ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 3403 362617 362492 2026-03-30T08:01:32Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362617 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = سنګاپور جمهوریت | common_name = سنګاپور | native_name = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;line-height:normal;font-size:84%; | title = سیمه ییز نوم | {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[مالیزیایي ژبه|مالیزیایي]]: | data1 = {{lang|ms|Republik Singapura}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = چینی: | data2 = {{lang|zh|新加坡共和国}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[تامیلي الفابت]]: | data3 = {{lang|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}} }} }} | image_flag = Flag of Singapore.svg | image_coat = Coat of arms of Singapore (blazon).svg | national_motto ={{سخ}} «محکی د، سنګاپور» | national_anthem = ''«محکی د، سنګاپور»''{{سخ}}{{وسط‌چین}}[[File:Majulah Singapura.ogg]]{{پایان}} | image_map = File:Singapore on the globe (Southeast Asia centered).svg | image_map2 = Singapore - Location Map (2013) - SGP - UNOCHA.svg | map_caption = {{د چین منځ}}{{Legend inline|#009900|outline=silver}} '''سنګاپور''' په {{Legend inline|#999999|outline=silver}} '''[[آسه‌آن]]'''{{پای}} | image_map2 = Singapore - Location Map (2013) - SGP - UNOCHA.svg | capital = '''سنګاپور ښار''' ([[ښاری هیواد]]) | coordinates = {{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city}} | largest_settlement = [[بدوک]]<ref name=singstat>{{cite web|title=Singapore Residents by Planning Area/Subzone, Age Group and Sex, June 2000 – 2015|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/tablea12-2000-2015.xls|publisher=Statistics Singapore|accessdate=7 January 2016 |format=XLS |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160130111952/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/tablea12-2000-2015.xls |archivedate=30 January 2016}}</ref>{{سخ}}{{small|{{coord|1|19|25|N|103|55|38|E|display=inline}}}} | largest_settlement_type = [[د سنګاپور ښاري سیمو نوملړ]] | national_languages = {{hlist|[[مالیزیایي ژبه|مالایي]]}} | official_languages = {{hlist|انګلیسي|[[مالیزیایي]] |[[چینایي|ماندارین ژبه]] |[[تامیلي ژبه|تامیلي]]}} | languages_type = [[رسمیږی الفبابټ]] | languages = {{hlist |[[لاتیني الفابټ]] |[[چینایي خط]] |[[تامیلي الفابټ]]}} | ethnic_groups = {{ublist|list_style=line-height:1.3em; |class=nowrap | ۷۴٫۳٪ [[سنکاپوري چینایان|جینایان]] |۱۳٫۳٪ [[مالیزیایي|مالیزیایي سنګاپوریان]] |۹٫۱٪ [[هندي سنګاپوریان|هندي]] |۳٫۳٪ او نور}} | ethnic_groups_ref =<ref name="Singapore Census 2015" /> | ethnic_groups_year = ۲۰۱۵ | religion = {{ublist|list_style=line-height:1.3em; |class=nowrap | ۳۳٫۲٪ [[بودیزم]] |۱۸٫۸٪ [[مسیحیت]] |۱۸٫۵٪ بی‌دین |۱۴٫۰٪ [[اسلام]] |۱۰٫۰٪ [[تایوییسم]] او [[او نور دینونه]] |۵٫۰٪ [[هندویزم]] |۰٫۶٪ نور}} | demonym = [[سنګاپوریان]] | government_type = [[جمهوریت]] له [[نظامي پارلمان سره]] او د [[حاکم ګوند نظام]] د یو متمرکز [[حکومت لاندی]] | leader_title1 = [[ولسمشر]] | leader_name1 = [[حلیمه یعقوب]] | leader_title2 = [[لومړی وزیر]] | leader_name2 = [[لی هسین لونګ]] | leader_title3 = [[د لومړی وزیر معاون]] | leader_name3 = [[تیو چی هیان]]{{سخ}}[[ثارمان شانموګاراتنام]] | legislature = [[د سنګاپور پارلمان]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = خپلواکی | sovereignty_note = له انګلستان نه | established_event1 = خپلواکی له مالیزیا نه | established_date1 = ۳۱ اګست ۱۹۵۷{{سخ}}۹ شهریور ۱۳۳۶<ref>{{cite book|author=Mackay, Derek |title=Eastern Customs: The Customs Service in British Malaya and the Opium Trade|url=https://books.google.com/books?id=QM5LImNbYusC&pg=PA240|date=2005|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-844-1|pages=240–}}</ref> | established_event2 = سنګاپور په مالیزیا کې | established_date2 = ۱۶ سپتمبر ۱۹۶۳{{سخ}}۲۵ شهریور ۱۳۴۲ | established_event3 = د خپلواکی اعلان | established_date3 = ۹ اګست ۱۹۶۵{{سخ}}۱۸ مرداد ۱۳۴۴ | established_event4 = په آسه‌آن کې غړی | established_date4 = ۸ اګست ۱۹۶۷{{سخ}}۱۷ مرداد ۱۳۴۶ | area_km2 = ۷۲۲٫۵ | area_footnote =<ref name="total area of Singapore">{{cite web|url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data|title=Environment|website=Base|accessdate=13 October 2018|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data|url-status=dead}}</ref> | area_rank = ۱۷۶ام | population_estimate = ۵٬۶۳۸٬۷۰۰<ref name="Population and Population Structure">{{cite web|title=Population and Population Structure|url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data|website=Singstat|publisher=Department of Statistics Singapore|accessdate=5 August 2018|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912|url-status=dead}}</ref>{{refn|Of which 3,471,900 are citizens.<ref name="Population and Population Structure" />|group=Note}} | population_estimate_year = ۲۰۱۸ | population_estimate_rank = ۱۱۳ام | population_density_km2 = ۷٬۸۰۴ | population_density_sq_mi = ۲۰٬۲۱۲ | population_density_rank = سوم | GDP_PPP = ۵۵۴٬۸۵۵ میلیارد دلار<ref name=imf>{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2018 – Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=40&pr.y=7&sy=2017&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund]] (IMF)|accessdate=1 April 2018}}</ref> | GDP_PPP_year = ۲۰۱۸ | GDP_PPP_rank = ۳۹ام | GDP_PPP_per_capita = ۹۸٬۰۱۴ دلار<ref name=imf /> | GDP_PPP_per_capita_rank = سوم | GDP_nominal = ۳۴۹٬۶۵۹ میلیارده ډالر<ref name=imf /> | GDP_nominal_year = ۲۰۱۸ | GDP_nominal_rank = ۴۱ام | GDP_nominal_per_capita = ۶۱٬۷۶۶ میلیارده ډالر<ref name=imf /> | GDP_nominal_per_capita_rank = اتم | Gini = ۴۵٫۹ <!--number only--> | Gini_year = ۲۰۱۷ | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN |title=DISTRIBUTION OF FAMILY INCOME - GINI INDEX |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=25 January 2019 |تاريخ الأرشيف=30 November 2018 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN |url-status=dead |خونديځ نېټه=30 November 2018 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130113028/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/223.html#SN }}</ref> | Gini_rank = ۱۴۸ام | HDI = ۰٫۹۳۲ <!--number only--> | HDI_year = ۲۰۱۷<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref =<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical update|publisher=United Nations Development Programme|date=15 September 2018|accessdate=15 September 2018}}</ref> | HDI_rank = نهم | currency = [[د سنګاپور ډالر]] | currency_code = SGD | time_zone = [[زږد سنګاپور ساعت|SST]] | utc_offset = +۸ | antipodes = | date_format = {{nowrap|dd-mm-yyyy}} | drives_on = [[چپ لاس موټرواتي]] | calling_code = ۶۵+ | iso3166code = SG | cctld = {{hlist|[[.sg]]|[[.新加坡]]|[[.சிங்கப்பூர்]]}} }} سنګاپور (sɪŋ(ɡ)əpɔːr) په رسمي توګه د سنګاپور جمهوریت، په سمندري سویل ختیځې اسیا کې یو خپلواک ټاپو ښاري دولت دی. د استوا په شمال کې د جغرافیايي عرض البلد په یوې درجه کې (۱۳۷ کیلومټره یا ۸۵ مایله) پروت دی، چې د مالایا ټاپو وزمې سویلي څنډه کې، په لویدیځ کې د مالاکا تنګی، په سویل کې د ریاو ټاپو (اندونیزیا) سره پروت دی. د دې هېواد خاوره له یوې اصلي ټاپو، ۶۳ خوروورو ټاپوګانو او له یوې لرې ټاپو څخه جوړه ده، چې د ځمکې مساحت یې د هېواد د خپلواکۍ راهیسې د پراخو پروژو په پایله کې ۲۵٪ ډېر شوی دی. دا هېواد په نړۍ کې درېیم ګڼ نفوس درلودونکی هېواد دی. سنګاپور د ګڼ کلتوري نفوس په درلودلو سره او د کلتوري هویت د درناوي د اړتیا له مخې څلور رسمي ژبې لري: انګلیسي، مالایي، ماندارین او تامیل. عصري سنګاپور په ۱۸۱۹ کې د سر سټامفورډ رافلس له خوا د برتانیوي سترواکۍ د سوداګریزې پوستې په توګه تاسیس شو.<ref name="thirdworldtofirst">{{Cite book|title=From third world to first: The Singapore story, 1965-2000|author=Lee Kuan Yew|publisher=Marshall Cavendish International Asia|year=2012}}</ref> == تاریخچه == === لرغونی سنګاپور === په ۱۲۹۹ ز کال کې، د مالایي د تاریخچې له مخې، د سنګاپور پاچاهۍ په ټاپو کې د سنګ نیلا اوتاما له خوا تاسیس شوه. که څه هم د مالایي تاریخچې د وړاندې شویو تاریخي حسابونو تاریخ، د علمي بحثونو موضوع ده. سره له دې د بېلابېلو اسنادو څخه څرګنده شوه چې سنګاپور په ۱۴ پېړۍ کې، چې په هغه وخت کې د Temasek په نوم  پېژندل کېده، د دواړو د ماجپاهیت سترواکۍ او د سیامي پاچاهۍ تر نفوذ لاندې سوداګریز بندر و، او د اندوسفیر یوه برخه وه. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J9JAAAAAYAAJ&pg=PA43|title=Malay Annals|page=43|author=<!--unknown; old historical document-->|translator-last=Leyden|translator-first=John|date=1821}}</ref><ref name="Dixon">{{cite book|last1=Dixon|first1=Robert M.W.|last2=Alexandra|first2=Y.|year=2004|title=Adjective Classes: A Cross-linguistic Typology|url=https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002|url-access=limited|page=[https://archive.org/details/adjectiveclasses00dixo_002/page/n96 74]|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-920346-6}}</ref><ref name="Matisoff1990">{{Citation|last=Matisoff|first=James|author-link=James Matisoff|title=On Megalocomparison|journal=Language|volume=66|issue=1|pages=106–120|year=1990|doi=10.2307/415281|jstor=415281}}</ref><ref name="Enfield">{{Citation|last=Enfield|first=N.J.|title=Areal Linguistics and Mainland Southeast Asia|journal=Annual Review of Anthropology|volume=34|pages=181–206|year=2005|doi=10.1146/annurev.anthro.34.081804.120406|url=http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:57458/component/escidoc:57459/Enfield_2005_areal.pdf|hdl=11858/00-001M-0000-0013-167B-C|hdl-access=free}}</ref><ref name="academia edu">{{cite journal|url=https://www.academia.edu/2635407|title=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=34|issue=1|pages=21–39|publisher=academia edu|access-date=23 December 2015|last1=Lavy|first1=Paul A.|doi=10.1017/S002246340300002X|s2cid=154819912}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/AP1999%20article.pdf|title=Results of the 1995–1996 Archaeological Field Investigations at Angkor Borei, Cambodia|publisher=University of Hawai'i-Manoa|access-date=5 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172419/http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/AP1999%20article.pdf|archive-date=23 September 2015}}</ref><ref name="uslcFοunding">{{cite book|editor-last=Leitch Lepoer|editor-first=Barbara|title=Singapore: A Country Study|url=http://countrystudies.us/singapore/|access-date=18 February 2010|series=Country Studies|year=1989|publisher=GPO for tus/singapore/4.htm}}</ref><ref name="Borschbergp157-158">{{cite book|last=Borschberg|first=P.|title=The Singapore and Melaka Straits. Violence, Security and Diplomacy in the 17th century|publisher=NUS Press|year=2010|location=Singapore|pages=157–158|isbn=978-9971-69-464-7}}</ref><ref name="country studies">{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/3.htm|title=Country Studies: Singapore: History|publisher=U.S. Library of Congress|access-date=1 May 2007}}</ref><ref>Pierre-Yves Manguin, "From Funan to Sriwijaya: Cultural continuities and discontinuities in the Early Historical maritime states of Southeast Asia", in ''25 tahun kerjasama Pusat Penelitian Arkeologi dan Ecole française d'Extrême-Orient,'' Jakarta, Pusat Penelitian Arkeologi / EFEO, 2002, p. 59-82.</ref>{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA162 155–163]}}{{sfn|Miksic|2013|pp=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA184 183–185]}}{{sfn|Miksic|2013|p=[https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA154 154]}} == حکومت او سیاست == سنګاپور د ویسټ منسټر سیسټم پر بنسټ یو پارلماني جمهوریت دی. د سنګاپور اساسي قانون د هېواد تر ټولو ستر قانون دی، چې د حکومت جوړښت او مسوولیت جوړوي. ولسمشر د دولت مشر دی او د خپلو وزیرانو په سلا اجراییوي واک کاروي.<ref>{{cite book|editor-last=Morgan|editor-first=Grace|title=A Guide to the Singapore Constitution|date=2016|url=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub|publisher=[[Singapore Management University]]|pages=33–36}}</ref> لومړی وزیرد حکومت مشر دی او د ولسمشر له خوا د هغه کس په توګه ټاکل کېږي، چې د پارلمان د اکثریت څخه یې د باور رایه ترلاسه کړې وي. کابینه د لومړي وزیر له خوا ټاکل کېږي او په رسمي توګه د ولسمشر له خوا ګومارل کېږي.<ref>{{Singapore legislation|title=Singapore Armed Forces Act|cap=295}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|title=The President|publisher=Singapore Government|access-date=26 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|archive-date=11 June 2011|date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite book|editor-last=Morgan|editor-first=Grace|title=A Guide to the Singapore Constitution|date=2016|url=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub|publisher=[[Singapore Management University]]|page=27}}</ref><ref>{{cite book|editor-last=Morgan|editor-first=Grace|title=A Guide to the Singapore Constitution|date=2016|url=https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=studentpub|publisher=[[Singapore Management University]]|pages=63–67}}</ref> === بهرنۍ اړیکې === د سنګاپور د بهرني سیاست لومړیتوب د سویل ختیځې اسیا او شاوخوا سیمو د امنیت ساتل دي. یو اساسي اصل یې په سیمې کې سیاسي او اقتصادي ثبات دی. دا هېواد له ۱۸۰ څخه ډېرو خپلواکو هېوادونو سره ډیپلوماټیکې اړیکې لري.<ref name="DFAT">{{cite web|url=http://dfat.gov.au/geo/singapore/pages/singapore-country-brief.aspx|title=Singapore country brief|publisher=Department of Foreign Affairs and Trade|access-date=15 November 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|title=Singapore Missions Overseas|publisher=Ministry of Foreign Affairs|access-date=27 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|archive-date=15 March 2018|url-status=dead}}</ref> د ASEAN  د پنځو بنسټ ایښودونکو غړو په توګه، سنګاپور د ASEAN  ازادې سوداګرۍ سیمې (AFTA) او د ASEAN  د پانګونې سیمې (AIA) قوي ملاتړی دی، ځکه چې اقتصاد یې د ټولې سیمې له اقتصاد سره نږدې تړاو لري.<ref>{{cite web|url=http://www.asean.org/64.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080109233326/http://www.asean.org/64.htm|url-status=dead|archive-date=9 January 2008|title=Overview|publisher=ASEAN|year=2009|access-date=18 February 2011}}</ref><ref>{{Cite web|title=Open Regionalism and Deeper Integration: The Implementation of ASEAN Investment Area (AIA) and ASEAN Free Trade Area (AFTA)|url=https://www.members.tripod.com/asialaw/articles/lawanasean6.html|access-date=16 February 2021|website=www.members.tripod.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ex-Singapore leader hopes ASEAN integration can be global model|url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ex-Singapore-leader-hopes-ASEAN-integration-can-be-global-model|access-date=16 February 2021|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Amt|first=Auswärtiges|title=Regional organisations in Asia|url=https://www.auswaertiges-amt.de/en/aussenpolitik/regionaleschwerpunkte/asien/-/231346|access-date=16 February 2021|website=German Federal Foreign Office|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=APEC is established|url=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/4ba73ec1-69e6-4951-b9ea-339878da2f6c|publisher=[[National Library Board]]|access-date=4 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/|title=Member States|publisher=Commonwealth Secretariat|access-date=18 February 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Histories and Milestones|url=https://www.mfa.gov.sg/About-MFA/Histories-and-Milestones|website=MFA|access-date=5 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=PECC – PECC :: The Pacific Economic Cooperation Council – International Secretariat|url=https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat|website=pecc.org|access-date=2022-02-17|تاريخ الأرشيف=2022-02-17|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220217104736/https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat|url-status=dead|خونديځ نېټه=2022-02-17|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220217104736/https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220217104736/https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217104736/https://www.pecc.org/about/pecc-international-secretariat}}</ref><ref>{{cite web|title=G20|url=https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html|publisher=Ministry of Foreign Affairs|access-date=26 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917121540/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html|archive-date=17 September 2018|url-status=dead}}</ref> == اقلیم == سنګاپور د استوايي باراني ځنګلونو اقلیم لري؛ پرته له ځانکړو موسمونو، یوشان تودوخه او فشار، لوړ لندبل او ډېر باران لري. د تودوخې درجه معمولا له ۲۳ څخه تر ۳۲ سانتیګراد درجې (۷۳ څخه تر ۹۰ د فارنهایت درجې) پورې وي. په داسې حال کې، چې تودوخه په ټول کال کې ډېر توپیر نه کوي، د موسمي بارانونو موسم له نومبر څخه تر فبروري پورې وي.<ref>{{Cite web|title=Climate of Singapore {{!}}|url=http://www.weather.gov.sg/climate-climate-of-singapore/|website=www.weather.gov.sg|access-date=28 May 2020}}</ref><ref>{{Cite book|last1=McKnight|first1=Tom L. (Tom Lee)|url=https://archive.org/details/physicalgeographmckn|title=Physical geography : a landscape appreciation|last2=Hess|first2=Darrel|date=2000|publisher=Upper Saddle River, N.J. : Prentice Hall|others=Internet Archive|access-date=28 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|title=Singapore National Environment Agency Weather Statistics|access-date=24 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031025300/http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|archive-date=31 October 2016|url-status=dead}}</ref> == اقتصاد == سنګاپور په تاریخي لحاظ د پراخې سوداګرۍ پر بنسټ خورا پرمختللی اقتصاد لري. سنګاپور له هانګ کانګ، سویلي کوریا او تایوان سره یوځای یو له څلورو اسیایي پړانګانو څخه ګڼل کېږي او د سړي سر ناخالص کورني تولید (GDP)  له مخې له خپلو سیالانو څخه مخکې دی. د ۱۹۶۵ او ۱۹۹۵ کلونو ترمنځ، د ودې کچه په کال کې شاوخوا ۶ سلنه وه، چې د خلکو د ژوند معیارونه یې بدل کړل. <ref>{{cite book|last=Baten|first=Jörg|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present|date=2016|publisher=Cambridge University Press|page=292|isbn=978-1-107-50718-0}}</ref> === ګمارنه === سنګاپور د یو پرمختللي هېواد په توګه د بېکارۍ ټیټه کچه لري، له ۲۰۰۵ نه تر ۲۰۱۴ پورې د بېکارۍ کچه له ۴ سلنې څخه لوړه شوې نه ده. او په ۲۰۰۵ کال کې ۳.۱٪ او د ۲۰۰۹ کال نړیوال مالي ناورین په بهیر کې ۳٪ ته رسیدلې؛ دا د ۲۰۱۵ کال په لومړۍ ربع کې ۱.۸٪ ته راښکته شو. سنګاپور تر ټولو لږ معاش نه لري او په دې باور دی چې خپله د سیالۍ کچه راکمه کړي. دا هېواد د پرمختللو هېوادونو ترمنځ د عوایدو ترټولو لوړه نابرابرۍ لري.<ref>{{cite web|url=http://stats.mom.gov.sg/Pages/Unemployment-Summary-Table.aspx|title=Unemployment|publisher=Ministry of Manpower|year=2015|access-date=25 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Minimum wage not a solution|work=MyPaper|date=12 January 2011|location=Singapore|url=http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120030941/http://www.asiaone.com/Business/News/Story/A1Story20110113-257928.html|archive-date=20 January 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Countries with the Biggest Gaps Between Rich and Poor|work=Yahoo|date=16 October 2009|url=https://finance.yahoo.com/banking-budgeting/article/107980/countries-with-the-biggest-gaps-between-rich-and-poor|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008055647/http://finance.yahoo.com/banking-budgeting/article/107980/countries-with-the-biggest-gaps-between-rich-and-poor|archive-date=8 October 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204204744/http://tvnz.co.nz/business-news/singapore-may-cap-low-skilled-foreign-workers-3346985|url-status=dead|archive-date=4 February 2010|title=Singapore may cap low-skilled foreign workers|work=TV New Zealand|date=2 February 2010|access-date=11 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bca.gov.sg/publications/BuildabilitySeries/others/rscp_es.PDF|title=Executive summary|publisher=[[Building and Construction Authority]]|access-date=11 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html|title=Singapore's phantom workers|last=Sudderuddin|first=Shuli|newspaper=The Straits Times|location=Singapore|date=22 February 2009|access-date=11 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225121552/http://www.asiaone.com/Business/News/Office/Story/A1Story20090222-123635.html|archive-date=25 February 2009}}</ref> === د صنعت برخې === سنګاپور د نړۍ درېیم لوی د بهرنیو اسعارو مرکز دی، شپږم لوی مالي مرکز، دویم د کاسینو قمار بازار، درېیم لوی د تیلو د تصفیې او سوداګرۍ مرکز، د تیلو ترټولو لوی تولید کوونکی او د کښتۍ د رغولو او د لوژیستیکي خدماتو تر ټولو لوی مرکز دی. اقتصاد یې توپیر لري او په لوړه کچه مرسته کوونکي یې مالي خدمتونه، تولید او د تیلو تصفیه دی.<ref name="GFCI">{{cite web|date=September 2020|title=The Global Financial Centres Index 28|url=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf|access-date=26 September 2020|publisher=Long Finance}}</ref><ref name="edmontonjournal.com">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816092048/http://www.bloomberg.com/news/2011-08-10/singapore-miracle-dimming-as-income-gap-widens-squeeze-by-rich.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2011|date=10 August 2011|work=Bloomberg|location=New York|last=Adam|first=Shamim|title=Singapore Miracle Dimming as Income Gap Widens Squeeze by Rich}}</ref><ref>[http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html Facts and Figures – Singapore Economic Development Board]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120720070516/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/energy/facts_and_figures.html|date=20 July 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/8b9d7d1e-c837-11da-a377-0000779e2340.html|url-access=subscription|work=Financial Times|location=London|date=10 April 2006|last=Burton|first=John|title=Singapore economy grows 9.1% in first quarter}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html|title=Facts and Figures|publisher=Singapore Economic Development Board|date=30 January 2012|access-date=21 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418084237/http://www.edb.gov.sg/edb/sg/en_uk/index/industry_sectors/marine___offshore/facts_and_figures.html|archive-date=18 April 2012}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=The Straits Times|date=7 November 2007|location=Singapore|author=Yang Huiwen|title=Singapore ranked No. 1 logistics hub by World Bank|page=69}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624200246/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/ess/essa11.pdf|archive-date=24 June 2008|title=Gross Domestic Product by Industry|access-date=22 April 2010|year=2007|publisher=Singapore Statistics}}</ref><ref>{{Cite web|title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation?|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Innovation Index 2019|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html|access-date=2021-09-02|website=www.wipo.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=RTD - Item|url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898|access-date=2021-09-02|website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-10-28|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=2021-09-02|website=INSEAD Knowledge|language=en|تاريخ الأرشيف=2021-09-02|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|url-status=dead|خونديځ نېټه=2013-12-02|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202092023/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930}}</ref><ref>{{cite news|title=Heng upbeat about semiconductor industry's prospects|url=https://www.straitstimes.com/business/companies-markets/heng-upbeat-about-semiconductor-industrys-prospects|work=Straits Times|date=18 September 2019|language=en}}</ref> == زېربینا == === دین === په سینګاپور کې بودیزم په پراخه کچه تر ټولو ډېر منل شوی دین دی، په وروستیو سر شمېرنو کې ۳۱٪ خلکو ځانونه د همدې دین پیروان اعلان کړي. تر بودیزم وروسته د عیسویت دین او ورپسې د اسلام دین، تائوئیسم او هندویزم دي. ددې هېواد ۲۰٪ نفوس مذهبي تړاو نه لري. د عیسویانو، ټاویسټانو او غیر مذهبي خلکو تناسب د ۲۰۰۰ او ۲۰۱۰ کلونو ترمنځ د هر یو په سلو کې ۳ سلنه زیاتوالی راغلی، په داسې حال کې چې د بودایانو تناسب راکم شوی دی. <ref name="2010censuspercentage">{{cite press release|url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf|title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion|publisher=Singapore Department of Statistics|date=12 January 2011|access-date=16 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf|archive-date=24 January 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Modernity in south-east Asia|publisher=Informaworld|date=2 December 1995}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GBdX2ELnkXQC&pg=PR8|title=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore|author=Khun Eng Kuah|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|location=Singapore|access-date=1 November 2010|isbn=978-981-230-865-8|year=2009}}</ref> === ژبې === انګلیسي ژبه نړیواله ژبه او اصلي ژبه ده چې په سوداګرۍ، حکومت، قانون او تعلیم برخې کې کارول کېږي. د سنګاپور اساسي قانون او د حکومت ټول قوانین په انګلیسي ژبې لیکل شوي او که چېرې د سنګاپور په محکمو کې له انګلیسي پرته بله ژبه کارول کېږي نو ژباړونکو ته اړتیا پېښېږي. قانوني شرکتونه خپلې سوداګرۍ په انګلیسي ژبې ترسره کوي، په داسې حال کې چې کوم رسمي اسناد چې په غیر انګلیسي رسمي ژبې لیکل شوي وي لکه مالایي، مانډرین او یا ټامیل په عمومي توګه په انګلیسي ژبې ژباړل کېږي توڅو د کارولو لپاره ومنل شي.<ref name="Gupta 244–263">{{cite journal|url=http://www.leeds.ac.uk/english/staff/afg/pragp3.doc|title=Epistemic modalities and the discourse particles of Singapore|first=A.F.|last=Gupta|editor=Fischer, K.|format=DOC|journal=Approaches to Discourse Particles|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|pages=244–263|access-date=2 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205010214/http://www.leeds.ac.uk/english/staff/afg/pragp3.doc|archive-date=5 February 2011|url-status=dead|archivedate=5 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110205010214/http://www.leeds.ac.uk/english/staff/afg/pragp3.doc}}</ref><ref name="Dixon, L. Quentin 2005 p. 625-635">Dixon, L. Quentin. (2005). The Bilingual Education Policy in Singapore: Implications for Second Language Acquisition. In James Cohen, J., McAlister, K. T., Rolstad, K., and MacSwan, J (Eds.), ''ISB4: Proceedings of the 4th International Symposium on Bilingualism''. p. 625-635, Cascadilla Press, Somerville, MA.</ref><ref name="autogenerated1">{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|date=31 March 2000|title=Global Literacy: The advantage of speaking good English|publisher=Ministry of Education|access-date=27 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306034004/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|archive-date=6 March 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="TanShermanp340-341">Tan, Sherman, p. 340-341. "The four recognised official languages are English, Mandarin, Tamil, and Malay, but in practice, English is Singapore's default lingua franca."</ref><ref name="statutes.agc.gov.sg">{{Singapore legislation|title=Republic of Singapore Independence Act|ed=1985}}, s7.</ref><ref name="Britishcouncil">{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm|url-status=dead|archive-date=2 April 2011|title=Education UK Partnership&nbsp;– Country focus|date=October 2010|publisher=[[British Council]]|access-date=27 February 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|url-status=dead|archive-date=19 May 2011|title=Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education|date=19 April 2010|publisher=Ministry of Education}}</ref><ref>{{cite web|title=What do I do if I can't speak English?|url=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|access-date=11 October 2011|publisher=Singapore Subordinate Courts|archive-url=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541|archive-date=9 July 2010}}</ref><ref>{{Singapore legislation|title=Constitution}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106063743/http://www.careers.gov.sg/the-singapore-public-service/public-agencies|url-status=dead|archive-date=6 January 2015|title=Public Agencies|date=6 January 2015|access-date=21 September 2018}}</ref><ref name="Dixon, L. Quentin 2005 p. 625-6352">Dixon, L. Quentin. (2005). The Bilingual Education Policy in Singapore: Implications for Second Language Acquisition. In James Cohen, J., McAlister, K. T., Rolstad, K., and MacSwan, J (Eds.), ''ISB4: Proceedings of the 4th International Symposium on Bilingualism''. p. 625-635, Cascadilla Press, Somerville, MA.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|title=31 March 2000|publisher=Moe.gov.sg|access-date=27 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306034004/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2000/sp31032000a.htm|archive-date=6 March 2012|url-status=dead}}</ref> == زده کړه == د لومړنيو، ثانوي او درېیمې درجې زده کړې تر ډېره د دولت له خوا ملاتړ کېږي. ټولې خصوصي او عامه ادارې باید د پوهنې له وزارت سره ثبتې وي. انګلیسي ژبه په ټولو دولتي ښوونځیو کې د پوهولو ژبه ده او ټول مضمونونه په انګلیسي ژبې تدریس کېږي. په داسې حال چې د «مورنۍ ژبې» اصطلاح په عمومي ډول په نړیواله توګه لومړنۍ ژبې ته اشاره کوي، د سنګاپور په تعلیمي سیسټم کې دا د دویمې ژبې لپاره کارول کېږي، ځکه چې انګلیسي یې لومړنۍ ژبه ده.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/private-education/|title=Private Education in Singapore|publisher=Ministry of Education|year=2011|access-date=2 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|title=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore|publisher=Ministry of Education|access-date=27 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|archive-date=4 March 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|url-status=dead|archive-date=6 April 2008|title=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions|publisher=Ministry of Education|access-date=27 February 2011}}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade & Industry and Education at the Seminar on "The Significance of Speaking Skills For Language Development", organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie on 15 February 2003|publisher=Ministry of Education|date=2 January 2008|access-date=27 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|archive-date=15 May 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|title=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee|publisher=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=26 June 2010|access-date=27 February 2011|archive-date=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|url-status=dead|archive-date=8 April 2008|title=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|access-date=27 February 2011}}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|title=Refinements to Mother Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|access-date=27 February 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|archive-date=24 February 2011}}</ref> == روغتیایي خدمات == سنګاپور په عمومي توګه د روغتیايي خدماتو غوره سیسټم لري. د روغتیا نړیوال سازمان په نړیوال روغتیا راپور کې د سنګاپور د روغتیايي خدماتو سیسټم په نړیوالې کچې ډلبندي کې په شپږم ځای کې راغلی. په عموم کې سنګاپور په تېرو دوو لسیزو کې په نړۍ کې د ماشومانو د مړینې ټیټه کچه درلوده.   <ref name="Wyatt">{{cite web|year=2010|url=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|archive-url=https://archive.today/20121210052940/http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|url-status=dead|archive-date=10 December 2012|title=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure|last=Tucci|first=John|publisher=[[Towers Watson]]|access-date=16 March 2011}}</ref><ref name="WHO">{{cite press release|url=https://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/index.html|title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems|date=21 June 2000|publisher=World Health Organization|location=Geneva|access-date=2 November 2011}}</ref><ref name="singstat2014births&deaths">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|title=Latest Data – Births & Deaths|publisher=Department of Statistics|year=2014|access-date=26 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|archive-date=29 November 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/singapore/health/singapore-tops-in-life-expectancy-at-848-years|title=Singaporeans have world's longest life expectancy at 84.8 years|date=20 June 2019|work=Straits Times}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-world-s-best-countries-for-food-security.html|title=The World's Best Countries For Food Security|website=worldatlas.com|date=18 April 2019}}</ref> == کلتور == سنګاپور د خپلې کوچنۍ اندازې سره سره، د بېلابېلو ژبو، مذهبونو او کلتورونو درلودونکی دی. د سنګاپور پخواني لومړي وزیران لي کوان ییو او ګوه چوک تونګ دوی دا واقعیت په ګوته کوي چې سنګاپوریان ټول په یوې ژبې  خبرې نه کوي، او وایي چې سنګاپور د یوه ملت له دودیز بیان سره سمون نه خوري او دا په ټولنې کې د لېږد په حال کې بولي.<ref name="singapore21">{{cite web|url=http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20010210223621/http://www.singapore21.org.sg/speeches_050599.html|url-status=dead|archive-date=10 February 2001|title=Speech by Prime Minister Goh Chok Tong on Singapore 21 Debate in Parliament|publisher=singapore21|date=5 May 1999|access-date=27 October 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html|title=MM Lee says Singapore needs to do more to achieve nationhood|publisher=Channel NewsAsia|location=Singapore|date=5 May 2009|access-date=27 October 2011|archive-date=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630175421/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/443304/1/.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|last1=B. H. Goh|first1=Robbie|title=Christian identities in Singapore: religion, race and culture between state controls and transnational flows|journal=Journal of Cultural Geography|year=2009|volume=26|pages=1–23|publisher=routledge|doi=10.1080/08873630802617135|s2cid=144728013|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Siddique|first1=Sharon|title=Some Aspects of Malay-Muslim Ethnicity in Peninsular Malaysia|journal=Contemporary Southeast Asia|year=1981|volume=3|issue=1|pages=76–87|jstor=25797648|doi=10.1355/CS3-1E}}</ref><ref>{{cite web|last1=Prystay|first1=Chris|title=Bit of Malay Culture Is Now Vanishing Under Muslim Rules|url=https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules|website=Yale GlobalOnline|publisher=Yale University|access-date=17 November 2018|خونديځ نېټه=7 August 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220195750/http://www.singaporeunited.sg/cep/index.php/web/Our-News/PM-Lee-on-racial-and-religious-issues-National-Day-Rally-2009|url-status=dead|archive-date=20 February 2010|title=PM Lee on racial and religious issues (National Day Rally 2009)|publisher=Singapore United|date=16 August 2009|access-date=27 February 2011}}</ref><ref>{{cite web|last1=Prystay|first1=Chris|title=Bit of Malay Culture Is Now Vanishing Under Muslim Rules|url=https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules|website=YaleGlobal Online|publisher=Yale Universal|access-date=17 November 2018|خونديځ نېټه=7 August 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807072403/https://yaleglobal.yale.edu/content/bit-malay-culture-now-vanishing-under-muslim-rules}}</ref> == سرچینې == [[وېشنيزه:ټاپوییز هیوادونه]] [[وېشنيزه:جمهوريت]] [[وېشنيزه:سینگاپور]] l04ps1tvbtyewsx5icrgxs73to3kki7 0 6823 362625 347370 2026-03-30T09:26:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362625 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} فریدریش ویلهلم نیچه (۱۵ اکتوبر ۱۸۴۴ – ۲۵ اګست ۱۹۰۰ ز کال) آلماني فیلسوف، کلتوري نقد کوونکی او فیلوژست و چې آثارو یې په معاصرې فلسفې یا د معاصر تفکر په تاریخ ژور اغېز لرلی دی. هغه وړاندې له دې چې فلسفې ته مخه کړي، د یوه کلاسیک فیلوژست په توګه یې په کار پیل وکړ. هغه تر ټولو ځوان کس و چې په ۱۸۶۹ ز کال کې یې د ۲۴ کلونو په عمر په بازل پوهنتون کې د کلاسیکې فیلولوژۍ چوکۍ خپله کړه. نیچه په ۱۸۷۹ ز کال کې د روغتیايي ستونزو له امله، چې د ژوند په اوږدو کې ترې رنځېده، استعفا ورکړه، هغه خپلې ډېرې لیکنې په راتلونکې لسیزه کې بشپړې کړې. په ۱۸۸۹ ز کال کې د ۴۵ کلنۍ په عمر، هغه په بشپړ ډول خپله ذهني وړتیا له لاسه ورکړه. هغه د خپل ژوند پاتې کلونه د خپلې مور تر پام لاندې تر ۱۸۹۷ ز کال پورې د هغې تر مړینې او بیا له خپلې خور الیزابت فورستر- نیچه سره تېر کړل. نیچه په ۱۹۰۰ ز کال کې مړ شو.<ref>[[John C. Wells|Wells, John C.]] 1990. "Nietzsche." ''Longman Pronunciation Dictionary''. Harlow, UK: [[Longman]]. {{ISBN|978-0-582-05383-0}}. p. 478.</ref><ref>''[[Duden]] – Das Aussprachewörterbuch'' 7. Berlin: [[Bibliographisches Institut]]. 2015. {{ISBN|978-3-411-04067-4}}. p.&nbsp;633.</ref><ref>{{cite book|last1=Krech|url-access=limited|isbn=978-3-11-018202-6|location=Berlin|publisher=Walter de Gruyter|year=2009|language=de|trans-title=German Pronunciation Dictionary|url=https://archive.org/details/deutschesausspra00krec|first1=Eva-Maria|title=Deutsches Aussprachewörterbuch|first4=Lutz Christian|last4=Anders|first3=Ursula|last3=Hirschfeld|first2=Eberhard|last2=Stock|pages=[https://archive.org/details/deutschesausspra00krec/page/n531 520], 777}}</ref> د هغه په آثارو کې ګڼ شمېر موضوعات، لکه: هنر، فیولوژي، تاریخ، موسیقي، مذهب، تراژیدي، کلتور او علم شاملېږي چې له یو شمېر شخصیتونو، لکه: سقراط، زردشت، آرتور شوپنهاور، رالف والډو اېمرسون، ریچارډ واګنر او جان والف ګنګ ون ګویته نه یې الهام اخیستی. د هغه له مړینې وروسته، د نوموړي خور الیزابت د نیچه په لاسي ډول لیکل شوو متونو ساتونکې او اېډیټ کوونکې شوه. هغې د نیچه نه خپرې شوې لیکنې له خپلې الماني فراملتي نظریې سره په سمون کې اېډېټ کړې، په داسې حال کې چې د نیچه له ښکاره عقیدې سره چې د یهودیت ضد او ملت پلوې پر ضد وه، په ټکر کې وه او یا یې هم د هغو د ناڅرګندولو هڅه په کې کړې وه. د هغې له خوا د نیچه خپاره شوي آثار له فاشیزم او نازیزم سره اړوند وو، د ۲۰ مې پېړۍ ډېری پوهانو له دغه تفسیر سره مخالفت وکړ او د هغه د لیکنو اصلاح شوې نسخې ډېر ژر د لاسرسي وړ وګرځېدې. په ۱۹۶۰ مه لسیزه کې د نیچه مفکورې یوځل بیا محبوبیت وموند او د هغه نظریاتو د شلمې پېړۍ او یووېشتمې پېړۍ د پیل په فلسفي متفکرینو – په ځانګړي ډول د قاره یي فلسفې، لکه: هستي ګرايي (existentialism)، پوسټ مډرنېزم، پوسټ سټرکچرليزم (post-structuralism) په مکتبونو، هنر، ادبیاتو، شاعري، سیاست او عامه کلتور ژور اغېز لرلی دی. == ژوند == === ځواني (۱۸۴۴- ۱۸۶۸ ز کال) === نیچه د ۱۸۴۴ ز کال د اکتوبر په ۱۵ مه وزېږېد، هغه په روکن ښارګوټي (اوس د لوتزن برخه ده) کې لیپزیګ ته څېرمه د پروس پاچهي په ساکسوني ولایت کې را لوی شو. د هغه نوم د پروس د پاچا څلورم ویلهم فریدریش له نوم نه اخیستل شوی، چې د نیچه د زوکړې پر ورځ هغه ۴۹ کلن شوی و (نیچه وروسته خپل منځنی نوم ویلهلم له ځانه لرې کړ). د نیچه پلاراو مور کارل لودویګ نیچه (۱۸۱۳-۱۸۴۹ز ) لوتري کشیش ، پخوانی ښوونکی او پرانزیسکا نیچه (پخوانی تخلص یې اوهلر) د نیچه له زېږون یو کال وړاندې په ۱۸۴۳ ز کال کې واده وکړ. دوی دوه نور ماشومان هم لرل: یوه لور، ایلزابت فورستر نیچه، زېږون ۱۸۴۶ ز کال؛ دویم زوی لوډ وېګ جوزف زېږون ۱۸۴۸ ز کال. د نیچه پلار د مغزو د ناروغۍ له امله په ۱۸۴۹ ز کال کې مړ شو، د هغه له مړینې شپږ میاشتې وروسته لوډ وېګ جوزف هم د دوه کلنۍ په عمر مړ شو. له دې وروسته یې کورنۍ نامبورګ ته کډه شوه او هلته یې د نیچه له مورنۍ انا او د هغه د پلار له دوو نا واده شوو خویندو سره ژوند وکړ. په ۱۸۵۶ ز کال کې د نیچه د انا له مړینې وروسته، د هغه کورنۍ خپل کور ته کډه شوه، چې اوس مهال د نیچه – هاوس، د نیچه د موزیم او مطالعاتو د مرکز په نوم یادېږي.<ref name="Wicks">{{cite book|url=http://plato.stanford.edu/archives/win2014/entries/nietzsche/|title=Friedrich Nietzsche|last=Wicks|first=Robert|year=2014|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2014}}</ref>{{Sfn|Kaufmann|1974|p=22}} نیچه د هلکانو په یوه ښوونځي او وروسته بیا په یوه خصوصي ښوونځي کې شامل شو، چېرې چې هغه له ګوستاو کرګ (Gustav Krug) او ویلهلم پاینډر (Wilhelm Pinder) سره ملګری شو، دوی درې واړه د ډېر درنښت وړ کورنیو نه وو. د یوه ښوونځي علمي اسناد چې په کې نیچه زده کړه کوله، په ډاګه کوي چې، نیچه په عیسوي الهیاتو کې مخکښ و.<ref name="Human, All Too Human, BBC Documentary, 1999">{{cite web|title=Friedrich Nietzsche|url=https://www.college.columbia.edu/core/content/human-all-too-human-bbc-documentary-1999|date=1999|website=Human, All Too Human|publisher=BBC Documentary|via=Columbia College|access-date=16 October 2019|archive-date=26 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026001029/https://www.college.columbia.edu/core/content/human-all-too-human-bbc-documentary-1999|url-status=dead}}</ref> په ۱۸۴۵ ز کال کې، هغه په نامبورګ کې په ډوم جمنازیوم (Domgymnasium) کې ګډون وکړ. له دې امله چې د هغه پلار دولت ته (د کشیش په توګه) کار کړی و، یتیم نیچه ته په فورټا ښوونځي کې د نړیوال سکالرشیپ وړاندیز وشو (دغه ادعا چې نیچه په خپله علمي وړتیا سره دغه سکالرشېپ ته منل شوی رد شوې: د هغه درجه په ټولګي کې په لوړه پوړۍ کې نه وه). هغه دلته له ۱۸۵۸ ز کال نه تر ۱۸۶۴ ز کال پورې زده کړه وکړه، له پاول دوسن (Paul Deussen) او کارل ون ګرسدروف (Carl von Gersdorff) سره ملګری شو. هغه وخت پیدا کړ چې په شعر او موسیقاري کمپوزونو کار وکړي. نیچه په نامبورګ کې د اوړي موسمونو پر مهال د «جرمنیا» په نوم د موسیقي او ادبیاتو د یوه کلپ مشري کوله. هغه په فورټا ښوونځي کې د یو شمېر ژبو: یوناني، لاتیني، عبراني او فرانسوي د زده کولو لپاره مهم چانس ترلاسه کړ، له همدې امله هغه وکولای شول، مهم لومړني منابع ولولي؛ هغه د لومړي ځل لپاره له کورنۍ لرې ژوند په یوه کوچني محافظه کاره چاپېریال کې تجربه کړ.<ref>{{cite journal|last1=Brobjer|first1=Thomas H.|title=Why Did Nietzsche Receive a Scholarship to Study at Schulpforta?|journal=Nietzsche-Studien|volume=30|year=2008|pages=322–27}}</ref><ref name="Wicks2">{{cite book|url=http://plato.stanford.edu/archives/win2014/entries/nietzsche/|title=Friedrich Nietzsche|last=Wicks|first=Robert|year=2014|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Winter 2014}}</ref><ref>Krell, David Farrell, and Donald L. Bates. ''The Good European: Nietzsche's work sites in word and image''. University of Chicago Press, 1997.</ref>{{Sfn|Cate|2005|p=37}} نیچه یو اماتور کمپوز جوړوونکی و. هغه د نامبورګ په فورټا ښوونځي (Schulpforta) کې په ۱۸۵۸ ز کال کې په موسیقاري کمپوز جوړونه پیل وکړ او د غږ، پیانو او ویلون لپاره یې یو شمېر آثار کمپوز کړل. ریچارډ واګنر د نیچه موسیقي ته پام نه کاوه او په ۱۸۷۰ ز کال کې یې هغه خپلې ښځې کوزیما ته د زېږون د ورځې په مناسبت د پیانو د کمپوزېشن لېږلو له امله مسخره کاوه. جرمني ارکستر جوړوونکي او پیانو غږوونکي هانس ون بولو هم د نیچه یو بل کمپوز د « ډېر بې خونده او د موسیقي پر کاغذ د موسیقۍ ضد کمپوزیشن په توګه چې له ډېرې مودې وروسته ورسره مخامخ شوی» توصیف کړ. <ref name="Grove">{{cite encyclopedia|last=Hollingdale|first=R. J.|author-link=R. J. Hollingdale|year=2001|encyclopedia=[[Grove Music Online]]|title=Nietzsche, Friedrich|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.19943|isbn=978-1-56159-263-0|url-access=subscription|url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000019943}} {{Grove Music subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.classicfm.com/discover-music/friedrich-nietzsche-composer/|title=Who knew? Friedrich Nietzsche was also a pretty decent classical composer|website=Classic FM}}</ref> د ۱۸۶۴ ز کال په سپتمبر میاشت کې له فراغت وروسته، نیچه د وزیر کېدو په هیله په بن پوهنتون کې د الهیاتو او کلاسیکې فیلالوژي په زده کړه پیل وکړ. د لنډ مهال لپاره هغه او ډاوسن د فرانکفوني محصلانو ټولنې غړیتوب ترلاسه کړ. له یوه سمستر زده کړو وروسته (او د مور د غصې له امله)، هغه د الهیاتو زده کړه بس کړه او خپل باور یې له لاسه ورکړ. نیچه په ۱۸۶۲ ز کال کې د خپلې مقالې «عقیدې او تاریخ» په پیل کې استدلال کړی دی چې، تاریخي څېړنو د مسیحیت اصلي لارښوونې بې ارزښته کړې دي، خو داسې ښکاري چې د عیسې (ع)د ژوند په نامه د ډېوېډ سټراوس اثر، په دغه ځوان ژور اغېز لرلی دی. د مسیحیت د جوهر (''The Essence of Christianity'') په نامه د لوډوېګ فویر باخ (Ludwig Feuerbach) اثر، په دې استدلال چې خلکو خدای جوړ کړی، نه د هغو برعکس، په ځوان نیچه ډېر اغېز لرلی دی. د ۱۸۶۵ ز کال په جون میاشت کې د شل کلنۍ په عمر نیچه خپلې خور الیزابت ته چې کلکه مذهبي وه، لیک ولیکه او په کې یې څرګنده کړې وه چې ،هغه خپله عقیده بایللې. په دغه لیک کې په لاندې ډول لیکل شوي و:<ref>Hayman, Ronald. ''Nietzsche: A Critical Life'', p. 42. Oxford University Press, 1980.</ref><ref>Kohler, Joachim. ''Nietzsche & Wagner: A Lesson in Subjugation'', p. 17. Yale University Press, 1998.</ref><ref>His "valedictorian paper" (''Valediktionsarbeit'', graduation thesis for Pforta students) was titled "On [[Theognis of Megara]]" ("''De Theognide Megarensi''"); see Anthony K. Jensen, Helmut Heit (eds.), ''Nietzsche as a Scholar of Antiquity'', Bloomsbury Academic, 2014, p. 4.</ref><ref name="Higgins">{{cite book|last=Higgins|first=Kathleen|title=What Nietzsche Really Said|publisher=Random House|location=New York|year=2000|page=86}}</ref><ref name="Schaberg">{{cite book|last=Schaberg|first=William|title=The Nietzsche Canon|publisher=University of Chicago Press|year=1996|page=32}}</ref><ref>{{cite book|first=Jörg|last=Salaquarda|chapter=Nietzsche and the Judaeo-Christian tradition|title=The Cambridge Companion to Nietzsche|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1996|page=99}}</ref>{{sfn|Hollingdale|1999|p=21}}<blockquote>له دې امله د انسانانو لارې جلا کېږي: که چېرې غواړې د روح د آرامښت او خوند اخیستو په موخه هڅه وکړې، نو ایمان ولره، خو که هیله لرې چې حقیقت ته لاسرسی پیدا کړې، بیا نو څېړنه وکړه....<ref>{{Cite book|url=http://babbledom.com/2011/02/17/intermission/|title=Nietzsche, Letter to His Sister (1865)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124011911/http://babbledom.com/2011/02/17/intermission/|archive-date=24 November 2012|df=dmy-all}}</ref></blockquote>وروسته له هغې، نیچه د فریدریش ویلهلم ریچل (Friedrich Wilhelm Ritschl) تر نظر لاندې د فیلالوژي په زده کولو پام وکړ، چې په ۱۸۶۵ ز کال کې یې هغه د لیپزیګ پوهنتون ته یووړ.هلته هغه د نوموړي له بل زده کوونکي اروین روهډ (Erwin Rohde) سره نږدې ملګری شو. د نیچه فیلالوژیکي لیکنې ډېر ژر خپرې شوې.{{sfn|Magnus|1999}} په ۱۸۶۵ ز کال نیچه د آرتور شوپنهاور ټول آثار مطالعه کړل. هغه د خپلې فلسفي لېوالتیا بیدارېدل د شوپنهاور د ''The World as Will and Representation'' اثر پوروړې بولي او وروسته یې اعتراف وکړ چې، شوپنهاور یو له څو محدودو متفکرینو نه و چې ده ورته درناوی درلود. <ref>{{Cite journal|last=Pence|first=Charles H.|title=Nietzsche's aesthetic critique of Darwin|journal=History and Philosophy of the Life Sciences|volume=33|issue=2|pages=165–90|year=2011|pmid=22288334|url=https://www.academia.edu/759427}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == نظريات == دده دښمنانو به هم دې د ارواپوهنې د ستر عالم په توگه پېژنده. ده د خپلو افكارو په واسطه د انسان پوهنيز او نظرياتي منافقانه اړخونه روښانه كړي دي. او په اخلاقو په غوره كونه كې يې څو داسې بنسټونه اېښي دي. ده به د حاضر وخت مفكر ته چندانې اهميت نه وركاوه، ځكه چې د راتلونكي انسان د لوړو او اوچتو صلاحيتونو غوښتونكې ؤ. د همدې تمې لمخې يې د عيسويت مخالفت هم وكړ. دده خيال ؤ چې تر هغې چې د فرد د ځاني نصب العين اړيكې دي، نو جسماني او ذهني توانونو او وړتياؤ يوه كېدنه اړين او ضروري برېښي. دده دا خيال ؤ چې انسان خپل جسم د هر شي منبع ده. كله چې هغه ته ددې پته ولگي، نو په اريانۍ او تعجب په سمندر كې ډو ب شي. دارنگه هغه ته هرشې د خپل وجود (جسم) برخه ښكاري، نو ځكه د خپل جسم ځانگړتياوې او نور مادي شيان په خپلو ځانگړو رنگونو كې نه شي كتلاى. ددې فلسفي دا نظريه د مسلمان واكمن منصور له دې نظريې سره چې (فنا في الوجود او فنا في الله) سره ډېر نږدېوالې لري. == په زړه پورې خبرې == د امريكي فلسفي وېل ډېورانټ د وينا لمخې: نيچه د داروين زوى او د بسمارك ورور ؤ. [[علامه اقبال]] د ښوونې لپاره جرمني ته ځي او له دې جرمني فلسفي څخه اغېزمن كېږي، چې دا اغېزمنتيا يې جرمني ته له تگ څخه مخكې او وروسته شاعرۍكې په ښه ډول ښكاري. د مرد مومن تصور يې د نېچه د (فوق البشر) تصور سره ډېر نږدېوالې لري. ليكنې Thus Spake Zarathustara == اخځليكونه == [[وېشنيزه:آلماني فيلسوفان]] [[وېشنيزه:د لوېديځ فيلسوفان]] [[وېشنيزه:معاصر لوېديز فيلسوفان]] <references responsive="" /> suhp8o39fdgymjertsemfagl8fxew1g 0 9205 362626 303398 2026-03-30T10:22:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362626 wikitext text/x-wiki د يو شي اخيستل او په هغه باندې يو څه مصرف کول، بيا قيمت او مصارف ښکاره کول او په هغه باندې د ګټې زياتوالی او په صراف ( مصرفوونکی، اخيستونکی ) خرڅول مرابحه بلل کيږي. <ref>بہار شریعت ،ج2،حصہ 11،ص739</ref> == تعریف == مرابحه د سوداګرۍ یو ځانګړی ډول دی چې په اسلامي بانکداري سیسټم کې د قانوني وسیلې په توګه کارول کیږي. په دې کې پلورونکي د خپل مال له پلورلو مخکې په واضحه توګه د هغه توکي د پېرلو نرخ په ګوته کوي او پلورونکي هم د هغه شي په بدل کې ترلاسه شوې ګټه پېرودونکي ته څرګندوي. دا یو خورا مشهور میتود دی چې د اسلامي مالي موسسو لخوا د سود څخه پاک پیسو لیږد ته وده ورکولو لپاره کارول کیږي، په عمومي توګه د شتمنیو تمویل، کوچني پور ، او د اجناسو وارداتو او صادراتو لپاره کارول کیږي. د 100 ټریلیون ډالرو څخه زیاتو مالي محصولاتو سره، مرابها اوس مهال په خلیج او نورو سیمو کې د اسلامي پیسو بازار ترټولو مشهور او په پراخه کچه کارول کیږي. <ref>''' خبر رساں ایجنسی۔ اے پی ایس'''</ref> == لومړنۍ اسلامي مالي اداره == په [[بحرین]] کې میشت نړیوال اسلامي مالي بازار (IIFM ) د اسلامي مالیاتو په برخه کې د نړۍ لومړی تاریخي تړون لاسلیک کړ، د خزانې ځای پرځای کولو ماسټر تړون (MATP). == سرچينې == {{لړسرچينې}}د اسلامي بانکدارۍ په اړه د فتوا 231 پاڼه [https://sites.google.com/site/zamanislamicecon/critiques-of-islamic-economics/saleemullahآرکائیو+شدہ+(Date+missing)+بذریعہ+sites.google.com+(Error:+unknown+archive+URL) https://sites.google.com/site/zamanislamicecon/critiques-of-islamic-economics/saleemullah Archive+(Date+missing)+by+sites.google.com+( تېروتنه:+ نامعلوم + آرشیف + URL)]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == بهرنۍ اړیکې == [http://www.aalmiakhbar.com/index.php?mod=article&cat=middleeast&article=117 نړیواله ورځپاڼه]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[وېشنيزه:اسلامي وټه]] [[وېشنيزه:اسلامي بانکوالي]] 92hujkqhwh4uk43yul8pyv5ut4zqj8w 0 12469 362615 323166 2026-03-30T06:59:15Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362615 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} '''دمشق''' يا '''دَمِشْق''' (په عربی: دمشق الشام) د [[سوريه|سوريې]] پلازمېنه ده، چې د دې هېواد لوى ښار هم گڼل کېږي. يو لرغونى او ودان ښار گڼل کېږي، د وگړو شمېر يې ٢ مليونو ته رسېږي. د دمشق مساحت ۱۰۵ کلومترو مربع ده. دا ښار په عاميانه ژبه سوريه کې د “as-Sam” (الشَّام) په نوم پېژندل کېږي او «د ياسمن ښار:City of Jasmine» (مدينة الياسمين Madinat al-Yasmin) وړ نوم ورکړل شوی دی. دمشق د ختيځ (مشرق) “Levant” او عربي نړۍ يو ستتر کلتوري مرکز دی، چې په ۲۰۱۹ ز کال کې يې د اټکل له مخې (۲۰۷۹۰۰۰) تنه نفوس درلود. په سويل لويديځه سوريه کې دمشق د يوې پراخه ښاري سيمې مرکز دی. په ۲۰۰۴ ز کال کې يې نفوس ۲،۷ ميليون تنه اټکل شوی و. دمشق چې د سمندر له کچې څخه ۶۸۰ متره (۲۲۳۰ فوټه) پورته پر لوړه سطحه باندې د مديترانې له ختيځ ساحل څخه ۸۰ کېلومتره (۵۰ ميله) د خاورې دننه د انټي لبنان (Anti Lebanon) غر پر ختيځو غونډويو باندې ځای پر ځای شوی [پروت] دی، د باران سيوري د اغېز له امله وچ اقليم ازمايي. د باراډا سيند (Barada River) د دمشق په منځ کې بهېږي.<ref>Central Bureau of Statistics Syria [http://www.cbssyr.org/General%20census/census%202004/pop-man.pdf Syria census 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310211017/http://www.cbssyr.org/General%20census/census%202004/pop-man.pdf|date=10 March 2013}}</ref> دمشق د نړۍ په کچه په پرله پسې ډول له لرغونو اباد شويو ښارونو څخه دی. لومړۍ استوګنه له ميلاد څخه مخکې درېيمه زريزه کې وشوه او ښار له ۶۶۱ څخه تر ۷۵۰ ز کال پورې د اميه خلافت (Umayyad Caliphate) د پلازمېنې په توګه وټاکل شو. د عباسي (Abbasid) کورنۍ له بريا څخه وروسته د اسلامي ځواک مرکز بغداد ته ولېږدول شو. دمشق د عباسي دورې پر مهال د خپلې مهمې پرېوتنې يا شاتګ شاهد و او يوازې د ايوبي (Ayyubid) او مملوک (Mamluk) دورو پر مهال يې د پام وړ ارزښت بېرته تر لاسه کړ. دا ښار اوسمهال د سوريې د مرکزي حکومت مرکز دی. دمشق چې د ۲۰۱۹ ز کال تر سپټمبر پورې د اته کالونو لپاره د سوريې په کورنۍ جګړه “Syrian Civil War” کې و، د ژوند وړ نړيوالې ډلبندۍ (Global Liveability Ranking) کې د ۱۴۰ نړيوالو ښارونو له ډلې د ژوند لپاره تر ټولو لږ وړ ښار ونومول شو.<ref>{{Citation|last=Bowker|first=John|title=Damascus|date=2003-01-01|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800947.001.0001/acref-9780192800947-e-1793|work=The Concise Oxford Dictionary of World Religions|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780192800947.013.1793|doi-broken-date=13 April 2022|isbn=978-0-19-280094-7|access-date=2021-01-15}}</ref><ref>{{Cite web |last=Buckley |first=Julia |date=2019-09-04 |title=World's most livable city revealed |url=https://www.cnn.com/travel/article/worlds-most-livable-cities-2019-trnd/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915055104/https://www.cnn.com/travel/article/worlds-most-livable-cities-2019-trnd/index.html |archive-date=15 September 2019 |access-date=2019-09-23 |website=CNN Travel |language=en}}</ref> == نومونه او ايتمولوژي == د دمشق نوم ۱۵ پېړۍ کې د درېيم تټموس (Thutmose III) په جغرافيوي لښتليک کې د “T –m-s-q” په لومړي ځل څرګند شو. د “T –m-s-q” لرغوني نوم ريښه ناڅرګنده ده. ياد ويی په “Akkadian” کې د (𒀲𒋙 ''Imerišú'')، مصري کې د (''T-m-ś-q'' )، لرغونې ارامايک او ''Dammeśeq'' کې د « ''Dammaśq'' » (דמשק) او بابلي عبراني کې د دمشقي (عبراني: דַּמֶּשֶׂק) په بڼه ثابت شوی دی. يو شمېر اکادي “Akkadian” ليکدودونه له ميلاد څخه مخکې ۱۴ پېړۍ څخه په امارنا تورو “Amarna letters” کې موندل کېږي. لکه: 𒁲𒈦𒋡 ''Dimasqa'', 𒁲𒈦𒀸𒄀 ''Dimàsqì'' او  𒁲𒈦𒀸𒋡 ''Dimàsqa'' ليکدود.<ref>List I, 13 in J. Simons, ''[https://oi-idb-static.uchicago.edu/multimedia/2380/simons_topographical_lists_1937.pdf Handbook for the Study of Egyptian Topographical Lists relating to Western Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726072325/https://oi-idb-static.uchicago.edu/multimedia/2380/simons_topographical_lists_1937.pdf|date=26 July 2018}}'', Leiden 1937. See also Y. AHARONI, ''The Land of the Bible: A Historical Geography'', London 1967, p147, No. 13.</ref> وروسته د ياد نوم ارامايک “Aramaic” ليکدودونه زياتره وختونه يو نابللی يا اضافي resh (د r توری) رانغاړي، چې ښايي له “dr” ريښې به څخه اغېزمن شوی وي چې د ټاټوبي يا استوګنځي معنا لري. په دې ډول د ښار لاتيني او انګليسي نوم ډيماسکس “Damascus” دی، چې له يوناني « Δαμασκός » څخه راوړل شوی او په سوريايي ژبه کې له د Qumranic ''Darmeśeq'' له (דרמשק) او Darmsuq (ܕܪܡܣܘܩ) څخه يې سرچينه اخېستې ده، چې په ښه ډول د اوبه شوې (خړوب) ځمکې معنا لري.<ref>{{cite journal|jstor=1357008|title=''Ancient Damascus: A Historical Study of the Syrian City-State from Earliest Times Until Its Fall to the Assyrians in 732 BC.'', Wayne T. Pitard|author=Paul E. Dion|journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research|issue=270|date=May 1988|page=98}}</ref><ref>{{cite journal|jstor=1356214|title=The Stele Dedicated to Melcarth by Ben-Hadad of Damascus|author=Frank Moore Cross|journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research|issue=205|date=Feb 1972|page=40|doi=10.2307/1356214|s2cid=163497507}}</ref><ref>{{cite book|last1=Miller|first1=Catherine|last2=Al-Wer|first2=Enam|last3=Caubet|first3=Dominique|last4=Watson|first4=Janet C.E.|date=2007|title=Arabic in the City: Issues in Dialect Contact and Language Variation|publisher=Routledge|page=189|isbn=978-1135978761}}</ref> په عربي کې دې ښار ته دمشق وايي، چې رومي بڼه يې “Dimasq” ده. دا ښار د دمشق، سوريې او نورو عربي ګاونډيو سيمو د اتباعو له لورې د “As-Sam” (الشام) او د ترکي (''eş-Şam'') په نوم هم پېژندل کېږي. As-Sam (الشام) د ختيځ يا مشرق او سوريې لپاره کارېدونکې عربي اصطلاح ده، چې وروستۍ ياده شوې سيمه او په ځانګړي ډول د سوريې تاريخي سيمې ته بلاد الشام “Biladu s-Sami” (د ختيځ يا مشرق ځمکه) وايي. همدارنګه وروستۍ اصطلاح په ايتمولوژيک ډول د «د کيڼ لاسي اړخ ځمکه» يا «شمال» معنا هم لري او دا ځکه چې که چېرې په هجاز “Hijaz” کې يو څوک ختيځ ته مخامخ کېږي، نو لمر خاته ختيځ لور ته به «شمال» کيڼ اړخ ته ومومي. دا د يمن “Yemen” (اليمن al-Yaman) له نوم سره مخالف ده، چې په برابر ډول «د ښي لاسي اړخ» يا «سويل» معنا لري. د خورا نمونه يي «ش م ل» (s-m-l) د «ش ء م» (s- - m) بدلون په ورته سيمانتيک پرمختګ سره په لرغوني سويلي عربي کې د (𐩦𐩱𐩣 (''s²ʾm'')) په بڼه هم ثابت شوی دی.<ref>{{Cite web |title=Kalmasoft - Phonetic Database of Syriac Words |url=http://www.kalmasoft.com/KLEX/dbsyriac.htm |access-date=2021-06-20 |website=www.kalmasoft.com |archive-date=2021-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616165306/https://kalmasoft.com/KLEX/dbsyriac.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="Volume 9 1997 page 261">{{cite encyclopedia|last=Bosworth|first=Clifford Edomond|author-link=Clifford Edmund Bosworth|title=AL-SHĀM|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]]|volume=9|year=1997|page=261}}</ref><ref>{{cite book|last=Younger Jr.|first=K. Lawson|title=A Political History of the Arameans: From Their Origins to the End of Their Polities (Archaeology and Biblical Studies)|publisher=SBL Press|date=7 October 2016|location=Atlanta, GA|pages=551|language=en|isbn=978-1589831285}}</ref> == جغرافيه == دمشق د سمندر له سطحې څخه ۶۸۰ متره (۲۲۳۰ فوټه) پورته لوړه سطحه باندې او له مديترانې څخه نږدې ۸۰ کېلومتره (۵۰ ميله) د هېواد دننه پر يوه ستراتيژيکه سيمه کې جوړ شوی و، چې د “Anti-Lebanon” غرونو په واسطه ساتل شوی دی، د باراډا سيند (Barada River) په واسطه ورته اوبه رسېږي او د سوداګريزو لارو تر منځ تېرېدونکو سړکونو کې پروت دی: د شمال او سويل لاره چې مصر له کوچنۍ اسيا سره نښلوي او د ختيځ او لويديځ تر منځ د تېرېدونکې دښتې لاره، چې لبنان د ايوفرېټس “Euphrates” سيند له تنګي سره نښلوي. د “Anti-Lebanon” غرونه د سوريې او لبنان تر منځ پوله ټاکي. د غرونو ياده لړۍ له مديترانې سمندرګي څخه ۱۰۰۰۰ فوټو څخه لوړې څوکې او سخت اورښت لري. که څه هم په لرغونو وختونو کې د بارادا سيند له لورې د دې سيمې اغېز کم شوی و، چې د ويلي کېدونکې واورې له لورې له مشبوع غرنيو ويالو څخه سرچينه اخلي. دمشق د “Ghouta” له لورې راچاپېر شوی دی، چې يوه خړوبه کرنيزه ځمکه ده چې له لرغونو وختونو راهيسې په کې زياته سبزي، غلې دانې او مېوې کرل شوې دي. د رومي سوريې نقشه په ډاګه کوي، چې د بارادا سيند د دمشق د ختيځ په يو څه اندازه کې خالي شو. نن ورځ ياد شکمن جهيل ته باهيرا اتايبا “Bahira Atayba” ځکه وايي، چې دا سيمه د سختې وچکالۍ په کالونو کې ان هيڅ نه وه. د دمشق معاصر ښار ۱۰۵ کېلومتر مربع (۴۱ ميل مربع) پراخوالی لري، چې له ډلې يې ۷۷ کېلومتر مربع (۳۰ ميل مربع) سيمه ښاري ده، په داسې حال کې چې د قاسيون په نوم غر يا جبل قاسيون “Jabal Qasioun” يې پاتې برخه رانغاړي.<ref name="romeartlover">romeartlover, [http://romeartlover.tripod.com/Damasco1.html "Damascus: the ancient town"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008020818/http://romeartlover.tripod.com/Damasco1.html|date=8 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |date=October 2009 |title=DMA-UPD Discussion Paper Series No.2 |url=http://dma-upd.org/PublicFiles/File/Discussion%20Papers/02_Strategy%20and%20Frameworks%20for%20the%20Damascus%20City%20Urbanization%20to%20Guide%20the%20City%20Master%20Plan%20Revision_R1.pdf?lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028075616/http://dma-upd.org/PublicFiles/File/Discussion%20Papers/02_Strategy%20and%20Frameworks%20for%20the%20Damascus%20City%20Urbanization%20to%20Guide%20the%20City%20Master%20Plan%20Revision_R1.pdf?lang=en |archive-date=2012-10-28 |publisher=Damascus Metropolitan Area Urban Planning and Development |page=2}}</ref> د دمشق لرغونی ښار چې د ښار په دېوالو کې رانغښتل شوی دی، چې د بارادا سيند پر سويلي څنډه باندې پروت دی، چې نږدې وچ (۳ سانتي متره) وچ دی. سويل او ختيځ تر منځ، او د شمال او شمال ختيځ تر منځ د کليوالي سيمو په واسطه راچاپېر شوی دی، چې تاريخ يې بېرته منځنيو پېړيو ته رسېږي، چې مايدان (Midan) کليوالي سيمه په سويل ختيځ کې، ساروجا (Sarouja) او امارا (Imara) په شمال او شمال لويديځ کې پرتې دي. دا ګاونډ سيمې په اصل کې پر هغو سړکونو باندې راپورته کېږي، چې له ښاره د باندې غځېږي او د مذهبي بڼو قبرونو ته نږدې پرتې دي. په ۱۹ پېړۍ کې قاسيون غره  لرې پرتو کليو د قاسيون غره پر ډډو باندې وده وکړه، چې د ښار په نظر کې نيولو سره د الصالحيه سيمې ګاونډيتوب وار له مخه د منځنۍ پېړۍ د اندلسي شېخ او فيلسوف ابن عربي “Ibn Arabi” پر مهم زيارت باندې تمرکز وکړ. دې نويو ګاونډ سيمو کې په لومړيو کې د عثماني سترواکۍ له اروپايي سيمو څخه کردي پوځي او مسلمان کډوال استوګن شول، چې تر عيسوي واکمنۍ يا حکومت لاندې راغلې. دوی په دې ډول د الاکراد “al-Akrad” (کردانو) او المهاجرين “al-Muhajirin” (کډوالو) په نوم پېژندل کېدل. دوی د لرغوني ښار شمال ته له ۲ څخه تر ۳ کېلومتر (۱ – ۲ ميلو) پورې پراته دي. د ۱۹ پېړۍ له وروستيو څخه راپدېخوا يو معاصر اداري او سوداګريز مرکز بارادا سيند ته نږدې د لرغوني ښار لويديځ لور ته خپرېدل پيل کړل، چې د المرجي (al-Marjeh) يا «چمن» په نوم سيمه کې متمرکز شو. المرجي ژر د هغه ځای نوم شو، چې په لومړيو کې په کې د ښار د لويې خونې يا سالون په درلودلو سره د معاصر دمشق مرکزي څلور لاری و. د عدالت محکمې، ډاګ خانې او د اورګاډي تم ځای لږ څه سويل لور ته پر لوړې هوارې ځمکه باندې ځای پر ځای شول. د يوې اروپايي شوې استوګنيزې سيمې د جوړېدلو چارې په نږدې وخت کې د المرجي او الصالحيه تر منځ سړک باندې پيل شوې. د نوي ښار اداري او سوداګريز مرکز په وار وار د دې سيمې پر لور لږ څه شمال لوريو ته وغځېد. == تاریخ == == سرچينې == [[وېشنيزه:د مشق]] 3k97zgclu59guvvb5lto5497vwpwtdn 0 14196 362619 362272 2026-03-30T08:06:01Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362619 wikitext text/x-wiki '''سور رنګ''' ({{Lang-en|Red}}) د رڼا د طیف له هغو لومړنیو رنګونو څخه دی چې د لیدو وړ څپو په اوږدو کې تر ټولو اوږده موج لرونکی طول لري. دا رنګ په طبعیت کې د ځواک، انرژۍ او حیاتي ځواک سمبول ګڼل کېږي او په انساني کلتورونو کې د بېلابېلو ماناګانو لکه مینه، غوسه، خطر او قربانۍ لپاره کارول شوی دی. له علمي پلوه، سور رنګ د [[رڼا]] په طیف کې هغه مهال څرګندېږي چې د څپې اوږدوالی یې نږدې له ۶۲۰ څخه تر ۷۴۰ نانومیټرو پورې وي. په ډېری تمدنونو کې دا رنګ د وینې او اور سره د تړاو له امله د ژوند او حرکت نښه ګڼل شوې او په هنر او معمارۍ کې د لیدونکي د پاملرنې راجلبولو لپاره ترې ګټه اخیستل کېږي. د انسان پر ارواپوهنه د سور رنګ اغېزې خورا ژورې دي، ځکه چې دا رنګ د عصبي سیسټم د هڅولو او د زړه د درزا د زیاتولو وړتیا لري. په [[ارواپوهنه]] کې سور رنګ د هیجان او فزیکي فعالیت محرک بلل کېږي او ډېری وخت په نښو او اشارو کې د خطر یا احتیاط د خبرداري په توګه کارول کېږي. په [[ټولنپوهنه]] کې دا رنګ په بیرغونو، انقلابونو او سیاسي حرکتونو کې د مقاومت او مېړانې د سمبول په توګه ریښه لري. له بلې خوا، په ډېری ختیځو کلتورونو کې سور رنګ د نېکمرغۍ، خوښۍ او سوکالۍ نښه ده چې په ودونو او جشنونو کې د یو بنسټیز عنصر په توګه کارول کېږي. په صنعت او تجارت کې سور رنګ د پېرودونکو د اشتها او پاملرنې د پارولو لپاره یو پیاوړی ابزار ګڼل کېږي، چې له همدې امله په ډېری سوداګریزو نښو یا لوګوګانو کې په پراخه کچه لیدل کېږي. په [[بشري علوم]] او کلتوري مطالعاتو کې دا ثابته شوې چې د رنګونو انتخاب یوازې د خوند خبره نه ده، بلکې د یوې ټولنې له تاریخي او مذهبي باورونو سره ژور تړاو لري. په پای کې دا ویلای شو چې سور رنګ د انسان په ژوند کې له بیولوژیکي اړتیاوو نیولې تر مانیزو مفاهیمو پورې په هر پړاو کې شتون لري او د تمدنونو په ادبي او هنري هستیو کې یې تل یو ځانګړی او اغېزناک ځای ساتلی دی. == د سور رنګ تخنیکي او سمبولیک اړخونه == فزیکي ځانګړتیاوې د رڼا په طیف کې تر ټولو ټیټه فریکونسۍ او تر ټولو اوږد طول موج لري چې له امله یې له لیرې واټن څخه په اسانۍ لیدل کېږي. بیولوژیکي اغېزې د اډرینالین د کچې په لوړولو او د اشتها په زیاتولو کې رول لري چې په بدن کې د فزیکي غبرګونونو لامل ګرځي. کلتوري سمبولیزم په بېلابېلو ټولنو کې د مېړانې، قربانۍ او همدا راز د مینې او صمیمیت د څرګندولو لپاره یو نړیوال ژبه ګڼل کېږي. په هنر او ډیزاین کې د تمرکز د رامنځته کولو او د یوې ځانګړې موضوع د روښانولو لپاره د یو لومړني او غالب رنګ په توګه کارول کېږي. == سرچینې == [https://www.britannica.com/science/color/Red Encyclopedia Britannica - The Science of Color: Red] [https://www.psychologytoday.com/us/blog/habit-strategy/201408/the-meaning-the-color-red Psychology Today: The Impact of Color Red] [https://www.nationalgeographic.com/ National Geographic - Cultural Significance of Colors] [https://www.pantone.com/color-intelligence/color-meanings/red Pantone Color Intelligence - Meaning of Red]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[وېشنيزه:رنګونه]] [[وېشنيزه:فزیک]] [[وېشنيزه:ارواپوهنه]] [[وېشنيزه:کلتور]] 4mbpqtbqfeoouvt1uj6324mvrl8p5w6 0 46440 362621 355292 2026-03-30T09:02:02Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362621 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص}} سلمة بن کهیل رحمة الله   عليه  وايى: ماهیڅوک نه دی لیدلی چي په خپل علم سره ئې صرف د الله جل جلاله رضاء مقصد وي، پرته له دغو درو کسانو (عطاء، طاوس او مجاهدرحمة الله عليهم). د هجرت په ۹۷ کال د ذی الحجې د میاشتي وروستۍ ورځي وې، چي مکې مکرمې ته له لیري او نزدو څخه په ډلو ډلو زیارت کوونکي د څپانده بحر په شان را روان وه، پیاده، سپاره، ځوانان، سپین ږیري، نارینه او ښځينه، تور سپین عربي عجمي، امير او مامور ټوله د الله جل جلاله و دربار ته په عاجزي سره تلبیه ویونکي  د خپلو هیلو او امیدنو سره حاضرېدل، دمسلمانانو خلیفه شهنشاه اعلیحضرت سلیمان بن عبدالملک هم لڅ سر لوڅي پښې په يوه لنګ او پټو کي د نورو عادي خلګو په شان د بیت الله شریفي په طواف بوخت دی، شاته يى خپل دوه ښکلي زامن هم ور پسې دي، طواف لا نه ؤ ختم سوی چي سليمان بن عبدالمالک و يوه  خاص نفر ته متوجه سو او ورته یې وويل ستاسو صاحب چيري دى، هغه د مسجد لوېديځ طرف ته اشاره وکړه او ویې ويل هلته  ولاړ دى لمونځ کوي، خليفه هم فوراً هغه لور ته چي ورته اشاره سوې وه، د خپلو زامنو سره ور روان سو، نورو خادمانو او وزيرانو او معاونينو يې هڅه کول، تر څو خليفه ته لار پرانيزي او د بيروبار د تکليف څخه يې وژغوري، لاره یې ورته پرانيستل. خليفه وويل چي دا داسي ځاى دى چي دلته شاه او ګدا يو ډول دی، يو پر بل د تقوا څخه پرته په بل هيڅ شي سره فضليت نه لري، بيا دهغه سړي طرف ته چي ورته اشاره سوې وه، ورغلی، هغه سړى د پخوا په شان مسلسل د خپل لمانځه په رکوع او سجده کي غرق ؤ، نور خلګ یې شاته، راسته او چپه طرف ته چار چاپېره په انتظار ناست وه، سليمان بن عبدالملک هم د مجلس په پاى کي کښېنستی زامن یې ورسره کښېنستل، زامن یې په دې فکر کي وه، چي دا به څوک وي، چي امير المؤمنين یې ملاقات ته په انتظار ناست دى، سړي ته ګوري چي تک تور پېچلي ورېښتان یې دي کله چي هغه سړي خپل لمونځ خلاص کړ و هغي خوا ته چي خليفه ناست ؤ، را وګرځېدی، خليفه ورته سلام ووايه هغه ورته د سلام جواب ورکړ، خليفه ور څخه د حج د مناسکو په اړه مختلیفي پوښتني پېل کړې، هغه ورته  د هري پوښتني جواب په ښه تفصيل سره ورکاوه، د خپلي هري خبري سند به یې و رسول الله صلى الله عليه وسلم ته منسوباوه او ويل به یې رسول الله صلى الله عليه وسلم داسي فرمايلي دي، کله چي د خليفه پوښتني خلاصي سوې نو یې له ده څخه د منني تر څنګ خپلو زامنو ته وويل را ولاړ سئ، هغوی هم  را ولاړ سول، دوی درې سره  د مسعې پر لور روان سوه، دوی لا د صفا او مروة  په طواف بوخت دي، چي يو سړى آواز کوي چي اې مسلمانانو دلته دي د عطا بن ابي رباح پرته بل څوک فتوی نه ورکوي، البته که هغه نه ؤ بيا عبدالله بن ابي نجيع دى، دا د حکومت امر دی د بادشاه په زامنو کي يوه و خپل پلار ته وکتل او  ویې ويل دا څنګه خبره ده چي د امير المؤمنين والي داسي اعلان کوي چي اې خلګو د عطاء او د هغه د ملګري څخه پرته دي بل هيڅوک فتوا نه ورکوي، حالانکه هغه د خليفه اميرالمؤمنين هيڅ قدر او احترام ونه کړ؟ سليمان بن عبدالملک و خپل زوى ته وويل اې زويکيه، دغه نفر چي تا وليدی چي موږ ورته په ذليله توګه په دغه لوړ منصب کي وړاندي سوو عطاء بن ابي رباح  ؤ،  په مسجد حرام کي د فتوی خاوند او د عبدالله بن عباس وارث او ځاى ناستى دی او دا یې هم ورسره وويل اى زويه! علم زده کړه ځکه چي په علم سره سړى سرلوړی کيږي او مريان د باچاهانو درجې ته رسيږي، رښتيا هم سليمان بن عبدالملک په خپله خبره کي هيڅ مبالغه نه ده کړې، ځکه چي عطاء بن ابي رباح په کشرتوب کي د مکې مکرمې د يوې ښځي مريی ؤ، مګر الله جل جلاله و دغه حبشي غلام ته عزت ور په برخه کړ. په دا ډول چي د وړکتوب د لومړنيو ورځو راهيسي یې د علم په لار کښي قدم کښېښودی او خپل قېمتي ژوند یې په درې برخو ووېشی: په يوه برخه کي به یې د خپلي سرداري چوپړ او خدمت په ښه توګه تر سره کاوه او د هغې چي څه ډول حق ؤ،  هغه يې سرته رساوه، د وخت بله برخه یې صرف د الله جل جلاله د رضاء په خاطر د الله جل جلاله د بندګۍ او عبادت  لپاره ځانګړې کړې وه او يوه برخه یې د علم د حاصلولو لپاره ځانګړې کړې وه، د رسول الله صلى الله عليه وسلم د صحابه کرامو څخه چي څوک تر دې دمه ژوندي وه د هغوی سره به یې ليدل او د هغوی صافو او ړونو علمي سرچينو څخه به یې خپله علمي تنده ماتول د ابو هريرة، عبدالله بن عباس، عبدالله بن زبير او داسي نورو صحابه کرامو څخه یې استفاده پيل کړه، تر څو خپله سينه  یې په نبوي علومو او فقهي سره ډکه کړه کله چي د ده سرداري وليدل چي غلام خو یې خپل نفس د الله په لار کښي پلورلی دی او خپل ژوند یې د علم و طلب ته وقف کړى دى، نو تر خپل حق تېره سوه او دى یې په دې خاطر چي اسلام او مسلمانانو ته یې ګته ورسيږي، د الله جل جلاله د رضا لپاره ازاد کړ،  ده هم د همهغه وخت څخه و بيت الله الحرام ته مخه کړه او هغه یې د ځان لپاره خپل کور، مدرسه او پناه ګاه وګرځول، چي زده کړه به یې په کښي کول او الله جل جلاله ته به یې په عبادت او تقوی سره تقرب حاصلوی آن تر دې  چي تاريخ پوهانو ليکلي دي، چي عطاء بن ابي  رباح  د علم او پوهي و يوې داسي هسکي درجې ته ورسېدی، چي د ده د عصر ډېرو کمو کسانو ورته  لاس رسى کېدی، حضرت عبدالله بن عمر چي کله د عمرې د اداء کولو  لپاره  و مکې مکرمې ته راغلی نو خلګو فتواوي او پوښتني ترې پيل کړې، ده پر خلګو مخ را واړوی او ورته وې ويل: اې خلګو زه تاسي ته حيران يم چي تاسي زما څخه پوښتني کوی، حالانکه په تاسي کي عطاء بن ابي رباح موجود دى. عطاء د علم و دغه هسکي درجې ته د دوو خصلتونو له کبله ورسېدی. (١): پر خپل نفس باندي یې حاکمانه تسلط او بری موندلی ؤ او هغه يې دېته نه پرېښود چي په بې ځايه لذتونه او خوندونو کي ولوبيږي. (٢): خپل وخت یې په پالتو او فضولو کارونو کي د اخته کېدو څخه ژغورلی ؤ. محمد بن سوقه (چى يوغټ محدث دى) يوه ورځ و يوې غټي ډلي ته چي ده  ته د زيارت لپاره راغلي وه داسي وويل: ايا زه تاسي ته يوه داسي ګټوره خبره ونه کړم؟  ترڅو تاسي ته هم داسي ګټه وکړي، لکه ماته چي یې کړې ده. هغوی ورته وويل هو ولي نه؟ محمد بن سوقه رحمة الله عليه ورته وفرمايل: ما ته عطاء بن ابي رباح نصيحت وکړ او راته یې وويل اې وراره زموږ څخه مخکنيو به پالتو او فضول خبري نه خوښولي ما ورته وويل دوی فضول خبري څه شي ته وايي؟ ده راته وويل د هغوی په اند د الله جل جلاله د کتاب د قرائت او په هغه باندي د فهم او پوهي، د رسول الله صلى الله عليه وسلم په احاديثو باندي خپل ځان او يا بل د پوهولو، د امر بالمعروف او نهي عن المنکر، د هغه علم چي سړى ځان الله ته په نزدې کوي او يا دا چي د خپلي روزۍ او معاش د برابرولو لپاره داسي خبره وسي چي چاره ور څخه نه وي، نوري ټولي فضولي خبري دي او بيا یې زما خواته په ځېر سره وکتل او وېي ويل ايا تاسي دا ايت نه لولی. وَإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظِينَ (10) كِرَامًا كَاتِبِينَ . سورة الانفطار. ايت١٠-١١. پر هر انسان باندي دوې ملائکي ګمارل سوي دي، عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ (17) مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ (18). سورة ق، ايت١٧-١٨. او بيا یې وفرمايل ايا يو څوک په دې نه شرميږي چي د قيامت په ورځ یې خپله عملنامه اکثره د داسي څه څخه ډکه وي چي هغه نه د دين کارونه وي او نه د دنيا. د عطاء بن ابى رباح په ذريعه الله جلا جلاله زيات شمېر کسانو ته ګټه  ورسول، چي ځني پکښي د خاصي طبقې خلګ وه او ځني نور بيا کار او کسب والا وه. امام ابوحنيفة رحمة الله عليه د خپل ځان قصه کوي او وايي چي زه په پنځو مسئلو کي چي د مناسکو په اړه وې تېروتلم، پنځه سره يوه حجام (نايي) را وښودلې. خبره دا وه چي په حج کي ما د احرام څخه د وتلو لپاره د سر خريلو اراده وکړه نو نایي ته راغلم او ورته ومي ويل سر په څو روپو را خروې هغه راته وويل الله جل جلاله دي هدايت درته وکړي، د حج په مناسکو او عباداتو کي شرط نه لګول کيږي، کښېنه هر څو چي دي راکړې هغه صحيح دي، په دې خبره زه وشرمېدم البته کښېنستم خو د قبلې څخه چپ کښېنستم نايي اشاره راته وکړه چي سم قبلې ته مخامخ کښېنه، زه هم سم سوم نور هم خجله سوم، بيا مي د سر چپه خوا د خريلو لپاره ورته وړاندي کړه هغه راته وويل راسته خوا را وګرځوه، ما هم د سر راسته خوا ورته را وګرځول، بيا یې راته وويل ولي چپ ناست يې تکبير ووايه ما هم تکبير شروع کړ، تر څو را پورته سوم نايي راته وويل چيري ځې ما ورته وويل خپلي سپرلۍ ته ځان رسوم، ده راته وويل لومړی دوه رکعته لمونځ وکړه بيا چي هر چيري ځې ورځه، ما هم دوه رکعته لمونځ وکړی او د ځان سره مي وويل داسي مسائل د ښه عالم څخه ماسېوا بل څوک نه سي بيانولاى نو مي پوښتنه ځني وکړه؟ تاته دا مسائل چا در ښودلي دي؟ ده راته وويل ما عطاء بن رباح په دغه رنګه کولو ليدلى دى، د هغه څخه مي زده کړي دي او خلګو ته یې هم ورښيم. عطاء بن ابي رباح مخي ته دنيا ذليله راغله، مګر ده ور څخه سخت اعراض وکړ او سخت انکار یې ورڅخه وکړ، حتی خپل ټول عمر او ژوند یې په يوه قميص چي قېمت او بيه یې پنځه درهمه وه تېر کړ، د وخت خلفاؤ او بادشاهانو و خپل مصاحبت او ملګرتيا ته دعوت کړ، مګر له دې ويري چي دى خپل دين د دوی له دنيا څخه وژغوري، د دوی و غوښتني ته یې هر وخت منفي جواب ورکړ، مګر که به بيا هم په کوم کار کي د عامه مسلمانانو خير او ښېګڼه وه د هغه لپاره به د يوه نمائنده په توګه د خليفه دربار ته ورتلی، په دې اړه عثمان بن عطاء خراساني يوه واقعه نقل کوي او وايي: چي زه د خپل پلار سره د هشام بن عبدالملک دربار ته روان وم، کله چي [[دمشق]] ته نزدې يو ځاى ته ورسېدو ګورم چي پر يوه تور خره باندي يو شېخ سپور دى، د ټاټ شوخ او کلک کالي یې اغوستي دي، زړه چپنه یې ده  خولۍ يې پر سر باندي موښتې ده (د ډېر استعمال له کبله)، رکابونه (آس ته د پورته کېدو لپاره چى پښه ور باندى ږدى) د لرګي دي، ماته خندا پر راغله پلار ته مي وويل دا سړى څوک دى، پلار مي راته وويل چپ سه دا د حجاز د فقهاؤ سردار عطاء بن ابي رباح دى، کله چي را نزدې سو نو زما پلار د خپل غاطر څخه ورته را کښته سو، دی هم د خپلي سورلۍ څخه را کښته سو دواړه سره غاړه تر غاړي سول، پوښتني یې سره وکړې، بيرته سپاره سول او روان سول، ترڅو د هشام بن عبدالملک د دربار پر دروازه سره ودرېدل، لا کښته سوى نه وو چي ورته د باچا لخوا ورته د ورتلو اجازه وسوه. کله چي زما پلار د مجلس څخه را ووتى، نو ما ورته وويل ستاسي د مجلس څه کار ګزاري راته بيان کړه، پلار مي راته وويل هشام بن عبدالملک چي کله خبر سو چي عطاء بن ابى رباح دروازې ته راغلى دى، نو په منډه او تلوار راغلی او د راتلو اجازه یې ورته وکړه، په الله قسم چي زه هم د ده له رويه ور سره داخل سوم، چي هشام وليدی نو یې ورته وويل مرحبا، مرحبا راځه، راځه خداى دي راوله. همدا خبري یې ورته کولې تر څو یې د خپل ځان سره پر تخت باندي کښېناوه او دى (هشام) مخامخ ورته په ادب کښېنستی په مجلس کي نور قومي مشران او وزيران هم ناست وه، خبري یې سره کولې، د ده په راتګ سره هغوی يو دم چوپ سول، هشام ورته وويل ای ابو محمده  څه کار دي ؤ، عطاء ورته وويل اهل الحرمين (د حرمين اوسېدونکي) د الله جل جلاله او د هغه د رسول صلى الله عليه وسلم همسايه ګان دي، د دوی رزق او روزي او عطايا و هدايا پر دوی باندي تقسيم کړه، ور یې کړه، هغه ورته وويل سمه ده منشي ته یې امر وکړ: اى غلامه! د يوه کال لپاره و اهل حرمينو ته د هغوی ارزاق او عطايا وليکه. بيا هشام ورته وويل بل کوم ضرورت لرې؟ عطاء ورته وويل هو اى امير المؤمنين د اهل حجاز او نجد خلګ اصلى عرب او د اسلام قائدين دي اضافه صدقات، زکوة او عشر دوی ته د بيت المال  څخه ورکړه. هغه ورته وويل صحيح ده بل کوم ضرورت سته؟ ده ورته وويل بلى هو اى امير المؤمنين سرحدي ساتونکي پوځيان چي د دښمن په مقابل کي شپه او ورځ ولاړ دي او د مسلمانانو څخه د شر دفع کوي، نو د دوی تنخواوي ور اضافه کړه، تر څو د دوی اړتياوي پوره سي، ځکه که دوی هلاک سوه نو سرحد هم له منځه ځي. هغه ورته وويل سمه ده غلام ته یې امر وکړ چي د دوی ارزاق او تنخواګاني دي فوراً دوى ته ور واستول سي، بل کوم ضرورت لرى؟ ده ورته وويل بلي هو پر ذميانو باندي بايد دومره بار وانه چول سي، چي دوی یې توان ونه لري د دوی جزيه او ټيکس دي د دوی د توان هومره سي دا ځکه چي که تاسي د دوی بار ور سپک کړی دوی به ستاسي سره ستاسي پر دښمن باندي همکاره او معاونين وګرځي. بل څه ضرورت؟ ده ورته وويل هو سته هغه دا چي ته پخپله د الله څخه وبېرېږه او په دې ځان پوه کړه چي يوازي پيدا سوى يې، يوازي به مرې، يوازي به د قيامت په ورځ را پورته کېږې، او يوازي به در سره حساب کېږي، قسم په الله دا ته چي یې اوس ويني دا به يو لا هم نه وي درسره، هشام سر وځړاوه او مځکه یې ګرول او ژړل یې عطاء را ولاړ سو زه هم ورسره را ولاړ سوم، چي کله دروازې ته را رسېدو ګورم چي يو نفر يوه کڅوڼه نه پوهېږم چي څه شی به پکښي وه ور پسي راوړه او ورته یې وويل دا اميرالمؤمنين ستا لپاره راکړه.  ده ورته وويل هی هات  دا خو زه نسم قبلولاى (وما اسئلکم عليه من اجران اجرى الاعلى رب العلمين) قسم په الله چي څه ډول ورغلى ؤ هم هغسي ځني را ووتی يو غړپ اوبه یې لا هم ونه څښلې عطاء بن ابى رباح ته الله جل جلاله ډېر عمر ورکړ حتى سلو کالو ته وه رسېدی، چي ټوله یې په علم، عرفان او عمل سره ډک کړ، په تقوى او خير سره یې وځلاوه، او خلګو ته یې د لاس نيولو څخه په پوره توګه ځان پاک وساته او استغناء یې غوره کړه. هغه چي د خلګو سره په لاسو کښي وه، د هغه څخه یې په جدي توګه خپل ځان او ژوند وژغوره او هغه څه چي د الله سره دي هغوی ته یې پوره ليوالتيا ښودل د مرګ په وخت کي یې د دنيا د بار څخه خپل ځان سپک کړی ؤ، او د اخرت لپاره يې ښه توښه برابره کړې وه اويا (۷۰) حجه يې کړي وه اويا (۷۰) ځلي د عرفات پر ميدان درېدلی او د الله جل جلاله څخه یې د هغه د رضا او د [[جنت]] خواستونه پکښي کړي دي، او د دوږخ له اوره یې پناه غوښتې ده. ماخذ: صور من حياة التابعين، صفحه :۹-۲۲ تاليف: د الدکتور عبدالرحمن رافت الباشا ژباړه: مولوي سید عبدالباري https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=3793{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} onzrsudiww8og69paayzrpo1oy5efjs 0 57871 362616 362256 2026-03-30T07:15:30Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362616 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: left; margin: 0 0 1em 1em: 95%; text-align: right;" |- |- {{#if: | {{!}} colspan="2" style="font-size: smaller; text-align: center;" {{!}} [[دوتنه:|200px]]<br />{{{caption|}}}}} | colspan="2" style="font-size: larger; text-align: center;" | '''رضا ګودری''' <br /> |- ! colspan="2" style="background-color: #d0d0d0; text-align: center;" | معلومات |- ! نوم | رضا ګودری |- ! د زېزون نوم | محمد رضا ګودری |- ! زوکړه | {{birth date and age|1988|12|14}} |- ! زېږېدو ځاى | [[تهران]]، [[ایران]] |- ! هويت | [[ايران|ایرانی]] |- ! استوګنځی | چونبوري، [[تایلنډ]] |- ! لقب | پارسی لیوپرډ |- ! ونه | ۶ انچ ۵ پښه (۱/۹۵ متره) |- ! رسي | ۸۳/۹ انچ (۲/۱۳ متره) |- ! د تول ډله |منځنی وزن<br>سوپر منځنی وزن<br>سپک وزن<br>دروند تول |- ! څخه جګړه کوي |[[جاپان]]، [[تایلنډ]] |- ! لوبډله |د وینم روزنیز کمپ |- ! ښوونکي |حمید سلطانی کمپ (کراټی)<br>ساکمونګکول سیتچوچوک (موی تای)<br>دی الونزیو جیکسن (برازیلی جیو جیټسو) |- ! روزونکی |مهدي زاتوت (کیک بوکسنګ) |- ! رتبه |{{color box|black}} تور کمربند څلورم دان (کراټې)<br>{{color box|blue}} نیلي کمربند (برازیلی جیو جیتسو) |- ! موقف | ارتودوکس |- ! د پام وړ کلبونه | شینډنکی (۲۰۰۸-۲۰۱۶)<br>ډبلیو کی او (۲۰۱۶-۲۰۱۸)<br>پیر ټیکس جم (۲۰۱۸-۲۰۲۰)<br>وینم (له ۲۰۲۰ تر اوسه) |- ! فعال کلونه | له ۲۰۰۸ تر اوسه |- ! ویب سایټ | [http://www.rezagoodary.com www.rezagoodary.com] |- |} '''رضا ګودری''' {{lang-en|Reza Goodary}}، ({{lang-fa|رضا گودری}})؛ په ۱۴ دسمبر ۱۹۸۸ کې زیږیدلی) یو [[ايران|ایرانی]] [[ګډ رزمي هنرونه|مکسډ مارشل آرټسټ]]<ref name=":3">{{Cite web|date=2021-09-29|title=Goodray Joins One Championship|url=https://irannewsdaily.com/2021/09/goodray-joins-one-championship/|url-status=live|access-date=2021-09-29|website=Iran News Daily|language=en-US}}{{Cite web|date=2021-09-13|title=Borna news agency mentions continued success of Iranian martial artist in an article|url=https://www.vanguardngr.com/2021/09/borna-news-agency-mentions-continued-success-of-iranian-martial-artist-in-an-article/|access-date=2021-09-14|website=Vanguard News|language=en-US}}{{Cite web|last=|first=|date=2021-09-23|title=Iranian martial artist on the eve of a great signing agreement|url=http://www.iribnews.ir/fa/news/3228883|url-status=live|access-date=2021-09-28|website=IRIB News|language=fa}}</ref> سره لاسلیک کړی هغه په کراټې، موای تای، برازیلي جیو-جیتسو کې تخصص لري<ref name="careerwins">{{Cite web|last=|first=|date=2021-09-09|title=Goodary: Veterans should provide the arena for young people|url=http://parsine.com/fa/news/729180|url-status=dead|access-date=2021-09-10|website=Parsine|language=fa|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910052035/http://parsine.com/fa/news/729180}}{{Cite news|date=2021-10-10|title=Change schedule of Reza Goodary fight with his Thai opponent|language=fa|work=Borna News|url=https://www.borna.news/fa/tiny/news-1244776|access-date=2021-10-11}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> او د ۲۹۹ مسلکي کراټې جګړو ریکارډ لري.<ref>{{Cite web|date=2021-10-26|title=Reza Goodary, the first Iranian to fight for the WBC Muay Thai world title|url=https://www.tehrantimes.com/news/466382/Reza-Goodary-the-first-Iranian-to-fight-for-the-WBC-Muay-Thai|access-date=2021-10-26|website=Tehran Times|language=en|archive-date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026174604/https://www.tehrantimes.com/news/466382/Reza-Goodary-the-first-Iranian-to-fight-for-the-WBC-Muay-Thai|url-status=dead}}{{Cite web|date=2021-09-29|title=Iran's Goodary to face Thai opponent for WMC world title Dec|url=https://en.mehrnews.com/news/179207/Iran-s-Goodary-to-face-Thai-opponent-for-WMC-world-title-Dec|url-status=dead|access-date=2021-09-29|website=Mehr News Agency|language=en|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929165109/https://en.mehrnews.com/news/179207/Iran-s-Goodary-to-face-Thai-opponent-for-WMC-world-title-Dec}}</ref> == د ژوند لومړۍ ورځي او زده کړي == ګودری په تهران کې زیږیدلی او ماشومتوب یې د نرمک په سیمه کې تېر کړی دی.<ref name=":1">{{Cite web|last=|date=2021-08-31|title=Goodary: I am proud to be Iranian; My goal is to get more honors|url=https://www.irna.ir/news/84455893/گودری-به-ایرانی-بودنم-افتخار-می-کنم-هدفم-کسب-افتخارات-بیشتر|url-status=live|access-date=2021-09-01|website=IRNA|language=fa}}</ref> په ۱۹۹۵ کې، هغه په ۷ کلنۍ کې [[جودو]] پیل کړه<ref>{{Cite web|date=2021-09-18|title=Iranian fighter against Thai Muay Thai champion|url=https://hamshahrionline.ir/x7mh9|url-status=dead|access-date=2021-09-29|website=Hamshahri Online|language=fa|archive-date=2021-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918165033/https://hamshahrionline.ir/x7mh9}}</ref> او وروسته له هغه د دودیز چینایي مارشل آرټ زده کړه پیل کړه.<ref name=":11">{{Cite web|date=2021-09-13|title=Borna news agency mentions continued success of Iranian martial artist in an article|url=https://www.vanguardngr.com/2021/09/borna-news-agency-mentions-continued-success-of-iranian-martial-artist-in-an-article/|access-date=2021-09-14|website=Vanguard News|language=en-US}}{{Cite web|last=|first=|date=2021-09-23|title=Iranian martial artist on the eve of a great signing agreement|url=http://www.iribnews.ir/fa/news/3228883|url-status=live|access-date=2021-09-28|website=IRIB News|language=fa}}</ref> د جګړې له عملي میتد د سره د هغه د لیوالتیا له امله، هغه د دې پرځای په پوره توګه په کراټې تمرکز وکړ.<ref name=":2">{{Cite web|last=|first=|date=2021-08-31|title=Bloomberg report on the success of Iranian combat work|url=http://www.iribnews.ir/fa/news/3207273|url-status=live|access-date=2021-09-01|website=IRIB News|language=fa}}</ref> == مسلک == === ایران === ګودری د حامد سلطاني تر څارنې لاندې خپل تمرین کاوه، د ایران د قانون له مخې،<ref name=":2" /> ګودری خپل لازمي پوځي خدمت بشپړ کړی وو.<ref>{{Cite news|date=2021-09-04|title=Goodary: The path to success is only three things; Practice, practice and practice|language=fa|work=ILNA|url=https://www.ilna.news/fa/tiny/news-1126280|access-date=2021-09-16}}</ref> === تایلینډ === په مکمل کراټو کی له ۲۰ ملی ایرانی لقبونو ګټلو وروسته ، ګودری د نورو مارشل آرټونو سره هم علاقه پیدا کړه.<ref>{{Cite web|date=2021-09-11|title=My goal has been to make Iran proud|url=http://ana.press/x79J7|url-status=dead|access-date=2021-09-16|website=ANA|language=fa|تاريخ الأرشيف=2021-09-11|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210911095002/http://ana.press/x79J7|خونديځ نېټه=2021-09-11|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210911095002/http://ana.press/x79J7|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210911095002/http://ana.press/x79J7|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911095002/http://ana.press/x79J7}}</ref> کله چې د هغه روزونکی د ۲۰۱۶په فبروري کې آلمان ته مهاجر شو، هغه پریکړه وکړه چې تایلینډ ته لاړ شي<ref name=":7">{{Cite web|last=|date=2021-08-30|title=Goodary, the phenomenon of inexhaustible Yahoo Sports praise of the Iranian warrior|url=https://www.irna.ir/news/84454698/|url-status=live|access-date=2021-09-01|website=IRNA|language=fa}}</ref> === آمريكا متحده ايالات === د اګست په ۲۷، ۲۰۲۱، هغه اعلان وکړ چې هغه به ډیر ژر په متحده ایالاتو کې خپل تمرینات شروع کړي.<ref name=":8">{{Cite web|date=2020-08-30|title=Goodary, an inexhaustible phenomenon|url=https://khabarban.com/a/32962879|url-status=dead|access-date=2021-09-01|website=Khabarban|language=fa|archive-date=2021-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901070943/https://khabarban.com/a/32962879}}</ref> == د مارشل آرټ مسلک == === مکس مارشل آرټ === هغه په تایلینډ کې د وینم روزنیز کمپ کې د مهدي زاتوت تر څارنې لاندې د مکس مارشل آرټ روزنې کې مصروف دی.<ref>{{Cite web|date=2021-09-15|title=Brag of the Thai hero before the battle with the Iranian martial artist|url=https://mehrnews.com/xW6Dp|url-status=dead|access-date=2021-09-15|website=Mehr News|language=fa|archive-date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915150734/https://mehrnews.com/xW6Dp}}</ref> === د بشپړ تماس کراټې === په ۲۰۱۶ کې، هغه په پټایا کې د بشپړ تماس کراټې نړیوالو سیالیو کې دریم ځای وګاټه او په [[اوساکا]] کې د نړۍ د بایکورین کیکان کپ کې د اتو په سر کې ځای درلود.<ref name=":4">{{Cite web|date=2018-05-27|title=Reza Goodary defended his title in 2018 in Okinawa-Japan|url=https://world-kumite.org/reza-goodary-defended-his-title-in-2018-in-okinawa-japan/|access-date=2021-08-24|website=World Kumite Organization|language=en-US}}</ref> په ۲۰۱۷ او ۲۰۱۸ کې، هغه په اوکیناوا ټاپو کې د جاپان په ملي اتلولۍ کې لومړی مقام ترلاسه کړ.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-09-12|title=Martial arts of Iranian legionnaires in preparing to enter MMA|url=https://www.mizan.news/fa/news/757145|url-status=dead|access-date=2021-09-12|website=Mizan|language=fa|archive-date=2021-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912131506/https://www.mizan.news/fa/news/757145}}</ref> === موای تای === په ۲۰۱۶کې، ګوډري د ساکمونګکول سیتچوکوک تر څارنې لاندې موای تای زده کړه وکړه.<ref>{{Cite web|date=2021-09-07|title=Reza Goodary: I am looking for the continuation of my honors|url=https://news.msy.gov.ir/news/2163536.htm|url-status=live|access-date=2021-09-08|website=Iran Ministry of Sport|language=fa}}</ref> د ۲۰۱۸او ۲۰۲۰ترمنځ، ګوډري په تایلینډ کې د موای تای په اتو مسلکي جګړو کې برخه اخیستې وه.<ref>{{Cite web|date=2021-09-14|title=Fight between Iranian fighter and Thai hero with the taste of revenge|url=https://www.varzesh3.com/news/1779558/جدال-فایتر-ایرانی-و-قهرمان-تایلندی-با-چاشنی-انتقام|url-status=live|access-date=2021-09-14|website=Varzesh 3|language=fa}}</ref> د اپریل په ۲۲، ۲۰۱۸، هغه په میکس موی تای کې د UFC جنګیالي فل هاوس سره مخامخ شو.<ref>{{Cite web|date=2021-10-26|title=Reza Goodary, the first Iranian to fight for the WBC Muay Thai world title|url=https://www.tehrantimes.com/news/466382/Reza-Goodary-the-first-Iranian-to-fight-for-the-WBC-Muay-Thai|access-date=2021-10-26|website=Tehran Times|language=en|archive-date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026174604/https://www.tehrantimes.com/news/466382/Reza-Goodary-the-first-Iranian-to-fight-for-the-WBC-Muay-Thai|url-status=dead}}{{Cite web|date=2021-09-29|title=Iran's Goodary to face Thai opponent for WMC world title Dec|url=https://en.mehrnews.com/news/179207/Iran-s-Goodary-to-face-Thai-opponent-for-WMC-world-title-Dec|url-status=dead|access-date=2021-09-29|website=Mehr News Agency|language=en|archive-date=2021-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929165109/https://en.mehrnews.com/news/179207/Iran-s-Goodary-to-face-Thai-opponent-for-WMC-world-title-Dec}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-04-22|title=Max Muay Thai Stadium|url=https://muaythaitv.us/events/max-muay-thai-e5002.html|url-status=dead|access-date=2021-08-28|website=MuayThai TV|تاريخ الأرشيف=2018-10-25|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181025122052/https://muaythaitv.us/events/max-muay-thai-e5002.html|خونديځ نېټه=2018-10-25|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181025122052/https://muaythaitv.us/events/max-muay-thai-e5002.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181025122052/https://muaythaitv.us/events/max-muay-thai-e5002.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025122052/https://muaythaitv.us/events/max-muay-thai-e5002.html}}</ref> === د برازیل جیو-جیتسو === په ۲۰۱۹ کې ، هغه د فیرټیکس جیم کې د سیلسو رولیم جونیر نظارت لاندې د برازیل جیو جیتسو تمرین پیل کړ.<ref name=":12">{{Cite web|last=|date=2021-08-31|title=Goodary: My goal is to get more honors|url=https://www.irna.ir/news/84455893/|url-status=live|access-date=2021-09-01|website=IRNA|language=fa}}</ref> هغه وتوانید چې نیلي بیلټ برازیلي جیو جیټسو د ډی الونزیو جیکسن لاسونو څخه ترلاسه کړي.<ref>{{Cite web|date=2020-06-04|title=2016 & 2019 World Martial Arts Masterships Champion Sets Sights On Mixed Martial Arts World|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/2016-2019-world-martial-arts-184000537.html|url-status=dead|access-date=2021-08-24|website=Yahoo Lifestyle|language=en-US|تاريخ الأرشيف=2021-06-02|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210602234633/https://www.yahoo.com/lifestyle/2016-2019-world-martial-arts-184000537.html|خونديځ نېټه=2021-06-02|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210602234633/https://www.yahoo.com/lifestyle/2016-2019-world-martial-arts-184000537.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210602234633/https://www.yahoo.com/lifestyle/2016-2019-world-martial-arts-184000537.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602234633/https://www.yahoo.com/lifestyle/2016-2019-world-martial-arts-184000537.html}}{{Cite web|date=2021-09-01|title=Goodary: My heart always beats for my country / I am proud to be Iranian|url=https://www.ipna.ir/?p=186622|url-status=dead|access-date=2021-09-16|website=IPNA|language=fa|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004224056/https://www.ipna.ir/?p=186622}}</ref> هغه د سیام کپ بی جی جی او کوپا دی بنکاک بیجونو لپاره مبارزه وکړې.<ref name=":5">{{Cite web|date=2019-11-18|title=Results, Copa de Bangkok 2019|url=https://smoothcomp.com/en/event/2478/results|url-status=dead|access-date=2021-08-24|website=Smoothcomp|language=en|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031162025/https://smoothcomp.com/en/event/2478/results}}{{Cite web|date=2020-12-19|title=Results, Siam Cup BJJ GI & No-Gi Tournament|url=https://smoothcomp.com/en/event/4167/results|url-status=dead|access-date=2021-08-24|website=Smoothcomp|language=en|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607063841/https://smoothcomp.com/en/event/4167/results}}</ref> نوموړي په ۲۰۱۹ او ۲۰۲۰ کلونو کې د برازیل د جیو جیتسو په ډګر کې په ۴ نړیوالو سیالیو کې هم برخه اخیستې، ۲۰ مسابقې یې په بریالۍ توګه تر سره کړې او ۱۶ د سرو زرو، ۱ د سپینو زرو او ۳ د برونزو مډالونه یې ګټلي دي.<ref>{{Cite news|date=2021-08-31|title=Foreign media praises the Iranian fighter|language=fa|work=Borna News|url=https://www.borna.news/fa/tiny/news-1227083|access-date=2021-09-16}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === د مارشل آرټ نړیوال ماسټرشپ === په ۲۰۱۶او ۲۰۱۹کې، هغه په [[سویلي کوریا]] کې د نړۍ د مارشل آرټ ماسټرشپونو کې د برونزو مډالونه وګټل.<ref>{{Cite web|date=2021-09-15|title=Thai heroic deafness before the battle with the Iranian martial artist|url=http://mehrnews.com/xW6Dp|url-status=dead|access-date=2021-09-16|website=Mehr News Agency|language=fa|archive-date=2021-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915150734/http://mehrnews.com/xW6Dp}}{{Cite web|date=2019-09-02|title=Iran Yongmudo shone in the 2019 WMC|url=http://honarhayerazmi.com/fa/news/nt63913695/-%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%88%D8%AF%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%BE-2019-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%DB%8C%D8%AF.html?printer=printer|url-status=dead|access-date=2021-08-24|website=Honarhaye Razmi|language=fa|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824104043/http://honarhayerazmi.com/fa/news/nt63913695/-%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%88%D8%AF%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%BE-2019-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%DB%8C%D8%AF.html?printer=printer}}{{Cite web|date=2016-09-08|title=2016 WMC E-Book (Page 221)|url=http://www.mastership.org/base/ebook/white/index.html#/221|url-status=live|access-date=2021-08-24|website=Mastership|language=ko}}</ref> === یونګمودو === په ۲۰۱۶او ۲۰۱۹کې، هغه د یونګمودو په نړیوالو سیالیو کې د سپینو زرو مډال وګاټه.<ref>{{Cite web|last=|date=2019-09-03|title=Winning a gold and a bronze medal by Iran's Yongmudo national team in South Korea|url=http://radioneshat.com/fa/news/5699|url-status=live|access-date=2021-08-24|website=Radio Neshat|language=fa}}</ref> == د لاسته راوړنو لنډیزه == === کراټې === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" width="45%" !کال !مقابله !ځای !رتبه !پیښه |- |۲۰۱۶ |د بایکورین کیکان نړیوال ټورنمنټ |پټایا، [[تایلنډ]] | bgcolor="cc9966" |دریم | rowspan="3" |انفرادي کومایټ |- |۲۰۱۷ |د بایکورین کیکان جاپان اتلولۍ |اوکیناوا، [[جاپان]] | bgcolor="gold" |اول |- |۲۰۱۸ |د بایکورین کیکان جاپان اتلولۍ |اوکیناوا، [[جاپان]] | bgcolor="gold" |اول |} <ref name=":4" /> === د برازیل جیو-جتسو === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" width="45%" !کال !مقابله !ځای !رتبه !پیښه |- | rowspan="5" |۲۰۱۹ |سیام کپ بی جی جی |[[بنکاک]]، [[تایلنډ]] | bgcolor="gold" |اول |انفرادي جی ای |- | rowspan="4" |کوپا دی بنکاک | rowspan="4" |[[بنکاک]]، [[تایلنډ]] | bgcolor="gold" |اول |انفرادي بغیر جی ای |- | bgcolor="gold" |اول |انفرادي جی ای |- | bgcolor="gold" |اول |انفرادي بغیر جی ای |- | bgcolor="silver" |دوهم |انفرادي جی ای |- | rowspan="4" |۲۰۲۰ |د تایلینډ اتلولۍ |[[بنکاک]]، [[تایلنډ]] | bgcolor="gold" |اول |د جوجیتسو مبارزه |- | rowspan="3" |سیام کپ بی جی جی | rowspan="3" |[[بنکاک]]، [[تایلنډ]] | bgcolor="gold" |اول |انفرادي بغیر جی ای |- | bgcolor="cc9966" |دریم |انفرادي جی ای |- | bgcolor="cc9966" |دریم |انفرادي بغیر جی ای |} <ref name=":5" /> === د نړۍ مارشل آرټ ماسټرشپ === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" width="45%" !کال !مقابله !ځای !رتبه !پیښه |- |۲۰۱۶ |د مارشل آرټ نړیوال ماسټرشپ |چینوګجو, [[سویلي کوریا]] | rowspan="2" bgcolor="cc9966" |دریم | rowspan="3" |انفرادی مقابله |- | rowspan="2" |۲۰۱۹ | rowspan="2" |د مارشل آرټ نړیوال ماسټرشپ | rowspan="2" |چینوګجو, [[سویلي کوریا]] |- | bgcolor="cc9966" |دریم |} <ref>{{Cite web|date=2019-09-06|title=2019 Chungju World Martial Arts Masterships > Games Info > Ranking|url=http://www.chungju2019.com/home_eng/sub.php?menukey=250&code1=2&code2=1&code3=IRI|url-status=bot: unknown|access-date=2021-08-24|website=Chungju 2019|تاريخ الأرشيف=2019-11-02|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191102223042/http://www.chungju2019.com/home_eng/sub.php?menukey=250&code1=2&code2=1&code3=IRI}}{{Cite web|date=2016-09-08|title=2016 World Martial Arts Mastership’ Yongmudo Competition Open|url=http://m.mooye.net/11347|url-status=live|access-date=2021-09-10|website=Martial Arts Newspaper|language=ko}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === یونګمودو === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; text-align:center;" width="45%" !کال !مقابله !ځای !رتبه !پیښه |- |۲۰۱۶ |د یونګمودو نړیوال ټورنمنټ |یونګین، [[سویلي کوریا]] | bgcolor="silver" |دوهم |انفرادی مقابله |} <ref>{{Cite web|date=2016-09-10|title=The brilliance of the Iran national team in the Yongmudo international tournament|url=http://honarhayerazmi.com/fa/news/nt2944299/-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%88%D8%AF%D9%88.html?printer=printer|url-status=dead|access-date=2021-08-24|website=Honarhaye Razmi|language=fa|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824104041/http://honarhayerazmi.com/fa/news/nt2944299/-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%88%D8%AF%D9%88.html?printer=printer}}</ref> ==باندنۍ تړنې== {{Commons}} * [http://www.rezagoodary.com/ رسمي ویب پاڼه] * {{Facebook|RezaGoodary}} * {{Twitter|RezaGoodary}} [[وېشنيزه:1988 زېږېدنې]] 4a913am0lwsc892i36vx0hlekcx1r34 0 58035 362630 273608 2026-03-30T11:06:36Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362630 wikitext text/x-wiki ناسم عمومي کول یوه غیر رسمي تېروتنه ده، چېرې چې د یوې ښکارندې یوه یا څو نمونې د ډېرو یا ټولو نمونو په اړه پرېکړه کوي او پایلې ته رسېږي. دا په ریاضیاتو کې د ثبوت د مثال سره ورته او د چټکې نمونې اخیستنې یوه بېلګه ده. د بېلګې په توګه، یو څوک یوازې د یو کس یا څو کسانو په اړه معلومات لري او هغه د یوې ډلې یا ټولو خلکو په اړه عمومي کوي او د ټولو په اړه ورته قضاوت کوي.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.logicallyfallacious.com/tools/lp/Bo/LogicalFallacies/100/Hasty-Generalization|title=Hasty Generalization|website=logicallyfallacious.com|access-date=2019-12-05|archive-date=2020-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118202317/https://www.logicallyfallacious.com/tools/lp/Bo/LogicalFallacies/100/Hasty-Generalization|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.iep.utm.edu/fallacy/#HastyGeneralization|title=Hasty Generalization|last=Dowden|first=Bradley|website=Internet Encyclopedia of Philosophy|access-date=2019-12-05}}</ref> * که چېرې یو کس د X هېواد له یوه غصه ناک کس  سره وګوري، نو کېدای شي فکر وکړي، چې د X هېواد ټول خلک قهرجن دي. * که چېرې یو کس یوازې سپین سوان (یو ډول مرغه چې معمولاً سپین رنګ لري) وویني، نو کیدای شي فکر وکړي چې ټول سوانان سپین رنګه دي. په تر ټولو دقیقه فلسفي ژبه کې د نیمګړي قیاس یا انډکشن تېروتنه هغه پایله ده، چې د کمزورو مقدماتو پر اساس ترسره کېږي او یا په کافي او غیر بې طرفانه شواهدو توجیه کېږي.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.thoughtco.com/hasty-generalization-fallacy-1690919|title=Logical Fallacies: Examples of Hasty Generalizations|last=Nordquist|first=Richard|website=ThoughtCo|language=en|access-date=2019-12-05}}</ref> == منطق == ناسم عمومي کول معمولاً له لاندې بڼو پیروي کوي:<blockquote>د Q د نمونې تناسب د A ځانګړنه لري. په همدې اساس د نفوس د Q تناسب د A ځانګړنه لري.</blockquote>دا ډول عمومي کول د یوې نمونې په اړه د مقدمې (معمولاً غیر استازې یا متعصب) نه تېرېږي او خپله د نفوس یا ټولنې په اړه پایلې اخیستنې ته رسېږي.<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.thoughtco.com/hasty-generalization-fallacy-1690919|title=Logical Fallacies: Examples of Hasty Generalizations|last=Nordquist|first=Richard|website=ThoughtCo|language=en|access-date=2019-12-05}}</ref> همدارنګه ناسم عمومي کول د هغه فکر یوه بڼه ده چې د یو کس یا یوې ډلې تجربه په ناسم ډول په نورو باندې پلي کوي. == قیاسي تېروتنې == * بیړنی عمومي کول هغه تېروتنه ده چې یوازې یو یا څو بېلګې یا د یوې قضیې مطالعه کول د ټولو توکو یا قضیو په استازي توب کارول کېږي او عمومي کول صورت نیسي. * برعکس ورو عمومي کول هغه تېروتنه ده چې د منطقي استدلال له پایلې څخه انکار کوي او یو اثر د «یوازې یو تصادف» تر عنوان لاندې ردوي، په داسې حال کې چې احتمال یې زیات نه دی. * څرګنده استثنأ د بیړني عمومي کولو سره تړاو لري خو د بل لوري کار هم ورکوي. دغه عمومي کول ډېر دقیق دي، خو د هغه په صلاحیت باندې ځیني نښلوونکي پوره موارد د (استثنأ) تر عنوان لاندې له منځه وړي. هغه څه چې پاتې کېږي، د هغه اغېز د هغه پر پرتله ډېر کم دی، چې اصلي وینا یې د هغه د انګېرنې لامل کېدای شي. * د غیر استازي نمونو تېروتنه، هغه تېروتنه ده، چې پایله یې د هغو نمونو په کارولو باندې ترلاسه کېږي چې غیر استازې یا معتصبې دي.<ref>{{Cite web|url=https://www.iep.utm.edu/fallacy#UnrepresentativeSample|title=Fallacies — Unrepresentative Sample|last=Dowden|first=Bradley|website=Internet Encyclopedia of Philosophy|access-date=2019-12-05}}</ref> * تېراېستوونکې غلطي، د بیړني عمومي کولو بڼه ده چې د حواسو لپاره جالب تمامېږي. * د احصایوي شمېرو ځانګړې غوښتنه، هغه وخت رامنځ ته کېږي چې د اړوندې احصایې تفسیر د پایلې د یوې برخې د معلوماتو د بیا طبقه بندي کولو او بیا اندازه کولو په لټه کې «مساج» کېږي، په داسې حال کې چې به نورو کټګوریو کې ورته پلټنه نه ترسره کېږي. * دا کېدای شي د ترکیبي تېروتنې د یوه ځانګړي مورد په توګه په نظر کې ونیول شي چې په هغه کې د بحث اجنډا یوه ډله ده او تېروتنه هغه څه دي چې کېدای شي د پوهې پر اساس د مادې یوه برخه ترلاسه شي. === بېړني عمومي کول === بېړني عمومي کول د ناسم عمومي کولو یوه غیر رسمي تېروتنه ده، چې د کافي شواهدو د نشتوالي پر اساس قیاسي عمومي کېدل په کې شامېلېږي. په بله معنی پرته له دې چې کافي شواهد او ټول متغییرات په نظر کې ونیول شي نو بیړنۍ پایله اخیستنه صورت نیسي. په احصایه کې دا شونې ده چې له یوه وړوکي ګروپ داسې پراخه پایله واخیستل شي چې د ټول نفوس استازیتوب ونه کړای شي. د دې برعکس تېروتنه د کمزوري یا ورو قیاس په نوم یادېږي، چې د قیاسي استدلال له معقولې پایلې انکار کوي. د بېلګې په توګه (دا یوازې یو تصادف و).<ref name="FallacyHasty">{{cite web|title=Fallacy: Hasty Generalization (Nizkor Project)|access-date=2008-10-01|url=http://www.nizkor.org/features/fallacies/hasty-generalization.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217061525/http://www.nizkor.org/features/fallacies/hasty-generalization.html|archive-date=2008-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ditext.com/fearnside/1.html|title=Fallacy|website=www.ditext.com|access-date=2019-12-05}}</ref> === بېلګې === # X د A لپاره سم دی. # X د B لپاره سم دی. # پس X د C, D, E او ... سم دی. د بېلګې په ډول که چېرې یو کس له یوه ښاره د لومړي ځل لپاره تېرېږي او لس کسان چې ټول ماشومان دي وویني، نو کېدای شي دې پایلې ته ورسېږي چې دغه ښار هېڅ بالغ اوسېدونکی نه لري. په همدې توګه یو سړی ممکن د شمیرې کرښه وګوري او وویني چې 1 شمیره د مربع شمیره ده؛ 3 یوه لومړنۍ یا اصلي شمیره ده، 5 یوه لومړنۍ یا اصلي شمیره ده ؛ 7 یوه لومړنۍ یا اصلي شمیره ده؛ 9 د مربع شمیره ده؛ 11 یوه لومړنۍ یا اصلي شمیره ده او 13 یوه لومړنۍ یا اصلي شمیره ده. له دې دغه کس ممکن ادعا وکړي چې ټول طاق عددونه فرد یا اصلي او هم یا مربع عددونه دي په داسې حال کې چې په واقعیت کې، 15 هغه مثال دی چې دغه ادعا ردوي. === بدیل نومونه === تېروتنې په لاندې نومونو هم یادېږي: * د تور سوان (یو ډول مرغه) تېروتنه * ناقانونه عمومي کول * د ناکافي نمونو تېروتنه * له ځانګړي لید څخه عمومي کول * یوې پایلې ته رسېدل * عمومي وینا * بېړنی قیاس * د کوچنیو شمېرو قانون * غیر نمایشي نمونې کله چې له یوې بېلګې رامنځ ته شوي عمومي کولو ته رجوع کېږي، نو شونې ده چې له لاندې اصطلاحاتو د « یوازیني واقعیت تېروتنه» یا د« مثال سره د اثبات تېروتنه» وکارول شي. کله چې شواهد په قصدي توګه د پایلې په اړه د تعصب لپاره پرېښودل کېږي، نو ویل کېږي چې د حذف تېروتنه او د ټاکنې د تعصب بڼې یو ډول په کې ښکېل دي. == سرچينې او ياداښتونه == 1pwqi647zhri3e7s0pk721je9mtbm7z 0 60725 362623 310846 2026-03-30T09:12:33Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362623 wikitext text/x-wiki عیسوي کمونیزم یوه الهیاتي نظریه ده چې له مخې یې د عیسی(ع) لارښوونې عیسویان دې ته اړ کوي څو د آیډیال ټولنیز سیستم په توګه له مذهبي کمونیزم ملاتړ وکړي. په داسې حال کې چې د دغې نظریې او په عیسویت کې د کمونیستي چارو د پیل د نېټې په اړه هېڅ عمومي توافق شتون نه لري، خو ډېری عیسوي کمونېستان ادعا کوي چې د سپېڅلي کتاب شواهد ښيي چې د رسولانو (apostles) په ګډون لومړنیو عیسویانو له عیسی څخه په وروسته کلونو کې کوچنۍ کمونیستي ټولنه رامنځته کړه. په دې ترتیب سره د عیسوي کمونیزم ډېری پلویان استدلال کوي چې دغه کمونیزم د عیسي له خوا دوی ته ښوول شوی او د رسولانو له خوا کارول شوی. یو شمېر تاریخ پوهان د هغو شتون تائیدوي.<ref>{{cite web|author-last=Montero|author-first=Roman|title=The Sources of Early Christian Communism|url=https://churchlifejournal.nd.edu/articles/the-sources-of-early-christian-communism/|access-date=26 March 2021|website=Church Life Journal|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Kautsky|author-first=Karl|author-link=karl Kautsky|title=Foundations of Christianity|url=http://www.marxists.org/archive/kautsky/1908/christ/index.htm|date=1953|orig-year=1908|publisher=Russell and Russell|chapter=IV.II. The Christian Idea of the Messiah. Jesus as a Rebel.|chapter-url=http://www.marxists.org/archive/kautsky/1908/christ/ch10.htm#s3|quotation=Christianity was the expression of [[class conflict]] in Antiquity.}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Lansford|author-first=Tom|title=Communism. Political Systems of the World|access-date=16 May 2011|year=2007|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9780761426288|pages=24–25|chapter=History of Communism|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MjjTt-TITcUC&q=christian&pg=PA24}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Guthrie|author-first=Donald|author-link=Donald Guthrie (theologian)|url=https://archive.org/details/apostles0010guth/page/46|title=The Apostles|publisher=Zondervan|year=1992|isbn=978-0-310-25421-8|location=Grand Rapids, Michigan|page=[https://archive.org/details/apostles0010guth/page/46 46]|chapter=3. Early Problems. 15. Early Christian Communism|orig-year=1975|chapter-url=https://books.google.com/books?id=uts4VTUm1iEC&q=apostles+communist+acts&pg=PA46}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Renan|author-first=Ernest|author-link=Ernest Renan|title=Origins of Christianity|publisher=Carleton|year=1869|volume=II. The Apostles|location=New York|page=152|chapter=VIII. First Persecution. Death of Stephen. Destruction of the First Church of Jerusalem|chapter-url=https://books.google.com/books?id=knYRAAAAYAAJ&q=apostles+communist&pg=PA152}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Boer|author-first=Roland|title=Political Grace. The Revolutionary Theology of John Calvin|publisher=Westminster John Knox Press|year=2009|isbn=978-0-664-23393-8|location=Louisville, Kentucky|page=120|chapter=Conclusion: What If? Calvin and the Spirit of Revolution. Bible|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HIeLYNEq6zsC&q=apostles+communist+calvin&pg=PA120}}</ref><ref>{{cite book|author-last1=Ellicott|first1=Charles John|title=The Acts of the Apostles|author-last2=Plumptre|author-first2=Edward Hayes|publisher=Cassell|year=1910|location=London|chapter=III. The Church in Jerusalem. I. Christian Communism|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Htk8AAAAIAAJ&q=apostles+communist+acts&pg=PA11}}</ref> یو شمېر داسې کسان هم شته چې باور لري د عیسویت لومړۍ کلیسا لکه څه ډول چې د رسولانو په اعمالو کې بیان شوې، د کمونیزم او مذهبي سوسیالېزم لومړی ډول دی. د دغه لیدلوري له مخې کمونیزم په عمل کې عیسویت او عیسی لومړنی کمونېست و. دغه اړیکه د کارل مارکس په یوه لیکنه کې واضحه شوې چې څرګنده کړې یې ده: «عیسی هغه واسطه ده چې انسان خپل ټولې ښېګڼې او دیني اړیکې د هغه پر مخ خلاصوي، نو دولت هغه واسطه ده چې هغه خپله ټوله بې خدايي او خپله ټوله انساني آزادي هغو ته لېږدوي».<ref name="Houlden & Minard">{{cite book|title=Jesus in History, Legend, Scripture, and Tradition: A World Encyclopedia: A World Encyclopedia|author-last1=Houlden|author-first1=Leslie|author-link1=Leslie Houlden|author-last2=Minard|author-first2=Antone|publisher=ABC-CLIO|year=2015|isbn=9781610698047|location=Santa Barbara, CA|pages=357}}</ref> == لنډه کتنه == عیسوي کمونیزم د کوینونیا په مفهوم ولاړ دی چې د مشترک یا ګډ ژوند په معنا دی، دا یوه اقتصادي دوکتورین/نظریه نه وه، بلکې د آګاپ مینې څرګندول او له ټولنې سره د توکو دواطلبانه شریکول و. د رسولانو د اعمالو د کتاب د څلورم فصل په ۳۵ مه برخه کې راغلي چې په اورشلیم کې په لومړۍ کلیسا کې «هېچا ادعا ونکړه چې د هغه شتمني هغه ته اړونده ده او په ټولو شیانو کې سره شریک و». دا په ډېر احتمال سره د اورشلیم له ړنګېدو وروسته د عیسویانو د بقا وسیله وګرځېده، په داسې حال کې چې وروسته دغه چاره د کلیسا په تاریخ کې یوازې له رهبانیت پرته له منځه لاړه.<ref name="FullerWestberg2006">{{cite book|author-first1=Reginald Horace|author-last1=Fuller|author-first2=Daniel|author-last2=Westberg|title=Preaching the Lectionary: The Word of God for the Church Today|url=https://books.google.com/books?id=A2d5meDOO3MC&pg=PA81|year=2006|publisher=Liturgical Press|isbn=978-0-8146-2792-1|pages=81–}}</ref><ref name="Tourgée2010">{{cite book|author-first=Albion Winegar|author-last=Tourgée|title=Undaunted Radical: The Selected Writings and Speeches of Albion W. Tourgée|url=https://books.google.com/books?id=nf3QHQTyG4AC&pg=PA146|date=15 April 2010|publisher=LSU Press|isbn=978-0-8071-3754-3|pages=146–}}</ref><ref name="Flinn2007">{{cite book|author-first=Frank K.|author-last=Flinn|title=Encyclopedia of Catholicism|url=https://books.google.com/books?id=gxEONS0FFlsC&pg=PA173|year=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-7565-2|pages=173–}}</ref> عیسوي سوسیالېزم د بریتانیا د کارګر ګوند یو له بنسټ اېښودونکو لاملونو څخه و او ادعا کېږي چې په ۱۴ مه پېړۍ کې د واټ ټایلر او جان بال په پاڅون سره پیل شو. <ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/labour-revives-faith-in-christian-socialism-1437750.html|title=Labour revives faith in Christian Socialism|date=21 May 1994}}</ref> په عیسوي اروپا کې باور په دې و چې کمونیستانو آتیزم (بې خدايي) منلې. په پروتستانت انګلستان کې کمونیزم د رومن کاتولیک ګډو مراسمو ته ډېر نږدې و، له همدې امله سوسیالیستي اصطلاح ته ترجیح ورکول کېدله. فریدریش انګلز استدلال کاوه چې هغه مهال چې په ۱۸۴۸ زکال کې کمونېست مانیفیست خپور شو، سوسیالېزم په اروپا کې درناوی درلود، په داسې حال کې چې کمونیزم داسې نه و. د عیسی لارښوونې په ځانګړي ډول د عیسوي سوسیالیستانو له خوا تر ډېره د سوسیالیستي لارښوونو په توګه بلل کېږي. په داسې حال کې چې د کارګري طبقې خوځښتونو «په بشپړ ډول د ټولنیز بدلون لپاره د اړتیا اعلان وکړ» او ځانونه یې کمونېستان وبلل، خو په انګلستان کې اونیت یان او په فرانسه کې فوریریستان  د درناوي وړ سوسیالیستان بلل کېږي. د سوسیالېزم دغو ډلو په فرانسې کې د آتین کابه او په آلمان کې د ویلهلم وایتلینګ کمونیستي آثار تولید کړل.<ref>{{cite book|author-last=Williams|author-first=Raymond|author-link=Raymond Williams|title=Keywords: A Vocabulary of Culture and Society|publisher=Fontana|year=1976|isbn=978-0-00-633479-8|title-link=Keywords: A Vocabulary of Culture and Society}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Engels|author-first=Friedrich|author-link=Friedrich Engels|title=Preface to the 1888 English Edition of the Communist Manifesto|pages=202|publisher=Penguin|date=2002}}</ref><ref>{{cite book|title=The Gospels|author-first=Terry|author-last=Eagleton|author-link=Terry Eagleton|date=2007}}</ref> په ۱۶ مه پېړۍ کې، انګلیسي لیکوال توماس مور چې په کاتولیک کلیسا کې د سنت توماس مور په توګه درناوی ورته کېږي په خپله رساله ''Utopia'' کې د مشترک مالکیت پر بسټ ټولنه انځور کړه چې رهبرانو یې له عقل څخه په کار اخیستو اداره کوله. د انګلستان په کورنۍ جګړو کې ګڼ شمېر ډلو له دغې نظریې ملاتړ وکړ. خو یو شمېر نورو په ځانګړي ډول Diggers ډلې له کمونیستي او د زارعت پالنې د نظریې له آرمانونو ملاتړ وکړ. د دغو ډلو پر وړاندې د اولیور کراموېل او ګراندیانو چلن په سم حالت کې مخالف او تر ډېره دښمني ډوله و.<ref name="Davis1983">{{cite book|author-link=J. C. Davis|author-first=J. C.|author-last=Davis|title=Utopia and the Ideal Society: A Study of English Utopian Writing 1516–1700|url=https://books.google.com/books?id=P5T-LVB-6tIC&pg=PA58|date=28 July 1983|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-27551-4|pages=58}}</ref><ref>{{cite magazine|magazine=International Socialism|title=A common treasury for all: Gerrard Winstanley's vision of utopia|issue=154|date=5 April 2017|author-first=Martin|author-last=Empson|url=https://isj.org.uk/a-common-treasury-for-all/|access-date=12 September 2021}}</ref><ref>{{cite book|editor-first=Heather M|editor-last=Campbell|year=2009|title=The Britannica Guide to Political Science and Social Movements That Changed the Modern World|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-61530-062-4|pages=[https://books.google.com/books?id=kL_FviFwCCIC&pg=PA129 127&ndash;129]}}</ref><ref>E.g. "That we may work in righteousness, and lay the Foundation of making the Earth a Common Treasury for All, both Rich and Poor, That every one that is born in the Land, may be fed by the Earth his Mother that brought him forth, according to the Reason that rules in the Creation. Not Inclosing any part into any particular hand, but all as one man, working together, and feeding together as Sons of one Father, members of one Family; not one Lording over another, but all looking upon each other, as equals in the Creation;" in [https://scholarsbank.uoregon.edu/xmlui/handle/1794/863 The True Levellers Standard ADVANCED: or, The State of Community opened, and Presented to the Sons of Men]</ref><ref>{{cite book|editor-first1=Peter|editor-last6=Radcliff|isbn=0-684-80577-4|publisher=Charles Scribner's Sons|volume=3|title=Encyclopedia of European Social History: From 1350 to 2000|year=2001|editor-link7=Guido Ruggiero|editor-last7=Ruggiero|editor-first7=Guido|editor-link6=Pamela Radcliff|editor-first6=Pamela|editor-last1=Stearns|editor-link5=Roy Porter|editor-last5=Porter|editor-first5=Roy|editor-last4=Maynes|editor-first4=Mary Jo|editor-last3=Lindenmeyr|editor-first3=Adele|editor-last2=Fairchilds|editor-first2=Cissie|editor-link1=Peter Stearns|pages=290}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Winstanley's Ecology: The English Diggers Today|author-first=Daniel|author-last=Johnson|magazine=[[Monthly Review]]|date=1 December 2013|url=https://monthlyreview.org/2013/12/01/winstanleys-ecology/|access-date=12 September 2021}}</ref><ref>{{cite book|url=https://www.marxists.org/reference/archive/bernstein/works/1895/cromwell/|author-first=Eduard|author-last=Bernstein|title=Cromwell and Communism|date=1930|access-date=12 December 2019|author-link=Eduard Bernstein}}</ref> توماس مونتزر د ۱۶ مې پېړۍ په جرمني کې د آلمان د بزګرانو د شخړو پر مهال یو لوی اناباپتیست خوځښت رهبري کړ، هغه چې فریدریک انګلس هغه د جرمني د بزګرانو د جګړې په توګه تحلیل کړ. مارکسیستي اخلاق چې موخه یې یوموټي توب دی، د عیسویت د نړۍ پالنې لارښوونې منعکسې کوي چې څرګندوي ټول بشریت یو ډول دی او یوازې یو خدای شتون لري چې د وګړو ترمنځ تبعیض نه کوی. <ref>{{cite book|author-link=Thomas Müntzer|author-last=Müntzer|author-first=Thomas|year=1988|editor-last=Matheson|editor-first=Peter|title=The Collected Works of Thomas Müntzer|location=Edinburgh|publisher=T&T Clark|isbn=978-0-567-29252-0}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Blickle|author-first=Peter|author-link=Peter Blickle (historian)|year=1981|title=The Revolution of 1525: The German Peasants' War from a New Perspective|location=Baltimore, Maryland|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-2472-2}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Engels|author-first=Friedrich|author-link=Friedrich Engels|year=1969|orig-year=1850|title=The Peasant War in Germany|translator-last=Schneierson|translator-first=Vic|location=Moscow|publisher=Progress Publishers|isbn=978-0-85315-205-7|title-link=The Peasant War in Germany}}</ref><ref>{{cite journal|first=Eric R.|last=Wolf|author-link=Eric Wolf|title=The Peasant War in Germany: Friedrich Engels as Social Historian|journal=Science and Society|date=1987|volume=51|issue=1|pages=82–92}}</ref><ref>{{cite book|title=From Darkness to Light: Class, Consciousness, and Salvation in Revolutionary Russia|last=Halfin|first=Igal|publisher=University of Pittsburgh Press|year=2000|isbn=0822957043|location=Pittsburgh, PA|pages=46}}</ref> پهر ګوترک هماغه کال چې د کمونیزم مانیفیست په جرمني ژبه خپور شو، سویډني ژبې ته وژباړه، خو د خپل عیسویت څخه په اغېز یې په هغه کې یو لړ بدلونونه راوړل، لکه د دغه مشهور نقل قول بدلون، د نړۍ کارګرانو، یوموټۍ شۍ! (''Workers of the world, unite!'' to ''Folkets röst, guds röst!'' ) (یا ''Vox populi, vox Dei'' ، «د خلکو غږ د خدای غږ دی»). هغه همدارنګه د عیسویت له نظره په کپیټلیسټي مخ پر وده ټولنو باندې د نیوکو په موخه ګڼ شمېر آثار ولیکل.<ref>{{cite journal|title=Religion as ideology and critique: Per Götrek's Christian communism|author-first=Anton|author-last=Jansson|journal=LIR.journal|number=3|date=2013|pages=91–104|url=https://ojs.ub.gu.se/index.php/LIRJ/article/view/2700|access-date=2022-04-11|archivedate=2021-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211031054537/https://ojs.ub.gu.se/index.php/LIRJ/article/view/2700}}</ref> د خصوصي مالکیت په نظریې باندې نیوکو د اتلسمې پېړۍ د روڼ آندۍ تر دورې پورې د یو شمېر مفکرینو لکه پیاوړي دیني متفکر ژان ژاک روسو له خوا دوام وموند. روسو چې د یو کالونیست په توګه را لوی شوی و، د روم کاتولیک کلیسا د یانسنیست (Jansenist) خوځښت تر اغېز لاندې و. یانسنیست خوځښت د رومن کاتولیک له ارتودوکس ترینو سقفانو سرچینه اخیسته چې په اوولسمه پېړۍ کې یې د رومن کاتولیک کلیسا د اصلاح په موخه د سکولاریزاسیون او پروتستانیزم د درولو هڅه کوله. د یانسنیزم یو له اصلي اهدافو څخه د کلیسا په عالي سلسله مراتبو کې له اشرافي فساد څخه د مخه نیولو په موخه دموکراتیک کول و. په تایپنګ پاڅون کې ګډون کوونکي چې تئوکراتیکه عیسوي - سنیکي تایپنګ آسماني پاچاهي یې تاسیس کړه، د چین د کمونیست ګوند له خوا د لومړنیو کمونېستانو په توګه بلل کېږي. سونګ چینګ لینګ یو میتودیست و چې د چین د خلکو په کمونیستي جمهوریت کې یې لوړې څوکۍ لرلې. <ref>{{cite book|author-first=Daniel|author-last=Roche|title=La France des Lumières|language=fr|trans-title=France of the Enlightenment|date=1993|author-link=Daniel Roche (historian)}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Little|author-first=Daniel|date=17 May 2009|url=https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1538&context=chinabeatarchive|title=Marx and the Taipings|publisher=University of Nebraska–Lincoln|access-date=5 August 2020|quote=Mao and the Chinese Communists largely represented the Taiping rebellion as a proto-communist uprising.}}</ref> هوتریت یانو بیا د بایبل په اصولو او د کلیسا په انظباط باندې په کلکې پابندۍ باور درلود او د کمونیزم یو ډول یې پلی کاوه. هوتریت یانو په خپلو ټولنو کې Ordnungen سخت دریځه سیسټم رامنځته کړ چې د ژوند په ټولو برخو کې یې حاکم مقرارت لرل او یو موټی لیدلوری یې خوندي کاوه. عیسوي کمونیزم د یو اقتصادي سیسټم په توګه د ډېری هغو بزګرانو لپاره چې په ۱۶ مه پېړۍ کې یې په مرکزي اروپا کې له ټولنیز انقلاب «لکه د جرمني د بزګرانو د جګړې» ملاتړ کاوه او همدارنګه د هغو اناباپتیستانو لپاره چې فریدریش انګلز لومړني کمونیستان بلل؛ جذابیت درلود.<ref>{{cite book|author-last1=Janzen|author-first1=Rod|author-last2=Stanton|author-first2=Max|date=2010|title=The Hutterites in North America|edition=illustrated|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|pages=[https://books.google.co.jp/books?id=lgUbHUXmrvYC&pg=PA17#v=onepage&q&f=false p. 17]|isbn=9780801899256}}</ref><ref>{{cite journal|publisher=Gütersloher Verlagshaus|date=1 December 1955|title=The Christian Communism of the Hutterite Brethren|author-first=Robert|author-last=Friedmann|journal=Archiv für Reformationsgeschichte|volume=46|doi=10.14315/arg-1955-jg14|s2cid=163574509}}</ref> د مورمون خوځښت په لومړیو کلونو کې جوزف سیمیت د تبرک قانون (law of consecration) او د یو موټي نظم مفهوم ترویج کړ. نن ورځ هم یو شمېر بنسټ پالې ډلې له دغه اصل څخه ګټنه کوي.<ref>{{Cite web|date=27 January 2010|title=Why I want to Live the United Order|url=https://www.mormonmatters.org/why-i-want-to-live-the-united-order/|access-date=12 January 2022|website=Mormon Matters|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Weidow|first=Lesley|date=2009-01-01|title=Montana Zion: American Communalism in a Mormon Fundamentalist Community|url=https://scholarworks.umt.edu/etd/681|journal=Graduate Student Theses, Dissertations, & Professional Papers}}</ref> == ډلې == دا د هغو عیسوي ډلو نوملړ دی چې ګډ مالکیت لري او یا یې هم وړاندې درلود. موجودې ډلې: * آروني ډله /نظم (Aaronic Order). * برودرهوف ټولنې (Bruderhof Communities).<ref>{{cite web|title=FAQs|url=https://www.bruderhof.com/en/life-in-community/faqs|website=Bruderhof|access-date=7 January 2022|language=en}}</ref> * د مقدس کتاب د درک کلیسا (Church of Bible Understanding). * د عیسی مسیح کلیسا (کاتلریت) Church of Jesus Christ (Cutlerite). * د نوي نړیوال پېر د اسرائیلي ماموریت انجیلي ټولنه (Evangelical Association of the Israelite Mission of the New Universal Covenant) * ګولریوال عیسوي ټولنه (Gloriavale Christian Community) * هوتریت یان (Hutterites). * د عیسي مسیح عیسویان (Jesus Christians). * د متحده ایالاتو عیسوي وګړي (Jesus People USA).<ref>{{cite web|title=What Do Jesus People USA Believe and Practice?|url=https://www.learnreligions.com/jesus-people-usa-beliefs-and-practices-700039|website=Learn Religions|access-date=7 January 2022|language=en}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * کوینونیا همکاران (Koinonia Partners). * پادانارام ښارګوټي (Padanaram Settlement). * ربا فیلوشپ ځای (Reba Place Fellowship). * شیکرز (Shakers). * سوجورنرز ټولنه (Sojourners Community) * د دوولسو قبیلو ټولنې (Twelve Tribes communities). له تاریخي پلوه ګڼ شمېر ډلو عیسوي کمونیزم پلی کړی او کېدای شي چې موجود مورد ته اړوند وي یا نه وي. * ادونای – شومو (Adonai-Shomo). * امانا مستعمرات (Amana Colonies) (د واقعي الهام ټولنه) اوس شتون لري خو اشتراکي نه ده.<ref>{{cite web|title=Amana Today - - The Amana Colonies National Register of Historic Places Travel Itinerary|url=http://www.nps.gov/nr/travel/amana/amana.htm|website=nps.gov|access-date=7 January 2022|date=18 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518041904/http://www.nps.gov/nr/travel/amana/amana.htm|archive-date=18 May 2011}}</ref> * ارورا کالوني (Aurora Colony). * باټنبرګر (Batenburgers). * ډیګرز (Diggers). * ډولنسیان (Dulcinians). * د عیسی پوځ (Jesus Army). * لابادیستان (Labadists). * هارموني ټولنه (The Harmony Society). * اونایدا ټولنه (The Oneida Community). * د عیسي د متحد نظم فامیلی (United Order Family of Christ). * د زوار جلا غوښتونکو ټولنه (Society of Separatists of Zoar). == سرچينې == qw05nwpousslxfcqetskmgtsb6gq637 0 62291 362597 355593 2026-03-30T01:11:39Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362597 wikitext text/x-wiki بلجیمي کانګو (په فرانسوي ژبه: ''Congo belge'') له ۱۹۰۸ زکال څخه تر ۱۹۶۰ زکال پورې د هغې د خپلواکۍ تر مهاله په مرکزي افریقا کې د بلجیم مستعمره وه. دغې پخوانۍ مستعمرې په ۱۹۶۴ زکال کې خپل نوم خپل اوسني نوم یا د کانګو دیموکراتیک جمهوریت ته واړوه. په کانګو کې استعماري حکومت د ۱۹ مې پېړۍ په وروستیو کې رامنځته شو. د بلجیم پاچا دویم لئوپولډ هڅه وکړه څو د بلجیم دولت متقاعد کړي؛ د کانګو سیمې په چاپېر کې له استعماري پراختیا څخه چې تر هغه مهاله ترې ګټنه نه وه شوې ملاتړ وکړي. د دوی دوه ګونی توب د لئوپولډ له خوا د مستعمرې د جوړېدو لامل وګرځېد. د یو شمېر لویدیځو هېوادونو په ملاتړ لئوپولډ په ۱۸۸۵ زکال کې د کانګو د آزاد ایالت په رسمیت پېژندلو ته لار هواره کړه. د نوې پېړۍ په پیلېدو سره د آزاد ایالت د چارواکو له خوا د کانګو د اصلي وګړو پر وړاندې بې رحمانه اقتصادي استثمار په بلجیم باندې د دیپلماتیک فشار لامل وګرځېد څو په رسمي ډول د دغه هېواد واګې په لاس کې ونیسي، هغه چاره چې په ۱۹۰۸ زکال کې د بلجیمي کانګو د رامنځته کېدو لامل وګرځېده. {{sfn|Pakenham|1992|pp=588–9}}{{sfn|Pakenham|1992|pp=253–5}} په کانګو کې د بلجیم حاکمیت د «استعماري مثلث» یعنې د دولتي، دیني تبلیغاتي او خصوصي شرکتونو په ګټه و. د بلجیم سوداګریزو ګټو ته امتیاز ورکول په دې معنی و چې په پراخه کچه پانګه کانګو ته ورسېده او جلا برخې یې خصوصي شوې. په ډېری مواردو کې د دولت او خصوصي شرکتونو ګټو له یو بل سره نږدې اړیکې وموندلې او دولت له شرکتونو سره مرسته وکړه څو اعتصابونه مات کړي او هغه نور خنډونه چې د بومي وګړو له خوا رامنځته شوي و له منځه یوسي. دغه مستعمره په سازمان یافته اداري فرعي برخو باندې د مراتبو د سلسلې پر بنسټ وویشل شوه او په یو ګوني دول د بومي سیاستونو (''politique indigène'') د ټولګې له مخې اداره کېدله. د حکومتولي دغه ډول د فرانسې او بریتانیا له استعماري پالیسو څخه چې د غیر مستقیمو حکومتونو ملاتړې وې او سنتي رهبران یې د استعمار تر نظارت لاندې د واک پر ګدۍ ساتل؛ توپیر درلود. {{sfn|Turner|2007|p=28}} د ۱۹۴۰مې او ۱۹۵۰مې لسیزې پر مهال بلجیمي کانګو په پراخه کچه ښاري ژوند تجربه کړ او استعماري دولت هم د یوې «نمونې مستعمرې» په توګه د دغې مستعمرې د جوړولو په موخه بېلابېل پراختیايي پروګرامونه پیل کړل. د دغو چارو له پایلو څخه یوه یې هم په ښارونو کې د اروپايي شوې افریقايي منځنۍ طبقې وده وه. په ۱۹۵۰ مه لسیزه کې کانګو هغه مستعمره وه چې د نورو ټولو افریقايي مستعمرو په پرتله په کې د کارګري طبقې معاش د هغو دوه چنده و.{{sfn|Freund|1998|p=198}}{{sfn|Freund|1998|pp=198–9}} په ۱۹۶۰ زکال کې د خپلواکۍ پلوي مخ پر زیاتېدونکي راډیکال پراخ خوځښت د هڅو په پایله کې بلجیمي کانګو خپلواکي ترلاسه کړه او د پاتریس لومومبا د لومړي وزارت او ژوژف کاسا – ووبو د ولسمشرۍ پر مهال د کانګو جمهوریت ته واوښته. په کانګو کې دننه د سیاسي ډلو ترمنځ کمزورې اړیکې، د کانګو په چارو کې د بلجیم دوامداره لاسوهنه او د سړې جګړې پر مهال د مخکښو قدرتونو (تر ډېره د متحده ایالاتو او [[شوروي اتحاد]]) لاسوهنه له ۱۹۶۰ زکال څخه تر ۱۹۶۵ زکال پورې د پنځه کلنې جګړې او اوږد مهاله سیاسي بې ثباتۍ لامل وګرځېدې چې د کانګو د کړکېچ په نوم پېژندل کېږي. دغه کړکېچ د ۱۹۶۵ زکال په نومبر میاشت کې د ژوزف دزیره موبوتو (موبوتو سسه سوکو) له خوا د واک په ترلاسه کولو پای ته ورسېد. == د کانګو ازاد ایالت == د نوولسمې پېړۍ تر وروستیو پورې ډېر کم اروپایان د کانګو حوزې ته تللي و. باراني ځنګلونو، خټینو ځمکو، ملاریا ناروغۍ او همدارنګه د ګرمو سیمو نورو ناروغیو لکه د خوب کولو ناروغۍ د دغې سیمې چاپېریال د اروپايي اکتشافاتو او له هغو څخه د ګټې اخیستنې په موخه جنجالي کړی و. په ۱۸۷۶ زکال کې د بلجیم پاچا دویم لئوپولډ په افریقا کې د اکتشاف او استعمار په موخه د افریقا نړیوال بنسټ د مخکښو افریقايي کاشفینو او همدارنګه د څو اروپايي هېوادونو په ملاتړ رامنځته کړ. وروسته له هغه چې هنري مورټون سټنلی په ۱۸۷۸ زکال په دغه سیمه کې خپل اکتشافي سفر پای ته ورساوه، لئوپولډ هغه په سیمه کې د خپلو علایقو د ترلاسه کولو په موخه استخدام کړ.  <ref name="Hoch61_67">Hochschild 61–67.</ref> دویم لئوپولډ وړاندې له دې چې په ۱۸۶۵ زکال کې پر تخت کښېني له دې سره یې لیوالتیا لره چې د بلجیم لپاره یو مستعمره ترلاسه کړي. د بلجیم ملکي دولت د پاچا له دغې لیوالتیا سره چې سترواکي جوړه کړي ډېره لږ لیوالتیا وښووله. ځان غوښتونکي او سخت لئوپولډ پرېکړه وکړه چې د دغې موضوع لپاره به کلکه هڅه کوي. په مرکزي افریقا کې اروپايي سیالۍ د دیپلماتیکو ستونزو لامل وګرځېدې، په ځانګړې توګه د کانګو د سیند د حوضې اړوند چې هېڅ اروپايي ځواک یې ادعا نه وه کړې. د ۱۸۸۴ زکال په نومبر میاشت کې اتو فون بیسمارک د ۱۴ هېوادونو د استازو په ګډون ناسته (د [[برلېن]] کنفرانس) د کانګو د وضعیت لپاره د سوله ئیزې حل لارې موندلو په موخه راوبلله. په داسې حال کې چې د برلېن کنفرانس په رسمي توګه په مرکزي افریقا کې د اروپايي قدرتونو ځمکنۍ ادعاوې تائید نه کړې خو له کومې شخړې پرته د دغې سیمې د ویش اړوند یو شمېر قواعدو پر سر هوکړې ته ورسېدل. د دغو قواعدو له مخې د کانګو حوضه د آزادې سوداګریزې سیمې په توګه په رسمیت وپېژندل شوه. دویم لئوپولډ د برلین له کنفرانس څخه بریالی راووت ځکه د هغه یو سهام لرونکي «خیریه» بنسټ د دغه قلمرو لویه برخه (۲ میلیونه ۳۴۴ زره کیلومتر مربع یا ۹۰۵ زره مایل مربع) ترلاسه کړه څو د کانګو د آزاد ایالت په توګه یې اداره کړي. <ref name="Hoch84_87">Hochschild 84–87.</ref> د کانګو آزاد ایالت د یو شراکتي دولت په توګه عمل کاوه چې په خصوصي توګه دویم لئوپولډ د افریقا د نړیوال بنسټ په نوم د غیر دولتي سازمان له لارې کنټرول کاوه. په دغه ایالت کې د اوسني کانګو دیموکراتیک جمهوریت ټوله سیمه شاملېدله چې له ۱۸۸۵ زکال څخه تر ۱۹۰۸ زکال پورې یې شتون درلود هغه چې د بلجیم حکومت زړه نازړه ورته الحاق کړې وه. د دویم لئوپولد د واکمنۍ پر مهال د کانګو ازاد ایالت له انساني فاجعې سره مخ شو. په دې اړه د کره سوابقو د نشتوالي له امله دا ستونزمنه ده چې د بې رحمانه استثمار له امله د مړینې دقیق شمېر دې مالوم شي همدارنګه دغه چاره له اروپايي استعمارچیانو سره د اړیکې نه نیولو له امله چې د نویو رامنځته شوو ناروغیو څخه د خوندیتوب په موخه وه همداسې ناڅرګنده پاتې شوه  – په دغو ناروغیو کې د ۱۸۸۹-۱۸۹۰ زکال پر مهال انفلونزا شاملېږي چې په [[اروپا]] کې د میلیونونو کسانو له دې ډلې د بلجیم د شهزاده بودوئن د مړینې لامل وګرځېده او نوموړی ترې په ۱۸۹۱ زکال کې ومړ. ویلیام روبینشټایل لیکي: «په اساسي توګه تقریبا دا مطمئنه نه ښکاري چې د هوشچیلډ له خوا وړاندې شوې شمېرې دې ناسمې وي. البته له شلمې پېړۍ وړاندې د کانګو د نفوسو د شمېر ټاکلو لپاره هېڅ لار شتون نه لري او د ۲۰ میلیونو کسانو په څېر شمېرې یوازې د اټکلونو له مخې دي. د کانګو ډېرې داخلي برخې له دې امله چې د لاسرسی وړ نه وې په واقعي توګه په دې معنی دي چې ناپېژندل شوې پاتې شوې دي». د لئوپولډ خصوصي پوځ چې بومي وګړي یې د منابعو د استخراج په موخه جبري کار ته اړ ویستل د سیمه ئیزو ټولنو د مختل کېدو لامل وګرځېدې او په پریمانه کچه یې بومي وګړي ووژل او وه یې ځورول. دغه خصوصي پوځ همدارنګه د افریقايي عرب غلام لرونکو لکه زنګباري/سواحلي مخکښ حماد بن محمد بن جمعه بن رجب المرجب (ټیبوټیب) پر وړاندې په کانګو – عرب جګړه کې (۱۸۹۲ – ۱۸۹۴ زکال) ښکېل شو. <ref name="WDL1">{{cite web|title=Map of the Belgian Congo|year=1896|url=http://www.wdl.org/en/item/59/|publisher=World Digital Library|access-date=21 January 2013|archive-date=5 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205192519/https://www.wdl.org/en/item/59/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=8DSa_viBgsgC#v=onepage John D. Fage, ''The Cambridge History of Africa: From the earliest times to c. 500 BC''], [[Cambridge University Press]], 1982, p. 748. {{ISBN|0-521-22803-4}}</ref><ref>Rubinstein, W. D. (2004). ''[https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC#v=onepage Genocide: a history]''. Pearson Education. pp. 98–99. {{ISBN|0-582-50601-8}}</ref> په ۱۹۰۴ زکال کې په کانګو کې د ناسم چلن او شرایطو اړوند د کیسمنټ له راپور وروسته په ۱۹۰۰ مه لسیزه کې بریتانوي، اروپايي او امریکايي مطبوعاتو په دغه ازاد ایالت کې موجود شرایط ټولو ته څرګند کړل. په ۱۹۰۴ زکال کې لئوپولډ اړ شو څو نړیوال پارلماني کمیسیون ته په کانګو آزاد ایالت کې د څېړنو اجازه ورکړي. په ۱۹۰۸ زکال کې د دویم لئوپولډ د شخصي حکومت د پای ته رسولو اړوند عامه فشار او دیپلماتیکو مانورونو په پایله کې کانګو د بلجیم د مستعمرې په توګه الحاق شوه او د «بلجیمي کانګو» په توګه وپېژندل شوه. == سرچينې == b8qht7nngsp6b6c56asunjyuonflp5p 0 62431 362624 351912 2026-03-30T09:23:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362624 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}'''فردريش انګلس''' چې ځيني وختونه يې انګليسي بڼه فريدريک انګلس ده، چې د ژوند موده يې د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر له  ۲۸ مه څخه د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ تر ۵ مه نېټې پورې وه. نوموړی د دې تر څنګ چې يو الماني فيلسوف، د سياسي اقتصاد کره کتونکی، تاريخپوه، د سياسي نظرياتو پوه او اوښتونيز يا انقلابي سوسياليست و، سوداګر، ژورنالېست او سياسي فعال هم و، چې پلار يې په سالفورډ “Salford” (د انګلېنډ لانکاشاير) او د پروس په بارمېن “Barmen, Prussia” کې د اوبدلو يا نساجۍ سترې فابريکې درلودې. <ref>{{cite book|last=Wells|first=John|title=Longman Pronunciation Dictionary|date=3 April 2008|publisher=Pearson Longman|isbn=978-1-4058-8118-0|edition=3rd|author-link=John C. Wells}}</ref><ref name="RH_Engels">[http://dictionary.reference.com/browse/engels "Engels"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref><ref name="MW_Engels">{{citation|last=Merriam-Webster|title=Engels|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/engels|postscript=.}}</ref><ref name="Hunt_2009">{{citation|last=Hunt|first=Tristram|title=The Frock-Coated Communist: The Revolutionary Life of Friedrich Engels|year=2009|postscript=.|publisher=Metropolitan/Henry Holt & Co|isbn=9780805080254|oclc=263983621}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Liedman|title=Engelsismen|url=https://fronesis.nu/wp-content/uploads/2020/12/FR02808.pdf|journal=Fronesis}}</ref><ref>{{Cite web|title=Deutsch-Franzosische Jahrbucher|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1844/df-jahrbucher/outlines.htm|access-date=2021-09-17|website=www.marxists.org}}</ref> انګلس له کارل مارکس سره په ګډه هغه څه رامنځته کړل، چې اوس مهال ورته مارکسيزم وايي. نوموړي په ۱۹۴۵ ز کال په انګليسي ښارونو کې د خپلو شخصي کتنو او څېړنې پر بنسټ د «انګليستان کې د کارګر پوړ حالت : The Condition of the Working Class in England» نومې کتاب خپور کړ. په ۱۸۴۸ ز کال يې له مارکس سره په ګډه «د کمونيست څرګندونې يا اعلاميه:Communist Manifesto» او ځانته او يا په اصل کې له مارکس سره په ګډه نور زيات کتابونه وليکل. انګلس وروسته د مارکس مالي ملاتړ وکړ او هغه ته يې د څېړنې کولو او “Das Kapital” نومي کتبا د ليکلو اجازه لاره هواره کړه. انګلس د دې تر څنګ «د ډېرښت يا پاتې شوني ارزښت نظرياتو» په اړه د مارکس يادښتونه ترتيب کړل، چې وروسته د “Das Kapita” د څلورم ټوک په توګه چاب شول. نوموړي په ۱۸۸۴ ز کال کې د مارکس د نژادي څېړنې پر بنسټ د «د کورنۍ، شخصي شتمنۍ او دولت اصل: The Origin of the Family, Private Property and the State» تر سرليک لاندې کتاب چاپ کړ. <ref>''[[Theories of Surplus Value]]'', in ''Collected Works of Marx and Englels: Volumes 30, 31 and 32'' (International Publishers: New York, 1988).</ref><ref>[https://www.thecharnelhouse.org/wp-content/uploads/2018/05/Isaiah-Berlin-Karl-Marx.pdf Isaiah Berlin, ''Karl Marx'', fifth ed]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, page 262. Princeton University Press, 2013.</ref> انګلس د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ پر ۵ مه نېټه د ۷۴ کلونو په عمر لندن کې د سرطان (laryngeal cancer) له امله مړ شو. د جسد له سوځولو څخه وروسته يې ايرې ايسټبورني “Eastbourne” ته نږدې “Beachy Head” سيند کې واچول شوې. == ژوند ليک == === د ژوند لومړي وختونه === فردريش انګلس د پروس د جوليش – کليوس- بيرګ په بارمين “Barmen” کې (چې اوس د المان د وپپرټال “Wuppertal” سيمه ده) د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر پر ۲۸ مه نېټه وزېږېد. پلار يې مشر فردريش انګلس “Friedrich Engels Sr.” (۱۷۹۶ – ۱۸۶۰) او مور يې اليزابيت يا ايلايس فرانزيسکا ماوريشيا اون هار “Elisabeth "Elise" Franziska Mauritia von Haar” (۱۷۹۷ – ۱۸۷۳) نومېده او انګلس يې تر ټولو مشر زوی و. د انګلس شتمنې کورنۍ په بارمين او سالفورډ کې د پنبې اوبدلو سترې کارخانې درلودې، چې دواړو يې د سيمې لوی صنعتي ښارونه پراخول. د فردريش مور او پلار پاک پارسا پروتستانت وو او خپل ماشومان يې هم د همدې باور له مخې را لوی کړل. <ref>A copy of Friedrich Engels's birth certificate appears on page 577 of the ''Collected Works of Karl Marx and Friedrich Engels: Volume 2'' (New York: International Publishers, 1975).</ref> انګلس د ۱۳ کلنۍ په عمر د ايلبرفيلډ “Elberfeld” په نږدې ښار کې د ژبې د اصولو يا ګرامر ښوونځي (جمنازيوم) کې ګډون وکړ، مګر د پلار د فشار له امله يې بايد په ۱۷ کلنۍ کې پريښی وی. د نوموړي پلار له هغه څخه غوښتل چې بايد يو سوداګر شي او د کورنۍ په شرکت کې د سوداګريز زده کوونکي په توګه کار پيل کړي. په بارمېن کې له يو کال څخه وروسته ځوان انګلس په ۱۸۳۸ ز کال کې د خپل پلار له لورې د بارمين په يو سوداګريز شرکت کې زده کړو تر لاسه کولو په موخه هلته واستول شو. مور او پلار يې تمه درلوده، چې نوموړی به د کورنۍ په سوداګرۍ کې د خپل پلار مسلک ته دوام ورکړي، مګر د زوی اوښتونيزو فعاليتونو يې ناهيلي کړل. دا ښايي د کورنۍ له شرکت سره د نوموړي له يو ځای کېدلو څخه څو کالونه پخوا وختونه وو. <ref>{{Cite web|title=Friedrich Engels Facts in Encyclopedia of World Biography|url=https://biography.yourdictionary.com/friedrich-engels|access-date=8 January 2019|publisher=The Gale Group, Inc.}}</ref><ref name="engels-bio">{{Cite web|title=Lenin: Friedrich Engels|url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1895/misc/engels-bio.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}</ref><ref name="tucker">Tucker, Robert C. ''The Marx-Engels Reader'', p. xv</ref> په بارمين کې د اوسېدلو پر مهال انګلس د هيګل “Georg Wilhelm Friedrich Hegel” د فلسفې لوستل پيل کړل، چې لارښوونو يې په هغه وخت کې الماني فلسفه باندې واکمني وکړه. انګلس د ۱۸۳۸ ز کال په سپټمبر کې د “Bremisches Conversationsblatt” په ۴۰ ګڼه کې خپل لومړنی کار خپور کړ، چې په اصل کې د بيډويون “Bedouin” تر سرليک لاندې شعر و. نوموړی په نورو ادبي کارونو کې هم بوخت شو او ورځپاڼو لپاره مقاله ليکنې يې پيل کړې، چې د صنعتي کوونې پر ټولنيزو بدګڼو باندې يې په کې نيوکې کولې. نوموړي د دې لپاره چې له پاروونکو ليکنو سره يې د کورنۍ د اړيکې مخنيوی کړی وي، د “Friedrich Oswald” په پټ يا مستعار نوم سره يې ليکل وکړل. <ref>{{Cite web|last=Progress Publishers|title=Preface by Progress Publishers|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/cw/volume02/preface.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}</ref><ref>{{cite web|date=15 November 1941|title=Footnotes to Volume 1 of Marx Engels Collected Works|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/cw/volume02/footnote.htm#188|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}</ref> هغه په ۱۸۴۱ ز کال کې د کورنۍ توپخانې د غړي په توګه (چې جرمني کې ورته “Garde-Artillerie-Brigade” وايي) د پروس په فوځ کې فوځي خدمت تر سره کړ. برلين ته ګومارل شوي انګلس په برلين پوهنتون “University of Berlin” کې د پوهنتون درسونه ولوستل او د ځوان هيګليانو (Young Hegelians) له ډلو سره اړيکې پيل کړې. نوموړي په بې نومه ډول په “Rheinische Zeitung” ورځپانه کې مقالې خپرې کړې، چې د کارخانې د کارکوونکو له لورې ګالل کېدونکي کمزورې ګومارنه او د ژوند حالتونه يې په کې رابرسېره کول. د يادې ورځپاڼې مدير کارل مارکس و، مګر انګلس د ۱۸۴۲ ز کال د نومبر تر وروستيو پورې ورسره نه وو ليدلي. انګلس په خپل ټول مسلک کې پر خپلې معنوي يا فکري وده باندې د الماني فلسفې اغېز ومنه. نوموړي په ۱۸۴۰ زکال کې دا هم وليکل: «له ژوند څخه د ډېر څه تر لاسه کولو لپاره بايد فعال اوسئ، تاسې بايد ژوند وکړئ او د ځوانۍ له څپې څخه د خوند اخېستلو په موخه زړه ورتوب ولرئ». <ref>Heinrich Gemkow ''et al''., ''Friedrich Engels: A Biography'' (Verlag Zeit im Bild: Dresden, Germany, 1972) p. 53.</ref><ref>Friedrich Engels, W.O. Henderson, p. 9</ref><ref name="tucker2">Tucker, Robert C. ''The Marx-Engels Reader'', p. xv</ref><ref name="engels-bio2">{{Cite web|title=Lenin: Friedrich Engels|url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1895/misc/engels-bio.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}</ref> انګلس د بې دينۍ عقيدو ته وده ورکړه او د هغه او مور او پلار تر منځ يې اړيکه وپاشل شوه. <ref>{{Cite web|last=Friedrich Engels|title=Letters of Marx and Engels, 1845|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/letters/45_03_17.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}</ref> {{کمونيزم څنګپټه}} === مانچستر او سالفورډ === په ۱۸۴۲ ز کال يې مور او پلار ۲۲ کلن انګلس د انګليستان مانچستر ته ولېږه، چې هغه توليدي مرکز و چې صنعتي وده په کې مخ پورته روانه وه. ټاکل شوې وه چې نوموړي به د ايرمين او انګلس دوه کسيزه کارخانې “Ermen and Engels’s Victoria Mill” د سالفورډ د “Weaste” سيمې په څانګو کې کار کوي، چې د ګنډول تارونه يې توليدول. د انګلس پلار فکر کاوه، چې د مانچستر شرکت کې کار کولو سره يې ښايي زوی يو ځل بيا خپلو بنسټپالو نظرياتو باندې فکر کولو ته اړ کړي. فردريش انګلس مانچستر ته پر لاره په کالوګني سيمه کې “Cologne” د “Rheinische Zeitung” له دفتر څخه ليدنه وکړه او په لومړي ځل يې کارل مارکس سره وکتل. دوی په لومړيو کې له يو بل څخه اغېزمن نه وو. مارکس په تېروتنې سره فکر وکړ، چې انګلس لا هم د هغو برليني ځوان هيګليانو له ډلو سره اړيکې لري، چې مارکس ورسره په تېرو نږدې وختونه کې پرې کړې وې. <ref name="en-1893">{{cite web|url=http://www.marxists.org/archive/marx/bio/engels/en-1893.htm|title=Biography on Engels|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}</ref><ref name="bbc-art1">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_1.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=1|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.salfordstar.com/article.asp?id=461|title=Mary Burns Superstar – Salford Star – with attitude & love xxx|website=www.salfordstar.com|access-date=2022-07-03|archive-date=2018-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021103222/http://www.salfordstar.com/article.asp?id=461|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Brooks-Pollock|first=Tom|date=11 March 2014|title=Ten things Manchester gets the credit for when really it should be Salford|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/ten-things-manchester-gets-credit-6796109|access-date=31 March 2020|newspaper=Manchester Evening News}}</ref><ref>Heinrich Gemkow ''et al''., ''Friedrich Engels: A Biography'' (Verlag Zeit im Bild: Dresden, Germany, 1972) pp. 53–54.</ref><ref>Wheen, Francis ''Karl Marx: A Life'', p. 75.</ref> انګلس په مانچستر کې له ماري برنس “Mary Burns” سره وکتل. نوموړې يوه کلکه ايرلنډۍ ځوانه ښځه وه، چې بنسټپال نظريات يې درلودل او د انګلس په فابريکه کې يې کار وکړ. دوی اړيکه پيل کړه، چې ۲۰ کالونه يې دوام وکړ او په ۱۸۶۳ ز کال کې په مړينې سره پای ته ورسېده. دواړو هيڅکله ځکه واده ونه کړ، چې د واده خلاف وو. په داسې حال کې چې انګلس له يوې ښځې سره واده پاک لمني ګڼله، مګر شته حالت او د کليسا له لورې ترتيب شوی واده يې د ټولګي د فشار يا زور يوه بڼه وبلله. برنس “Burns” خپل شل کلن ملګري (انګلس) په مانچستر او سالفورډ کې وګرځاوه او د خپلې څېړنې تر ټولې خرابې سيمې يې وروښودلې. <ref>Edmund Wilson, To the Finland Station: A Study in the Writing and Acting of History (1940)</ref><ref>Harry Schmidtgall: ''Friedrich Engels´ Manchester-Aufenthalt 1842–1844. Soziale Bewegungen und politische Diskussionen. Mit Auszügen aus [[Jakob Venedey|Jakob Venedeys]] England-Buch (1845) und unbekannten Engels-Dokumenten''. Trier 1981, S. 61. (=Schriften aus dem Karl-Marx-Haus Nr. 25).</ref><ref name="bbc-art2">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_2.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=2|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}</ref><ref>Whitfield, Roy (1988) ''Friedrich Engels in Manchester'', Working Class Movement Library, {{ISBN|0906932211}}</ref><ref>{{cite book|last=Carver|first=Terrell|author-link=Terrell Carver|year=2003|publisher=[[Oxford University Press]]|title=Engels: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/engelsveryshorti00carv_145|url-access=limited|pages=[https://archive.org/details/engelsveryshorti00carv_145/page/n85 71]–72|isbn=978-0-19-280466-2}}</ref><ref name="draper">{{cite journal|last=Draper|first=Hal|author-link=Hal Draper|title=Marx and Engels on Women's Liberation|journal=[[International Socialism (magazine)|International Socialism]]|access-date=29 November 2011|date=July 1970|url=http://www.marxists.org/archive/draper/1970/07/women.htm}}</ref> انګلس په داسې حال کې چې د ۱۸۴۳ ز کال د اکتوبر او نومبر مياشتو ترمنځ په مانچستر کې و، د «د سياسي اقتصاد د يوې نيوکې غټ ټکي:Outlines of a Critique of Political Economy» تر سرليک لاندې يې د سياسي اقتصاد برخه کې خپله لومړنۍ نيوکيزه مقاله وليکله. نوموړي ياده مقاله پاريس ته ولېږله، چې هلته د مارکس له لورې په ۱۸۴۴ زکال په (''Deutsch–Französische Jahrbücher'') کې خپره شوه. <ref>"Outline of a Critique of Political Economy," ''Collected Works of Karl Marx and Friedrich Engels: Volume 3'' ([[International Publishers]]: New York, 1975), pp. 418–445.</ref><ref name="en-18932">{{cite web|url=http://www.marxists.org/archive/marx/bio/engels/en-1893.htm|title=Biography on Engels|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}</ref> انګلس په داسې حال کې چې د مانچستر ښار له ګڼو سيمو (چې وېجاړې او ناولې وي) يې له نږدې ليدنه کوله، د سيمو د ډار او کرکې يادښتونه يې واخېستل، چې د ماشومانو کار، تالا شوی چاپيريال او زيات کار او بې وزله کارکوونکي يې د يادونې وړ ټکي وو. نوموړي مارکس ته درې ګونې مقالې ولېږلې، چې لومړی په “Rheinische Zetung” او وروسته په “''Deutsch–Französische Jahrbücher''” کې خپرې شوي او په مانچستر کې د کارګر ټولګي يا پوړ په منځ کې حالتونه يې په تاريخي ډول بيانول. هغه وروسته يادې مقالې د ۱۸۴۵ ز کال «په انګليستان کې د کارګر پوړ حالتونه:The Conditions of the Working Class in England» نومي لومړني اغېزناک کتاب لپاره راټولې کړې. ياد کتاب چې د ۱۸۴۴ ز کال د سپټمبر او د ۱۸۴۵ ز کال د مارچ تر منځ ليکل شوی دی، په ۱۸۴۵ ز کال المان کې خپور شو. نوموړي په کتاب کې د غريبۍ د هغو بشپړو معلوماتو په ګوته کولو سره د پانګوالۍ او صنعتي دورې ډارونکی راتلونکی بيان کړ، چې کارګرو خلکو په کې ژوند کاوه. نوموړی کتاب په ۱۸۸۷ ز کال انګليسي کې هم چاپ شو. مانچستر کې د انګلس د اوسېدلو د وخت ارشيفي سرچينې د مانچستر پوهنتون کې د ځانګړو ټولګو له لورې په پام کې نيول شوې چاپي يا ليکنيزې نسخې (MMM/10/1) په ګډون، پر هغو ځينو حالتونو باندې رڼا واچوله، چې انګلس يې په ياد کتاب کې تشرېح کوي. دا د مانچستر په هغه شاهي بستر “Manchester Royal Infirmary” کې ليدل شوي حالتونه (قضيې) بيانوي، چې صنعتي پېښو په کې واکمنې وې او د هغو بې ډوله وګړو په اړه د انګلس له تبصرو سره همغږي دي، چې د دې ډول پېښو له امله مانچستر کې ليدل کېږي. <ref name="NYT">{{cite news|last=Garner|first=Dwight|date=18 August 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/08/19/books/19garner.html|title=Fox Hunter, Party Animal, Leftist Warrior|newspaper=The New York Times|access-date=31 August 2020}}</ref><ref name="salfordstar.com">{{cite web|url=http://www.salfordstar.com/article.asp?id=456|title=Friedrich Engels in Salford|website=Salford Star}}</ref><ref>''The Condition of the Working Class in England'', in the ''Collected Works of Marx and Engels: Volume 4'' (International Publishers: New York, 1975) pp. 295–596.</ref> انګلس له بنسټپال ژورنالېزم او سياست سره خپلې ښکېلتيا ته دوام ورکړ. نوموړی څو ځله هغو سيمو ته تللی و، چې د انګليسي کارګر او چارټسټ خوځښتونو د هغو غړو په منځ کې نامتو وې، چې هغه ورسره وکتل. انګلس د سويلي ستوري “The Northern Star”، د رابرت اووين د نوې اخلاقي نړۍ “Robert Owen’s New Moral World” او ديموکراتيک کتنې “Democratic Review” په نوم ورځپاڼې په ګډون بېلابېلو ورځپاڼو ته ليکل هم وکړل. <ref name="bbc-art22">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_2.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=2|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}</ref><ref>{{cite web|author=Karl Marx|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/05/04.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040314204539/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/05/04.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2004|title=Introduction to the French Edition of Engels|year=1880|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}</ref><ref>Whitfield, Roy (1988) "The Double Life of Friedrich Engels." In: ''Manchester Region History Review'', vol. 2, no. 1, 1988</ref> == سرچينې == 4arou9um4t82sokg3neqhyjjoofl65w 0 63126 362608 362309 2026-03-30T05:23:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362608 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:World_Population.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/World_Population.svg/330px-World_Population.svg.png|بټنوک| په 2019 کې د نفوس له مخې د هېوادونو او سیمو نقشه (تور رنګ، ډېر نفوس)]] دا د '''نفوس له مخې د هېوادونو نوملړ دی''' . په دې کې خپلواک دولتونه ، مېشته، انحصاري سیمې او په ځینو مواردو کې د خپلواکو دولتونو اجزاوو لرونکي هېوادونه شامل دي، په لړليک کې شاملول په ابتدايي توګه د [[د معيار نړيوال تنظيم|ISO]] معیار [[ایزو ۳۱۶۶-۱|ISO 3166-1]] پر بنسټ دي. د مثال په توګه، [[بریتانیا|انګلستان]] یو واحد وجود ګڼل کیږي، په داسې حال کې چې د هالنډ د سلطنت اجزاوو هېوادونه په جلا توګه ګڼل کیږي. سرېره پردې ، پدې لېست کې ځینې [[په محدوده رسمي توګه پیژندل سوي دولتونه|ایالتونه شامل دي چې محدود پېژندل]] شوي په ISO 3166-1 کې نه دي موندل شوي. همدارنګه د [[د نړۍ نفوس|نړۍ]] د نفوس په پرتله د هر هېواد نفوس په سلنه کې ورکړل شوی، کوم چې [[ملګري ملتونه]] د 7.954 ملیارد وګړي په 2022 کال کې اټکل کوي . <ref name="UNFPA">{{Cite web |year=2022 |title=World Population Dashboard |url=https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard |access-date=15 June 2022 |website=United Nations Population Fund |publisher=UNFPA}}</ref> == تګلاره == په دې چارټ کې کارول شوي ارقام د ملي [[سرشمېرنه|سرشمېرنې]] د ادارې له خوا د خورا تازه اټکلونو یا نسبتونو پراساس دي، چې تل په تغير کې وي. د کومو هېوادونو او ځايونو چې ملي معلومات شتون نلري، ارقام د 2021 لپاره د اټکلونو یا اټکلونو پر بنسټ د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنیزو چارو د نفوس څانګې له خوا چمتو شوي. <ref name="unpop">{{Cite web |last=United Nations |title=World Population Prospects 2019 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2021 |website=population.un.org}}</ref> ځکه چې راټول شوي ارقام په هر هېواد کې په ورته وخت کې نه راټولیږي، یا د دقت په ورته کچه کې، د پایلې شمېرې پرتله کول ممکن غلطې پایلې رامنځته کړي. سربېره پردې، د ټولو هېوادونو څخه د ارقامو اضافه والی ممکن د نړۍ مجموعې سره مساوي نه وي. هغه سیمې چې د خپلواکو دولتونو بشپړې برخې جوړوي، لکه د انګلستان هېوادونه ، د اړوندو خپلواکو هېوادونو د برخې په توګه شمېرل کیږي. په دې کې نور نهادونه شامل دي، لکه [[اروپایي ټولنه|اروپایي اتحادیه]] ، {{Efn|The European Union is a ''[[sui generis]]'' [[supranational union]] whose sovereign members delegate to it by treaty certain powers that are often exercised by sovereign states. Its combined population has been estimated at 447,319,916 on 1 January 2020, and it would be ranked 3rd if it were included in the list. It has {{#expr: 447319916 / {{worldpop}} * 100 round 2}}% of the world's population — see {{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en|title=Eurostat-Tables, Graphs and Maps Interface（TGM）table|publisher=[[European Commission]]}}}} چې خپلواکه دولتونه نه دي، او خپلواکې سیمې چې دایمي نفوس نلري، لکه د [[انتارکتیکا|انټارکټیکا]] په اړه د مختلفو هېوادونو ادعاګانې . == د نفوس له مخې خپلواک دولتونه او تړلې سیمې == نوټ: د ملګرو ملتونو د ۱۹۳ [[د ملگري ملتونو غړي هېوادونه|غړو هېوادونو]] او د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې ته د دوو څارونکو هېوادونو لپاره یوه شمېره درجه ټاکل شوې ده. انحصاري سیمې او هغه هېوادونه چې د خپلواکو دولتونو برخې دي د شمېرې درجې ندي ټاکل شوي. برسېره پردې، د محدود پېژندنې سره خپلواکه دولتونه شامل دي، مګر د شمېرې درجه نه ده ټاکل شوې. {{sticky header}}{{sort under}}{{mw-datatable}}{{table alignment}} {| class="wikitable sortable sticky-header sort-under mw-datatable col2right col6right" {{right}} |+ د مجموعي نفوس له مخې د هېوادونو او انحصاري سيمو نوملړ ! ! موقعيت ! نفوس ! style=width:2em | ٪ د{{br}}نړۍ ! نېټه ! {{nowrap|Source (رسمي يا له}}{{br}} [[ملګري ملتونه]] څخه) ! class="unsortable"|يادښتونه |- | – | '''{{noflag|World}}''' | 8,119,000,000 || {{center|100%}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="UNFPA"/><ref name="unpop"/>|| |- | rowspan=2 | {{ntsh|1}} 1/2 {{br}} {{efn|According to د ملګرو ملتونو اټکلs, India surpassed China by the end of April 2023.<ref>{{cite news |title=India to overtake China as world's most populous country in Apr 2023 |url=https://www.un.org/en/desa/india-overtake-china-world-most-populous-country-Apr-2023-united-nations-projects#:~:text=Smith%20Mehta%2Funsplash.-,India%20to%20overtake%20China%20as%20world's%20most%20populous%20country%20in,the%20world's%20most%20populous%20country |access-date=27 April 2023 |work=[[United Nations]] |date=24 April 2023}}</ref>}} | {{هېواد بيرغ|China}} | {{n+p|1408280000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=National Economy – 10.Total Population Went down and Urbanization Rate Continued to Grow (31 December 2024) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html |publisher=[[National Bureau of Statistics of China]] (NBSC) |website=www.stats.gov.cn |date=17 January 2025 |access-date=17 January 2025}}</ref> || {{efn|Refers to [[mainland China]]; excludes China's [[special administrative regions of China|special administrative regions]] of [[Hong Kong]] and [[Macau]], which returned to Chinese sovereignty in 1997 and 1999, respectively.}} |- | {{right}} {{هېواد بيرغ|India}} | {{n+p|1402737000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | {{right}} رسمي وړاندوينه<ref>*data provided by [[Ministry of Health and Family Welfare]]*{{cite web |title=Projected total Population by sex as on 1st July, 2011–2036: India, States and Union Territories (pg.43–March and pg.82–July) |url=https://geographicinsights.iq.harvard.edu/files/geographicinsights2/files/report_population_projection_2019.pdf |publisher=Harvard Center for Population and Development |website=www.iq.harvard.edu |date=November 2019 |access-date=1 January 2025 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || {{right}} {{efn|Includes the population of the [[Kashmir conflict|India-administered]] [[union territory|union territories]] of [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]], and [[Ladakh]].}} |- | {{nts|3}} | {{هېواد بيرغ|United States}} | {{n+p|340110988|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html | title=National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024 |publisher=[[United States Census Bureau]] (USCB) |website=www.census.gov |access-date=20 December 2024}}</ref>|| {{efn|Includes the [[list of states and territories of the United States|50 states]] and the [[Washington, D.C.|District of Columbia]], but excludes the [[territories of the United States]].}} |- | {{nts|4}} | {{هېواد بيرغ|Indonesia}} | {{n+p|282477584|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{citation|url=https://dispendukcapil.acehtimurkab.go.id/berita/kategori/berita-nasional/rilis-data-kependudukan-semester-i-tahun-2024-potret-demografi-dan-implikasinya-bagi-pembangunan-nasional|title=Indonesian Population June 2024|work=[[Ministry of Home Affairs (Indonesia)]]|language=id|access-date=20 October 2024}}</ref>|| |- | {{nts|5}} | {{هېواد بيرغ|Pakistan}} | {{n+p|241499431|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 March 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |title=Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 'The Digital Census' |date=5 August 2023 |website=Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn|Includes the population of [[Kashmir conflict|Pakistan-administered]] [[Azad Kashmir]] and [[Gilgit-Baltistan]].}} |- | {{nts|6}} | {{هېواد بيرغ|Nigeria}} | {{n+p|223800000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf |title=The annual population lecture series – APLS (pg.1 and pg.159) |publisher=National Population Commission – NPC Nigeria |website=www.nationalpopulation.gov.ng |date=22 November 2023 |access-date=11 March 2024}}</ref> || |- | {{nts|7}} | {{هېواد بيرغ|Brazil}} | {{n+p|212583750|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.ibge.gov.br/en/statistics/social/population/18176-population-projection.html?lang=en-GB&t=resultados |title = Population Projection |website = ibge.gov.br |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || |- | {{nts|8}} | {{هېواد بيرغ|Bangladesh}} | {{n+p|169828911|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|14 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |website=Bangladesh Bureau of Statistics (www.bbs.gov.bd) |date=18 April 2023 |access-date=24 August 2023 |language=en |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824082228/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn| The [[Bangladesh Bureau of Statistics]] has a projection of 181 million for 2025, but this method derives from a base year of 2011. This same projection overcounted the population for 2022 by about 4.4 million.<ref>{{cite web |url = https://bbs.gov.bd/site/page/29855dc1-f2b4-4dc0-9073-f692361112da/- |title = Statistical Yearbook |website = bbs.gov.bd |access-date = 1 Jan 2025}}</ref>}} |- | {{nts|9}} | {{هېواد بيرغ|Russia}} | {{n+p|146150789|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2024 г. и в среднем за 2023 [Estimated permanent population on 1 January 2024 and average 2023] |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service (Росстат)]] |website=www.rosstat.gov.ru |access-date=11 April 2024 |language=ru |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406215805/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes the [[Republic of Crimea (Russia)|Republic of Crimea]] and [[Sevastopol]], administrative areas on the [[Crimea|Crimean Peninsula]] occupied by Russia. The population does not include the [[Russian annexation of Donetsk, Kherson, Luhansk and Zaporizhzhia oblasts of Ukraine|four annexed Ukrainian oblasts]]. The Ukrainian government and [[Political status of Crimea|most of the world's other states]] consider the Crimean Peninsula, [[Donetsk Oblast|Donetsk]], [[Kherson Oblast|Kherson]], [[Luhansk Oblast|Luhansk]] and [[Zaporizhzhia Oblast|Zaporizhzhia]] parts of [[Administrative divisions of Ukraine|Ukraine's territory]].}} |- | {{nts|10}} | {{هېواد بيرغ|Mexico}} | {{n+p|130154247|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>*data provided by [https://www.inegi.org.mx/sistemas/Infoenoe/Default_15mas.aspx INEGI → ENOE]* {{cite web |title=Mexico Population |url=https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted |publisher=Moody's Analytics |website=www.economy.com |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|11}} | {{هېواد بيرغ|Japan}} | {{n+p|123590000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{Cite news |title=Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex |work=[[Statistics Bureau (Japan)|Statistics Bureau of Japan]] |url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |access-date=21 November 2024 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401013551/https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |url-status=live }}</ref>|| |- | {{nts|12}} | {{هېواد بيرغ|Philippines}} | {{n+p|114123600|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf |title=Table 10. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030 [Scenario 2 - pg.18] |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] (PSA) |website=www.psa.gov.ph |date=31 January 2024 |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|13}} | {{هېواد بيرغ|Ethiopia}} | {{n+p|109499000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |title=Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024 |website=www.statsethiopia.gov.et |publisher=Ethiopian Statistical Service (ESS) |access-date=7 July 2024 |archive-date=7 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707022122/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|14}} | {{هېواد بيرغ|Democratic Republic of the Congo}} | {{n+p|109276000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو اټکل<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=25 December 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|15}} | {{هېواد بيرغ|Egypt}} | {{n+p|105914499|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/20245121324361-%20pop_new.pdf |title=Egypt in Figures 2024 – Population Estimates By Sex & Governorate 1/1/2024 |publisher=[[Central Agency for Public Mobilization and Statistics (Egypt)|CAPMAS]] |website=www.capmas.gov.eg |date=1 March 2024 |access-date=28 May 2024}}</ref> || |- | {{nts|16}} | {{هېواد بيرغ|Vietnam}} | {{n+p|100309209|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/07/NG-TCTK-2023_Final.pdf |title=Statistical yearbook of Vietnam (2023) – Population and employment [pg.101] |publisher=[[General Statistics Office of Vietnam]] (GSO) |website=www.gso.gov.vn |date=24 December 2024 |access-date=26 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|17}} | {{هېواد بيرغ|Iran}} | {{n+p|85961000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|20 March 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |title=Estimated population in Iran by province in 2024 |publisher= Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |date=5 December 2024 |access-date=27 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|18}} | {{هېواد بيرغ|Turkey}} | {{n+p|85372377|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2023 |publisher=[[Turkish Statistical Institute]] |website=www.tuik.gov.tr |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|19}} | {{هېواد بيرغ|Germany}} | {{n+p|83465411|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 March 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=[[Federal Statistical Office of Germany|DESTATIS]] |website=www.destatis.de |date=10 January 2025 |access-date=20 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|20}} | {{هېواد بيرغ|France}} | {{n+p|68615000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Démographie – Population au début du mois – France (inclus Mayotte à partir de 2014) |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001641607 |publisher=INSEE |website=www.insee.fr |access-date=21 January 2025}}</ref> || {{efn|Includes the integral 18 [[regions of France]] (including 5 [[Overseas departments and regions of France|overseas departments and regions]]). Excludes France's 5 [[Overseas collectivity|overseas collectivities]]: [[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]], and [[Wallis and Futuna]], and the sui generis collectivity of [[New Caledonia]], which are shown separately. The [[French Southern and Antarctic Lands]] (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff) and [[Clipperton Island]] (an uninhabited state private property of France) are not listed at all due to their extraordinary nature.}} |- | {{nts|21}} | {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} | {{n+p|68265209|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2023 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=[[Office for National Statistics]] (ONS) |website=www.ons.gov.uk |date=8 October 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the three [[Crown Dependencies|British Crown Dependencies]] and the 14 [[British Overseas Territories]], listed separately. Four British Overseas Territories are not listed due to their extraordinary nature. The four not listed are ''[[British Antarctic Territory]]'' (an Antarctic territorial claim hosting only government officials and research station staff), the [[British Indian Ocean Territory]] (a military base), [[South Georgia and the South Sandwich Islands]] (hosts only government officials and research station staff), and the [[Akrotiri and Dhekelia|Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia]] (a military base where permanent residency is limited to citizens of the [[Cyprus|Republic of Cyprus]]).}} |- | {{nts|22}} | {{هېواد بيرغ|Thailand}} | {{n+p|65932105|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage |title=สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร(รายเดือน) – Official population statistics from the civil registration (monthly) |last=จำนวนประชากร (population) → ตรวจสอบข้อมูลแยกรายเดือน (check monthly data separately) → ขอบเขตข้อมูล (data scope - monthly) → ยอดรวมข้อมูล (total data - whole country) |publisher=The Bureau of Registration Administration (BORA) |website=www.bora.dopa.go.th |access-date=6 February 2025 |language=thai}}</ref> || |- | {{nts|23}} | {{هېواد بيرغ|South Africa}} | {{n+p|63015904|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 – Statistical Release |publisher=Government of South Africa |website=www.gov.za |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015192129/https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|24}} | {{هېواد بيرغ|Tanzania}} | {{n+p|61741120|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 August 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://sensa.nbs.go.tz/ |title=Population Size in Tanzania |website=National Bureau of Statistics |access-date=24 September 2024 |archive-date=31 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ |url-status=dead }}</ref> || {{efn|Includes [[Zanzibar]].}} |- | {{nts|25}} | {{هېواد بيرغ|Italy}} | {{n+p|58966101|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |title=ISTAT – Bilancio Demografico Mensile / Monthly Demographic Balance |publisher=Istituto Nazionale di Statistica (Istat) |website=demo.istat.it |language=it |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{nts|26}} | {{هېواد بيرغ|Colombia}} | {{n+p|52695952|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |title=Proyecciones de Población DANE |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410005852/https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|27}} | {{هېواد بيرغ|Kenya}} | {{n+p|52428290|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=Sep 2022 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results: Analytical Report on Population Projections, Vol XVI (Table 3.1: Projected Population, Kenya, 2020–2045) |url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204110524/https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=25 June 2023 |website=knbs.or.ke |publisher=Kenya National Bureau of Statistics |page=23}}</ref>|| |- | {{nts|28}} | {{هېواد بيرغ|Myanmar}} | {{n+p|51316756|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 Oct 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/16583 |title = Myanmar's 2024 Census Provisional Results: Population at 51.3M |date = 1 Jan 2025 |website = Myanmar Ministry of Information |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || {{efn| Does not include the [[Rohingya people]]. Some regions were estimated by satellite.<ref>{{cite web |url = https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-says-2024-census-shows-population-513-mln-2025-01-01/ |title = Myanmar says 2024 census shows population of 51.3 million |website = reuters.com |access-date = 31 Dec 2024}}</ref>}} |- | {{nts|29}} | {{هېواد بيرغ|South Korea}} | {{n+p|51207874|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |title=Resident population by City, County, and District |url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B040A3&conn_path=I2&language=en |publisher=[[Statistics Korea|Statistics Korea (KOSTAT)]] → Korean Statistical Information Service (KOSIS) |website=www.kostat.go.kr |access-date=6 February 2025}}</ref>|| |- | {{nts|30}} | {{هېواد بيرغ|Sudan}} | {{n+p|50448963|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|31}} | {{هېواد بيرغ|Spain}} | {{n+p|48946035|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{Cite web |title=Population |url=https://www.ine.es/en/index.htm |publisher=[[National Statistics Institute (Spain)]] (INE) |website=www.ine.es |access-date=2 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|32}} | {{هېواد بيرغ|Algeria}} | {{n+p|47400000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ons.dz/IMG/pdf/Demographie_Algerienne2020_2023.pdf |title=DEMOGRAPHIE ALGERIENNE 2020 à 2025 |publisher=[[National Office of Statistics]] (NOS) |website=www.ons.dz |date=July 2024 |access-date=17 January 2025 |language=French}}</ref> || |- | {{nts|33}} | {{هېواد بيرغ|Argentina}} | {{n+p|47067641|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |title=Proyecciones y estimaciones |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]] |website=www.indec.gob.ar |access-date=17 January 2025 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609202751/https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|34}} | {{هېواد بيرغ|Uganda}} | {{n+p|45935046|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/publications/National-Population-and-Housing-Census-2024-Preliminary-Report.pdf |title=NPHC 2024 – Preliminary Results |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|35}} | {{هېواد بيرغ|Iraq}} | {{n+p|44414800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |access-date=2 July 2024 |title=Estimated population of Iraq for the period (2015–2030)|url=http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |website=cosit.gov.iq |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203214014/http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|36}} | {{هېواد بيرغ|Afghanistan}} | {{n+p|42045000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |title = World Population Prospects 2024 Summary of Results |at = p61 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref><ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |title = World Population Prospects 2024 Data Sources |at = p11 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref> (ياداښت وګورئ) | {{efn| The last census was conducted in 1979. Sources disagree about the current population: * The Afghani [[National Statistics and Information Authority]] gives an estimate of 35,695,527 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://nsia.gov.af/library |title = Library |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025 |archive-date = 23 March 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |title = Estimated Populatin of Afghanistan 2024-25 |website = [[National Statistics and Information Authority]] |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The [[Encyclopædia Britannica]] gives an estimate of 36,432,000 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Afghanistan |title = Afghanistan |website = www.britannica.com |access-date = 25 Jan 2025}}</ref> * The BBC gives a figure of 38.3 million for 2023.<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |title = Afghanistan country profile |date = 15 Aug 2023 |website = bbc.com |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * The CIA gives an estimate of 40,121,552 for 2024.<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |title = Afghanistan |website = cia.gov |access-date = 6 Jan 2025 |archive-date = 4 January 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |url-status = dead }}</ref> * The US Census Bureau provides an estimate of 49,552,566 for 2025.<ref>{{cite web |url = https://www.census.gov/popclock/world/af |title = Afghanistan |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> All figures are mid-year.}} |- | {{nts|37}} | {{هېواد بيرغ|Canada}} | {{n+p|41465298|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |title = Population estimates, quarterly |date = 17 December 2024 |website = statcan.gc.ca |access-date = 19 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|38}} | {{هېواد بيرغ|Uzbekistan}} | {{n+p|37543167|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://stat.uz/en/ |title = Uzbekistan by the Numbers |website = stat.uz |access-date=15 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|39}} | {{هېواد بيرغ|Poland}} | {{n+p|37507000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.pl/en/topics/other-studies/informations-on-socio-economic-situation/statistical-bulletin-no-122024,4,170.html |title=Statistical Bulletin No 12/2024 → Population |publisher=[[Statistics Poland]] (GUS) |website=www.stat.gov.pl |date=31 January 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|40}} | {{هېواد بيرغ|Morocco}} | {{n+p|36828330|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 September 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.hcp.ma/Population-legale-du-Royaume-du-Maroc-repartie-par-regions-provinces-et-prefectures-et-communes-selon-les-resultats-du_a3974.html |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2024 |publisher=[[Haut Commissariat au Plan (Morocco)]] (HCP) |website=www.hcp.ma |date=22 November 2024 |access-date=11 December 2024}}</ref> || {{efn|Includes the regions [[Laâyoune-Sakia El Hamra]] and [[Dakhla-Oued Ed-Dahab]], the [[Regions of Morocco|disputed territory]] of [[Western Sahara]] administered by Morocco and excluding [[Sahrawi Arab Democratic Republic]] (see [[Western Sahara conflict]]).}} |- | {{nts|41}} | {{هېواد بيرغ|Angola}} | {{n+p|35121734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gov.ao/ |title=Início |website=www.ine.gov.ao |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601043657/https://www.ine.gov.ao/ |archive-date=1 June 2023 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|42}} | {{هېواد بيرغ|Malaysia}} | {{n+p|34112400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/demographic-statistics-third-quarter-2024 |title = Demographic Statistics, Third Quarter 2024 |website = dosm.gov.my |access-date = 17 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|43}} | {{هېواد بيرغ|Peru}} | {{n+p|34038457|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1665/index.html |title=Estimaciones y Proyecciones de la Población Nacional, 1950–2070 (3. Resultados) |publisher=[[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI – Peru]] |website=www.gob.pe |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{nts|44}} | {{هېواد بيرغ|Ukraine}} | {{n+p|33443000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | آی اېم اېف اټکل<ref>{{cite web |title=Population of Ukraine – Population (by estimate) as of 2024 |website=IMF |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Autonomous Republic of Crimea]] and the city of [[Sevastopol]], Ukraine's ''de jure'' territory which is occupied by Russia (however, includes the [[Donbas]] region, [[2022 Russian invasion of Ukraine|partly occupied by Russia]]).}} |- | {{nts|45}} | {{هېواد بيرغ|Mozambique}} | {{n+p|33244414|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gov.mz |title=População 2024 |website=www.ine.gov.mz |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601041948/http://www.ine.gov.mz/ |archive-date=1 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|46}} | {{هېواد بيرغ|Ghana}} | {{n+p|33007618|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2&#91;1&#93;&#91;2&#93;_with_links&#91;_final_website.pdf |title=Population Projection 2021 – 2050 (pg.45–46) |publisher=[[Ghana Statistical Service]] (GSS) |website=www.statsghana.gov.gh |date=June 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=23 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723110019/https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2%5B1%5D%5B2%5D_with_links%5B_final_website.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|47}} | {{هېواد بيرغ|Yemen}} | {{n+p|32305264|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |title=Annual Statistical Health Report 2022 (pg.4) |publisher=Yemeni Ministry Of Health |website=www.moh.gov.ye |date=3 September 2024 |access-date=23 October 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203112119/https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|48}} | {{هېواد بيرغ|Saudi Arabia}} | {{n+p|32175224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title = Overall count of population |url = https://portal.saudicensus.sa/portal |publisher = General Statistics Authority – Kingdom of Saudi Arabia |website = portal.saudicensus.sa |access-date = 5 July 2023 |archive-date = 28 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|49}} | {{هېواد بيرغ|Madagascar}} | {{n+p|30811969|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |title=Projections démographiques |website=instat.mg |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615103016/https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|50}} | {{هېواد بيرغ|Ivory Coast}} | {{n+p|29389150|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 December 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=http://www.ins.ci/n |title=Institut National de la Statistique (INS) – RGPH-2021 Résultats globaux |website=www.ins.ci |access-date=10 August 2022 |archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310230400/http://www.ins.ci/n |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|51}} | {{هېواد بيرغ|Nepal}} | {{n+p|29164578|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 November 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results |title=National Population and Housing Census 2021 |website=www.cbs.gov.np |access-date=28 March 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327230350/http://censusnepal.cbs.gov.np/results |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|52}} | {{هېواد بيرغ|Cameroon}} | {{n+p|28758503|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |title=Projections demographiques et estimations des cibles prioritaires des differents programmes et interventions de sante |publisher=INS du Cameroun |website=www.ins-cameroun.cm |date=30 June 2023 |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002083019/https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|53}} | {{هېواد بيرغ|Venezuela}} | {{n+p|28405543|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|54}} | {{هېواد بيرغ|Australia}} | {{n+p|27204800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 |title = National, state and territory population |date = 19 September 2024 |website = abs.gov.au |access-date = 28 September 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the external territories of [[Christmas Island]], the [[Cocos (Keeling) Islands]], and [[Norfolk Island]].}} |- | {{nts|55}} | {{هېواد بيرغ|Niger}} | {{n+p|26312034|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.stat-niger.org/projections/ |title=Projections démographiques du Niger Horizon 2012–2024 (extraction de donnees) |publisher=INSN |website=www.stat-niger.org |access-date=2 July 2024 |archive-date=10 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610170556/https://www.stat-niger.org/projections/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|56}} | {{هېواد بيرغ|North Korea}} | {{n+p|25950000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |title=Democratic People's Republic of Korea (2014–2050) [pg.40] |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033819/http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }}</ref>|| |- | {{nts|57}} | {{هېواد بيرغ|Syria|revolution}} | {{n+p|24672760|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|58}} | {{هېواد بيرغ|Burkina Faso}} | {{n+p|23409015|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.insd.bf/sites/default/files/2023-02/VOLUME%204%20PROJECTIONS%20DEMOGRAPHIQUES%202020%202035%20RGPH%20%C3%A9dition%202-%2006-02-2023.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES 2020–2035 |publisher=INSD Burkina Faso |website=www.insd.bf |date=January 2023 |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Taiwan}} | {{n+p|23400220|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |title=National Statistics, Taiwan |website=eng.stat.gov.tw |access-date=11 January 2025 |archive-date=31 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131125043/https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |url-status=dead }}</ref> || {{efn|[[Taiwan]] includes [[Penghu]], [[Kinmen]], [[Matsu Islands|Matsu]] and other minor islands.}} |- | {{nts|59}} | {{هېواد بيرغ|Mali}} | {{n+p|22395489|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 June 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://instat-mali.org/fr |title=TAILLE DE LA POPULATION EN 2022 (HBTS) (SOURCE RÉSULTATS RGPH5) |publisher=INSTAT Mali |website=www.instat-mali.org/fr |date=10 August 2023 |access-date=23 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003092311/https://instat-mali.org/fr |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|60}} | {{هېواد بيرغ|Sri Lanka}} | {{n+p|21916000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 – 2024 |website=statistics.gov.lk |access-date=28 September 2024 |archive-date=28 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928085025/http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|61}} | {{هېواد بيرغ|Kazakhstan}} | {{n+p|20286084|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kz/en/ |title=Population |publisher=QAZSTAT |website=www.stat.gov.kz |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{nts|62}} | {{هېواد بيرغ|Malawi}} | {{n+p|20270568|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |title=Population Projections 2018–2050 |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |archive-date=14 February 2024 |url-status=dead}}</ref> || |- | {{nts|63}} | {{هېواد بيرغ|Chile}} | {{n+p|20086377|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |title = Proyecciones de población |website =www.ine.cl |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828051041/https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |archive-date=28 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|64}} | {{هېواد بيرغ|Zambia}} | {{n+p|19610769|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.lusakatimes.com/2022/12/24/preliminary-data-shows-population-grew-from-13-1-million-in-2010-to-19-6-million-in-2022/ |title=Preliminary data shows Population grew from 13.1 million in 2010 to 19.6 million in 2022 |website=www.zamstats.gov.zm |date=24 December 2022 |access-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227142047/https://www.zamstats.gov.zm/population-size-by-sex-and-rural-urban-zambia-2022/ |archive-date=27 December 2022 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|65}} | {{هېواد بيرغ|Romania}} | {{n+p|19064409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2024e.pdf |title=On 1st January 2024, the usually resident population amounted to 19064409 persons, a growth of 9.9 thousand persons compared to 1st January 2023 |publisher=[[National Institute of Statistics (Romania)]] – INSSE |website=www.insse.ro |date=30 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> || |- | {{nts|66}} | {{هېواد بيرغ|Somalia}} | {{n+p|19009151|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|Includes [[Somaliland]].}} |- | {{nts|67}} | {{هېواد بيرغ|Chad}} | {{n+p|18675547|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.inseed.td/ |website=www.inseed-td|publisher=Institut National de la Statistique, des Etudes Economiques et Démographiques |title=Population* 2024 |access-date=2 July 2024 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014184620/https://www.inseed.td/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|68}} | {{هېواد بيرغ|Senegal}} | {{n+p|18126390|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.ansd.sn/sites/default/files/recensements/rapport/rapport_national/RGPH-5_Rapport%20global-Prov-juillet2024_0.pdf |title=RAPPORT PROVISOIRE, PGPH-5, 2023 |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{nts|69}} | {{هېواد بيرغ|Netherlands}} | {{n+p|18045532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1712804860730 |title=Population dynamics – month and year |website=www.opendata.cbs.nl |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |access-date=6 February 2025}}</ref> || {{efn|Excludes the three constituent countries of the [[Kingdom of the Netherlands]] in the Caribbean Sea ([[Aruba]], [[Curaçao]], and [[Sint Maarten]]), but includes the three special municipalities of the [[Caribbean Netherlands]] ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] and [[Saba (island)|Saba]]).}} |- | {{nts|70}} | {{هېواد بيرغ|Guatemala}} | {{n+p|17843132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |date=2019 |publisher = Instituto Nacional de Estadística Guatemala |url= https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |title=Estimaciones y proyecciones nacionales de población |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223192959/https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |archive-date=23 December 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|71}} | {{هېواد بيرغ|Cambodia}} | {{n+p|17336307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |date = Nov 2021|url = https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf|publisher = National Institute of Statistics |title = Population Projection |access-date = 2 July 2024 |archive-date = 8 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230908123512/https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf |url-status = live}}</ref> || |- | {{nts|72}} | {{هېواد بيرغ|Ecuador}} | {{n+p|16938986|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url= https://www.censoecuador.gob.ec/ |title= Inicio – Censo Ecuador |website= censoecuador.gob.ec |access-date= 15 June 2024}}</ref> || |- | {{nts|73}} | {{هېواد بيرغ|Zimbabwe}} | {{n+p|16751469|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{Cite report|url=http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |title=Population Projections Thematic Report |access-date=12 November 2024|publisher=Zimbabwe National Statistics Agency |archive-date = 28 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|74}} | {{هېواد بيرغ|South Sudan}} | {{n+p|15254268|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |title=South Sudan Population Projections, 2020–2040 (pg.12) |publisher=National Bureau of Statistics – South Sudan (NBSS) |website=www.nbs.gov.ss |date=January 2016 |access-date=22 January 2024 |archive-date=16 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416211927/https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|75}} | {{هېواد بيرغ|Rwanda}} | {{n+p|13798561|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Size of the resident population |website=statistics.gov.rw |url=http://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |archive-date=15 May 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|76}} | {{هېواد بيرغ|Guinea}} | {{n+p|13261638|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.stat-guinee.org/ |title=Institut National de la Statistique - stat-guinee.org |website=www.stat-guinee.org |access-date=25 May 2023 |archive-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712050037/http://www.stat-guinee.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|77}} | {{هېواد بيرغ|Benin}} | {{n+p|12910087|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES DE 2014 A 2063 ET PERSPECTIVES DE LA DEMANDE SOCIALE DE 2014 A 2030 AU BENIN |website=www.insae-bj |access-date=2 July 2024 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529104440/https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|78}} | {{هېواد بيرغ|Burundi}} | {{n+p|12837740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |title=Projections de la population au Burundi |website=www.isteebu.bi |access-date=25 May 2023 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|79}} | {{هېواد بيرغ|Haiti}} | {{n+p|12394537|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://ihsi.gouv.ht/public/statistiques/statistiques_demographiques_et_sociales/projections_et_estimations_de_la_population |title=Projections et estimations de la population 2024 |website =ihsi.gou.ht |access-date=3 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|80}} | {{هېواد بيرغ|Tunisia}} | {{n+p|11887412|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.ins.tn/en/statistiques/111 |title=Population |website=ins.tn |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|81}} | {{هېواد بيرغ|Belgium}} | {{n+p|11872024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/ |title=Statistiques de population |publisher=[[Federal Public Service Interior|IBZ]] |website=www.ibz.rrn.fgov.be |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|82}} | {{هېواد بيرغ|Papua New Guinea}} | {{n+p|11781559|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url = https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |title = Population Estimates 2021 |website = nso.gov.pg |access-date = 20 July 2023 |archive-date = 20 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230720004458/https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|83}} | {{هېواد بيرغ|Jordan}} | {{n+p|11516000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |title= Estimated population of 2023 and some of selected data |publisher=Department of Statistics (DOS) |website=www.dosweb.dos.gov.jo |date=January 2024 |access-date=18 April 2024}}</ref> || |- | {{nts|84}} | {{هېواد بيرغ|Bolivia}} | {{n+p|11312620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 March 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://censo.ine.gob.bo/ |title=Censo Bolivia 2024 |publisher=[[National Institute of Statistics of Bolivia]] |website=www.ine.gob.bo |access-date=3 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|85}} | {{هېواد بيرغ|Cuba}} | {{n+p|11089511|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022 |website =www.onei.gob.cu |access-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211142555/http://www.onei.gob.cu/node/13815 |archive-date=11 December 2020 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|86}} | {{هېواد بيرغ|Czech Republic}} | {{n+p|10897237|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Population |url=https://csu.gov.cz/home |publisher=[[Czech Statistical Office]] (CZSO) |date=30 December 2024 |access-date=30 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|87}} | {{هېواد بيرغ|Dominican Republic}} | {{n+p|10771504|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |title=Población por sexo, según provincia de residencia |publisher=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |website=www.one.gob.do |date= |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627163434/https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |archive-date=27 June 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|88}} | {{هېواد بيرغ|United Arab Emirates}} | {{n+p|10678556|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/%3Fyear=&folder=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9&subject=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9 |title=Statistics by Subject |website=fcsa.gov.ae |access-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704064240/https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx |archive-date=4 July 2020}}</ref> || |- | {{nts|89}} | {{هېواد بيرغ|Portugal}} | {{n+p|10639726|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | 2023 estimate<ref>{{cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=645507713&DESTAQUESmodo=2|title=População residente ultrapassa os 10,6 milhões – 2023|website=ine.pt|publisher=[[Instituto Nacional de Estatística (Portugal)|INE]]|access-date=18 June 2024}}</ref> || |- | {{nts|90}} | {{هېواد بيرغ|Sweden}} | {{n+p|10588230|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics |title=Population statistics |website=scb.se |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|91}} | {{هېواد بيرغ|Greece}} | {{n+p|10400720|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Estimated Population and Migration Flows, 2024 |url=https://www.statistics.gr/documents/20181/b248e72c-2917-bdae-1d15-98d22787adb7 |publisher=[[Hellenic Statistical Authority]] |access-date=8 January 2025 |location=Piraeus |date=31 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|92}} | {{هېواد بيرغ|Tajikistan}} | {{n+p|10277100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.tj/ |title=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон / Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=www.stat.tj |access-date=21 July 2024 |archive-date=13 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213094447/https://www.stat.tj/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|93}} | {{هېواد بيرغ|Azerbaijan}} | {{n+p|10218536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>*right corner →*{{cite web |url=https://www.azstat.gov.az/portal/?lang=en |title=Number of Population |publisher=[[State Statistics Committee|Azerbaijan Statistical Information Service (ASIS)]] |website=www.azstat.gov.az/portal/?lang=az |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|94}} | {{هېواد بيرغ|Israel}} | {{n+p|10026900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | National monthly estimate<ref>{{cite web |url = https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |title = Time Series DataBank |date = |website = cbs.gov.il |access-date = 9 December 2024 }}</ref> || {{efn|Includes [[East Jerusalem]] and the [[Golan Heights]]. Also includes [[Israeli settlement|Israeli settlers]] within [[Area C (West Bank)|Area C]] of the [[West Bank]].}} |- | {{nts|95}} | {{هېواد بيرغ|Honduras}} | {{n+p|9892632|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |title=TOMO: HONDURAS: PROYECCIONES DE POBLACIÓN 2013–2050 |website=INE – Instituto Nacional de Estadística Honduras |access-date=2 July 2024 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405210701/https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|96}} | {{هېواد بيرغ|Hungary}} | {{n+p|9540000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0001.html |title=22.1.1.1. Main indicators of population and vital events|publisher=Hungarian Central Statistical Office (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215153106/http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd001.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|97}} | {{هېواد بيرغ|Austria}} | {{n+p|9198124|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter |title=Population at beginning of year/quarter |website=www.statistik.at |access-date=10 August 2023 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612161754/http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|98}} | {{هېواد بيرغ|Belarus}} | {{n+p|9155978|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |title=Population at the beginning of 2022 |website=belstat.gov.by |access-date=3 August 2022 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|99}} | {{هېواد بيرغ|Switzerland}} | {{n+p|9027859|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2024-0542.html |title=Bevölkerungsstand am Ende des 3. Quartals 2024 |language=de |date=4 December 2024|publisher=Bundesamt für Statistik |website=bfs.admin.ch |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|100}} | {{هېواد بيرغ|Sierra Leone}} | {{n+p|8884032|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite report|url=https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census – Thematic Report on Population Projections|author=Gershon P. Y. Togoh|author2=Abu Bakarr Turay|author3=Allieu Komba |date=Oct 2017|publisher=Statistics Sierra Leone |website =www.statistics.sl |access-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113162606/https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |archive-date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|101}} | {{هېواد بيرغ|Togo}} | {{n+p|8095498|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite press release |url=https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |title=Resultats RGPH5 |language=fr |website=inseed.tg |access-date=20 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418035453/https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|102}} | {{هېواد بيرغ|Laos}} | {{n+p|7546000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |title = Distribution of citizens by gender and age group |website = laosis.lsb.gov.la |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920122809/https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Hong Kong}} (China) | {{n+p|7531800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Population – Overview &#124; Census and Statistics Department |website=www.censtatd.gov.hk |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|103}} | {{هېواد بيرغ|Libya}} | {{n+p|7381023|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|104}} | {{هېواد بيرغ|Kyrgyzstan}} | {{n+p|7161900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ |title=Население |access-date=12 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|105}} | {{هېواد بيرغ|Turkmenistan}} | {{n+p|7057841|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 December 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.tm/ |title=Итоги сплошной переписи населения и жилищного фонда Туркменистана 2022 года |date=14 July 2023 |website=www.stat.gov.tm/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720125616/https://www.stat.gov.tm/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|106}} | {{هېواد بيرغ|Nicaragua}} | {{n+p|6803886|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.inide.gob.ni/docs/Anuarios/Anuario2022/ANUARIO_ESTADISTICO2022.pdf |title=Anuario Estadístico 2022 |website=www.inide.gob.ni |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|107}} | {{هېواد بيرغ|Serbia}} | {{n+p|6605168|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.rs/en-US |title=Population |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia (РЗС) |website=www.stat.gov.rs |access-date=2 July 2024 |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013224848/https://stat.gov.rs/en-US |url-status=live }}</ref>|| {{efn|Excludes [[Kosovo]].}} |- | {{nts|108}} | {{هېواد بيرغ|Central African Republic}} | {{n+p|6470307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |title = Population of the central African Republic in 2021 and 2024 |date = 14 May 2024 |website = icasees.org |access-date = 5 September 2024 |archive-date = 29 May 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240529142921/https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|109}} | {{هېواد بيرغ|Bulgaria}} | {{n+p|6445481|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Official annual estimate<ref>{{cite web |url=https://www.nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |title=Население към 7 септември 2021 година |date=3 October 2022|language=Bulgarian |website=www.nsi.bg |access-date=21 February 2022 |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003102110/https://nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|110}} | {{هېواد بيرغ|El Salvador}} | {{n+p|6351000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |title=El Salvador: Estimatciones y proyecciones de población nacional 2005–2050 departamental 2005–2025 |website=www.digestyc.gob.sv |access-date=29 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422071030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/temas/des/ehpm/publicaciones-ehpm.html?download=488%3Aestimaciones-y-proyecciones-de-poblacion |archive-date=22 April 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|111}} | {{هېواد بيرغ|Republic of the Congo}} | {{n+p|6142180|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 May 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&amp;refresh=65af84d0d8a631706001616 |title= Le cinquième Recensement Général de la Population et de l'habitation du Congo (RGPH-5) / pg.VIII |publisher=INS Congo |website=www.ins-congo.cg |date=29 December 2023 |access-date=23 January 2024}}</ref> || |- | {{nts|112}} | {{هېواد بيرغ|Paraguay}} | {{n+p|6109644|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census result<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |title=Paraguay has 6,109,644 inhabitants, according to the last Census |date=31 August 2023 |website=ABC Color|language=ES |access-date=4 September 2023 |archive-date=5 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905110622/https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|113}} | {{هېواد بيرغ|Singapore}} | {{n+p|6036900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |title=Singapore Department of Statistics (DOS) |website=www.singstat.gov.sg |access-date=28 September 2024 |archive-date=26 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|114}} | {{هېواد بيرغ|Denmark}} | {{n+p|5989985|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal |title=Population figures |website=www.dst.dk |access-date=16 February 2024}}</ref> || {{efn|Excludes the [[Faroe Islands]] and [[Greenland]].}} |- | {{nts|115}} | {{هېواد بيرغ|Finland}} | {{n+p|5636521|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref name="pxnet2.stat.fi">{{cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px |title=Statistics Finland – Population – Preliminary population statistics |website=statfin.stat.fi |access-date=25 December 2024 }}</ref> || {{efn|Includes [[Åland]].}} |- | {{nts|116}} | {{هېواد بيرغ|Norway}} | {{n+p|5585044|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ssb.no/en |title=2020-01-01 |website=ssb.no |access-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526091639/https://www.ssb.no/en/ |archive-date=26 May 2018 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Includes [[Svalbard]].}} |- | {{nts|117}} | {{هېواد بيرغ|Lebanon}} | {{n+p|5490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |title = Lebanese Republic |date = 2 March 2019 |website = City Population |access-date = 16 May 2023 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920133612/https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|118}} | {{هېواد بيرغ|Palestine}} | {{n+p|5483450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |title=عدد السكان المقدر في فلسطين منتصف العام حسب المحافظة، 1997–2026 |website =www.pcbs.gov.ps |access-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112247/https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |archive-date=7 December 2022 |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[East Jerusalem]] or [[Israeli settlement]]s in the [[West Bank]].}} |- | {{nts|119}} | {{هېواد بيرغ|Slovakia}} | {{n+p|5421272|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Stock of population in the SR on 30 September 2024 |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=slovak.statistics.sk |date=29 November 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-date=4 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304062241/https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|120}} | {{هېواد بيرغ|Ireland}} | {{n+p|5380300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ |title=Population and Migration Estimates, April 2024 |website=www.cso.ie |date=27 August 2024 |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|121}} | {{هېواد بيرغ|New Zealand}} | {{n+p|5348600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url = https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |title = Estimated population of NZ |date = 20 November 2024 |website = stats.govt.nz |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 26 April 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230426102243/https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes the two self-governing associated states of the [[Cook Islands]] and [[Niue]], and the dependent territory of [[Tokelau]].}} |- | {{nts|122}} | {{هېواد بيرغ|Costa Rica}} | {{n+p|5309625|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |title=Estadísticas demográficas. 2011 – 2025. Proyecciones nacionales. Población total proyectada al 30 de junio por grupos de edades, según región de planificación y sexo |website=www.inec.go.cr |access-date=2 July 2024 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Oman}} | {{n+p|5268072|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |title=Monthly Statistical Bulletin: January 2025 |website=ncsi.gov.om |date=20 January 2025 |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415094244/https://ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|124}} | {{هېواد بيرغ|Liberia}} | {{n+p|5248621|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |title=Liberia announces provisional results of its 5th National Population and Housing Census |publisher=United Nations Liberia |website=www.liberia.un.org |date=23 February 2023 |access-date=14 October 2023 |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|125}} | {{هېواد بيرغ|Mauritania}} | {{n+p|4927532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 December 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ansade.mr/wp-content/uploads/2024/09/Depliant-RGPH5-1.pdf |title=Recensement Général de la Population et de l'Habitat (RGPH-5 2023) |publisher=ANSADE – Mauritanie |website=www.ansade.mr |date=September 2024 |access-date=23 October 2024}}</ref> || |- | {{nts|126}} | {{هېواد بيرغ|Kuwait}} | {{n+p|4913271|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.csb.gov.kw/Default_EN |title=Population Estimates at the beginning of 2024 |website=www.csb.gov.kw |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|127}} | {{هېواد بيرغ|Panama}} | {{n+p|4064780|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 January 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P053342420231009161532Comentarios_Poblacion%20RFB%202023%20VF.pdf |title=Censos década – 2023 |publisher=[[:es:Instituto Nacional de Estadística y Censo (Panamá)|INEC de Panamá]] |website=www.inec.gob.pa |date=9 October 2023 |access-date=9 March 2023}}</ref> || |- | {{nts|128}} | {{هېواد بيرغ|Croatia}} | {{n+p|3859686|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://podaci.dzs.hr/2024/en/76805 |title = POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website = podaci.dzs.hr |date = 6 September 2024 |access-date = 15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|129}} | {{هېواد بيرغ|Georgia}} | {{n+p|3694600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/en |title=National Statistics Office of Georgia |website=www.geostat.ge |access-date=25 May 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528115010/https://www.geostat.ge/en |url-status=live}}</ref> || {{efn|Excludes [[Abkhazia]] (242,862, census 2011) and [[South Ossetia]] (53,559, census 2015).}} |- | {{nts|130}} | {{هېواد بيرغ|Eritrea}} | {{n+p|3535603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{nts|131}} | {{هېواد بيرغ|Mongolia}} | {{n+p|3504741|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nso.mn/ |title=Unified Database of Statistics |website=nso.mn |access-date=19 June 2023 |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927122656/http://www.nso.mn/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|132}} | {{هېواد بيرغ|Uruguay}} | {{n+p|3444263|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|27 November 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |title=Estimaciones y Proyecciones – Instituto Nacional de Estadística |website=www.ine.gub.uy |access-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322200708/http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones |archive-date=22 March 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|133}} | {{هېواد بيرغ|Bosnia and Herzegovina}} | {{n+p|3264873|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.rzs.rs.ba/ |title=Republika Srpska Institute of Statistics |website=rzs.rs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916034658/https://rzs.rs.ba/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |title=Population estimation |website=fzs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201152/https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Puerto Rico}} (US) | {{n+p|3203295|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | Annual projection<ref name="census">{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/PR |publisher=[[United States Census Bureau]] |title=Quick Facts Puerto Rico |date=25 November 2024 |access-date=25 December 2024}}</ref> || |- | {{nts|134}} | {{هېواد بيرغ|Armenia}} | {{n+p|3067400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.armstat.am/en/?nid=12&id=19001&submit=Search |title=Time series / Statistical Committee of the Republic of Armenia |website=www.armstat.am |access-date=25 December 2024 }}</ref> || |- | {{nts|135}} | {{هېواد بيرغ|Namibia}} | {{n+p|3022401|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 September 2023|abbr=on}} | 2023 National census<ref>{{cite web |url=https://census.nsa.org.na/ |title=Namibia – Census (2023) |publisher=Namibia Statistics Agency |website=www.census.nsa.org.na |access-date=18 April 2024 |archive-date=13 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313094106/https://census.nsa.org.na/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|136}} | {{هېواد بيرغ|Lithuania}} | {{n+p|2897430|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/ |title=Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas |website=osp.stat.gov.lt |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|137}} | {{هېواد بيرغ|Qatar}} | {{n+p|2857822|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |title=Population |website=psa.gov.qa |access-date=3 July 2024 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|138}} | {{هېواد بيرغ|Jamaica}} | {{n+p|2825544|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |title=Population Statistics |access-date=19 June 2023 |website=statinja.gov.jm |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205719/https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|139}} | {{هېواد بيرغ|Moldova}} | {{n+p|2423300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistica.gov.md/en/statistic_indicator_details/25 |title=Population |publisher=Biroului Național de Statistică (BNS) |website=statistica.gov.md |access-date=23 June 2024 }}</ref> || {{efn|Excludes [[Transnistria]].}} |- | {{nts|140}} | {{هېواد بيرغ|Gambia}} | {{n+p|2417471|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | National projection<ref>{{cite web |url=https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |title=Population – Total |access-date=25 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511134924/https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|141}} | {{هېواد بيرغ|Botswana}} | {{n+p|2410338|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |title=Botswana Population Projections 2011–2026 |website=www.statsbots.org.bw |access-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|142}} | {{هېواد بيرغ|Gabon}} | {{n+p|2408586|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |title=Projection de la Population Gabon 2019–2025 |website=www.statgabon.ga |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429022734/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |archive-date=29 April 2021 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|143}} | {{هېواد بيرغ|Albania}} | {{n+p|2402113|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|18 September 2023|abbr=on}} | 2023 national census<ref>{{cite web |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |title=Population in Albania, 1 Jan 2023 |access-date=10 August 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124542/https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|144}} | {{هېواد بيرغ|Lesotho}} | {{n+p|2306000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lesotho/ |title = Lesotho |date = 8 April 2023 |website = City Population |access-date = 26 June 2023 |archive-date = 19 May 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230519091617/https://citypopulation.de/en/lesotho/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|145}} | {{هېواد بيرغ|Slovenia}} | {{n+p|2129052|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.si/statweb |title=Prebivalci Slovenije |website=www.stat.si |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|146}} | {{هېواد بيرغ|Latvia}} | {{n+p|1853400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRS/IRS010m/ |title=IRS010m. Population and main dataSw of vital statistics 1995M01 – 2024M12 |website=Statistikas datubāzes |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{nts|147}} | {{هېواد بيرغ|North Macedonia}} | {{n+p|1826247|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 |title=Population |website= State Statistical Office |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|148}} | {{هېواد بيرغ|Guinea-Bissau}} | {{n+p|1781308|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.stat-guinebissau.com/ |title = National Institute of Statistics of Guinea-Bissau |website = stat-guinebissau |access-date = 4 July 2023 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721231946/https://www.stat-guinebissau.com/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|149}} | {{هېواد بيرغ|Bahrain}} | {{n+p|1588670|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |title = Mid-Year Population |date = |website = bahrain.opendatasoft.com |access-date = 3 October 2024 |archive-date = 1 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230901001907/https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |url-status = dead }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Kosovo}} | {{n+p|1585566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2024|abbr=on}} | 2024 national census<ref>{{cite web |url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |title=ReKos 2024 (pg. 32-35) |publisher=[[Kosovo Agency of Statistics]] (ASK) |website=www.ask.rks-gov.net |language=Albanian |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 |archive-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213121912/https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|150}} | {{هېواد بيرغ|Equatorial Guinea}} | {{n+p|1558160|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://www.inege.gq/ |title=INEGE |website=www.inege.gq |access-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |archive-date=20 April 2017 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|151}} | {{هېواد بيرغ|Estonia}} | {{n+p|1374687|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web|title=Population figure|url=https://www.stat.ee/et |access-date=20 April 2023 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401052333/https://www.stat.ee/et/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|152}} | {{هېواد بيرغ|East Timor}} | {{n+p|1373024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |title=Analytical Report on Population Projection |website=timor-leste.unfpa.org |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031357/https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|153}} | {{هېواد بيرغ|Trinidad and Tobago}} | {{n+p|1368333|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |title=Population |website=cso.gov.tt |date=15 August 2023 |access-date=12 November 2024 |archive-date=6 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206192934/https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|154}} | {{هېواد بيرغ|Mauritius}} | {{n+p|1259509|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|publisher=Statistics Mauritius |title=Population and Vital Statistics |date=29 August 2024 |website=statsmauritius.govmu.org |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|155}} | {{هېواد بيرغ|Eswatini}} | {{n+p|1235549|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |title =Swaziland Population Projections 2007–2030 |at = p20 |date = 1 July 2015 |website = ccm.org.sz |access-date = 3 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |archive-date = 23 July 2015 |url-status = dead}}</ref> || |- | {{nts|156}} | {{هېواد بيرغ|Djibouti}} | {{n+p|1066809|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|20 May 2024|abbr=on}} | د ۲۰۲۴ ز کال د سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=RGPH-3 (2024) |url=https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |publisher=Institut National de la Statistique de Djibouti (INSD) |website=www.instad.dj |access-date=3 December 2024 |archive-date=1 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401130450/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|157}} | {{هېواد بيرغ|Cyprus}} | {{n+p|918100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |title = Census of Population and Housing 2021 |date = 26 November 2021 |website = cystat.gov.cy |access-date = 29 June 2023 |archive-date = 6 August 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220806221137/https://www.cystat.gov.cy/el/PressRelease?id=66207 |url-status = live }}</ref> || {{efn|Excludes [[Northern Cyprus]].}} |- | {{nts|158}} | {{هېواد بيرغ|Fiji}} | {{n+p|900869|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.statsfiji.gov.fj/ |title=BULA and Welcome |website=www.statsfiji.gov.fj |access-date=27 April 2023 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408072353/https://www.statsfiji.gov.fj/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|159}} | {{هېواد بيرغ|Comoros}} | {{n+p|900141|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | 2024 CIA Factbook est.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros/#people-and-society |title=CIA World Factbook Comoros |access-date=2025-02-06 |archive-date=2021-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042946/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros#people-and-society |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|160}} | {{هېواد بيرغ|Bhutan}} | {{n+p|777224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |title=Population Projections Bhutan 2017–2047 |website=www.nsb.gov.bt |access-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |archive-date=28 January 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{nts|161}} | {{هېواد بيرغ|Guyana}} | {{n+p|772975|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/subjects/demography-vital-and-social-statistics/year-end-and-mid-year-population-estimates-by-sex-guyana-1992-to-2021/ |title=Year-end and Mid-year Population Estimates by Sex, Guyana: 1992 to 2021 |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|162}} | {{هېواد بيرغ|Solomon Islands}} | {{n+p|750325|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://www.statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |title = Population |website = www.statistics.gov.sb |access-date = 3 July 2024 |archive-date = 30 June 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Macau}} (China) | {{n+p|686600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.dsec.gov.mo/ts/#!/step2/KeyIndicator/en-US/240 |title=DSEC – 統計數據庫 |website=www.dsec.gov.mo |access-date=17 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|163}} | {{هېواد بيرغ|Luxembourg}} | {{n+p|672050|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistiques.public.lu/dam-assets/actualite/2024/stn16-pop-2024/stn16-2024-population-2024-v20.pdf |title=Une croissance démographique réduite en 2023 |date=18 April 2024 |website=statistiques.public.lu |language=fr}}</ref> || |- | {{nts|164}} | {{هېواد بيرغ|Montenegro}} | {{n+p|623633|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.monstat.org/eng/page.php?id=1990&pageid=1758 |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings – Releases |website=www.monstat.org |access-date=12 November 2024 |archive-date=2 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204215/https://www.monstat.org/eng/page.php?pageid=1758&id=1990 |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|165}} | {{هېواد بيرغ|Suriname}} | {{n+p|616500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |title=Population Statistics |date=15 August 2019|publisher=Statistics-Suriname.org |access-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328181226/https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |archive-date=28 March 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغicon image|Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg}} [[Western Sahara]] | {{n+p|590506|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|{{Western Sahara-note}}}} |- | {{nts|166}} | {{هېواد بيرغ|Malta}} | {{n+p|542051|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |title = Population and migration: 2012–2022 |date = 26 January 2024 |website = nso.gov.mt |access-date = 23 June 2024 |archive-date = 14 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240714135358/https://nso.gov.mt/intercensal-population-revisions-2012-2021/ |url-status = dead }}</ref> || |- | {{nts|167}} | {{هېواد بيرغ|Maldives}} | {{n+p|515132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|13 September 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |title = Census 2022: Combined Summary |date = 11 July 2022 |website = census.gov.mv |access-date = 14 March 2024}}</ref> || |- | {{nts|168}} | {{هېواد بيرغ|Cape Verde}} | {{n+p|491233|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|16 June 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |title=CENSO 2021 |publisher=ine.cv |access-date=23 September 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327051422/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Cyprus}} | {{n+p|476214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي وړاندوينه<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%c4%b1-2019-2023 |title = Population Projections 2019–2023 |date = 11 November 2024 |website = stat.gov.ct.tr |access-date = 12 November 2024 |archive-date = 14 April 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250414032416/https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%C4%B1-2019-2023 |url-status = dead }}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Cyprus]].}} |- | {{nts|169}} | {{هېواد بيرغ|Brunei}} | {{n+p|450500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |title=National Statistics |website=www.deps.mofe.gov.bn |access-date=12 November 2024 |archive-date=3 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903110213/https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|170}} | {{هېواد بيرغ|Belize}} | {{n+p|410919|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Statistical Institute of Belize Presents Key Finding of the 2022 Population and Housing Census |website=Statistical Institute of Belize|date=8 April 2024 |url=https://sib.org.bz/statistics/population/ |access-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409065601/https://sib.org.bz/press-release_census-launch/ |archive-date=9 April 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|171}} | {{هېواد بيرغ|Bahamas}} | {{n+p|398165|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/433f799e-c62e-4226-90b8-720840352337/Handout+2022+CENSUS+25+October+2024.pdf?MOD=AJPERES |title=Census of Population and Housing 2022 – Official Census Results and Data Highlights |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{nts|172}} | {{هېواد بيرغ|Iceland}} | {{n+p|389450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://statice.is/publications/news-archive/inhabitants/population-in-the-4th-quarter-2024/ |title=Statistics – Population |publisher=Statistics Iceland (Hagstofa Íslands) |website=www.statice.is |date=4 February 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Transnistria}} | {{n+p|360938|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite news|url=https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |title=352 de mii de locuitori din regiunea Transnistreană dețin cetățenia Republicii Moldova și 362 de mii figurează în registrul de stat al populației |website=gov.md |date=20 January 2023 |access-date=12 February 2023 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235144/https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |url-status=live}}</ref> || {{efn|''De facto'' independent, ''de jure'' part of [[Moldova]].}} |- | {{nts|173}} | {{هېواد بيرغ|Vanuatu}} | {{n+p|321409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name = "pacificdata">{{cite web |url = https://stats.pacificdata.org/ |title = Pacific Data Hub Explorer |website = stats.pacificdata.org |access-date = 4 August 2024 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721002349/https://stats.pacificdata.org/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|French Polynesia}} (France) | {{n+p|279890|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|New Caledonia}} (France) | {{n+p|268510|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/population/demographie |title=Bilan démographique 2022 : la Nouvelle-Calédonie perd 1 300 habitants |website=www.isee.nc/ |access-date=30 September 2023 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113162110/https://www.isee.nc/population/demographie |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|174}} | {{هېواد بيرغ|Barbados}} | {{n+p|267800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل| <ref>{{cite web |url=https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |title=Vital Statistic Indicators |access-date=15 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Abkhazia}} | {{n+p|244236|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |title = Управление государственной статистики Республики Абхазия |website = ugsra.org |access-date = 27 October 2023 |archive-date = 29 March 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |url-status = live }}</ref> || {{efn|{{Abkhazia note}}}} |- | {{nts|175}} | {{هېواد بيرغ|São Tomé and Príncipe}} | {{n+p|228319|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.ine.st/ |title=Instituto Nacional de Estatística |website=ine.st |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{nts|176}} | {{هېواد بيرغ|Samoa}} | {{n+p|205557|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|6 November 2021|abbr=on}} | Census 2021<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.gov.ws/ |title=POPULATION & HOUSING CENSUS 2016 – 2021 |website=www.sbs.gov.ws |access-date=27 April 2023 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322144201/https://www.sbs.gov.ws/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|177}} | {{هېواد بيرغ|Saint Lucia}} | {{n+p|184100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.stats.gov.lc/ |title=Home |website=The Central Statistical Office of Saint Lucia |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Curacao|name=Curaçao}} (Netherlands) | {{n+p|155826|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://senso.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census?language_content_entity=pap-cw |title=CBS Presents the First Results of the 2023 Census |date=4 June 2024 |access-date=16 July 2024 }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Guam}} (US) | {{n+p|153836|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |title=Population of Guam: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103005501/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|178}} | {{هېواد بيرغ|Seychelles}} | {{n+p|121355|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1620-mid-2024-estimated-resident-population/download |title=Mid 2024 Estimated Resident Population |website=www.nbs.gov.sc |access-date=16 September 2024 }}</ref> || |- | {{nts|179}} | {{هېواد بيرغ|Kiribati}} | {{n+p|120740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|180}} | {{هېواد بيرغ|Grenada}} | {{n+p|112579|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url = https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/ |title = Annual Population Estimates by Parish and Sex, 2011 to 2019 |website = stats.gov.gd |access-date = 24 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230624211753/https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/| archive-date=24 June 2023}}</ref> || |- | {{nts|181}} | {{هېواد بيرغ|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{n+p|110872|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |title=Mid Year Total Population Estimates by Age and Sex, 2018 to 2022 |url=https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422031423/https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-date=22 April 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.vc |publisher=Statistical Office, Government of Saint Vincent and the Grenadines |language=en-US}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Aruba}} (Netherlands) | {{n+p|107566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://cbs.aw/wp/index.php/2022/09/20/test-2/ |title=General characteristics of Aruba |website=cbs.aw |date=20 September 2022 |publisher=Central Bureau of Statistics Aruba |access-date=12 November 2024 }}</ref>|| |- | {{nts|182}} | {{هېواد بيرغ|Micronesia}} | {{n+p|105754|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{nts|183}} | {{هېواد بيرغ|Antigua and Barbuda}} | {{n+p|103603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |title=National Annual estimate – Antigua and Barbuda; 2022 |url=https://statistics.gov.ag/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111065316/https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2017/12/Population-Projections-by-Age-Group-Annual-1991-2026.xlsx |archive-date=11 January 2021 |access-date=2 July 2024 |website=statistics.gov.ag}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Jersey}} (UK) | {{n+p|103267|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|21 March 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |title=Bulletin 1: Population characteristics|first=States of|last=Jersey |website=gov.je |access-date=23 September 2023 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|184}} | {{هېواد بيرغ|Tonga}} | {{n+p|100179|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | National annual estimate<ref>{{cite web |url=https://tongastats.gov.to/ |title=Tonga Statistics Department &#124; The official statistics provider for Tonga |access-date=16 November 2022 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925121044/https://tongastats.gov.to/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|U.S. Virgin Islands}} (US) | {{n+p|87146|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |title=Population of the United States Virgin Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314154015/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|185}} | {{هېواد بيرغ|Andorra}} | {{n+p|86931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.estadistica.ad/portal/apps/sites/#/estadistica-en/pages/estadistiques-i-dades-detall?Idioma=en&N2=605&N3=606&DV=1143 |title=Departament d'Estadística |website=www.estadistica.ad |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cayman Islands}} (UK) | {{n+p|84738|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |title=Population and Demographics 2023 |url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html |access-date=29 November 2024 |website=www.eso.ky}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Isle of Man}} (UK) | {{n+p|84530|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.im/media/1380987/isle-of-man-population-report-2023-updated-061123.pdf |title=Isle of Man Population Report 2023 |website=www.gov.im |access-date=29 November 2024 }}</ref> || |- | {{nts|186}} | {{هېواد بيرغ|Dominica}} | {{n+p|67408|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2017|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |date=2011 |title=End of year Population by Sex 2005 to 2017 |url=https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331200204/https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-date=31 March 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.dm |publisher=Central Statistics Office of Dominica}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}} (UK) | {{n+p|64781|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.gg/population |title=Population, Employment and Earnings |website=www.gov.gg |date=29 October 2024 |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Bermuda}} (UK) | {{n+p|64055|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref>{{cite web |url=https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |title=Bermuda Population Projections 2016–2026 |website=www.gov.bm |access-date=11 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Greenland}} (Denmark) | {{n+p|56865|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | ملي درې مياشتنی اټکل<ref>{{cite web |url=http://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |title=Quarterly Population |date=1 August 2020|publisher=Statistics Greenland |website=bank.stat.gl |access-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028062810/https://bank.stat.gl/pxweb/en/Greenland/Greenland__BE__BE85/BEXSTK3.px/?rxid=BEXSAT101-08-2020%2023:21:09 |archive-date=28 October 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|South Ossetia}} | {{n+p|56520|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2021|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |title=В Цхинвале прошла пресс-конференция начальника Управления государственной статистики Южной Осетии Инала Тибилова |date=29 March 2022 |website=ugosstat.ru |access-date=11 February 2023 |archive-date=28 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |url-status=live}}</ref> || {{efn|{{South Ossetia-note}}}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Faroe Islands}} (Denmark) | {{n+p|54675|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 December 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://hagstova.fo/en/population/population/population |title=POPULATION |date=10 January 2025 |website=[[Statistics Faroe Islands]] |access-date=11 January 2025}}</ref> || |- | {{nts|187}} | {{هېواد بيرغ|Saint Kitts and Nevis}} | {{n+p|51320|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts| 2022|abbr=on}} | د ۲۰۲۲ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |title= THE POPULATION AND HOUSING CENSUS SUMMARY |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|American Samoa}} (US) | {{n+p|49710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |title=Population of American Samoa: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206171554/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Turks and Caicos Islands}} (UK) | {{n+p|49309|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/ |title=2023 INDICATORS |website=www.gov.tc |access-date=3 July 2024 |archive-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182013/https://www.gov.tc/stats/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Northern Mariana Islands}} (US) | {{n+p|47329|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | 2020 census result<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |title=Population of Commonwealth of the Northern Mariana Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125125558/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{nts|188}} | {{هېواد بيرغ|Marshall Islands}} | {{n+p|42418|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18%3A07%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |title=Republic of the Marshall Islands ۲۰۲۱ سرشمېرنه Report, Volume 1: Basic Tables and Administrative Report |date=30 May 2023 |website=Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division |publisher=[[Pacific Community]] |access-date=27 September 2023 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |url-status=live }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Sint Maarten}} (Netherlands) | {{n+p|41349|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://stats.sintmaartengov.org/press_releases.php?cat=VTL |title=Rebased Population Estimates and Vital Statistics for January 1, 2024 |website=stat.gov.sx |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{nts|189}} | {{هېواد بيرغ|Liechtenstein}} | {{n+p|40232|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | National estimate<ref>{{cite web |title=LLV |url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand#collapse-accordion-6374a91a53010709246463-1 }}</ref>|| |- | {{nts|190}} | {{هېواد بيرغ|Monaco}} | {{n+p|38367|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | Census<ref>{{cite web |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |title=Population and employment / IMSEE – Monaco IMSEE |website=www.monacostatistics.mc |access-date=27 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230517/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |archive-date=27 December 2018 |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Gibraltar}} (UK) | {{n+p|38000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 November 2022|abbr=on}} | Preliminary census results<ref>{{cite web |url = https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |title = Abstract of Statistics 2016 |website = gibraltar.gov.gi |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 2 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230702070247/https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |url-status = live }}</ref> || |- | {{nts|191}} | {{هېواد بيرغ|San Marino}} | {{n+p|33987|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2024|abbr=on}} | مياشتنی ملي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{Flagicon image|Local هېواد بيرغ of the Collectivity of Saint Martin.svg}} [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]] (France) | {{n+p|32358|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2020 |website=www.insee.fr |access-date=27 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425205704/https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |url-status=live}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|British Virgin Islands}} (UK) | {{n+p|31538|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | د ملګرو ملتونو وړاندوينه<ref name="unpop" /> || |- | {{nts|192}} | {{هېواد بيرغ|Palau}} | {{n+p|16733|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |title=Health Statistics – PalauGov.pw |access-date=16 November 2022 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150157/https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Anguilla}} (UK) | {{n+p|15931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=http://statistics.gov.ai/ |title=Anguilla Statistics Department &#124; Home |website=statistics.gov.ai |access-date=11 January 2025}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cook Islands}} (New Zealand) | {{n+p|15040|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |title=Census 2021 – Cook Islands – Ministry of Finance and Economic Management |website=www.mfem.gov.ck |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |url-status=dead}}</ref>|| |- | {{nts|193}} | {{هېواد بيرغ|Nauru}} | {{n+p|11680|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 October 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=NAURU 2021 POPULATION AND HOUSING CENSUS – ANALYTICAL REPORT |url=https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |access-date=6 December 2023}}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Wallis and Futuna|variant=local}} (France) | {{n+p|11620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 July 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |title=Résultats du recensement de la population 2023 de Wallis-et-Futuna |url=https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |access-date=16 July 2024 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203094523/https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |url-status=dead }}</ref> || |- | {{nts|194}} | {{هېواد بيرغ|Tuvalu}} | {{n+p|10679|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | کلنۍ ملي وړاندوينه<ref name="pacificdata" /> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Barthélemy|variant=local}} (France) | {{n+p|10585|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Pierre and Miquelon|variant=local}} (France) | {{n+p|6092|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref name="auto"/> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} (UK) | {{n+p|5651|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |title=Saint Helena 2021 Population |url=https://www.tristandc.com/population.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121070744/https://www.tristandc.com/population.php |archive-date=21 November 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |title=Statistics |access-date=16 November 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162858/https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Ascension 2021 population |url=https://www.sainthelena.gov.sh/statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029005019/http://www.sainthelena.gov.sh/statistics/ |access-date=16 November 2022 |archive-date=29 October 2019 |url-status=live }}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Montserrat}} (UK) | {{n+p|4386|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 September 2023|abbr=on}} | د ۲۰۲۳ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url=https://www.gov.ms/2024/04/19/key-findings-of-the-2023-population-and-housing-census/ |title=KEY FINDINGS OF THE 2023 POPULATION AND HOUSING CENSUS |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Falkland Islands}} (UK) | {{n+p|3662|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 October 2021|abbr=on}} | د ۲۰۲۱ ز کال سرشمېرنې پايله<ref>{{cite web |url = https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |title = ۲۰۲۱ سرشمېرنه – Preliminary Data Tables |date = 25 October 2022 |website = falklands.gov.fk |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 11 June 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230611234237/https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |url-status = live }}</ref> || |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Norfolk Island}} (Australia) | {{n+p|2188|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |title=2021 Norfolk Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225958/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Christmas Island}} (Australia) | {{n+p|1692|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |title=2021 Christmas Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224054405/https://abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Niue}} (New Zealand) | {{n+p|1681|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|11 November 2022|abbr=on}} | ۲۰۲۲ سرشمېرنه <ref>{{cite web |url=https://niuestatistics.nu/population/niue-census-of-population-and-housing-2022 |title=Niue Census of Population and Housing, 2022 Niue Statistics Office |date=30 August 2023 |website=niuestatistics.nu |access-date=6 December 2023}} </ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Tokelau}} (New Zealand) | {{n+p|1647|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2019|abbr=on}} | 2019 Census <ref>{{cite web |url=https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |title=Statistics |website=www.tokelau.org.nz |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |url-status=live}}</ref>|| |- | {{nts|195}} | {{هېواد بيرغ|Vatican City}} | {{n+p|764|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|26 June 2023|abbr=on}} | Official figure<ref name=va>{{cite web |url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |title=Population |publisher=Vatican City State |date=26 June 2023 |website=www.vaticanstate.va |access-date=16 August 2023 |language=it |archive-date=17 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517063650/https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |url-status=live }}</ref> || {{efn|764 residents regardless of citizenship, 618 citizens regardless of residence, 246 resident citizens.<ref name=va/>}} |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Cocos (Keeling) Islands}} (Australia) | {{n+p|593|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2020|abbr=on}} | ۲۰۲۱ سرشمېرنه<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |title=2021 Cocos Islands, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=16 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116101418/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |url-status=live}}</ref>|| |- | {{hs|end}} – | {{هېواد بيرغ|Pitcairn Islands}} (UK) | {{n+p|35|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | رسمي اټکل<ref>{{cite web |url=https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |title=Life on Pitcairn — Pitcairn Island Immigration |publisher=Government of the Pitcairn Islands |access-date=18 July 2024 |date=2023 |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227154807/https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |url-status=dead }}</ref>|| |} == یادښتونه == == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> 4e1wzdgu0ue9ohbi48p0mi8232sevd5 0 63233 362629 355106 2026-03-30T10:50:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362629 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|}} '''مونس الهي''' (د 1976 مېلادي کال د اپریل 12مه زېږېدلی ) یو پاکستانی سیاستوال دی چې د اکتوبر 2018 کال راهیسې د پاکستان د ملي اسمبلۍ غړی دی . هغه د پاکستان د پخواني لومړي وزیر، د پنجاب د پخواني اعلی وزیر او د پخواني مرستیال لومړي وزیر چوهدري پرویز الهي مشر زوی او د پخواني لومړي وزیر چوهدري شجاعت حسین وراره او د چوهدري ظهور الهي لمسی دی - هغه د 2021 کال د جولای مياشتې له 13مې نېټې څخه تر 10 اپریل 2022 کال د اپرېل مياشتې تر 10مې نېټې د پاکستان د اوبو د زېرمووزير و. هغه وخت وزیر و ، کله چې د عمران خان په وړاندې د عدم اعتماد تحریک بریالی شو. له دې وړاندې هغه د ۲۰۰۸ نه تر مۍ ۲۰۱۸ پورې د پنجاب صوبايي اسمبلۍ غړی و. == لومړنی ژوند او زدکړې == چوهدري مونس الهي په 12 اپرېل 1976 <ref>{{cite news|title=If elections are held on time…|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658|date=31 دسمبر 2012|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|title=Profile|url=https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en|archive-date=2025-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624010836/https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|url-status=dead}}</ref> د پاکستان په لاهور ښار کې د چوهدري پروېز الهي په کور کې زېږېدلی و. <ref name="pap/profile">{{Cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |access-date=21 اگست 2017 |publisher=Punjab Assembly |archive-date=2017-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619225120/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |url-status=dead }}</ref> هغه په 1999 کې د پنسلوانیا پوهنتون د وارټن ښوونځي څخه BBA ترلاسه کړه <ref name="pap/profile" /> . <ref name="dawn/30april201352">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> د زده کړو له بشپړولو وروسته پاکستان ته راستون شو او خپل کورنۍ سوداګري يې سمبالوله. <ref name="dawn/30april201342">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> == سیاسي دوره == [[دوتنه:Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png/220px-Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|بټنوک|د پاکستان قومي اسمبلۍ( قومې جرګې) نښان]] مونس الهي د پنجاب صوبايي اسمبلۍ لپاره د 2008 کال پاکستان عمومي ټاکنو کې د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] (PML (Q)) نوماند په توګه له دوو حلقو (لاهور او ګوجرات) څخه سیالي وکړه. هغه د ګجرات حلقې څخه وګټله خو د لاهور په حلقه کې ناکام شو <ref name="dawn/30april20133">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> هغه د ګوجرات په حلقه کې د [[پاکستان مسلم لیگ ن|پاکستان مسلم لیګ (ن)]] کاندید ته ماتې ورکړه. <ref>{{Cite news|Title=Moonis won't run for Lahore seat|URL=https://www.dawn.com/news/799003/moonis-wont-run-for-lahore-seat|Work=DAWN.COM|Date=30 مارچ 2013}}</ref> هغه د 2008-2013 کلونو پورې د پنجاب اسمبلۍ کې د ټيټو کمېټو غړي په توګه دنده ترسره کړې. * د سوداګرۍ او پانګونې دایمي کمیټه مونس الهي د پاکستان د ۲۰۱۳ کال په عمومي ټاکنو کې د پنجاب ایالتي اسمبلۍ لپاره د مسلم لیګ (ق) د نوماند په توګه له دوو حلقو (منډيي بهاوالدین او ګجرات) څخه سیالي وکړه او دواړه یې وګټل. هغه د منډيي بهاوالدین څوکۍ خالي کړه ترڅو په ګوجرات کې خپله اصلي څوکۍ وساتي. <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat says results beyond expectations|url=https://www.dawn.com/news/1011050|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=13 مئی 2013|language=en}}</ref> هغه د کالاباغ بند د پروژې کلک ملاتړی و. <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/689417/wasting-water-kalabagh-dam-only-route-to-prosperity-says-moonis-elahi/|title=Wasting water: Kalabagh dam only route to prosperity, says Moonis Elahi – The Express Tribune|date=2014-03-31|work=The Express Tribune|access-date=2017-12-05|language=en-US}}</ref> مونس الهي د اقلیم د بدلون او د چاپېریال د تخریب په وړاندې د اقدام لپاره یو څرګند مدافع وکیل هم دی. الهي په دې وروستیو کې د پاکستان له حکومت څخه وغوښتل چې په نوي ملي نصاب کې د لومړیتوب مضمون په توګه د چاپېریال تعلیم شامل کړي. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/12-Nov-2019/call-to-make-environment-safety-compulsory-subject|title=Call to make environment safety compulsory subject|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://dailypakistan.com.pk/E-Paper/lahore/2019-11-12/page-8/detail-33|title=ماحولیات کو تعلیمی نصاب میں لازمی مضمون بنایا جائے، مونس الٰہی|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=urdu}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> د 2019 کال په دسمبر کې، مونس الهي د خپل ګوند لومړنۍ چاپېریال پالیسي اعلان کړه. <ref>{{Cite news|url=https://www.brecorder.com/2019/12/28/557014/pml-q-unveils-environmental-policy/|title=PML-Q unveils environmental policy|date=2019-12-28|work=Business Recorder|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/589404-moot-approves-environmental-policy|title=Moot approves environmental policy|date=2019-12-27|work=The News|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> د 2018کال په سپتمبر مياشت کې، هغه ته د PML-Q ټکټ ورکړل شو چې د NA-69 (ګوجرات-II) حلقې څخه ضمني ټولټاکنو کې برخه واخلي. <ref>{{cite news|title=Nomination of Shujaat, Moonis accepted|url=https://www.thenews.com.pk/print/363626-nomination-of-shujaat-moonis-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=The News|date=4 ستمبر 2018|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat, Moonis papers accepted|url=https://www.dawn.com/news/1430822/shujaat-moonis-papers-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=DAWN.COM|date=4 ستمبر 2018}}</ref> هغه د 2018-2023 مودې لپاره په ملي شورا کې د لاندې دایمي کمیټو د غړي په توګه دنده ترسره کوي: * په پارلماني چارو کې دایمي کمیټه * د خصوصي کولو دایمي کمیټه * د اوبو د سرچینو دایمي کمیټه د [[د پاکستان عامې ټاکنې، 2018|پاکستان د ۲۰۱۸ کال له عمومي ټاکنو وروسته]] ، د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] د یوې موافقې له مخې د تحریک انصاف په مشرۍ ایتلافي حکومت کې شامل شو. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/346862-pti-allies-can-form-govt-without-support-of-other-parties|title=PTI, allies can form govt without support of other parties|date=2018-07-27|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> په 2019 کې، د دوو ایتلافي شریکانو ترمنځ اختلافات وروسته له هغې راپورته شول چې PMLQ د تړون د شرایطو په پلي کولو کې د ځنډ شکایت وکړ. <ref>{{Cite news|url=https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|title=فواد چودھریکے بیان پر پی ٹی آئی سے اتحاد ختم ہو سکتا ہے، مونس الٰہی|date=2019-01-16|work=Neo News Netwrok|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130315/https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|title=Fawad Chaudhry apologizes over PMLQ forward bloc remarks|date=2019-01-16|work=GNN|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130314/http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/420168-shujaat-accepts-fawad-s-apology-on-remarks|title=Shujaat accepts Fawad's apology on remarks|date=2019-01-17|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> الهي د اختلافاتو د هوارولو لپاره د لومړي وزیر [[بھین چود|عمران خان]] سره ولیدل. په دغه ليدنه کې وزيراعظم د پنجاب وزيراعلي سردار عثمان بزدار ته د مسلم ليګ (ق) ملاتړ جاري ساتلو غوښتنه وکړه. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/02-Jan-2020/pm-asks-moonis-to-continue-support-to-cm|title=SPM asks Moonis to continue support to CM|date=2020-01-02|work=The Nation|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> وروسته، د یوې ټلویزیوني خبرو اترو په ترڅ کې، الهي د پي ټي آی-ق اتحاد کې د ویشلو اوازې رد کړې. <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1529938?ref=whatsapp|title=PML-Q-PTI alliance not under threat|date=2019-01-23|work=Dawn News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723070954/https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA&gl=US&hl=en|archive-date=2022-07-23|url-status=bot: unknown|title=Moonis Elahi on PMLQ-PTI alliance|date=2020-01-07|access-date=2020-02-04|language=Urdu}}</ref> خو د ائتلافي ګوندونو تر منځ کړکېچ لا پاتې دی. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/607790-pml-q-to-boycott-new-committee|title=PML-Q to boycott new committee|date=2019-02-02|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> د2020 کال د فبرورۍ په 10مه نېټه د [[پاکستان تحريک انصاف|پاکستان تحریک انصاف]] او [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] مشرانو د مسلو د حل لپاره سره وکتل. وروسته مونس الهي په ټوېټ کې وويل چې د پي ټي آی او مسلم ليگ (ق) اتحاد به جاري ساتي. او د جولای په 13مه ، لومړي وزير عمران خان مونس الهي د اوبو د سرچینو وفاقي وزیر په توګه وټاکه. <ref>{{Cite news|URL=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pml-and-pti-are-now-on-the-same-page-moonis-835080.html|Title=PML And PTI Are Now On The Same Page: Moonis Elahi|Date=2020-02-11|Work=Urdu Point}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|Title=PML-Q and PTI dialogue|Date=2020-02-12|Work=Daily Times|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071001/https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|url-status=dead}}</ref> د 2022 مېلاډي کال د جولای په 23 مه هغه د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په ټاکلو کې خپله ناکامي ومنله. او له نوي بحران سره مخامخ شو. === د اوبو سرچینو وفاقي وزیر === د ۲۰۲۱ کال د جولای په ۱۹ مه مونس الهي د اوبو د سرچینو د وفاقي وزیر په توګه<ref>{{Cite news|url=http://www.radio.gov.pk/19-07-2021/chaudhry-moonis-elahi-takes-oath-as-federal-minister|title=Chaudhry Moonis Elahi takes oath as Federal Minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-26|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.app.com.pk/national/chaudhry-moonis-elahi-sworn-in-as-federal-minister/|title=Chaudhry Moonis Elahi sworn-in as federal minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-19|language=English}}</ref> د ولسمشر عارف علوي پر وړاندې لوړه وکړه. == د NICL د فساد دوسیه == په 2010 کال کې، الهي د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په دوره کې د NICL په سکینډل کې د 320 مېلیونه روپیو په اختلاس تورن شو <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> . <ref name="dawn/30april20136">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> <ref name="dawn/30april20137">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> الهي پر ده لګېدلي تورونه رد کړل. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi returns, vows to respond to accusers|URL=https://www.thenews.com.pk/archive/print/612066|Work=The News}}</ref> هغه د تحقیقاتو کمیټې ته د نه حاضرېدو له کبله اشتهاري مجرم وګڼل شو <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> او وروسته ونیول شو او زندان ته واستول شو. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> هغه وروسته په 2011 کال کې د شواهدو د نه موجوديت له کبله خوشې کړای شو او په 2012 کال کې ټول تورونه ترې لرې کړای شول. <ref>{{Cite news|Title=Moonis acquitted in NICL case|URL=https://www.dawn.com/news/667951/moonis-acquitted-in-nicl-case|Work=DAWN.COM|Date=21 اکتوبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title='Lack of evidence': Banking court acquits Moonis Elahi in NICL scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/278863/nicl-case-court-acquits-moonis-elahi/|Work=The Express Tribune|Date=22 اکتوبر 2011}}</ref> د احتساب عدالت په 2020 کال د جنوري په 2 مه دا ومنله چې د NICL فساد دوسيه کې د تورنو په وړاندې د کافي شواهدو او ثبوتونو موندلو کې پاتې راغلې دي. <ref>{{Cite news|Title=NICL ex-head, three others acquitted of land 'scam'|URL=https://www.dawn.com/news/1526305/nicl-ex-head-three-others-acquitted-of-land-scam|Work=DAWN.COM|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Former NICL chief, co-accused acquitted in corruption case|URL=https://www.thenews.com.pk/print/593890-former-nicl-chief-co-accused-acquitted-in-corruption-case|Work=The News|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC exonerates former NICL chairman, co-accused in corruption case|URL=https://thefrontierpost.com/ac-exonerates-former-nicl-chairman-co-accused-in-corruption-case/|Work=The Frontier Post|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC acquits former NICL head, co-accused in corruption case|URL=https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|Work=Daily Times|Date=5 جنوری 2020|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071130/https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Ex-NICL chief, three others acquitted in land scam|URL=https://www.brecorder.com/2020/01/05/559145/ex-nicl-chief-three-others-acquitted-in-land-scam/?page&year=2020&monthnum=01&day=05|Work=Business Recorder|Date=5 جنوری 2020}}</ref> یو راپور کې ویل شوي چې مونس الهي په 2007 کال کې د خپلو شتمنيو د 0.5 مېلیون روپیو څخه د زياتو اعلان نه دی کړی. په هرصورت، په 2009 کې، دوی د 700 مېلیون روپیو څخه زیاتې شتمنۍ درلودې. <ref>{{Cite news|Title=SC hears NICL case today|URL=https://nation.com.pk/25-Oct-2011/sc-hears-nicl-case-today|Work=The Nation}}</ref> په 2016 کې، د هغه نوم په پاناما پیپرز کې د پاکستان څخه بهر د غیرقانوني بانکي اکاونټونو له کبله راغلی و. <ref>{{Cite news|URL=https://tribune.com.pk/story/1100319/panama-papers-part-ii-259-pakistani-offshore-company-owners-exposed/|Title=259 Pakistani offshore company owners exposed – The Express Tribune|Date=10 مئی 2016|Work=The Express Tribune}}</ref> په هرصورت، د هغه پلار ادعا وکړه چې مونس د ساحلي حسابونو سره هیڅ تړاو نه درلود. <ref>{{Cite news|Title=Moonis has nothing to do with offshore accounts|URL=http://nation.com.pk/11-May-2016/moonis-has-nothing-to-do-with-offshore-accounts|Work=The Nation}}</ref> په 2017 کې، د احتساب ملي ادارې د الهي د شتمنۍ په اړه نوې پلټنې پیل کړې. <ref>{{Cite news|Title=NAB starts fresh inquiry against Chaudhrys|URL=http://nation.com.pk/05-Dec-2017/nab-starts-fresh-inquiry-against-chaudhrys|Work=The Nation}}</ref> د ۲۰۲۱ کال په جنورۍ کې، د احتساب ملي ادارې د لاهور هايي کورټ ته وویل چې د ایم این اے منیس الهي او د هغه د کورنۍ د غړو په ضد د پاتې تحقیقاتو د ثبوتونو د نشتوالي له امله لغوه شوي دي. <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> == بېرونۍ تړنې == "مونس الٰہی"، ذاتی تفصیل، قومی اسمبلی پاکستان، اخذ شدہ بتاریخ 22 جولا‎ئی 2022 .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/12px-Wikisource-logo.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#33aa33;margin-right:0.3em}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em} == دا هم ولوله == * چوهدري ظهور الهي * چوهدري شجاعت حسین * چوهدري پروېز الهي * چوهدری وجاه حسین * چودري شفاعت حسین * د پانډورا اسناد == سرچينې == [[وېشنيزه:1976 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] rvuo1rk6lz4pkjzcxywmgmglhmdwkah 0 63234 362628 355105 2026-03-30T10:50:09Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362628 wikitext text/x-wiki '''مونس الهي''' (د 1976 مېلادي کال د اپریل 12مه زېږېدلی ) یو پاکستانی سیاستوال دی چې د اکتوبر 2018 کال راهیسې د پاکستان د ملي اسمبلۍ غړی دی . هغه د پاکستان د پخواني لومړي وزیر، د پنجاب د پخواني اعلی وزیر او د پخواني مرستیال لومړي وزیر چوهدري پرویز الهي مشر زوی او د پخواني لومړي وزیر چوهدري شجاعت حسین وراره او د چوهدري ظهور الهي لمسی دی - هغه د 2021 کال د جولای مياشتې له 13مې نېټې څخه تر 10 اپریل 2022 کال د اپرېل مياشتې تر 10مې نېټې د پاکستان د اوبو د زېرمووزير و. هغه وخت وزیر و ، کله چې د عمران خان په وړاندې د عدم اعتماد تحریک بریالی شو. له دې وړاندې هغه د ۲۰۰۸ نه تر مۍ ۲۰۱۸ پورې د پنجاب صوبايي اسمبلۍ غړی و. == لومړنی ژوند او زدکړې == چوهدري مونس الهي په 12 اپرېل 1976 <ref>{{cite news|title=If elections are held on time…|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/404658|date=31 دسمبر 2012|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|title=Profile|url=https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|accessdate=25 مئی 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en|archive-date=2025-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624010836/https://www.pap.gov.pk/members/profile/en/19/575|url-status=dead}}</ref> د پاکستان په لاهور ښار کې د چوهدري پروېز الهي په کور کې زېږېدلی و. <ref name="pap/profile">{{Cite web |title=Profile |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |access-date=21 اگست 2017 |publisher=Punjab Assembly |archive-date=2017-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619225120/http://www.pap.gov.pk/index.php/members/profile/en/20/964 |url-status=dead }}</ref> هغه په 1999 کې د پنسلوانیا پوهنتون د وارټن ښوونځي څخه BBA ترلاسه کړه <ref name="pap/profile" /> . <ref name="dawn/30april201352">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> د زده کړو له بشپړولو وروسته پاکستان ته راستون شو او خپل کورنۍ سوداګري يې سمبالوله. <ref name="dawn/30april201342">{{cite news|title=Chaudhry Moonis Elahi|url=https://www.dawn.com/news/1024463|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=30 اپریل 2013|language=en}}</ref> == سیاسي دوره == [[دوتنه:Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png/220px-Emblem_of_National_Assembly_of_Pakistan.png|بټنوک|د پاکستان قومي اسمبلۍ( قومې جرګې) نښان]] مونس الهي د پنجاب صوبايي اسمبلۍ لپاره د 2008 کال پاکستان عمومي ټاکنو کې د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] (PML (Q)) نوماند په توګه له دوو حلقو (لاهور او ګوجرات) څخه سیالي وکړه. هغه د ګجرات حلقې څخه وګټله خو د لاهور په حلقه کې ناکام شو <ref name="dawn/30april20133">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> هغه د ګوجرات په حلقه کې د [[پاکستان مسلم لیگ ن|پاکستان مسلم لیګ (ن)]] کاندید ته ماتې ورکړه. <ref>{{Cite news|Title=Moonis won't run for Lahore seat|URL=https://www.dawn.com/news/799003/moonis-wont-run-for-lahore-seat|Work=DAWN.COM|Date=30 مارچ 2013}}</ref> هغه د 2008-2013 کلونو پورې د پنجاب اسمبلۍ کې د ټيټو کمېټو غړي په توګه دنده ترسره کړې. * د سوداګرۍ او پانګونې دایمي کمیټه مونس الهي د پاکستان د ۲۰۱۳ کال په عمومي ټاکنو کې د پنجاب ایالتي اسمبلۍ لپاره د مسلم لیګ (ق) د نوماند په توګه له دوو حلقو (منډيي بهاوالدین او ګجرات) څخه سیالي وکړه او دواړه یې وګټل. هغه د منډيي بهاوالدین څوکۍ خالي کړه ترڅو په ګوجرات کې خپله اصلي څوکۍ وساتي. <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Butt|first1=Waseem Ashraf|title=Mandi Bahauddin election scene: Ruling party MNAs at loggerheads|url=https://www.dawn.com/news/1219970|accessdate=8 دسمبر 2017|work=DAWN.COM|date=16 نومبر 2015}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat says results beyond expectations|url=https://www.dawn.com/news/1011050|accessdate=21 اگست 2017|work=DAWN.COM|date=13 مئی 2013|language=en}}</ref> هغه د کالاباغ بند د پروژې کلک ملاتړی و. <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kalabagh Dam will guarantee cheap electricity, says Elahi |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/537280/ |access-date=2017-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/689417/wasting-water-kalabagh-dam-only-route-to-prosperity-says-moonis-elahi/|title=Wasting water: Kalabagh dam only route to prosperity, says Moonis Elahi – The Express Tribune|date=2014-03-31|work=The Express Tribune|access-date=2017-12-05|language=en-US}}</ref> مونس الهي د اقلیم د بدلون او د چاپېریال د تخریب په وړاندې د اقدام لپاره یو څرګند مدافع وکیل هم دی. الهي په دې وروستیو کې د پاکستان له حکومت څخه وغوښتل چې په نوي ملي نصاب کې د لومړیتوب مضمون په توګه د چاپېریال تعلیم شامل کړي. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/12-Nov-2019/call-to-make-environment-safety-compulsory-subject|title=Call to make environment safety compulsory subject|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://dailypakistan.com.pk/E-Paper/lahore/2019-11-12/page-8/detail-33|title=ماحولیات کو تعلیمی نصاب میں لازمی مضمون بنایا جائے، مونس الٰہی|date=2019-11-12|work=The Nation|access-date=2019-11-14|language=urdu}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> د 2019 کال په دسمبر کې، مونس الهي د خپل ګوند لومړنۍ چاپېریال پالیسي اعلان کړه. <ref>{{Cite news|url=https://www.brecorder.com/2019/12/28/557014/pml-q-unveils-environmental-policy/|title=PML-Q unveils environmental policy|date=2019-12-28|work=Business Recorder|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/589404-moot-approves-environmental-policy|title=Moot approves environmental policy|date=2019-12-27|work=The News|access-date=2020-01-13|language=urdu}}</ref> د 2018کال په سپتمبر مياشت کې، هغه ته د PML-Q ټکټ ورکړل شو چې د NA-69 (ګوجرات-II) حلقې څخه ضمني ټولټاکنو کې برخه واخلي. <ref>{{cite news|title=Nomination of Shujaat, Moonis accepted|url=https://www.thenews.com.pk/print/363626-nomination-of-shujaat-moonis-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=The News|date=4 ستمبر 2018|language=en}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Correspondent|first1=The Newspaper's|title=Shujaat, Moonis papers accepted|url=https://www.dawn.com/news/1430822/shujaat-moonis-papers-accepted|accessdate=5 ستمبر 2018|work=DAWN.COM|date=4 ستمبر 2018}}</ref> هغه د 2018-2023 مودې لپاره په ملي شورا کې د لاندې دایمي کمیټو د غړي په توګه دنده ترسره کوي: * په پارلماني چارو کې دایمي کمیټه * د خصوصي کولو دایمي کمیټه * د اوبو د سرچینو دایمي کمیټه د [[د پاکستان عامې ټاکنې، 2018|پاکستان د ۲۰۱۸ کال له عمومي ټاکنو وروسته]] ، د [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] د یوې موافقې له مخې د تحریک انصاف په مشرۍ ایتلافي حکومت کې شامل شو. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/346862-pti-allies-can-form-govt-without-support-of-other-parties|title=PTI, allies can form govt without support of other parties|date=2018-07-27|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalvillagespace.com/pml-q-decides-to-back-pti-in-punjab/|title=PML-Q decides to back PTI in Punjab|date=2018-07-31|work=Global Village Space|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> په 2019 کې، د دوو ایتلافي شریکانو ترمنځ اختلافات وروسته له هغې راپورته شول چې PMLQ د تړون د شرایطو په پلي کولو کې د ځنډ شکایت وکړ. <ref>{{Cite news|url=https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|title=فواد چودھریکے بیان پر پی ٹی آئی سے اتحاد ختم ہو سکتا ہے، مونس الٰہی|date=2019-01-16|work=Neo News Netwrok|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130315/https://www.neonetwork.pk/16-Jan-2019/65258|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|title=Fawad Chaudhry apologizes over PMLQ forward bloc remarks|date=2019-01-16|work=GNN|access-date=2020-02-04|language=English|archive-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204130314/http://gnnhd.tv/index.php/Pakistan/4348-1547578800|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/420168-shujaat-accepts-fawad-s-apology-on-remarks|title=Shujaat accepts Fawad's apology on remarks|date=2019-01-17|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> الهي د اختلافاتو د هوارولو لپاره د لومړي وزیر [[بھین چود|عمران خان]] سره ولیدل. په دغه ليدنه کې وزيراعظم د پنجاب وزيراعلي سردار عثمان بزدار ته د مسلم ليګ (ق) ملاتړ جاري ساتلو غوښتنه وکړه. <ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/02-Jan-2020/pm-asks-moonis-to-continue-support-to-cm|title=SPM asks Moonis to continue support to CM|date=2020-01-02|work=The Nation|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> وروسته، د یوې ټلویزیوني خبرو اترو په ترڅ کې، الهي د پي ټي آی-ق اتحاد کې د ویشلو اوازې رد کړې. <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1529938?ref=whatsapp|title=PML-Q-PTI alliance not under threat|date=2019-01-23|work=Dawn News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723070954/https://www.youtube.com/watch?v=PDYlLdojTVA&gl=US&hl=en|archive-date=2022-07-23|url-status=bot: unknown|title=Moonis Elahi on PMLQ-PTI alliance|date=2020-01-07|access-date=2020-02-04|language=Urdu}}</ref> خو د ائتلافي ګوندونو تر منځ کړکېچ لا پاتې دی. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/607790-pml-q-to-boycott-new-committee|title=PML-Q to boycott new committee|date=2019-02-02|work=The News|access-date=2020-02-04|language=English}}</ref> د2020 کال د فبرورۍ په 10مه نېټه د [[پاکستان تحريک انصاف|پاکستان تحریک انصاف]] او [[پاکستان مسلم لیگ ق|پاکستان مسلم لیګ (ق)]] مشرانو د مسلو د حل لپاره سره وکتل. وروسته مونس الهي په ټوېټ کې وويل چې د پي ټي آی او مسلم ليگ (ق) اتحاد به جاري ساتي. او د جولای په 13مه ، لومړي وزير عمران خان مونس الهي د اوبو د سرچینو وفاقي وزیر په توګه وټاکه. <ref>{{Cite news|URL=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pml-and-pti-are-now-on-the-same-page-moonis-835080.html|Title=PML And PTI Are Now On The Same Page: Moonis Elahi|Date=2020-02-11|Work=Urdu Point}}</ref> <ref>{{Cite news|URL=https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|Title=PML-Q and PTI dialogue|Date=2020-02-12|Work=Daily Times|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071001/https://dailytimes.com.pk/556411/pml-q-and-pti-dialogue-daily-times/|url-status=dead}}</ref> د 2022 مېلاډي کال د جولای په 23 مه هغه د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په ټاکلو کې خپله ناکامي ومنله. او له نوي بحران سره مخامخ شو. === د اوبو سرچینو وفاقي وزیر === د ۲۰۲۱ کال د جولای په ۱۹ مه مونس الهي د اوبو د سرچینو د وفاقي وزیر په توګه<ref>{{Cite news|url=http://www.radio.gov.pk/19-07-2021/chaudhry-moonis-elahi-takes-oath-as-federal-minister|title=Chaudhry Moonis Elahi takes oath as Federal Minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-26|language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.app.com.pk/national/chaudhry-moonis-elahi-sworn-in-as-federal-minister/|title=Chaudhry Moonis Elahi sworn-in as federal minister|date=2021-07-19|access-date=2021-07-19|language=English}}</ref> د ولسمشر عارف علوي پر وړاندې لوړه وکړه. == د NICL د فساد دوسیه == په 2010 کال کې، الهي د پنجاب د وزیر اعلی په توګه د خپل پلار په دوره کې د NICL په سکینډل کې د 320 مېلیونه روپیو په اختلاس تورن شو <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NICL scandal: FIA draws Moonis Elahi deeper into land scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/243875/nicl-scandal-fia-draws-moonis-elahi-deeper-into-land-scam/|Work=The Express Tribune|Date=3 ستمبر 2011}}</ref> . <ref name="dawn/30april20136">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> <ref name="dawn/30april20137">{{Cite news|Title=Chaudhry Moonis Elahi|URL=https://www.dawn.com/news/1024463|Work=DAWN.COM|Date=30 اپریل 2013}}</ref> الهي پر ده لګېدلي تورونه رد کړل. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi returns, vows to respond to accusers|URL=https://www.thenews.com.pk/archive/print/612066|Work=The News}}</ref> هغه د تحقیقاتو کمیټې ته د نه حاضرېدو له کبله اشتهاري مجرم وګڼل شو <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> او وروسته ونیول شو او زندان ته واستول شو. <ref>{{Cite news|Title=Moonis Elahi declared proclaimed offender in NICL scam|URL=http://nation.com.pk/08-Feb-2011/moonis-elahi-declared-proclaimed-offender-in-nicl-scam|Work=The Nation}}</ref> هغه وروسته په 2011 کال کې د شواهدو د نه موجوديت له کبله خوشې کړای شو او په 2012 کال کې ټول تورونه ترې لرې کړای شول. <ref>{{Cite news|Title=Moonis acquitted in NICL case|URL=https://www.dawn.com/news/667951/moonis-acquitted-in-nicl-case|Work=DAWN.COM|Date=21 اکتوبر 2011}}</ref> <ref>{{Cite news|Title='Lack of evidence': Banking court acquits Moonis Elahi in NICL scam – The Express Tribune|URL=https://tribune.com.pk/story/278863/nicl-case-court-acquits-moonis-elahi/|Work=The Express Tribune|Date=22 اکتوبر 2011}}</ref> د احتساب عدالت په 2020 کال د جنوري په 2 مه دا ومنله چې د NICL فساد دوسيه کې د تورنو په وړاندې د کافي شواهدو او ثبوتونو موندلو کې پاتې راغلې دي. <ref>{{Cite news|Title=NICL ex-head, three others acquitted of land 'scam'|URL=https://www.dawn.com/news/1526305/nicl-ex-head-three-others-acquitted-of-land-scam|Work=DAWN.COM|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Former NICL chief, co-accused acquitted in corruption case|URL=https://www.thenews.com.pk/print/593890-former-nicl-chief-co-accused-acquitted-in-corruption-case|Work=The News|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC exonerates former NICL chairman, co-accused in corruption case|URL=https://thefrontierpost.com/ac-exonerates-former-nicl-chairman-co-accused-in-corruption-case/|Work=The Frontier Post|Date=5 جنوری 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=AC acquits former NICL head, co-accused in corruption case|URL=https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|Work=Daily Times|Date=5 جنوری 2020|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-31|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723071130/https://dailytimes.com.pk/533307/ac-acquits-former-nicl-head-co-accused-in-corruption-case/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=Ex-NICL chief, three others acquitted in land scam|URL=https://www.brecorder.com/2020/01/05/559145/ex-nicl-chief-three-others-acquitted-in-land-scam/?page&year=2020&monthnum=01&day=05|Work=Business Recorder|Date=5 جنوری 2020}}</ref> یو راپور کې ویل شوي چې مونس الهي په 2007 کال کې د خپلو شتمنيو د 0.5 مېلیون روپیو څخه د زياتو اعلان نه دی کړی. په هرصورت، په 2009 کې، دوی د 700 مېلیون روپیو څخه زیاتې شتمنۍ درلودې. <ref>{{Cite news|Title=SC hears NICL case today|URL=https://nation.com.pk/25-Oct-2011/sc-hears-nicl-case-today|Work=The Nation}}</ref> په 2016 کې، د هغه نوم په پاناما پیپرز کې د پاکستان څخه بهر د غیرقانوني بانکي اکاونټونو له کبله راغلی و. <ref>{{Cite news|URL=https://tribune.com.pk/story/1100319/panama-papers-part-ii-259-pakistani-offshore-company-owners-exposed/|Title=259 Pakistani offshore company owners exposed – The Express Tribune|Date=10 مئی 2016|Work=The Express Tribune}}</ref> په هرصورت، د هغه پلار ادعا وکړه چې مونس د ساحلي حسابونو سره هیڅ تړاو نه درلود. <ref>{{Cite news|Title=Moonis has nothing to do with offshore accounts|URL=http://nation.com.pk/11-May-2016/moonis-has-nothing-to-do-with-offshore-accounts|Work=The Nation}}</ref> په 2017 کې، د احتساب ملي ادارې د الهي د شتمنۍ په اړه نوې پلټنې پیل کړې. <ref>{{Cite news|Title=NAB starts fresh inquiry against Chaudhrys|URL=http://nation.com.pk/05-Dec-2017/nab-starts-fresh-inquiry-against-chaudhrys|Work=The Nation}}</ref> د ۲۰۲۱ کال په جنورۍ کې، د احتساب ملي ادارې د لاهور هايي کورټ ته وویل چې د ایم این اے منیس الهي او د هغه د کورنۍ د غړو په ضد د پاتې تحقیقاتو د ثبوتونو د نشتوالي له امله لغوه شوي دي. <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|Title=NAB gives clean chit to PML-Q leaders after closing last two inquiries|URL=https://www.dawn.com/news/1602628|Work=DAWN.COM|Date=21 جنوری 2021}}</ref> == بېرونۍ تړنې == "مونس الٰہی"، ذاتی تفصیل، قومی اسمبلی پاکستان، اخذ شدہ بتاریخ 22 جولا‎ئی 2022 .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/12px-Wikisource-logo.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#33aa33;margin-right:0.3em}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em} == دا هم ولوله == * چوهدري ظهور الهي * چوهدري شجاعت حسین * چوهدري پروېز الهي * چوهدری وجاه حسین * چودري شفاعت حسین * د پانډورا اسناد == سرچينې == {{لړسرچينې|2}} [[وېشنيزه:1976 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] mhz8wvfvyow8enr2vusopxg64g5rnak 0 63676 362618 306201 2026-03-30T08:03:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362618 wikitext text/x-wiki سوداګريزه لاره يوه لوژستيکي شبکه ده، چې د لارو او تم ځايونو د يوې لړۍ په توګه مشخص کېږي او د مالونو د سوداګريز لېږد لپاره کارول کېږي. ياده اصطلاح د اوبو يا سمندرونو له لارې سوداګرۍ ته هم کارول کېدلی شي. د دې لپاره چې توکي لرې پرتو بازارونو ته ورسېږي، سوداګريزه لار د لرې واټن بهيرونه لري، چې ښايي د سوداګريز يا ناسوداګريز لېږد د کوچنيو شبکو له لارو سره تړلي وي. د يادونې وړ سوداګريزو لارو له ډلې يوه هم د عنبر لاره “Amber Road” دی، چې د لرې واټن سوداګرۍ لپاره يې د باوري شبکې په توګه خدمت وکړ. د درملو لارې “Spice Route” په اوږدو کې سمندري سوداګري د منځنيو پېړيو پر مهال هغه وخت نامتو شوې وه، چې هېوادونو د دې اغېزناکې لارې د اداره کولو لپاره فوځي وسايلو ته مخه وکړه. د منځنيو دورو پر مهال د “Haneastic League” په څير ادارو د سوداګرو د ګټو خوندي کول په نښه کړل او سوداګري په زياتېدونکي ډول نامتو شوه. <ref name="Burns1">Burns 2003: 213.</ref><ref>Donkin 2003: 169.</ref><ref name="Dollinger2">Dollinger 1999: 62.</ref> په معاصرو وختونو کې سوداګريز فعاليت د لرغونې نړۍ له سترو سوداګريزو لارو څخه د معاصرو ولسي دولتونو تر منځ نويو لارو ته مخه وکړه. دا فعاليت ځيني وختونه د سوداګرې له دوديز خونديتوب او ازادې سوداګرې له نړيوال تړون څخه پرته تر سره کېده، چې سوداګريزو توکو ته يې اجازه ورکړه چې په هوسا بنديزونو سره له پولو څخه تېر شي. د معاصرو وختونو نوښتي لېږد رالېږد د نل ليکې له لارې لېږد او يو څه ښه پېژندل شوې سوداګري د اورګاډي لارې، موټران او د مالونو هوايي ليکې رانغاړي. <ref name="Columbia2">{{cite web |title=free trade; The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001–05. |url=http://www.bartelby.org/65/fr/freetrad.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803050022/http://www.bartelby.org/65/fr/freetrad.html |archive-date=2007-08-03 |access-date=22 October 2013}}</ref> == تاريخچه == === د لرغونو لارو پرمختګ === ==== لرغونی پرمختګ ==== د لرې واټن سوداګريز لارې په کالکوليتيک دوره کې رامنځته شوې وې. له ميلاد څخه مخکې د دويمې زريزې له نيمايي څخه د عمومي دورې “Common Era” تر پيل پورې دا دوره په سويل ختيځه اسيا، لويديځه اسيا، مديترانې، چين او هند نيمه لويه وچه کې د هغو ټولنو شاهد وه، چې د سوداګرۍ لپاره يې د لېږد رالېږد سترې شبکې جوړې کړې وې. <ref name="Denemark1">Denemark 2000: 274</ref> يو له مهمو وسايلو څخه چې د لرې واټن سوداګرۍ ته يې لاره هواره کړه، بارول او د بار يا پېټي وړلو لپاره د څارويو راڅرګندېدل وو. منظم کاروانونه چې له ميلاد څخه مخکې دويمه زريزه کې تر سترګو کېږي، له لرې واټن څخه توکي ځکه لېږدولی شول، چې د لارې په اوږدو کې د څارويو خوراکه زياتره د لاسرسي وړ وه. د اوښانو په واسطه د توکو لېږد عربو کوچيانو ته لاره هواره کړه، چې له لرې ختيځ څخه عربي ټاپو وزمې ته د درملو او ورېښمو د لرې واټن سوداګري اداره کړي. کاروانونه د لرې واټن سوداګرۍ او په پراخه کچه د مجللو توکو د لېږد برخه کې ګټور وو او د ارزانه توکو لېږد رالېږد د کاروانونو چلونکو ته ځانګړې ګټه نه درلوده. د اوسپنې او برونز تکنالوژۍ په ګټورې ودې سره نويو سوداګريزو لارو راڅرګندېدل پيل کړل، چې د مدنيتونو نوښتونه يې وېشل. <ref name="Denemark7">Denemark 2000: 207</ref><ref name="Denemark8">Denemark 2000: 208</ref><ref>Stearns 2001: 41.</ref><ref name="Denemark9">Denemark 2000: 213.</ref><ref name="Denemark2">Denemark1 2000: 39.</ref> ==== سمندري سوداګري ==== له ميلاد څخه مخکې د څلورمې او درېيمې زريزې تر منځ سومر کې د بېړيو چليدنه پېژندل شوې وه. مصريانو د سور سمندرګي “Red Sea” له لارې سوداګريزې لارې درلودې، چې د پنټ له ځمکې (ختيځې افريقا) او عربستان څخه يې درمل رالېږدول. <ref>Rawlinson 2001: 11–12.</ref><ref name="Denemark82">Denemark 2000: 208</ref> اسيا کې د سمندري سوداګرۍ تر ټولو پخوانی ثبوت د استرونيشيا “Austronesian” وګړو د تېږې د نوې دورې يا نيوليتيک سوداګريزې شبکې وې، چې همدې لومړني خلک وو چې په سمندر کې د تېرېدونکو کښتيو نوښت يې وکړ، چې له ډلې يې د فليپين، تايوان، سويلي ويتنام او ټاپو ته ورته تايلينډ د دوه سره لرونکي تعويذ “Lingling-o”  پشم يا شين کاڼي صنعت لېږد رالېږد د يادونې وړ دی. دې شبکې د اندونيزيا او ماليزيا د استرونيايي سوداګرو د لرې واټن هغه لارې هم راونغاړلې، چې له ميلاد څخه د نږدې ۵۰۰ کالونو راهيسې چين له سويلي اسيا او منځني ختيځ سره نښلوي. دې لارې لويديځ ته د چينايي توککو او د سويل ختيځې اسيا د درمل خپرولو او همدار راز ختيځ ته د هندويزم او بودايزم خپرولو ته لاره هواره کړه. دا لاره به ښايي وروسته د ورېښمو سمندري لار “Maritime Silk Road” په توګه پېژندل شوي وي، که څه هم دا يو ناسم نوم دی، ځکه چې له دې لارې د دورېښمو په پرتله د درملو ډېره سوداګري کېدله. زياتره استرونيايي تيکنالوژۍ لکه د بېړۍ د مخې لرګی يا پړی (بادبان) او د «Catamaran» په نوم ګڼ پوړيزه برخه او همدا راز د استرونيشيا بېړۍ اصطلاحګانې لا هم په هند سمندر کې په زياتو ساحلي کلتورونو ټينګار کوي. <ref name="Doran1974">{{cite journal|last1=Doran|first1=Edwin Jr.|title=Outrigger Ages|journal=The Journal of the Polynesian Society|date=1974|volume=83|issue=2|pages=130–140|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_83_1974/Volume_83%2C_No._2/Outrigger_ages%2C_by_Edwin_Doran_Jnr.%2C_p_130-140/p1|access-date=2022-08-17|archivedate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200118071139/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_83_1974/Volume_83,_No._2/Outrigger_ages,_by_Edwin_Doran_Jnr.,_p_130-140/p1}}</ref><ref name="Mahdi1999">{{cite book|first1=Waruno|last1=Mahdi|editor1-last=Blench|editor1-first=Roger|editor2-last=Spriggs|editor2-first=Matthew|title=Archaeology and Language III: Artefacts languages, and texts|chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean|volume=34|publisher=[[Routledge]]|series=One World Archaeology|year=1999|pages=144–179|isbn=978-0415100540}}</ref><ref name="Bellina">{{cite book|first1=Bérénice|last1=Bellina|editor1-first=John|editor1-last=Guy|title=Lost Kingdoms of Early Southeast Asia: Hindu-Buddhist Sculpture 5th to 8th century|chapter=Southeast Asia and the Early Maritime Silk Road|publisher=Yale University Press|year=2014|pages=22–25|isbn=9781588395245|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/263007720}}</ref> سمندري سوداګري په يو څه خوندي ساحلي سوداګرۍ سره پيل شوه او په پوره پوهې سره د موسمې بادونو اداره کولو سره يې تکامل وکړ، چې خورا ژر يې د عرب سمندرګي او د بنګال خليج په څېر له پولو څخه د تېرېدونکي سوداګرۍ پايله درلوده. سويلي اسيا د سمندري سوداګرۍ ګڼې لارې لری، چې دا هېواد يې له سويل ختيځې اسيا سره نښلولی دی او له دې امله د يوې لارې اداره کول د سمندري انحصار د ستونزمن کېدلو پايله لري. د سويل ختيځې اسيا په بېلابېلو دولتونو پورې د هند تړلتياوو دا هېواد پر نورو لارو باندې له خنډ يا کلابندۍ څخه خوندي کړ. له ميلاد څخه مخکې دويمه پېړۍ کې روميانو لپاره له سمندري سوداګريزو لارو څخه په ګټنې د توکو پراخه سوداګري شونې شوه. د روم يوې سوداګريزې بېړۍ د مديترانې سمندرګی په يوه مياشت کې طی کولی شو او د ځمکنيو لارو په پرتله يې بيه هم يو پر شپېته برخې ارزانه وه.  <ref>Scarre 1995.</ref><ref name="Toutain1">Toutain 1979: 243.</ref><ref name="Denemark3">{{Cite web |title=Ancient Trade and Civilization &#124; World &#124; Aurlaea |url=http://www.aurlaea.com/article-177-ancient_trade_and_civilization.html |access-date=2022-08-17 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809102716/http://www.aurlaea.com/article-177-ancient_trade_and_civilization.html |url-status=dead }}</ref> ==== د اناتوليا ټاپو وزمه ==== د اناتوليا ټاپو وزمه له اسيا څخه اروپا ته د سواګريزې ځمکې پر لارو او همدا راز د سمندرګي لاره له مديترانې څخه د تور سمندرګي پر لور د سمندرګي پر يونلور يا مسير باندې پرته ده. له ميلاد څخه مخکې د ۱۹ پېړۍ اسناد د کاپادوسيا په کانيش (ننۍ معاصره ترکيه) کې د يوې اشوري سوداګريزې مستعمرې شتون ثابتوي. د لرغونې نړۍ سوداګريزو شبکو د هند ستره نښلونکې لاره “Grand Trunk Road” او د عربستان “Incense Road” راونغاړل. د لېږد رالېږد يوه شبکه چې له اورغورځونکې ايرې او چونې څخه د جوړو شويو کلکو موادو په کارونې سره يې د کلکې سطحې لويې لارې درلودې، له ميلاد څخه مخکې د ۳۱۲ کال په لومړيو کې د “Censor Appius Claudius Caecus” د دورې پر مهال د روميانو له لورې ودانه شوې وه. د مديترانه يي نړۍ ځينې برخې رومي انګيستان “Roman Britain”، د دجله او فرات سيند سيستم او شمالي افريقا د خپل تاريخ يو څه برخه کې د دې شبکې لاندې راغلل. <ref name="Streans1">Stearns 2001: 37.</ref><ref name="EBRome">Roman road system (''Encyclopædia Britannica'' 2002).</ref><ref name="Denemark12">Denemark 2000: 274</ref> د روبرت الين ډينيمارک له نظره (۲۰۰۰زکال) <ref>Denemark 2000: 124.</ref><blockquote>«د فارس خليج او ختيځې مديترانې په اوږدو کې د ښاري سوداګريزو شبکو خپرېدلو او پراختيا، چې د سيمه ييزو پاملرونو يا ټينګار پېچلی ماليکولي جوړښت او همدا راز د هستې او چاپيريال ناحيه کول يې جوړ کړل (چې په اصل کې بين النهرين ته نږدې جوړ شوي وو)، د تعاملي تمدنونو يوې لړۍ وه، چې له بين النهرين، مصر، انډس تنګي او وروسته له سوريې، مرکزي اناتويا (هيتي) او اژه سيند (Minoans او Mycenaeans) څخه جوړه شوې وه. د دې تر شا يوه څنډه وه، چې د اروپا په څېر يوازې معتدله سيمو تر څنګ يې د مرکزي اسيا د وچې دښتې دهلېز هم راونغاړه. دا په رښتيني ډول يو نړيوال سيستم و، که څه هم د لويديځې لرغونې نړۍ يوازې ټاکلې برخه يې ونيوله. په داسې حال کې چې هر تمدن پر خپلې نظرياتي خپلواکۍ باندې ټینګار کاوه، مګر ټول يې د تعاملي برخو د يوې عامې نړۍ د پېژندنې وړ برخه وو. </blockquote>دا لارې چې مذهب، سوداګري او ټيکنالوژي خپروي، په تاريخي ډول د ښارې تمدن د ودې په برخه کې خورا اړين (حياتي) ونډه لري. د ښارونو د پرمختګ کچه په يو څه پراخه نړيوال سيستم کې د د دوی د يو ځای کېدنې کچه ډېری وخت د فعال لېږد په بېلابېلو شبکو کې د دوی په دريځ پورې تړلي دي. <ref>Denemark 2000: 126</ref><ref>Denemark 2000: 273.</ref> == سرچينې == 356w9urosqofr9hdndxumiijfsoyffv 0 67738 362622 292897 2026-03-30T09:09:06Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362622 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name= عمر فاروق ګل |image:|alt=|caption=|birth_date=|other_names=|birth_place= [[سوات]]|religion=[[اسلام]]|death_date=|death_place=|nationality=پاکستانی|occupation=|years_active=2019 - تر اوسه|alma_mater=د انجینرۍ او ټیکنالوژۍ پوهنتون پېښور}} '''عمر فاروق ګل'''([[انگرېزي ژبه|انګرېزي]]: '''Umar Farooq Gul''')، عمر فاروق ګل د سوات سره تعلق لري<ref>{{Cite web |date=2023-26-02 |title=YIC او NEP NICs سوات د پیل کولو کلتور مالتړ لپاره MOU لاسلیک کړ |url=https://techx.pk/yic-nep-nics-swat-signed-mou-to-support-startups-culture/ |url-status=live}}</ref>. هغه [[یوتھ انٹرنیشنل کنکلیو|د ځوانانو د نړیوال]] کنفرانس بنسټ ایښودونکی ولسمشر دی<ref>{{Cite web |date=2021-11-07 |title=YIC د مشرتابه او متشبثینو غونډه تنظیموي |url=https://www.nation.com.pk/07-Nov-2021/yic-organises-leadership-entrepreneurship-summit |url-status=live |access-date=2023-28-02}}</ref>، کوم چې د ځوانانو د پراختیا ترټولو لوی سازمان دی<ref>{{Cite web |date=2021-11-08 |title=د ځوانانو نړیوال کنفرانس د ټولې نړۍ څخه د ځوانانو د پیاوړتیا لپاره د آسیا ترټولو لوی هایبرډ مشرتابه او متشبثینو سرمشریزه جوړه کړه. |url=https://www.startup.pk/youth-international-conclave-organized-one-of-the-asias-largest-hybrid-leadership-entrepreneurship-summit-to-empower-the-youth-from-all-over-the-world/ |url-status=live |website=startup.pk}}</ref> == وختي ژوند او زدکړه == عمر فاروق ګل په سول انجینرۍ کې د پاکستان د یو لوړ انجینرۍ پوهنتون څخه چې د UET پیښور په نوم یادیږي لیسانس کړی.<ref>{{Cite web |date=2012-19-01 |title=انجینر عمر فاروق ګل {{!}} لیکوال، انجینر او د پاکستان د سوات دره یو سوداګر یو داسې سازمان جوړوي چې ځوانان به په ټوله نړۍ کې سره وصل کړي |url=https://www.goodreads.com/author_blog_posts/23321339-engr-umar-farooq-gul-author-engineer-an-entrepreneur-from-swat-va |url-status=live |access-date=2023-03-02}}</ref> بیا یې د پروژې مدیریت کې د سوداګرۍ اداره کې ماسټر بشپړ کړ.<ref>{{Cite web |date=2021-16-10 |title=د سیکاس پوهنتون او YIC ترمنځ تفاهم لیک لاسلیک شو |url=https://mashriqtv.pk/latest/191039/ |url-status=live |access-date=2023-1-1}}</ref> لکه څنګه چې عمر فاروق ګل یو متشبث او د جذبې له مخې لیکوال دی او د مسلک له مخې انجینر دی.<ref>{{Cite web |date=2021-04-11 |title=د آسیا ترټولو لوی هایبرډ مشرتابه او متشبثه پیښه د ځوانانو نړیوال کنفرانس لخوا تنظیم شوې |url=https://dailypakistan.com.pk/04-Nov-2021/1361429 |url-status=live |access-date=2023-01-02 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == باندنۍ تړنې == {{reflist|2}} [[وېشنيزه:پښتانه]] b6g7thokpxlm9lie2m6vwgxbmlfqas9 0 68694 362595 350341 2026-03-30T00:33:32Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362595 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0em;"> {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" |- د '''انځور دړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ. === ټريپ کوډونه === [[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]] ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه "لاسلیک" کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine <ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title="Meriken's Tripcode Engine" is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}</ref> او MTY_CL. <ref>{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}</ref> په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د "جبري نامعلوم/نوم" په نوم پیژندل کیږي). ==== خوندي ټريپ کوډونه ==== د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو "خوندي" ټریپ کوډ پلي کوي. <ref name=":1">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}</ref> دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. <ref name=":1" /> له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو <ref>{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}</ref> == سافټویر == په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه "/f" د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره). === د فوتابا چینل کلونونه === اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . <ref>{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}</ref> ==== تاریخي ==== ''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، <ref>{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}</ref> دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې "واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه." Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو. ''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}</ref> دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، <ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}</ref> او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . <ref>{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}</ref> ''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. <ref>{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}</ref> جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}</ref> ''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري. ''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. <ref>{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}</ref> ''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. <ref>{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}</ref> انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. <ref>{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ==== فعاله ==== ''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. <ref>{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software & Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}</ref> ''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې "لږ وزن او موثر" وي. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs}}</ref> دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی ("فلیټ فایل") ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}</ref> دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري. ''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی "د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي". <ref name="github.com">{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}</ref> دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې "د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي" ځکه چې "د هیڅ فعال پرمختګ پرته" شتون نلري. <ref name="github.com" /> ''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي "په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي". دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. <ref>{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}</ref> ''Lynxchan'' یو انځور دړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. <ref>{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io}}</ref> === د ډانبورو سټایل بورډونه === معمولا د " [[wiktionary:booru|بورو]] " (جمع "بوروس") په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي. دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې. == انځور دړهونه == === 2ch === '''Dvach''', {{Lang-ru|двач}} یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځور دړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. <ref>{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}</ref> د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. <ref>{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}</ref> د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د "دفاع" په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د "مرستې" منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې. <ref name=":0">{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}</ref> د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې "پلورل شوی" و. <ref name=":0" /> دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي. === 420chan === د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی <ref name="420Anon">{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&q=420chan&pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}</ref> چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan <ref>{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net}}</ref> او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، <ref name="420Anon" /> او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}</ref> === 4chan === === 8chan === === فوتابا چینل === ''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا "فوتابا" په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. <ref>{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}</ref> === هسپچن === هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو <ref>{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}</ref> . ''نائب مجله'' دا د "په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی". <ref>[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community "This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com</ref> د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د "همکارۍ بدمرغۍ" په توګه تورن کړل. <ref>[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo "Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida"], Vice.com</ref> د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. <ref>{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}</ref> === کراچن === کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، <ref>{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}</ref> ژورنالیستانو، <ref name="karaNaTemat">{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: "To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!" |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}</ref> او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. <ref name="karaWyborcza">{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem "Mój sąsiad imigrant" |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |url-status=dead }}</ref> د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د "ناسمو منځپانګو" له امله "بند شوی" دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. <ref>{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}</ref> د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي. په اصل کې د آلماني ژبې انځور دړه چې په 2007 کې تاسیس شوی <ref>{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&q=krautchan&pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}</ref> نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم "بې نومه" لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم " برنډ " پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د "انون" پر ځای د "برنډ" په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. <ref>{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den "Columbine-Effekt"? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&q=krautchan&pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}</ref> دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځور دړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو. === ويزاردچان === ويزاردچان یو انځور دړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. <ref name="slateWizards">{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}</ref> == هم وګوره == == لاسوندونه == {{لړسرچينې|30em}} == بهرنۍ اړیکې == * [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست * [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځور دړهونو لیست {{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] qyjghula90l598nnhlucy9ocgnfr9j0 0 68695 362596 350342 2026-03-30T00:33:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362596 wikitext text/x-wiki {| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;" |- | style="text-align:right;" | <div style="padding-bottom:0em;"> {| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" |- د '''انځوردړه''' د انټرنیټ فورم یو ډول دی چې د انځورونو په پوسټ کولو تمرکز کوي، ډیری وختونه د متن او خبرو اترو تر څنګ. لومړی عکس بورډونه په جاپان کې د متن بورډ مفهوم توسیع په توګه رامینځته شوي. دې سایټونو وروسته د یو شمیر [[انګلیسي|انګلیسي ژبې]] عکس بورډونو رامینځته کولو ته الهام ورکړ. === ټريپ کوډونه === [[دوتنه:Tripcode_generation_diagram.svg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د یو عادي ټریپ کوډ اخستلو پروسې ډیاګرام.]] ډېری عکس بورډونه او د 2 چینل سټایل بحث بورډونه د نامعلوم پوسټ کولو اجازه ورکوي (او هڅوي) او د راجسټریشن پرځای د ''ټرپ کوډ'' سیسټم کاروي. ټرپ کوډ د پاسورډ هش شوی پایله ده چې د یو چا پیژندنه اجازه ورکوي پرته له دې چې د کاروونکو په اړه کوم معلومات ذخیره کړي. د یو ځانګړي پاسورډ داخلول به یو څوک پریږدي چې د دې پټنوم څخه رامینځته شوي ټریپ کوډ سره یو څوک پوسټونه "لاسلیک" کړي. هڅه کول د بل کارونکي ټریپ کوډ واخلئ او له هغې څخه د دوی پاسورډ محاسبه کړئ (د مثال په توګه ، د پوسټونو رامینځته کول چې داسې ښکاري چې د یو ځانګړي کس څخه راځي) یو څه له کمپیوټري پلوه ستونزمن دی. د هغو کسانو لپاره چې دودیز ټریپ کوډ غواړي، په هرصورت، د ګمرک ټریپ کوډ جنریټرونه شتون لري (کوم چې په تخنیکي ډول د ټریپ کوډ کریکر دي) شتون لري، لکه د Meriken's Tripcode Engine <ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title="Meriken's Tripcode Engine" is a cross-platform custom tripcode generator.: meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |url=https://github.com/meriken/merikens-tripcode-engine-v3 |via=GitHub}}</ref> او MTY_CL. <ref>{{Cite web |date=9 March 2019 |title=A custom tripcode searcher, written using OpenCL. Primarily targeting the GCN architectures (Radeon HD 77xx and later).: madsbuvi/MTY_CL |url=https://github.com/madsbuvi/MTY_CL |via=GitHub}}</ref> په عموم کې، هویت د عکس بورډ یوه ګټه ګڼل کیږي، او ځینې بورډونه وخت په وخت د یو نوم سره د پوسټ کولو وړتیا لیرې کوي (د "جبري نامعلوم/نوم" په نوم پیژندل کیږي). ==== خوندي ټريپ کوډونه ==== د دې حقیقت له امله چې ټرپ کوډونه په کافي وخت کې مات کیدی شي ، ځینې عکس بورډونه ، لکه 4chan او 8chan ، یو "خوندي" ټریپ کوډ پلي کوي. <ref name=":1">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.4chan.org/faq#sectrip |access-date=2020-08-21 |publisher=[[4chan]]}}</ref> دا ډول ټریپ کوډونه په مختلف عکس بورډونو کې د بیا تولید وړ ندي؛ دوی د ټرایپ کوډ ته د خوندي مالګې چمتو کولو سره کار کوي ، د مداخلې مخه نیسي ، یوازې د سرور مالک ته پیژندل کیږي. <ref name=":1" /> له همدې امله دوی د کریپټوګرافیک لاسلیک په پرتله د کارونکي نوم سره نږدې فعالیت کوي؛ همدا لامل دی چې QAnon نشي کولی ځان په بل ویب پاڼه کې تایید کړي کله چې 8chan د 2019 په وروستیو کې ښکته شو <ref>{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2021-01-17 |title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory? |url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html |access-date=2021-01-21 |website=The New York Times |quote=Each of these sites uses a system of identity verification known as a 'tripcode'—essentially, a username that proves that a series of anonymous posts were written by the same person or people.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Glaser |first=April |date=2019-11-11 |title=8chan Is Back as 8kun. Its Racist Users Found New Homes While It Was Offline. |url=https://slate.com/technology/2019/11/8chan-8kun-white-supremacists-telegram-discord-facebook.html |access-date=2020-08-21 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Breland |first=Ali |date=2019-08-15 |title=How QAnon will outlive 8Chan |url=https://www.motherjones.com/politics/2019/08/qanon-8chan/ |access-date=2020-10-01 |website=Mother Jones}}</ref> == سافټویر == په پراخه استعمال کې د عکس بورډ سافټویر کڅوړې دوه لومړني ډولونه شتون لري:  خطي لارښود شوي عکس بورډونه د فوتابا چینل څخه نږدې ماډل شوي (په کوم کې چې مینځپانګه د موضوعي ګټو د درجه بندۍ فرعي برخو له لارې ځړول کیږي، معمولا د فارورډ سلیش لخوا اشاره کیږي لکه "/f" د ښځینه لپاره)، او غیر خطي عکس بورډونه چې د ډانبوورو وروسته ماډل شوي (معمولا اشاره کیږي) د موضوعي ټاګ کولو او لټون لپاره د کنټرول شوي فولکسونومیک لغتونو په کارولو سره). === د فوتابا چینل کلونونه === اوس مهال د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړې شتون لري چې نن ورځ په پراخه کچه کارول کیږي ، پشمول د ''Vichan'', ''Kusaba/Kusaba X'', and ''TinyIB'' . <ref>{{Cite web |title=ccd0/imageboards.json: List of imageboards in JSON format. |url=https://github.com/ccd0/imageboards.json/blob/gh-pages/imageboards.json |access-date=9 June 2021 |website=GitHub.com}}</ref> ==== تاریخي ==== ''Futallaby'' د PHP سکریپټ دی چې د فوتابا چینل څخه د فوتابا سکریپټ پراساس دی. که څه هم د Futallaby سرچینه لاهم په وړیا توګه په 1chan کې شتون لري، <ref>{{Cite web |title=Futallaby Imageboard Script |url=http://www.1chan.net/futallaby/ |access-date=2011-09-29 |website=1chan.net}}</ref> دا نور په پراختیا کې نه ده، او د ډاونلوډ پاڼه د واکبا پرځای د کارولو وړاندیز کوي، په ګوته کوي چې "واکبا کولی شي هر څه وکړي چې Futallaby کوي او نور ډیر څه." Futallaby د فوتابا د ژباړې په توګه پیل شو، وروسته بیا د XHTML او د تخصیص وړ CSS سټایلونو مالتړ لپاره بیا تنظیم شو. ''واکابا'' د پرل امیجبورډ سکریپټ دی چې د تار معلوماتو ذخیره کولو لپاره د SQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |title=Wakaba.c3.cx |url=http://wakaba.c3.cx/ |access-date=29 July 2022 |website=Wakaba.c3.cx}}</ref> دا د نورو سکریپټونو په پرتله خورا اغیزمن او پاک لیکل شوي ډیزاین شوي چې شتون لري، پداسې حال کې چې د ورته فعالیت ساتنه کوي. د هډوکو په فعالیت باندې د دې د تمرکز له امله، وکابا د 4chan د یوتسوبا لخوا چمتو شوي ډیری عصري اسانتیاوې، او نوي عکس بورډ سکریپټونه نلري. یو څو کاروونکو هڅه کړې چې دا د اصلي پروژې په نښه کولو او د هغو ځانګړتیاو په اضافه کولو سره چې دوی یې ګټور ګڼي د حل کولو هڅه کړې. د دې دوه FOSS مثالونه د فرانکوسر واکابا فورک دي، <ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=frankusr's Wakaba Fork Repository |url=https://github.com/frankusrs/Wakaba |website=[[GitHub]]}}</ref> او د کاروونکي تجربه متمرکز ''ګلوکابا'' . <ref>{{Cite web |date=17 January 2022 |title=Glaukaba Imageboard Script |url=https://github.com/marlencrabapple/Glaukaba |website=[[GitHub]]}}</ref> ''Kusaba'' د PHP پر بنسټ ماډلر امیجبورډ سافټویر و، کوم چې MySQL کاروي. <ref>{{Cite web |last=tslocum |title=Kusaba Imageboard Script |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=2013-06-06 |publisher=GitHub}}</ref> جوړونکي پروژه بنده کړې، د دې پرځای د TinyIB پراختیا په ګټه. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/kusaba: This project is discontinued. Use TinyIB. |url=https://github.com/tslocum/kusaba |access-date=8 June 2021 |website=Github}}</ref> ''کوسبا ایکس'' د جلا پراختیا کونکي لخوا د کوسبا دوام و. د Kusaba په څیر، Kusaba X په PHP کې لیکل شوی و، او په ذهن کې د ماډلریت سره ډیزاین شوی و. دا د چلولو لپاره MySQL یا SQLite ډیټابیس ته اړتیا لري. کوسبا او د هغې مشتقات په یو وخت کې د عکس بورډ ځینې خورا مشهور حلونه وو. Kusaba X په ښکاره ډول بند شوی، ځکه چې دا تازه شوی نه دی، او ویب پاڼه شتون نلري. ''ټینیبورډ'' د پی ایچ پی پراساس امیج بورډ سکریپټ دی چې د MySQL بیکینډ سره دی. <ref>{{Cite web |last=savetheinternet |title=Tinyboard - The better imageboard software |url=https://github.com/savetheinternet/Tinyboard |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> دا په نهایت کې ودرول شو او ''ویچان'' ته واستول شو. <ref>{{Cite web |last=czaks |title=vichan - Tinyboard branch taking lightweightness somewhat more liberally |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ټینیبورډ (او د هغې فورکس) په ځانګړې توګه د جاواسکریپټ سره د توزیع وړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Cool codes js to improve vichan? #252 |url=https://github.com/vichan-devel/vichan/issues/252 |access-date=2017-07-13 |website=[[GitHub]]}}</ref> ''انفینٹی'' د ویچان فورک دی چې د کارونکي بورډ رامینځته کولو ته اجازه ورکوي. دا د 8kun لپاره اساس دی. <ref>{{Cite web |date=22 April 2022 |title=ctrlcctrlv/finity: A vichan fork permitting users to create their own boards |url=https://github.com/ctrlcctrlv/infinity |website=GitHub}}</ref> انفینٹی بند شوی، که څه هم دا په ''OpenIB'' کې نښلول شوی، کوم چې ملاتړ کیږي. <ref>{{Cite web |last=Cipherwraith |title=OpenIB - An infinity fork focused on security. |url=https://github.com/OpenIB/OpenIB |access-date=2017-07-13 |publisher=GitHub}}</ref> ==== فعاله ==== ''تیمابا'' د واکبا د 420chan ملکیت دوام دی، دا د ډیری عصري ځانګړتیاو او عامه API سره ترمیم کوي. دا د هایبرډ پرل او پی ایچ پی پلیټ فارم دی، لکه څنګه چې د Wakaba جامد html محصول په پرتله. دا فورک نن ورځ کارول کیږي، مګر سرچینه هیڅکله نه ده خپره شوې. <ref>{{Cite web |title=overscript/ - Overscript Imageboard Software & Textboard Software list |url=https://overscript.net/ |access-date=29 July 2022 |website=Overscript.net}}</ref> ''TinyIB'' د کوسابا د اصلي پراختیا کونکي څخه د PHP پراساس عکس بورډ سافټویر دی ، چې هدف یې "لږ وزن او موثر" وي. <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=tslocum/tinyib: Lightweight and efficient imageboard |url=https://code.rocketnine.space/tslocum/tinyib |access-date=8 June 2021 |website=Rocket Nine Labs}}</ref> دا د MySQL، PostgreSQL، SQLite، او په بشپړ ډول د ډیټابیس نشتوالی ("فلیټ فایل") ملاتړ کوي. په 2009 کې پیل شوی، <ref>{{Cite web |last=Slocum |first=Trevor |title=first commit - tslocum/TinyIB@9bbf3ca |url=https://github.com/tslocum/TinyIB/commit/9bbf3caafb4ca434dfb295452fed951d7a19f727 |access-date=9 June 2021 |website=GitHub}}</ref> دا لاهم د 2021 په څیر لوی فعال پرمختګ ګوري. ''ویچان'' د ټینبورډ فورک دی "د نورو ځانګړتیاو سره او دا د امنیت پیچ ترلاسه کوي". <ref name="github.com">{{Cite web |date=15 May 2022 |title=vichan-devel/vichan: Tinyboard branch with more features and that receives security patches |url=https://github.com/vichan-devel/vichan |website=GitHub}}</ref> دا په رسمي ډول تر PHP 7.0 پورې ملاتړ کوي، او که څه هم دا امنیتي ملاتړ لري، پراختیایی ټیم په کلکه غوښتنه کوي چې "د عکس بورډ نور کڅوړې په پام کې ونیسي" ځکه چې "د هیڅ فعال پرمختګ پرته" شتون نلري. <ref name="github.com" /> ''LainChan'' د ویچان فورک دی، چې غواړي "په فعاله توګه په دې باندې جوړ کړي او ډیری ځانګړتیاوې او نور پرمختګونه اضافه کړي". دا تر PHP 7.3 پورې ملاتړ کوي. <ref>{{Cite web |title=Various errors when trying to install - Issue #180 - lainchan/lainchan |url=https://github.com/lainchan/lainchan/issues/180 |website=GitHub}}</ref> ''Lynxchan'' یو انځوردړه دی چې د JavaScript او Node.js پر بنسټ والړ دی. دا د چلولو لپاره د MongoDB ډیټابیس ته اړتیا لري. <ref>{{Cite web |last=Lynx |first=Stephen |title=LynxChan - The best chan engine that you will ever shitpost with. |url=https://gitgud.io/LynxChan/LynxChan |access-date=2019-12-16 |publisher=GitGud.io}}</ref> === د ډانبورو سټایل بورډونه === معمولا د " [[wiktionary:booru|بورو]] " (جمع "بوروس") په نوم یادیږي. د فوتابا الهام شوي عکس بورډ سافټویر کڅوړو برخلاف ، ډانبورو او مشتقات د غیر منظم سیمانټیک جوړښت لپاره هدف لري چیرې چې کارونکي کولی شي مینځپانګه پوسټ کړي او ټاګونه ، تشریحات ، ژباړې ، د هنرمند تبصرې او تبصرې اضافه کړي. دلته یو شمیر مختلف ډانبورو سټایل عکس بورډونه شتون لري ، دواړه خلاصې سرچینې او تړلې سرچینې. == انځوردړهونه == === 2ch === '''Dvach''', {{Lang-ru|двач}} یو روسی عکس بورډ دی چې د 2ch.ru انځوردړه (په اصل کې د dvach په نوم پیژندل شوی) ځای په ځای کړی چې د جنوري په 17، 2009 کې وتړل شو؛ دا په بشپړ ډول اصلي ترتیب کاپي شوی او په انټرنیټ کې په پراخه کچه اعلان شوی و او په دې بریالي شو چې اصلي ترتیب په شهرت کې بریالی شي. <ref>{{Cite web |title=Геты 2ch.hk |url=https://lurkmore.to/%D0%93%D0%B5%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B0 |website=Lurkmore}}{{Dead link|date=January 2023}}</ref> د دې مالکینو په وینا په /b/ بورډ کې د پاتې پوستونو شمیر له 150 ملیون څخه ډیر دی. <ref>{{Cite web |title=//Б/ред/ - че было в |url=https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |website=Двач |access-date=2023-04-20 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://2ch.hk/b/arch/2017-03-31/res/150010363.html |url-status=dead }}</ref> د 2016 په سپتمبر کې د روسیې پلوه حکومت سازمان،  بریښنالیک. RU ، د DDOS د ادعا شویو بریدونو په وړاندې د "دفاع" په تنظیم کولو کې مرسته وکړه چې په ورته میاشت کې ترسره شوي؛ پیښو د کاروونکو ترمنځ اندیښنې او قیاسونه راپورته کړل چې د mail.ru لخوا د ادعا شوي اخیستلو په اړه شکمن شوي او چا چې د "مرستې" منلو لپاره د مالک په اختلافي پریکړه نیوکه کړې. <ref name=":0">{{Cite web |script-title=ru:Сосач — Колчевики |url=https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185007/https://wiki.1chan.ca/%D0%A1%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%87 |archive-date=2019-07-20 |access-date=2018-10-08 |website=wiki.1chan.ca |language=ru}}</ref> د اکتوبر 2018 پورې دا په پراخه کچه باور درلود چې د عکس بورډ په ساده ډول د حکومت پلوه سازمان ته په نامعلومو شرایطو کې "پلورل شوی" و. <ref name=":0" /> دا پریکړه د دولتي ارګان لپاره په طبیعي ډول نامعلومه ټولنه کې د کاروونکو د اعتبارونو [[محرمیت|افشا کولو]] د خطرونو په اړه د لوړې نیوکې سره مخ شوې چې ممکن د هویت له اصولو څخه سرغړونه وکړي، چې ډیری یې د 2016 په پای کې بورډ پریږدي. تر 2019 پورې دا د ترټولو لوی فعال روسی خبرې کولو عکس بورډونو څخه پاتې کیږي. === 420chan === د انګلیسي ژبې عکس بورډ [[بنګ|د کینابیس]] کلتور پراساس دی <ref name="420Anon">{{Cite book|last=Olson|first1=Parmy|date=4 August 2013|title=We Are Anonymous|url=https://books.google.com/books?id=ucE1AAAAQBAJ&q=420chan&pg=PT332|isbn=9781448136155|access-date=28 March 2015}}</ref> چې په 20 اپریل 2005 کې د اوبری کوټل لخوا رامینځته شوی. نوم د بنګ فرعي کلتور لوی 4chan <ref>{{Cite web |date=31 December 2014 |title=How imageboard culture shaped Gamergate / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2014/12/31/how-imageboard-culture-shaped.html |website=boingboing.net}}</ref> او د کوډ اصطلاح ''420'' ته اشاره ده. د دې بورډونو کې د مخدره توکو مختلف ځانګړي بورډونه شامل دي، <ref name="420Anon" /> او همدارنګه یو بورډ چې د نیټجستر په نوم د چیټ بوټ ځانګړتیا لري. <ref>{{Cite web |title=Taimapedia - 420chan |url=http://taimapedia.org/index.php?title=420chan |access-date=28 March 2015}}</ref> === 4chan === === 8chan === === فوتابا چینل === ''فوتابا چینل'' (ふたば☆ちゃんねる)، یا "فوتابا" په لنډه توګه، په جاپان کې میشته یو مشهور، بې نومه BBS او عکس بورډ سیسټم دی. د دې بورډونه معمولا ''د کار لپاره خوندي نه وي'' او ''د پاک'' مینځپانګې ترمینځ توپیر نه کوي ، مګر د دوه اړخیز (راخیستل شوي) او درې اړخیز ( کمپیوټر ګرافیک (CG) او فوتوګرافیک) عکسونو ترمینځ یو سخت خنډ شتون لري چې خورا ډیر پلي کیږي او بحث کیږي. <ref>{{Cite web |title=双葉ちゃん♪ |url=http://www.2chan.net/ |access-date=29 July 2022 |website=2chan.net}}</ref> === هسپچن === هسپاچن د 2012 په نومبر کې د ټولو هسپانوي ژبو هیوادونو لپاره د نړیوال عکس بورډ په توګه پیل شو <ref>{{Cite web |title=Hispachan's History |url=https://www.hispachan.org/historia/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20161124120055/https://www.hispachan.org/historia/ |archive-date=24 November 2016 |access-date=29 July 2022}}</ref> . ''نائب مجله'' دا د "په بشپړ ډول نامعلوم هسپانوي ژبې بحث لپاره د سایټ په توګه تشریح کوي چې په 2012 کې د پیل راهیسې د هیکرانو ترمنځ مشهور ثابت شوی". <ref>[https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community "This Murder Has Exposed the Dark Side of Mexico’s Hacking Community"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027232013/https://news.vice.com/article/this-murder-has-exposed-the-dark-side-of-mexicos-hacking-community |date=2017-10-27 }},, News.vice.com</ref> د 2017 په جنورۍ کې، د مونټرري (مکسیکو) په یوه ښوونځي کې ډزې دمخه د هسپاچن په اړه اعلان شوي. د 2019 په جون کې، ''نائب'' د هسپاچن ځینې بحثونه د "همکارۍ بدمرغۍ" په توګه تورن کړل. <ref>[https://www.vice.com/es/article/pajwg7/hispachan-fotos-sexuales-mujeres-twitter-machismo "Hispachan: el foro español donde se difunden imágenes sexuales de mujeres y menores sin que nadie lo impida"], Vice.com</ref> د 2022 په می کې، هسپچن په رسمي ډول په ټویټر کې خپل بند اعلان کړ، دا په لنډمهاله توګه د څو ورځو لپاره شتون درلود تر هغه چې ټول منځپانګې د تل لپاره حذف شوي نه وي، دا اوس د لولناډا په نوم پیژندل کیږي. <ref>{{Cite web |title=Se anuncia el cierre de hispachan. Se podrá responder en la pagina hasta el 31 de mayo en la noche. De ahí permanecerá vivo hasta el 12 de junio pero cerrado. El 12 se eliminara toda la pagina y solo quedara un anuncio con enlaces y texto. Este es el futuro que eligieron. |url=https://twitter.com/Hispachan/status/1531053620694659072 |access-date=29 July 2022 |website=Twitter.com}}</ref> === کراچن === کراچن په 20 ملیون پوسټونو کې د پولنډ ترټولو لوی عکس بورډ دی چې په 2010 کې تاسیس شوی. کراچن د پولنډي سیاستوالو، <ref>{{Cite web |title=Koniec żartów z prezydenta Dudy. Policja przeszukała mieszkanie internauty. Prokuratura wszczęła śledztwo |url=http://wyborcza.pl/1,75398,19542714,koniec-zartow-z-prezydenta-dudy-policja-przeszukala-mieszkanie.html |access-date=9 January 2017 |website=wyborcza.pl}}</ref> ژورنالیستانو، <ref name="karaNaTemat">{{Cite web |last=Świderski |first=Bartosz |title=Hejt na Filipa Chajzera to zorganizowana akcja Karachana. Sianie zamętu sprawia trollom największą przyjemność |url=http://natemat.pl/149209,hejt-na-filipa-chajzera-to-zorganizowana-akcja-karachana-sprawia-im-to-ogromna-radosc |website=NaTemat}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Tak zaczęło się obrażanie zmarłego syna Chajzera: "To co, szkalujemy? ZIEJMY NIENAWIŚCIĄ!" |url=http://www.pudelek.pl/artykul/81607/tak_zaczelo_sie_obrazanie_zmarlego_syna_chajzera_to_co_szkalujemy_ziejmy_nienawiscia/ |access-date=9 January 2017 |website=pudelek.pl |language=pl-PL}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hejt pod wpisem Filipa Chajzera o śmierci syna to zaplanowana akcja. 'Karaczan wkracza do akcji'. A to nie wszystko |url=http://www.plotek.pl/plotek/1,138986,18400818,filip-chajzer-oglosil-na-fb-ze-stracil-syna-hejt-karaczan.html |access-date=9 January 2017 |website=plotek.pl |language=pl-PL}}</ref> او پاپ جان پاول II په نښه کولو وروسته د پولنډي رسنیو پام ځانته اړولی دی. <ref name="karaWyborcza">{{Cite web |last=Chmielecka |first=Julia |title=Trolle i zlewy |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,12102809,Trolle_i_zlewy.html |website=Gazeta Wyborcza}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web |title=Trolling level: master. To Karachan stoi za filmikiem "Mój sąsiad imigrant" |url=http://natemat.pl/154979,trolling-level-master-to-karachan-stoi-za-filmikiem-moj-sasiad-imigrant |access-date=9 January 2017 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Scenariusz jak z horroru w Rybniku. Ktoś włamał się na konto zabitej 17-latki i straszy pół miasta. Psychopata czy żart? |url=http://damianmaliszewski.natemat.pl/229763,morderstwo-17-letniej-alicji-f-haker-podaje-alfabetem-morse-a-nazwiska-osob-zamieszanych-w-zbrodnie-thriller-w-rybniku-trwa |access-date=25 May 2018 |website=naTemat.pl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Tak wyglądała ostatnia noc Alicji |url=https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |access-date=21 August 2018 |website=nowiny.pl |archive-date=20 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720185008/https://www.nowiny.pl/142151-tak-wygladala-ostatnia-noc-alicji.html?f8c520cf9300a264d96947d129db9f40=&p=3#content |url-status=dead }}</ref> د 2019 د جولای پورې دا سایټ د (پولنډي ژبې) غلطه پاڼه لري چې ادعا کوي سایټ د "ناسمو منځپانګو" له امله "بند شوی" دی. په هرصورت، یو لارښود شتون لري، چې معلومات ورکوي چې څنګه اصلي فورم ته ننوځي او د هغې مینځپانګې براوز کړئ. <ref>{{Cite web |date=19 October 2019 |title=Jak wejść na Karachan |url=https://www.facebook.com/jakwejsc/photos/a.1602552680000935/1725491637707038/?type=1&theater |access-date=19 October 2019 |website=facebook.com/jakwejsc/ |language=pl-PL}}</ref> د دې نوم د پولنډي کلمې ''کاراکزان'' څخه راځي، چې معنی یې کاکروچ دی، یو حشره چې د کاراچان د لوګو په توګه کارول کیږي. په اصل کې د آلماني ژبې انځوردړه چې په 2007 کې تاسیس شوی <ref>{{Cite book|last=Reißmann|first1=Ole|last2=Stöcker|first2=Christian|date=20 February 2012|title=We are Anonymous: Die Maske des Protests - Wer sie sind, was sie antreibt ...|url=https://books.google.com/books?id=CkSzMbl-VsAC&q=krautchan&pg=PT22|page=22|isbn=9783641083748|access-date=28 March 2015}}</ref> نوم د آلمانانو لپاره د توکمپالنې ''کروت'' ته اشاره ده. د ډیری عکس بورډونو برخلاف ، په کراوچن کې پوسټرانو خپل پوسټونه د عام نوم "بې نومه" لاندې خپاره نه کړل. د آلمان نوم " برنډ " پرځای کارول شوی و، او د کروتچان ټولنې ځانونه د "انون" پر ځای د "برنډ" په توګه پیژني. په 2009 کې، د وینینډن ښوونځي له ډزو وروسته، [[بادن ورتمبرګ آیالات|د باډن-ورټمبرګ]] د کورنیو چارو وزیر په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د عکس بورډ په اړه یو پوسټ حواله کړ چې د ډزو په اړه یې خبرداری ورکړ، مګر وروسته معلومه شوه چې جعلي وه. <ref>{{Cite web |date=March 13, 2009 |title=Massacre in Winnenden: School Shooting Internet Post a Fake |url=http://www.spiegel.de/international/germany/massacre-in-winnenden-school-shooting-internet-post-a-fake-a-613085.html |website=Spiegel Online}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Roth|first1=Daniel|title=Zündstoff für den "Columbine-Effekt"? Die Berichterstattung über School Shootings in deutschen Print- und Online-Medien|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=A2z-uCuUkuwC&q=krautchan&pg=PA116|page=116|isbn=9783643113948|access-date=28 March 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 12, 2009 |title=German police now question whether killer posted warning |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |website=CNN |access-date=April 20, 2023 |archive-date=July 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181344/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/03/12/germany.school.shooting.women/ |url-status=dead }}</ref> دې سایټ [[انګلیسي|د انګلیسي ژبې]] یو مشهور بورډ هم ښودلی، /int/، کوم چې د [[پولنډبال]] انټرنېټ پیښې او یو شمیر نور مشهور [[انټرنېټي يادښتونه|میمزونه]] لکه ووجک د ورته کال په اګست کې هم و. د مارچ په 21، 2018، د انځوردړه وتړل شو. دوه ورځې وروسته د عکس بورډ ''کولچان'' د بدیل په توګه تاسیس شو. === ويزاردچان === ويزاردچان یو انځوردړه دی چې په ابتدايي توګه د نارینه انسل کلتور او موضوعاتو په شمول د انیم، شوق، او خپګان لپاره وقف شوی. د خپګان په بورډ کې کاروونکي اکثرا د ځان وژنې یا ځان وژنې په اړه بحث کوي، او د بورډ په ټولنه کې یو تناقض رامینځته شوی چې ایا کاروونکي د ځان وژنې مخنیوي هټ لاینونو ته راجع کړي. <ref name="slateWizards">{{Cite web |last=Hess |first=Amanda |date=3 March 2015 |title=Please Do Not Downvote Anyone Who's Asked for Help |url=http://www.slate.com/articles/technology/users/2015/03/reddit_and_suicide_intervention_how_social_media_is_changing_the_cry_for.html |website=Slate}}</ref> == هم وګوره == == لاسوندونه == <references group="" responsive="0"></references> == بهرنۍ اړیکې == * [http://tanami.org/overscript/ Overscript] — د عکس بورډ سافټویر لیست * [http://allchans.org/ AllChans - OverChan V.3] — د انځوردړهونو لیست {{Anonymous and the Internet}}{{انټرنېټي اصطلاحات}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] h8gi9e42f4kdf1s35kifnw624sirmzk 0 70213 362607 342868 2026-03-30T04:36:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362607 wikitext text/x-wiki {{مالومات}}د '''طوپقاپي ماڼۍ''' (په ترکي ژبه: طوپقاپي سرای، په عثماني ترکي: سرايي، په رومي ژبه: ''ṭopḳapu sarāyı'' ، تحت الفظي ژباړه یې: «د توپ د دروازې ماڼۍ»)، یا سراګلیو د ترکیې د استانبول ښار د فاتح سیمې په ختیځ کې یو لوی موزیم او کتابتون دی، له ۱۴۶۰مې لسیزې څخه تر هغه مهال چې په ۱۸۵۶ز کال کې د دولماباغچې ماڼۍ بشپړه شوه د عثماني سترواکۍ د سترواکانو ادارې مرکز او د سلطانانو مېشت ځای و. <ref>Pronounced {{IPA-tr|ˈtopkapɯ saɾaˈjɯ}}.</ref><ref>{{cite book|last=Necipoğlu|first=Gülru|title=Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapı Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|date=1991|place=Cambridge|publisher=MIT Press|isbn=0-262-14050-0|pages=[https://archive.org/details/architecturecere0000neci/page/278 278 (Plate 13)]|url=https://archive.org/details/architecturecere0000neci/page/278}}</ref><ref>{{cite web |title=Topkapi Palace Museum - museum, Istanbul, Turkey |url=http://global.britannica.com/topic/Topkapi-Palace-Museum |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224122841/http://global.britannica.com/topic/Topkapi-Palace-Museum |archive-date=24 February 2021}}</ref> د دې ماڼۍ جوړونه په ۱۴۵۹ز کال کې د قسطنطنیې ايالت تر فتحي وروسته د سلطان محمد فاتح په امر پيل شوه. طوپقاپي ته په اصل کې «'''نوې ماڼي'''» (''Yeni Saray'' or ''Saray-ı Cedîd-i Âmire'') ویل کېده چې د بایزید په میدان کې یې له پخوانۍ ماڼۍ (''Eski Saray'' or ''Sarây-ı Atîk-i Âmire'') سره توپیر وشي. یادې ماڼۍ ته په ۱۹مه پېړۍ کې د طوپقاپي نوم ورکړل شو چې د توپ د دروازې په معنا دی. دا مجتمع د ۱۹۰۵ز کال تر زلزلې او د ۱۶۶۵ز کال تر اور لګېدنې وروسته له بنسټیزو بیارغونو سره پراخه شوه. د ماڼۍ مجتمع له څلورو اصلي انګړونو او ګڼو نورو کوچنیو ودانیو څخه جوړه شوې ده. د سلطان د کورنۍ ښځينه غړو به په حرمسرا کې ژوند کاوه او د ستر وزیر/وزیر اعظم په ګډون دولتي چارواکو د سترواکۍ د شورا په ودانۍ کې ناستې ترسره کولې. <ref name="WDL">{{cite web |date=1890–1900 |title=Top Capou (i.e. Top Kapı), Constantinople, Turkey |url=http://www.wdl.org/en/item/8833/ |access-date=2013-10-20 |website=[[World Digital Library]] |archive-date=2021-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331195558/https://www.wdl.org/en/item/8833/ |url-status=dead }}</ref> طوپقاپو له ۱۷مې پېړۍ څخه وروسته په ورو ورو خپل ارزښت له لاسه ورکړ. د هغې دورې سلطانانو دا غوره ګڼله چې خپل ډېر وخت د بسفر تنګي په نویو ماڼیو کې تېر کړي. سلطان لومړي عبدالمجید په ۱۸۵۶ز کال پرېکړه وکړه چې دربار د دولما باغچې نوې ماڼۍ ته انتقال کړي. د سترواکۍ ځینې دندې لکه خزانه داري، ضربخانه او کتابتون په طوپقاپو ماڼۍ کې خوندې پاتې شول. په ۱۹۲۳ کال کې د عثماني سترواکۍ تر پای وروسته په ۱۹۲۴ز کال کې یوه دولتي فرمان د طوپقاپو ماڼۍ په موزیم بدله کړه. اوس مهال د طوپقاپو موزیم مدیریت د ترکیې د فرهنګ او سیاحت/ګرځندویۍ وزارت پرغاړه دی. د ماڼۍ مجتمع سلګونه اتاقونه او خونې لري، خو له ۲۰۲۰ز کال راهیسې یې یوازې تر ټولو مهم اتاقونه لکه د عثماني سترواکۍ حرمسرای او د هزین/ hazine په نوم خزانه چې قاشق‌جوړوونکی الماس او د طوپقاپو توره په کې نندارې ته اېښول شوي د عامه خلکو د لاس رسي وړ دي. د موزیم په ټولګه کې د عثمانیانو جامې، وسلې، زغرې، انځورګرۍ/میناتورۍ، مذهبي اثار او د خطاطۍ هنري نسخې لکه د طوپقاپو خطي نسخه هم شامل دي. د دې وزارت چارواکي او همدارنګه د ترکیې پوځ وسله‌وال پوځیان د دغې ټولګې ساتنه کوي. د طوپقاپو ماڼۍ د استانبول تاریخي برخه جوړوي او د استانبول له هغه ځایونو څخه ده چې په ۱۹۸۵ز کال کې یونیسکو/ UNESCO (د ملګرو ملتونو ښوونیزه او کلتوري اداره) د نړیوال میراث په توګه په رسمیت وپېژنده.  <ref>{{cite web |author=ICOMOS |year=2006 |title=2006 Periodic Reporting |url=https://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/EUR/cycle01/section2/356-summary.pdf |access-date=2008-09-17 |work=State of Conservation of World Heritage Properties in Europe SECTION II |publisher=UNESCO}}</ref> == نوم == تر ۱۸مې پېړۍ پورې د ماڼۍ نوم ''Saray-i Cedid-i Amire'' (په عمثاني ژبه: سراى جديد عامره، د سترواکۍ نوې ماڼۍ) و. دې ماڼۍ خپل اوسنۍ نوم د لومړي محمود د واکمنۍ پر مهال ترلاسه کړ؛ کله چې سمندرغاړې ته څېرمه طوپقاپو ماڼۍ/ ''Topkapusu Sâhil Sarâyı''، په اورلګېدنه کې وسوزېده او نوم یې یادې ماڼۍ ته ورکړل شو. د ماڼۍ اوسنی نوم په ترکي ژبه طوپقاپو دی چې د توپ د دروازې په معنا ده.   <ref name="TDVIA">{{TDV Encyclopedia of Islam|title=Topkapı sarayı|volume=41|pages=256–261|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/topkapi-sarayi|author=ZEYNEP TARIM ERTUĞ}}</ref><ref>{{cite web |title=Topkapı Sarayı Müzesi Resmi Web Sitesi |url=http://www.topkapisarayi.gov.tr/tr |website=www.topkapisarayi.gov.tr |access-date=2023-07-26 |تاريخ الأرشيف=2018-01-22 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180122152623/http://www.topkapisarayi.gov.tr/tr |url-status=dead |خونديځ نېټه=2018-01-22 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180122152623/http://www.topkapisarayi.gov.tr/tr |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180122152623/http://www.topkapisarayi.gov.tr/tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122152623/http://www.topkapisarayi.gov.tr/tr }}</ref><ref>[http://www.viator.com/Istanbul-attractions/Topkapi-Sarayi-Cannon-Gate-Palace/d585-a912 Viator]. Retrieved 30 May 2015</ref> == تاریخ == د ماڼۍ مجتمع د سراګلیو ''Sarayburnu'')) په سیمه کې د طلايي ښکر په نوم د اوبو په مابین کې یوه وتلې برخه ده چې د بسفر تنګي او مرمره سیند د یوځای کېدو په برخه کې موقعیت لري. ځمکه يې غرنۍ ده او خپله ماڼۍ په تر ټولو لوړ ځای کې سیند ته نږدې موقعیت لري. د یونان او بیزانس په وخت کې د یونان او بېنټیوم لرغونو ښارونو اکروپلس (د یوناني معمارۍ سبک) دلته ولاړ و. په ۱۴۵۳ز کال کې د سلطان دوییم محمد له‌خوا د قسطنطنیې (چې له ۱۹۳۰ز کال راهیسې په انګلیسي کې د استانبول په نوم پېژندل کېږي) تر فتحې وروسته د قسطنطنیې ماڼۍ تر ډېره ړنګه شوه. د عثمانیانو دربار په لومړیو کې په پخوانۍ ماڼۍ (ایسکي سرای/ ''Eski Saray'') چې اوس مهال په بایزید میدان کې د استانبول د پوهنتون سیمه ده جوړ شو. دوییم محمد په ۱۴۵۹ کال کې د طوپوقاپو ماڼۍ د جوړونې امر وکړ. د معاصر تاریخ پوه کریتوبولوس امبروس د یو روایت له مخې، سلطان «له ټولو ځایونو څخه غوره کاریګران راوبلل – ډبر توږوونکي، ډبر ماتوونکي او ترکاڼان ... ځکه د یوې داسې لویې ودانۍ د جوړولو په حال کې و چې د لیدلو ارزښنت يې درلود او باید له هر اړخه تر پخوانیو سیاله، غوره او لویه وی.» د ودانۍ د داخلي هستې د جوړونې په تړاو بېلابېل راپورونه شته دي. کریتوبولوس د ۱۴۵۹ - ۱۴۶۵ کالونو یادونه کوي. نورې سرچینې ښيي چې د ماڼۍ جوړونه د ۱۴۶۰مې لسیزې په وروستیو کې پای ته ورسېده. <ref>{{cite book|title=Architecture, ceremonial, and power: The Topkapı Palace in the fifteenth and sixteenth centuries|last=Necipoğlu|first=Gülru|year=1991|pages=[https://archive.org/details/architecturecere0000neci/page/3 3]|publisher=The MIT Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=0-262-14050-0|url=https://archive.org/details/architecturecere0000neci/page/3}}</ref><ref>Necipoğlu, p. 8</ref><ref>Necipoğlu, p. 9</ref> دوییم محمد د ماڼۍ لومړنۍ طرحه رامنځته کړه. د هغه ځانګړی اتاق د اوبو په مابین کې د راوتلې برخې په تر ټولو لوړه برخه کې موقعیت درلود. د ودانۍ تر ټولو داخلي هسته بېلابېلو ساختمانونو او غرفو احاطه کړې چې یاده راوتلې برخه د بسفر سمندغاړې لور ته تاووي. ټوله مجتمع له لوړو دېوالونو سره احاطه شوې چې د لرغونتوب له پلوه يې ځینې د بیزانسیانو اکروپلیس ته ورګرځي. دا د نوې جوړونې او راتلونکې پراختیا لپاره اساسي طرحه وه. د طوپقاپو ماڼۍ طرحه او ظاهري بڼه نه یوازې د اروپايي مسافرانو تر منځ بلکې د اسلامي یا ختيځو ماڼیو تر منځ هم بې سارې وه. اروپايي مسافرانو هغه «نامنظمه، نامناسبه او غیر محوري، او [د] غیرتاریخي نسبتونو لرونکې» تعریف کړې. عثمانیانو هغه د «نېکمرغۍ ماڼۍ» بلله. سخت، تشریفاتي او مدون ورځنی ژوند له نورې نړۍ څخه د سترواکۍ بېل‌والی تضمیناوه. په داخلي انګړ کې د چوپتیا غوره کول یو له اصلي اوصولو څخه و. ګوښه‌توب/انزوا د دودیزو سترواکیو اصل دی چې په ۱۴۷۷ او ۱۴۸۱ کالونو کې دوییم محمد په نام‌نامه/ ''Kanunname''  (عثماني قوانین) کې تدوین کړ او د دربار د مقاماتو رتبه‌بندۍ، د پروتکلي او اداري چارو د مراتبو سلسله یې تنظیموله. د وخت له تېرېدو سره د ګوښه‌توب د زیاتوالي دا اصل د بېلابېلو سالونونو په تنظیم او د ودانیو په سبک کې منعکس شوی و. معماران باید له دې څخه ډاډمن شوي وی چې ان په ماڼۍ کې دننه سلطان او د هغه کورنۍ په اعظمي کچه له خصوصي حریم او جلاوالی څخه خوند واخلي، چې د ودانۍ په جوړولو کې يې د ډېرو پنجرو لرونکو کړکیو او پټو لارو څخه کار واخیست. <ref>Necipoğlu, p. 6</ref><ref>{{cite web |author=Bilkent University |title=Historical Information on The Topkapi Palace Museum |url=http://www.ee.bilkent.edu.tr/~history/intro.html |access-date=2008-09-17}}</ref><ref>Necipoğlu, p. 15</ref><ref>Necipoğlu, pp. 16–17</ref><ref>Necipoğlu, p. 20</ref> وروسته سلطانانو په ماڼۍ کې بېلابېل بدلونونه رامنځته کړل، که څه هم د دویم محمد طرحه تر ډېره خوندي پاتې شوه. دې ماڼۍ د ۱۵۲۰ او ۱۵۶۰ کلونو تر منځ د لوی سلیمان د واکمنۍ پر مهال د پام وړ پراختیا ومونده. عثماني سترواکي په چټکۍ سره پراختیا موندلې وه او سلیمان غوښتل چې د هغه مېشت ځای د هغه د مخ پر ودې واک ښکارندوی وي. په دې دوره کې اصلي معمار ایرانی علاوالدین و چې په عجم علي مشهور و. هغه همدارنګه د حرمسرای د پراختیا مسول هم و. <ref name="Necipoğlu, pg. 23">Necipoğlu, p. 23</ref> == سرچينې == 5fne9bmiqm8xdpuzzga89ecnbsrpwzq 3 70863 362609 300118 2026-03-30T05:30:40Z Mfield 38514 Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Anohthterwikipedian]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Star walker]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Anohthterwikipedian|Anohthterwikipedian]]" to "[[Special:CentralAuth/Star walker|Star walker]]" 300118 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Anohthterwikipedian}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۰۸:۴۱, ۵ سپټمبر ۲۰۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړیوال ‌وخت''']]) mnsldybue5gdtdcry6u3b70qrxxhi58 0 70945 362602 354474 2026-03-30T03:05:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362602 wikitext text/x-wiki د اقلیمي بدلونونو اړوند د متحده ایالاتو پالیسي په نړیوالو اقلیمي بدلونونو او همدارنګه د نړیوالو اقلیمي بدلونونو په کمښت پام وړ اغېز لري. دغه اغېز له دې امله دی چې متحده ایالات په نړۍ کې له چین وروسته د ګلخانه یي ګازونو دویم لوی تولید کوونکی هېواد دی او همدارنګه د هغو هېوادونو په کتار کې ځای لري چې د سړي سر کچې له مخې په لوړه کچه ګلخانه یي ګازونه تولید کوي. په ټولیزه توګه متحده ایالاتو تر اوسه ۴۰۰ میلیارده مټریک ټنه ګلخانه یي ګازونه په هوا کې خپاره کړي چې د نړۍ له هر هېواد څخه یې کچه زیاته ده. <ref>{{Cite web |title=Cumulative CO2 emissions globally by country 2018 |url=https://www.statista.com/statistics/1007454/cumulative-co2-emissions-worldwide-by-country/ |access-date=2021-02-19 |website=Statista |language=en}}</ref> د اقلیمي بدلونونو اړوندې پالیسۍ په سیمه ییزه، ایالتي او فدرال کچه پراختیا موندلې. نړیوالو اقلیمي بدلونونو ته د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۰مې لسیزې په لومړیو کې د متحده ایالاتو په سیاستونو کې پام وشو. د چاپېریال ساتنې اداره (EPA) اقلیمي بدلون «په اقلیم کې د هغه بدلون په توګه چې د اوږد مهال لپاره دوام لري» تعریف کوي. د اقلیمي بدلونونو په پام وړ بدلونونو کې د هوا ګرمښت، ورښت، د بادونو لګېدل او همدارنګه نور هغه موارد شاملېږي چې اغېزې یې د لسیزو یا هم له هغو څخه د زیات مهال لپاره دوام مومي. د متحده ایالاتو هغه پالیسي چې د اقلیمي بدلونونو د کمښت په برخه کې تر ټولو زیاته ونډه لري ۲۰۲۲ زکال ته اړوند د پړسوب (انفلاسیون) د کمښت قانون دی. <ref>{{Cite web |date=2017-10-21 |title=Federal Action on Climate |url=https://www.c2es.org/content/federal-action-on-climate/ |access-date=2020-02-26 |website=Center for Climate and Energy Solutions}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-01-17 |title=Climate Change: Basic Information |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climatechange/climate-change-basic-information_.html |publisher=U.S. Environmental Protection Agency (EPA) |location=Washington, D.C.}}</ref> اقلیمي بدلونونو ته اړوندو سیاستونو په دغه هېواد کې سیاسي ګوندونه او نور سازمانونه یو تر بله ویشلي. د متحده ایالاتو دیموکرات ګوند د اقلیمي بدلونونو د کم کوونکو سیاستونو له پراختیا ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې جمهوری غوښتونکی ګوند بیا په سوداګرۍ باندې د هغو له اغېز اندېښنه لري او د اقلیمي بدلونونو د کمښت په موجودو سیاستونو کې د کرار بدلون، انفعال او یا هم ښکاره غبرګون څخه ملاتړ کوي. په متحده ایالاتو کې د اقلیمي بدلونونو د کمښت په موخه سیاستونو ته تر ټولو ډېره لابي هغه شرکتونه کوي چې په ښکاره ډول د کاربن له خپرېدو سره مخالفت څرګندوي. <ref>{{Cite web |date=2016-10-04 |title=The Politics of Climate |url=https://www.pewresearch.org/science/2016/10/04/the-politics-of-climate/ |access-date=2022-05-20 |website=Pew Research Center Science & Society |language=en-US |تاريخ الأرشيف=2022-05-20 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220520185333/https://www.pewresearch.org/science/2016/10/04/the-politics-of-climate/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-05-20 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220520185333/https://www.pewresearch.org/science/2016/10/04/the-politics-of-climate/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220520185333/https://www.pewresearch.org/science/2016/10/04/the-politics-of-climate/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520185333/https://www.pewresearch.org/science/2016/10/04/the-politics-of-climate/ }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Cory|first1=Jared|last2=Lerner|first2=Michael|last3=Osgood|first3=Iain|date=2020|title=Supply Chain Linkages and the Extended Carbon Coalition|journal=American Journal of Political Science|volume=65|pages=69–87|language=en|doi=10.1111/ajps.12525|hdl=2027.42/166293|s2cid=219437282|issn=1540-5907|hdl-access=free}}</ref> == فدرال پالیسي == === نړیوال حقوق === په داسې حال کې چې متحده ایالاتو کیوټو پروتوکول لاسلیک کړی، خو دغه پروتوکول یې نه تصویب کړی او نه هم له هغو وتلی دی. په ۱۹۹۷ زکال کې د متحده ایالاتو سنا جرګې د اریو په اکثریت د برېډ – هیګل د پریکړه لیک پر بنسټ رایه ورکړه او څرګنده یې کړه چې د متحده ایالاتو سنا دا احساس نه کوي چې متحده ایالات باید د کیوټو پروتوکول لاسلیک کړي. په ۲۰۰۱ زکال کې د متحده ایالاتو د ملي امنیت سلاکارې کانډولیزا رایس څرګنده کړه چې دغه پروتوکول «دولت او یا هم کانګرس ته د منلو وړ نه دی». <ref>{{cite news|last=Kluger|first=Jeffrey <!-- https://www.webcitation.org/5nALEpizl?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C104596%2C00.html -->|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,104596,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20010413115727/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,104596,00.html|url-status=dead|archive-date=April 13, 2001|title=A Climate of Despair|newspaper=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 1, 2001|access-date=2010-01-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=United Nations Treaty Collection |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-a&chapter=27&clang=_en |access-date=2020-04-22}}</ref> د ۲۰۰۳ زکال په اکتوبر میاشت کې پنټاګون ''د اقلیم د ناڅاپي بدلون د سناریو او د متحده ایالاتو په ملي امنیت باندې د هغو د اغېز'' تر عنوان لاندې راپور خپور کړ چې پیټر شوارتز او ډاګ رانډال ترتیب کړی و. د راپور لیکونکو د دغه مطلب په توضېح د دغه راپور په پایله کې لیکلي و، «دغه راپور څرګندوي چې د ناڅاپي اقلیمي بدلونونو ګواښ باید د هغو د بالقوه ناوړه پایلو له امله، له دې سره چې ناڅرګند او کوچنی دی، د یو علمي بحث د موضوع پر ځای د متحده ایالاتو په ملي امنیت کې د یوې اندېښنې په توګه په پام کې ونیول شي».<ref>{{cite web |author=Peter Schwartz and Doug Randall |date=October 2003 |title=An Abrupt Climate Change Scenario and Its Implications for United States National Security |url=http://www.environmentaldefense.org/documents/3566_AbruptClimateChange.pdf |access-date=2007-09-08 |publisher=Environmental Defense |archive-date=2009-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114165815/http://www.environmentaldefense.org/documents/3566_AbruptClimateChange.pdf |url-status=dead }}</ref> === کانګرس === د مک کېن – لیبرمن د اقلیمي څارنې قانون لومړی ځل د ۲۰۰۳ زکال په اکتوبر میاشت او بیاځلي د ۲۰۰۵ زکال په جون میاشت کې د متحده ایالاتو له سنا جرګې رایه ترلاسه نه کړه. د ۲۰۰۵ زکال په رای اچونه کې جمهوري غوښتونکو د ۴۹ مخالفو او ۶ موافقو رایو په ورکړه له دغې لایحې سره مخالفت وکړ په داسې حال کې چې دیموکراتانو یې پر ملاتړ ۳۷ او په مخالفت یې ۱۰ رایې ورکړې. <ref>{{Cite web |date=2005 |title=McCain-Lieberman Greenhouse Gas Legislation to Reduce Global Warming |url=http://www.nwf.org/globalwarming/senatevoteJune05.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028124251/http://www.nwf.org/globalwarming/senatevoteJune05.cfm |archive-date=2005-10-28 |access-date=2022-03-11 |website=[[National Wildlife Federation]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Summary of The Lieberman-McCain Climate Stewardship Act of 2003 |url=http://www.c2es.org/policy_center/analyses/s_139_summary.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205131932/http://www.c2es.org/policy_center/analyses/s_139_summary.cfm |archive-date=February 5, 2012 |access-date=November 11, 2016 |publisher=Center for Climate and Energy Solutions |df=mdy-all}}</ref> د ۲۰۰۷ زکال په جنوري میاشت کې د متحده ایالاتو د عوامو جرګې دیموکراتې مشرې نانسي پلوسي څرګنده کړه چې د نړیوال ګرمښت له امله به د متحده ایالاتو کانګرس یوه فرعي کمېټه جوړه کړي. سناتور جو لیبرمن وویل: «زه د یو څه ترسره کولو ته لیواله یم. دا ستونزمنه ده دې پایلې ته ورسېږو چې د نړیوال ګرمښت سیاستونو بدلون نه دی کړی، د اقدام لپاره نوې اجماع د رامنځته کېدو په حال کې ده او دا یوه دوه ګوندي اجماع ده). له ورمانټ څخه خپلواک سناتور برنی سندرز او د کلیفورنیا دیموکراتې سناتورې باربرا باکسر د ۲۰۰۷ زکال د جنوري په ۱۵مه د نړیوال ګرمښت له امله د چټلتیا د کمښت قانون معرفي کړ. دغه ګام هم جمهوري غوښتونکو او هم دیموکراتانو ته د دې مالي امکانات برابرول څو په جیولوژیکي اډانه کې د کاربن ډای اکساید د اغېزو اړوند څېړنې وکړي او اړوند یې ګامونه واخلي، د نویو موټرو لپاره د ګلخانه یي ګازونو د خپرولو معیارونه وټاکي او د ۲۰۱۶ زکال له پیل راوروسته په هغو کې د تیلو پر ځای د تجدید منونکې انرژۍ ګټنه دود کړي، د ۲۰۰۸ زکال له پیل څخه له انرژۍ موثره ګټنه او په هغو اغېزمن معیارونه رامنځته کړي همدارنګه په برېښنايي وسایلو کې د لږ کاربني برېښنايي نسل لپاره معیارونه وړاندې کړي او بالاخره د علومو ملي اکاډمي په هغو باندې دوره یي څارنه ترسره کړي څو ومومي چې د ګلخانه یي ګازونو د خپرېدو څخه د مخنیوي په برخه کې دغه ګامونه کافي دي او که نه. له دې سره هم د دغه قانون مصوبه په یاده کمېټه کې رد شوه. د اقلیم د خوندیتوب د قانون او د پایدارې انرژۍ د قانون دوه نورې مصوبې چې د ۲۰۱۳ زکال د فبروري په ۱۴مه دغې کمېټې ته وړاندې شوې، تصویب نه شوې. <ref>{{Cite web |date=2007-01-18 |title=Pelosi Turns Up Heat On Global Warming |url=https://www.cbsnews.com/news/pelosi-turns-up-heat-on-global-warming/ |access-date=2022-03-12 |website=[[Associated Press]], via [[CBS News]] |language=en-US}}</ref><ref>"[http://www.washtimes.com/national/20070131-121250-1632r_page2.htm Senators sound alarm on climate]", ''The Washington Times'', January 31, 2007</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2007 |title=Climate Change Bills of the 110th Congress |url=http://www.environmentaldefense.org/page.cfm?tagID=1075 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080212000544/http://www.environmentaldefense.org/page.cfm?tagID=1075 |archive-date=February 12, 2008 |access-date=August 30, 2011 |publisher=Environmental Defense}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sanders, Boxer Propose Climate Change Bills |url=http://www.sanders.senate.gov/newsroom/press-releases/sanders-boxer-propose-climate-change-bills |access-date=2015-10-10 |website=Sen. Bernie Sanders |تاريخ الأرشيف=2020-01-18 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200118051226/https://www.sanders.senate.gov/newsroom/press-releases/sanders-boxer-propose-climate-change-bills |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-01-18 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200118051226/https://www.sanders.senate.gov/newsroom/press-releases/sanders-boxer-propose-climate-change-bills |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200118051226/https://www.sanders.senate.gov/newsroom/press-releases/sanders-boxer-propose-climate-change-bills |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118051226/https://www.sanders.senate.gov/newsroom/press-releases/sanders-boxer-propose-climate-change-bills }}</ref> د استازو جرګې د پاکې انرژۍ او خوندیتوب قانون (ACES) د ۲۰۰۹ زکال د جون په ۲۶مه د ۲۱۹ موافقو او ۲۱۲ مخالفو رایو په ورکړې تائید کړ، خو سنا تصویب نه کړ. <ref name="nyt">{{cite news|last=Broder|first=John|title=House Passes Bill to Address Threat of Climate Change|newspaper=The New York Times|date=June 26, 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/06/27/us/politics/27climate.html?_r=1&hp}}</ref><ref>Greg G. Hitt; Stephan Power, "[https://www.wsj.com/articles/SB124610499176664899 House Passes Climate Bill]", June 27, 2009; ''The Wall Street Journal''</ref> د ۲۰۱۱ زکال په مارچ میاشت کې جمهوري غوښتونکو د متحده ایالاتو کانګرس ته هغه لایحه وړاندې کړه چې د چاپیریال ساتنې اداره یې د چټل کوونکو ګازونو په توګه په ګلخانه یي ګازونو باندې د مقرراتو له لګولو منع کوله. په دې سره له ۲۰۱۲ زکال وروسته دغې ادارې د پاکې هوا د قانون له مخې د ټاکلو مقرراتو په پلي کېدو څارنه کوله.<ref>Timothy Gardner, "[https://www.reuters.com/article/us-epa-emissions-bill-idUSTRE7226UJ20110304 Republicans launch bill to axe EPA carbon rules]", [[Reuters]] March 3, 2011</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2012/06/27/science/earth/epa-emissions-rules-backed-by-court.html Court Backs E.P.A. Over Emissions Limits Intended to Reduce Global Warming] June 26, 2012</ref><ref>{{Cite web |date=2012 |title=Regulation of Greenhouse Gases under the Clean Air Act |url=https://www.c2es.org/wp-content/uploads/2010/03/sequence-events-leading-regulation-greenhouse-gases-through-epa.pdf |website=Center for Climate and Energy Solutions}}</ref> په ۲۰۱۹ زکال کې د کانګرس ۱۳۰ داسې منتخبو استازو شتون درلود چې د اقلیمي بدلونونو اړوند یې شکونه څرګندول. <ref>{{Cite news|date=2021-05-05|title=Opinion {{!}} 'Climate Change Is Not a Subjective Thing.' How Does the U.S. Approach to the Environment Look From Abroad?|language=en-US|at=At 5:26 in the video|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/05/05/opinion/climate-change-recycling-america.html|access-date=2021-05-05|issn=0362-4331}}</ref> == د اقلیمي بدلونونو اړوند د سیاسي ګوندونو او نورو سیاسي بنسټونو دریځونه == د ۲۰۱۶ زکال د ولسمشریزو ټاکنو په سیالیو کې د متحده ایالاتو دواړو لویو ګوندونو د نړیوال ګرمښت او د اقلیمي بدلونونو د پالیسۍ اړوند بېلابېل دریځونه لرل. دیموکرات ګوند د داسې سیاستونو د پراختیا په هڅه کې دی څو د اقلیمي بدلونونو منفي اغېزې راکمې کړي. جمهوری غوښتونکی ګوند چې ډیری اصلي غړي یې د نړیوال ګرمښت له شتون څخه انکار کوي، لا هم د انرژۍ په برخه کې د صنایعو د پراختیا او همدارنګه د چاپیریال ساتنې د ادارې د هڅو محدودیت ته دوام ورکوي. د شنه ګوند او ازادي غوښتونکي ګوند په ګډوڼ نور ګوندونه د اقلیمي بدلونونو اړوند بېلابېل لیدلوري لري او تر ډېره پورې په خپلو اوږد مهاله دریځونو اتکا کوي څو خپل غړي تر اغېز لاندې وساتي. <ref name="Planet Experts">{{Cite news|url=http://www.planetexperts.com/republicans-democrats-differ-climate-environment-policies/|title=How Do Republicans and Democrats Differ on Climate & Environment Policies? - Planet Experts|date=August 5, 2016|work=Planet Experts|access-date=2017-03-22|language=en-US|archive-date=2019-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825151039/http://www.planetexperts.com/republicans-democrats-differ-climate-environment-policies/|url-status=dead}}</ref><ref name=":4">{{cite news|title=Meet the Republicans in Congress who don't believe climate change is real|first=Tom|last=McCarthy|date=November 17, 2014|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2014/nov/17/climate-change-denial-scepticism-republicans-congress|access-date=September 18, 2017|quote=It's much easier to list Republicans in Congress who think climate change is real than it is to list Republicans who don't, because there are so few members of the former group. Earlier this year, Politifact went looking for congressional Republicans who had not expressed scepticism about climate change and came up with a list of eight (out of 278).}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Lindsey J. |date=September 2, 2016 |title=Even the basics of climate change are still being debated in the 2016 election: Republican and Democratic platforms lay out very different plans for the environment |url=https://www.theverge.com/2016/9/2/12772198/democrat-republican-party-platforms-environment-climate-change |access-date=2019-09-07 |website=[[The Verge]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dudley |first=Susan E. |date=Aug 2, 2016 |title=Republican Platform: Free The EPA |url=https://www.forbes.com/sites/susandudley/2016/08/02/republican-platform-free-the-epa/#2ded694c3d7b |access-date=2019-09-06 |website=Forbes}}</ref> === دیموکرات ګوند === دیموکرات ګوند ۲۰۱۶ زکال ته په اړوند خپل پلان کې اقلیمي بدلونونه «د فوري ګواښ او زموږ د مهال د څرګندونکې ننګونې» په توګه بللي دي. دیموکراتان «د اقلیمي بدلونونو د اغېزو کمښت، د متحده ایالاتو د طبیعي منابعو ساتنې او همدارنګه د اوسني او راتلونکي نسل لپاره د هوا، اوبو او ځمکې د کیفیت تضمین» ته ژمن دي. <ref name="Planet Experts2">{{Cite news|url=http://www.planetexperts.com/republicans-democrats-differ-climate-environment-policies/|title=How Do Republicans and Democrats Differ on Climate & Environment Policies? - Planet Experts|date=August 5, 2016|work=Planet Experts|access-date=2017-03-22|language=en-US|archive-date=2019-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825151039/http://www.planetexperts.com/republicans-democrats-differ-climate-environment-policies/|url-status=dead}}</ref> اقلیمي بدلونونو ته په پام، دیموکرات ګوند په دې باور دی چې باید «کاربن ډای اکسایډ، میتان او نورو ګلخانه یي ګازونو ته بیې وټاکل شي څو د هغو منفي اغېزې منعکسې کړي او همدارنګه د پاکې انرژۍ لور ته لېږد چټک او اقلیمي موخو ته د رسېدو په لار کې مرستندویه تمام شي». <ref name="auto">{{Cite web |title=Democrats.org |url=https://www.democrats.org/party-platform |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171220164838/https://www.democrats.org/party-platform |archive-date=2017-12-20 |access-date=2017-04-24 |website=Democrats.org}}</ref> دیموکراتان د چاپیریالي عدالت پر اهمیت ټینګار لري. دغه ګوند چاپیریالي تبعیض ته پام لري ځکه چې اقلیمي بدلونونه لږ عاید لرونکې او په اقلیت کې ټولنې، قبیلوي وګړي او همدارنګه د الاسکا بومي کلي په نامتناسبه بڼه تر اغېز لاندې راوړي. دغه ګوند باوري دی چې «پاکه هوا او پاکې اوبه د ټولو امریکايي وګړو له اساسي حقونو څخه دي».<ref name="auto2">{{Cite web |title=Democrats.org |url=https://www.democrats.org/party-platform |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171220164838/https://www.democrats.org/party-platform |archive-date=2017-12-20 |access-date=2017-04-24 |website=Democrats.org}}</ref> === جمهوري غوښتونکی ګوند === جمهوري غوښتونکی ګوند د اقلیمي بدلونونو اړوند بېلابېل لیدلوري لري. ۲۰۱۶ زکال ته په اړوند د دغه ګوند په تازه کاري پلان کې اقلیمي بدلونونه رد شوي او همدارنګه د ځمکې د ګرمښت د توضېح په برخه کې د ساینس پوهانو هڅې رد کوي. <ref>{{Cite magazine|title=Conservative Environmentalist Benji Backer on Crossing Partisan Lines to Solve The Climate Crisis|url=https://time.com/5955373/benji-backer-conservative-climate-change/|access-date=2021-04-29|magazine=Time|archive-date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421045911/https://time.com/5955373/benji-backer-conservative-climate-change/|url-status=dead}}</ref> په ۲۰۱۴ زکال کې د متحده ایالاتو ولسمشر بارک اوباما د چاپیریال ساتنې ادارې ته د یو لړ مقرراتو د لګولو وړاندیز وکړ چې د پاکې انرژۍ د پلان په توګه پېژندل کېږي، د دغه پلان له مخې د ډبرو د سکرو پرمټ د برېښنا د تولید کچه کمېږي. جمهوري غوښتونکی ګوند دغه هڅې «د ډبرو پر سکرو جګړه» بولي او له هغو سره شدید مخالفت لري. پر ځای یې د کیسټون ایکس ال نل لیکې له جوړېدو ملاتړ کوي، په کاربن باندې مالیات ناقانونه کوي او هڅه کوي ټول استخراجي قواعد له منځه یوسي. <ref name="Planet Experts3">{{Cite news|url=http://www.planetexperts.com/republicans-democrats-differ-climate-environment-policies/|title=How Do Republicans and Democrats Differ on Climate & Environment Policies? - Planet Experts|date=August 5, 2016|work=Planet Experts|access-date=2017-03-22|language=en-US|archive-date=2019-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825151039/http://www.planetexperts.com/republicans-democrats-differ-climate-environment-policies/|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == 7g7c5uz3bs3xz5m8q6qlp8jbvon80x3 0 71129 362611 300619 2026-03-30T05:37:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362611 wikitext text/x-wiki د هند له تجزیې سره مخالفت په شلمه پېړۍ کې په بریتانوي هند کې پراخ و او همدارنګه د سویلي اسیا په سیاست کې یوه د بحث موضوع پاتې شوې. هغوی چې ورسره مخالف وو تر ډېره د هند په فرعي قاره کې د مرکبې ملتپالنې نظریې ته ژمن وو. هندي، عیسوي، انګلیسي-هندي پارسي او سیک ټولنې تر ډېره (او د هغه بنسټیزه دوه ملتي نظریه) د هند له تجزیې سره مخالف وو او ډېری مسلمانان هم ورسره مخالف وو (دا د ټول هند د ازادو مسلمانانو د کنفرانس په استازولۍ وړاندې شول). <ref>{{cite book|last1=Na|first1=Abdullahi Ahmed An-Na'im|last2=Naʻīm|first2=ʻAbd Allāh Aḥmad|title=Islam and the Secular State|date=2009|publisher=[[Harvard University Press]]|isbn=978-0-674-03376-4|page=156|quote=The Jamiya-i-ulama-Hind founded in 1919, strongly opposed partition in the 1940s and was committed to composite nationalism.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Shaw|first1=Jeffrey M.|last2=Demy|first2=Timothy J.|title=War and Religion: An Encyclopedia of Faith and Conflict [3 volumes]|date=2017|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695176|page=371|quote=Upon the assurances of the Congress Party that Sikh interests would be respected as an independent India, Sikh leadership agreed to support the Congress Party and its vision of a united India rather than seeking a separate state. When Partition was announced by the British in 1946, Sikhs were considered a Hindu sect for Partition purposes. They violently opposed the creation of Pakistan since historically Sikh territories and cities were included in the new Muslim homeland.}}</ref><ref name="Thomas1974">{{cite book|last1=Thomas|first1=Abraham Vazhayil|title=Christians in Secular India|date=1974|publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press|isbn=978-0-8386-1021-3|pages=106–110}}</ref><ref name="KudaisyaYong2004">{{cite book|last1=Kudaisya|first1=Gyanesh|last2=Yong|first2=Tan Tai|title=The Aftermath of Partition in South Asia|date=2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-44048-1|page=100|quote=No sooner was it made public than the Sikhs launched a virulent campaign against the Lahore Resolution.}}</ref><ref name="Anthony1969">{{cite book|author=[[Frank Anthony]]|title=Britain's Betrayal in India: The Story of the Anglo-Indian Community|date=1969|publisher=Allied Publishers|page=157}}</ref><ref name="Ashraf2017">{{cite web |last1=Ashraf |first1=Ajaz |date=17 August 2017 |title=India's Muslims and the Price of Partition |url=https://www.nytimes.com/2017/08/17/opinion/india-muslims-hindus-partition.html |work=[[The New York Times]] |quote=Many Indian Muslims, including religious scholars, ferociously opposed the Muslim League’s demand for Pakistan.}}</ref><ref name="Ahmed2016">{{cite web |last1=Ahmed |first1=Ishtiaq |date=27 May 2016 |title=The dissenters |url=https://www.thefridaytimes.com/tft/the-dissenters/ |publisher=[[The Friday Times]] |access-date=22 September 2023 |archive-date=22 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322163216/https://www.thefridaytimes.com/the-dissenters/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal|title=Asia and the Americas|journal=Asia and the Americas|date=1946|volume=46|page=212|publisher=Asia Press}}</ref> پښتون سیاستوال او د هند دخپلواکۍ فعال او د خدای خدمتګار ازادي غوښتونکې غورځنګ مخکښ خان عبدالغفارخان د هند د تجزيې وړاندیز غیر اسلامي او د هغه مشترک تاریخ ضد وبلله چې په هغه کې مسلمانانو هند تر یوي زریزي ډېر خپل وطن باله. مهاتما ګاندي باوري و چې «هندیان او مسلمانان د هند د یوې خاورې زامن وو، دوی هغه وروڼه وو چې د هند یو موټي ساتلو او ازاد ساتلو لپاره یې باید هڅه کړې وی». <ref name="Totten2018">{{cite book|author=[[Samuel Totten]]|title=Dirty Hands and Vicious Deeds: The US Government's Complicity in Crimes against Humanity and Genocide|date=2018|publisher=University of Toronto Press|isbn=9781442635272|quote=Khan Abdul Ghaffar Khan (a Pathan or Pashtun leader from India's northwest frontier), opposed Jinnah's demand to partition India as un-Islamic and contrary to the history of Muslims in the subcontinent, who had for over a millennium considered India their homeland.}}</ref><ref name="Majmudar2012">{{cite book|last1=Majmudar|first1=Uma|title=Gandhi's Pilgrimage of Faith: From Darkness to Light|date=2012|publisher=SUNY Press|isbn=9780791483510}}</ref> د دیوبندي فکري مکتب سني مسلمانانو د اکثریت مسلمان مېشته مجزا مسلمان ملته دولت (یعنې راتلونکې پاکستان) د رامنځته کولو او تجزیې وړاندیز د یو متحد او پیاوړي هند د ظهور پر وړاندې د استعماري دولت توطئه بلله. په دې توګه دیوبندیانو د ازادو مسلمانانو د کنفرانس له سازمانولو سره د هند د تجزیې په غندلو کې مرسته وکړه. هغوی همدارنګه داسې استدلال وکړ که هند تجزیه شي د مسلمانانو اقتصادي پراختیا به زیانمنه شي. هغوی همدارنګه تمه لرله چې « په متحد هند کې لوی اکثریت – مسلمان مېشته ولایتونه به د خپلواک پاکستان د واکمنانو په پرتله په هندو مېشتو پراخو سیمو کې د مسلمانو لږکیو سره په مرسته کې اغېزمن وي.» دیوبندیانو د مکې د قریشو او مسلمانانو تر منځ د حدیبیې تړون ته اشاره وکړه چې «د دوو ټولنو تر منځ یې متقابل تعامل ته وده ورکړه او په دې توګه يې مسلمانانو ته ډېر فرصتونه چمتو کړل تر څو خپل دين له سوله‌ییزې لارې څخه قریشو ته تبلیغ کړي.» سني دیوبندي څېړونکی سید حسین احمد مدني د «متحده قومیت اور اسلام» (مرکبه ملي‌پالنه او اسلام) په نوم اثر کې د یو متحد هند لپاره استدلال وکړ او دا نظریه یې تبلیغ کړه چې بېلابېل دینونه بېلابېل ملتونو نه جوړوي او له دیني پلوه د هند تجزیه د توجیه وړ نه ده.   <ref name="Moj2015">{{cite book|last1=Moj|first1=Muhammad|title=The Deoband Madrassah Movement: Countercultural Trends and Tendencies|date=2015|publisher=Anthem Press|isbn=9781783084463|pages=84}}</ref><ref name="Faruqi1963">{{cite book|last1=Faruqi|first1=Ziya-ul-Hasan|title=The Deoband School and the Demand for Pakistan|date=1963|publisher=Asia Publishing House|pages=106–108}}</ref><ref name="Ali2007">{{cite book|last1=Ali|first1=Asghar|title=Islam in Contemporary World|date=2007|publisher=Sterling Publishers|isbn=9781932705690|page=61}}</ref> د خاکسار ګوند مشر علامه مشرقي د هند له تجزیې سره مخالفت وکړ ځکه داسې احساس یې کاوه چې که مسلمانانو او هندیانو د پېړيو لپاره له یوبل سره په هند کې په سوله او امن کې ژوند کاوه، نو دوی په متحد او خپلواک هند کې هم داسې کولی شي. هغه داسې استدلال وکړ چې د مذهبي کرښو پر بنست د هند وېش د پولې دواړو خواوو ته افراط‌‌‌پالنې او بنسټ‌پالنې ته وده ورکوي. مشرقي داسې فکر کاوه چې «اکثر مسلمان مېشته سیمې له مخکې د مسلمانانو په واک کې وې، په دې توګه که مسلمانو غوښتی چې دغو سیمو ته کډه شي دوی ازاد و پرته له دې چې هېواد تجزیه کړي». د هغه له نظره جلا غوښتونکي مشران « د واک تږي وو او مسلمانان یې بې‌لارې کول تر څو د بریتانیا اجنډا ته په خدمت کولو خپل ځواک پياوړی کړي». د مشرقي په وینا ټول هندوستان له هندي مسلمانانو سره تړاو درلود. <ref name="Yousaf2018">{{cite web |last1=Yousaf |first1=Nasim |date=31 August 2018 |title=Why Allama Mashriqi opposed the partition of India? |url=https://www.globalvillagespace.com/why-allama-mashriqi-opposed-the-partition-of-india/ |access-date=24 January 2019 |publisher=Global Village Space}}</ref><ref name="Yousaf2004">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4LR1wZsGEr8C&dq=allama+mashriqi+two-nation+theory&pg=PA36|page=35|title=Pakistans Freedom & Allama Mashriqi|author=Nasim Yousaf|date=2004|publisher=AMZ Publications|isbn=9780976033301|quote=In fact, he had wanted the ''entire'' India to be Pakistan. The Muslims had ruled India for a long time; it was not easy to abandon this and let the Hndus rule a major part of the land and the Muslims living there. He firmly believed that India should be returned to the Muslims because it belonged to the Muslims. He further believed that Muslims and Hindus could continue to live together as they had been living. Mashriqi being a visionary was aware that there were far more negatives than this in the partition plan.}}</ref><blockquote>په ۱۹۴۱ کال کې یو د CID (په هند کې یوه تلویزني خپرونه، ژباړن) راپور ښيي چې زرګونه مسلمان اوبدونکي د مومن کنفرانس تر بیرغ لاندې له بیهار او ختيځ اوترا پردیش (U.P.) څخه د دوو ملتونو د پیشنهادي نظریې پر وړاندې د لاریونونو لپاره ډهلي ته راټول شول. په هغه وخت کې په یو غیر سازماني برخه کې له ۵۰ زره څخه د زیاتو کسانو راټولېدل معمول نه وو په دې توګه يې ارزښت په ښه توګه وپېژندل شو. غیر اشرافي مسلمانان چې د هند د مسلمانانو ډېره برخه یې جوړوله، د وېش مخالف و، خو په تأسف چې د هغوی غږ ونه اورېدل شو. هغوی پر اسلام ټینګه عقیده لرله خو له پاکستان سره مخالف وو.  <ref name="OR1965">{{cite book|title=Orissa Review - Volume 22|date=1965|publisher=Home Department, Government of Orissa|page=16}}</ref></blockquote>د هند د ۱۹۴۶ کال په ولایتي ټاکنو کې یواځې ۱۶ سلنه هندي مسلمانانو چې تر ډېره يې له لوړې ټولنیزې طبقې سره تړاو درلود وکولی شوی خپله رایه وکاروي. د هند د ټېټې طبقې ډېری مسلمانانو د هند له تجزیې سره مخالفت وکړ او باوري وو چې «یو مسلمان هېواد به یوازې د لوړې طبقې په ګټه وي». <ref name="OR1965" /><ref name="Rabasa2004">{{cite book|last1=Rabasa|first1=Angel|last2=Waxman|first2=Matthew|last3=Larson|first3=Eric V.|last4=Marcum|first4=Cheryl Y.|title=The Muslim World After 9/11|date=2004|publisher=Rand Corporation|isbn=978-0-8330-3755-8|quote=However, many Indian Muslims regarded India as their permanent home and supported the concept of a secular, unified state that would include both Hindus and Muslims.}}</ref> د ټول هند د هندي عیسویانو کنفرانس د استعمارګر هند د عیسویانو په استازولۍ او سیک سیاسي ګوندونو لکه رئیس خلسا دیوان او شیروماني اکالي دال د استاد تارا سېنګ په مشرۍ د جلا غوښتونکو له خوا د پاکستان د رامنځته کولو غوښتنه وغندله او دایې یو غورځنګ وباله، چې په احتمالي ډول به د هغوی د ځور لامل شي. یو مسیحي مشر فرانک انتوني چې د ټول هند د انګریزي – هندي ټولنې د رئیس په توګه يې خدمت وکړ، بېلابېل لاملونه د هند له تجزیې سره په مخالفت کې وړاندې کړل. که چېرې هند ووېشل شي د پاکستان لپاره وړاندیز شوې سیمې هم «د پام‌وړ شمېر غیر مسلمان وګړي لري او ګڼ شمېر مسلمانان په [خپلواک] هند کې هم پاتې کېږي» په دې توګه به دا تجزیه بې ګټې وي. پر دې سربېره د هند تجزیه د لږکیو ټولنې ګټې له خطر سره مخ کوي. هغه باوري و چې د ټول هند د مسلمانانو ټولنې وړانديز د بالکانیزاسیون (په کوچنیو حاکمیتونو د یو څو ملیتي حاکمیت وېش، ژباړن) چې په «بالقوه ډول د یو نړیوال رهبر په توګه د هند ”د شنډولو“ لامل کېږي». انتوني داسې څرګندونه وکړه چې «هند یو بنسټیز قومي او فرهنګي یوالي ته رسېدلی» او دا د اروپا خلاف ده. په پای کې انتوني باوري و چې «د هند تجزیه د دواړو هېوادونو تر منځ د جګړې لامل کېږي» او د افراطي اېډیالوژیو پراختيا ته وده ورکوي. <ref name="Thomas19742">{{cite book|last1=Thomas|first1=Abraham Vazhayil|title=Christians in Secular India|date=1974|publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press|isbn=978-0-8386-1021-3|pages=106–110}}</ref><ref name="KudaisyaYong20042">{{cite book|last1=Kudaisya|first1=Gyanesh|last2=Yong|first2=Tan Tai|title=The Aftermath of Partition in South Asia|date=2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-44048-1|page=100|quote=No sooner was it made public than the Sikhs launched a virulent campaign against the Lahore Resolution.}}</ref><ref name="Bangash2022">{{cite journal|last1=Bangash|first1=Yaqoob Khan|title=Anglo-Indians and the Punjab Partition: Identity, Politics, and the Creation of Pakistan|journal=The Journal of Imperial and Commonwealth History|date=4 July 2022|volume=51|issue=1|pages=124–155|language=English}}</ref><ref name="Mansingh">{{cite book|last1=Mansingh|first1=Surjit|title=Historical Dictionary of India|date=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6502-0|page=61|quote=Anthony was vocally critical of the British Raj in India for its racial discrimination in matters of pay and allowances, and for failing to acknowledge the sterling military and civil contributions made by Anglo-Indians to the Raj. Anthony vociferously opposed Partition and fought for the best interests of his community as Indians, not Britishers.}}</ref> د هند د تجزیې منتقدان داسې استدلال کوي چې یو نه تجزیه شوی هند به د نړۍ له تر ټولو پياوړو پوځونو څخه و، ډېر سیال ورزشي ټيمونه به یې لرل، د لږکیو له ملاتړ سره یې مذهبي همغږي پیاوړې کوله، د ښځو له حقوقو څخه د دفاع په برخه کې به اتل و، پراخ سمندري سرحدونه به یې لرل، په لوړه کچه نرم ځواک په کې اټکل کېده او «د دفاعي برخې پر ځای به یې پر روغتیا او زده‌کړو ډېر تمرکز» وړاندې کړی و. <ref>{{cite web |last1=Tiwari |first1=Anuj |date=August 14, 2021 |title=How India Would Have Looked Like Today If The Partition Had Never Happened? |url=https://www.indiatimes.com/trending/social-relevance/what-if-the-india-pakistan-partition-never-happened-547218.html |access-date=12 October 2021 |website=[[IndiaTimes]]}}</ref> پاکستان د مذهبې تفرقې پر بنست د هند له تجزیې څخه رامنځته شو؛ د هند هېواد د تجزیې مفهوم له دې امله چې «د بېلابېلو مخینو لرونکي خلک له یو بل سره ژوند نه شي کولی» له نیوکې سره مخ شوی. د دغې تجزیې تر پېښېدو وروسته د دغې تجزیې منتقدان د ۱۵ میلیونه افرادو بې کوره کېدلو، تر یو میلیون ډېرو انسانانو وژلو او پر ۷۵۰۰۰ ښځو جنسي تېري ته اشاره کوي تر څو دا روښانه کړې چې دا تجزیه یوه تېروتنه وه. <ref name="Dalrymple2015">{{cite magazine|last1=Dalrymple|first1=William|title=The Great Divide: The Violent Legacy of Indian Partition|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/06/29/the-great-divide-books-dalrymple|magazine=[[The New Yorker]]|date=29 June 2015}}</ref><ref name="NH2018">{{cite web |date=23 March 2018 |title=Oxford Union debate: House regrets the partition of India |url=https://www.nationalheraldindia.com/news/oxford-union-debate-house-regrets-the-partition-of-india-salman-khurshid-rajmohan-gandhi-mridula-mukherjee-ashis-ray |access-date=4 July 2020 |publisher=[[National Herald]] |quote=He went on to say, “To welcome Partition is to imply that people with different backgrounds and different blood-lines cannot live together in one nation. A regressive suggestion.” He lamented that the “Muslim majorities who got Pakistan did not need it; Muslim minorities remaining in India who needed security became more insecure.” “If tyranny had ended with partition, I would have welcomed division. In fact, however, tyranny was multiplied by partition.”}}</ref><ref name="Sinha2014">{{cite book|last1=Sinha|first1=Jai B. P.|title=Psycho-Social Analysis of the Indian Mindset|date=2014|publisher=Springer|isbn=978-81-322-1804-3|page=190|quote=The partition of the Indian subcontinent was based on the formula of religious segregation. Many Muslims migrated to Pakistan, but many more also decided to stay back. The country had an obligation to protect Islamic interests as Muslims in India tied their destiny with the rest. There were also Christians, Jews, Sikhs, Buddhists, Jains and other communities which were living mostly in peace for centuries.}}</ref> == د هند له تجزیې سره مخالف سازمانونه او افراد == === سیاسي ګوندونه === * د ټول هند انګریزي- هندي ټولنې د رئیس فرانک انتوني په مشرۍ «په شدید ډول له تجزیې سره مخالفت وکړ»<ref name="Anthony19692">{{cite book|author=[[Frank Anthony]]|title=Britain's Betrayal in India: The Story of the Anglo-Indian Community|date=1969|publisher=Allied Publishers|page=157}}</ref><ref name="Mansingh2">{{cite book|last1=Mansingh|first1=Surjit|title=Historical Dictionary of India|date=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6502-0|page=61|quote=Anthony was vocally critical of the British Raj in India for its racial discrimination in matters of pay and allowances, and for failing to acknowledge the sterling military and civil contributions made by Anglo-Indians to the Raj. Anthony vociferously opposed Partition and fought for the best interests of his community as Indians, not Britishers.}}</ref> * د ټول هند د ازادو مسلمانانو کنفرانس، د سند د لومړي وزیر الله بخش سومرو په مشرۍ، چې د هندي مسلمانانو د کاریګرې طبقې مذهبي استازی و، د مستعمره هند په ډهلي کې له تجزیې سره د اختلاف لپاره د مسلمانانو له تر ټولو لویې راټولېدنې سره لاریونونه وکړل. <ref name="Ahmed20162">{{cite web |last1=Ahmed |first1=Ishtiaq |date=27 May 2016 |title=The dissenters |url=https://www.thefridaytimes.com/tft/the-dissenters/ |publisher=[[The Friday Times]] |access-date=22 September 2023 |archive-date=22 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322163216/https://www.thefridaytimes.com/the-dissenters/ |url-status=dead }}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book|last1=Qasmi|first1=Ali Usman|last2=Robb|first2=Megan Eaton|title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108621236|page=2}}</ref> == سرچينې == 6hckg8pzr85easqaecra2x56hzr59bs 0 71534 362603 335442 2026-03-30T03:28:18Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362603 wikitext text/x-wiki د بالتیک په دریو خپلواکو هېوادونو – استونیا، لتویا او لیتوانیا – باندې د ۱۹۴۰ زکال په جون میاشت کې د ستالین تر مشرۍ لاندې شوروي اتحاد د مولتوف – ریبنتروپ د تړون پر مټ برید وکړ او دغه هېوادونه یې اشغال کړل. د مولوتوف – ریبنتروپ تړون د دویمې نړیوالې جګړې له پیلېدو لږ وړاندې د ۱۹۳۹ زکال په اګست میاشت کې د نازي جرمني او شوروي اتحاد تر منځ لاسلیک شو. له یاد برید وروسته دغه درې هېوادونه د ۱۹۴۰ زکال په اګست میاشت کې د شوروي اتحاد سره (په رسمي بڼه د «شوروي اتحاد د جمهوریتونو» په توګه) الحاق شول. دغه چاره د لویدیځو قدرتونو او متحده ایالاتو له خوا هېڅکله په رسمیت وه نه پېژندل شوه، ځکه چې دغه اشغال یې ناقانونه باله. د ۱۹۴۱ زکال د جون په ۲۲مه نازي جرمني په شوروي اتحاد برید وکړ او د څو اونیو په ترڅ کې یې بالتیک سیمې ترې ونیولې. د ۱۹۴۱ زکال په جولای میاشت کې دریم رایش د بالتیک قلمرو د اوستلانت په رایشس کومیساریات کې ورګډ کړ. د شوروي اتحاد سره پوځ په ۱۹۴۴ زکال کې د دغو بالتیک هېوادونو ډېری برخې بېرته له جرمني څخه ونیولې او هلته بند پاتې جرمني ځواکونه یې د ۱۹۴۵ زکال په مۍ میاشت کې د جرمني د بشپړې تسلیمۍ تر مهاله د کورلنډ جېب یا کورلنډ پاکټ په نامه سیمه کې کلابند وساتل. <ref>{{Cite book|last=Taagepera|first=Rein|title=Estonia: return to independence|publisher=Westview Press|year=1993|isbn=978-0813311999|page=58}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Ziemele|first=Ineta|year=2003|title=State Continuity, Succession and Responsibility: Reparations to the Baltic States and their Peoples?|journal=Baltic Yearbook of International Law|publisher=Martinus Nijhoff|volume=3|pages=165–190|doi=10.1163/221158903x00072}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Kaplan|first1=Robert B.|url=https://books.google.com/books?id=GqwoQqPHQTIC&q=soviet+baltic+recognise+western&pg=PA79|title=Language Planning and Policy in Europe: The Baltic States, Ireland and Italy|last2=Baldauf|first2=Richard B. Jr.|date=2008|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1847690289|pages=79|language=en|quote=Most Western countries had not recognised the incorporation of the Baltic States into the Soviet Union, a stance that irritated the Soviets without ever becoming a major point of conflict.|access-date=2 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210210505/https://books.google.com/books?id=GqwoQqPHQTIC&q=soviet+baltic+recognise+western&pg=PA79|archive-date=10 February 2023|url-status=live}}</ref><ref name="kavass">{{Cite book|last=Kavass|first=Igor I.|url=https://books.google.com/books?id=_LRAAAAAIAAJ&q=Baltic+states|title=Baltic States|publisher=W. S. Hein|year=1972|isbn=978-0930342418|quote=The forcible military occupation and subsequent annexation of the Baltic States by the Soviet Union remains to this day (written in 1972) one of the serious unsolved issues of international law|access-date=9 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210210522/https://books.google.com/books?id=_LRAAAAAIAAJ&q=Baltic+states|archive-date=10 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Davies|first=Norman|title=The Oxford companion to World War II|publisher=Oxford University Press|others=Michael Richard Daniell Foot|year=2001|isbn=978-0198604464|editor-last=Dear|editor-first=Ian|page=85}}</ref> له ۱۹۴۴ زکال څخه تر ۱۹۹۱ زکال پورې د شوروي د اشغال پر مهال په دغو دریو بالتیک هېوادونو کې د روسیې او د پخواني شوروي اتحاد د ډیری برخو وګړي استوګن کړای شول، په داسې حال کې چې د دغو سیمو اصلي ژبې، مذاهب، اداب او دودونه یې هم وځپل. ډېوېډ چیوني مور دغه چاره یو «معکوس کلتوري استعمار» ګڼي، چېرې چې استعمارچیانو استعمار شوي کسان له کلتوري پلوه له ځان څخه ښکته ګڼل. د دغو دریو بالتیک هېوادونو استعمار د دغو هېوادونو د بومي وګړو له ټولیزو اعدامونو، تبعیدونو او ځپلو سره نږدې اړیکه لرله. د شوروي د دواړو دورو اشغالونو پر مهال (۱۹۴۰ – ۱۹۴۱ زکال؛ ۱۹۴۴ – ۱۹۹۱ زکال) په ټولیزه کچه د دغو دریو هېوادونو ۶۰۵۰۰۰ وګړي اعدام او یا هم تبعید کړای شول په دغو کې ۱۳۵۰۰۰ استونیايي وګړي، ۱۷۰۰۰۰ لتویايي وګړي او ۳۲۰۰۰۰ لیتوانیايي وګړي شامل وو. د دغو کسانو او هغو کسانو چې په تېښته بریالي شوي و؛ کورونه او شخصي مالونه مصادره او هلته د راغلو استعمارچیانو لاس ته ولوېدل؛ په استعمارچیانو کې د شوروي پوځیان، د شوروي د داخلي چارو د ادارې (ملي امنیت) افسران او همدارنګه د کمونېست ګوند کارکوونکي او اقتصادي کډوال شامل وو. <ref>{{Cite journal|last=Vardys|first=Vytas Stanley|title=Soviet Colonialism in the Baltic States: A Note on the Nature of Modern Colonialism|url=https://www.lituanus.org/1964/64_2_01_Vardys.html|journal=[[Lituanus]]|volume=10|issue=2|date=Summer 1964|issn=0024-5089|access-date=25 February 2023|archive-date=9 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109162257/https://www.lituanus.org/1964/64_2_01_Vardys.html|url-status=dead|archivedate=9 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109162257/https://www.lituanus.org/1964/64_2_01_Vardys.html}}</ref><ref>{{cite web |author=David Chioni Moore |date=23 October 2020 |title=Is the Post- in Postcolonial the Post- in Post-Soviet? Toward a Global Postcolonial Critique |url=http://monumenttotransformation.org/atlas-of-transformation/html/p/postcolonial-post-soviet/is-the-post-in-postcolonial-the-post-in-post-soviet-toward-a-global-postcolonial-critique-david-chioni-moore.html |publisher=[[Cambridge University Press]] |accessdate=26 January 2021 |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120130405/http://monumenttotransformation.org/atlas-of-transformation/html/p/postcolonial-post-soviet/is-the-post-in-postcolonial-the-post-in-post-soviet-toward-a-global-postcolonial-critique-david-chioni-moore.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|last1=Abene|first1=Aija|last2=Prikulis|first2=Juris|url=https://www.inese-vaidere.lv/wp-content/uploads/2018/02/loib_gramata_148x210mm_web.pdf#page=21|title=Damage caused by the Soviet Union in the Baltic States: International conference materials|publisher=E-forma|date=2017|location=[[Riga]]|isbn=978-9934-8363-1-2|pages=20–21|تاريخ الوصول=2023-10-07|تاريخ الأرشيف=2023-09-02|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230902000430/https://www.inese-vaidere.lv/wp-content/uploads/2018/02/loib_gramata_148x210mm_web.pdf#page=21|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2023-10-07|خونديځ نېټه=2023-09-02|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230902000430/https://www.inese-vaidere.lv/wp-content/uploads/2018/02/loib_gramata_148x210mm_web.pdf#page=21|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230902000430/https://www.inese-vaidere.lv/wp-content/uploads/2018/02/loib_gramata_148x210mm_web.pdf#page=21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902000430/https://www.inese-vaidere.lv/wp-content/uploads/2018/02/loib_gramata_148x210mm_web.pdf#page=21}}</ref> خپله د دغو بالتیک هېوادونو حکومتونو، متحده ایالاتو، د هغو حقوقي محاکمو، د اروپا پارلمان، د اروپا د بشري حقونو محکمې او د ملګرو ملتونو د سازمان د بشري حقونو شورا ټولو څرګنده کړه چې دغه درې هېوادونه ۱۹۳۹ زکال ته اړوند د مولوتوف – ریبنتوپ د تړون له مخې په ناقانونه توګه د شوروي تر برید لاندې راغلي او هغه یې اشغال کړي. دغه هېوادونه له ۱۹۴۱ زکال څخه تر ۱۹۴۴ زکال پورې د نازي جرمني له خوا اشغال شول چې بیا له ۱۹۴۴ زکال څخه تر ۱۹۹۱ زکال پورې بېرته د شوروي لاس ته ورغلل. د دغو اشغالونو د نه رسمیت پېژندو پالیسي د بالتیک هېوادونو د حقوقي تداوم لامل وګرځېده او باور دا دی چې دغه بالتیک هېوادونه له ۱۹۴۰ زکال څخه تر ۱۹۹۱ زکال پورې په قانوني بڼه او یا هم د قانون مطابق هغه خپلواک هېوادونه ګڼل کېدل چې تر اشغال لاندې وو. <ref name="OPL">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref><ref>{{Cite web |date=2008-09-22 |title=22 September 1944 from one occupation to another |url=http://www.estemb.org/estonia/history/aid-775 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105553/http://www.estemb.org/estonia/history/aid-775 |archive-date=30 June 2018 |access-date=2009-05-01 |publisher=Estonian Embassy in Washington |quote=For Estonia, World War II did not end, ''de facto'', until 31 August 1994, with the final withdrawal of former Soviet troops from Estonian soil.}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Feldbrugge|first1=Ferdinand|url=https://books.google.com/books?id=j7gBESqTciYC&pg=PA461|title=Encyclopedia of Soviet law|last2=Gerard Pieter van den Berg|last3=William B. Simons|publisher=Brill|year=1985|isbn=9024730759|page=461|quote=On March 26, 1949, the US Department of State issued a circular letter stating that the Baltic countries were still independent nations with their own diplomatic representatives and consuls.|access-date=9 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210210506/https://books.google.com/books?id=j7gBESqTciYC&pg=PA461|archive-date=10 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fried |first=Daniel |date=June 14, 2007 |title=U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship |url=http://merln.ndu.edu/archivepdf/EUR/State/86539.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819185542/http://merln.ndu.edu/archivepdf/EUR/State/86539.pdf |archive-date=August 19, 2012 |access-date=2009-04-29 |quote=From Sumner Wells' declaration of July 23, 1940, that we would not recognize the occupation. We housed the exiled Baltic diplomatic delegations. We accredited their diplomats. We flew their flags in the State Department's Hall of Flags. We never recognized in deed or word or symbol the illegal occupation of their lands.}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Lauterpacht|first1=E.|url=https://books.google.com/books?id=biAQiRhDsb0C&pg=PA62|title=International Law Reports|last2=C. J. Greenwood|publisher=Cambridge University Press|year=1967|isbn=0521463807|pages=62–63|quote=The Court said: (256 N.Y.S.2d 196) "The Government of the United States has never recognized the forceful occupation of Estonia and Latvia by the Soviet Union of Socialist Republics nor does it recognize the absorption and incorporation of Latvia and Estonia into the Union of Soviet Socialist republics. The legality of the acts, laws and decrees of the puppet regimes set up in those countries by the USSR is not recognized by the United States, diplomatic or consular officers are not maintained in either Estonia or Latvia and full recognition is given to the Legations of Estonia and Latvia established and maintained here by the Governments in exile of those countries|access-date=9 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210210506/https://books.google.com/books?id=biAQiRhDsb0C&pg=PA62|archive-date=10 February 2023|url-status=live}}</ref><ref name="europarl.europa.eu">[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0//EN Motion for a resolution on the Situation in Estonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929233021/http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2F%2FEP%2F%2FNONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0%2F%2FEN|date=29 September 2018}} by the [[European Parliament]], B6-0215/2007, 21.5.2007; [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=PV&reference=20070524&secondRef=ITEM-009-04&language=EN&ring=P6-RC-2007-0205 passed 24.5.2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150519045205/http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2F%2FEP%2F%2FNONSGML%20MOTION%20B6-2007-0215%200%20DOC%20PDF%20V0%2F%2FEN|date=19 May 2015}}. Retrieved 1 January 2010.</ref><ref>{{Cite journal|last=Dehousse|first=Renaud|year=1993|title=The International Practice of the European Communities: Current Survey|url=http://www.ejil.org/journal/Vol4/No1/sr1.html|journal=European Journal of International Law|volume=4|issue=1|pages=141|doi=10.1093/oxfordjournals.ejil.a035821|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927233741/http://www.ejil.org/journal/Vol4/No1/sr1.html <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2007-09-27|access-date=2006-12-09|archivedate=2007-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927233741/http://www.ejil.org/journal/Vol4/No1/sr1.html}}</ref><ref>{{Cite journal|last=European Parliament|date=January 13, 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|url-status=live|journal=Official Journal of the European Communities|series=C|volume=42/78|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628204557/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|archive-date=28 June 2011|access-date=2 March 2007}}</ref><ref name="ReferenceA">[[European Court of Human Rights cases on Occupation of Baltic States]]</ref><ref name="DE">{{Cite web |date=2008-02-20 |title=Distr. General A/HRC/7/19/Add.2 17 March 2008 Original: English, Human Rights Council Seventh session Agenda item 9: Racism, Racial Discrimination, Xenophobia and Related Forms of Intolerance, Follow-up to and Implementation of the Durban Declaration and Programme of Action – Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of racism, racial discrimination, xenophobia and related intolerance, Doudou Diène, Addendum, Mission to Estonia |url=http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/117/59/PDF/G0811759.pdf |access-date=2009-06-07 |website=Documents on Estonia |publisher=[[United Nations Human Rights Council]] |تاريخ الأرشيف=2014-03-30 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140330142916/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/117/59/PDF/G0811759.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2014-03-30 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140330142916/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/117/59/PDF/G0811759.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140330142916/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/117/59/PDF/G0811759.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330142916/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G08/117/59/PDF/G0811759.pdf }}</ref><ref name="malksoo">{{Cite book|last=Mälksoo, Lauri|title=Illegal Annexation and State Continuity: The Case of the Incorporation of the Baltic States by the USSR|publisher=Brill|year=2003|isbn=9041121773|location=Leiden&nbsp;& Boston}}</ref><ref>"The Soviet Red Army retook Estonia in 1944, occupying the country for nearly another half century." Frucht, Richard, ''Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture'', ABC-CLIO, 2005 {{ISBN|978-1576078006}}, p. 132</ref><ref>{{Cite news|date=18 May 2005|title=Russia and Estonia agree borders|work=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4559187.stm|url-status=live|access-date=April 29, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412010528/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4559187.stm|archive-date=12 April 2020|quote=Five decades of almost unbroken Soviet occupation of the Baltic states of Estonia, Latvia and Lithuania ended in 1991}}</ref><ref>[http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019233911509 Country Profiles: Estonia, Latvia, Lithuania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030731063641/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1007029394365&a=KCountryProfile&aid=1019233911509|date=31 July 2003}} at UK Foreign Office</ref><ref name="autogenerated1">The World Book Encyclopedia {{ISBN|0716601036}}</ref><ref>The History of the Baltic States by Kevin O'Connor {{ISBN|0313323550}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Saburova|first=Irina|year=1955|title=The Soviet Occupation of the Baltic States|journal=[[Russian Review]]|publisher=Blackwell Publishing|volume=14|issue=1|pages=36–49|doi=10.2307/126075|jstor=126075}}</ref><ref>See, for instance, position expressed by the European Parliament, which condemned "the fact that the occupation of these formerly independent and neutral States by the Soviet Union occurred in 1940 following the Molotov/Ribbentrop pact, and continues." {{Cite journal|last=European Parliament|date=January 13, 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|url-status=live|journal=Official Journal of the European Communities|series=C|volume=42/78|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628204557/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|archive-date=28 June 2011|access-date=2 March 2007}}</ref><ref>"After the German occupation in 1941–44, Estonia remained occupied by the Soviet Union until the restoration of its independence in 1991." {{cite court|litigants=Kolk and Kislyiy v. Estonia|court=[[European Court of Human Rights]]|vol=|reporter=|opinion=|pinpoint=|date=17 January 2006|url=http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=792672&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649}}</ref><ref name="smith">David James Smith, ''Estonia: independence and European integration'', Routledge, 2001, {{ISBN|0415267285}}, p. xix</ref><ref name="Parrott 1995">{{Cite book|last=Parrott|first=Bruce|url=https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112|title=State building and military power in Russia and the new states of Eurasia|publisher=M.E. Sharpe|year=1995|isbn=1563243601|pages=[https://archive.org/details/statebuildingmil05parr/page/112 112–115]|chapter=Reversing Soviet Military Occupation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rhKYfA5x3eYC&pg=PA112}}</ref><ref>{{Cite book|last=Van Elsuwege|first=Peter|url=http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/working_paper_20.pdf|title=Russian-speaking minorities in Estonian and Latvia: Problems of integration at the threshold of the European Union|date=April 2004|publisher=European Centre for Minority Issues|location=Flensburg Germany|page=2|quote=The forcible incorporation of the Baltic states into the Soviet Union in 1940, on the basis of secret protocols to the Molotov–Ribbentrop Pact, is considered to be null and void. Even though the Soviet Union occupied these countries for a period of fifty years, Estonia, Latvia and Lithuania continued to exist as subjects of international law.|access-date=2013-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923233231/http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/working_paper_20.pdf|archive-date=2015-09-23|url-status=dead}}</ref> په ۱۹۸۹ زکال کې د پروسترویکا دورې پر مهال د شوروي اتحاد د تاریخ په بیاځلي ارزونې سره شوروي اتحاد د جرمني او خپل هېواد ترمنځ د ۱۹۳۹ زکال د مولوتوف او ریبنتروپ د تړون پټ پروتوکول وغانده. ورته مهال شوروي اتحاد هېڅکله په رسمي ډول په بالتیک هېوادونو کې خپل حضور اشغال نه باله او دا یې نه منله چې ګویا دغه هېوادونه یې دې شوروي اتحاد ته الحاق کړي وي؛ بلکې د استونیا، لیتوانیا او لتویا سوسیالیستي شوروي جمهوریتونه یې د شوروي اتحاد درې جوړونکي هېوادونه ګڼل. بل پلو د شوروي روسیې سوسیالیستي فدراتیف جمهوریت په ۱۹۹۱ زکال کې د ۱۹۴۰ زکال پېښې د «الحاق» په توګه په رسمیت وپېژندلې. ورته مهال د دغه هېواد تاریخونه او د ښوونځیو درسي کتابونه چې له تاریخي پلوه بیاکتنې ته اړتیا لري، په دې باور دي چې بالتیک هېوادونه په داوطلبانه بڼه د شوروي اتحاد له جمهوریتونو سره وروسته له هغه مل شول چې وګړو یې سوسیالېستي انقلابونه د شوروي له نفوذ پرته ترسره کړل. د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته د روسیې دولت او د هغو سیاستوالو ټینګار درلود چې د بالتیک هېوادونو الحاق د نړیوالو قوانینو سره په مطابقت و او د ۱۹۴۵ زکال په فبروري میاشت کې د یالتا هوکړې، د همدغه کال له جولای څخه تر اګست میاشتې پورې د پوتسدام کنفرانسونو او په ۱۹۷۵ زکال کې د هېلسنکي د تړونونو پر مټ په رسمیت پېژندل شوی؛ همدا و چې د موجودو پولو نه بدلون یې اعلان اکړ. له دې سره روسیې وروسته له هغه چې په ۱۹۹۶ زکال کې د اروپايي شورا سره یوځای شوه، د اروپا دغه غوښتنه یې ومنله چې «له اشغال شوو بالتیک هېوادونو څخه د شړل شوو وګړو په بېرته ستنېدنه کې مرسته وکړي». سربېره پر دې هغه مهال چې د روسیې سوسیالیستي فدراتیف جمهوریت په ۱۹۹۱ زکال کې له لیتوانیا سره یوه جلا هوکړه لاسلیک کړه، دا یې تائید کړه چې په ۱۹۴۰ زکال کې د دغه هېواد الحاق د لیتوانیا د ملي حاکمیت نقض و او د لیتوانیا د دولت قانوني دوام یې په رسمیت وپېژاند. <ref name="autogenerated2">[https://scholar.google.com/scholar?hl=en&lr=&q=%221939+secret+protocol%22&btnG=Search The Forty-Third Session of the UN Sub-Commission] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019082434/http://scholar.google.com/scholar?hl=en&lr=&q=%221939+secret+protocol%22&btnG=Search|date=2015-10-19}} at Google Scholar</ref><ref name="Marek1968">[[Occupation of the Baltic states#Marek1968|Marek (1968)]]. p. 396. "Insofar as the Soviet Union claims that they are not directly annexed territories but autonomous bodies with a legal will of their own, they (The Baltic SSRs) must be considered puppet creations, exactly in the same way in which the Protectorate or Italian-dominated Albania have been classified as such. These puppet creations have been established on the territory of the independent Baltic states; they cover the same territory and include the same population."</ref><ref>Zalimas, Dainius "Commentary to the Law of the Republic of Lithuania on Compensation of Damage Resulting from the Occupation of the USSR" – Baltic Yearbook of International Law. Martinus Nijhoff Publishers, {{ISBN|978-9004137462}}</ref><ref name="Sokolov">cf. e.g. [[Boris Vadimovich Sokolov|Boris Sokolov]]'s article offering an overview [http://www.airo-xxi.ru/2009-07-06-06-12-13/147-estonia01 Эстония и Прибалтика в составе СССР (1940–1991) в российской историографии ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181017001725/http://www.airo-xxi.ru/2009-07-06-06-12-13/147-estonia01|date=2018-10-17}} (Estonia and the Baltic countries in the USSR (1940–1991) in Russian historiography). Accessed 30 January 2011.</ref><ref>{{Cite book|last=Cole|first=Elizabeth A.|url=https://books.google.com/books?id=rWDs3Q3sKQ0C&pg=PA233|title=Teaching the violent past: history education and reconciliation|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|isbn=978-0742551435|pages=233–234}}</ref><ref>{{Cite book|last=Combs|first=Dick|url=https://books.google.com/books?id=U9twRiRKd6wC&pg=PA258|title=Inside The Soviet Alternate Universe|publisher=Penn State Press|year=2008|isbn=978-0271033556|pages=258, 259|quote=The Putin administration has stubbornly refused to admit the fact of Soviet occupation of Latvia, Lithuania and Estonia following World War II, although Putin has acknowledged that in 1989, during Gorbachev's reign, the Soviet parliament officially denounced the Molotov–Ribbentrop Pact of 1939, which led to the forcible incorporation of the three Baltic states into the Soviet Union.|access-date=9 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210210514/https://books.google.com/books?id=U9twRiRKd6wC&pg=PA258|archive-date=10 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Bugajski|first=Janusz|url=https://books.google.com/books?id=YOeeyIT6B4wC&pg=PA109|title=Cold peace|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2004|isbn=0275983625|page=109|quote=Russian officials persistently claim that the Baltic states entered the USSR voluntarily and legally at the close of World War II and failed to acknowledge that Estonia, Latvia, and Lithuania were under Soviet occupation for fifty years.|access-date=9 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210210506/https://books.google.com/books?id=YOeeyIT6B4wC&pg=PA109|archive-date=10 February 2023|url-status=live}}</ref><ref name="midrf1">[http://grani.ru/Politics/Russia/m.88902.html ''МИД РФ: Запад признавал Прибалтику частью СССР''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329081725/http://grani.ru/Politics/Russia/m.88902.html|date=29 March 2016}}, grani.ru, May 2005</ref><ref name="midrf2">[http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html ''Комментарий Департамента информации и печати МИД России в отношении "непризнания" вступления прибалтийских республик в состав СССР''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509120150/http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html|date=2006-05-09}}, [[Ministry of Foreign Affairs (Russia)]], 7 May 2005</ref><ref name="HidenMadeSmith2008">[[Occupation of the Baltic states#HidenMadeSmith2008|Khudoley (2008)]], ''Soviet foreign policy during the Cold War, The Baltic factor'', p. 90.</ref><ref>{{Cite journal|last=Zalimas|first=Dainius|date=2004-01-01|title=Commentary to the Law of the Republic of Lithuania on Compensation of Damage Resulting from the Occupation of the USSR|url=https://books.google.com/books?id=7j82fTuPRr8C&pg=PA157|journal=Baltic Yearbook of International Law|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|volume=3|pages=97–164|doi=10.1163/221158903x00063|isbn=978-9004137462}}</ref><ref>{{Cite web |last=Parliamentary Assembly |year=1996 |title=Opinion No. 193 (1996) on Russia's request for membership of the Council of Europe |url=http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/TA96/Eopi193.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110507061254/http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/ta96/EOPI193.htm |archive-date=7 May 2011 |access-date=22 May 2011 |publisher=Council of Europe}}</ref><ref name="CoEoccupied">[http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/ta05/ERES1455.htm as described in Resolution 1455 (2005), Honouring of obligations and commitments by the Russian Federation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401120515/http://assembly.coe.int/Documents/AdoptedText/ta05/ERES1455.htm|date=2009-04-01}}, at the CoE Parliamentary site, retrieved December 6, 2009</ref><ref>{{Cite journal|last=Zalimas|first=Dainius|date=2004-01-01|title=Commentary to the Law of the Republic of Lithuania on Compensation of Damage Resulting from the Occupation of the USSR|url=https://books.google.com/books?id=7j82fTuPRr8C&pg=PA116|url-status=live|journal=Baltic Yearbook of International Law|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|volume=3|pages=97–164|doi=10.1163/221158903x00063|isbn=978-9004137462|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210210507/https://books.google.com/books?id=7j82fTuPRr8C&pg=PA116|archive-date=10 February 2023|access-date=25 October 2015}}</ref><ref name="RussLithTreaty">{{Cite web |title=Treaty between the Russian Soviet Federated Socialist Republic and the Republic of Lithuania on the Basis for Relations between States |url=http://www.lfpr.lt/uploads/File/1998-1/Treaty.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722140152/http://www.lfpr.lt/uploads/File/1998-1/Treaty.pdf |archive-date=22 July 2011}}</ref> ډیری لویدیځ هېوادونه په دې باور و چې د بالتیک هېوادونو حاکمیت په مشروع بڼه له منځه نه دی تللی او له همدې امله یې د بالتیک هېوادونو هغه حکومتونه د خپلواکو سیاسي جوړښتونو په توګه په رسمیت وپېژندل چې له ۱۹۴۰ زکال وړاندې په بالتیک هېوادونو کې واکمن وو او اوس مهال یې له واشنګټن او یا نورو ځایونو څخه په تبعید کې چارې مخته وړې. د بالتیک هېوادونو په ۱۹۹۱ زکال کې د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته په عملي بڼه خپلواکي ترلاسه کړه. روسیې د ۱۹۹۳ زکال په اګست میاشت کې له بالتیک هېوادونو (لیتوانیا) څخه د خپلو ځواکونو په ویستلو پیل وکړ. د دغو ځواکونو د وتلو بهیر د ۱۹۹۴ زکال په اګست میاشت کې بشپړ شو. روسیې د ۱۹۹۸ زکال په اګست میاشت کې په لتویا کې د سکرونډا - ۱ په نامه د رادار د یوه مرکز په راغونډولو سره په رسمي بڼه په بالتیک کې خپل پوځي حضور ته پای ټکی کېښود. له دغه ځایه راغونډ کړای شوي تجهیزات روسیې ته را ولېږدول شول او د دغه مرکز کنټرول لتویا ته د بالتیک له خاورې څخه د ۱۹۹۹ زکال په اکتوبر میاشت کې د وروستي روسي سرتېري په وتو وسپارل شو. <ref name="quiley">{{Cite book|last=Quiley|first=John|title=International and national law in Russia and Eastern Europe|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=2001|isbn=9041116540|editor-last=Ginsburgs|editor-first=George|page=327|trans-title=Volume 49 of Law in Eastern Europe|chapter=Baltic Russians: Entitled Inhabitants or Unlawful Settlers?|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9zJrKRkSiEMC&pg=PA327}}</ref><ref>{{Cite journal|year=1987|title=Baltic article|journal=The World & I|publisher=Washington Times Corp|volume=2|issue=3|page=692}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Shtromas|first1=Alexander|title=Totalitarianism and the prospects for world order: closing the door on the twentieth century|last2=Faulkner|first2=Robert K.|last3=Mahoney|first3=Daniel J.|publisher=Lexington Books|year=2003|isbn=978-0739105337|series=Applications of political theory|page=263|chapter=Soviet Conquest of the Baltic states}}</ref><ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/vo-baltic.htm Baltic Military District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108074301/https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/vo-baltic.htm|date=8 November 2017}} globalsecurity.org</ref><ref>[http://www.balticsworldwide.com/the-weekly-crier-199910/ The Weekly Crier (1999/10)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601180901/http://www.balticsworldwide.com/the-weekly-crier-199910/|date=2013-06-01}} Baltics Worldwide. Accessed 11 June 2013.</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/1/http://www.themoscowtimes.com/news/article/russia-pulls-last-troops-out-of-baltics/271030.html Russia Pulls Last Troops Out of Baltics]" ''[[The Moscow Times]]''. 22 October 1999.</ref> == سرچينې == i10247obxaykhy52735l93fwm1o74ol 0 73181 362604 317191 2026-03-30T03:32:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362604 wikitext text/x-wiki په ۱۸۵۷ زکال کې د هند له پاڅون وروسته د بریتانیا دولت د هند د چارو مدیریت پر غاړه واخیست، څو بریتانوي راج تاسیس کړي. بریتانوي راج له ۱۸۵۸ زکال څخه تر ۱۹۴۷ زکال پورې د هند په نیمه لویه وچه باندې د بریتانیا د ۸۹ کلن اشغال پر مهال رامنځته شو. دغه حکومتي سیسټم په ۱۸۵۸ زکال کې وروسته له هغه واکمن شو چې د هند واګې د ختیځ هند له شرکت څخه د بریتانیا سلطنت او شخصا ملکې ویکټوریا ته اړوندې شوې. بریتانوي راج تر ۱۹۴۷ زکال پورې دوام وکړ، هغه مهال چې بریتانیا ته اړوند هند د هند او پاکستان په دوه خپلواکو قلمروونو او همدارنګه څو نوابي ایالتونو وویشل شو چې نوابي ایالتونو واک درلود له یادو دوو قلمروونو څخه یو غوره کړي. یوازې له جامو او کشمیر پرته نور ټول نوابي ایالتونه له هند او یا هم له پاکستان سره یوځای شول. په وروستیو شېبو کې جامو او کشمېر هم دې پرېکړې ته ورسېد چې له هند سره د الحاق کېدو سند لاسلیک کړي. دغه دواړه قلمروونه بیا وروسته د هند په جمهوریت او د پاکستان په اسلامي جمهوریت واوښتل (د پاکستان نیمه ختیځه برخه بیا وروسته د بنګلادېش د خلکو جمهوریت شو). د هند د سترواکۍ په ختیځه برخه کې د برما ایالت هم په ۱۹۳۷ زکال کې جلا مستعمره وګرځېد چې بیا په ۱۹۴۸ زکال کې خپلواک شو. د ختیځ هند شرکت په پیل کې یو انګریزي او بیا بریتانوي سهامي شرکت و. دغه شرکت د هند په سمندر کې سوداګري پیل کړه چې په پیل کې یې خپله سوداګري له مغولي هند او ختیځ هند سره کوله او بیا یې وروسته چینګي چین ته هم پراخه کړه. دغه شرکت بالاخره د هند د نیمه لویې وچې د زیاتې برخې کنټرول په لاس کې واخیست، د سویل ختیځې اسیا یو شمېر برخې یې تر استعمار لاندې راوړې او له چینګي چین سره یې له جګړې وروسته هانګ کانګ هم خپله مستعمره وګرځاوه. <ref>The [[Dutch East India Company]] was the first to issue public stock.</ref> == د کورواکۍ د دورې پیل == په بریتانوي هند کې د کورواکۍ اړوند لومړني ګامونه د نوولسمې پېړۍ په وروستیو کې د بریتانیا نایب السلطنت ته د سلا ورکولو په موخه د هندي سلاکارانو په ګمارنې او همدارنګه د هندي غړو په لرلو سره د ایالتي شورا ګانو په جوړېدو واخیستل شول. ورپسې بریتانیا په ۱۸۹۲ زکال کې د هندي شوراګانو د قانون په معرفي کولو سره په مقننه شوراګانو کې د هندیانو ګډون ته پراختیا ورکړه. همدارنګه یې د ښاروالیو شوراګانې او سیمه ئیزې شوراګانې جوړې کړې چې په دغو کې منتخب هندي غړي شامل وو. ۱۹۰۹ زکال ته اړوند د هندي شوراګانو قانون یا د مورلي – مینټو اصلاحاتو (جان مورلی د هند لپاره د بریتانیا د بهرنیو چارو وزیر و او څلورم ارل مینټو، ګیلبرټ الیوت هم د هند وایسرا یا نایب السلطنت و) – په مرکزي او ایالتي مقننه شورا ګانو کې هندیانو ته یو لړ محدودې واګې ورکړې. ورته مهال یو شمېر هندیانو له مخکې څخه مقننه شوراګانو ته لار موندلې وه، خو له اصلاحاتو وروسته نورو هم ورته لار ومونده. په مرکز کې بیا د شوراګانو ډیری غړي دولتي چارواکي و او نایب سلطنت هېڅکله هم د مقننې قوې پر وړاندې ځواب ویونکی نه و. په ایالتي کچه منتخب غړي له غیر رسمي منصوبینو سره یوځای له منصوب شوو چارواکو زیات و، خو د مقننې قوې پر وړاندې د والي یا ګورنر مسئولیتونه په پام کې نه و نیول شوي. مورلي د بریتانیا پارلمان ته د دغه قانون په وړاندې کولو سره څرګنده کړه چې پارلماني کورواکي د بریتانیا د دولت موخه نه ده. د مورلي – مینټو اصلاحات د عطف ټکی و. په دې سره د هند په مقننه شوراګانو کې ټاکنیز اصل معرفي شو. ورته مهال «د رایو ورکړه» د لوړې طبقې هندیانو کوچنۍ ډلې ته محدودېده. دغه منتخب غړي په مخ پر زیاتوالي ډول د «رسمي دولت» په اپوزیسیون واوښتل. ورپسې اشتراکي رایه ورکوونکو نورو ټولنو ته هم پراختیا ومونده او د مذهب له لارې د ډلو په پېژندو کې د هندي لیدلوري په سیاسي عامل واوښتل. == د واک لېږد == د آل انډیا آزاد مسلم کنفرانس په نامه غونډه د ۱۹۴۰ زکال په اپرېل میاشت کې په ډهلي کې جوړه شوه څو د یو خپلواک او متحد هند له جوړېدو ملاتړ اعلان کړي. په دغه کنفرانس کې د هند څو اسلامي سازمانونو او همدارنګه ۱۴۰۰ ملت پالو مسلمانو استازو ګډون کړی و. د آل انډیا مسلم لیګ په نامه د جلا غوښتونکو ملاتړي ګوند هڅه وکړه څو ملت پاله مسلمانان چې د هند د تجزیې مخالف و د «ویرولو او وحشت» پر مټ غلي کړي. همدا و چې د آل انډیا آزاد مسلم کانفرانس د مشر، الله بخش سومرو ترور مرسته وکړه؛ د آل انډیا مسلم لیګ ډله په اسانۍ سره د پاکستان د جوړېدو غوښتنه وکړي. <ref name="QasmiRobb2017">{{cite book|last1=Qasmi|first1=Ali Usman|last2=Robb|first2=Megan Eaton|title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108621236|page=2|language=en}}</ref><ref name="Haq1970">{{cite book|last1=Haq|first1=Mushir U.|title=Muslim politics in modern India, 1857-1947|date=1970|publisher=Meenakshi Prakashan|page=114|language=en|quote=This was also reflected in one of the resolutions of the Azad Muslim Conference, an organization which attempted to be representative of all the various nationalist Muslim parties and groups in India.}}</ref><ref name="Ahmed2016">{{cite web|last1=Ahmed|first1=Ishtiaq|title=The dissenters|url=https://www.thefridaytimes.com/tft/the-dissenters/|publisher=[[The Friday Times]]|language=en|date=27 May 2016|quote=However, the book is a tribute to the role of one Muslim leader who steadfastly opposed the Partition of India: the Sindhi leader Allah Bakhsh Soomro. Allah Bakhsh belonged to a landed family. He founded the Sindh People’s Party in 1934, which later came to be known as ‘Ittehad’ or ‘Unity Party’. ... Allah Bakhsh was totally opposed to the Muslim League’s demand for the creation of Pakistan through a division of India on a religious basis. Consequently, he established the Azad Muslim Conference. In its Delhi session held during April 27–30, 1940 some 1400 delegates took part. They belonged mainly to the lower castes and working class. The famous scholar of Indian Islam, Wilfred Cantwell Smith, feels that the delegates represented a ‘majority of India’s Muslims’. Among those who attended the conference were representatives of many Islamic theologians and women also took part in the deliberations ... Shamsul Islam argues that the All-India Muslim League at times used intimidation and coercion to silence any opposition among Muslims to its demand for Partition. He calls such tactics of the Muslim League as a ‘Reign of Terror’. He gives examples from all over India including the NWFP where the Khudai Khidmatgars remain opposed to the Partition of India.|access-date=24 December 2023|archive-date=22 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322163216/https://www.thefridaytimes.com/the-dissenters/|url-status=dead}}</ref><ref name="Ali2017">{{cite web|last1=Ali|first1=Afsar|title=Partition of India and Patriotism of Indian Muslims|url=http://www.milligazette.com/news/15756-partition-of-india-and-patriotism-of-indian-muslims|publisher=[[The Milli Gazette]]|language=en|date=17 July 2017}}</ref> د ۱۹۴۶ زکال په جنوري میاشت کې د هند د وسله والو ځواکونو په کتار کې یو لړ پاڅونونه شول؛ دغه پاڅونونه د سلطنتي هوايي ځواک څخه پیل شول ځکه چې هغوی بریتانیا ته په بېرته ګرځېدو کې له ځنډ څخه ناهیلي شوي و. دغه پاڅونونه د ۱۹۴۶ زکال په فبروري میاشت کې د هند د سمندري پوځ د پاڅون او ورپسې په کلکته، مدراس او کراچۍ کې د پاڅونونو له امله خپل اوج ته ورسېدل. له دې سره چې پاڅونونه په ډېرې چټکۍ سره وځپل شول، خو په هند کې یې پام وړ عامه ملاتړ وموند او له امله یې د بریتانیا د نوي کارګر دولت په پرېکړو کې پام وړ تغیر راغی. ورته مهال د بریتانیا حکومت د هند لپاره د بهرنیو چارو د وزیر لارډ پتیک لارنس په مشرۍ یو پلاوی ولېږه؛ په دغه پلاوي کې سټافورډ کرېپس هم شامل و چې څلور کاله وړاندې یې یوځل هند ته سفر کړی و. <ref name="judd-mutiny">{{Harv|Judd|2004|pp=172–173}}</ref> سربېره پر دې د ۱۹۴۶ زکال په لومړیو کې په هند کې نوې ټاکنې وشوې چې په هغو کې کانګرس ګوند له یوولسو ایالتونو څخه د اتو ایالتونو ټاکنې وګټلې. ورته مهال د کانګرس او مسلم لیګ ترمنځ د وېش پر سر مذاکره ناکامه شوه. جناح د ۱۹۴۶ زکال د اګست ۱۶مه نېټه په بریتانوي هند کې د یو مسلمان قلمرو د غوښتنې لپاره د سوله ئیز مستقیم اقدام د ورځې په توګه اعلان کړه. راتلونکې ورځ په کلکته کې د هندوانو او مسلمانانو ترمنځ جنجالونه پیل شول چې په چټکۍ سره یې ټول هند ته پراختیا ومونده. په داسې حال کې چې د هند دولت او کانګرس ګوند دواړه د دغو پېښو د بهیر تر اغېز لاندې راغلي و، کانګرس ګوند د جواهر لعل نهرو په مشرۍ د لنډ مهالي حکومت اعلان وکړ چې نهرو په کې د متحد هند د لومړي وزیر په توګه خدمت وکړ. <ref>{{Harv|Judd|2004|p=172}}</ref> د همدغه کال په وروستیو کې د بریتانیا کارګر دولت چې خزانه یې د دویمې نړیوالې جګړې له امله تشه شوې وه، هوډ یې وکړ چې په هند کې د بریتانیا واکمنۍ ته پای ټکی کېږدي؛ همدا و چې د ۱۹۴۷ زکال په لومړیو کې یې د ۱۹۴۸ زکال تر جون میاشتې پورې د واک د لېږد لپاره خپل هوډ اعلان کړ. خپلواکۍ ته په نږدې کېدو سره د هندوانو او مسلمانانو ترمنځ تاوتریخوالو په پنجاب او بنګال ایالتونو کې په بې وقفې ډول دوام وموند. له دې امله چې د بریتانیا پوځ د تاوتریخوالي احتمالي زیاتوالي ته چمتوالی نه درلود، نوي نایب السلطنت لوئیس مونټباټن د واک د لېږد نېټه رامخکې کړه او د خپلواکۍ د دوه اړخیزې طرحې د جوړېدو لپاره یې له شپږو میاشتو څخه لنډه موده وټاکله. د ۱۹۴۷ زکال په جون میاشت کې ملت پاله مشرانو له دې ډلې نهرو او ابوالکلام آزاد د کانګرس ګوند په استازولۍ، جناح د جلا غوښتونکو د ملاتړي مسلم لیګ ګوند په استازولۍ، بهیمراورامجي امبېدکار د ډالیټ یا نه لمس کېدونکې ټولنې په استازولۍ او ماسټر تارا سېنګ د سکانو په استازولۍ هوکړه وکړه چې هېواد د ګاندي د لیدلوري پر خلاف ووېشي. ورته مهال تجزیې ته په نږدې کلونو کې د هند د جلا غوښتونکو ملاتړي مسلم لیګ ګوند د لویدیځ پنجاب څخه هندوان او سېکان له تاوتریخوالي څخه په کار اخیستو ویستلي وو.<ref name="Abid2014">{{cite web|last1=Abid|first1=Abdul Majeed|title=The forgotten massacre|url=https://nation.com.pk/29-Dec-2014/the-forgotten-massacre|website=The Nation|date=29 December 2014|quote=On the same dates, Muslim League-led mobs fell with determination and full preparations on the helpless Hindus and Sikhs scattered in the villages of Multan, Rawalpindi, Campbellpur, Jhelum and Sargodha. The murderous mobs were well supplied with arms, such as daggers, swords, spears and fire-arms. (A former civil servant mentioned in his autobiography that weapon supplies had been sent from the NWFP and money was supplied by Delhi-based politicians.) They had bands of stabbers and their auxiliaries, who covered the assailant, ambushed the victim and disposed of his body if necessary. These bands were monetarily subsidized by the Muslim League, and cash payments were made to individual assassins based on the numbers of Hindus and Sikhs who they had killed. There were also regular patrolling parties in jeeps which went about sniping and picking off any stray Hindus and Sikhs. ... Thousands of non-combatants including women and children were killed or injured by mobs, supported by the All India Muslim League.}}</ref> په میلیونونو مسلمان، سېک او هندو کډوال له نویو ترسیم شوو پولو واوښتل. په پنجاب کې چېرې چې نوو پولو د سېکانو سیمې په دوه برخو وېشلې وې، په پریمانه کچه وینه وبهېده. په بنګال او بېهار کې چې ګاندي هلته د خلکو په افکارو کار کړی و؛ تاوتریخوالو په کې په محدوده کچه شتون درلود. په ټولیزه توګه د نویو پولو دواړو خواوو ته د تاوتریخوالو له امله له ۲۵۰ زره څخه تر ۵۰۰ زره کسان ووژل شول. د ۱۹۴۷ زکال د اګست په ۱۴مه نېټه پاکستان تاسیس شو او محمد علي جناح د هغو د لومړني مشر په توګه په کراچۍ کې لوړه وکړه. راتلونکې ورځ د ۱۹۴۷ زکال د اګست په ۱۵مه نېټه هند چې اوس د هند له اتحادیې څخه ډېر کوچنی شوی و، په نوي ډهلي کې د یو لړ رسمي مراسمو پر مهال په یو خپلواک هېواد واوښت او جواهر لعل نهرو د لومړي وزیر په توګه د هغو مشري پر غاړه واخیسته؛ ورته مهال نایب السلطنت لوئیس مونټباټن په دغه هېواد کې د لومړي ګورنر جنرال په توګه پاتې شو. <ref>{{Harv|Khosla|2001|p=299}}</ref> == سرچينې == q99te6v01czoqs9gs97tohcoqr0ixnn 0 73365 362613 358343 2026-03-30T06:43:38Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362613 wikitext text/x-wiki دلته د یو شمېر هغو هېوادونو یادونه شوې چېرې چې د یهودیت ترهې (یهود ستېزۍ) احساسات تجربه شوي دي. == افریقا == === الجزایر === وروسته له هغه چې الجزایر په ۱۹۶۲ زکال کې خپلواکي واخیسته، یوازې مسلمانانو د دغه هېواد تابعیت ترلاسه کولای شو، همدا و چې د دغه هېواد ۹۵٪ یهودان چې شمېر یې ۱۴۰ زرو تنو ته رسېد له دغه هېواد څخه ووتل. له ۱۸۷۰ زکال وروسته (دغه چاره د لنډ مهال لپاره په ۱۹۴۰ زکال کې د ویشي فرانسې له خوا ودرول شوه) د الجزایر ډیری یهودانو فرانسوي تابعیت ترلاسه کړ چې ډېری له دغو څخه فرانسې او یو شمېر یې هم اسرائیلو ته کډه شول. تر ۱۹۶۹ زکال پورې په دغه هېواد کې له ۱۰۰۰ تنو څخه لږ یهودانو ژوند کاوه. په ۱۹۷۵ زکال کې دولت یوازې له یوې کنیسې پرته نورې ټولې کنیسې ونیولې او هغه یې په جوماتونو او یا هم کتابتونونو بدلې کړې. <ref name="JVL">[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Algeria.html "Algeria"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808193700/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Algeria.html |date=2016-08-08 }}, Jewish Virtual Library</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jta.org/1975/04/15/archive/behind-the-headlines-the-jews-of-algeria|title=Behind the Headlines the Jews of Algeria|date=April 15, 1975}}</ref> === مصر === په ۱۹۴۸ زکال کې شاوخوا ۷۵۰۰۰ یهودانو په مصر کې ژوند کاوه. نن ورځ له دغې شمېرې څخه ۱۰۰ تنه یې پاتې دي چې ډېری یې په قاهرې ښار کې ژوند کوي. د ۱۹۴۸ زکال پر مهال د قاهرې په یهود مېشتو سیمو کې یو لړ بمي چاودنې وشوې چې له امله یې لږ تر لږه ۷۰ یهودان ووژل شول؛ په سلګونو نور یهودان بندیان او مالونه یې مصادره شول. په ۱۹۵۴ زکال کې د لاوون کړکېچ چې له امله یې اسرائیلي وګړي او مصري یهودان د مصري او امریکايي اهدافو د بمبارد کولو له امله ونیول شول، په مصر کې یې د پاتې یهودانو د لا ځورونې لپاره پلمه جوړه کړه. په ۱۹۵۶ زکال کې د سوئز له کړکېچ وروسته، مصر له ۲۵ زرو څخه زیات یهودان له هېواده وشړل، د هغوی مالونه یې مصادره کړل او شاوخوا درې زره نور یې بندیان کړل. په ۱۹۶۷ زکال کې یې نور یهودان هم بندیان او شکنجه کړل چې د دوی له کډوالۍ وروسته یې کورونه هم مصادره کړل. مصر یو مهال د پرمختللو او باسوداه یهودي ټولنو کور و. په نهمه او یوولسمه پېړۍ کې مسلمانانو د یهودانو داسې ځپونکې چارې پلې کړې چې په ۱۰۱۲ زکال کې په قاهره کې د یهودي سیمو په ویجاړولو او همدارنګه د یهودانو په عام وژنې سره پای ته ورسېدې. له دغه مهال را وروسته شرایطو په ۱۵۱۷ زکال کې د عثماني سترواکۍ تر مهاله توپیرونه لرل او یوځل بیا پر هغوی فضا تنګه شوه. <ref name="Schafer">Schafer, Peter. ''Judeophobia'', Harvard University Press, 1997, p 208.</ref><ref>[http://www.ccel.org/ccel/josephus/works/files/apion-1.htm ''Against Apion''] Bk 1.14, 1.26</ref><ref>Obadiah of Bertinoro p. 53</ref><ref>[http://www.intelligence.org.il/eng/sib/4_04/as_egypt.htm Examples of antisemitism in the Arab and Muslim world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703175632/http://www.intelligence.org.il/eng/sib/4_04/as_egypt.htm|date=2007-07-03}} on intelligence.org.il, site of the Intelligence and Terrorism Information Center at the Center for Special Studies (C.S.S), Israel. Accessed 24 September 2006.</ref> == آسیا == === بحرین === د بحرین د کوچنۍ یهودي ټولنې شمېر په ۱۹۴۸ زکال کې ۱۵۰۰ تنه و؛ دا تر ډېره پورې د هغو کډوالو له اولادې څخه وو چې د ۱۹۰۰مې لسیزې په لومړیو کې له عراق څخه دلته راغلي وو. د ۱۹۴۷ زکال په ډسمبر میاشت کې د بحرین د یهودي ټولنې پر وړاندې د منامه پاڅون په فلسطین کې د دوامداره تاوتریخوالي له امله رامنځته شو. یو شمېر خلکو د یهودانو کورونه او دوکانونه لوټ کړل، د ښار کنیسه یې ړنګه کړه، یهودان یې ووهل او یوه زړه یهودي ښځه یې ووژله. د ۱۹۶۷ زکال له شپږ ورځنۍ جګړې وروسته یو ځل بیا په یهودانو بریدونه زیات شول. له همدې امله د دغه هېواد ډیری یهودان نورو هېوادونو په ځانګړې توګه اسرائیلو او بریتانیا ته کډه شول، خو له دې سره هم تر ۲۰۰۶ زکال پورې ۳۶ تنه یهودان په دغه هېواد کې پاتې وو. <ref name="MOMENT">{{cite news|title=The Unlikely Emissary: Houda Nonoo|first=Sarah|last=Breger|url=http://momentmag.com/Exclusive/2011/04/bahrain.html|newspaper=[[Moment (magazine)|Moment]]|year=2011|access-date=7 July 2012}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref name="israelnationalnews.com">{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/127201|title=The King of Bahrain Wants the Jews Back|author=Ratzlav-Katz, Nissan|date=14 August 2008|work=Israel National News|archive-date=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003051455/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/127201|access-date=2 October 2012|url-status=live}}</ref><ref name="Luxner">Larry Luxner, [http://www.jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=17183&intcategoryid=1 Life’s good for Jews of Bahrain—as long as they don’t visit Israel] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607072143/http://www.jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=17183&intcategoryid=1|date=2011-06-07}}, [[JTA News]], October 18, 2006. Accessed 25 October 2006.</ref> نن ورځ د بحرین د مسلمانانو او یهودانو ترمنځ اړیکې په عمومي بڼه ښې ګڼل کېږي؛ ورته مهال بحرین د عربستان د ټاپو وزمې یوازنی هېواد دی چې په هغو کې ځانګړې یهودي ټولنه شتون لري او همدارنګه د فارس خلیج یوازنی هېواد دی چې کنیسه لري، په داسې حال کې چې له هغو ګټنه نه کېږي. په دغه هېواد کې یهودان د ډېر لږ شمېر په لرلو بیا هم د دغه هېواد په مدني ټولنه کې پام وړ رول لوبوي. <ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7426806.stm|title=Bahrain names Jewish ambassador|work=[[BBC News]]|date=2008-05-30|access-date=2008-05-30}}</ref> === هند === هند د ګڼ شمېر یهودي ټولنو کور دی. د شلمې پېړۍ پر مهال څو مهمو هندو مشرانو، پوهانو او سیاستوالو لکه وینایاک دامودار سوارکار، سیتا رام ګوئل، آرون شوري او نورو په څرګنده بڼه یهود ستېزي وغندله او له اسرائیلو او همدارنګه یې د یهودانو له برخلیک ټاکنې ملاتړ وکړ. <ref>{{cite web|url=http://www.nhsf.org.uk/images/stories/HinduDharma/Interfaith/hinduzion.pdf|title=Hindu Pro-Zionism|access-date=April 23, 2006|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20060423090103/http://www.nhsf.org.uk/images/stories/HinduDharma/Interfaith/hinduzion.pdf|archive-date=April 23, 2006}}</ref><ref>{{Cite book|last=Cottle.|first=Johnson, Barbara|url=http://worldcat.org/oclc/636074543|title="Our community" in two worlds : the Cochin Paradesi Jews in India and Israel|date=1989|publisher=University Microfilms International|oclc=636074543}}</ref> === ایران === د ایران پخواني ولسمشر محمود احمدي نژاد څو ځله له هلوکاسټ څخه په انکار کولو تورن شوی دی. د ایران لوی مذهبي رهبر، علي خامنه یي هم څو ځله د هلوکاسټ د ورکړل شوو شمېرو اړوند شک ښودلی دی. هغه د یوې غونډې پر مهال وویل چې صهیونېستانو له نازي رهبرانو سره «نږدې اړیکې» لرلې او «د [هولوکاسټ] اغراق آمېزه شمېرې له فلسطینیانو سره د صهیونېستانو د ظالمانه چلن د توجېه په موخه وړاندې شوې دي».<ref>{{Cite web|title=افسانه هولوکاست|url=https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5070#43766|website=Khamenei.ir|access-date=2024-01-02|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127160933/https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5070#43766|url-status=dead}}</ref> ورته مهال ایراني یهودان، عیسویان او زردشتیان د اساسي قانون له مخې ځانګړي حقونه لري او همدارنګه د ایران په پارلمان کې ورته څوکۍ ځانګړې شوې دي، خو له دې سره هم په عملي بڼه د هغوی ځورونه شتون لري. <ref name="The Algemeiner">{{cite news|title=Anti-Semitic Cartoon Wins Iranian Festival Prize|url=http://www.algemeiner.com/2012/07/11/anti-semitic-cartoon-wins-iranian-festival-prize/|access-date=11 July 2012|newspaper=The Algemeiner|date=11 July 2012}}</ref><ref name="The Jewish Chronicle">{{cite news|last=Rocker|first=Simon|title=Iran gives antisemitic cartoon top prize|url=http://www.thejc.com/news/world-news/69827/iran-gives-antisemitic-cartoon-top-prize|access-date=11 July 2012|newspaper=The Jewish Chronicle|date=11 July 2012}}</ref><ref name="ADLb">{{cite web|title=Anti-Semitic Cartoon Declared Winner of Iranian 'Wall Street Downfall' Festival|url=http://altwire.utne.com/zine/israel-palestine_new/antisemitic-cartoon-declared-winner-of-i/5547314632322f6f30586535547a61726a6e747545413d3d|website=The Anti-Defamation League|access-date=11 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111113637/http://altwire.utne.com/zine/israel-palestine_new/antisemitic-cartoon-declared-winner-of-i/5547314632322f6f30586535547a61726a6e747545413d3d|archive-date=11 January 2014|url-status=dead}}</ref> === پاکستان === په پاکستان کې د یهودانو پر ضد یوه عمومي کلیشه شتون لري. یهودان په دغه هېواد کې په ناسمه توګه «بخیلان» ګڼل کېږي، په داسې حال کې چې په پاکستان کې بني اسرائیلو د دغه هېواد له وېش وړاندې د ورورولۍ او وحدت ګڼ شمېر سازمانونه لرل چې هلته یې له مېشتو یهودانو او نورو ځانته ورته باور لرونکو سره مرستې کولې. په شام کې د اسرائیلو له رامنځته کېدو لږ وړاندې د پاکستان د اسلامي دولت په تاسیس کېدو سره په پاکستان کې د یهودانو پر وړاندې یو لړ کړکېچونه رامنځته شول چې بیا په ۱۹۴۸ زکال کې د اسرائیلو له خپلواکۍ وروسته په پاکستان کې د شاوخوا ۲۰۰۰ کسیزې کوچنۍ یهودي ټولنې پر وړاندې له تاوتریخوالي ډک اقدامات ترسره شول. په کراچۍ کې د هغو کنیسه او خپله یهودان د عامو وګړو تر برید لاندې راغلل. دغه ځورونې لامل وګرځېدې چې ګڼ شمېر دغه یهودان هند، اسرائیلو، کاناډا، متحده ایالاتو، بریتانیا او نورو همګټو هېوادونو ته کډه وکړي. د دغه هېواد په پېښور ښار کې بیا یهودي ټولنه شتون نه لري. <ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005\10\21\story_21-10-2005_pg3_2 Why are the Jews ‘kanjoos’? —Khaled Ahmed’s Review of the Urdu press],''Daily times (Pakistan)''</ref><ref name="Pakistan">[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Pakistan.html Jewish Virtual Library: Pakistan] Accessed October 8, 2006</ref> په ۱۹۹۶ زکال کې له جمیما ګولډسمېت سره د پاکستان د کرکټ لوبډلې د مخکښ غړي عمران خان (وروسته د پاکستان لومړی وزیر) واده یو شمېر غبرګونونه راوپارول او خان د «یهودي لابي ګرۍ» په موخه اجنټ وبلل شو. په پاکستان کې مصري رسنیو په خان باندې دغه ډول نور تورونه پورې کړل، خو هغوی دغې موضوع ته اړوند خپل راپورونه د خان له شکایت وروسته لرې کړل. <ref name="Pakistan2">[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Pakistan.html Jewish Virtual Library: Pakistan] Accessed October 8, 2006</ref> === سعودي عربستان === د سعودي عربستان په درسي نصاب کې یهودان په ښه نامه نه دي یاد شوي او هغوی د شادیانو نسل بولي؛ همدارنګه له زده کوونکو غواړي چې له یهودانو ځانونه لرې وساتي او له هغوی سره ملګرتیا وه نه کړي. همدارنګه څرګندوي چې یهودان د شیطان عبادت کوي او مسلمانان پر یهودانو باندې د غلبې په موخه جهاد ته هڅوي. د سعودي عربستان دولتي چارواکي او همدارنګه مذهبي مشران هم د همدغه لیدلوري ترویج کولو ته کار کوي او څرګندوي چې یهودان په ټوله نړۍ کې نفاق اچوي. هغوی د خپلو دغو څرګندونو لپاره د دلیل وړاندې کولو په موخه د صهیونېستي مشرانو ترمنځ په ترسره شوي پروتوکول استناد کوي. <ref>{{cite news|last=Shea|first=Nina|author-link=Nina Shea|title=This is a Saudi textbook. (After the intolerance was removed.)|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/19/AR2006051901769.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=21 May 2006|page=B01}}</ref><ref name="CMIP-KSA2001">[http://www.edume.org/reports/10/38.htm CMIP report: The Jews in World History according to the Saudi textbooks] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928005805/http://www.edume.org/reports/10/38.htm|date=28 September 2007}}. ''The Danger of World Jewry'', by Abdullah al-Tall, pp. 140–141 (Arabic). ''Hadith and Islamic Culture'', Grade 10, (2001) pp. 103–104.</ref><ref name=":0">{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/religion/pdfdocs/KSAtextbooks06.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060823125127/http://www.freedomhouse.org/religion/pdfdocs/KSAtextbooks06.pdf|archive-date=23 August 2006|title=Saudi Arabia's Curriculum of Intolerance|publisher=Center for Religious Freedom of Freedom House|date=2006}}</ref> په ۲۰۰۴ زکال کې د سعودي عربستان د تورېزم رسمي ویب پاڼې اعلان وکړ چې یهودانو او د اسرائیلو پاسپورټ لرونکو ته د دغه هېواد وېزه نه ورکوي. د دغې موضوع اړوند له جنجالونو وروسته دغه خبر له یادې ویب پاڼې څخه لرې کړای شو، خو لا هم اسرائیلي پاسپورټ لرونکو ته وېزه نه ورکوي. د ۲۰۱۴ زکال په وروستیو کې یوې سعودي ورځپاڼې راپور خپور کړ چې د یهودیت په ګډون د نورو مذهبونو خارجي کارګرانو ته په سعودي عربستان کې هرکلی ویل کېږي، خو د اسرائیلي وګړو هرکلی نه کوي. <ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3493448.stm "Jews barred in Saudi tourist drive"], ''[[BBC News]]'', 27 February 2004.</ref><ref>Ariel Ben Solomon, [http://www.jpost.com/International/Saudi-Arabia-says-open-to-Jewish-workers-386239 "Saudi Arabia says open to Jewish Workers"], Jerusalem Post, 31 December 2014.</ref> == اروپا == په ۲۰۰۴ زکال کې «د پیو نړیوالو لیدلورو د پروژې» د نظرپوښتنې لنډیز څرګندوي چې، «په اروپا کې د یهودیت ستېزۍ د زیاتوالي اړوند له اندېښنو سربېره په تېرو لسیزو کې د یهودیت ضد احساساتو د زیاتوالي هېڅ نښانه شتون نه لري. ورته مهال د ۱۹۹۱ زکال په پرتله په فرانسې، جرمني او روسیه کې اوس مهال د یهودیانو د مطلوبیت درجه لوړه ده. له دې سره هم یهودان په متحده ایالاتو کې د جرمني او روسیې په پرتله زیات محبوبیت لري». <ref name="Pew">[http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=206 "A Year After Iraq War: Mistrust of America in Europe Even Higher, Muslim Anger Persists"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316041232/http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=206 |date=2010-03-16 }}, [[Pew Research Center|Pew Global Attitudes Project]], accessed March 12, 2006.</ref> سربېره پر دې په ۲۰۰۵ زکال کې د افترا ضد اتحادیې د نظر پوښتنې د پایلو پر بنسټ لا هم په اروپا کې یهودیت ضد لیدلوري دود دي. د دغې نظر پوښتنې ۳۰٪ ګډون کوونکو ویلي و چې یهودان د سوداګرۍ په برخه کې له کچې زیات واک لري چې له دغو ځواب ویونکو څخه ۱۱٪ ډنمارک، ۱۴٪ انګلستان، ۶۶٪ هنګري او څه باندې ۴۰٪ یې پولنډ او هسپانیا ته اړوند دي.  <ref name="ADL2">[http://www.adl.org/PresRele/ASInt_13/4726_13.htm "ADL Survey in 12 European Countries Finds Antisemitic Attitudes Still Strongly Held"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050609031531/http://www.adl.org/PresRele/ASInt_13/4726_13.htm|date=2005-06-09}}, [[Anti-Defamation League]], 2005, accessed March 12, 2006.</ref><ref name="flashmap">[http://www.philosophistry.com/specials/europe/question_1.html Flash Map of Attitudes Toward Jews in 12 European Countries (2005)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415030419/http://www.philosophistry.com/specials/europe/question_1.html|date=2008-04-15}}, Philo. Sophistry, accessed March 12, 2006.</ref> == سرچينې == r2m5x1zqkguqk42vyw8bncm01znt2mi 0 73818 362599 362147 2026-03-30T02:23:42Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362599 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} مولانا سید حسین احمد صاحب مدني د هند یو ستر دیني عالم وو. ==پيدايښت== حسین احمد صاحب د مولوي سید حبیب الله زوی دی، مولوي سید حبیب الله د مولوي فضل الرحمن گنج مراد آبادي خاص خلیفه وو. د حسین احمد مدني رحمة تاریخي نوم چراغ محمد دی او د نسب لړۍ یې حضرت محمد ﷺ ته رسېږي او حسیني سید دی ، په ۱۹/ شوال المکرم ۱۲۹۶ھ د هند د فیض آباد سیمي په يوه علمي اود ینداره کورنۍ کي زیږدلی دی. ==زده کړي== مدني صاحب خپلي لومړنۍ زده کړه قرآن او فارسي د خپل پلار او مور څخه ترلاسه کړي دي. د قرآن کریم حفظ یې د شیخ الهند مولوي [[محمودالحسن دیوبندي]] رحمه الله سره د مالټا په بند کي کړی دی ، په ۱۳۰۹ھ کال کي یې په [[دیوبند مدرسه]] کي داخله واخسته. د درسي نظامي ۶۷ کتابونه چی په ۷۰ فنونونو باندي مشتمل وه په ۶ کال او ۶ میاشتو بشپړ کړل او ۱۳۱۵ھ کال کي د دیوبند مدرسې څخه يې د فضیلت پګړی پر سر کړه او د درسي نظامي څخه علاوه یې نور کتابونه لکه د طب، ادب او هیئت په مدینه منوره کي پر مشهور ادیب حضرت شیخ آفندی عبدالجلیل براده باندپ وویل. ==په حدیثو او نورو فنون کي د مدني صاحب استاذان== د مولوي شیخ الهند نه یې دستور المبتدی ، زرّادِی ، زنجانی ، مراح الارواح ، قال اَقول، مرقات، تهذیب، شرح تهذیب ، قطبی تصدیقات، قطبی تصورات، مجسطی، مفید الطالیبین ، نفحة الیمن، مطول، هدایه اَخیرین ، ترمذی شریف ، بخاری شریف ، ابو داؤد شریف، تفسیر بیضاوی شریف ، نخبة الفکر، شرح عقائد نسفی، حاشیه خیالی، موطا امام مالک موطا امام محمد لوستي دي. د مولوي ذوالفقار علی صاحب نه یې فصول اکبری، د حضرت مولوي عبد العلی صاحب مرحوم نه یې مسلم ، نسائی شریف ،ابن ماجه شریف ، سبعه معلقه، حمد الله ، صدرا ، شمس بازغه، توضیح تلویح ، تصریح. د حضرت مولوي خلیل احمد صاحب مرحوم نه یې تلخیص المفتاح. د حضرت مولوي حکیم محمد حسن صاحب مرحوم نه یې پنج گنج ، صرف میر، نحومیر ، مختصر المعانی ، سلم العلوم، ملاحسن، جلالین شریف ، هدایه اولین. د حضرت مولوي مفتی عزیز الرحمن صاحب نه یې شرح ملا جامی، بحث فعل کافیه ، هدایة النحو ، منیة المصلی ، کنز الدقائق ، شرح مائة عامل، اُصول الشاشی. د حضرت مولوي غلام رسول صاحب مدرس مرحوم نه یې نوراالانوار، حسامی، قاضی مبارک، شمائل ترمذی شریف، د حضرت مولوي منفعت علی صاحب مرحوم نه یې میر زاهد، رساله میر زاهد ، ملا جلال ، میبذی، خلاصة الحساب، رشیدیه، سراجي. د حضرت مولوي الحافظ احمد صاحب مرحوم نه یې شرح ملا جامي بحث اسم. د حضرت مولوي حبیب الرحمن صاحب مرحوم نه یې مقامات حریری ، دیوان متنبی. د حضرت مولانا صدیق احمد صاحب مرحوم(مشر ورور د شیخ الاسلام نورالله مرقده) نه یې میزان الصرف ، ایسا غوجی ، منشعب ولوستل. ==زدکړي او تدریس== ۱۳۱۶ھ نه ۱۳۳۱ھ پوري په مدینه طیبه کي د حرمِ نبوي صلى الله عليه وسلم سره نژدې به یې درس ورکاوه. په ۳۰ کال په دارالعلوم دیوبند کي شیخ الحدیث او صدرالمدرسین (مشر ښوونکی) ؤ ، ددې نه علاوه په مدرسه امروهه، کلکته کي مدرسه عالیه او سهلټ کي جامعه اسلامیه کي استاد پاتی شوی دی. ==بيعت او سلوک== په ۱۳۱۶ھ کي یې د حضرت مولانا [[رشید احمد گنگوهي]] رحمة الله عليه څخه د بيعت او سلوک مراحل هم سر ته ورسول.سید حسین احمد صاحب مدني د درس او تدریس نه علاوه نور ھم ډیر خدمات لري په سیاسي، ملي، طریقت او شریعت، تصوف، جھاد او د مسلمانانو د رهبرۍ او لارښووني له پاره ئې په ټولنیزه، تمدني او سياسي برخه کي ھم لوی خدمت ترسره کړی دی. سید حسین احمد صاحب په مختلفو فنون باندي کتابونه ليکلي دي چي په لاندي ډول دي: نقشِ حیات“ ۲جلد مکتوبات شیخ الاسلام رحمة الله عليه ۴ جلد بدعت په خلاف مشهور کتاب ”الشهاب الثاقب“ تعلیمی هند اسیر مالټا متحده قومیت اور اسلام ایمان وعمل مودودی دستور وعقائد کي حقیقت سلاسل طیبه کشفِ حقیقت همدارنګه خطباتِ صدارت ھم لري ==نامتو شاګردان== مولانا سید حسین احمد مدني رحمه الله الله ستر ستر زده کوونکي لري چې مشهور يې په لاندې ډول دي: امام اهلسنت حضرت مولانا سرفراز خان صفدر رحمه الله، شیخ الحدیث حضرت مولانا [[عبدالحق اکوړه خټک]] رحمه الله، پیر طریقت حضرت مولانا سید امین شاه رحمه الله شیخ الحدیث حضرت مولانا سلیم الله خان رحمه الله شیخ الحدیث حضرت مولانا عبدالستار تونسوي رحمه الله حضرت مولانا عبدالحفیظ کردي رحمه الله مدینه منوره حضرت مولانا احمد البساطی رحمه الله نائب قاضی مدینه منوره محمود عبدالجواد رحمه الله شیخ بشیر ابراهیمي جزائري رحمه الله مولوي محمد یوسف خان کشمیري رحمه الله ==مړينه او جنازه== د علم او عرفان دا ځلانده ستوری په ۲۸/محرم الحرام ۱۳۷۷ھ د بخاری شریف جلد اوّل آخری سبق ووایه او په ۱۳/جمادی الاولیٰ ۱۳۷۷ھ د علم او عمل، زهد و تقویٰ او رُشد وهدایت ستر داعي ددې فاني نړۍ څخه سترګي پټي کړې د جنازی لمو نځ پرې حضرت شیخ الحدیث برکة العصر مولانا محمد زکریا رحمه الله ادا کړ او د خپل استاد شیخ الهند رحمه الله د قبر تر څنګ په قبرستان قاسمي کي دفن کړل شو. انا لله وانا الیه راجعون ==سرچینه== https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=9256{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} swxbyesks11fdt3q3rx7duugcbis09g 0 86764 362598 362289 2026-03-30T01:38:43Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 362598 wikitext text/x-wiki '''تنځیمات''' ({{Lang-en|Setting}}) هغو انتخابونو او اختیاراتو ته ویل کېږي چې په یو سیسټم، وسیله یا کاریال کې کاروونکي ته دا وړتیا ورکوي ترڅو د هغې کاري بڼه، ظاهري ډیزاین او فعالیتونه د خپلې خوښې سره سم بدل کړي. تنظیمات په حقیقت کې د انسان او ماشین ترمنځ د تعامل یو کنټرولونکی مرکز دی چې له لارې یې د وسیلې پیچلي فعالیتونه د کاروونکي له شخصي اړتیاوو سره همغږي کېږي. په [[ټیکنالوژي]] کې تنځیمات یوازې د څراغ د روښانه کولو یا غږ لوړولو لپاره نه دي، بلکې دا د یو ډیجیټل سیسټم د امنیت، محرمیت او سرعت د مدیریت بنسټیزه برخه جوړوي. د هرې وسیلې په کارولو کې لومړی ګام معمولاً تنظیماتو ته لاسرسی وي ترڅو هغه د کار لپاره چمتو شي. په عملیاتي سیسټمونو او سافټویرونو کې تنځیمات په بېلابېلو کټګوریو وېشل کېږي چې پکې د سیسټم تنځیمات، د شبکې اتصال، او د کاروونکي د حساب مدیریت شامل دي. په [[کمپیوټر]] او سمارټ یا ګرځنده موبایلونو کې د تنځیماتو مینو د دې لپاره ډیزاین شوې چې کاروونکی وکولی شي د بټرۍ مصرف، د سکرین روښانتیا او د خبرتیاوې (Notifications) ډول په خپله خوښه وټاکي. له تخنیکي پلوه، کله چې یو کاروونکی په تنظیماتو کې بدلون راولي، دا بدلونونه په یو ځانګړي فایل یا ډیټابیس کې خوندي کېږي چې سیسټم ورته په هره مرحله کې مراجعه کوي. دا چاره په [[معلوماتی ټکنالوژي]] کې د شخصی کولو یا کسټمایزیشن په نوم یادېږي چې د وسایلو کارول اسانه او خوندي کوي. د تنځیماتو اهمیت په اوسني پېر کې د ډیجیټل امنیت او شخصي مالوماتو د ساتنې له امله نور هم زیات شوی دی. کاروونکي کولی شي د محرمیت تنځیماتو له لارې دا پرېکړه وکړي چې کوم کاریالونه د هغوی موقعیت، ککړتیاو او انځورونو ته لاسرسی ولري. په [[بشري علوم]] او د ډیجیټل حقونو په برخه کې دا بحث خورا تود دی چې شرکتونه باید کاروونکو ته د تنځیماتو له لارې د خپلو مالوماتو د مدیریت بشپړ واک ورکړي. تنظیمات د هرې ډیجیټل وسیلې زړه دی چې له لارې یې یو عام کاروونکی کولی شي د یو پېچلي پروګرام پر پروسو واکمن شي او خپله ډیجیټل تجربه په پوره ډاډ سره تنظیم کړي. == د تنځیماتو اساسي ډولونه او دندې == د سیسټم عمومي تنځیمات چې پکې د ژبې انتخاب، د وخت او نېټې برابرول او د سافټویر د تازه کولو (Updates) مدیریت شامل وي. د امنیت او محرمیت تنځیمات چې کاروونکي ته اجازه ورکوي ترڅو د رمزونو، ګوتې نښې او د شخصي مالوماتو د شریکولو کچه په دقیق ډول وټاکي. د ښودلو او غږ تنظیمات چې د سکرین رنګونه، د فونټ اندازه او د غږ کچه د چاپیریال او شخصي ذوق سره سم تنځیموي. د اتصال او شبکې تنځیمات چې د انټرنیټ، بلوتوت او نورو بې سیمه اړیکو د نښلولو او د هغو د ترافیکو د کنټرول لپاره کارول کېږي ترڅو د معلوماتو لېږد خوندي وي. == سرچینې == [https://www.microsoft.com/en-us/windows/learning-center Windows Settings and Configuration Guide - Microsoft] [https://support.google.com/android/ Android System Settings and User Management - Google Support] [https://www.apple.com/privacy/ Apple Privacy and Security Settings Overview] [https://www.techopedia.com/definition/settings Techopedia - Definition of System Settings and Preferences]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[وېشنيزه:ټیکنالوژي]] [[وېشنيزه:سافټویر]] [[وېشنيزه:کمپیوټر]] [[وېشنيزه:انټرنیټ]] hluldcsrwb3zuef2m5h6mpd9woxiuve 3 86907 362584 2026-03-29T13:21:25Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362584 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=05kitties}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۲۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 3m3i4wtkouvvdpqymi1krws5wuht5di 3 86908 362585 2026-03-29T13:25:17Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362585 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Rahman Ulla}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) nu1slwbkw9nqh8zmvr0c7zu81f92cuw 3 86909 362586 2026-03-29T13:27:08Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362586 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Afghan Raihan}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۲۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) n5488pty7fmjwinovi9oopslb7qa2m2 3 86910 362587 2026-03-29T14:28:54Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362587 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Songpon123}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۲۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) np2aqjq67vmqbt0zg0av98hcx895oxn 3 86911 362588 2026-03-29T14:43:39Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362588 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Tara98765431}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۴۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 9pqql2o742rcjz43925trv1b6tomqi8 0 86912 362589 2026-03-29T15:53:13Z Manzoorahamd123 39060 "[[:ur:Special:Redirect/revision/6767985|اعظم کا لقب پانے والے لوگوں کی فہرست]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362589 wikitext text/x-wiki د هغو کسانو لیست چې د "لوی" په نوم پیژندل کیږي هغه کسانو ته اشاره کوي چې د "اعظم" یا "عظیم" په څیر لقبونو سره پیژندل شوي دي. سربیره پردې، دوی هغه خلک هم شامل دي چې په محلي ژبو کې په عام ډول د بدیل لقبونو سره بلل شوي دي. د مثال په توګه، د [[پارسي ژبه|فارسي ژبه]] د بزرگ کلمه چې د خلکو د لوړوالي او عظمت په اړه کارول کیږي. په نړۍ کې د یوناني نژاد نړیوال فاتح سکندر په عمومي ډول د [[مقدوني سکندر|سکندر اعظم]] په لقب یاد کیږي. [[د هند پېښليک|د لرغوني هند]] کې، د اشوکو یو مشر په عمومي ډول د [[اشوکا|اشوک اعظم]] په نامه یادول شوی و. د عثماني سلطنت سلطان سلیمان اول عموما د سلیمان لوی لقب سره یاد کیږي. [[ابو حنيفه (امام اعظم)|امام ابوحنیف]] د لوی کاهن په نامه مشهور دی. د صوفي بزرگ عبدالقدير جلاني ته د ګوت اعظم خطاب ورکړل شو. په منځني دور کې په هند کې د مغلو پاچا [[جلال الدين محمد اکبر|جلال الدین اکبر]] هم د مغلو او اکبر د لویو ملکونو له خوا په یوه وخت کې د غلو په توګه حکومت کاوه. د هند د ازادۍ لپاره د انقلابي غورځنګونو فعالان، په شمول بهګت سنگ، شهید اعظم اعلان شوي دي. [[هند|د آزادې هند]] د سولې د غورځنګ مشر موهن داسکرم چند ګاندي عموما د ماهاتما یا روح اعظم په لقب یاد کیږي. == پاچاهان == * طغرل بیګ د تاریخي عالمانو لخوا د "طغرل اعظم" په نوم یاد شوی. او دا واقعیا ده چې هغه یو انسان و چې د ځانګړو وړتیاوو ورسره وې. هغه د ختیځ اوسط له منځه وړلو سره په ۲۶ کلونو کې یو پیاوړی سلطنت جوړ کړ. دا د هغه د سیاست او ځواک، زړورتیا او د رهبرۍ د لوړ پوړ وړتیاو په اړه څرګندوي. ۳۰ کاله وړاندې، هغه د خپل قبیلې له څو زره بې وزله او بې ګټې کسانو سره د خپلو کورنیو سره د بې ګټې په توګه راغی. په لنډو پنځو کلونو کې یې د غزني حکومت مات کړ او د خپل سلطنت د پراختیا لړۍ پیل کړه او د خپلو دوامداره فتحاتو له لارې یې د اسلامي نړۍ او لویې برخې په برخه کې خپل واکمنۍ ته ورساوه. د خلافت د ساتنې په غاړه د مرکزي مقام ترلاسه کول او د ترکانو د یوې قبیلې یو معمولی مشر چې په څلورم پیړۍ کې واک ترلاسه کړ د هغه د الهی وړتیاو دلیل دی. == حوالې == {{لړسرچينې}} 6wbbjl9zrhn3j7lcawcldmyw45c1hxj 3 86913 362590 2026-03-29T15:59:56Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362590 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=KhoriRasoolpur92}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۵۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 82x7jyvn7tuyuyemi2o5l07ylcmszk4 3 86914 362591 2026-03-29T18:51:47Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362591 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Samsaesque}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۵۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) jw9s3sl7xc6ajq6pxcv9lvie3kz51x9 3 86915 362592 2026-03-29T20:18:28Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362592 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Laggan Boy}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۱۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) ijczzh48s7kd4qzsga8ojy9dqdgmg4e 3 86916 362593 2026-03-29T23:18:12Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362593 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Nonztp}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۲۳:۱۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) ot9mg04vf46p7a8fg2sbw7plw4vbwop 3 86917 362594 2026-03-29T23:53:37Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362594 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=SNafees}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲۹ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۲۳:۵۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) bsoznxsh9zw91wqwaoq3sk8tv1dh1dx 0 86918 362600 2026-03-30T02:45:13Z Manzoorahamd123 39060 "[[:ur:Special:Redirect/revision/6846906|ترگت الپ]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362600 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس وګړي|name=}} '''ترگت الپترگت الپ'''(عثماني ترکي: طورغود الپ؛ زیږیدلی ۱۲۶۵ - مړ شوی ۱۳۳۵) د پخوانۍ عثماني امپراتورۍ غازي و. هغه د ارطغرل یو ریښتینی ملګری او خواخوږی و. د ارطغرل له مړینې وروسته، تورګوت الپ د عثماني امپراتورۍ بنسټ ایښودونکي عثمان اول ته وفادار پاتې شو او په حکومت کې یې مرستیال و. هغه د ۷۰ کلونو اوږد ژوند وکړ او تر پایه پورې د جګړې په ډګر کې فعال و. د هغه مور او پلار په ماشومتوب کې د مغولو لخوا شهیدان شول. د هغه وسله د هغه مشهوره تبر وه او هغه یوازینی جنګیالی دی چې د تورې او نیزې پر ځای یې تبر خپله وسله ګرځولې وه. د هغه قبر د ترکیې د انیګول په تورګوت الپ کلي کې موقعیت لري. د ارطغرل غازي د مقبرې بهر د تورګوت الپ په نوم یو افتخاري مقبره هم شتون لري، کوم چې د هغه اصلي آرام ځای نه دی. د عثماني امپراتورۍ لومړی لوی درستیز، چې د 99 کلنۍ په عمر کې یې د اناتولیا لومړی ښار فتح کړ، د امپراتورۍ له څلورو نسلونو سره یې جګړې وکړې، د ارطغرل تر ټولو وفادار زوی، چې د ارطغرل له مړینې وروسته یې د خپل زوی او لمسي ملاتړ هم وکړ، په جګړه کې یې د تورو پر ځای تبرونه وکارول، په خپل ژوند کې یې اووه تبرونه وکارول، چې نن ورځ د استانبول په پوځي موزیم کې دي، د 125 کلنۍ په عمر کې د یوې کلا د فتح کولو پرمهال شهید شو چې په لاس کې یې تبر و او له سینې څخه یې وینه بهېده، شګلنه ځمکه یې اوبه کوله. == میراث == په 1877 کې د روسیې ترکي جګړې (1877-1878) په جریان کې د [[بلغاریا]] د اوسني مسلمانانو لخوا یو ښار جوړ شو چې د سلطان په مشوره ترګت الپ په نوم تورګوتالپ نومول شوی. په ۱۹۸۶ کال کې دغه سیمه د ښارګوټي په توګه وټاکل شوه. دلته اقتصاد په کرنه پورې اړه لري. په دغو محصولاتو کې د توکو، کاټن، زیتون، ټماټرو او غنم شامل دي. ځینې ښاریان په بریښنا او د سکرو په کانونو کې هم کار کوي. د ترکیې تلویزیون چینل TRT1 د ډیریلش: ارطغرل په نوم یو تلویزیون لړۍ پیل کړې چې د ارطفرل او عثماني امپراتورۍ پیښې لري. ترګت الپ په دې فلم کې د ترکیې یو لوبغاړي په توګه لوبیدلی دی. == تبر == د تورګوت وسله د هغه تبر و، چې اوس د ترکیې په موزیم کې دی. تبر ۹۲ سانتي متره اوږد و او ۱۶۵۰ (۱ کیلوګرام = ۶۵۰ ګرامه) وزن یې درلود. د بصري فولادو څخه جوړ شوی، دا تبر دوه څنډې درلودې. لاستی یې په چرم پوښل شوی و. د هغه تبر په ختیځ او لویدیځ کې تر ټولو قوي تبر ګڼل کیږي.{{سرچینه په کار ده|}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ويکيپېډيا:سرچينه په کار ده|<span title="اس دعوے کے مستند مآخذ درکار ہیں۔">حوالہ درکار</span>]]''&#x5D;</sup> == سرچینې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ويکيډاټا سرچينې لرونکي مخونه]] nfwu5j46imhqyhn87e38ao8qezgmh0e 0 86919 362601 2026-03-30T03:03:43Z Manzoorahamd123 39060 "[[:ur:Special:Redirect/revision/9465724|بحری محاربہ]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362601 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:BattleOfVirginiaCapes.jpg|بټنوک]] '''سمندري جګړه''' په اصل کې هغه پوځي جګړه ده چې په سمندر کې یا د سمندر لاندې ترسره کیږي. پدې کې ، [[سمندرګی|سمندرونه]] ، لوی جهيلونه او حتی لوی سیندونه شامل کیدی شي. هغه هیوادونه چې په سمندري جګړه کې ښکیل دي معمولا یوه ځانګړې پوځي څانګه لري چې سمندري ځواک نومیږي چې دنده یې په سمندر کې جګړه کول دي. په دودیز ډول، سمندري جګړه یوه بیړۍ د بلې په وړاندې وه. == د تاریخ په اړه == انسانان له ۳۰۰۰ کلونو راهیسې په سمندر کې جګړې کوي. انسان د سمندري جګړې څخه کار اخستی کله چې د ځمکې جګړې له امله انسانان د خپلو ګټو ساتلو توان درلود. د نړۍ د لویو قدرتونو په شتمنۍ او ځواک باندې د سمندري سوداګرۍ ژور نفوذ ډېر پخوا په څرګنده توګه څرګند و. د خپلو ګټو او اعظمي ونډې د خوندي کولو لپاره، مختلفو ملتونو د سوله ایزو یا تاوتریخوالي لارو چارو له لارې له هیڅ ډول هڅو څخه ډډه ونه کړه، او په دې توګه د ګټو ټکر د ډیرو جګړو لامل شو. له بلې خوا، د نورو دلایلو لپاره د جنګونو لاره هم د سمندرونو د تسلط څخه ډیره اغیزمنه وه. په تاریخ کې ثبت شوي لومړني سمندري جنګونه د لرغوني تاریخ د لویو امپراتوریو جنګونه ګڼل کیدی شي. د دوی په منځ کې، موږ کولی شو د یوناني ښارونو د نیولو لپاره د هخامنشیانو او یونانیانو ترمنځ د مبارزې یادونه وکړو، کوم چې د ایران-ګریکو جنګونو په نوم پیژندل شوي. د اوومې میلادي پیړۍ د مسلمانانو د فتوحاتو په منځ کې، په ۶۵۲ میلادي کال کې د عربي بیړیو لخوا د سیسلي ټاپو نیول یادولی شو. د دې لویې بریا څخه درې کاله وروسته، د عربانو په وړاندې د ختیځ روم امپراتورۍ د سمندري بریا سره، دوی اړ شول چې د قسطنطنیې په لور شاته شي. په دې جګړه کې، رومیانو د لومړي ځل لپاره د عربي بیړیو په وړاندې د اور لمبې وهونکي وکارول. دا سمندري جګړه د عربانو او ختیځ روم امپراتورۍ ترمنځ د جګړو لومړۍ مرحله ګڼل کیږي. == ماخذونه == {{لړسرچينې}} 4mh4shnfovg3xn21zlps8h35nulfaol 0 86920 362605 2026-03-30T04:09:29Z Manzoorahamd123 39060 "[[:ur:Special:Redirect/revision/9480514|ایا صوفیہ صغری]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362605 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس مذهبي ودانۍ|building_name=ایاصوفیہ صغری<br />Küçük Ayasofya Camii|image=ایا صوفیہ صغری.jpg|caption=ایا صوفیہ صغری دسمبر 2018 صبح|coordinates={{coord|41|00|10|N|28|58|19|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|religious_affiliation=[[سنی اسلام]] (موجودہ); [[یونانی آرتھوڈوکس]] (اصل)|rite=|region=|state=|province=|territory=|prefecture=|sector=|status=|consecration_year=}} '''آیا سوفیا کامی''' ( ترکی زبان ) چې په اصل کې د یونان کلیسا وه چې د ۵۳۲ او ۵۳۶ میلادي کلونو ترمنځ جوړه شوې وه او د عثماني دورې په جریان کې په جومات بدله شوه. == ځای == دا ودانۍ د استانبول په فاتح ولسوالۍ کې موقعیت لري، چې د مرمرې سمندر څخه لږ واټن لري. جومات اوس د سرکیچي-هیلالي فرعي ریل پټلۍ او ساحلي سړک، کینیډي ایونیو لخوا له سمندر څخه جلا شوې ده == تاریخ == د جسټینین اول د واکمنۍ پر مهال، د هغه وراره جسټین د تخت پر وړاندې د دسیسې په تور تورن شو او د مرګ په سزا محکوم شو. جسټین د سنت سرجیوس او باچوس سره مخ شو، چا چې د جسټین بې ګناهي تایید کړه. جسټین خوشې شو او د قیصر لقب ته بیرته راستون شو. د امپراتور کیدو وروسته، هغه د شکرانې په توګه د سنت سرجیوس او باچوس کلیسا جوړه کړه، کوم چې د هاګیا صوفیا د جوړولو څخه دمخه تاریخ لري. === عثماني دوره === په ۱۵۰۶ کال کې د قسطنطنیه د عثماني امپراتورۍ له فتحې وروسته، دا ودانۍ د سلطان بایزید دوهم تر واکمنۍ پورې د کلیسا په توګه کارول کېده. له هغې وروسته (د ۱۵۰۶ او ۱۵۱۳ کلونو ترمنځ) دا د حسین آغا لخوا په جومات بدله شوه. بیا په کې یوه مدرسه هم جوړه شوه. په ۱۷۴۰ کال کې، لومړي وزیر حاجي احمد پاشا جومات بیا رغاوه او د اوبو رسولو لپاره یې هم بندوبست وکړ. د ۱۸۳۱ او ۱۷۶۳ کلونو د زلزلو له امله رامنځته شوی زیان په ۱۸۳۱ کال کې د سلطان محمود دوهم د واکمنۍ پرمهال ترمیم شو. په جومات کې د لومړي ځل لپاره په ۱۷۶۲ کال کې منار جوړ شو. جومات په ۱۹۴۰ کال کې ویجاړ شو او په ۱۹۵۶ کال کې بیا جوړ شو. د ودانۍ د ساختماني بشپړتیا لپاره د مخ په زیاتیدونکو ګواښونو له امله، دا څو کاله دمخه د یونسکو د خطر سره مخ یادګارونو په لیست کې اضافه شو. د نړیوال یادګارونو وجهي صندوق دا په ۲۰۰۲، ۲۰۰۴ او ۲۰۰۶ کې د ۱۰۰ خورا خطرناکو ځایونو په لیست کې شامل کړ. د پراخې بیارغونې وروسته چې څو کاله یې دوام وکړ او د ۲۰۰۶ کال په سپتمبر کې پای ته ورسیده، دا د عبادت لپاره بیا پرانستل شو. د دې ودانۍ شمال ته یو کوچنی هدیره ده چې د جومات د بنسټ ایښودونکي حسین آغا قبر پکې دی. [[دوتنه:Tomb_Husain_Aga.jpg|بټنوک|250x250پېکسل|هاګیا صوفیا، د حسین اغا مقبره، [[استنبول|استانبول]] ، [[تورکيه|ترکیه]]]] <gallery caption="د آیا صوفیه صغري جومات"> فائل:رہنمائی_بورڈ.jpg| د آیا صوفیا کوچنۍ مسجد لارښود بورډ فائل:بیرونی_دروازہ.jpg|ځايناستی| د آیا صوفیه صغري بهرنۍ دروازه دوتنه:منبرمسجد_ایا_صوفیہ_صغری.jpg|تړونی=فائل:منبرمسجد_ایا_صوفیہ_صغری.jpg|ځايناستی| منبر مسجد آیا صوفیا صغری دوتنه:مسجد_ایا_صوفیہ_صغری_میں_نمازی.jpg|تړونی=فائل:مسجد_ایا_صوفیہ_صغری_میں_نمازی.jpg|ځايناستی| د آیا صوفیه صغري جومات کې لمونځونه دوتنه:مسجد_ایا_صوفیہ_صغری_کا_اندرونی_منظر.jpg|تړونی=فائل:مسجد_ایا_صوفیہ_صغری_کا_اندرونی_منظر.jpg|ځايناستی| د کوچني ایا صوفیا جومات داخلي منظره </gallery> == ماخذونه == {{لړسرچينې}} [[دوتنه:آیا_صوفیہ_صغری.jpg|بټنوک|د آیا صوفیا اصلي تالار]] [[وېشنيزه:د ترکیې جوماتونه]] sqzszmd46pbmnpy310bm182117qgjoe 0 86921 362606 2026-03-30T04:27:29Z Manzoorahamd123 39060 "[[:fa:Special:Redirect/revision/43105235|جنگ‌های ایران و ازبکان]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362606 wikitext text/x-wiki .mw-parser-output .reflist{font-size:90%;margin-bottom:0.5em;list-style-type:decimal}.mw-parser-output .reflist .references{font-size:100%;margin-bottom:0;list-style-type:inherit}.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}.mw-parser-output .reflist-columns{margin-top:0.3em}.mw-parser-output .reflist-columns ol{margin-top:0}.mw-parser-output .reflist-columns li{page-break-inside:avoid;break-inside:avoid-column}.mw-parser-output .reflist-upper-alpha{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .reflist-upper-roman{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .reflist-lower-alpha{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .reflist-lower-greek{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .reflist-lower-roman{list-style-type:lower-roman} {| class="infobox vevent" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! class="summary" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |جنگ‌های ایران و ازبکان ! |- | colspan="2" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[پرونده:Battle_of_Merv_(1510),_between_Ismail_I_and_Shaybani_Khan._Chehel_Sotoun,_Isfahan,_painted_circa_1647.jpg|بې_چوکاټ]]<br /><br />[[نبرد مرو]] (۱۵۱۰) میان شاه اسماعیل و خان ازبک، کاخ چهل ستون، اصفهان |- | colspan="2" | {| style="width:100%;margin:0;padding:0;border:0;display:inline-table" ! style="padding-left:1em" |تاریخ |۱۵۰۲–۱۷۸۸ |- ! style="padding-left:1em" |موقعیت |<div class="location">[[خراسان]] و [[آسیای میانه]]</div> |- ! style="padding-left:1em" |نتایج | class="status" | بی‌نتیجه |} |- ! colspan="2" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |طرف‌های درگیر |- | style="width:50%;border-left:1px dotted #aaa;" | <span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ایران صفوی]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Timurid_Empire_flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاهزاده‌نشین فرغانه|تیموریان فرغانه]] (تا ۱۵۱۲)<ref><cite class="citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFВ._В1963">[[Vasily Bartold?action=edit&redlink=1|<span class="cx-segment" data-segmentid="173">В. </span>]]<span class="cx-segment" data-segmentid="175">[[Vasily Bartold?action=edit&redlink=1|В, Бартольд]] (1963). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="176">''Работы по истории и филологии тюркских и монгольских народов'' &#x5B;''Works on the history and philology of the Turkic and Mongolian peoples''&#x5D; <bdi>(به روسی)</bdi>. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="177">Moscow: Encyclopaedia Iranica. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="178">p.&nbsp;163.</span></cite></ref><br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Afsharid_Imperial_Standard_(3_Stripes).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ایران افشاری]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:State_flag_of_Persia_(1907–1933).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[دودمان قاجار|ایران قاجاری]] | style="width:50%;padding-right:0.25em" | <span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[خانات بخارا]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Khanate_of_Khiva.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span>[[خانات خیوه]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[امارت بخارا]] |- ! colspan="2" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |فرماندهان و رهبران |- | style="width:50%;border-left:1px dotted #aaa;" | <span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_Persia_(1502-1524).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه اسماعیل یکم]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Timurid_Empire_flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[بابر]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_Persia_(1502-1524).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[نجم ثانی]]&nbsp;[[کشته‌شده در نبرد|<span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif">'''&#x2020;'''</span>]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_Shah_Tahmasp_I.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه تهماسب یکم]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه محمد خدابنده]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه عباس بزرگ]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه صفی یکم|شاه صفی]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Afsharid_Imperial_Standard_(3_Stripes).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[نادرشاه]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:State_flag_of_Persia_(1907–1933).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[بیرامعلی خان قاجار]]&nbsp;[[پرونده:Skull_and_Crossbones.svg|تړونی=اعدام|14x14پېکسل|اعدام‌شده]] | style="width:50%;padding-right:0.25em" | <span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شیبک خان]]&nbsp;[[کشته‌شده در نبرد|<span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif">'''&#x2020;'''</span>]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Kazakh_Khanate.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ابوالخیر سلطان]]&nbsp;[[کشته‌شده در نبرد|<span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif">'''&#x2020;'''</span>]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[عبیدالله‌خان ازبک]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[عبدالله‌خان دوم]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[باقی محمد خان]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ابوالفیض خان]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Khanate_of_Khiva.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ایلبارس خان]] &nbsp;[[پرونده:Skull_and_Crossbones.svg|تړونی=اعدام|14x14پېکسل|اعدام‌شده]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه مراد]] |- ! colspan="2" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |تلفات و خسارات |- | style="width:50%;border-left:1px dotted #aaa;" | نامشخص | style="width:50%;padding-right:0.25em" | نامشخص |} '''د ایران ازبکانو جګړې''' د ایران او مختلفو ازبک خانانو ترمنځ د شخړو یوه لړۍ وه چې له ۱۵۰۲ څخه تر ۱۷۸۸ پورې یې دوام وکړ. == لومړۍ جګړه == د بخارا لومړۍ صفوي ایران ازبک خانانو جګړه له ۱۵۰۲ څخه تر ۱۵۱۰ پورې [[محمد شیباني|د شیبک خان]] (محمد شیباني) په مشرۍ د ازبک شیباني کورنۍ او [[اسماعیل صفوي (لمړئ)|د شاه اسماعیل اول]] په مشرۍ د ایران د صفوي امپراتورۍ ترمنځ وشوه، او د مرو په جګړه کې د ایران په بریا او د شیبک خان په مرګ سره پای ته ورسېده. په هغو بندیانو کې چې شاه اسماعیل په مرو کې خوشې کړل [[ظهير الدين محمد بابر|، د ظهیرالدین محمد بابر خور،]] [[ګوډ تيمور|د امیر تیمور لمسۍ، ګورکاني وه،]] چې د ایران د [[صفویان|صفوي]] سلطنتونو او د هند [[د مغولو واکمني|د ګورکاني سلطنتونو]] ترمنځ د دوستۍ او نږدېوالي لامل شوه. د تیموریانو کورنۍ د بابر لخوا د ۱۵۱۰ څخه تر ۱۵۲۵ پورې تاسیس شوه، او بابر د واکمن په توګه واک په غاړه واخیست. په ۱۵۲۶ کې، بابر په هند برید وکړ او د تیموریانو امپراتورۍ یې پراخه کړه، چې په هند کې د مغلو امپراتورۍ په نوم پیژندل شوه. === پایله === په ۱۵۰۲ کال کې، [[محمد شیباني|د محمد شیباني]] له [[فرغانی|خوا د فرغاني]] د تیموري واکمن [[ظهير الدين محمد بابر|بابر ته]] له ماتې ورکولو لږ وروسته، شاه اسماعیل صفوید ټول ایران فتح کړ. بیا شیباني او د هغه سپاره لښکر [[تيموري سترواکي|د تیموري امپراتورۍ]] پر وړاندې کمپاین پیل کړ. بدیع الزمان میرزا د ایران له شاه څخه د مرستې غوښتنه وکړه، او اسماعیل د شیبانیانو پر وړاندې جګړې ته ننوتل. شیباني په ۱۵۰۷ کال کې د تیموري پلازمینه [[هرات]] ونیوله، او بیا شیباني په شمال کې د قزاقستان خانیت سره جګړې ته لاړ. په عین حال کې، بدیع الزمان میرزا د فارس امپراتورۍ کې پناه واخیسته. شاه اسماعیل او تیموري پوځ یو اتحاد جوړ کړ او د ازبک پوځ سره د مخامخ کیدو لپاره یې چمتووالی ونیو. د مرو په جګړه کې، دواړو متحدو لښکرو شیبانیانو ته ماتې ورکړه، او [[محمد شیباني|شیباني]] د تیښتې په هڅه کې ووژل شو. == سرچینې == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Persian-Uzbek Wars». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۷. aq17s5rphv3d8ziuqos4mdsz6yra08p 362612 362606 2026-03-30T06:33:08Z Manzoorahamd123 39060 362612 wikitext text/x-wiki .} {| class="infobox vevent" style="width:25.5em;border-spacing:2px;" ! class="summary" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |جنگ‌های ایران و ازبکان ! |- | colspan="2" style="text-align:center;border-bottom:1px solid #aaa;line-height:1.5em;" |[[پرونده:Battle_of_Merv_(1510),_between_Ismail_I_and_Shaybani_Khan._Chehel_Sotoun,_Isfahan,_painted_circa_1647.jpg|بې_چوکاټ]]<br /><br />[[نبرد مرو]] (۱۵۱۰) میان شاه اسماعیل و خان ازبک، کاخ چهل ستون، اصفهان |- | colspan="2" | {| style="width:100%;margin:0;padding:0;border:0;display:inline-table" ! style="padding-left:1em" |تاریخ |۱۵۰۲–۱۷۸۸ |- ! style="padding-left:1em" |موقعیت |<div class="location">[[خراسان]] و [[آسیای میانه]]</div> |- ! style="padding-left:1em" |نتایج | class="status" | بی‌نتیجه |} |- ! colspan="2" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |طرف‌های درگیر |- | style="width:50%;border-left:1px dotted #aaa;" | <span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ایران صفوی]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Timurid_Empire_flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاهزاده‌نشین فرغانه|تیموریان فرغانه]] (تا ۱۵۱۲)<ref><cite class="citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFВ._В1963">[[Vasily Bartold?action=edit&redlink=1|<span class="cx-segment" data-segmentid="173">В. </span>]]<span class="cx-segment" data-segmentid="175">[[Vasily Bartold?action=edit&redlink=1|В, Бартольд]] (1963). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="176">''Работы по истории и филологии тюркских и монгольских народов'' &#x5B;''Works on the history and philology of the Turkic and Mongolian peoples''&#x5D; <bdi>(به روسی)</bdi>. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="177">Moscow: Encyclopaedia Iranica. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="178">p.&nbsp;163.</span></cite></ref><br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Afsharid_Imperial_Standard_(3_Stripes).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ایران افشاری]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:State_flag_of_Persia_(1907–1933).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[دودمان قاجار|ایران قاجاری]] | style="width:50%;padding-right:0.25em" | <span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[خانات بخارا]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Khanate_of_Khiva.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span>[[خانات خیوه]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[امارت بخارا]] |- ! colspan="2" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |فرماندهان و رهبران |- | style="width:50%;border-left:1px dotted #aaa;" | <span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_Persia_(1502-1524).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه اسماعیل یکم]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Timurid_Empire_flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[بابر]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_Persia_(1502-1524).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[نجم ثانی]]&nbsp;[[کشته‌شده در نبرد|<span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif">'''&#x2020;'''</span>]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_Shah_Tahmasp_I.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه تهماسب یکم]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه محمد خدابنده]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه عباس بزرگ]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Safavid_Flag.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه صفی یکم|شاه صفی]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Afsharid_Imperial_Standard_(3_Stripes).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[نادرشاه]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:State_flag_of_Persia_(1907–1933).svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[بیرامعلی خان قاجار]]&nbsp;[[پرونده:Skull_and_Crossbones.svg|تړونی=اعدام|14x14پېکسل|اعدام‌شده]] | style="width:50%;padding-right:0.25em" | <span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شیبک خان]]&nbsp;[[کشته‌شده در نبرد|<span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif">'''&#x2020;'''</span>]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Kazakh_Khanate.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ابوالخیر سلطان]]&nbsp;[[کشته‌شده در نبرد|<span style="font-family:'Times New Roman','Old English Text MT',serif">'''&#x2020;'''</span>]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[عبیدالله‌خان ازبک]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[عبدالله‌خان دوم]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:War_flag_of_Khanate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[باقی محمد خان]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ابوالفیض خان]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Khanate_of_Khiva.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[ایلبارس خان]] &nbsp;[[پرونده:Skull_and_Crossbones.svg|تړونی=اعدام|14x14پېکسل|اعدام‌شده]]<br /><br /><span class="flagicon">[[پرونده:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|تړونی=|ځايناستی|بريد|22x22پېکسل]]</span> [[شاه مراد]] |- ! colspan="2" style="background-color:#C3D6EF;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |تلفات و خسارات |- | style="width:50%;border-left:1px dotted #aaa;" | نامشخص | style="width:50%;padding-right:0.25em" | نامشخص |} '''د ایران ازبکانو جګړې''' د ایران او مختلفو ازبک خانانو ترمنځ د شخړو یوه لړۍ وه چې له ۱۵۰۲ څخه تر ۱۷۸۸ پورې یې دوام وکړ. == لومړۍ جګړه == د بخارا لومړۍ صفوي ایران ازبک خانانو جګړه له ۱۵۰۲ څخه تر ۱۵۱۰ پورې [[محمد شیباني|د شیبک خان]] (محمد شیباني) په مشرۍ د ازبک شیباني کورنۍ او [[اسماعیل صفوي (لمړئ)|د شاه اسماعیل اول]] په مشرۍ د ایران د صفوي امپراتورۍ ترمنځ وشوه، او د مرو په جګړه کې د ایران په بریا او د شیبک خان په مرګ سره پای ته ورسېده. په هغو بندیانو کې چې شاه اسماعیل په مرو کې خوشې کړل [[ظهير الدين محمد بابر|، د ظهیرالدین محمد بابر خور،]] [[ګوډ تيمور|د امیر تیمور لمسۍ، ګورکاني وه،]] چې د ایران د [[صفویان|صفوي]] سلطنتونو او د هند [[د مغولو واکمني|د ګورکاني سلطنتونو]] ترمنځ د دوستۍ او نږدېوالي لامل شوه. د تیموریانو کورنۍ د بابر لخوا د ۱۵۱۰ څخه تر ۱۵۲۵ پورې تاسیس شوه، او بابر د واکمن په توګه واک په غاړه واخیست. په ۱۵۲۶ کې، بابر په هند برید وکړ او د تیموریانو امپراتورۍ یې پراخه کړه، چې په هند کې د مغلو امپراتورۍ په نوم پیژندل شوه. === پایله === په ۱۵۰۲ کال کې، [[محمد شیباني|د محمد شیباني]] له [[فرغانی|خوا د فرغاني]] د تیموري واکمن [[ظهير الدين محمد بابر|بابر ته]] له ماتې ورکولو لږ وروسته، شاه اسماعیل صفوید ټول ایران فتح کړ. بیا شیباني او د هغه سپاره لښکر [[تيموري سترواکي|د تیموري امپراتورۍ]] پر وړاندې کمپاین پیل کړ. بدیع الزمان میرزا د ایران له شاه څخه د مرستې غوښتنه وکړه، او اسماعیل د شیبانیانو پر وړاندې جګړې ته ننوتل. شیباني په ۱۵۰۷ کال کې د تیموري پلازمینه [[هرات]] ونیوله، او بیا شیباني په شمال کې د قزاقستان خانیت سره جګړې ته لاړ. په عین حال کې، بدیع الزمان میرزا د فارس امپراتورۍ کې پناه واخیسته. شاه اسماعیل او تیموري پوځ یو اتحاد جوړ کړ او د ازبک پوځ سره د مخامخ کیدو لپاره یې چمتووالی ونیو. د مرو په جګړه کې، دواړو متحدو لښکرو شیبانیانو ته ماتې ورکړه، او [[محمد شیباني|شیباني]] د تیښتې په هڅه کې ووژل شو. == سرچینې == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Persian-Uzbek Wars». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۱۷. o5bgi9rjlk8aacbusbh4235nzq5z8af 3 86922 362610 2026-03-30T05:30:40Z Mfield 38514 Mfield د [[د کارن خبرې اترې:Anohthterwikipedian]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Star walker]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Anohthterwikipedian|Anohthterwikipedian]]" to "[[Special:CentralAuth/Star walker|Star walker]]" 362610 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Star walker]] 2kkqvdg9k125nic64hs2k0pxipsyram 0 86923 362614 2026-03-30T06:53:21Z Manzoorahamd123 39060 "[[:fa:Special:Redirect/revision/40590990|عهدنامه فرهاد پاشا]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362614 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:OttomanEmpire1590.png|بټنوک|د عثماني امپراتورۍ او د هغې د سیمو نقشه په ۱۵۹۰ میلادي کال کې]] '''د فرهاد پاشا تړون''' د صفوي امپراتورۍ او [[عثماني سترواکي|عثماني امپراتورۍ ترمنځ یو تړون و.]] دا د ۱۵۷۸ څخه تر ۱۵۹۰ پورې د دوی ترمنځ د اوږدې جګړې وروسته د ۱۵۹۰ کال [[21 مې|د می په ۲۱مه]] لاسلیک شو. == جګړه == دا جګړه په جنوبي [[قفقاز]] کې وشوه. په یوه جګړه کې چې د چالدر جګړه نومېږي، عثماني پوځ د چالدر سیمې ( قارص ښار ته نږدې) ایراني پوځ ته په ماتې ورکولو او د جنوبي قفقاز د ډیری برخې په ترلاسه کولو کې بریالی شو. یو څه وخت وروسته، د صفوي ایراني پوځ د لاس ورکړای شویو سیمو بیرته ترلاسه کول پیل کړل. په پایله کې، عثماني پوځ (چې ډیری یې د کریمیا تاتارانو څخه جوړ وو) یو ځل بیا د ایران په لور حرکت وکړ، او په ۱۵۸۳ کال کې، د مشعل جګړې په نوم په یوه جګړه کې (چې دا جګړه د شپې ترسره شوه، دوی ډیری مشعلونه کارول)، د عثمانیانو لخوا د ایران پوځ مات شو او د جنوبي قفقاز سیمې بیرته د عثمانیانو لاسونو ته ولویدې. د دې فتحې وروسته د ۶ کلونو په اوږدو کې، ترټولو مهمه پیښه د عثمانیانو لخوا [[تبریز|د تبریز]] فتحه وه. په ایران کې د نورو ستونزو لکه کورنۍ جګړې او د ازبکانو په وړاندې د جګړې په پام کې نیولو سره، [[عباس ۱|شاه عباس لومړی]] اړ شو چې تړون لاسلیک کړي. == تړون == دا تړون د فرهاد پاشا تړون یا [[استنبول|د استانبول]] تړون په نوم پیژندل کیږي ( فرهاد پاشا د عثماني حکومت د یو جنرال نوم و). په دې تړون کې، ایران د نیول شویو سیمو ( [[ګرجستان]] ، [[ارمنستان]] ، او [[اذربایجان|د اذربایجان جمهوریت]] اوسنی موقعیت، او همدارنګه د شمال لویدیځ ایران ځینې برخې لکه تبریز) د عثماني ملکیت ومنلو. == د تړون پایله == دا تړون د عثماني امپراتورۍ لپاره یوه لویه بریا ګڼل کېده. خو دا وضعیت ډېر دوام ونه کړ، او وروسته له هغه چې شاه عباس وکولای شول چې ازبکان وځپي او داخلي ستونزې حل کړي، هغه د لاسه ورکړای شویو ځمکو د بیرته ترلاسه کولو لپاره د مناسب فرصت په تمه و. دا مناسب فرصت هغه وخت راغی کله چې عثماني حکومت داخلي ستونزې درلودې او شاه عباس د عثماني خاورې باندي برید وکړ، او په پایله کې، د فرهاد پاشا له تړون څخه ۲۲ کاله وروسته، هغه د ناسوه پاشا تړون په عثمانیانو باندې تحمیل کړ. == سرچینې == # ^ ^'''ا''' ^'''ب''' ^'''پ''' ^'''ت''' Roemer 1986 # ^ ^'''ا''' ^'''ب''' Mitchell 2009 # ^ ^'''ا''' ^'''ب''' ^'''پ''' Mikaberidze 2011 # Floor 2001 # Such as in Shirvan, which was sparked due to heavy taxation (Matthee (1999)، p. 21) # Bengio & Litvak 2014 مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Treaty of Ferhat Pasha». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۷ بهمن ۱۳۸۹. 7xgggfvj0hexfewgxahv22a08551zee 0 86924 362620 2026-03-30T08:34:34Z Manzoorahamd123 39060 "[[:fa:Special:Redirect/revision/38134185|ارتش امپراتوری عثمانی (قرن ۱۵-۱۹)]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362620 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:1526-Suleiman_the_Magnificent_and_the_Battle_of_Mohacs-Hunername-large.jpg|بټنوک|300x300پېکسل|[[د موهاکس جګړه|د موحاق په جګړه]] کې د عثماني ځواکونو انځور]] [[دوتنه:Loeschenkohl03.jpg|بټنوک|300x300پېکسل]] [[عثماني سترواکي|عثماني امپراتورۍ]] د سلطان [[محمد فاتح]] لخوا د دولت او پوځ د بیا تنظیم په جریان کې رامینځته شوی پوځي جوړښت و. دا لوی نوی سازمان د سلطان [[ارخان|اورخان لومړي]] د دایمي اردو تعقیب وو، کوم چې د جګړې د غنیمت یا مذهبي فنډونو څخه د تادیې ترلاسه کولو پرځای معاشونه ترلاسه کول. دا یو ځواک و چې د عثماني امپراتورۍ د عروج پرمهال راڅرګند شو. دا دوه مرکزي دفترونه درلودل، یو مرکزي (کاپیکول) او یو فرعي (ایالټ). د اصلاحاتو لپاره د یوې پیړۍ هڅو وروسته، اردو د جون په 15، 1826 کې د سلطان محمود دوم لخوا منحل شوه. == واحدونه == === پیاده ځواکونه === ==== جانثاري ==== [[یني چري (جان نثاري)|جانثاري]] د اشرافو پیاده قطعې وې چې د عثماني سلطان کورني ځواکونه او ساتونکي یې جوړول. سلطان مراد لومړی په ۱۳۸۳ کال کې دا ځواک جوړ کړ. دوی د سلاویک ، بلغاریایي او نورو قومي عیسوي هلکانو د اشرافو ډلې په توګه پیل وکړ چې په زور سره له خپلو کورنیو څخه د ۳ کلونو په عمر کې ایستل کيدل. دوی د خپل داخلي یووالي لپاره مشهور شول، چې د سخت نظم لخوا روزل شوي وو. دوی میراثي او فاسد وو، او تر ۱۶۲۰ پورې د اصلاحاتو لپاره خنډ وو. په ټولو عملي موخو لپاره، جانثاريان د سلطان پورې اړه درلوده، د "کاپیکول" (دروازه دار) لقب چې د سلطان سره د دوی د ګډې اړیکې ښودنه کوي. دوی زده کړل چې پوځ خپل کور او کورنۍ وګڼي، او سلطان خپل ریښتینی پلار وګڼي. جانثاري قول اردو په څو ډوله کې د پام وړ وه. دوی یونیفورم اغوستل او د منظم سرتیرو په څیر یې نغدي معاشونه ترلاسه کول. ==== یایا (پیاده تګ کوونکی) ==== د یایا تاریخ د عثماني امپراتورۍ د لومړنیو پوځي ځواکونو پورې اړه لري، چې د غیر منظم کوچیانو سپاره او رضاکار سپک پیاده ځواکونه پکې شامل وو. دا واحدونه د سیمه ایزو [[د بیزانس سترواکي|بازنطینی]] جاګیردارانو په وړاندې اغیزمن وو مګر د مستقیم برید له لارې د قوي کلاګانو د نیولو توان یې نه درلود. دا د ۱۳۲۰ لسیزې په نیمایي کې د [[ارخان|سلطان اورخان]] په امر د علاءالدین پاشا لخوا د اردو د بیا تنظیمولو پرمهال تاسیس شو. یایا او مسلم د وخت په تیریدو سره خپل اصلي جنګي ځانګړتیاوې له لاسه ورکړې او یوازې د توپ د ګولیو د لیږدولو یا ځای پر ځای کولو په څیر دندو لپاره کارول کیده. دا سازمان په ۱۵۸۲ کال کې په بشپړه توګه له منځه یوړل شو '''پیاده ځواکونه''' [[دوتنه:BARTHOLDY_pg553_(D)_Larissa,_Janitschar_(sitzend),_türkischer_Kannonier_der_Garnison.jpg|هيڅ|بټنوک|160x160پېکسل]] [[دوتنه:Yeniceri_aga.jpg|هيڅ|بټنوک|214x214پېکسل]] [[دوتنه:Vecellio-373-Janizary-16thC.jpg|هيڅ|بټنوک|280x280پېکسل]] [[دوتنه:Vecellio-366-Janizary_general-16thC.jpg|هيڅ|بټنوک|274x274پېکسل]] [[دوتنه:Vecellio-367-Pasha-janizary_officer-16thC.jpg|هيڅ|بټنوک|265x265پېکسل]] === سپره ځواکونه === د آس سپرو شپږ فرقې، چې د کاپیکولو آس سپرو ( [[تورکي ژبه|ترکي]] : Kapıkulu Süvarileri) په نوم هم پیژندل کیږي، د عثماني امپراتورۍ د غوره سپرو سرتیرو یوه قول اردو وه. ==== وسله وال ==== صلاح لروونکي د یوه قومندان تر قوماندې لاندې، د سلطان لپاره ساتونکی و. دوی د غوره جنګیالیو څخه غوره شوي وو. هر عثماني عسکر چې د جګړې په ډګر کې یې د پام وړ فعالیت کړی و، وسله والې فرقې ته ترفیع ورکول کیده، که څه هم دا د نورو آس سپرو واحدونو غړو لپاره ډیر عام و، لکه تیمارلي سپاهی یا د کاپیکولو سپاهی د څلورو خورا معتبرو فرقو څخه یو، په دې ډول ترفیع ورکول. پیاده عسکر باید پیشمرګا ( [[تورکي ژبه|ترکي]] : serdengecti) وي او د وسله والې فرقې سره د یوځای کیدو لپاره د ځانمرګو ماموریتونو څخه ژوندي پاتې شي. که چیرې یو جانثاري وسله واله فرقه شي، د آس سپرو فرقې نور غړي به هغه ته سپکاوی وکړي او هغه به غدار وګڼي، مګر ځکه چې د وسله والې فرقې موقعیت او شتمني ډیره زړه راښکونکې وه، جانثاري او نور سرتیري به لاهم د ماموریتونو ترسره کولو لپاره لاسلیک کوي. ==== عسکر ==== عسکرد عثماني پوځ د اکینچي او قبیلوي سپاره پرته د عثماني ترکي ټولو آزادو سپرو ځواکونو ته اشاره کوي. دا کلمه تقریبا د سپرو سره مترادفه کارول کیده. ==== اکینسي ==== اکینسي یو سپک وسله وال چریکي سپاره، د څارګر ځواک، او مخکښ ځواک وو. دوی د دښمن له پوځ سره د مخامخ کیدو لپاره د لومړنیو واحدونو څخه وو او په جګړه کې د خپل مهارت لپاره پیژندل شوي وو. دوی د عثماني امپراتورۍ په پولو کې د بریدګرو په توګه پرته له معاش څخه ژوند کاوه، په بشپړ ډول په لوټمارۍ ژوند کاوه. اکینسي تر 1595 پورې فعالیت ته دوام ورکړ، کله چې دوی د لوی وزیر کوکا سینان پاشا لخوا په والاچیا کې د لوی برید وروسته منحل شول.   '''سپره ځواکونه''' [[دوتنه:Ralamb-113.jpg|هيڅ|بټنوک|268x268پېکسل]] [[دوتنه:Sipahi,_anonymous_Greek_artist,_ca._1809.jpg|هيڅ|بټنوک|244x244پېکسل]] [[دوتنه:Tüfekçi.jpg|هيڅ|بټنوک|273x273پېکسل]] [[دوتنه:Silahdar_Agha,_sword-bearer_of_the_Sultan.jpg|هيڅ|بټنوک|274x274پېکسل]] == سرچینې == {{لړسرچينې}} # {{یادکرد کتاب|عنوان=An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Halil İnalcik , page 92, 1997}} # {{یادکرد کتاب|عنوان=History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Stanford J. Shaw, page 129}} [[وېشنيزه:عثماني پېر]] [[وېشنيزه:هغه مخونه چې د ژباړې بياکتنه يې نه ده شوې]] 0jb1wdikwer1c2ymmj2jase6v889k46 3 86925 362627 2026-03-30T10:34:52Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 362627 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Bibek Subedi The First}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳۰ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۱۰:۳۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) a4pc46mw9povmnfwyic07l0wzvyqyi1 0 86926 362631 2026-03-30T11:08:28Z Manzoorahamd123 39060 "[[:ur:Special:Redirect/revision/8893040|محمود ثانی]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362631 wikitext text/x-wiki   [[دوتنه:Mahmud_II.jpg|هيڅ|بټنوک|213x213پېکسل]] محمود دوهم (د جولای ۲۰، ۱۷۸۵ زیږیدلی - د جولای ۱، ۱۸۳۹ مړ شوی) د عثماني سلطنت ۳۰م سلطان و. عثماني سلطان چې د سلیم دریم وروسته یې د اصلاحاتو کار ته دوام ورکولو هڅه وکړه، محمود (۱۸۰۸-۱۸۳۹) و. محمود د سلطان عبدالحمید اول زوی و. د هغه واکمني د ناکراریو، بغاوتونو سره پیل شوه. په مصر کې، د مملوک سیمه ایز مشران بې نظمه شوي وو، او په عربستان کې، د نجد سعودي سلطنت واکمني ترلاسه کړه، او سعودي ځواکونو د حجاز نیول پیل کړل او تر عراق او سوریې پورې یې بریدونه پیل کړل. یونان هم خپله خپلواکي اعلان کړه. محمود په ۱۸ کلونو کې ټول بغاوتونه وځپل. د مصر والي محمد علي په مصر او سوریه کې سوله ټینګه کړه. حجاز د سعودي ځواکونو څخه بیرته واخیستل شو، او په ۱۸۲۶ کې د یونان پاڅون هم وځپل شو. په همدې کال، جانیساري هم له منځه یوړل شول، چې مشران او سرتیري یې د امپراتورۍ لپاره یو سرخوږی وو. محمود اوس د دوی پر ځای یو نوی عصري پوځ راوست، چې د اروپايي ډوله یونیفورم یې درلود او د پګړۍ پر ځای یې ترکي خولۍ اغوستې وه. سلطان بکتاشي او درویشان هم لغوه کړل، چې د اصلاحاتو په وړاندې لوی خنډ وو. سربېره پردې، محمود په فیوډالي نظام محدودیتونه ولګول او امر یې صادر کړ چې هیڅوک باید پرته له محاکمې ووژل شي. د سلیمان عاليشان له وخت راهیسې، دا یو قانون و چې سلطانانو محکمې ته راتلل بند کړي وو، چیرې چې ټولې چارې د لومړي وزیر لخوا رهبري کیدې. محمود دا قانون مات کړ او په منظم ډول دیوان ته راتلل پیل کړل. د دې اصلاحاتو وروسته، تمه کیده چې امپراتورۍ به پرمختګ وکړي، مګر لویدیځ قدرتونه، په ځانګړې توګه روسیه، نه غوښتل چې عثماني امپراتورۍ بیا یو لوی ځواک شي. له همدې امله، دوی د عثماني امپراتورۍ په چارو کې لاسوهنه پیل کړه او د امپراتورۍ پر وړاندې یې جګړه پیل کړه. د اکتوبر په ۲۰، ۱۸۲۷ کې، د روسیې، برتانوي او فرانسوي ځواکونو ګډې بیړۍ د یونان په ناوارینو کې د عثماني بیړۍ برید وکړ او په بشپړه توګه یې ویجاړه کړه. د بالکان په لور د روسیې ځواکونه په ۱۸۲۹ کال کې ادرنه ته ورسېدل، سلطان اړ شو چې بیا له روسیې سره سوله وکړي. د روسیې د فشار لاندې، یونان ته خپلواکي ورکړل شوه. روسي ځواکونو فتح شوې سیمې بیرته ورکړې خو د رومانیا هغه سیمه یې ونیوله چې د ډینیوب سیند په خوله او د سیند په شمال کې موقعیت لري. کله چې له دې څخه رضایت ترلاسه شو، فرانسې په ۱۸۳۰ کال کې الجزایر ونیولو. په ۱۸۳۱ کال کې د مصر والي محمد علي پاشا پاڅون وکړ او د هغه ځواکونو، چې د ابراهیم پاشا په مشرۍ وو، سوریه فتح کړه او د ترکیې په زړه کې کوتهیا ته ورسیدل، او دا معلومه وه چې دوی به ډیر ژر استانبول ونیسي. په دې شرایطو کې، دوهم محمود مړ شو. == ماخذونه == {{لړسرچينې}}{{Start box}} {{S-hou|[[عثماني کورنۍ]]||جولایي ۲۶ ۱۷۸۵||جولایي ۱ ۱۸۳۹}} {{S-reg|}} {{S-bef|before=[[مصطفی رابع]]}} {{S-ttl|title=[[د عثماني سلطانانو لېست|د عثماني امپراتورۍ سلطان]]|years=نومبر 15, 1808 – جولائی 1, 1839}} {{S-aft|after=[[عبد المجید اول]]}} {{S-rel|su}} {{S-bef|before=[[مصطفی رابع]]}} {{S-ttl|title=[[فہرست خلفاء|خلیفہ]]|years=نومبر 15, 1808 – جولائی 1, 1839}} {{S-aft|after=[[عبد المجید اول]]}} {{End}} [[وېشنيزه:1839 مړينې]] [[وېشنيزه:ويکيډاټا سرچينې لرونکي مخونه]] 5b872b7kxpmc2qq0oo2tjo2z2ntkp70 0 86927 362632 2026-03-30T11:52:00Z Manzoorahamd123 39060 "[[:ur:Special:Redirect/revision/6631386|خدیو]]" مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی 362632 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:ModernEgypt,_Muhammad_Ali_by_Auguste_Couder,_BAP_17996.jpg|بټنوک|محمد علي پاشا، د مصر لومړی خادم]] د [[عثماني سترواکي|عثماني امپراتورۍ]] پر مهال د مصر او سوډان د وروستي شاهي کورنۍ، محمد علي کورنۍ، د محمد علي د واکمنۍ پرمهال د ستر واکمن لقب. په پیل کې، دا واکمنان له ترکیې څخه ټاکل شوي وو، مګر د محمد علي پاشا وروسته، د هغه لمسی اسماعیل پاشا د خلیفه سره د مصر د حکومت کولو میراثي حق په اړه خبرې اترې وکړې، په دې توګه د مصر د خدیو مقام د محمد علي کورنۍ ته انتقال شو. حتی د لومړۍ نړیوالې جګړې څخه مخکې، په مصر باندې د عثماني امپراتورۍ کنټرول کمزوری شوی و. د محمد علي په مشرۍ، د عصري کولو لپاره د مصر بې پروا تعقیب د دې افلاس لامل شو، او بریتانیا وتوانیده چې مصر ونیسي. په دې توګه، د عثماني امپراتورۍ او مصر ترمنځ اړیکې د کلني خراج په توګه راټیټې شوې. د لومړۍ نړیوالې جګړې له پای ته رسیدو وروسته، برتانویانو عثماني امپراتورۍ وویشله او پاچا فواد لومړی یې د مصر د پاچا په توګه وټاکه. په ۱۹۵۲ کې، د فواد زوی، پاچا فاروق لومړی، د خلکو لخوا له واکه وغورځول شو او یو خپلواک ډیموکراتیک حکومت جوړ شو د دې جمهوریت لومړی ولسمشر جنرال نجیب و [[وېشنيزه:عثمان پیر]] lfm9shtuny17ck6fihmirgqptgrrpzk