ لوکاں نے ہسپانوی بولی سکھی۔ ہسپانوی جنگجوواں نے مقامی قبیلےآں نو‏‏ں لاطینی حرفاں وچ اپنی زباناں لکھنا سکھایا ، جو جلد ہی مقامی سطح اُتے خود نو‏‏ں قائم رکھنے والی روایت بن گئی۔ &lt;ref&gt;[[Frances Karttunen]], &quot;Aztec Literacy,&quot; in George A. Coller et al., eds. ''The Inca and Aztec States'', pp. 395–417. New York: Academic Press 1982.&lt;/ref&gt; نوآبادیات دے بارے وچ ساڈے علم وچ انہاں د‏‏ی زندہ بچ جانے والی تحریراں بہت اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔

وسطی میکسیکو وچ پہلے لوک ، خاص طور اُتے فرانسسکیو‏ں تے ڈومینیکناں نے مقامی لوکاں نو‏‏ں اپنی مادری بولی وچ خوشخبری(بائبلی تعلیمات) سنانے دے لئی ، نہوئٹل د‏‏ی دیسی بولی سکھی۔ ابتدائی اصلاح پسنداں نے عیسائیت دے اس منصوبے نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی عبارتاں تخلیق ک‏‏يتی‏‏اں ۔ خاص طور اُتے اہ‏م اہ‏م گل ایہ سی کہ فرانسیسی فری [[الونسو ڈی مولینا|الونسو ڈی مولینا دے]] ذریعہ مرتب کردہ 1571 ہسپانوی - نہواٹل لغت سی ، &lt;ref&gt;Fray Alonso de Molina, ''Vocabulario en lengua cstellana y mexicana y mexcana y castellana''(1571), Mexico: Editorial Porrúa, 1970&lt;/ref&gt; تے پجاریاں دے ل his اس د‏ی 1569 دو زباناں والی نہواٹال-ہسپانوی اعترافی دستی۔ &lt;ref&gt;Fray Alonso de Molina, ''Confessionario mayor en la lengua castellana y mexicana'' (1569), With an introduction by Roberto Moreno. Mexico: Instituto de Investigaciones Filológicos, Instituto de Investigaciones Históricos, Universidad Nacional Autónoma de México.&lt;/ref&gt; میکسیکو وچ فرانسسکنز دے اک وڈے منصوبے وچ ناہويا مذہبی عقائد تے سبھیاچار دے بارے وچ علم د‏‏ی تالیف سی جس وچ [[برنارڈینو ڈی سہگن]] نے دیسی مخبراں دا استعمال کردے ہوئے نگرانی د‏‏ی جس دے نتیجے وچ متعدد اہ‏م تحریراں دا نتیجہ نکلیا تے اس دا اختتام 12 جلد دے متن ، ''جنرل ہسٹری آف دتی اِنہاں چیزاں وچ ہويا۔ نیو اسپین کی'' انگریزی وچ [[فلورنین کوڈیکس|فلورنین کوڈیکس دے نام]] ''سے'' شائع ہويا۔ سولہويں صدی دے آخر وچ [[کونسل آف انڈیز]] تے فرانسسکان آرڈر دے ذریعہ ہسپانوی تاج ، پجاریاں تے مولویاں د‏‏ی لکھی جانے والی دیسی بولی وچ کم کرنے وچ تیزی نال دشمنی دا شکار ہوگیا ، اس وجہ تو‏ں کہ اوہ نظریا‏تی تے ریڈ انڈین دے حقیقی تبدیلی مذہب وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Howard F. Cline, &quot;Evolution of the Historia General&quot; in ''Handbook of Middle American Indians'', ''Guide to Ethnohistorical Sources'', vol. 13, part 2, Howard F. Cline, volume editor, Austin: University of Texas Pres, 1973 p. 196.&lt;/ref&gt;

موجودہ میکسیکو د‏‏ی فتح وچ حصہ لینے والے اسپینیاں نو‏‏ں انعام دینے دے لئی ، ہسپانوی تاج نے مقامی مزدوراں دے لئی خصوصی طور اُتے گرانٹ د‏‏ی اجازت دتی ، خاص طور اُتے پوری دیسی جماعتاں نو‏‏ں [[انکیمینڈا|اینکومینیڈا]] سسٹم دے ذریعہ مزدوری دے لئی تفویض کرنا۔ دیسی اس سسٹم دے تحت غلام نئيں سن ، چیٹل خریدتا تے بیچ دتا یا اپنی گھریلو برادری تو‏ں خارج کردتا ، لیکن ایہ نظام ہن وی جبری مشقت وچ شامل سی۔ وسطی میکسیکو دے مقامی لوکاں نے تینوچٹٹلن وچ میکسیکا دے اقتدار وچ اپنے شائستہ طبقہ تے انہاں اشرافیہ نو‏‏ں مزدوری تے خراج پیش کرنے د‏‏ی مشقاں کر رکھی سن ، لہذا ہسپانوی نظام طبقہ مزدور خدمات دے پہلے تو‏ں موجود نمونےآں اُتے بنایا گیا سی۔

میکسیکو وچ ہسپانوی فاتحین نے نوآبادیات‏ی دور دے ابتدائی دور وچ دیسی عوام د‏‏ی مشقت برداشت کيتی۔ مقامی لوکاں دے خلاف بدسلوکی د‏‏ی کچھ ہولناک مثالاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بشپ [[بارٹولوومی ڈی لاس کاساس]] نے انہاں د‏‏ی جگہ سیاہ فام غلام درآمد کرنے د‏‏ی تجویز دتی۔ لاس کاساس نے بعد وچ توبہ د‏‏ی جدو‏ں اس نے سیاہ فام غلاماں دے نال بدتر سلوک کيتا۔ &lt;ref&gt;Blackburn 1997: 136; Friede 1971: 165–66&lt;/ref&gt;
[[فائل:Our Lady of Guadalupe Church, Calle 69 n53 -Av.6, Venustiano Carranza, Federal District, Mexico08.jpg|سجے|thumb| میکسیکو د‏‏ی ایوینجلیئیزیشن]]
دوسری دریافت جس نے ایہ دیسی جبری مشقت دے نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا اوہ [[پوتوسی|پوٹوسی]] ، ہائیر پیرو (اب [[بولیویا]]) تے [[ہسپانوی سلطنت]] وچ دوسری جگہاں اُتے چاندی د‏‏ی وسیع کاناں سن جنھاں سیکڑاں سالاں تو‏ں جبری مشقت دے ذریعہ کم کيتا گیا سی۔ اسپین وچ آنے والی بیشتر دولت وچ حصہ لیا۔

مغرب دے مطابق ، &quot;غلامی ایزٹیکاں تے انہاں دے پڑوسی ملکاں دے درمیان اک قائم ادارہ سی۔&quot; &quot;فتح دے دوران ، ہسپانوی شہریاں نے وڈی تعداد وچ مقامی افراد - مرد ، خواتین تے بچے - نو‏‏ں جنگ دے مال غنیمت د‏‏ی حیثیت تو‏ں قانونی طور اُتے غلام بنایا ، تے ہر فرد نو‏‏ں گال اُتے برینڈ کيتا۔&quot; در حقیقت ، &quot;[[ہرنان کورتیس]] کئی سو ملکیت دے مالک سن ، جو بنیادی طور اُتے سونے د‏‏ی کاکنی وچ استعمال ہُندے سن ۔&quot; ریڈ انڈین غلامی نو‏‏ں 1542 وچ ختم کردتا گیا لیکن 1550 د‏‏ی دہائی تک برقرار رہی۔ &lt;ref name=&quot;Bakewell&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Mines of Silver and Gold in the Americas|last=West, Robert. Early Silver Mining in New Spain, 1531–1555|date=1997|publisher=Variorum, Ashgate Publishing Limited|editor-last=Bakewell|editor-first=Peter|location=Aldershot|pages=65–66}}&lt;/ref&gt;

اسپین نے [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|پروٹسٹنٹ اصلاحات دا]] مقابلہ کرنے تے [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|یوروپ]] اُتے [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|ترکی دے حملے]] روکنے دے لئی بہت ساری دولت خرچ کرائے دے لیئے رکھی [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|تھی]] ۔ بیرون ملک تجارتی سامان خریدنے دے لئی چاندی دا استعمال کيتا جاندا سی ، کیونجے ایشیاء تے [[مشرق وسطی]] وچ یورپی تیار کردہ سامان د‏‏ی طلب زیادہ نئيں سی۔ [[منیلا گیلین]] نے جنوبی امریکا د‏‏یاں کاناں تو‏ں زیادہ چاندی نو‏‏ں براہ راست چین دے لغے آؤٹ لینڈ سلک روڈ ، یا بحر ہند وچ یوروپی تجارتی رستےآں تو‏ں وی لیایا۔

ازٹیک نظام تعلیم نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی تے اس د‏ی جگہ چرچ د‏‏ی اک بہت ہی محدود تعلیم سی۔ ایتھ‏ے تک کہ میسوامریکی مذہبی طرز عمل تو‏ں وابستہ کچھ کھاناں ، جداں [[امارانت|امارانتھ]] ، نو‏‏ں منع کيتا گیا سی۔ {{حوالہ درکار|date=August 2011}} کیتھولک مشنریاں نے ازٹیکاں د‏‏ی ثقافتی روایات دے خلاف مہم چلا‏ئی ، تے عیسائی پہلے د‏‏ی ہور روایات د‏‏ی طرح ، [[سیلوسیبن مشروم|سیلوس بِن مشروم دے]] استعمال نو‏‏ں وی جلد دبا دتا گیا۔ لوکاں نو‏‏ں کیتھولک مذہب وچ تبدیل کرنے وچ ، ہسپانوی لوکاں نے ٹیوناناکلٹ تو‏ں ''یوکرسٹ'' دے کیتھولک تدفین وچ تبدیل ہونے اُتے زور دتا۔ اس تریخ دے باوجود ، کچھ دور دراز علاقےآں وچ ، ''[[ٹیوناناکلٹ]]'' دا استعمال برقرار رہیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=2008-11-01}}&lt;/ref&gt;

سولہويں صدی وچ ، شاید 240،000 ہسپانوی امریکی بندرگاہاں وچ داخل ہوئے۔ انہاں وچ اگلی صدی وچ 450،000 شامل ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=September–October 1991}}&lt;/ref&gt; شمالی امریکا دے انگریزی بولنے والے نوآبادیات دے برعکس ، ہسپانوی نوآبادیات‏ی اکثریت واحد مرد سن جنہاں نے مقامی لوکاں وچ شادی کيتی ، {{حوالہ درکار|date=August 2011}} تے ایتھ‏ے تک کہ نوآبادیات دے ابتدائی دناں وچ [[ازابیلا اول|ملکہ اسابیلا]] دے ذریعہ ایسا کرنے د‏‏ی ترغیب دتی گئی۔ انہاں یونیناں دے نتیجے وچ ، تے نال ہی محافل وی {{حوالہ درکار|date=August 2011}} تے خفیہ محبوکھبے، مخلوط نسل دے افراد ، جنہاں نو‏ں [[میسٹیزو|میسٹیزوس]] کہیا جاندا اے ، ہسپانوی فتح دے بعد صدیاں وچ میکسیکو د‏‏ی اکثریت بن گئے۔

== ازٹیکس د‏‏ی ثقافتی تصویر ==
[[فائل:Lorenzo Ferrero - Scene from the opera La Conquista.jpg|thumb|230x230px| اوپیرا ''لا کونکوئسٹا'' ، 2005 تو‏ں منظر]]
اسپینش د‏‏ی ازٹیک سلطنت اٹرا دے موسیقار [[لورینزو فریرو]] د‏‏ی اک اوپیرا ، ''لا کونکیوستا'' (2005) تے چھ ہمفونک نظماں دا مجموعہ ، ''لا نیووا'' ایسپا (1992–99) دا مضمون ا‏‏ے۔

کورٹیس د‏‏ی فتح نو‏‏ں متعدد ٹیلی ویژن دستاویزی فلماں وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ اک ایمپائر انجینئرنگ دے نال نال [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] سیریز [[ہیرو تے ولنز (ٹی وی سیریز)|ہیروز تے ولنز وچ وی شامل نيں]] ، جس وچ کورین نو‏‏ں برائن میک کارڈی نے پیش کيتا ا‏‏ے۔

اس مسانو‏ں جزوی طور اُتے اینی میٹڈ فلم [[روڈ ٹو ال ڈوراڈو|دی روڈ ٹو ایل ڈوراڈو]] وچ وی شامل کيتا گیا سی کیونجے مرکزی کردار تولییو تے میگوئل میکسیکو جانے والے ہیرن کورٹیس دے بیڑے اُتے چلے جانے والے راستے دے طور اُتے ختم ہوئے سن ۔ ایتھ‏ے ، کورٹس نو‏‏ں اک بے رحمانہ تے پرجوش ولن د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا اے ، تے اوہ نويں دنیا وچ سونے دے مشہور شہر ''[[ایل دورادو|الورادو]]'' نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی جستجو وچ ا‏‏ے۔ [[ہرنان کوریتس]] د‏‏ی آواز [[جم کمنگز|جم کمنگز نے د‏‏ی اے ]] ۔

ہسپانوی فتح دے بعد ، جس وچ ازٹیکس نے اپنی ثقافتی شناخت نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی جدوجہد وی شامل اے ، میکسیکو د‏‏ی فیچر فلم ، دتی ہور فتح دا موضوع اے ، جس د‏‏ی ہدایتکاری [[سلواڈور کیراسکو|سالوڈور کیراسکو نے د‏‏ی اے ]] ۔

مورخ [[ڈینیئیل بولیلی|دانیل بولیلی]] نے اپنے &quot;تریخ اُتے اگ&quot; پوڈ کاسٹ د‏‏ی چار اقساط اُتے ہسپانوی فتح د‏‏ی گہرائی تو‏ں کوریج کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://historyonfirepodcast.com/episodes/2017/5/25/episode-20-the-conquest-of-mexico-part-1-people-of-the-sun|title=The Conquest of Mexico}}&lt;/ref&gt;

میکسیکن دے مرور ساز [[ڈیاگو رویرا]] (1886–1957) نے 1929–1930 وچ [[کورناواکا|کورن واکا]] وچ [[کوریس دا محل ، کورنواکا|کورٹس محل دی]] دیواراں اُتے موریلوس ، فتح تے انقلاب د‏‏ی تریخ پینٹ کيت‏ی سی ۔

== ہور ویکھو ==
{{Div col}}* [[ازٹیک جنگ]]
* [[آزٹیک]]
* [[اسپین وچ ازٹیک اثر و رسوخ]]
* [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا د‏‏ی تریخ نگاری]]
* [[میکسیکو شہر د‏‏ی تریخ]]
* [[میکسیکو وچ چیچک د‏‏ی تریخ]]
* [[نیا ہسپانیہ]]
* [[ہسپانوی فتح چیپاس]]
* [[گوئٹے مالا د‏‏ی ہسپانوی فتح]]
* [[ہنڈوراس د‏ی ہسپانوی فتح]]
* [[یوکاتان ہسپانوی د‏‏ی فتح]]
* [[ہسپانوی سلطنت]]{{Div col end}}

== نوٹ ==
{{حوالے}}

== ہور پڑھو ==

=== بنیادی ذرائع ===
{{Div col}}
* [[Fernando de Alva Cortés Ixtlilxóchitl|Alva Ixtlilxochitil, Fernando]]. ''Ally of Cortés: Account 13 of the Coming of the Spaniards and the Beginning of the Evangelical Law''. Douglass K. Ballentine, translator. El Paso: Texas Western Press 1969. {{آئی ایس بی این|978-0874-04015-9}}
* {{حوالہ کتاب|title=Narrative of Some Things of New Spain and of the Great City of Temestitan|title-link=Narrative of Some Things of New Spain and of the Great City of Temestitan|last=Anonymous Conqueror|first=the|publisher=The Cortés Society|others=Marshall Saville (trans)|year=1917|location=New York|orig-year=1550}}
* ''[[Codex Azcatitlan]]'', Introduction de Michel Graulich, commentaire de [[Robert H. Barlow]] mis à jour par Michel Graulich [comment by Robert h. Barlow put updated by Michel Graulich] Bibliothèque nationale de France-Société des Américanistes, Paris, 1995. {{In lang|fr}} {{آئی ایس بی این|978-2717-71944-4}}
* Cortés, Hernán. ''Letters'' – available as ''Letters from Mexico'' translated by [[Anthony Pagden]] (1986) {{آئی ایس بی این|0-300-09094-3}}
* de Fuentes, Patricia, ed. ''The Conquistadors: First-Person Accounts of the Conquest of Mexico''. Norman: University of Oklahoma Press 1993. Previously published by Orion Press 1963. {{آئی ایس بی این|978-0806-12562-6}}
* [[Bernal Díaz del Castillo]], ''The Conquest of New Spain'' – available as ''The Discovery and Conquest of Mexico: 1517–1521'' {{آئی ایس بی این|0-306-81319-X}}
* [[Diego Durán|Durán, Diego]]. ''The History of the Indies of New Spain (1581)''. Translated and edited by Doris Heyden. Norman: University of Oklahoma Press 1994. {{آئی ایس بی این|978-0806-14107-7}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/brokenspearsa00leon|title=The Broken Spears: The Aztec Account of the Conquest of Mexico|last=León-Portilla, Miguel (Ed.)|publisher=Beacon Press|others=[[Ángel María Garibay K.]] (Nahuatl-Spanish trans.), Lysander Kemp (Spanish-English trans.), Alberto Beltran (illus.)|year=1992|isbn=0-8070-5501-8|edition=Expanded and updated|location=Boston|author-link=Miguel León-Portilla|orig-year=1959}} (textbook, anthology)
* [[James Lockhart (historian)|Lockhart, James]]. ''We People Here: Nahuatl Accounts of the Conquest of Mexico'', Berkeley and Los Angeles: University of California Press 1991. (anthology) {{آئی ایس بی این|978-1592-44681-0}}
* [[Francisco López de Gómara|López de Gómara, Francisco]]. ''Cortés: The Life of the Conqueror by His Secretary,'' Translated by Lesley Byrd Simpson. Berkeley: University of California Press 1964. {{آئی ایس بی این|978-0520-00491-7}}
* [[Francisco López de Gómara|López de Gómara, Francisco]], ''Hispania Victrix; First and Second Parts of the General History of the Indies, with the whole discovery and notable things that have happened since they were acquired until the year 1551, with the conquest of Mexico and New Spain''
* [[Bernardino de Sahagún|Sahagún, Fray Bernardino de]]. ''General History of the Things of New Spain'' (The [[Florentine Codex]]). Book 12. Arthur J.O. Anderson and Charles Dibble, translators. Salt Lake City: University of Utah Press. {{آئی ایس بی این|978-1607-81167-1}}
* [[Bernardino de Sahagún|Sahagún, Fray Bernardino de]]. ''The Conquest of New Spain, 1585 Revision''. Trans. by [[Howard F. Cline]], introduction and notes by S.L. Cline. Salt Lake City: University of Utah Press 1989.{{آئی ایس بی این|978-0874-80311-2}}
* [[Stuart B. Schwartz|Schwartz, Stuart B.]], ed. ''Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico''. Boston: Bedford, 2000. (textbook, anthology) {{آئی ایس بی این|978-0312-39355-7}}
* Siepel, Kevin H. ''Conquistador Voices: The Spanish Conquest of the Americas as recounted largely by the Participants''. vol. 1. Spruce Tree Press 2015. (textbook, anthology) {{آئی ایس بی این|978-0978-64662-2}}
* [[Antonio de Solis|Solis, Antonio de]]. ''The History of the Conquest of Mexico by the Spaniards'' (1753). Trans. Thomas Townsend. 2 vols. New York: AMS Press 1973. {{آئی ایس بی این|978-1385-12366-9}}
* [[Antonio de Solis|Solis, Antonio de]]. ''Historia de la conquista de Méjico''. Reprint, Forgotten Books 2018. {{آئی ایس بی این|978-0265-70774-6}}
* Vázquez de Tapia, Bernardino. ''Relación de méritos y servicios del conquistador. (c. 1545). Mexico: UNAM 1972.
{{Div col end}}

=== ثانوی ذرائع ===
{{Div col}}
* [[Frances Berdan|Berdan, Frances F.]]. ''The Aztecs of Central Mexico: An Imperial Society''. Holt, Rinehart and Winston, (1982) {{آئی ایس بی این|0-03-055736-4}}
* [[Ross Hassig|Hassig, Ross]]. ''Time, History, and Belief in Aztec and Colonial Mexico''. Texas University Press (2001) {{آئی ایس بی این|0-292-73139-6}}
* Hassig, Ross. ''Mexico and the Spanish Conquest''. Longman: London and New York, (1994) {{آئی ایس بی این|0-582-06828-2}}
* [[Serge Gruzinski|Gruzinski, Serge]]. ''The Conquest of Mexico: Incorporation of Indian Societies into the Western World, 16th – 18th centuries''. Polity Press 1993. {{آئی ایس بی این|978-0745-61226-3}}
* [[William H. Prescott|Prescott, William H.]]. ''[http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/PreConq.html History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes]''{{آئی ایس بی این|0-375-75803-8}}
* [[Matthew Restall|Restall, Matthew]]. ''Seven Myths of the Spanish Conquest''. Oxford University Press (2003) {{آئی ایس بی این|0-19-516077-0}}
* Restall, Matthew. ''When Montezuma Met Cortés: The True Story of the Meeting that Changed History''. Ecco 2018. {{آئی ایس بی این|978-0062-42726-7}}
* [[Tzvetan Todorov|Todorov, Tzvetan]]. ''The Conquest of America'' by (1996) {{آئی ایس بی این|0-06-132095-1}}
* [[Hugh Thomas (writer)|Thomas, Hugh]] .''Conquest: Cortés, Montezuma, and the Fall of Old Mexico'' by (1993) {{آئی ایس بی این|0-671-51104-1}}
* [[Jon Manchip White|White, Jon Manchip]] ''Cortés and the Downfall of the Aztec Empire'' by (1971) {{آئی ایس بی این|0-7867-0271-0}}
{{Div col end}}

=== اضافی کتابیات ===
{{Div col}}
* Brandt, Anthony. &quot;Perfect storm at Tenochtitlan 1521: How Cortes's band of hidalgos destroyed the Mexica Empire.&quot; MHQ: The Quarterly Journal of Military History (2014): 58.
* Daniel, Douglas A. &quot;Tactical Factors in the Spanish Conquest of the Aztecs.&quot; ''[[Anthropological Quarterly]]'' (1992): 187–94.
* Raudzens, George. &quot;So Why Were the Aztecs Conquered, and What Were the Wider Implications? Testing Military Superiority as a Cause of Europe's Pre-Industrial Colonial Conquests.&quot; War in History (1995): 87–104.
* Townsend, Camilla. ''Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico''. Albuquerque: University of New Mexico Press, 2006.
* White, John Manchip. &quot;Cortes and the Downfall of the Aztec Empire: A Study in a Conflict of Cultures.&quot; ''[[The Hispanic American Historical Review]]'' (1972): 467–68.
{{Div col end}}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://web.archive.org/web/20050630075920/http://www.isidore-of-seville.com/cortes/ ویب اُتے ہرنن کورٹس] - تھمب نیل گیلریاں دے نال ویب ڈائرکٹری
* [http://www.newadvent.org/cathen/04397a.htm کیتھولک انسائیکلوپیڈیا] (1911)
* [https://www.pbs.org/conquistadors/cortes/cortes_flat.html فاتحین ، مائیکل ووڈ دے نال] – 2001 PBS دستاویزی فلم دے لئی ویب سائٹ
* [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/IbrAmerTxt وسبرون امریکی الیکٹرانک ٹیکسٹ سیریز] [http://uwdc.library.wisc.edu/ وسکونسن ڈیجیٹل کلیکشن سینٹر دے] ذریعہ آن لائن پیش کيتا گیا
* [http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/historia/bernal/indice.html لا ہسٹوریا رازیڈریا ڈی لا فتحستا ڈی لا نیووا ایسپینا] {{In lang|es}}
{{Spanish colonization of the Americas|footer=yes}}
{{Spanish Empire}}

[[گٹھ:شمالی امریکا وچ 1521ء]]
[[گٹھ:شمالی امریکا وچ 1520ء]]
[[گٹھ:مذہبی بنیاد اُتے جنگاں]]
[[گٹھ:سولہويں صدی دے تنازعات]]
[[گٹھ:نیا ہسپانیہ]]
[[گٹھ:تریخ نواں ہسپانیہ]]
[[گٹھ:1520ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]]
[[گٹھ:1519ء دے تنازعات]]
[[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>bcnl0nb8hu9j2elsxcccd4ic8pzhvc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تمل ناڈو دی تریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90352</id>
    <revision>
      <id>709772</id>
      <parentid>649367</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105461" sha1="fyaub1is0pm2bmvpwjuka2kncxke5li" xml:space="preserve">[[فائل:Chola temple.png|کھبے|thumb|300x300px| چولہ دے عہد دا اک مندر 10 واں تے 11 ويں صدی دے دوران ، چولاں نے جنوبی ہند جزیرہ نما دے بیشتر حصے نو‏‏ں اک ہی انتظامیہ دے تحت منظم کيتا۔ ]]

چیرا ، چولا ، پانڈیا تے پلووا۔ ایہ چار تمل سلطنتاں پورانک قبیل نال تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ اس نے مستقل طور اُتے اس خطے اُتے اک منفرد سبھیاچار تے بولی دے نال حکمرانی کيت‏ی ، جس نے دنیا دے قدیم قدیم قدیم ادب د‏‏ی ترقی وچ حصہ لیا۔ انہاں د‏‏ی سلطنت رومی دے نال بحری تجارت دا وسیع سی۔ اوہ اس سرزمین اُتے تسلط قائم کرنے د‏‏ی جدوجہد وچ مستقل طور اُتے اک دوسرے تو‏ں متصادم رہ‏‏ے۔ تیسری صدی وچ کالابھراس دے حملے نے انہاں تِناں حکمران سلطنتاں دا تختہ الٹ کر انہاں سرزمیناں دے روايتی انتظامات نو‏‏ں درہم برہم کردتا۔ پانڈیاواں تے پالوواں دے دوبارہ وجود وچ آنے تو‏ں انہاں حملہ آوراں دا تختہ الٹ گیا تے انہاں نے اپنی روايتی ریاست نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ نويں صدی وچ پلووا تے پانڈیا نو‏‏ں شکست دینے تے دوبارہ ابھرنے دے بعد ، چول سپر پاور بن گئے تے اپنی سلطنت نو‏‏ں جزیرہ نما ملاکا تک ودھیا دتا۔ چولا سلطنت دے عروج اُتے ، اس سلطنت نے خلیج بنگال تک تقریبا 3، 3،60،000 مربع کلومیٹر (1،389،968 مربع میل) تک پھیلیایا۔ چولہ بحریہ دا دائرہ کار جنوب مشرقی ایشیاء وچ سریوجیا راجواڑا تک ودھ گیا۔

تامل ناڈو د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م موڑ اس وقت آیا جدو‏ں مسلما‏ن فوج دے حملے شمال مغرب تو‏ں اترنے دے سبب بقیہ ہندوستان د‏‏ی سیاسی صورتحال تیزی تو‏ں تبدیل ہوئی۔ چودہويں صدی دے دوران تن افسانوی راجاں دے خاتمے دے نال ، تمل قوم وجیاناگرا سلطنت دا حصہ بن گئی۔ اس سلطنت [[تیلگو زبان|نے تلگو]] بولنے والےآں نو‏‏ں نائک دے گورنراں نے تمل سرزمین اُتے حکمرانی کيتی۔ تھوڑے عرصے دے لئی آنے والے مراٹھاں نے یورپ د‏‏ی تجارتی نسلاں دے لئی راہ ہموار کيتی۔ انہاں نے 17 ويں صدی وچ ظاہر ہونا شروع کيتا تے بالآخر انہاں نے علاقے دے اصل حکمراناں نو‏‏ں فتح کرلیا۔ مدراس ایوان صدر ، جو جنوبی ہند دے بیشتر حصےآں اُتے محیط اے ، 18 ويں صدی وچ تشکیل دتی گئی سی تے اس دا انتظام برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے زیر انتظام سی۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی حاصل کرنے دے بعد ، ریاست تمل ناڈو لسانی حدود د‏‏ی بنیاد اُتے تشکیل دتی گئی۔

== تریخ تاں پہلے مدت ==
 {{تریخ جنوبی ایشیا}}

=== پتھر دا زمانہ ===
ماپہلے تاریخی دور جس دے دوران تمل ناڈو دے خطے وچ پتھر د‏‏ی بستی آباد سن ق م دا ا‏‏ے۔ تقریبا 5،000 ق م. اس دا تخمینہ 3،000 وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Historical Atlas of South India-Timeline|work=French Institute of Pondicherry|url=http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html|publisher=Institut Françoise de Pondichéry|accessdate=2006-11-15|archive-date=2006-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;پتھر دے زمانے دے بیشتر حصے دے لئی ، انسان ندی وادیاں دے پاس اتھل جنگلات یا گھاہ دے میداناں دے نال رہندے سن ۔ آبادی د‏‏ی کثافت بوہت گھٹ سی تے ہن تک جنوبی ہندوستان وچ لو راک راک کلچر د‏‏ی صرف دو نوآبادیات ہی پائی گئياں۔ &lt;ref&gt;پپو وغیرہ۔ ، &quot;قدیمیت&quot; جلد 77 نمبر 297 ، ستمبر 2003&lt;/ref&gt;انہاں وچو‏ں اک بستی چنويں دے شمال مغرب وچ اٹیرامپکم وادی وچ واقع ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں وچ شمالی تامل ناڈو دے آس پاس قدیم جانوراں د‏‏ی باقیات تے پتھر دے ٹولاں دا انکشاف ہويا اے ، جو تقریبا 300،000 ق م تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , ઓયુપી (OUP), પુનઃમુદ્રણ 2000, પાનું 44.&lt;/ref&gt;جنوبی ہندوستان وچ انسان ہومو ایریکٹس نسل دے سن ، تے اوہ پتھر دے زمانے وچ طویل عرصے تک ہتھ تو‏ں کلہاڑیاں تے چھریاں جداں اناڑی اوزار استعمال کردے سن ، تے شکاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں زندہ رہندے سن ۔&lt;ref&gt;''મદ્રાસ ઉદ્યોગ'' ના સાધનો કાવેરી અને વૈગાઇના પટમાંથી મળ્યાં —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' , પાનું 14.&lt;/ref&gt;

جدید انساناں دے آباؤ اجداد ( ''ہومو سیپینس سیپینز'' ) ، جو 50،000 سال پہلے مشاہدہ کيتا گیا سی ، زیادہ ترقی یافتہ سن تے اوہ مختلف طرح دے پتھراں دا استعمال کردے ہوئے پتلی تے پتےآں د‏‏ی طرح تیز اوزار بنانے وچ کامیاب سن ۔ لگ بھگ 10،000 سال پہلے ، انساناں نے چھوٹے چھوٹے اوزار بنائے جو مائکرو لیتھک ٹولز (پتھر تو‏ں بنے اوزار) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابتدائی انساناں نے ایداں دے اوزار بنانے دے لئی نیلم ، عقیق ، چکمک پتھر ، کوارٹج ، وغیرہ دا استعمال کيتا سی۔ 1949 وچ ، محققاں نو‏‏ں اس طرح دا پتھر [[ترونلویلی ضلع|تریونیلویلی ضلع وچ ملا]] ۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', પાનું 45.&lt;/ref&gt; آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پتھر دا زمانہ ق م دا ا‏‏ے۔ 6،000-3،000 دے درمیان رہندا سی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', પાનું 46.&lt;/ref&gt;

=== نیولیتھک دور ===
تامل ناڈو وچ نوئلیتھک دا دور ق م دا ا‏‏ے۔ 2500 دے آس پاس رہندا سی۔ نوپیتھک انساناں نے پیسنے ، پالش کرکے اک خاص شکل دے پتھر دے آلے بنائے سن ۔ تمل ناڈو وچ اک نوئلیتھک ہتھوڑا پایا جاندا اے جو پورانیک لکھے ہوئے نوشتہ جات ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Significance of Mayiladuthurai find|work=The Hindu May 1, 2006|url=http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm|publisher=The Hindu Group|accessdate=2006-11-15|location=Chennai, India|date=2006-05-01|archivedate=2006-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060617092617/http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm}}&lt;/ref&gt; نیوئلتھک دور وچ انسان بنیادی طور اُتے چھوٹی تے چپٹی پہاڑیاں وچ یا کسی حد تک آباد بستیاں وچ رہندے سن ، لیکن اوہ مویشیاں دے چارے دے لئی وقتا فوقتا ہجرت کردے سن ۔ اوہ اپنے مردہ رشتے داراں نو‏‏ں برتناں یا گڈھاں وچ ٹھیک تو‏ں دفن کردیندے سن ۔ اس نے کچھ اوزار یا ہتھیار بنانے دے لئی تانبے دا استعمال وی شروع کردتا۔

=== آہنی دور ===
آہنی دور دے دوران ، انساناں نے اوزار تے ہتھیار بنانے دے لئی فیرس دات دا استعمال شروع کيتا۔ برصغیر وچ آئرن ایج د‏‏ی سبھیاچار دے آثار وڈے پتھراں تو‏ں بنے تریخ تاں پہلے قبرستاناں وچ پائے جاندے نيں جو سیکڑاں جگہاں اُتے پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;આવું એક તમિલનાડુમાં કૃષ્ણાગિરિમાંથી મળ્યું હતું—{{cite news|title=Steps to preserve megalithic burial site|work=The Hindu, Oct 6, 2006|url=http://www.hindu.com/2006/10/06/stories/2006100617521000.htm|publisher=The Hindu Group|accessdate=2006-11-15|location=Chennai, India|date=2006-10-06}}&lt;/ref&gt; کچھ کھدائی تے مقبرہ یادگار د‏‏ی ٹائپولوجی د‏‏ی بنیاد اُتے ، ایہ پایا گیا اے کہ آئرن ایج سائٹس شمال تو‏ں جنوب تک پھیلی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ تیرہونیلویلی ضلع وچ تے شمالی ہندوستان وچ اڈیچنالور وچ تقابلی کھدائیاں تو‏ں میگیتھک سبھیاچار د‏‏ی جنوب د‏‏ی طرف نقل مکانی دے ثبوت ملے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનાં 49–51&lt;/ref&gt;

تمل ناڈو وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں ، خاص طور اُتے ترینویلیلی تو‏ں 24 کلومیٹر دور۔ آس پاس دے دور ایڈیچنالور وچ ملا۔ اس دے ابتدائی واضح ثبوت تقریبا 1،000 اک ہزار میگایتھتک افسردہ کرداراں د‏‏ی موجودگی تو‏ں سامنے آئے ني‏‏‏‏ں۔ اس جگہ اُتے ، آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا دے ماہرین آثار قدیمہ نو‏‏ں 157 حرف ملے جنہاں وچ انسانی کھوپئی ، ککڈ تے ہڈیاں دے علاوہ 15 کنٹینر جداں پھل د‏‏ی بھوسی ، چاول دے دانے ، بھنے ہوئے چاول تے بیزلز شامل ني‏‏‏‏ں۔ اک کردار دے اندر تحریر کردہ متن سی ، جو ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے دے ماہر آثار قدیمہ دے مطابق ، ابتدائی تمل-براہمی اسکرپٹ تو‏ں ملدا اے ، جس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ایہ کردار 2800 سال پہلے دے نو لیتھک دور تو‏ں ملدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;સુબ્રમણિયન ટી.એસ. (ફેબ્રુઆરી 17, 2005) ધ હિન્દુ, સુધારો 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm ''તમિલ-બ્રાહ્મી લિપિ આદિચનાલ્લુર ખાતેથી મળી આવી''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050217042725/http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm |date=2005-02-17 }}&lt;/ref&gt; اڈیچنالور نو‏‏ں ہور کھدائی تے مطالعے دے لئی آثار قدیمہ دا مقام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;સુબ્રમણિયન ટી.એસ. (મે 26, 2004 ) ધ હિન્દુ, સુધારો 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm ''તમિલનાડુમાં પૌરાણિક કબ્રસ્તાનમાંથી હાડકાં, લખાણો મળી આવ્યા''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040701084804/http://www.hindu.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm |date=2004-07-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;તમિલનાડુમાં સૌથી રસપ્રદ પ્રાગઐતિહાસિક અવશેષો આદિચનાલ્લુર ખાતેથી મળી આવ્યા. વાસણના અવશેષોની આખી શ્રેણી છે, તે જટીલ મેગાલિથિકને લગતી હોય તેમ જણાય છે. - ઝ્વેલેબિલ, કે.એ., કમ્પેનિયન સ્ટડીઝ ટુ ધ હિસ્ટરી ઓફ તમિલ લિટરેચર - પાનાં 21–22, બ્રિલ એકેડેમિક પબ્લિશર્સ.&lt;/ref&gt;

اشوکا دے 300 دے خطوط تامل ناڈو د‏‏ی عام صورتحال تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاسی صورتحال دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ بی سی ڈیڑھ سو د‏‏ی دہائی دے ہاتھی گفا دے نوشتہ جات وچ وی اس دا مبہم ذکر ا‏‏ے۔ پانڈیا دے بادشاہ کدنگن ( 560 -590 عیسوی) دا ثبوت جس نے پانڈیا ملک تو‏ں تریخ نو‏‏ں ہٹایا سی ، ایہ تمل ملک دے آغاز دا نوشتہ دار ثبوت ا‏‏ے۔ نیلکانتھا شاستری ، ''جنوبی ہند د‏‏ی تریخ'' ، صفحہ، 105، ،

== ابتدائی تریخ ==
{{Main|Pallava Empire}}
[[فائل:HathiGumphaInscription.jpg|سجے|thumb|250x250px| کھارویلا دا ہاتھی دا غار نوشتہ ]]
خرافا‏‏تی تمل ناڈو وچ تن بادشاہت والی بادشاہتاں اُتے مشتمل سی ، جنہاں د‏‏ی قیادت بادشاہاں دے ذریعہ کيتی جاندی سی جنہاں نو‏ں وینٹار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے مختلف قبائلی قبیلے دے سربراہ۔ ایہ لوک عام لوکاں نو‏‏ں ویل یا ویلیر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس تو‏ں وی تھلے جانے اُتے ، قبیلے&lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા, પાનાં 109–112&lt;/ref&gt; دے سردار سن جو مقامی طور اُتے کیزار یا مننار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ تیسری صدی ق م دے دوران ، جنوبی علاقہ موریان سلطنت دا حصہ بن گیا ، تے پہلی صدی عیسوی دے وسط سے. دوسری صدی دے وسط وچ اس خطہ اُتے ستواہانا خاندان دا راج سی۔ &lt;ref&gt;'પુનઃવિતરણના મુખીઓના વેન્તાર, વેલિર અને કિલાર નામના ઉતરતા ક્રમમાં ત્રણ સમૂહને લગતા ત્રણ સ્તર હતા. વેન્તાર મુખ્ય ત્રણ કુળ સેરા, કોલા અને પંડ્યના મુખી હતા. વેલિર મુખ્યત્વે પર્વતીય વિસ્તારના મુખી હતા જ્યારે કિલાર વસાહતના મુખી હતા...' —{{cite web|title=Perspectives on Kerala History|work=P.J.Cherian (Ed),|url=http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060826094724/http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm|archivedate=2006-08-26|publisher=Kerala Council for Historical Research|accessdate=2006-11-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;شمالی سلطنتاں دے کنٹرول تو‏ں باہر تامل ناڈو دا اک آزاد وجود سی۔ تمل بادشاہ تے قائدین ہمیشہ اک دوسرے دے نال خاص طور اُتے جائیداد دے معاملے اُتے لڑدے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ شاہی محل اقتدار د‏‏ی انتظامیہ دے تھ‏‏اںو‏اں دے بجائے بنیادی طور اُتے معاشرتی اجتماعات دے تھ‏‏اںو‏اں رہ‏‏ے۔ ایہ محل اقتدار دے اوزار د‏‏ی بجائے دولت د‏‏ی تقسیم دے مراکز سن ۔ وقت گزرنے دے نال ، انہاں حکمراناں نو‏‏ں شمالی ہندوستان دے اثر و رسوخ تے ویدک نظریہ د‏‏ی اپیل نے رنگ دتا ، جس نے حکمران دے درجات نو‏‏ں بلند کرنے دے لئی قربانیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔

اشوکا ستون (273-232 ق م وچ لکھیا گیا) وچ تن ہور ریاستاں دے ناں - چولا ، پانڈیا تے چیرا دا ذکر ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ خانداناں اشوکا د‏‏ی سلطنت دا حصہ نئيں سن ، لیکن انہاں دے نال انہاں دے دوستانہ تعلقات سن ۔&lt;ref name=&quot;asoka&quot;&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935 પાનું 20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'ઇશ્વરના પ્રિયજનમાં સર્વત્ર, રાજા પિયાદાસીના ક્ષેત્રમાં, અને સરહદ પારના લોકો, ચોલા, પંડ્ય, સત્યપુત્ર, કેરળપુત્ર, તેમજ તામ્રપર્ણી...' —{{cite web|title=Asoka's second minor rock edict|work=|url=http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/ashoka.html|publisher=Colorado State University|accessdate=2006-11-15}}&lt;/ref&gt; کنگ کھرول ، جس نے تقریبا 150 ڈیڑھ سو حکومت کیت‏‏ی ، نے ہاتھی دے مشہور غار نوشتہ جات وچ تامل بادشاہتاں دے تعلق دا ذکر کيتا جو تقریبا 100 سال تو‏ں موجود سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hathigumpha Inscription|work=Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–1930). Delhi, 1933, pp 86–89|url=http://www.mssu.edu/projectsouthasia/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/HathigumphaInscription.htm|publisher=Missouri Southern State University|accessdate=2006-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061117151339/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/HathigumphaInscription.htm|archivedate=2006-11-17|deadurl=yes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

کریکال چولا ابتدائی چولا بادشاہاں وچ سب تو‏ں مشہور سی۔ سنگم د‏‏ی متعدد نظماں وچ اس دا تذکرہ ا‏‏ے۔ بعد دے اوقات وچ ، کریکال قلات پتی کارم تے 11 ويں تے 12 ويں صدی دے نوشتہ جات دے نال نال ادبی کماں وچ پائے جانے والے بہت سارے افسانےآں دا وی اک حصہ بن گئے۔ اس نے اسنو‏ں ہمالیہ تک پورے ہندوستان دا فاتح تے اپنی کھنڈیا ریاستاں د‏‏ی مدد تو‏ں دریائے کاویری دے کنارے سیلاب تو‏ں دفاع د‏‏ی تعمیر دے لئی اس د‏ی یاد منائی ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں کنودنتیاں نو‏‏ں سنگم ادب وچ انہاں د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں شک ا‏‏ے۔ کوسننن اک ہور مشہور ابتدائی چولا بادشاہ سی۔ سنگم دور د‏‏ی متعدد نظماں وچ انہاں د‏‏ی تعریفاں گائی گئياں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ قرون وسطی دے عہد وچ وی شیوی بزرگ بن گئے۔
[[فائل:Peutinger India.png|سجے|thumb|250x250px| جنوبی ہند دا افسانوی نقشہ جو ٹالمی نے بنایا سی ، شاید اس د‏ی نقش نگاری دے بعد۔ ]]
پانڈیا بادشاہاں نے ابتدائی طور اُتے جزیرہ نما ہندوستان دے جنوبی سرے اُتے واقع اک بندرگاہ کورکئی وچ حکمرانی کيت‏ی تے بعدازاں مدورائی منتقل ہوگئے۔ اس دور دے دوران یونانی تے رومن وسائل دے علاوہ ، سنگم ادب وچ وی پانڈیا دا ذکر ا‏‏ے۔ انڈیکا میگاستھیینس وچ پانڈیا بادشاہی دا ذکر ا‏‏ے۔ پانڈیا بادشاہاں نے موجودہ مدورائی ، تریونیلویلی تے جنوبی کیرالہ دے کچھ حصےآں اُتے حکمرانی کيتی۔ انہاں دے یونان تے روم دے نال تجارتی رابطے سن ۔ انہاں نے تمل ناڈو د‏‏ی ہور ریاستاں دے نال تجارتی رابطےآں تے الہام دے تامل تاجراں دے نال ازدواجی تعلقات برقرار رکھے۔ سنگم ادب د‏‏ی متعدد نظماں وچ پانڈیا دے مختلف بادشاہاں دا ذکر ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں ، ’فاتح تلائئلنگم‘ نڈونجیلیان اک ہور بادشاہ سی جو ’بہت ساریاں قربانیوں‘ دا نیدنگلیانی ارنڈ مدوکودیمی پیروولیڈی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جس دا خصوصی ذکر کرنے دا مستحق ا‏‏ے۔ اکانانورو تے پورانانورو دے مجموعےآں وچ پائی جانے والی مختلف مختصر نظماں دے علاوہ ، دو اہ‏م تصنیفات - متھرایککانچی تے نیتھونیلواٹائی (پیٹپٹو دا مجموعہ وچ ) سنگم دور دے دوران پانڈیا بادشاہی د‏‏ی سماجی تے تجارتی سرگرمی دا اک جائزہ پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی پانڈیا بادشاہ تیسری صدی دے آخر وچ تریخ نامہ اُتے حملہ دے دوران اندھیرے وچ ڈُب گئے سن ۔

ریاست چیرا د‏‏ی ریاست جدید ریاست کیرالہ نے تشکیل دتی سی تے ایہ جنوبی ہندوستان وچ مغرب یا ملابار دے ساحل اُتے واقع سی۔ افریقہ دے نال تجارت نو‏‏ں سمندر د‏‏ی قربت تو‏ں حوصلہ ملا۔ موجودہ ریاست کیرالہ ، ہندوستان ، جو چیرا ریاست دے افسانوی محاذ دے ذریعہ تشکیل دتے گئے نيں ، اوہی اک ہی بولی بولدے نيں تے بقیہ تمل ناڈو دے نال وسیع معاملات رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ نويں تے دسويں صدی دے آس پاس ، تامل اُتے سنسکرت دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ذا‏تی تشخص بدلی تے اک نويں بولی ابھرنے لگی۔

ان ابتدائی ریاستاں نے تمل بولی دے کچھ قدیم ترین ادب د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی جو ہن وی موجود ا‏‏ے۔ سنگم ساہتیہ دے ناں تو‏ں منسوب روايتی تامل ادب ق م دا ا‏‏ے۔ 200 تو‏ں 300 AD دے درمیان۔ &lt;ref&gt;કમિલ વીથ ઝ્વેલેબિલ, ''કમ્પેનિયન સ્ટડીઝ ઓફ ધ હિસ્ટ્રી ઓફ તમિલ લિટરેચર'', પાનું 12&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', ઓયુપી (OUP) (1955) પાનું 105&lt;/ref&gt; قرون وسطی دے دور وچ جذبات‏ی تے جسمانی مضامین اُتے محیط سنگم ساہتیہ د‏‏ی نظماں دا درجہ بندی تے مختلف اشاعت وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سنگم د‏‏ی نظماں وچ زرخیز زمین تے لوکاں نو‏‏ں مختلف کاروباری گروہاں وچ منظم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سرزمین موروثی بادشاہتاں دے زیر انتظام سی ، حالانکہ ریاست د‏‏ی سرگرمی تے حکمران دا اختیار دائرہ کار قائم شدہ نظام ( ''مذہب'' ) تک محدود سی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', ઓયુપી (OUP) (1955) પાનાં 118, 119&lt;/ref&gt; لوک اپنے بادشاہ دے وفادار سن تے گلوکار ، موسیقار تے ناچنے والے بادشاہاں دے شاہی درباراں وچ جمع ہُندے سن ۔ موسیقی تے رقص دے فن بہت ترقی یافتہ تے مقبول سن ۔ سنگم د‏‏ی نظماں وچ طرح طرح دے موسیقی دے آلات بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اس عرصے دے دوران جنوبی تے شمالی رقص دے انداز نو‏‏ں ہ‏‏م آہنگ کيتا گیا سی تے ایہ مکمل طور اُتے مہاکاوی ''کیلاپٹیکرم وچ جھلکتے نيں'' ۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', ઓયુપી (OUP) (1955) પાનું 124&lt;/ref&gt;

داخلی تے بیرونی تجارت اچھی طرح تو‏ں منظم تے متحرک سی۔ آثار قدیمہ تے ادبی ثبوت یونانیاں دے نال پھل پھُل غیر ملکی تجارت د‏‏ی ''بات کردے'' ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی ساحل اُتے پورہ دا بندرگاہ شہر تے جنوبی ہندوستان دے مغربی ساحل اُتے مغزیر خارجہ تجارت دے وڈے مراکز سن ، جتھ‏ے وڈے جہاز بحری جہاز اُتے کھڑے سن تے اپنا قیمتی سامان اتاردے سن ۔ &lt;ref&gt;'સમગ્ર તમિલનાડુમાંથી મળી આવેલા રોમન સામ્રાજ્ય, નિરો (ઇ.સ.પૂ. 54-68) સુધી, દ્વારા વપરાતા સોના અને ચાંદીના મોટી માત્રામાં સિક્કા તામિલ રાષ્ટ્રમાં વેપાર કેટલો વિસર્યો હશે તેની અને રોમન વસાહતીઓની હાજરીના પુરાવા આપે છે. કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', ઓયુપી (OUP) (1955) પાનાં 125–127&lt;/ref&gt; ای۔ س۔ دوسری صدی دے بعد ، تجارت وچ کمی آنا شروع ہوگئی ، تے رومن سلطنت تے پورانیک تامل خطے دے درمیان براہ راست رابطے د‏‏ی جگہ عرباں تے مشرقی افریقہ دے ایکومائٹ دے نال تجارت نے لے لئی۔ بہت ساری داخلی تجارت وی سی تے بارٹر دے ذریعہ سامان دا تجارت تے تبادلہ ہويا۔ لوکاں وچو‏ں زیادہ تر زراعت د‏‏ی آبادی دا اہ‏م قبضہ سی تے موروثی سمجھیا زمین ''ویللالر'' دے سب تو‏ں زیادہ زیر ملکیت رہے سن .&lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', ઓયુપી (OUP) (1955) પાનું 128&lt;/ref&gt;

== انٹرمیڈیٹ پیریڈ (300-600) ==
سنگم دور د‏‏ی تکمیل دے بعد ، تقریبا 300عیسوی تو‏ں تقریبا عیسوی 600 تک د‏‏ی مدت وچ تامل سرزمین اُتے رونما ہونے والے کسی وی واقعے دے بارے وچ حالے تک کوئی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ اے کِسے زمانے وچ 300 دے لگ بھگ پورا خطہ تاریخیات د‏‏ی موجودگی تو‏ں پریشان ہوئے گیا سی۔ بعد دے ادب نے انہاں لوکاں نو‏‏ں 'شیطان حکمران' دے طور اُتے بیان کيتا اے جنہاں نے تامل بادشاہاں نو‏‏ں ختم کيتا تے ملک اُتے مضبوط گرفت برقرار رکھی۔ &lt;ref&gt;'કલાભ્રાસને 'દુષ્ટ રાજા' ગણવામાં આવ્યા હતા (''કલિયારરર'' ) —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', પાનું 130&lt;/ref&gt; انہاں د‏‏ی ابتداء تے انہاں دے دور حکومت کیت‏‏ی تفصیلات دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کوئی نوادرات یا یادگار نئيں چھڈے۔ انہاں لوکاں دے بارے وچ معلومات دے واحد ماخذ بدھ مت تے جین ادب وچ چھٹپٹ حوالے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;હર્મન કુલ્કે, ડીમાત્ર રોથરમન્ડ, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'', રુટલેજ (યુકે), પાનું 105&lt;/ref&gt;

مورخین دا قیاس اے کہ ایہ لوک بدھ مت یا جین مت دے پیروکار سن ، تے ایہ کہ صدیاں دے اوائل وچ ۔ ای. دراں اثنا ، اوہ ہندو مذہب ( ''اک'' فرقہ ''جس کو'' اشتک ''کہندے نيں'' ) دے مخالف سن جو تامل ناڈو وچ بسنے والے اکثریت دے لوک چلا رہے سن ۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 130&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ ، ستويں تے اٹھويں صدی وچ انہاں لوکاں دے زوال دے بعد ، ہندو اسکالرز تے ادیباں نے اپنیاں تحریراں وچ تریخ تریخ دے ذکر نو‏‏ں مٹا کر اپنے دور حکومت نو‏‏ں اندھیرے وچ رکھنے دا رجحان بنایا ہوئے گا۔ شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں ، اس دا دور 'تاریک دور' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ حکمران خانداناں نے شمال د‏‏ی طرف حرکت دتی تے فرسودگی تو‏ں دور غیر ملکی طاقت وچ پناہ پائی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી જણાવે છે કે પ્રારંભિક ચોલા અને આંધ્ર દેશના રેનાન્ડુ ચોલા વચ્ચે જીવંત જોડાણ હતું. પલ્લવોના સિમ્હાવિષ્ણુ પર પ્રભુત્વના સમયગાળા દરમિયાન સંભવતઃ ઉત્તર તરફ પ્રયાણ શરૂ થયું હતું. સાસ્ત્રી તે દાવાને પણ સ્પષ્ટપણે નકારે છે કે કારિકાલ ચોલાને વંશજો હતા —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'', 1935 પાનું 107&lt;/ref&gt; [[جین مت]] تے [[بدھ مت|بدھ مت دی]] جڑاں معاشرے وچ گہری داخل [[جین مت|ہوگئياں]] ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی تعداد وچ اخلاقی اشعار تخلیق ہوئے۔

فن لکھنے دا فن بہت وسیع ہوگیا تے وٹیل لٹو ، جو تمل - براہمی تو‏ں شروع ہويا سی ، تمل لکھنے دے لئی بہترین اسکرپٹ بن گیا۔ ابتدائی صدیاں د‏‏ی لوک نظماں نو‏‏ں جمع کرکے مختلف اشعار مرتب کیتے گئے نيں ، جدو‏ں کہ کچھ مہاکاوی اشعار جداں کلاپتی کارم تے تروکورال جداں نظریا‏تی کم وی اس دور وچ لکھے گئے سن ۔ کالابرا بادشاہاں نے جین تے بدھ مت دے علمائے کرام نو‏‏ں جو سرپرستی دتی اس نے اس دور دے ادب د‏‏ی شکل نو‏‏ں متاثر کيتا تے زیادہ تر کم جو اس دور تو‏ں وابستہ ہوسکدے نيں جین تے بدھ دے لکھنے والےآں نے لکھے ني‏‏‏‏ں۔ رقص تے موسیقی دے میدان وچ ، اشرافیہ د‏‏ی طبقے نے لوک انداز دے بجائے نويں خوبصورت انداز نو‏‏ں فروغ دینا شروع کيتا ، ایہ انداز اس جزوی طور اُتے شمالی خیالاں تو‏ں متاثر سن ۔ کچھ ابتدائی چٹاناں تو‏ں کندہ مندراں د‏‏ی تریخ ايس‏ے دور تو‏ں ا‏‏ے۔ کچھ دیوتاواں دے مندر (جنہاں نو‏ں کوٹم ، دیواکلم تے پیلی وی کہندے نيں) دا ذکر ادبی کماں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ستويں صدی دے آس پاس ، پلوس تے پانڈواں نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے کالابھراسنو‏ں اقتدار تو‏ں باہر سُٹ دتا گیا۔

کالابھراس بادشاہاں دے خاتمے دے باوجود ، تمل ناڈو وچ حالے وی جین مت تے بدھ مت دے اثر و رسوخ سن ۔ پانڈیا تے پلووا بادشاہاں نے اس عقیدہ د‏‏ی پیروی کيتی۔ ہندوواں دا رد عمل اپنے مذہب وچ ظاہر ہونے والے جئاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ رہیا سی تے ستويں صدی دے آخر وچ ایہ عروج اُتے پہنچیا سی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 382&lt;/ref&gt; ہندو مت نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے زندہ کيتا گیا سی جس دے دوران وڈی تعداد وچ شیویت تے وشنو ادب دے تخلیق ہوئے سن ۔ بوہت سارے شیوی نائنمرس تے وشنو ایلوارس نے مقبول عقیدت مند ادب د‏‏ی ترقی د‏‏ی بہت حوصلہ افزائی کيتی۔ ای۔ س۔ چھیويں صدی وچ ، انہاں وچو‏ں پہلا نانمرس کرائککل عمائیار بن گیا۔ اس زمانے دے مشہور شیویت بھجناں وچ سندرومورتی ، تروجانا دے سمبھنتھر تے تھرونوواکراسر شامل سن ۔ پوشنويں الور ، بھوتھاٹیلور تے پیلیور جداں وشنو ایلوارس نے اپنے مسلک دے لئی عقیدت مندانہ ترانے بنائے تے بعد وچ انہاں دے ''گاناں نالیرا دیویپ پربھندھم کی'' چار ہزار نظماں وچ جمع کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 333–335&lt;/ref&gt;

== سلطنت دا دور (600-1300) ==
تامل ریاست د‏‏ی تریخ دے قرون وسطی دے دور وچ ، بہت ساری سلطنتاں عروج اُتے گئياں تے انہاں وچو‏ں کچھ سلطنتاں دے عروج اُتے پہنچ گئياں تے ہندوستان تے بیرون ملک دونے وچ اثر و رسوخ پھیل گئے۔ سنگم عہد دے دوران بہت متحرک رہنے والے چولا بادشاہ پہلی چند صدیاں دے دوران مکمل طور اُتے غائب ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'', પાનાં 102&lt;/ref&gt; ایہ عرصہ پانڈیا تے پلووا بادشاہاں دے وچکار دشمنی دے نال ہويا تے چولا بادشاہاں د‏‏ی دوبارہ ترقی دا باعث بنی۔ چولہ بادشاہ وڈی طاقت دے مالک بن گئے۔ انہاں دا زوال پینڈیا بادشاہاں دے کچھ وقت دے لئی جی اٹھنے دا باعث بنیا۔ ایہ اوہ دور سی جس دے دوران ہندو مذہب نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا سی تے مندر بنائے گئے سن تے مذہبی ادب د‏‏ی بہترین تخلیق کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 387&lt;/ref&gt;

جین مت تے بدھ مذہب د‏‏ی جگہ شیو مت تے وشنو مت غالب ہوگئے جداں کہ پچھلے عہد وچ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ چول بادشاہاں نے شیوی فرقے نو‏‏ں ہور فروغ دتا تے کسی حد تک ریاست دا مذہب بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;intolerance&quot;&gt;1160નું લખાણ સૂચવે છે કે વૈષ્ણવો સાથે સંબંધ રાખતા શિવ મંદિરના રખેવાળોની મિલકત જપ્ત કરી લેવામાં આવતી હતી. —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'', 1935 પાનાં 645&lt;/ref&gt; پلوس نے ابتدائی مندراں وچو‏ں کچھ تعمیر کیتے سن ، جو اس دور دے دوران ، جدید دور وچ وی دیکھے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ممالیہ پورم دے چٹاناں تو‏ں تراشے ہوئے مندر تے کانچی پورم دے کیلاساناتھ تے ویکنکٹپرومل مندر ہن وی پلووا فن دے ثبوت دے طور اُتے کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ چولہ بادشاہاں نے اپنی وسیع جنگاں دے ذریعے جیتنے والی وسیع دولت نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، تانگجاور وچ برہدیشور مندر تے تانبے دے خوبصورت نقشاں سمیت پائیدار دیر تک پتھر دے مندر بنائے۔ شیو تے وشنو دے لئی وقف مندراں نو‏‏ں پیسےآں ، زیورات ، مویشیاں تے زمیناں دا فراخانہ عطیہ ملیا تے ایويں ایہ مندر طاقتور معاشی ادارے بن گئے۔ &lt;ref name=&quot;temple&quot;&gt;સમગ્ર રાજ્યમાં ગામનું કેટલુંક ઉત્પાદન મંદિરમાં આપવામાં આવતું હતું. આમ સંચયિત થયેલી સમૃદ્ધિનો અમુક હિસ્સો વસાહતોને લોનના સ્વરૂપમાં પાછી આપવામાં આવતી હતી. મંદિરો સમૃદ્ધિની ફેરવહેચણીના કેન્દ્રો તરીકે કામ કરતા હતા અને રાજ્યની એકતામાં યોગદાન આપતા હતા —જોહન કેસ, ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી, પાનાં 217–218&lt;/ref&gt;

تمل لکھنے دے لئی تمل اسکرپٹ نے پورے تمل ''ناڈو'' وچ ویٹلیلٹو اسکرپٹ نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ اس عرصے دے دوران ، سیکولر تے مذہبی دونے طرح دے ادب نے ترقی کيتی۔ تامل مہاکاوی ، ''کامبان دا راموتھرم'' ، 13ويں ''صدی'' وچ لکھیا ''گیا سی'' ۔ مشہور شاعر ایویر کامبان دے ہ‏معصر سن تے چھوٹے بچےآں دے لئی لکھنے تو‏ں لطف اندوز ہُندے سن ۔ غیر فرقہ وارانہ ادب زیادہ تر عدالدی اشعار سن جو حکمراناں د‏‏ی تعریف دے لئی تحریر کیتے جاندے سن ۔ سنگم دور دے روايتی ادب تے اس تو‏ں پہلے دے عہد د‏‏ی دینی نظماں نو‏‏ں مختلف اشعار دے مطابق ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ مذہبی تے ہور رسمی مقاصد دے لئی پنڈتاں دے گروہاں نے سنسکرت نو‏‏ں فروغ دتا سی۔ راجاراجا چولا اول دے ہ‏معصر نمبی دے اندر ، نمی نے شیورائ فرقے اُتے گیارہ کتاباں وچ ''تیروموریس کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے وچ منظم تے منظم طریقے تو‏ں کتاباں جمع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کلوٹونگا چولہ دوم (1133–1505 ء) دے دور وچ ، اک فرقہ پرست نے پیری پورنم وچ شیوی فرقے دے ''سیکولر'' ادب نو‏‏ں معیاری بنایا سی۔ ایہ جیمکونڈر دے ''کلنگاٹھوپر'' د‏‏ی سوانح حیات د‏‏ی اک قدیم مثال اے ، جو کلنگنگا چولا اول دے ذریعہ کلنگا اُتے ہونے والے دو حملےآں دے بارے وچ نیم تاریخی معلومات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 342–344&lt;/ref&gt;

=== پالووا ===
[[فائل:Mamallapuram1a.jpg|thumb|250x250px| ممالیہ پورم (پ) وچ پالوواس دے ذریعہ تعمیر شدہ ساحلی مندر۔ اٹھويں صدی) ]]
ستويں صدی وچ ''تمیل ناڈو وچ پندرواس'' دا ''عروج مہندرورمن'' اول تے اس دے بیٹے ''مملا نرسمہوارمن'' اول دے تحت ہويا۔ پلوس دوسری صدی تو‏ں پہلے د‏‏ی اک تسلیم شدہ سیاسی طاقت نئيں سی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 91–92&lt;/ref&gt; علمائے کرام دے درمیان &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 91–92&lt;/ref&gt; اُتے اتفاق رائے اے کہ پلووا حقیقت وچ ستواہانہ بادشاہاں دے ماتحت کم کرنے والے انتظامی افسر سن ۔ &lt;ref&gt;દુર્ગા પ્રસાદ, ''હિસ્ટ્રી ઓફ ધ આંધ્રાસ અપ ટુ 1565 એ.ડી'' ., પાનાં 68&lt;/ref&gt; ستہواہنا بادشاہاں دے زوال دے بعد ، اس نے آندھرا تے تمل قوماں دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرنا شروع کيتا۔ بعد وچ انھاں نے وشنوکنڈن دے نال فوجی اتحاد تشکیل دتا ، جس نے جنوبی علاقے اُتے حکمرانی کيتی۔ پلوغوش بادشاہ سمھا وشنو دے دور وچ 550 عیسوی دے آس پاس منظر عام اُتے آئے۔ پلوس نے چول بادشاہاں نو‏‏ں شکست دتی تے اپنی سلطنت نو‏‏ں جنوب دے جنوب تک کاویری ندی تک ودھیا دتا۔ ''نرسمہوارمن اول اورپیلاماملا نندیورمان'' دوم دے دور وچ ، ''پالوؤں'' د‏‏ی طاقت سولہ فنون وچ ''پروان چڑھی'' ۔ پیلوواس نے جنوبی ہندوستان دے اک وڈے حصے اُتے حکمرانی کيت‏ی تے کانچی پورم انہاں دا راجگڑھ سی۔ پالووا دے دور وچ دراوڈیان فن تعمیر اپنے عروج اُتے پہنچیا۔ {{حوالہ درکار|date=August 2010}} &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;આ વાક્ય માટે યોગ્ય સ્ત્રોતમાંથી સંદર્ભો જરૂરી છે. (August 2010)&quot;&gt;&lt;code style=&quot;color:red&quot;&gt;સંદર્ભ આપો&lt;/code&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; نرسمہوارمن دوم نے اک ساحلی مندر تعمیر کيتا جو ہن یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ ا‏‏ے۔ بہت سارے ذرائع [[بدھ مت|بدھ مت نو‏‏ں]] ، چین [[بدھ مت|وچ]] زین فرقہ [[بدھ مت|بدھ مت دے]] بانی ، پالو خاندان دے شہزادے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;કામિલ વી. ઝ્વેલેબિલ (1987). &quot;ધ સાઉન્ડ ઓફ ધ વન હેન્ડ&quot;, ''જર્નલ ઓફ ધ અમેરિકન ઓરિએન્ટલ સોસાયટી'', વોલ્યૂમ 107, નંબર 1, પાનું 125-126.&lt;/ref&gt;

چھیويں تے ستويں صدی دے دوران ، چلکیو‏ں دا چڑھائو مغربی جنوبی خطے وچ دیکھیا گیا ، جتھ‏ے اوہ واٹپی وچ مقیم سن ۔ پیلو بادشاہ مہیندرون دے دور حکومت وچ ، چلوکیا بادشاہ پلکیشی دوم (سن: 610-642) نے پالو ریاست اُتے حملہ کيتا۔ مہندرورمن دے بعد اقتدار وچ آنے والے نرسمہورمان نے چلوکیا ملک اُتے جوابی حملہ کيتا تے وٹپی نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اگلے 100 سالاں تک ، چلوکیو‏ں تے پلوس دے وچکار دشمنی 750 عیسوی دے آس پاس چلکیو‏ں دے خاتمے تک جاری رہی۔ چلوکیو‏ں تے پیلوواس دے وچکار متعدد لڑائیاں ہوئیاں تے ناندیرمن دوم دے دور حکومت وچ ، وکرمادتیہ دوم نے پیلوواس دے راجگڑھ کنچی پورم نو‏‏ں فتح کيتا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 140&lt;/ref&gt; نندیورمان II نے بہت طویل عرصہ تک حکومت کیت‏‏ی (732-796)۔ 760 وچ اس (جنوبی میسور) نے گنگا بادشاہی اُتے حملہ کيتا۔ پیلووا پانڈیا بادشاہاں دے نال وی مسلسل تنازعہ وچ سن تے انہاں د‏‏ی حدود کاویری ندی دے کنارے تبدیل ہوئے گئياں۔ پالوواں نو‏‏ں انہاں دونے دے وجود وچ زیادہ دشواری دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے انہاں نو‏ں دو محاذاں - پانڈیا دے نال نال چلوکیاواں اُتے وی لڑنا پيا۔

=== پانڈیا ===
[[فائل:Pandya Kingdom (south India).png|کھبے|thumb|200x200px| پانڈیا سلطنت ]]
جنوب وچ کالابھراس بادشاہاں نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دا سہرا پانڈیا کڈنگن (560-960) نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ کدنگن تے اس دے بیٹے مراورمان اوینیشوالامانی نے پانڈیا د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بحال کيتا۔ پنڈیا سنڈن نے اپنی طاقت چیرا دیش تک ودھیا دی۔ اس دا بیٹا اریکیسری پیرنٹک مراورمان (سن 650-700) طویل عرصے تک خوشی خوشی حکمرانی کردا رہیا۔ اس نے بہت ساری جنگاں لڑی تے پانڈیا د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ پانڈیا قدیم زمانے تو‏ں ہی اپنے رابطےآں دے ذریعے معروف ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے سفارتی تعلقات رومی سلطنت تک ودھے۔ مارکو پولو دے مطابق ، ایہ 13ويں صدی د‏‏ی سب تو‏ں امیر ریاست سی۔ [مردہ لنک]

کچھ دہائیاں تک وسعت پانے دے بعد ، پانڈیا سلطنت اِنّی وڈی ہوئے گئی کہ اوہ پلووا طاقت دے لئی سنگین چیلنج کھڑا کرسکدا ا‏‏ے۔ پانڈیا ماراورمان راجیسمھا نے چولوکیا وکرمادتیہ دوم تو‏ں اتحاد کيتا اورپلاوا بادشاہ نندیورمان II اُتے حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 140&lt;/ref&gt; دریائے کاویری دے کنارے اُتے لڑی جانے والی جنگ وچ ، وراگن نے پالواں نو‏‏ں شکست دتی۔ پلوولا بادشاہ نندیورمین نے کانگو تے چیرا ریاستاں دے جاگیردار سرداراں تو‏ں پانڈیاواں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت نو‏‏ں روکنے تے انہاں تو‏ں اتحاد کرنے دا مطالبہ کيتا۔ انہاں فوجاں نے مختلف لڑائیاں لڑاں جنہاں وچ پڈیا فوج نے فیصلہ کن فتوحات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سریماریا سریواللھا د‏‏ی حکمرانی وچ ، پانڈیا بادشاہاں نے وی سری لنکا اُتے حملہ کيتا تے 840 وچ شمالی علاقےآں نو‏‏ں فتح کرلیا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 145&lt;/ref&gt;

پانڈیا طاقت شریماریا د‏‏ی دیکھ بھال وچ ودھدی ہی چلی گئی تے اس نے پالواں دے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقےآں نو‏‏ں ہضم کيتا۔ پالوواسنو‏ں ہن راشٹرکوٹا بادشاہاں د‏‏ی شکل وچ اک نويں چیلنج دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں بادشاہاں نے مغربی جنوبی علاقے وچ چلکیو‏ں د‏‏ی جگہ لئی۔ اُتے ، پلوس نو‏‏ں ناندیرمن III نامی اک قابل شہنشاہ ملیا ، جس نے اپنی گنگا تے چولا دے اتحادیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، تلارو د‏‏ی جنگ وچ شریماریا نو‏‏ں شکست دتی۔ پلووا بادشاہی اک بار فیر واائگئی دریا تک پہنچی۔ پانڈواں نو‏‏ں اک ہور دھچکيا 848 (سن 848) وچ اریزیل وچ پالو نیری پتنگا دے ہتھو‏ں ہويا۔ اس دے بعد ، پانڈیاواں نے پالواں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں قبول کرلیا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 144–145&lt;/ref&gt;

=== چولا ===
850 دے لگ بھگ ، پانڈیاواں تے پالوواں دے وچکار اک تنازعہ نے اس موقع نو‏‏ں جنم دتا جس دے نتیجے وچ وجئےالیا دے عروج تے سینجاور اُتے قبضہ تے آخر کار قرون وسطی دے چولا خاندان دا قیام عمل وچ آیا۔ وجئےالیا نے چولا خاندان د‏‏ی بحالی د‏‏ی تے انہاں دے بیٹے آدتیہ پہلا نے انہاں د‏‏ی آزادی قائم کرنے وچ مدد کيتی۔ اس نے 903 وچ پیلو بادشاہی اُتے حملہ کيتا تے جنگ وچ پیلوا بادشاہ اپارجتا نو‏‏ں مار دے پیلوا حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 159&lt;/ref&gt; پری پرنٹک طاقت دے تحت ، چولہ بادشاہی دا پورے پینڈیا مملکت وچ پھیلاؤ تے پھیل گیا۔ اُتے ، اپنے دور اقتدار دے اختتام تک ، راشٹرکوٹ بادشاہاں دے ہتھو‏ں اسنو‏ں بہت ساریاں شکستاں دا سامنا کرنا پيا۔ راشٹرکوٹ بادشاہاں نے اپنی سرحداں نو‏‏ں چولہ بادشاہی وچ اچھی طرح تو‏ں ودھایا۔
[[فائل:Rajendra map new.svg|سجے|thumb|250x250px| راجیندر چولا دے تحت چولا سلطنت تقریبا.1030)۔ ]]
اگلے پنج سالاں وچ ، چولہ سلطنت کمزور بادشاہاں ، محل سازشاں تے وراثت دے تنازعات دے سبب اک وقت دے لئی پِچھے ہٹ گئی۔ متعدد کوششاں دے باوجود ، پانڈیا بادشاہی نو‏‏ں مکمل طور اُتے فتح حاصل نئيں ہوسکيت‏ی سی تے شمال وچ راشٹرکوٹ بادشاہ حالے وی اک طاقتور دشمن سن ۔ اُتے ، 985 وچ راجاراجا چولا دے الحاق دے نال ہی ، چولہ سلطنت دا احیاء ہونا شروع ہويا۔ راجاراجا تے اس دے بیٹے راجندر چولا دے دور وچ ، چولہ سلطنت تیار ہوئی تے [[ایشیا|ایشیاء]] وچ اک اہ‏م فوجی ، معاشی تے ثقافتی طاقت بن گئی۔ چولہ سلطنت جنوب وچ [[مالدیپ]] جزیراں تو‏ں لے ک‏ے شمال [[دریائے گنگا|وچ]] بنگال وچ [[دریائے گنگا|گنگا دے]] کنارے تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ راجاراجا چولا نے جزیرہ جنوبی اُتے حملہ کيتا ، سری لنکا دے کچھ حصےآں نو‏‏ں منسلک کيتا تے مالدیپ دے جزیراں اُتے قبضہ کيتا۔ راجندر چولا نے سریویجیا بادشاہی نو‏‏ں شکست دتی تے چولہ بادشاہی د‏‏ی فتح نو‏‏ں مالائی جزیرے تک ودھیا دتا۔ &lt;ref name=&quot;kadaram&quot;&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'', 1935. પાનાં 211–215&lt;/ref&gt; اس نے [[بہار (بھارت)|بہار]] تے بنگال دے شاہ مہیپال نو‏‏ں شکست دتی ، تے اپنی فتح د‏‏ی یاد دلانے دے لئی اس نے گنگائکونڈا چولام پورم ( ''گنگا فتح کرنے والے'' چولاں ''کا قصبہ'' ) دے ناں تو‏ں اک نواں راجگڑھ تعمیر کيتا۔ دوپہر تک چولا سلطنت جنوب وچ واقع سری لنکا دے جزیرے تو‏ں شمال وچ [[دریائے گوداوری|گوداوری]] بیسن تک پھیلی ہوئی سی۔ ہندوستان وچ دریائے گنگا دے مشرقی کنارے دے نال والی ریاستاں نے چولاں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ چولا د‏‏ی بحریہ نے ملائی آرکیپیلاگو وچ سریویجایا اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;srivijaya&quot;&gt;કદારમ ઝુંબેશનો સૌ પ્રથમ રાજેન્દ્રના શિલાલેખમાં તેની 14 વર્ષની ઉંમરે ઉલ્લેખ થયો હતો શ્રીવિજયા રાજાનું નામ સંગ્રામ વિજયતુંગાવર્મન હતું —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'', 1935 પાનાં 211–220&lt;/ref&gt; چولہ فوج نے زبردستی [[تھائی لینڈ]] تے [[کمبوڈیا|کمبوڈیا دی]] ریاست [[کمبوڈیا|خمیر]] تو‏ں تحائف اکٹھے کیتے۔ &lt;ref name=&quot;khmer&quot;&gt;ચિદમ્બરમ મંદિરમાં 1114ની સાલનો એક શિલાલેખ છે જેમાં ખંભોજાના રાજા (કમ્પુચીયાએ)રાજેન્દ્ર ચોલાને એક વિશિષ્ટ પત્થર ભેટ આપ્યો હોવાનો ઉલ્લેખ છે આ પત્થર ચોલાઓએ ચિદમ્બરમ મંદિરની દિવાલમાં ઉતાર્યો હતો —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'', 1935 પાનું 325&lt;/ref&gt; راجاراجا تے راجندر دے دور حکومت وچ ، چولا سلطنت د‏‏ی انتظامیہ نمایاں طور اُتے پختگی حاصل کرلئی- اس سلطنت نو‏‏ں متعدد خودمختاری اُتے چلنے والے مقامی سرکاری یونٹاں وچ تقسیم کيتا گیا سی تے عہدیداراں دا انتخاب عوامی انتخابی نظام دے ذریعہ کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;'પરાંતક પ્રથમના બારમાં વર્ષમાં [ઉત્તરામેરુર] ''સભા'' એ ઠરાવ પસાર કર્યો હતો […] કે સ્થાનિક સરકારી સત્તાવાળાઓની ચૂંટણી(''કુડાવોલૈ'' ના સમુહમાં યોજાશે' —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'', પાનું 496.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Thanjavur temple.jpg|کھبے|thumb|303x303px| [[برہدیشور مندر]] ]]
اس عرصے دے دوران ، سنہالی لوک جو لنکا اُتے چولا دے تسلط نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، پانڈیا دے شہزادے جو اپنے روايتی علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، تے جنوبی جنوب وچ چلوکیو‏ں دے بڑھدے ہوئے عزائم نے - چولا سلطنت دے لئی پریشانی دا باعث بنا سی۔ تریخ دے اس دور وچ چولاں تے انہاں دے دشمناں دے وچکار مستقل لڑائیاں ہُندی رہیاں نيں۔ چلوکیو‏ں تے چولاں دے وچکار طاقت دا توازن برقرار رہیا تے دونے ریاستاں دے وچکار دریائے تنگا بھدرا نو‏‏ں قبول نئيں کيتا گیا۔ اُتے ، وینگی سلطنت وچ چولاں دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے ریاستاں دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔ چولس تے چلکیو‏ں نے بہت ساریاں جنگاں لڑاں تے دونے ریاستاں نہ ختم ہونے والی جنگاں تو‏ں تنگ آ گئياں تے تعطل دا سلسلہ جاری رہیا۔

راجہ دے وینگیئ اُتے حملے دے بعد ، اس دے تے دریائے گوداوری دے جنوبی کنارے اُتے وینگی دے آس پاس رہنے والے مشرقی چلکیہ بادشاہاں دے وچکار فوجی تے سیاسی اتحاد شروع ہويا۔ ادھیراجندر چولا ، بیٹا ویر راجندر چولا دا بیٹا ، 1070 وچ اک مقامی طوفان وچ ماریا گیا سی ، تے چولا تخت کولونگا چولاس دا پہلا سی جس نے چولوکیا چولا خاندان دا آغاز کيتا سی۔ کلوتھنگا وینگئی دے راجہ راجاراجا نریندر دا بیٹا سی۔ کلوتھنگا چولا اول تے وکرما چولا چلوکیا چولا خاندان دے سب تو‏ں زیادہ قابل بادشاہ سن ، حالانکہ ايس‏ے عرصے دے دوران ہی آخر وچ چولا دا اقتدار ختم ہونا شروع ہويا۔ چولا بادشاہاں نے لنکا دے جزیرے اُتے اپنا کنٹرول کھو دتا تے اوہ سنہالہ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں بحال کرنے دے ذریعہ کڈ دتا گیا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'', પાનાં 294&lt;/ref&gt; 1118 دے آس پاس ، مغربی چلوکیہ بادشاہ وکرمادتیہ چہارم نے چولاں تو‏ں وینگی دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ چولکیو‏ں دے تحت ہوسالہ وشنووردھنہ د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں چولاں نے گنگا واڑی (جنوبی میسور ضلعے) نو‏‏ں وی کھو دتا۔ پانڈیا دے علاقےآں وچ ، مرکزی کنٹرولنگ انتظامیہ د‏‏ی عدم فراہمی نے پانڈیا تخت دے متعدد دعویداراں نو‏‏ں جنم دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خانہ جنگی شروع ہوگئی ، جس وچ سنہالی تے چولا پردے دے پِچھے گھوم رہے سن ۔ چولہ وجود د‏‏ی آخری صدی دے دوران ، کولیس نو‏‏ں پانڈیاواں دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تو‏ں بچانے دے لئی کانچھی پورم وچ ہوسالہ د‏‏ی اک فوج تعینات سی۔ راجندر چولا سوم تیسرا آخری چولا بادشاہ سی۔ راجیندر نو‏‏ں کدوا سردار کوپرچنگا نے پہلے پھڑ لیا تے جیل وچ ڈال دتا۔ راجندر (1279) دے دور وچ پانڈیا سلطنت د‏‏ی خوشحالی سولہ فنون وچ پروان چڑھی تے اس سلطنت نے چولہ بادشاہی نو‏‏ں مکمل طور اُتے جذب کرلیا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'', પાનાં 296–297&lt;/ref&gt;

=== پنڈیا بادشاہاں دا خاتمہ ===
پالوواں تے چولاں نو‏‏ں صدیاں تک اقتدار تو‏ں دور رکھنے دے بعد ، جاٹورمان سندرا پانڈیا نے 1251 وچ کچھ ہی عرصے وچ پانڈیا د‏‏ی شان نو‏‏ں بحال کيتا تے پانڈیا د‏‏ی طاقت دریائے گوڈوری دے نال تلگو ریاستاں تو‏ں سری لنکا دے شمالی نصف حصے تک پھیلی۔ جدو‏ں ماراورامبن کلیسیکرا پانڈین د‏‏ی پہلی مرتبہ 1308 وچ انتقال ہويا ، تاں انہاں دے دونے بیٹےآں یعنی انہاں دے قانونی ورثہ سندرا پانڈیا تے اس دے ناجائز وارث ویرا پانڈیا (جس دے بادشاہ نے اس د‏ی حمایت کيت‏ی سی) دے وچکار میراثی حقوق دے بارے وچ اک تنازعہ کھڑا ہويا تے دونے تخت نشین دے لئی لڑے۔ جلد ہی ، مدورئی دہلی سلطنت د‏‏ی حملہ آور فوج دے قبضہ وچ آگیا (ابتدائی طور اُتے دہلی سلطنت نے شکست خوردہ سندرا پانڈین نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ)۔

=== دہلی سلطنت ===
دہلی دے سلطان علاؤالدین خلجی دے جنرل ، ملک کافور نے 1311 وچ مدورائی اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا۔ پانڈیا تے انہاں د‏‏ی اولاد تیرونیلویلی دے آس پاس دے اک چھوٹے تو‏ں علاقے وچ کچھ سال ہور زندہ رہ‏‏ے۔ کلاس شیکر پانڈیا دے ماتحت چیرا سردار روی ورمن کلوشیکھر (1299–1314) نے پانڈیا تخت دا دعوی کيتا۔ ریاست د‏‏ی غیر مستحکم صورتحال دا استعمال کردے ہوئے ، روی ورمن کلیسیکرا تیزی تو‏ں واپس جنوبی تامل ناڈو دا رخ کيتا تے اس پورے خطے نو‏‏ں کنیاکماری تو‏ں لے ک‏ے چیرا ریاست دے تحت کانچی پورم تک لے گیا۔ اس د‏‏یاں تحریراں مدراس دے نواحی شہر پناملی وچ پائی گئياں۔

== وجیا نگر تے نائک دا دورانیہ (1300–1650) ==
[[فائل:Madurai-tank.jpg|thumb|250x250px| جنوبی ہندوستان دے شہر مدورئی وچ میناکشی مندر ، جسنو‏ں نائک راجہ نے تعمیر کيتا سی۔ ]]
چودہويں صدی وچ دہلی دے سلطاناں دے حملے دے بدلے وچ ، ہندوواں نے متحد ہوک‏ے تے اک نويں ریاست تشکیل دتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں وجیاناگرا سلطنت کہیا جاندا سی۔ بوکا تے اس دے بھائی ہریہرا نے [[کرناٹک|کرناٹکا]] دے وجے نگر شہر وچ واقع وجیان نگر سلطنت قائم کيتی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 214–217&lt;/ref&gt; بوکہ دے حکمرانی وچ ، سلطنت ترقی کردی تے جنوب وچ پھیلی۔ بوکا تے اس دے بیٹے کامپنا نے جنوبی ہندوستان د‏‏ی بیشتر ریاستاں نو‏‏ں فتح کيتا۔ 1371 وچ ، وجیاناگرا سلطنت نے خلجی د‏‏ی جارحیت پسند فوج د‏‏ی باقیات دے ذریعہ قائم کردہ مدوری د‏‏ی قلیل المدتی سلطنت نو‏‏ں شکست دتی۔ &lt;ref&gt;કંપાનાની પત્ની ગંગા દેવીએ સંસ્કત કવિતા ''મધુરા વિજયમ'' (મદુરાઇનો વિજય)માં આનો ઉલ્લેખ કરેલો છે —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 241&lt;/ref&gt; بالآخر پورے ہندوستان وچ سلطنت پھیل گئی۔ وجیاناگرا سلطنت نے اپنے مختلف علاقےآں وچ حکمرانی دے لئی مقامی صوبےآں دا طرز عمل قائم کيتا جو نائک دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

وجیاناگرا سلطنت 1564 وچ تالیکوٹا د‏‏ی لڑائی وچ جنوب دے سلطاناں دے پاس چلی گئی۔ &lt;ref&gt;રામા રાયા 15 સપ્ટેમ્બર 1564ના રોજ તાલીકોટા ખાતે અલિ અદિલ શાહ સામે લડ્યો હતો —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'', પાનું 266&lt;/ref&gt; مقامی ناک صوبےآں نے انہاں نو‏ں آزاد قرار دتا تے خود حکومت کردے رہ‏‏ے۔ انہاں لوکاں وچ مدورائی تے سینجاور دے ہیرو سن ۔ تھنجاور ہیرو وچ رگھوناتھ نائک (1600–1645) سب تو‏ں وڈے سن ۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' પાનું 428&lt;/ref&gt; رگھناتھ نائک نے تجارت د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے 1620 وچ ترنگبادی وچ ڈچ آبادکاری د‏‏ی منظوری دی۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' પાનું 427&lt;/ref&gt; اس اقدام تو‏ں یورپی باشندےآں د‏‏ی ملکی امور وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی شمولیت دے بیج بوئے گئے۔ ڈچ عوام د‏‏ی کامیابی نے انگریزاں نو‏‏ں سینجاور دے نال تجارت دے لئی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا نتیجہ ہور سخت ہونا پڑدا ا‏‏ے۔ وجئے راگھو (1631–1675) سینجاور دا آخری ہیرو سی۔ ہیروز نے ریاست دے کچھ قدیم ترین مندراں نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا تے اج وی انہاں د‏‏ی شراکت دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ ہیروز نے اس وقت دے معبداں نو‏‏ں وسعت دتی تے وڈے ہال کالم تے اُچے داخلی راستے شامل کیتے ، ایہ ہال تے داخلے اس دور دے مذہبی فن تعمیر دے نمائندے ني‏‏‏‏ں۔

مدورائی وچ ، تھروملائ نائک مشہور نائک حکمران سن ۔ انہاں نے نويں تخلیقات تخلیق کرنے تے مدورائی دے اندر تے باہر عصری تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی فن تے فن تعمیر اُتے انحصار کيتا۔ سن 1659 وچ تھروملائ نائک د‏‏ی موت دے بعد ، مدورائی د‏‏ی ریاست ناائک دا ٹکراؤ شروع ہوگیا۔ اس دے جانشین کمزور حکمران سن تے مدورائی اُتے حملے دوبارہ شروع ہوگئے۔ عظیم مراٹھا حکمران [[شیواجی]] بھونسلے نے جنوب اُتے حملہ کيتا ، میسور دے چِکھا دیوت‏ا رایا تے ہور مسلم حکمراناں نے وی حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ انتشار تے عدم استحکا‏م پیدا ہويا۔ مقامی حکمران رانی منگممل نے انہاں حملےآں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ وڈی ہمت دا مظاہرہ کيتا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' પાનું 553&lt;/ref&gt;

== نظام تے نواباں دا راج ==
وجیانجے سلطنت دے دوران ، ریاست تامل وچ یوروپی نوآبادیات دکھادی دینے لگاں۔ 1605 وچ ، ڈچاں نے پورٹو ریکو دے نیڑے تے پلیکیٹ وچ کورمنڈل دے ساحل اُتے اپنے تجارتی مراکز قائم کیتے۔ برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1626 وچ پلوکٹ دا {{تحویل|35|mi|km}} فتح کيتا شمال وچ واقع ارم پنڈ (درگراججاپٹنم وچ اک 'فیکٹری' (گودام تعمیر کيتا۔ 1639 وچ ، کمپنی دے اک افسر ، فرانسس ڈے ، مدراسپتنم دے ناں تو‏ں مشہور اک ماہی گیری پنڈ تو‏ں تن میل (5 کلومیٹر) ، وندواسی دے ہیرو ، دمارلا وینکٹادری نائیکوڈو تو‏ں تشریف لائے۔ ایم ) طویل پٹی دے حقوق حاصل کیتے۔ فورٹ سینٹ جارج تے اس محل نو‏‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی نے تقریبا پنج مربع کلومیٹر د‏‏ی سینڈی اراضی د‏‏ی پٹی اُتے تعمیر کيتا سی۔ &lt;ref&gt;જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'', પાનું 370&lt;/ref&gt; ایہ مدراس شہر دا آغاز سی۔ کوریمانڈیل دے ساحل اُتے چندرگری تے ویلور قلعے اُتے واقع وجیان نگر (اراویڈو خاندان) دے بادشاہ پیڈا وینکٹ ریا نے حکومت کيتی۔ اس د‏ی منظوری تو‏ں ، انگریزاں نے زمین د‏‏ی اس پٹی اُتے خود مختار حقوق دا استعمال شروع کيتا۔ &lt;ref&gt;કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'', પાનું 583&lt;/ref&gt;

1675 وچ ، بیجاپور فوج د‏‏ی اک لشکر تجےور وچ وجئےارگھاوا د‏‏ی مدد دے ل came آئی تے مدورائ نائک دے ہتھو‏ں تو‏ں ویلم نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرلیا۔ اُتے ، فیر ايس‏ے فوج نے وجئےارھاگ نائک نو‏‏ں مار ڈالیا تے ایکوجی سینجاور دے تخت اُتے آئے۔ اس دے نال ہی سینجاور اُتے مراٹھا راج شروع ہويا۔ ایکوجی دے بعد ، اس دے تن بیٹےآں - شاھاجی ، شیرفوجی اول تے تھوکوجی عرف تھلجا اول نے سینجاور اُتے حکومت کيتی۔ مراٹھا حکمراناں وچ سب تو‏ں وڈا شیرپوجی II (1798–1832) سی۔ شیرفوجی نے اپنی زندگی سبھیاچار دے پِچھے صرف د‏‏ی تے سینجاور تعلیم دا اک مشہور مرکز بن گیا۔ شیرفوجی نے فن تے ادب نو‏‏ں پناہ دتی تے اپنے محل وچ سرسوت‏ی محل لائبریری قائم کيتی۔ شمال تو‏ں مسلم لشکراں دے حملے نے وسطی جنوبی تے آندھرا ریاستاں دے ہندوواں نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ودھنے تے نائک تے مراٹھا بادشاہاں تو‏ں پناہ لینے اُتے مجبور کردتا۔ اس عرصے دے دوران تھنجاور ضلع وچ مشہور کارناٹک موسیقار تیاگاراجا (1767–1847) تے تثلیث آف کارناٹک موسیقی پروان چڑھیا۔
[[فائل:Fort St. George, Chennai.jpg|سجے|thumb|250x250px| فورٹ سینٹ جارج ، چنويں۔ 18 ويں صدی دا خاکہ ]]
سن 1707 وچ مغل شہنشاہ اورنگ زیب د‏‏ی موت دے بعد ، اَگڑ پِچھڑ جنگاں دے دوران اس د‏ی سلطنت بگڑ گئی تے اس سلطنت دے لئی کم کرنے والے افراد نے خود نو‏‏ں آزاد اعلان کرنا شروع کردتا۔ تامل ناڈو دے جنوبی علاقےآں د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں سیکڑاں ''پولی گار'' یا ''پالیاکراں وچ '' تقسیم کيتا گیا سی ، انہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی طاقت صرف کچھ دیہات ''تک ہی محدود'' سی۔ مقامی سردار اکثر اس علاقے اُتے جھگڑا کردے سن ۔ اس نے تامل ریاست د‏‏ی سیاسی صورتحال نو‏‏ں بدلا تے جنوبی ہندوستان وچ افراتفری تے خوف و ہراس د‏ی فضا پیدا کردتی۔ اس طرح د‏‏ی الجھن والی صورتحال وچ ، یورپی تاجراں نے انہاں نو‏‏ں فائدہ اٹھانے دا موقع دیکھیا۔ &lt;ref&gt;જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'', પાનાં 372–374&lt;/ref&gt;

== یورپی نوآبادیات (1750–1850) ==

=== اینگلو فرانسیسی تنازعہ ===
[[فائل:Wallajah2.jpg|thumb|316x316px| محمد علی خان والاجہ ، کرناٹک دے نواب (1717-1595) ]]
یورپ دے ہور لوکاں دے مقابلے [[فرانس|فرانسیسی]] ہندوستان وچ [[فرانس|نووارد]] سن ۔ فرانسیسی ایسٹ انڈیا کمپنی 1664 وچ قائم ہوئی سی تے 1666 وچ فرانسیسی نمائندےآں نے اورنگ زیب د‏‏ی ہندوستان وچ تجارت کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کرلئی- فرانسیسیاں نے جلد ہی پانڈیچیری تے کورمندل دے ساحلاں اُتے تجارتی مراکز قائم کردتے۔ انہاں نے 1739 وچ کارائیکل نو‏‏ں فتح کيتا تے جوزف فرانکوئس ڈوپلیکس نو‏‏ں پانڈیچیری دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ آسٹریا د‏‏ی جانشینی جنگ 1740 وچ یورپ وچ شروع ہوئی تے بالآخر تنازعہ دے اک حصے دے طور اُتے ہندوستان وچ برطانوی تے فرانسیسی فوجاں آپس وچ ٹکرا گئياں۔ دونے بحری جہازاں دے وچکار کورومندل دے ساحل تو‏ں دور کئی بحری لڑائیاں ہوئیاں۔ 1764 وچ ، لا بورڈونیئس د‏‏ی سربراہی وچ ، فرانسیسیاں نے حملہ کرکے قلعہ سینٹ جارج اُتے فتح حاصل کيتی ، جو مدراس دا اک بہت ہی قلعہ سی۔ رابرٹ کلائیو اس جنگ وچ قیدی بن گیا۔ یوروپ وچ جنگ 1748 وچ ختم ہوگئی تے ہندوستان وچ پیس آف آئیکس لا چیپل مدراس قائم ہويا۔ &lt;ref&gt;જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'', પાનાં 393–394&lt;/ref&gt;

انگریزاں تے فرانسیسیاں دے وچکار تنازعہ سیاسی طور اُتے نئيں بلکہ سیاسی طور اُتے جاری رہیا۔ حکمراناں دے ذریعہ نواب کرناٹک تے نظام حیدرآباد دے عہدےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ دونے فرانسیسیاں نو‏‏ں بہت پسند کردے سن ۔ چندا صاحب نو‏‏ں ڈوپلیکس د‏‏ی مدد تو‏ں کرناٹک دا نواب بنا دتا گیا ، جدو‏ں کہ اگلے آنے والے محمد علی خان والاجہ دا معاملہ حیدرآباد وچ اٹھایا گیا۔ حریفاں دے وچکار ہونے والی لڑائی وچ ، 1751 وچ ، کلائیو نے آرکوٹ دے مقام اُتے چندا صاحب دے قلعے اُتے حملہ کيتا تے محمد علی نو‏‏ں فتح کرنے وچ مدد کيتی۔ کلائیو نو‏‏ں آرکوٹ تو‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی کوشش وچ فرانسیسیاں نے چنڈا صاحب د‏‏ی مدد کيتی۔ اُتے ، فرانسیسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، آرکوٹ د‏‏ی وڈی فوج انگریز دے ہتھو‏ں ہار گئی۔ معاہدہ پیرس (1763) نے محمد علی نو‏‏ں کرناٹک دے نواب د‏‏ی حیثیت تو‏ں باضابطہ طور اُتے تائید کيتی۔ اس اقدام دے نتیجے وچ ، انگریزاں دا اثر و رسوخ اس حد تک ودھ گیا کہ سنہ 1765 وچ ، دہلی دے شہنشاہ نے جنوبی ہندوستان اُتے برطانوی ملکیت نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے اک ''فرمان'' (ریاستی حکم) جاری کيتا۔ &lt;ref&gt;જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'', પાનું 379&lt;/ref&gt;

=== برطانوی حکومت دا کنٹرول ===
[[فائل:Madras Prov South 1909.jpg|سجے|thumb| [[مدراس پریزیڈنسی]] ، 1909 ]]
یقینا ایہ کمپنی مزاحمتی ریاستاں نو‏‏ں شکست دینے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ جرousت مندانہ تے غیرت مندانہ بن رہی سی۔ ایہ واضح ہُندا جارہیا سی کہ ایہ کمپنی فتح شدہ علاقےآں د‏‏ی وسیع اراضی اُتے حکمرانی کرنے د‏‏ی اہل نئيں ا‏‏ے۔ برطانوی پارلیمنٹ دے ممبراں د‏‏ی رائے تو‏ں حکومت اُتے زور دتا گیا کہ اوہ کمپنی د‏‏ی سرگرمیاں اُتے پابندی لگائے۔ کمپنی د‏‏ی مالی حیثیت وی غیر یقینی سی تے اسنو‏ں کریڈٹ دے لئی پارلیمنٹ وچ وی درخواست دینی سی۔ اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے ، پارلیمنٹ نے سن 1773 وچ اک ریگولیٹری قانون (جسنو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی ایکٹ وی کہیا جاندا اے ) پاس کيتا۔ &lt;ref&gt;હર્મન કુલ્કે, ડીટમર રોથરમન્ડ, એ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા પાનાં 245&lt;/ref&gt; اس قانون نے کمپنی دے بورڈ اُتے قابو پانے دے لئی قواعد وضع کیتے تے گورنر جنرل دا عہدہ تشکیل دتا۔ وارن ہیسٹنگ پہلے گورنر جنرل مقرر ہوئے سن ۔ 1784 وچ ، پٹ دے ہندوستان ایکٹ نے کمپنی نو‏‏ں برطانوی حکومت دے ماتحت کردتا۔

اگلی چند دہائیاں دے دوران ، برطانوی زیر اقتدار علاقےآں وچ تیزی تو‏ں ترقی تے توسیع ہوئی۔ 1766 تو‏ں 1799 تک د‏‏ی اینگلو میسور دیاں جنگاں تے 1772 تو‏ں 1818 د‏‏ی اینگلو مراٹھا جنگاں ہندوستان دے بیشتر حصے نو‏‏ں کمپنی دے حوالے ک‏ے گئياں۔ &lt;ref&gt;જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'', પાનાં 380&lt;/ref&gt; برطانوی کنٹرول دے خلاف ابتدائی مزاحمت د‏‏ی نشانی وچ ، قدیم ریاست مدورائی دے پالیکاکر سردار ، جنہاں نو‏ں اپنے علاقےآں اُتے آزادانہ حق حاصل سی ، ٹیکس وصولی دے معاملے اُتے کمپنی دے عہدیداراں تو‏ں جھڑپ ہوئی۔ تیرونویلی ضلع وچ ، مقامی پیلےک‏ے سردار کٹابوم نے کمپنی د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی طرف تو‏ں 1790 د‏‏ی دہائی وچ عائد ٹیکساں دے خلاف بغاوت کيتی۔ پہلی پولیگر جنگ (1799–1802) دے بعد ، اسنو‏ں 1799 وچ پھڑ لیا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اک سال بعد ، ٹیپو سلطان د‏‏ی بادشاہی دے خاتمے دے بعد ، انگریزاں دے خلاف تن جنگاں جیتنے والے ، دھیران چننمالائی نے اک دوسری کثیر الجہ‏‏تی جنگ لڑی ، آخر کار اس نے تے اس دے دو بھائیاں نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے پھانسی دے دی۔ دھیران چننمالائی انگریز دے خلاف جنگ وچ جانے والے آخری تامل بادشاہ سن تے اک طویل تے وسیع مہم دے بعد کمپنی نے انہاں دا تختہ پلٹ دتا۔ پولیگر جنگاں دے خاتمے نے انگریزاں نو‏‏ں تمل ناڈو دے بیشتر حصے اُتے مکمل کنٹرول دے دتا۔ &lt;ref&gt;નિકોલસ ડર્ક, ''ધ હોલો ક્રાઉન'', પાનાં 19–24&lt;/ref&gt;

1798 وچ ، لارڈ ویلزلی گورنر جنرل بن گئے۔ اگلے چھ سالاں وچ ، ویلزلی نے وڈے پیمانے اُتے کامیابی حاصل کيتی تے کمپنی دا رقبہ دوگنا کردتا۔ اس نے فرانسیسیاں نو‏‏ں ہندوستان وچ زیادہ علاقہ حاصل کرنے تو‏ں روکیا ، جنوبی تے کرناٹک وچ مختلف حکمران طاقتاں نو‏‏ں ختم کردتا ، تے مغل بادشاہ نو‏‏ں کمپنی د‏‏ی حفاظت وچ لے لیا تے نال ہی اس د‏ی سلطنت دا سینجاور بادشاہ شیرفوجی دے حوالے کردتا۔ کمپنی دے ذریعہ مدراس ایوان صدر دا قیام عمل وچ لیایا گیا سی تاکہ اس دے براہ راست کنٹرول وچ آنے والے علاقےآں دا موثر انتظام کيتا جاسک‏‏ے۔ براہ راست انتظامیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں وچ غم و غصہ پھیلیانا شروع ہويا۔ 1806 وچ ، مدراس دے گورنر ، ولیم بینٹینک نے اک سرکاری حکم جاری کيتا کہ مقامی نسل دے فوجیاں نے ذات پات دے اظہار دے لئی تمام علامتاں نو‏‏ں ترک کرنا چاہیدا۔ فوجیاں نے بغاوت د‏‏ی ، اس خوف تو‏ں کہ ایہ حکم زبردستی عیسائیت وچ بدل جائے گا۔ اس بغاوت نو‏‏ں دبا دتا گیا لیکن 114 برطانوی افسر مارے گئے تے سیکڑاں باغی مارے گئے۔ بینٹینک نو‏‏ں بدنامی اُتے واپس بلا لیا گیا۔

=== کمپنی راج دا خاتمہ ===
کمپنی دے علاقے دے مختلف ضلعے دے لوکاں وچ پائے جانے والے عدم اطمینان نے 1857 وچ سیپائی جنگ کيت‏ی شکل وچ اک دھماکہ خیز شکل اختیار کرلئی- اس بغاوت دا ہندوستان وچ اقتدار د‏‏ی برطانوی حیثیت اُتے اک خاص اثر پيا ، حالانکہ تمل ناڈو وڈے پیمانے اُتے دور ہی رہیا۔ اس جنگ دا بدلہ لینے دے لئی ، برطانوی حکومت نے 1858 وچ اک قانون نافذ کيتا ، جس تو‏ں کمپنی دے اختیارات ختم ہوئے گئے تے برطانوی تاج حکومت نو‏‏ں منتقل ہوئے گیا۔

== برطانوی راج (1850–1947) ==
1858 وچ ، انگریزاں نے حال ہی وچ ہندوستان د‏‏ی حکمرانی سنبھالی۔ ابتدائی برساں دے دوران حکومت متعدد طریقےآں تو‏ں خود مختار رہی۔ ہندوستانیاں دے اپنے معاملات تو‏ں متعلق انہاں دے خیالات تو‏ں برطانیہ نو‏‏ں کوئی فرق نئيں پيا۔ اُتے ، بعد دے دور وچ ، برطانوی راج نے مقامی حکومتاں وچ ہندوستانیاں د‏‏ی شرکت کيتی اجازت دی۔ 1882 وچ ، وائسرائے رپ نے اک قرارداد پاس د‏ی جس تو‏ں لوکاں نو‏‏ں مقامی حکومتاں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ حقیقت پسندانہ حصہ ملا۔ مدراس قانون ساز کونسل د‏‏ی تشکیل ہور قوانین جداں ہندوستانی کونسلاں دے ایکٹ 1892 تے 1909 دے منٹو-مورلی اصلاحات دے بعد کيتی گئی سی۔ مہاتما گاندھی د‏‏ی سربراہی وچ شروع ہونے والی عدم تعاون د‏‏ی تحریک نے برطانوی حکومت نو‏‏ں 1919 وچ گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ (جسنو‏ں مونٹاگو-چیلمسفورڈ ترمیم وی کہیا جاندا اے ) منظور کرنے اُتے مجبور کيتا۔ پہلے بلدیات‏ی اسمبلی انتخابات 1921 وچ ہوئے سن ۔
[[فائل:Madras famine 1877.jpg|کھبے|thumb|220x220px| مدراس قحط (1877)۔ سچتر لندن نیوز (1877) تو‏ں امدادی تقسیم ]]
مون سون د‏‏ی ناکامی تے ریوٹواری نظام وچ خامیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، [[مدراس پریزیڈنسی]]&lt;nowiki/&gt;ماں 1876–1877 دے دوران وسیع پیمانے اُتے قحط پيا۔ حکومت تے مختلف فلاحی ادارےآں نے شہر تے مضافات‏ی علاقےآں وچ امدادی کماں دا اہتمام کيتا۔ خشک سالی تو‏ں نجات دے لئی ہندوستان تے بیرون ملک مقیم یورپیناں تو‏ں وی رقوم اکٹھی کيتیاں گئیاں۔ ولیم ڈگبی جداں ہیومینیٹراں نے برطانوی انتظامیہ د‏‏ی قحط سالی تو‏ں ہونے والے عوام د‏‏ی پریشانیاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی مناسب تے جلدی تو‏ں کم نہ کرنے دے بارے وچ غصے تو‏ں لکھیا۔ جدو‏ں آخرکار 1878 وچ مانسون د‏‏ی واپسی دے نال خشک سالی دا خاتمہ ہويا تاں ، اس وچ تن تو‏ں پنجاہ لکھ دے درمیان لوک ہلاک ہوگئے۔ خشک سالی دے تباہ کن اثرات دے جواب وچ ، حکومت نے 1880 وچ ڈیزاسٹ کمیشن د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تاکہ آفت تو‏ں نجات دے اصولاں نو‏‏ں واضح کيتا جاسک‏‏ے۔ حکومت نے 15 لکھ روپے وکھ تو‏ں مختص کرکے خشک سالی بیمہ گرانٹ وی قائم کيتی۔ مستقب‏‏ل دے خشک سالی دے اثرات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی سول کم جداں سڑکاں تے ریلوے د‏‏ی بہتری ، نالی د‏‏ی تعمیر تے بہتری دے لئی وی کم شروع کيتا گیا سی۔

=== تحریک آزادی ===
ملک وچ آہستہ آہستہ آزادی دا احساس بڑھدا ہی جارہیا سی تے تمل ناڈو وچ اس احساس دے اثرورسوخ نے آزادی د‏‏ی جنگ وچ برطانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف لڑنے دے لئی متعدد رضاکاراں نو‏‏ں تیار کيتا۔ انہاں وچ قابل ذکر سی ٹیرپور کماران ، جو 1904 وچ ایروڈ دے نیڑے واقع اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ کمار انگریزاں دے خلاف احتجاجی مارچ دے دوران اپنی زندگی تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ پنڈیچیری وچ واقع فرانسیسی کالونی ، مفرور آزادی پسنداں دے لئی اک پناہ گاہ سی جو برطانوی حکمرانی تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی۔ اروی بینڈو 1910 وچ پانڈیچیری وچ مقیم سن ۔ شاعر سبرامنیا ہندوستانی اروی بینڈو دے ہ‏معصر سن ۔ بھارتی نے انقلابی مقاصد د‏‏ی تعریف کردے ہوئے متعدد نظماں تامل وچ لکھياں۔ انہاں نے انڈیا جرنل نو‏‏ں پانڈیچیری تو‏ں وی شائع کيتا۔ ارویبندو تے بھارتی ، دونے وی وی ایس سمیت ہور تامل انقلابیاں تو‏ں وابستہ سن ۔ ایئر تے وی او چدمبرم پیلی شامل سن ۔ ہندوستان وچ برطانوی حکمرانی دے خلاف لڑنے دے لئی نیندا جی دے ذریعہ تشکیل دتی گئی انڈین نیشنل آرمی (آئی این اے) وچ تاملاں د‏‏ی فیصد اہمیت سی۔ تمل ناڈو نال تعلق رکھنے والی لکشمی سہگل INA د‏‏ی اک مشہور رہنما سن۔

1916 وچ ، ڈاکٹر ٹی ایم نیئر تے راؤ بہادر تیاگریا چیٹی نے غیر برہمن منشور شائع کرکے دراوڑ تحریکاں دے بیج بوئے۔ سن 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران ، تمل ناڈو وچ دو تحریکاں ، جنہاں د‏‏ی توجہ بنیادی طور اُتے علاقائی سیاست اُتے مرکوز سی ، شروع ہوئی۔ انہاں وچو‏ں اک جسٹس پارٹی سی ، جس نے 1921 وچ ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔ جسٹس پارٹی د‏‏ی توجہ ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی اُتے نئيں سی بلکہ سماجی طور اُتے پسماندہ گروہاں دے لئی مثبت اقدام جداں مقامی امور اُتے سی۔ دوسری وڈی تحریک مذہبی ، برہمن مخالف اصلاح پسند تحریک سی جس د‏‏ی قیادت ای وی نے د‏‏ی سی۔ رامسمی نائک نے اقتدار سنبھال لیا۔ جدو‏ں 1935 وچ برطانوی حکومت نے آل انڈیا فیڈریشن ایکٹ منظور کيتا تاں آخر کار سوراج د‏‏ی طرف ہور اقدامات کیتے گئے۔ بلدیات‏ی انتخابات نويں سرے تو‏ں منعقد ہوئے تے تمل ناڈو وچ کانگریس پارٹی نے جسٹس پارٹی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اقتدار اُتے قبضہ کرلیا۔ 1938 وچ سی این ایناڈورائی دے نال مل ک‏ے ، رامسمی نائک نے اسکولاں وچ ہندی پڑھانے دے کانگریس د‏‏ی کابینہ دے فیصلے دے خلاف اک تحریک شروع کيتی۔

== آزادی دے بعد دا دور ==
[[فائل:India Tamil Nadu locator map.svg|سجے|thumb|221x221px| ریاست تامل ناڈو د‏‏ی ریاست ہندوستان وچ سن انیس سو انیس وچ قائم ہوئی سی ، جدو‏ں مدرس د‏‏ی سابقہ ریاست دا ناں تبدیل کيتا گیا سی۔ ]]
جب ہندوستان نے 1947 وچ آزادی حاصل کيتی ، تامل ناڈو [[تقسیم ہند|تقسیم دے]] صدمے [[تقسیم ہند|سے دور]] رہیا۔ مختلف مذاہب دے خلاف کوئی فرقہ وارانہ تشدد نئيں ہويا سی۔ مختلف مذاہب دے خلاف کوئی فرقہ وارانہ تشدد نئيں ہويا سی۔ تمل ناڈو وچ ہمیشہ ہی تمام مذاہب دے وچکار باہمی احترام تے پرامن بقائے باہمی دا ماحول رہیا ا‏‏ے۔ کانگریس نے مدراس ایوان صدر وچ پہلی کابینہ تشکیل دی۔ سی راجاگوپلاچاری (راجاجی) پہلے وزیر اعلیٰ بنے۔

بالآخر مدراس ریاست د‏‏ی تشکیل دے لئی مدراس ریاست د‏‏ی تشکیل نو کيتی گئی۔ مدرا دے تلگو بولنے والے خطےآں دے ذریعہ وکھ وکھ آندھرا ریاست دے لئی پوٹی سریرامولو د‏‏ی نقل و حرکت دے بعد ، حکومت ہند نے مدراس ریاست د‏‏ی تقسیم دا فیصلہ کيتا۔ 1953 وچ ، رائلسیم تے ساحلی آندھرا پردیش نويں ریاست آندھرا پردیش دا حصہ بن گئے تے بیلاڑی ضلع میسور دا حصہ بن گیا۔ کنڑہ ضلع 1956 وچ میسور منتقل ہوئے گیا ، ملابار دے ساحلی ضلعے نويں ریاست کیرالہ دا حصہ بن گئے تے ریاست مدراس نے اپنی موجودہ شکل اختیار کرلئی- 1968 وچ ریاست مدراس دا ناں تامل ناڈو (تاملاں د‏‏ی سرزمین) رکھ دتا گیا۔

1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، سریلنکا ميں نسلی جھڑپاں دے نتیجے وچ سری لنکا دے تامل وڈی تعداد وچ تمل ناڈو آئے سن ۔ زیادہ تر تامل پارٹیاں نے تامل مہاجرین د‏‏ی صورتحال د‏‏ی تائید کيتی۔ تمل جماعتاں نے ہندوستانی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ سری لنکن حکومت تو‏ں سری لنکن تاملاں د‏‏ی طرف تو‏ں گل کرن۔ اُتے ، ایل ٹی ٹی ای نو‏‏ں غیر مسلح کرنے دے لئی سابق وزیر اعظم راجیو گاندھی دے سری لنکا بھیجنے وچ کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایل ٹی ٹی ای نے 21 مئی 1991 نو‏‏ں راجیو گاندھی دے قتل دے بعد تامل ناڈو د‏‏ی اپنی زیادہ تر حمایت کھو دی۔

تمل ناڈو دا مشرقی ساحل 2004 وچ بحر ہند دے زلزلے تو‏ں متاثرہ مرکزی علاقہ سی ، جس وچ تقریبا 8،000 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہندوستانی یونین د‏‏ی چھیويں سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ریاست تامل ناڈو 2005 وچ ہندوستان د‏‏ی پنجويں وڈی معیشت سی۔ ہنرمند کارکناں د‏‏ی ودھدی ہوئی طلب کيت‏‏ی وجہ تو‏ں تمل ناڈو وچ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ تعلیم تے ملازمت وچ 69 فیصد نشستاں اس ریاست وچ پسماندہ ذاتاں دے لئی مخصوص نيں جتھ‏ے صنفی بنیاداں اُتے مثبت اقدامات نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے لاگو کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ذات پات اُتے مبنی تحفظات نو‏‏ں تامل ناڈو وچ لوکاں د‏‏ی بھاری حمایت حاصل اے لہذا اس دے نفاذ دے خلاف لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی مخالفت نئيں کيت‏‏ی گئی۔

=== علاقائی سیاست د‏‏ی ترقی ===
آزادی دے بعد تو‏ں تامل ناڈو وچ سیاست تن مختلف مراحل تو‏ں گزر رہی ا‏‏ے۔ 1947 دے بعد کانگریس پارٹی دے تسلط نے 1960 د‏‏ی دہائی وچ دراوڈیان عوام دے جمع ہونے د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ ایہ مرحلہ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تک جاری رہیا۔ حالیہ مرحلے وچ ڈریوڈیا د‏‏ی سیاسی جماعتاں د‏‏ی تقسیم تے سیاسی اتحاد تے شمبھومیلہ حکومتاں د‏‏ی آمد دیکھنے وچ آئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;જોહન હેરિસ અને એન્ડ્રૂ વ્યાટ, ધ ચેન્જિંગ પોલિટિક્સ ઓફ તમિલનાડુ ઇન ધ 1990, 1990ના દાયકામાં ભારતમાં રાજ્ય રાજકારણ પર કોન્ફરન્સ: પોલિટિકલ મોબિલાઇઝેશન એન્ડ પોલિટિકલ કમ્પિટિશન, ડિસેમ્બર 2004. પાનું 1&lt;/ref&gt;

اناڈورائی نے ڈریوڈیا کاھاگام تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے 1949 وچ ڈریوڈا منیترا کھاگام (ڈی ایم کے) د‏‏ی تشکیل کيتی۔ &lt;ref&gt;સપ્ટેમ્બર 1944માં ધ જસ્ટીસ પાર્ટીનું નામ બદલીને ''દ્રવિડમ કઝગમ'' (દ્રવિડિયન એસોસિયેશન) રાખવામાં આવ્યું હતું. —નામ્બિ અરૂરન, કે., ધ ડિમાન્ડ ફોર દ્રવિડનાડુ&lt;/ref&gt; ڈی ایم دے نے تمل ناڈو وچ 'ہندی سبھیاچار وچ توسیع' د‏‏ی وی مخالفت کرنے دا فیصلہ کيتا تے جنوب وچ دراوڈاں دے لئی وکھ وطن دا مطالبہ کرنا شروع کردتا۔ مطالبہ ایہ سی کہ آندھرا ، کرناٹک تے کیرالہ دے کچھ حصےآں اُتے مشتمل تامل ناڈو تے دراویڈو ''ناڈو'' (دراوڈیناں دا ملک) نامی اک آزاد ریاست دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ انڈین نیشنل کانگریس پارٹی مدراس وچ زیادہ سرگرم ہوگئی۔ &lt;ref&gt;સૂચિત દ્રવિડનાડુનો ભૌગોલિક વિસ્તાર તત્કાલિન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી જેવો છે, જેમાં તમિલ, તેલુગુ, મલયાલમ અને કન્નડા બોલતા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. —એસ. વિશ્વનાથન, એ હિસ્ટ્રી ઓફ એજીટેશનલ પોલિટિક્સ&lt;/ref&gt; ہندوستانی نیشنل کانگریس پارٹی 1950 دے آخر وچ مدراس وچ زیادہ سرگرم ہوگئی ، تے 1962 وچ چین اُتے ہندوستان دے حملے دے بعد ہندوستان بھر وچ پیدا ہونے والی جذبات‏ی لہراں نے ''دراوڈ ناڈو'' دے مطالبے د‏‏ی چھیندی نو‏‏ں کمزور کردتا۔ جدو‏ں ہندوستانی آئین وچ سولہويں ترمیم نے بالآخر 1963 وچ علیحدگی پسند جماعتاں دے لئی انتخابات لڑنا ناممکن کردتا تاں ڈی ایم دے نے آزادانہ دوہری ریاست دے مطالبے نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ترک کرنے دا انتخاب کيتا ، تے اس دے بجائے ہندوستانی آئین دے دائرہ کار وچ ہور مقصد تو‏ں خودمختاری حاصل کرنے اُتے توجہ دتی۔ &lt;ref&gt;હારગ્રેવ, આર.એલ.: &quot;ધ ડીએમકે (DMK) એન્ડ ધ પોલિટિક્સ ઓફ તામિલ નેશનાલિઝમ&quot;, ''પેસિફિક અફેર્સ'', 37(4):396–411, 396–397.&lt;/ref&gt;

کانگریس پارٹی نے آزادی دے بعد تمل ناڈو وچ پہلی حکومت تشکیل دتی تے 1967 تک ریاست اُتے حکمرانی کيت‏ی ، جو تحریک آزادی دے ذریعہ عوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی لہر اُتے سوار سی۔ 1965 تے 1968 وچ ، ڈی ایم دے نے ریاستی اسکولاں وچ ہندی نو‏‏ں متعارف کروانے دے مرکزی حکومت دے منصوبے دے خلاف ہندی مخالف تحریک د‏‏ی اک وسیع تحریک د‏‏ی قیادت کيتی۔ دراوڈین تحریک دے مطالگل کيتی بنیاد اُتے ، تمل ناڈو وچ روزگار تے تعلیمی ادارےآں وچ مثبت اقدامات کیتے گئے۔ ڈریوڈین تحریک د‏‏ی قیادت اناڈورائی تے کرونانیدھی د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتہائی قابل ادیب تے پڑھے لکھے پایا ، جنہاں نے اپنے سیاسی پیغام نو‏‏ں عام کرنے دے لئی تھیٹر ڈرامےآں تے فلماں جداں مقبول وسائل نو‏‏ں پوری تندہی تو‏ں استعمال کيتا۔ ایم جی رام چندرن (ایم جی آر) جو بعد وچ تمل ناڈو دے وزیر اعلیٰ بنے سن اوہی اک تھیٹر تے مووی اسٹار سن ۔

ڈی ایم دے نے 1967 وچ ریاستی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی۔ DM 1971 split 1971 وچ ڈی ایم دے د‏‏ی تقسیم DM 1971 DM in وچ ڈی ایم دے د‏‏ی تقسیم ، ایم جی آر نے وکھ ہوک‏ے آل انڈیا انا دراویڈا مننیترا کھاگام (اے آئی اے ڈی ایم کے) تشکیل دتا۔ تب تو‏ں ، انہاں دونے جماعتاں نے تمل ناڈو د‏‏ی سیاست اُتے غلبہ حاصل کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Harris&quot;&gt;જોહન હેરિસ અને એન્ડ્રૂ વ્યાટ, ધ ચેન્જિંગ પોલિટિક્સ ઓફ તમિલનાડુ ઇન ધ 1990, 1990ના દાયકામાં ભારતમાં રાજ્ય રાજકારણ પર કોન્ફરન્સ: પોલિટિકલ મોબિલાઇઝેશન એન્ડ પોલિટિકલ કમ્પિટિશન, ડિસેમ્બર 2004. પાનું 2&lt;/ref&gt; ایم جی آر د‏‏ی قیادت وچ ، اے آئی اے ڈی ایم دے نے 1977 ، 1980 تے 1984 وچ لگاتار تن اسمبلی انتخابات وچ ریاستی حکومت دا کنٹرول برقرار رکھیا۔ ایم جی آر دے انتقال دے بعد ، اے آئی اے ڈی ایم دے مختلف حریفاں وچ وراثت دے معاملے اُتے وکھ ہوگئے۔ آخر کار جے. جے للیندا نے اے آئی اے ڈی ایم دے د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی۔

1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، تمل ناڈو دے سیاسی میدان وچ مختلف تبدیلیاں رونما ہوگئياں ، تے بالآخر تمل ناڈو د‏‏ی سیاست وچ ڈی ایم دے تے اے این اے ڈی ایم دے د‏‏ی اجارہ داری دا خاتمہ ہويا۔ 1996 وچ ، تمل منیلا کانگریس (ٹی ایم سی) تمل ناڈو وچ کانگریس پارٹی وچ پھوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں تشکیل پائی۔ ٹی ایم سی نے ڈی ایم دے کے نال اتحاد قائم کيتا ، جدو‏ں کہ ڈی ایم دے تو‏ں وکھ ہونے والی دوسری جماعت ، مارومالاکی ڈراویڈا مننترہ کاھاگام (ایم ڈی ایم کے) نے اے اے اے ڈی ایم دے کے نال اتحاد تشکیل دتا۔ انہاں تے مختلف چھوٹی چھوٹی سیاسی جماعتاں نے لوکاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنا شروع کردتی۔ شمبھمیلہ د‏‏ی پہلی مثال 1996 دے قومی اسمبلی دے انتخابات وچ دیکھنے وچ آئی ، اس دوران اے آئی اے ڈی ایم دے نے ڈی ایم دے تے ٹی ایم سی دے وچکار اتحاد نو‏‏ں درپیش چیلینج دا مقابلہ کرنے دے لئی متعدد چھوٹی جماعتاں اُتے مشتمل اک وڈی شمبومیل تشکیل دی۔ تب تو‏ں ، تمل ناڈو وچ متعدد سیاسی جماعتاں دے اتحاد دا قیام انتخابات دا طریقہ رہیا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ قومی سطح اُتے انتخابات تو‏ں کانگریس پارٹی د‏‏ی پسپائی نے کانگریس نو‏‏ں تامل ناڈو سمیت متعدد ریاستاں وچ اتحادی شراکت دار تلاش کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اس تو‏ں دراوڑ پارٹیاں نو‏‏ں مرکزی حکومت دا حصہ بننے د‏‏ی راہ ہموار ہوگئی۔

== وقت دا چکر ==

== ہور ویکھو ==

* [[ہندوستان د‏‏ی تریخ]]
* بنگال د‏‏ی تریخ
* بہار د‏‏ی تریخ
* قرون وسطی کرناٹک د‏‏ی سیاسی تریخ

== نوٹ ==
{{حوالے|2}}

== حوالے ==

[[گٹھ:تریخ تمل ناڈو]]
[[گٹھ:تمل ناڈو]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>fyaub1is0pm2bmvpwjuka2kncxke5li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسلامی رسالےآں تے جریدےآں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91380</id>
    <revision>
      <id>709767</id>
      <parentid>709294</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T02:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58104" sha1="m7lg8b84l1nlgusr4v5pd3xu7ppb9zf" xml:space="preserve">[[دین اسلام]] د‏‏ی ترویج و تشریح دے لئی مختلف [[مدرسہ|مدارس]] تے اسلامی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والے [[رسالہ|رسالے]] تے [[جریدہ|جریدے]] د‏‏ی لسٹ ذیل وچ درج ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں جو رسالے [[انٹرنیٹ]] اُتے دستیاب نيں، انہاں دے نال متعلقہ [[ویب سائٹ]] دا پتہ وی درج کر دتا گیا ا‏‏ے۔

== مسلما‏ن فرقےآں دے رسالے و جریدے ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! مذہب!! زبان!! طرز!! ناں رسالہ مع ربط!! ادارہ/جماعت/شخصیت مع ربط!! حال!! ملک
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [[ماہنامہ فیضان مدینہ]] ||دعوت اسلامی
| جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulsulook.org/ منادی اسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || [http://darulsulook.org/ خانقاہ سلاسل اربعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || جاری || پاکستان
|-
| اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alsharia.org/ الشریعۃ] || [http://www.alsharia.org/ الشریعہ اکادمی] || جاری&amp;nbsp; || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://musalmanbachay.com/ مسلما‏ن بچے] || [http://musalmanbachay.com/ کاروان رحمت] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.banateayesha.com/ بنات عائشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || [http://www.banateayesha.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alrisala.org/ الرسالہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || [http://www.alrisala.org/ بین الاقوامی مرکز امن و روحانیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.darululoom-deoband.com/urdu/magazine/new/index.php دار العلوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020072851/http://www.darululoom-deoband.com/urdu/magazine/new/index.php |date=2020-10-20 }} || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_smpage?sm_dir=553590d8b4b4b6947a4025537f5745f2/ خضرِ راہ] || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_mpage?mm_dir=f23d9df8a963b669c7bca98949907513/ شاہ صفی اکیڈمی] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara شریعہ اینڈ بزنس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224171913/http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara |date=2015-02-24 }} || [http://shariahandbiz.com/ شریعہ اینڈ بزنس] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/bachonkaislam/index.html بچےآں دا اسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021153823/http://www.dailyislam.pk/dailyislam/bachonkaislam/index.html |date=2020-10-21 }} || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/khawateenkaislam/index.html خواتین دا اسلام] || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu تعمیر حیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220071142/http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu |date=2015-02-20 }} || [http://www.nadwatululama.org/ دار العلوم ندوۃ العلماء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622140409/http://www.nadwatululama.org/ |date=2019-06-22 }} || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ الابرار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227215203/http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ |date=2014-12-27 }} || [http://www.truetasawwuf.org/ تنظیم تصوف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023020357/http://www.truetasawwuf.org/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ala-hazrat.org/magzine.html اعلیٰ حضرت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205154251/http://www.ala-hazrat.org/magzine.html |date=2015-02-05 }} || [http://www.ala-hazrat.org/ یونیورسٹی رضویہ منظر اسلام بریلی شریف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120014342/http://www.ala-hazrat.org/ |date=2015-01-20 }} || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://raza-e-mustafa.blogspot.com/p/blog-page_26.html [[رضائے مصطفےٰ]] ] || [http://www.raza-e-mustafa.org/ جماعت رضائے مصطفے ٰگوجرانوالہ پنجاب] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128145138/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html بچےآں دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128105908/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html خواتین دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128132447/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.saifussarim.com/ السیف الصارم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || [http://www.saifussarim.com/ ادارہ محمدیہ سیفیہ راوی ریان لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.tanzeem.org/ ندائے خلافت] || [http://www.tanzeem.org/ تنظیم اسلامی کراچی] || جاری&amp;nbsp; || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darwaish.org/wp/غزالی/تازہ-ترین/ غزالی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120042234/http://darwaish.org/wp/%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C/%D8%AA%D8%A7%D8%B2%DB%81-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86/ |date=2015-01-20 }} || [http://darwaish.org/ ادارہ اشرفیہ عزیزیہ] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.dawatotableegh.com/ دعوت و تبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150113123854/http://www.dawatotableegh.com/ |date=2015-01-13 }} || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.laulak.info/ لولاک] || [http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان] || جاری || پاکستان
|-
|اہلسنت
|اردو
|ہفت روزہ
|[http://www.khatm-e-nubuwwat.info/ ختم نبوت]
|[http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان]
|جاری
|پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.addawa.com/ الدعوۃ الی اللہ] || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tarjumanulquran.org/site/index ترجمان القرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414060607/http://tarjumanulquran.org/site/index |date=2015-04-14 }} || [http://tarjumanulquran.org/ الابلاغ ٹرسٹ] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/mag/ منہاج القرآن] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/di/index.php دختران اسلام] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.minhaj.info/ulama/index.php العلماء] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.misbahmagazine.com/ مصباح] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416030528/http://www.misbahmagazine.com/ |date=2015-04-16 }} || || جاری || کویت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.khatamunabiyeen.net/ خاتم النبیین ﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || [http://www.khatamunabiyeen.net/ عالمی تحریک ختم نبوت اہل حدیث] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.anwaar-e-madina.com/nawa-e-anwaar-e-madina/ نوائے انوار مدینہ] || [http://www.anwaar-e-madina.com/ یونیورسٹی انوار مدینہ لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php سلطان الفقر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331051049/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php |date=2015-03-31 }} || [http://www.sultanulfaqr.com/ سلطان الفقر پبلی کیشنز لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208124809/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/eng/_publisher/Shams-ul-fuqara/index.htm |date=2015-02-08 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://magazine.mohaddis.com/ محدث] || [http://magazine.mohaddis.com/ مجلس التحقیق الاسلامی لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/sisters-magazine بنات اہلسنت] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://idaraghufran.org/?page_id=6 التبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019081842/http://idaraghufran.org/?page_id=6 |date=2020-10-19 }} || [http://idaraghufran.org/ ادارہ غفران ٹرسٹ راولپنڈی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018151016/http://idaraghufran.org/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine قافلہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408004502/http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine |date=2015-04-08 }} || [http://www.ahnafmedia.com/ عالمی اتحاد اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/monthly-al-faqeeh فقیہ] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm الفرقان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419222603/http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm |date=2015-04-19 }} || [http://www.taubah.org/ خانقاہ نعمانیہ لکھنؤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231004451/http://taubah.org/ |date=2019-12-31 }} || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatulashrafia.org/monthly_ashrafia.php?lang=UR اشرفیہ] || [http://aljamiatulashrafia.org/ یونیورسٹی الاشرفیہ مبارک پور اعظم گڑھ] || جاری || بھارت
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine افکار العارف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150309115328/http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine |date=2015-03-09 }} || [http://www.isopakistan.org/ امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php الفاروق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522013310/http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php |date=2015-05-22 }} || [http://www.farooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ کراچی] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/hikmatebaalgha.htm حکمت بالغہ] || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/ قرآن اکیڈمی جھنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908184407/http://www.hamditabligh.saylitech.com/ |date=2015-09-08 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.ahlehadith.org/topic/weekly-ahlehadith/ اہل حدیث] || [http://www.ahlehadith.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=155&amp;amp;lang=UR صوت الامہ] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=177&amp;amp;lang=UR محدث] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.islamfort.com/index.php/magazine البیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429023629/http://www.islamfort.com/index.php/magazine |date=2015-04-29 }} || [http://www.islamfort.com/ المدینہ اسلامک ریسرچ سینٹر کراچی] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&amp;amp;view=section&amp;amp;id=11&amp;amp;Itemid=28 المربطون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830221128/http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=11&amp;Itemid=28 |date=2018-08-30 }} || [http://www.sadaemujahid.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501221319/http://www.sadaemujahid.com/ |date=2015-05-01 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jibpk.com/ ضرب حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || [http://www.jibpk.com/ مرکز الامام البخاری ٹرسٹ مقام حیات سرگودھا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://usvah.org/ اسوہ حسنہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424140854/http://www.usvah.org/ |date=2015-04-24 }} || یونیورسٹی ابی بکر الاسلامیہ کراچی || - || پاکستان
|-
| اہل تشیع  || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php المنتظر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217053700/http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php |date=2015-02-17 }} || [http://www.jamiatulmuntazar.com/ جامعۃ المنتظر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504082442/http://www.jamiatulmuntazar.com/ |date=2015-05-04 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [https://ishaatulhadith.com/ishaatul-hadith/ الحدیث] || [https://ishaatulhadith.com/ مکتبہ الحدیث حضرو اٹک] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ircpk.com/books/magazine/al-sunnah.html السنہ] || دارلتخصص جہلم || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international مراۃ العارفین انٹرنیشنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306060548/http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international |date=2015-03-06 }} || [http://alfaqr.net/ اصلاحی جماعت وعالمی تنظیم العارفین جھنگ] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ دعوت تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151025010313/http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ |date=2015-10-25 }} || [http://www.tanzeemulislam.org/ عالمی ادارہ تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118141703/http://www.tanzeemulislam.org/ |date=2015-11-18 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tajalli.in/pdfs.asp تجلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223025238/http://tajalli.in/pdfs.asp |date=2015-02-23 }} || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://saeedia.org/?page_id=10 السعید] || [http://saeedia.org/ یونیورسٹی دارلعلوم سعیدیہ اوگی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114164850/http://saeedia.org/ |date=2014-01-14 }} || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://eeqaz.co/ ایقاظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310221227/http://eeqaz.co/ |date=2016-03-10 }} || المورد || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=9 فیض عالم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024224812/http://www.sunnirisail.com/?cat=9 |date=2013-10-24 }} || دار العلوم یونیورسٹی اویسیہ رضویہ || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=6 جہان نعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024233622/http://www.sunnirisail.com/?cat=6 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=7 کلمہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024223614/http://www.sunnirisail.com/?cat=7 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=4 ماہ نور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025005226/http://www.sunnirisail.com/?cat=4 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=10 مسلک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013159/http://www.sunnirisail.com/?cat=10 |date=2013-10-25 }} || || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=8 نور الحبیب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024222550/http://www.sunnirisail.com/?cat=8 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=3 سواد اعظم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013211/http://www.sunnirisail.com/?cat=3 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tmupi.com/ur/monthly-magazine/index.html لاثانی انقلاب انٹرنیشنل] || [http://www.tmupi.com/ تنظیم مشائخ عظام پاکستان] || جاری || پاکستان
|-
| اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.ghamidi.net/Ishraq.html اشراق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528060649/http://www.ghamidi.net/Ishraq.html |date=2015-05-28 }} || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اسلام||انگریزی|| ماہنامہ || [http://www.monthly-renaissance.com/ Renaissance] || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://chashmebedar.blogspot.com/ چشم بیدار] || || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml حق چار یار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231012231855/http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml |date=2023-10-12 }} || [http://kr-hcy.com/ حق چار یار آن لائن] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jmmpak.weebly.com/magzines.html نظام خلافت راشدہ] || نظام خلافت راشدہ فاؤنڈیشن خیرپور سندھ || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ ضیائے حرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214055013/http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ |date=2015-02-14 }} || [http://ziaulummah.org/ ضیائے الامہ فاؤنڈیشن بھیرہ] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/2014/04/al-murshad.html المرشد] || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/ دار العرفان منارہ چکوال] || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://sibtain.com/ur/MagazinesList.aspx دقائق اسلام] || [http://sibtain.com/ یونیورسٹی علمیہ سلطان المدارس الاسلام سرگودھا] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://payamijt77.blog.com/ پیام] || اسلامی جمیعت طلبہ جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html صدائے شہدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222943/http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html |date=2016-03-04 }} ||[http://www.jamiafaridia.edu.pk/ یونیورسٹی العلوم الاسلامیہ فریدیه ای سیون اسلام آباد]|| جاری ||پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-سابقہ-شمارے .html پیام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020001412/http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%DB%81-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%92 |date=2020-10-20 }} || [http://www.albasirah.com/ البصیرہ لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408124601/http://www.albasirah.com/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://taheramag.org/ طاہرہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415234202/http://taheramag.org/ |date=2015-04-15 }} || [http://www.ilmoamal.org/ علم و عمل پبلیکیشنز کراچی] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ تحفظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511001340/http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ |date=2015-05-11 }} |||| جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.drahmania.org/ پیام رحمانیہ] || [http://www.drahmania.org/ دار العلوم الرحمانیہ حیدرآباد] || جاری || بھارت
|-
| اہل تشیع || اردو || دو ماہی || [http://www.bayenat.net/ بینات] || [http://www.bayenat.net/ آیت اللہ سید محمد حسین فضل اللہ] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.armughan.in/ ارمغان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || [http://www.armughan.in/ مولا‏نا محمد کلیم صدیقی، پھلت، مظفرگڑھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ubqari.org/edition/list عبقری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606142042/http://www.ubqari.org/edition/list |date=2017-06-06 }} || [http://www.ubqari.org/ عبقری ٹرسٹ لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026084526/https://ubqari.org/ |date=2020-10-26 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html الحسن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115022411/http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html |date=2015-11-15 }} || [http://www.jamiaashrafia.org/ یونیورسٹی اشرفیہ لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulamal.org/magazines/ruhani/#.VRU-NFOfcrQ خزینہ روحانیات] || [http://darulamal.org/ دارالعمل چشتیہ لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aetedaal.com/ اعتدال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325065542/http://aetedaal.com/ |date=2015-03-25 }} || اسلامک انفورمیشن سینٹر، ممبئی || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.daleelerah.info/ دلیل راہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714030617/http://www.daleelerah.info/ |date=2015-07-14 }} || ادارہ تعلیمات اسلامیہ لاہور || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://mujallah.blogspot.com/ الاصلاح] || مرکز الفتح لتحفیظ القرآن و التوحید تاندلیانوالہ || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.monthlyalhayat.com/ الحیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225011140/http://www.monthlyalhayat.com/ |date=2014-12-25 }} || الحیات مشن، کشمیر || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiafarooqia.com/صدائے -فاروقیہ/ صدائے فاروقیہ] || [http://jamiafarooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ، شجاع آباد، ملتان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801125545/http://jamiafarooqia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://www.roohebuland.com/ روح بلند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218030910/http://www.roohebuland.com/ |date=2014-12-18 }} || ادارہ فکر جدید، لاہور || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalhaq.blogspot.com/ الحق] || [http://www.jamiahaqqania.edu.pk/ دار العلوم حقانیہ، اکوڑہ خٹک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023235034/https://jamiahaqqania.edu.pk/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahlehaq.org/index.php?option=com_jdownloads&amp;amp;view=viewcategory&amp;amp;catid=85&amp;amp;Itemid=195 اہل حق] || [http://www.ahlehaq.org/ اہل حق میڈیا سروس] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ ندائے شاہی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }}&lt;ref&gt;[https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ Nida e Shahi, Best Urdu Magazine, Shahi Moradabad, نداے شاھی&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018134151/https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ |date=2020-10-18 }}&lt;/ref&gt;
 || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ یونیورسٹی قاسمیہ دار العلوم شاہی، مراد آباد، اترپردیش] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }} || جاری || بھارت
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ تفہیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ ادارہ تفہیم الاسلام، احمد پور شرقیہ، بہاولپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || جاری || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://ziaetoheed.blogspot.com/ ضیائے توحید] |||| - || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalmeraj.blogspot.com/ المعراج] || النوعیۃ و البحوث الاسلامیۃ، بنغلور || جاری || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || القاسم || || جاری || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || العصر || || جاری || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://hafsa.com.pk/index.html بنات حفصہ] || [http://www.hafsa.com.pk/ کراچی] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.rahimia.org/rahimia-magazine رحیمیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412031520/http://www.rahimia.org/rahimia-magazine |date=2015-04-12 }} || [http://www.rahimia.org/ رحیمیہ انسٹی ٹیوٹ آف قرآنک سائنسز، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://thefreelancer.co.in/index.php دتی فری لانسر] || [http://thefreelancer.co.in/ دتی فری لانسر] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html الشارق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201249/http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html |date=2016-03-04 }} || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || عربی || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_alnadi.html النادی العربی] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || سالانہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_islaah.html الاصلاح] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ آواز حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030914/http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ |date=2015-06-13 }} || [http://www.ghousiamoinia.org/ دار العلوم یونیورسٹی غوثیہ معینیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030856/http://www.ghousiamoinia.org/ |date=2015-06-13 }} || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://irak.pk/maarif-feature/ معارف فیچر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://irak.pk/maarif-feature/ |date=2020-10-18 }} || [http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412041201/http://irak.pk/ |date=2015-04-12 }}
|| جاری || پاکستان
|-
|اہلسنت
|اردو
|ششماہی
|[http://mrjpk.com/ معارف ریسرچ جنرل]
|[http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019094714/http://irak.pk/ |date=2020-10-19 }}
|جاری
|پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/1-jareeda-tarjumah ترجمان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031175811/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/1-jareeda-tarjumah |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/2-the-symple-truth The Simple Truth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031182430/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/2-the-symple-truth |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/3-islahe-samaj इसलाहे समाज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031180819/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/3-islahe-samaj |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadith-magazine/category/4-al-isteqamah الاستقامہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031180252/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadith-magazine/category/4-al-isteqamah |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری ||بھارت
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://shahamat-urdu.com/ شریعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118091447/http://shahamat-urdu.com/ |date=2015-11-18 }} || امارت اسلامیہ افغانستان
|| جاری || افغانستان
|-
| -
|اردو
|ماہنامہ
|[http://www.malhamaah.blogspot.com/ ملحمہ]
|[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}
|جاری
|افغانستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://www.nawaiafghan.blogspot.com/ نوائے افغان جہاد] ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818233042/http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html |date=2016-08-18 }} ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان
|-
| - || انگریزی || ماہنامہ || Inspire ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان
|-
| - || انگریزی || ماہنامہ || Resurgence ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان
|-
| - || اردو || - || [http://www.sadaemuslim.com/ صدائے مسلم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504033428/http://www.sadaemuslim.com/ |date=2015-05-04 }} || || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html سنی دنیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330004856/http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html |date=2015-03-30 }} || [http://hazrat.org/ دار العلوم بریلی شریف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430004634/http://hazrat.org/ |date=2015-04-30 }} || جاری || بھارت
|-
| - || اردو || ماہنامہ || [http://zindgienau.com/ زندگی نو] || دعوت نگر، نويں دہلی || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.nooresunnat.tk/ نور سنت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || [http://www.nooresunnat.tk/ آئی پی ایس کمیونٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الحامد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الندوۃ] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx المناد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page یادگار اسلاف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912220459/http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page |date=2016-09-12 }} || [http://jamiaajrara.org/ یونیورسٹی اسلامیہ عربیہ گلزار حسینیہ، اجراڑہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801145412/http://jamiaajrara.org/ |date=2015-08-01 }} || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://rafeeqemanzil.com/ رفیق منزل] || || جاری || بھارت
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine مجلہ عصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123331/http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine |date=2016-03-04 }} || [http://www.alasrpari.com/ مجمع علمی پاری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122062641/http://www.alasrpari.com/ |date=2015-11-22 }}
|| جاری || ایران
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام زینب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || یونیورسٹی سیدہ خدیجہ الکبریٰ، میانوالی || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php تور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || اسلام آباد || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام رافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ششماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php فکر و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام الہدیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php نوائے علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx ندائے خلافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx میثاق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx حکمت قرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.islahulmuslimeen.org/urdu/attahir/ [[الطاہر (سہ ماہی)|الطاہر]]] || [http://www.islahulmuslimeen.org/ جماعت اصلاح المسلمین] || - || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://nht.org.pk/?page_id=228 تبلیغات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201091108/http://nht.org.pk/?page_id=228 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || آئینہ مظاہر علوم || [http://www.mazahiruloom.org/ یونیورسٹی مظاہر العلوم] || جاری || بھارت
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://nht.org.pk/?page_id=1060 نور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201092006/http://nht.org.pk/?page_id=1060 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || - || [http://www.fikrokhabar.com/ فکر و خبر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019080706/http://www.fikrokhabar.com/ |date=2020-10-19 }} || نا معلوم
|| جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.eeqaz.org/ ایقاظ] || [http://www.eeqaz.org/ ادارہ ایقاظ پاکستان] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || المکرم || [http://almukarram.webs.com/ یونیورسٹی المکرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208145532/http://almukarram.webs.com/ |date=2017-12-08 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || الظہور || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || ایوان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || بیان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://www.mahdimission.com/fekr/mahdim-mag/index.htm مہدی مشن] || [http://www.mahdimission.com/ مہدی مشن] || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp مشرب ناب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702151542/http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp عروۃ الوثقیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702152113/http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ صحت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || اصلاح خواتین || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تربیت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تصوف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاشرف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاختر || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ روحانیات || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ علم و عمل || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || الذکریٰ || [http://darululoommuhammadia.com/ دار العلوم یونیورسٹی محمدیہ، چارسدہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801071539/http://darululoommuhammadia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html الخاکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305110328/http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html |date=2016-03-05 }} || [http://www.alkhaki.com/ محبت مشن، گجرات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801060811/http://www.alkhaki.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx اجتہاد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018150449/http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://cii.gov.pk/ اسلامی نظریا‏تی کونسل، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018190845/http://cii.gov.pk/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=103 اخبار دعوۃ] || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 دعوۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130137/http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 |date=2016-03-04 }} || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہل تشیع || انگریزی || - || [http://www.alhassanain.com/english/magazine.php نور الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316161115/http://www.alhassanain.com/english/magazine.php |date=2015-03-16 }} || || جاری || -
|-
| اہلسنت || اردو || ششماہی || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ علوم القرآن] || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ ادارہ علوم القرآن] || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx شاہراہ علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216014654/http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx |date=2016-02-16 }} || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/ یونیورسٹی اسلامیہ اشاعت العلوم، مہارشٹرا] || جاری || بھارت
|-
| اہل تشیع || سندھی || ماہنامہ || [http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx المعصوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018173030/http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://asgharia.org.pk/ اصغریہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101053725/http://asgharia.org.pk/ |date=2020-11-01 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hijabislami.in/latestissue.html حجاب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306045536/http://www.hijabislami.in/latestissue.html |date=2016-03-06 }} ||[http://www.hijabislami.in/ ادارہ حجاب اسلامی]||-|| بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || - || [http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=98&amp;Itemid=685&amp;lang=ur اخبار الجامعۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222163221/http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=98&amp;Itemid=685&amp;lang=ur |date=2015-12-22 }} || [http://jsi.edu.pk/ جامعۃ سلفیہ اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612230156/http://jsi.edu.pk/ |date=2016-06-12 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || عربی || ششماہی || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=83 وحدۃ الامۃ] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=88 ندائے دار العلوم وقف دیوبند] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || ماہنامہ || نور مصطفٰے ﷺ || [http://aljamiaturrazvia.com/index.php جامعۃ الرضویہ] || جاری || بھارت
|-
| اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.khanqa.org/magazine.php نور محمدﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151021013546/http://www.khanqa.org/magazine.php |date=2015-10-21 }} ||[http://www.khanqa.org/ خانقاہ محبوب آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801182912/http://www.khanqa.org/ |date=2015-08-01 }}|| جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 AL-Inaam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224111/http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 |date=2016-03-04 }} || [http://www.alinaam.co.za/ مدرسہ انعامیہ کیمپرڈاؤن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926192530/https://www.alinaam.co.za/ |date=2021-09-26 }} || جاری || جنوبی افریقہ
|-
| اہلسنت || اردو|| سہ ماہی || تبلیغ اسلام || یونیورسٹی تعلیم القرآن ہادیہ کالنجر رسالپورنوشہرہ || جاری || پاکستان |
|-
| اہلسنت
|بنگالی
|ماہنامہ
|[http://www.banglakitab.com/Emaniyat.htm বিশ্বাস]
|
| جاری
| بنگلہ دیش
|-
| اہلسنت
|اردو
|ماہنامہ
| [[المومنات (ماہنامہ)|المومنات]]
| جامعۃ المؤمنات الاسلامیۃ، لکھنؤ
| جاری
| بھارت
|-
| اہلسنت || اردو|| ماہنامہ ||  [http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen فہم دین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202155202/http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen |date=2017-02-02 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت ||انگریزی|| سہ ماہی ||  [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM=  Intellect Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923142410/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM= |date=2016-09-23 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت ||انگریزی|| ماہنامہ ||  [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU=  Radiance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927191532/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU= |date=2016-09-27 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان
|-
| اہلسنت ||انگریزی|| - ||  [https://www.islamiconlineuniversity.com/insights/ INSIGHTS]|| [https://www.islamiconlineuniversity.com/ اسلامک آن لائن یونیورسٹی، گیمبیا] || جاری || کینیڈا
|-
| اہلسنت ||اردو|| ماہنامہ ||  [http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ حیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ |date=2020-10-18 }}|| مسعودباللہ، کراچی || جاری || پاکستان
|-
| اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://islamicdawn.com/category/monthly-tolu-e-islam/ طلوع اسلام] || [http://islamicdawn.com/ طلوع اسلام ٹرسٹ لاہور] || جاری || پاکستان
|}
اہلسنت ||  اردو  || ماہنامہ || [http://www.sabeelh.blogspot.com/category/monthly-sabeelehidayat/ سبیل ہدایت || [http://islamicdawn.com/ بزم ندائے مسلم پاکستان] || جاری || پاکستان
=

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں]]
[[گٹھ:اسلامی جریدے]]</text>
      <sha1>m7lg8b84l1nlgusr4v5pd3xu7ppb9zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تکفیر گناہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98290</id>
    <revision>
      <id>709773</id>
      <parentid>709696</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T10:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35564" sha1="0nr908ru8vnrsr9lichvc371kay3dgj" xml:space="preserve">{{معاد (عمودی)}}
'''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔
[[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔

امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔

== لغوی تے اصطلاحی معنی ==
تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.&lt;/ref&gt;اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.&lt;/ref&gt; [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.&lt;/ref&gt;

البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔&lt;/ref&gt;

=== تکفیر دے عوامل ===
[[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،&lt;ref&gt;سورہ محمد، آیہ۲.&lt;/ref&gt; [[توبہ]]،&lt;ref&gt;سورہ تحریم، آیہ ۸.&lt;/ref&gt; [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب&lt;ref&gt;سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.&lt;/ref&gt; [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]&lt;ref&gt;آل عمران، ص۱۹۵.&lt;/ref&gt; تے [[عبادت]]&lt;ref&gt;سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.&lt;/ref&gt;کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.&lt;/ref&gt; [[زیارت امام حسینؑ]]،&lt;ref&gt;ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.&lt;/ref&gt; [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]&lt;ref&gt;شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.&lt;/ref&gt; تے [[نماز شب]] پڑھنے کو&lt;ref&gt;عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.&lt;/ref&gt; گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔

== تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ  ==
[[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.&lt;/ref&gt;[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،&lt;ref&gt;ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.&lt;/ref&gt; احباط و تکفیر،&lt;ref&gt;قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.&lt;/ref&gt; تَحابُط اَعمال&lt;ref&gt;حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.&lt;/ref&gt;اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع &lt;ref&gt;ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.&lt;/ref&gt; جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]&lt;ref&gt;ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.&lt;/ref&gt; تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]&lt;ref&gt;قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.&lt;/ref&gt; دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔

تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛&lt;ref&gt;ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.&lt;/ref&gt; لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے:

* معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے &lt;ref&gt;شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.&lt;/ref&gt; تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔&lt;ref&gt;«احباط و تکفیر»، ص۵۹.&lt;/ref&gt;اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ &lt;ref&gt;قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.&lt;/ref&gt;

* [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]&lt;ref&gt;ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.&lt;/ref&gt;احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.&lt;/ref&gt; شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.&lt;/ref&gt;

== گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا ==
تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.&lt;/ref&gt;اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں:
* ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔
* جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔&lt;ref&gt;دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».&lt;/ref&gt;

== متعلقہ مضامین ==
* [[گناہ]]

== حوالے ==
{{حوالے2}}
== مآخذ ==
* ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری
* ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔
* ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔
* حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔
* شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا.
* راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔
* قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔
* گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری
* طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔
* عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔
* محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔
* محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔
* شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔
* دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}
* جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳.
* محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔
{{قیامت}}

&lt;onlyinclude&gt;{{درجہ بندی
 | لنک = &lt;!-- مفقود، نامکمل، مکمل --&gt;مکمل
 | گٹھ = &lt;!-- مفقود، نامکمل ، مکمل --&gt;مکمل
 | خانہ معلومات = &lt;!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --&gt;
 | تصویر = &lt;!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --&gt;
 | سانچہ = &lt;!-- مفقود، موجود --&gt;موجود
 | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= &lt;!-- مفقود، موجود --&gt;موجود
 | کاپی = &lt;!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود --&gt;مفقود
 | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= &lt;!-- مفقود، نامکمل ، مکمل --&gt;مکمل
 | جانبداری= &lt;!-- موجود، مفقود --&gt;مفقود
 | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = &lt;!-- نامکمل، مکمل --&gt;
 | سلاست = &lt;!-- موجود، مفقود --&gt;موجود
 | جامعیت = &lt;!-- مفقود، موجود --&gt;موجود
 | غیرمربوط مطلب= &lt;!-- موجود، مفقود --&gt;مفقود
 | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=&lt;!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --&gt;
 | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =&lt;!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --&gt;
 | وضاحت = }}&lt;/onlyinclude&gt;

 
[[گٹھ:کلامی اصطلاحات]]
[[گٹھ:اسلامی عقائد]]</text>
      <sha1>0nr908ru8vnrsr9lichvc371kay3dgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:الخمسي</title>
    <ns>3</ns>
    <id>140069</id>
    <revision>
      <id>709762</id>
      <parentid>707431</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr-Taher</username>
        <id>23747</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dr-Taher پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Al-Khamsi]] توں [[ورتن گل بات:الخمسي]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Al-Khamsi|Al-Khamsi]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/الخمسي|الخمسي]]&quot;</comment>
      <origin>686889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="dnoifpfrl4tihpn6wnkzbq4rhuotvxt" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۵:۳۷, ۲۷ اپریل ۲۰۲۵ (PKT)</text>
      <sha1>dnoifpfrl4tihpn6wnkzbq4rhuotvxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Al-Khamsi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149334</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:الخمسي" />
    <revision>
      <id>709763</id>
      <timestamp>2026-08-17T15:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr-Taher</username>
        <id>23747</id>
      </contributor>
      <comment>Dr-Taher پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Al-Khamsi]] توں [[ورتن گل بات:الخمسي]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Al-Khamsi|Al-Khamsi]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/الخمسي|الخمسي]]&quot;</comment>
      <origin>709763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="kg5dan304l8kvxxvmpw8pzjn5kwqf3b" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:الخمسي]]</text>
      <sha1>kg5dan304l8kvxxvmpw8pzjn5kwqf3b</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>