تصوف

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>تصوف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4730</id>
    <revision>
      <id>362759</id>
      <parentid>353176</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T04:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37452" sha1="d7uhd3dm3l2102m2tkngje11sa2l1yq" xml:space="preserve">[[دوتنه:Sufi.jpg|left|thumb|300px]]
{{اسلام}}
د الرساله القشېريه ليکوال (امام ابو القاسم القشېري) ليکي چې په هره ژبه کې پاکي د تعريف وړ ده، او ناپاکي چې ددې ضد دى، د رټلو ده. 
نوموړې د [[محمد صلی الله عليه وسلم|رسول الله صلى الله عليه وسلم]] يو حديث (ذهب صفو الدنيا) او کدورت باقي پاتې شو، نو ځکه اوس مرگ د هر مومن لپاره يوه ډالۍ ده. 
امام قشېري وايي چې دا نوم د صوفيانو په ډله باندې راغبرگ شو. نو ځکه د يو سړي لپاره ويل کېږي، چې (صوفي سړى). او د ډلې لپاره د (صوفيان سړي) او هغه څوک چې ځان دې ډلې سره نښلوي، د (متصوف) په نامه سره يادېږي (صوفي ورته نشي ويل کېداى)، او د ډلې لپاره د (متصوفه) ؤ لفظ استعمالېږي. 

== د تصوف مانا ==

تصوفپوهانو د تصوف او صوفي د ماناگانو په اړه زياتې خبرې کړي، چې موږ به يې دلته يو څو ماناوې په لنډ ډول سره را واخلو:
# د ابو محمد جريري قول: دې وايي چې: ( تصوف د هر اعلى خلق کې داخلېدل، او له هر رټل شوي خلق څخه وتلو نوم دى). 
# حسېن بن منصور قول: ( د صوفي ذات يو وي، نه بل څوک (له څښتن تعالى څخه پرته) 
دې مني، او نه دې له څښتن تعالى څخه پرته بل څوک مني. 
# جنېد بغدادي قول: له جنېد څخه د تصوف په اړه پوښتنه وشوه، چې تصوف څه شې دى؟ په ځواب کې يې ورته وويل چې: (له ځښتن تعالى سره داسې اړيکې ټينگې کړه، چې له بل چا سره دى هېڅ اړيکه ونه وسي. 
# رويم احمد بغدادي وايي چې: ( د تصوف پېل په درې شيانو کېږي: ۱- فقر و افتقار په کلکه سره نيول، ۲- ايثار او قربانۍ سره يادېدل، ۳- له کوم شي سره تعرض، يا د يو شي اختيارول پرېښودل.
# معروف کرخي وايي، چې تصوف په رېښتياؤ عمل کول، او د خلکو له مالونو څخه د نا امېدۍ نوم دى. 
بل قول يې دى، چې وايي: ( کله چې کوم صوفي وليد، چې د خپلې ظاهري بڼې په جوړولو يې زيات اهتمام کاوه، نو پدې پوه شئ چې د هغه باطن خراب دى). 
# نوري وايي چې: ( د صوفي تعريف دا دى، چې هغه د اړتيا او محتاجۍ په وخت کې آرام وي، او که چېرې څه ورسره وي، نو اېثار او قربانۍ کې يې نظير نه وي).

== تاريخ ==
کله چې [[محمد صلی الله عليه وسلم|نبي عليه السلام]] ومړ، نو هغه خلک چې وروسته لدې زېږېدل، نو هغوي ته به يې تابعي ويلې، ځکه چې د پېغمبر عليه السلام له يارانو سره به يې خبرې کړې وې، او هغوي به يې ليدلي ول. ددوي به دا نوم ښې لوړې درجې نوم گڼلو، او وياړ به يې پرې کاوه. بيا چې له دوي څخه وروسته کوم خلک پېدا شول (اتباع التابعين) ويل. لدې څخه وروسته د ځانځانۍ دوره پېل شوه. ډلې ټپلې راپيدا شوې. نو پدغه وخت کې يوه ځانگړې ډله وه، چې خلکو به د زاهدانو او عابدانو په نامه يادوله. خو کله چې بدعتونهخ راپېدا ش
ول نو هرې ډلې به دا دعوه کوله چې کوله، چې په دوي کې هم زاهدان شته، پدې وخت کې د اهل سنتو څخه هه ځانگړې ډلې چې خپل نفسونه يې يې د الله تعالى په لار کې وقف کړي ول، او خپل زړونه يې له بې پروايۍ څخه ترخپلې وسې خوندي ساتلي ول. د خپلې لارې لپاره يو نوې نوم (تصوف) غوره کړ، چې وروسته بيا په همدې نامه (صوفيانو) سره ونومول شول. 
دا نوم له دويمې هجري سپوږمېزې پېړۍ څخه مخکې راپېدا شوې دى.

== د لفظ ماخذونه ==
[[دوتنه:Whirlingdervishes.JPG|framed|کيڼ]]
د تصوف د لفظ په مانا او ماخذ کې مختلفې راى دي، چې موږ به دلته هغه ټولې په لنډيز سره راواخلو:
# د عربي ژبې لمخې ددې نوم نښـې نښانې نه له اشتقاق څخه ښکاري او نه هم له قياس څخه. ښکاره خبره خو دا ده، چې دا نوم د لقب په څېر دى. خو ځينې خلک بيا وايي چې تصوف له (صوف) څخه اخيستل شوې چې د پسه د وړۍ په مانا ده، ځکه پخوا وختونه به چې چا هم د وړيو څخه اوبدلې جامې واغوستلې، نو هغه سړي ته به يې (تصوف) لفظ استعمالاوه. لکه څرنگه چې د د کمېس (قميس) اغوستلو ته د (تقمس) لفظ استعمالېږي. نو دا لفظ د تصوف د اشتقاق يوه وجه کېداى شي. مگر دا جامه د صوفيانو ځانگړې جامه نه وه، مگر زياترو به همدا جامې اغوستې.
# ځينې پوهان وايي، چې دا لفظ د نبي عليه السلام د جومات د هغې چوترې (صفه) څخه اخيستل شوې، چې د نبي عليه السلام بې کوره ياران به هلته اوسېدل. دا خبره هم سمه نه ښکاري، ځکه د (صفه) نسبتي اسم (صُفي) راځي، نه چې (صوفي). 
# درېمه ډله پوهان وايي: دا ډله تصوف د (صفاء) څخه اخلي. دا خبره هم د لغت له مخې ډېره لرې خبره ده.
# څلورم ډله پوهان وايي چې تصوف له (صف) څخه اخيستل شوې. هغه پدې مانا چې د قيامت په ورځ به ټول مخلوقات د څښتن تعالى په دربار کې حاضرېږي. او متصوفه ډله به د خپلو زړونو له وجې په لومړي کتار (صف) کې ځاى ولري. 
دا مانا خو سهې ده، مگر په لغوي ډول سره د (صف) نسبتي اسم (صفي) راځي، نه چې صوفي.

== '''د تصوف ځينې طريقې''' ==

تصوف او صوفي کېدل د نړۍ په ټولو ادبياتو کې يوه ځانگړې برخه جوړوي،چې نه شو کولای د تصوف تاثيرات په پښتو ادبياتو کې هم ناديده وگڼو، دا چې تصوف په پښتو ژبه کې او په ځانگړې توگه په شعري او نثري ليکنو کې څومره رول او موقف لري . د تصوف د څېړونکو له انده ډېر د پام وړ توکی بللی شو: لکه چې د تصوف په ډېرو پېژندونو کې راغلي دي ، چې اصطلاحي اړخ يې د ډېرو تصوف پوهانو او خېړونکو له انده د ډېرې کتنې او پلټنې وړ خبره ده . زموږ بحث په دې البته کوچنۍ رساله کې دانه ده ، چې تصوف ډېرو لوريو څخه وڅيړو او وځيرو . زموږ هڅه دلته داده ، چې د تصوف او هغه ته اړوند ځنې مسايل او لارې چارې وڅيړو، د بحث او تحقيق موضوع دلته راټوليږي . د تصوف لارې او طريقې ، چې ډېرو متصوفينو په هغولارو او طريقو عمل کړی دی، همدارنگه ډېرۍ صوفيان په دې توانېدلي دي ، چې د تصوف په انگړ کې د تصوف گلونه خپلو لارويانو ته روښانه او وروښايي ، چې ډېرو په دغه لار کې د مُرشدانو دندې ترسره کړي دي . او تر ډېره بريده يې خپل پلويان او بيعت کوونکو ته لاره روښانه کړې او دغه لوی رسالت يې په ښه توگه ترسره کړی . زموږ موخه هم دلته ده ، چې په تصوف کې د ځينو لارو او طريقو شتون حتمي دی، چې څېړل يې زموږ ددې موضوع هدف جوړوي . 


== دتصوف له (۷۳) طريقو څخه ځينې طريقې : ==

=== قادريه طريقه ===
دا طريقه ، چې د حنيد د مکتب تر اغېزې لاندې ده، مؤسس يې شيخ عبدالقادرجيلاني دی،چې په ۴۷۰ هجري کې زېږېدلی دی او په ۵۱۶ هجري کې وفات شوی دی . 
په شرعي علومو کې د تبحر خاوند ؤ او په (۱۳) علومو کې يې لاس درلود. 
فقهي فتوی به يې د امام شافعي او امام احمد بن حنبل په مذهب ورکول ، ډېر کرامات ده ته منسوب دي،چې ځينې يې دادي : 

دده له مور څخه حکايت شوی، چې د روژې په مياشت کې به ده د ورځې د مور تی نه روده، يوه ورځ،چې د خلکو لپاره مشتبه وه،چې روژه به ويکه بوزه،نو د عبدالقادر له مور نه تپوس وشو، هغې وويل : تی نه روي. وروسته بيا خلکو ته معلومه شوه ، چې هغه ورځ د روژې ورځ وه . 
په خپله له ده څخه حکايت شوی،چې په افق کې يې ډېر عظيم نور وليد،چې يو صورت په کې ښکاره شو او ويل يې : 

اې عبدالقادره ! زه ستا رب يم او ټول محرمات مې تاته حلال کړل ده ورته وويل : ورک شه ! لعينه ! له دې وينا سره هغه نور په تور تم بدل شو او هغه صورت لوگی وگرځيد، چې بيا يې ورته وويل : ما په دغه ډول اويا تنه د طريقو خاوندان گمراه کړي دي،مگر تا نجات وموند . چا له ده نه پوښتنه وکړه : ته څنگه پوه شوې،چې دا شيطان دی ؟ شيخ عبدالقادر وويل : د حرامو په حلالولو. 
وايي يوه ورځ په نظاميه مدرسه کې ډېر فقهاء او علماء راغونډ وو او شيخ عبدالقادر د قضاو قدر په باب خبرې کولې، چې يو مار له چت څخه راولويد او ټول و تښتېدل ، يوازې دی په کوټه کې پاتې شو او خپلې خبرې يې کولې،مار راغی د ده تر کميس لاندې ننووت او پر جسد باندې يې تېر شو ، له گريوانه يې راووت بيا يې له غاړې نه تاو شو او د ده په حال کې هيڅ تغير را نغی، مار بېرته ځمکې ته ښکته شو او مخامخ ورته په لکۍ ودرېده څه غږ ترې پورته شو، مگر څوک ، چې له کوټې نه دباندې وو، يو هم پوه نه شو،چې څه يې وويل ، مار بېرته لاړ او خلک کوټې ته را ننوتل . له ده څخه يې د غږ په باب پوښتنه وکړه ، چې څه يې ويل ؟ 
شيخ په ځواب کې وويل : مار راته ويل : ما ډېر اولياء په دغه شان ازمېيلي؛ مگر ستا ثبات مې په بل چا کې نه دی ليدلی. ما ورته وويل: ته يوچينجی يې، چې قضا او قدر دې په حرکت راولي او بس.
دشيخ عبدالقادر تصوف سني او طريقه يې پر اعتدال ، د سنتو پر متابعت ، حب الخير، شفقت او تواضع بناء ده . 
نهه څلوېښت اولاده يې درلوده،چې يوولسو تنو يې دده لارښوونه او طريقه د أسيا په غرب او مصر کې خپره کړه . 
ده له فقيرانو ، صغيرانو ، وينځو او غلامانو سره ناسته ولاړه درلوده ، مگر د دولت اعيانو او اکابرو ته هيڅکله نه پاڅېده او نه د وزير او دسلطان دروازې ته ورته . 

=== رفاعيه ===

دا طريقه سيد احمد رفاعي ته منسوبه ده، چې په ۵۸۰ هجري کې وفات شوی دی ، بني رفاعه د عربو يوه قبيله ده،چې رفاعي ورته منسوب دی. په ده کې رحم او شفقت ډېر زيات ؤ او په حيواناتو هم ډېر زهير ؤ ، حتا، چې کله به يې د جامو پر پيڅکه پيشو ويده وه او د لمانځه وخت به شو، هغه پيڅکه به يې د خپلو جامو نه غوڅه کړه او چې د لمانځه نه به بېرته راغی او پيشو به پاڅيدلې وه نو بېرته به يې په جامو پورې وگنډله . 

=== احمديه ===

احمد بدوي د مصر له لويو اولياوو څخه دی، چې په ۵۹۶ هجري کې زېږېدلی ، د احمديه طريقې مُرشد دی . 
دی هم لکه رفاعي شافعي مذهب ؤ، د ده طريقه هم پر قرآن او سنتو اتکاء لري او دتعليماتو اساسي ټکي يې دادي :
د نورو په مصيبتونو به نه خوشحاليږﺉ، گاونډيو ته به ضرر نه رسوﺉ، دبديو مقابله (به) په احسان سره کوﺉ، وږی به مړوﺉ، بربنډ به پټوي، پر يتيمانو او ضعيفانو به مهرباني کوﺉ . 

=== سوقيه ===
 
د ابراهيم د سوقي طريقه ده، چې په ۶۷۶ هجري کې د ۴۳ کالو په عمر وفات شوی دی . طريقه يې پر خالص سني تصوف بناء وه او پر کتاب او سنت يې تمسک درلود. شريعت يې اصل او طريقت يې فرع گاڼه . د ټولو خلکو مينه يې د کمال ضروري شرط او د مُريد راس المال شمېره. 

=== اکبريه ===
دا طريقه ځکه اکبريه بولي، چې شيخ الاکبر (محي الدين بن عربي) ته منسوبه ده . دا شيخ (۶۳۶ هجري) د وحدت الوجود زعيم دی،چې له وحدة الوجود څخه وحدة الاديان ته رسېدلی دی، ده ټول دينونه يو دين گاڼه،چې هغه د محبت دين دی . دده طريقه پرڅلورو صفتونو او خصلتونو بناء وه : چپ والی، گوښه توب، لوږه او بېخوبي . 

په دې طريقه کې پير خپل مُريد ته امر کوي ، چې له ټولو صغيره گناهونو خخه توبه وباسي، پس له هغه يې بيا لاس پر لاس ږدي او ورته وايي،چې سترگې پټې کړه . اول درې ځله پېر لا اله الا الله وايي او مُريد يې اوري او پېر ورته غوږ نيسي. وروسته بيا تبرکاً دا آيت شريف وايي : (ان الذين يبايعونک) تر ( اجراً عظيماِ) پورې . پس له هغه مُريد هره ورځ سل ځله استغفار ، سل ځله لااله الا الله د زړه په حضور او دمانا په پوهه وايي، بيا سل ځله الله ورپسې سل ځله دا درود وايي : اللهم صل وسلم وبارک علی سيدنا محمد النبي الامي امام الهدي و علی اله وصحبه و سلم عدد کل ذرة الف الف کرة .

=== شاذليه ===
ددې طريقې مؤسس او باني ابو مديان ؤ او ابو الحسن علي شاذلي تونسي په خلکو کې رايجه کړه؛ ځکه يې شاذليه بولي. علي شاذلي په ۵۹۳ هجري کې زېږېدلی او په ۶۵۶ هجري کې وفات شوی دی. دا طريقه د علم پر مطلب او ډېر ذکر بناء ده او مشقت او مجاهده په کې ډېر ارزښت نه لري . 

=== مولويه ===
د مولانا جلاالدين رومي طريقه ده ، چې په ۶۷۲ هجري کې په قونيه کې مدفون شو. ده رقص او موسيقي د ذکر په طريقه کې شامل کړه او عالمي شهرت يې وموند . 
 
=== نقشبنديه ===

شيخ بهاؤالدين محمد بن محمد بخاري ، چې په شاه نقشبند مشهور ؤ، د دې طريقې پيشوا دی . دی بخارا ته نږدې په يوه قريه کې په ۶۱۸ هجري کې زېږېدلی او په ۷۹۱ هجري کې وفات شوی دی . نقشبنديه طريقه هم لکه شاذليه سهله او آسانه طريقه ده ، چې پر مُريد باندې ډېرې سختې نه راولې .

=== چشتيه ===
مؤسس يې معين الدين چشتي دی .

== ځانگړي اصطلاحات ==
دا خبره روښانه ده، چې د پوهانو هره ډله ځانته د اصطلاحاتو يو ځانگړى گنج لري، کوم چې نورې ډلې نه استعمالوي. دوي په خپلو کې سره د ځانگړو غرضونو په لرلو سره ددې اصطلاگانو په ماناوو سره اتفاق کړې وي. مثلا ددې لپاره چې مخاطب په اسانۍ سره پوه کړي، يا دې لپاره چې کله هم دا اصطلاحات ياد شي، نو صوفيان سمدلاسه پرې پوه شي. 
اوس به راشو د صوفيانو ځانگړو اصطلاحاتو ته چې په لاندې ډول دي:

# [[وخت]] د صوفيانو له ځانگړو اصطلاحاتو څخه (وخت) يوه اصطلاح ده. 
[[مقام]]b - [[حال]] - [[قبظ و بسط]] - [[هېبت او اُنس]] - [[وجود]] - [[جمع او فرق]] - [[جمع الجمع]] - [[فنا او بقا]] - [[غېبت او حضور]] - [[صحو او سکر]] - [[ذوق او شراب]] - [[محو او اثبات]] - [[سر او تجلى]] - [[لوائح، طوائح، لوامع]] - [[بواده او هجوم]] - [[تلوين او تمکين]] -
[[قرب او بعد]] - [[شريعت او حقيقت]] - [[نفس]] - [[خواطر]] - [[علم اليقين- عين اليقين او حق اليقين]] - [[وارد]] - [[شاهد]] - [[روح]] - [[سر]]
---------------

== نامتو افغان صوفيان ==
[[ابن سينا بلخي|ابو علي سينا بلخي]] -- [[ابې نصر الفارابي]] -- [[حمزه شينواری|حمزه خان شينوارې]] -- [[عبدالرحمن مومند|عبد الرحمن بابا]] -- [[خوشحال بابا|خوشال خان بابا]] -- [[نجم الدين اخونزاده]] -- [[چکنور ملا صېب]] -- [[مهترلام بابا]] -- [[احمد شاه بابا]] -- [[ابو عبدالله بلخي]] -- [[احمد بن خضرويه بلخي]] -- [[شقيق بلخي]] -- [[ابراهيم بن ادهم]] -- [[ابو حاتم سجستاني]] -- [[خواجه عبدالله انصاري]] -- [[ميرويس نيکه|ميروېسس خان نيکه]]
--------------

== عرب صوفيان ==
[[ابو الحسمن الاشعري]] -- [[القشېري]] -- [[ابو علي دقاق]] -- [[جنېد بغدادي]] -- [[ابو محمد رويم]] -- [[منصور حلاج]] -- [[ذوالنون المصري]] -- [[معروف کرخي]] -- [[ابو يزيد بسطامي]]


== د اهل سنتو نامتو صوفیان ==
{{ژباړل}}
د اهل سنتو ډېر زیات صوفیان شته، مگر موږ به یې دلته د ځینو نامتو هغو نومونه راوړو:

{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[فضيل بن عياض]].
* [[ابراهيم د ادهم ځوی]].
* داود طايي.
* [[سفيان بن عيينة]].
* [[ابو سليمان داراني]].
* [[بشر الحافي]].
* [[جنيد بغدادي]].
* [[معروف کرخي]].
* [[سري سقطي]].
* [[ذو النون مصري]].
* [[أبو القاسم عبد الکريم بن هوزان قشيري]].
* أبو سعيد الخزاز.
* [[الحارث المحاسبي]].
* يحيى بن معاذ الرازي.
* أبو بکر الورّاق.
* أبو القاسم السمرقندي.
* أبو عبد الله البلخي.
* [[عبد القادر الجيلاني]].
* [[أبو الحسن الشاذلي]].
* [[أبو العباس المرسي]].
* [[ابن عطاء الله السکندري]].
* [[أحمد بن علي الرفاعي|أحمد الرفاعي]].
* [[الغزالي|أبو حامد الغزالي]].
* [[زکريا الأنصاري]].
* [[منصور الحلاج]].
* [[رابعة العدوية]].
* [[إبراهيم الدسوقي]].
* [[الخطيب الشربيني]].
{{col-3}}
* [[أبو طالب المکي]].
* [[أبو يزيد البسطامي]].
* [[محيي الدين ابن عربي]].
* [[عبد الغني النابلسي]].
* [[النووي|يحيى بن شرف النووي]].
* [[ابن حجر العسقلاني]].
* [[ابن حجر الهيتمي]].
* [[تقي الدين السبکي]].
* [[تاج الدين السبکي]].
* [[جلال الدين السيوطي‎]].
* [[ابن الجزري]]، شيخ القراء&lt;ref&gt;حيث يقول عن نفسه: «وأما لبس الخرقة واتصالها بأمير المؤمنين علي کرم الله وجهه فإني لبستها من جماعة ووصلت إلي منه من طرق رجاء أن أکون في زمرة محبيه وجملة مواليه يوم القيامة» مناقب الأسد الغالب علي بن أبي طالب، تأليف:ابن الجزري، تحقيق: طارق الطنطاوي، مکتبة القرآن، مصر - القاهرة، ص25.&lt;/ref&gt;.
* [[العز بن عبد السلام]] &lt;ref&gt;قال [[السيوطي]] في رسالته &quot;تنبيه الغبي بتبرئة ابن عربي&quot;: «الشيخ عز الدين کان في أول أمره على طريقة الفقهاء من المسارعة إلى الإنکار على [[الصوفية]]، فلما حجّ الشيخ [[أبو الحسن الشاذلي]] ورجع، جاء إلى الشيخ عز الدين وأقرأه البسلام من النبي صلى الله عليه وسلم، فخضع الشيخ عز الدين لذلک ولزم مجلس الشاذلي وصار يبالغ في الثناء على [[الصوفية]] لما فهم طريقهم على وجهها وصار يحضر معهم مجالس السماع ويرقص فيها» انظر تنبيه الغبي بتبرئة ابن عربي، تأليف: [[السيوطي]]، ص3-4.ولطائف المنن، تأليف: [[ابن عطاء الله السکندري]]، ص77.&lt;/ref&gt;
* [[أحمد الدردير]] المالکي.
* [[شهاب الدين السهروردي]].
* [[عبد الوهاب الشعراني]].
* [[عبد الله بن علوي الحداد]].
* الحافظ أبو نعيم.
* أبو القاسم النصرَاباذي.
* أبو علي ‏الرَوذباري
* أبو العباسْ الدَينوري
* القاضي بکارِ بن ‏قتيبةَ
* القاضي رُوَيمْ بن أحمد البغدادي
* الشيخ محمد بن خَفيفٍ ‏الشيرازي الشافعي
* أبي الفضل ‏محمد المقدسي
* حافظ ابن ‏الصلاح.
* أبو ‏الحسن الهِيکاري.
* نجم الدين الخَبوشاني الشافعي.
* ‏ابن الملقن.
{{col-3}}
* [[أبو عبد الرحمن السلمي]].
* أبو عبد العزيز أحمد بن صالح الفقيه اليحصبي.
* الحافظ جمال ‏الدين محمد بن علي الصابوني.
* الحافظ شرف الدين أبي محمد عبد المؤمن ‏الدمياطي.
* الحافظ أبي طاهر السِّلَفي.
* المسند المعمّر جمال الدين أبي ‏المحاسنْ يوسف‎ ‎الحنبلي.
* قاضي القضاة شمس الدين أبي عبد الله محمد ‏المقدسي
* شرف الدين أبي البرکات محمد الجُذامي المالکي.
* ‏بهاء الدين أبي الحسن علي بن أبي الفضائل هبة الله بن سلامة.
* جمال الدين محمد ‏المعروف بابن النقيب.
* قاضي القضاة الشيخ عز الدين عبد العزيز.
* ‏قاضي القضاة بدر الدين أبي عبد الله محمد.
* برهان ‏الدين إبراهيم بن سعد بن جماعة الکِناني الشافعي.
* أبو عبد الله ‏محمد بن الفُرات.
* قاضي القضاة تقي الدين أبي عبد الله محمد بن الحسين ‏بن رُزَيْن الحموي الشافعي.
* صدر الدين أبو الحسن محمد.
* عماد الدين أو الفتح عمر.
* معين ‏الدين أبو عبد الله محمد.
* المفسّر النحوي أبو حيان الأندلسي.
* قطب الدين القَسطلاني.
* کمال الدين ابن النقيب.
* الحافظ أبي موسى المَديني.
* علامة نجم الدين أبو النعمان بشير بن أبي ‏بکر حامد الجُبعْبري التبريزي.
* عبد الواحد بن عاشرٍ الأنصاري المالکي.
* الشيخ أحمد بن ‏المبارک اللّمْطي.
* [[أحمد التيجاني]].
* مفتي اقريقيا الشيخ إبراهيم الرياحي التونسي.
* [[ماء العينين القلقمي|الشيخ ماء العينين القلقمي]].
{{col-end}}

=== ومن المتأخرين ===
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[عبد الحليم محمود]]، في [[مصر]].
* [[إبراهيم الباجوري]]، في [[مصر]].
* [[محمد متولي الشعراوي]]، في [[مصر]].
* [[حسن البنا]]، في [[مصر]].
* [[حسنين مخلوف]]، مفتي الديار المصرية سابقا.
* عبد الرحمن الشاغوري، في [[سوريا]].
* محمد الهاشمي، في [[سوريا]].
* عبد القادر عيسى، في [[سوريا]].
{{col-3}}
* الملا سعيد رمضان البوطي، في [[سوريا]].
* [[محمد الحامد]]، في [[سوريا]].
* [[مصطفى سعيد الخن]]، في [[سوريا]].
* محمود بن عبد الرحمن الشقفة، في [[سوريا]].
* [[سعيد حوى]]، في [[سوريا]].
* [[أحمد کفتارو]]، في [[سوريا]].
* [[عبد الحکيم کفتارو]]، في [[سوريا]].
{{col-3}}
* محمد سعيد الکردي، في [[الأردن]].
* [[يوسف النبهاني]]، في [[فلسطين]].
* [[عبد القادر بن أحمد السقاف]]، في [[السعودية]].
* [[محمد علوي المالکي]]، في [[السعودية]].
* [[أحمد العلاوي]]، في [[الجزائر]].
* أحمد بن صديق الغماري، في [[المغرب]].
* [[عبد الله بن الصديق الغماري]]، في [[المغرب]].

{{col-end}}

=== اوسمهالي ===
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[سيدي حمزة|حمزة بن العباس البودشيشي]]، په [[المغرب]] کې.
* [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، في [[سوريا]].
* [[أحمد بدر الدين حسون]] د سوريې مفتي، په [[سوريه]] کې.
* محمود الدرّة، په [[سوريه]] کې .
* [[محمد بسام الزين]]، في [[سوريا]].
*  محمود أحمد زين، في [[سوريا]].
* أسامة الرفاعي، مفتي [[عکار]]، په [[لبنان]] کې.
* [[علي جمعة]] مفتي الديار المصرية، في [[مصر]].
* محمد بن ابراهيم بن عبد الباعث الکتاني، في [[مصر]].
* محمد عز الدين الغرياني، [[ليبيا]]
* [[محمد صلاح الدين المستاوي]]، [[تونس]]
* [[أحمد الجامي]]، في [[ترکيا]].
{{col-3}}
* [[محمد عبد الغفار الشريف]]، په [[الکويت]] کې.
*  [[يوسف الرفاعي]]، في [[الکويت]].
* [[علي الجفري]]، في [[اليمن]].
* [[عمر بن حفيظ]]، في [[اليمن]].
* سالم بن عبد الله الشاطري، مدير رباط تريم، في [[اليمن]]. 
* [[نوح القضاة]] المفتي العام سابقاً، في [[الأردن]].
* [[معاذ سعيد حوى]]، في [[الأردن]].
* [[نوح کلر]]، في [[الأردن]].
*  حسني الشريف، في [[الأردن]].
* حازم أبو غزالة، في [[الأردن]].
* إسماعيل الکردي، في [[الأردن]].
* [[سعيد فودة]]، في [[الأردن]].
* ناصر الدين الخطيب، في [[الأردن]].
* عبد الکريم حماد عرابي]] في [[الأردن]]{{حقيقة}}.
{{col-3}}
*
* [[عبد الله فدعق]]، په [[السعودي]] کې.
* أحمد بن محمد العلوي المالکي، په [[السعودي]].
* [[محمد بن عبد الرحمن السقاف]]، په [[السعودي]]. 
* زين بن سميط، في [[السعودية]].
* [[عبد الله بن بيه]]، في [[موريتانيا]].
* محمود رفاعي حمادة، في [[سوريا]].
* سعيد الکحيل، في [[سوريا]].
* عدنان السقا، في [[سوريا]].
* [[مصطفى البغا]]، في [[سوريا]].
* [[محمد فاضل بن مامين القلقمي الحسني|محمد فاضل ماء العينين]] في [[المغرب]].
* [[محمد المصطفى ماءالعينين]] في [[المغرب]].
* محمود عبد الناصر البرهامي.
* [[خواجة شمس الدين عظيمي]]،شيخ [[السلسلة العظيمية]].
{{col-end}}

== دا هم وگورئ ==
[http://www.benawa.com/rasanay/skala/fullstory.php?id=318| تصوف پېژندنه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812164604/http://www.benawa.com/rasanay/skala/fullstory.php?id=318%7C |date=2011-08-12 }}
د تصوف نامتو طریقې چې په اسلامي نړۍ کې خپرې دي:
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
!د لارې نوم
!بنسټگر
!مړینه
!د خپرېدا ځای
|-
|[[قادريه]]
|[[عبد القادر جيلاني]]
| 561هـ
|[[عراق]] ، [[مصر]] او ختیځه [[افريقا]]
|-
|[[سعديه طریقه]]
|[[سعد الدين الجباوي]]
| 575هـ
|[[شام]]
|-
|[[رفاعيه طریقه]]
|الشيخ [[أحمد بن علي الرفاعي]]
|578هـ
|[[عراق]]، [[مصر]] او لویدیځه[[اسيا]]
|-
|[[احمديه طریقه]] یا البدويه
|شيخ [[أحمد البدوي]]
|627هـ
|[[مصر]]
|-
|[[الأکبرية طریقه]]
|الشيخ [[محيي الدين بن عربي]] الملقب بالشيخ الأکبر
| 638هـ
|[[مصر]]
|-
|[[السادة آل باعلوي طریقه]]
|الشيخ [[محمد بن علي باعلوي]]
| 653هـ
|[[يمن]]، [[اندونیزیا]]، ختیځه [[اسيا]] او [[حجاز]]
|-
|[[الشاذليه طریقه]]
|الشيخ [[أبي الحسن الشاذلي]]
| 656هـ
|[[مصر]]، [[عربي المغرب]]، [[يمن]]و [[سوريا]]او[[اردن]]
|-
|[[د برهانيه دسوقيه طریقه]]
|شيخ [[براهيم الدسوقي]]
| 676هـ
|[[مصر]]
|-
|[[النقشبندیه طریقه]]
|الشيخ محمد بهاء الدين شاه نقشبند
|791هـ
|[[آسيا الوسطى]] و[[سوريا]]
|-
|[[العيساوية طریقه]]
|الشيخ محمد بن عيسى
|933هـ
|[[المغرب]]
|-
|[[الطريقة العروسية]]
|الشيخ [[عبد السلام الأسمر]]
|981هـ
|[[ليبيا]]
|-
|[[الخلوتيه طریقه]]
|الشيخ محمد بن أحمد بن محمد کريم الدين الخلوتي
|986هـ
|[[مصر]] و[[ترکيا]] و[[فلسطين]] و[[الأردن]]
|-
|[[السماني طریقه]]
|الشيخ  محمد بن عبد الکريم السمان
|1189هـ
|[[السودان]]
|-
|[[التيجاني طریقه]]
|الشيخ [[أبو العباس أحمد التيجاني]]
| 1230هـ
|[[المغرب]] و[[السنغال]] وغرب [[أفريقيا]]
|-
|[[الإدريسية طریقه]]
|الشيخ [[أحمد بن إدريس الفاسي]]
| 1253هـ
|[[سوډان]] او [[صومالیا]]
|-
|[[مولوي طریقه]]
|الشيخ [[جلال الدين الرومي]]
| 1272هـ
|[[ترکيا]] و[[حلب]]
|-
|[[الختميه طریقه]]
|الشيخ [[محمد عثمان الميرغني الختم]] 
| 1267هـ
|[[سوډان]]، [[اېريتريا]] او [[اېتوپیا]]
|-
|[[سنوسي طریقه]]
|الشيخ [[محمد بن علي السنوسي]]
| 1276هـ
|[[ليبيا]] ، شمالي [[افريقا]]، [[سوډان]] او[[صومالیا]]
|-
|[[الطريقة الکسنزانية]]
|الشيخ عبد الکريم شاه الکسنزان
| 1317هـ
|[[العراق]]
|-
|[[العلاويه طریقه]]
|الشيخ [[احمد العلاوي|احمد مصطفى العلاوي]]
| 1353هـ
|[[الجزائر]]
|-
|[[جعفريه طریقه]]
|الشيخ [[صالح الجعفري الحسيني]] امام [[الأزهر]]
| 1399هـ
|[[المغرب]] و[[سنیگا]] او لویدیځه [[افريقا]]
|-
|[[قادرية البودشيشية طریقه]]
|سيدي علي بن محمد الملقب بسيدي علي بودشيش
|
|[[المغرب]]
|-
|[[السلسلة العظيمية]]
|قلندر بابا اولياء
|1399هـ
|[[پاکستان]]، [[روسي]]، [[بحرين]]، [[عربی متحده امارات]]، [[متحده ایالات]]، [[کاناډا]]، [[اندونیزیا]]، [[دامریکې متحده ایالات]]، [[سټراليا]]
|-
|}

== سرچینې ==
{{Reflist|colwidth=45em}}
* الرساله القشېريه, ليکوال: امام ابو القاسم القشېري
* [http://www.lemah.nl/maqala5.htm  د تصوف ځينې طريقې] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113080651/http://www.lemah.nl/maqala5.htm |date=2012-01-13 }}

== بهرنۍ تړنې ==
* [http://www.soufia.org د صوفیانو اوبپاڼه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190610121938/http://www.soufia.org/ |date=2019-06-10 }}
* [http://www.dar-alifta.org/ViewBayan.aspx?ID=203 په صوفي ډلو کې د ننوتو شرعي حکم - دار الإفتاء مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120182005/http://www.dar-alifta.org/ViewBayan.aspx?ID=203 |date=2012-11-20 }}
* [http://www.ghazali.org/site-ar د مام غزالي اوبپاڼه]
* [http://www.shazly.com د شاذلي-درقاوي ډلې اوبپاڼه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610142814/http://www.shazly.com/ |date=2010-06-10 }}
* [http://www.tidjania.ma دتيجاني ډلې اوبپانه ]
* [http://www.kasnazan.com موقع الطريقة العلية القادرية الکسنزانية ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603205748/http://kasnazan.com/ |date=2017-06-03 }}
* [http://www.elkadria.com موقع الطريقة القادرية العلية في مصر ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525233714/http://elkadria.com/ |date=2013-05-25 }}
* [http://rifaiyyah.com موقع الطريقة المحمدية الرفاعية ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528084341/http://rifaiyyah.com/ |date=2010-05-28 }}
* [http://www.boudchichia.net موقع الطريقة القادرية البودشيشية ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625041843/http://www.boudchichia.net/ |date=2018-06-25 }}
* [http://www.alkhatmiya.com/ar الموقع الرسمي للطريقة الميرغنية الختمية]
* [http://www.algaafary.com/ar موقع الطريقة الجعفرية الأحمدية المحمدية] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604080216/http://www.algaafary.com/ar/ |date=2010-06-04 }}
* [http://madaniyya.com د مدنيه علاوي ډلې اوبپاڼه]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.burhaniya.org/welcome.htm د برهاني دسوقي ډلې اوبپاڼه]
* [http://www.daraleman.org دار الإيمان - الطريقة الخلوتية الجامعة الرحمانية ]
* [http://www.altasawof.com موقع التصوف العالمي - الشيخ حازم أبو غزالة ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706124850/http://www.altasawof.com/ |date=2010-07-06 }}
* [http://www.alhaqqani.com موقع شمس الشموس - الطريقة النقشبندية ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170720054710/http://www.alhaqqani.com/ |date=2017-07-20 }}
* [http://www.sunna.info/books/sufi_17 براءة الصوفية من القول الحلول والاتحاد]
* [http://al7ewar.net الرد على من يهاجم الصوفية]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.jwhr.net/forum/forumdisplay.php?f=27 جواهر التصوف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110731182043/http://www.jwhr.net/forum/forumdisplay.php?f=27 |date=2011-07-31 }}

{{تصوف}}
{{د فلسفې سرليکونه}}

[[وېشنيزه:فلسفه]]
[[وېشنيزه:اسلامي فلسفه]]
[[وېشنيزه:تصوف]]
[[وېشنيزه:هندي تصوف]]
[[وېشنيزه:ختيځ تصوف]]
[[وېشنيزه:اسلامي تصوف]]</text>
      <sha1>d7uhd3dm3l2102m2tkngje11sa2l1yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توحيد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12156</id>
    <revision>
      <id>362761</id>
      <parentid>155897</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T04:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10475" sha1="nrxgjeofim86l33atae3eflrzfz9af2" xml:space="preserve">{{اسلام}}
'''توحيد''' په لغت کي په دې سره حکم کول دي، چي يو شى يو دئ؛ په خوله ويل دي او پر هغه باندي په زړه يقين او باور کول دي. توحيد په شرعه کي ودې ته وايي، چي خالص د ستر څښتن عبادت و کړل سي او په هغه څه سره و ستايل سي، چي هغه خپله خپل ځان په ستايلئ دئ، يا يې رسول په ستايلئ دئ او د ټولو نقصانونو او د مخلوقاتو له ورته والي څخه پاک او سپېڅلئ دئ. لکه ستر څښتن جل جلاله چي فرمايي: {{دوراشې کامه|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ. (سورت الشورا، ایات ۱۱) }} 
ژباړه:- د ستر څښتن په څېر بل هيڅوک نه سته او ستر څښتن اورېدونکئ او ليدونکئ دئ.

== د توحيد ډولونه ==
=== توحيد الربوبيه ===
ربوبيه د عربي له رب څخه اخستل سوئ دئ. او پر دې باندي ټينگه عقيده درلودل دي، چي ستر څښتن د هر شي رب (پالونکئ) دئ او بې له هغه بل پالونکئ نه سته او وايو، چي ستر څښتن خالق دئ، رازق دئ، مالک دئ، رحمان، رحيم دئ او قادر دئ، هر راز چي يې اراده وي هغه کار کېږي، چي کفار او شيطان يې هم په دغو ځانگړنو اعتراف کوي.

=== توحيد الالوهيه و العباده ===

پر دې باندي ټينگه عقيده ساتل دي، چي يوازي ستر څښتن معبود دئ او له هغه پرته بل معبود نه سته، ټوله مينه، بېره، اخلاص او رجا په ستر څښتن پوري مرتبط دي، چي د همدې توحيد له بابته يې اسلام او جهاد ته د دعوت له پاره پېغمبران او الهي استازي را استولي دي.

=== توحيد الاسماء و الصفات ===

پر دې باندي ټينگ گروه عقيده درلوول، چي ستر څښتن په ټولو کماليه صفاتو متصف دئ، د ټولو نقص لرونکو صفاتو څخه سپېڅلئ او پاک دئ او هغه ذات پخپلو نومونو او صفاتو کي واحد او لاشريک دئ. که د توحيد و لغت ته څه په ځير سره و گورو او ښه يې سره و شنوو کرار کرار مو د فکر روښنايي ډېرېږي او خامخا به په فکر کي را وگرځي، چي هيڅ يو کار هغه که لوئ او که کوچنى وي بېله يوه مسئوله نه سي اجراء کېدلاى. که مو پام وي، چي په يوه ښوونځي کي دوه ستر او تکړه استادان وي د هغې ښوونځي په داخل کي حتمي د اختلافاتو اور بل وي، ځکه يو پر بل تن نه ور کوي او يو ؤ بل ډېرنۍ خبري سره ردوي، په يوه اداره کي دوه يا ډېر رئيسان نه سره چلېږي، په يو لښکر کي دوه لښکر مشران او سپه سالاران نه سره سمېږي او په يوه هيواد کي دوه پاچيان نه سره جوړېږي. په ټولو صورتونو کي که دوئ هر څوني ښه گوزاره سره و کړي، خو په افکارو کي يې اختلاف موجود وي. په يوه ځاى کي که ښه انسجام، انتظام او برابري موجوده وي، هلته به حتمي د يوه مشر تر ادارې لاندي چاري رواني وي، دا خبري ستر څښتن په دغه لاندني کلام کي په ښه تابلو کي را څرگندي کړي دي:

{{دوراشې کامه|لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ. (سورت الانبیاء، ایات ۲۲)}}

ژباړه:- که په دغه مځکه او آسمان کي له الله جل جلاله څخه پرته دوه خدايان واى؛ نو حتمي به د دواړو نظم او انسجام گډوډ سوئ واى؛ نو د عرش څښتن الله جل جلاله له هغه څه څخه سپېڅلئ دئ، چي مشرکان يې بيانوي.


دغه پورتنى آيت د خدايانو او آلهه وو د تعدد او ډېروالي پر ترديد او ابطال ښکاره او روڼ دليل دئ. که څه غور و کړو عبادت په اصل کي د کامل تذلل نوم دئ او دا تذلل بنده د هغه چا په مقابل کي د ځان له پاره اختيارولاى سي، چي هغه پخپل ذات او صفاتو کي له هره حيثه کامل او شامل وي، چي موږ دغه ځانگړنه يوازي د الله جل جلاله له پاره تثبيت بولو. په اصطلاح کي هغه کړنه او وينا ده، چي ستر څښتن ته ډېر منلئ وي او ستر څښتن يې په اجراء کولو سره راضي کېږي.

دا حتمي ده، چي ستر څښتن به له هر راز نقائصو او عيبونو څخه پاک وي او له هيڅ اړخه به ناقص، بېکاره، عاجز او مغلوب نه وي. د بل چا په مقابل کي به ناتوان نه وي او نه به د ده په کارونو کي بل څوک مداخله کولاى سي او نه به يې ځنډولاى سي.

اوس به فرض کړو، چي که په مځکه او آسمانونو کي دوه خدايان واى، که هغوئ سره برابر واى؛ نو د عالم تخليق او ټوله تدابر به کله د دوئ په اتفاق سره کېدلاى او يا به کله د دوئ په منځ کي اختلاف پيدا کېدلاى. که سره متفق سوي واى؛ نو دوه احتماله سته، چي يا خو يوه په يوازي ځان سره کارونه نه سواى سمبالولاى، دواړو په گډه و دغه کار کولو ته مخه کړې وه، په دې صورت کي يو هم د کامل قدرت څښتن نه وو. په دوهم صورت کي به يوه خداى ټوله کارونه پخپله اجراء کولاى سواى او دوهم يې بې کاره پاته کېدئ، په داسي حال کي، چي بې کاري غفلت دئ او الله جل جلاله له غفلت څخه سپېڅلئ دئ. له دې ځايه موږ د يوه خداى په منلو مجبوره کېږو او د وحدانيت په منلو مکلف کېږو. که دا دوه خدايان سره په اتفاق نه واى؛ نو يوه به د بل په مقابل کي اختلاف کولاى، چي يو به يې بريالى کېدلاى هغه بل به عاجز کېدلاى او له خپلي ارادې څخه به يې لاس اخيستلاى. په دې صورت کي به لومړى خداى او دوهم به خداى نه وي، له دې ځايه مو بيا هم پر وحدانيت د اعتبار گروه را ټينگوي او له الحاده به لاس پر سر کېږو.

هغه د لوئ عرش څښتن دئ او د ده په پاچيي کي هيڅوک ځايېدلاى نه سي، دى يو خپلواک پاچا دئ. څنگه، چي پر يوه اقليم دوه کسان پاچيي نه سي کولاى؛ نو څنگه به د يوه کل مختاره حکمران په پاچيي کي نور مجازي خدايان ځاى پيدا کړي؟

او په بل ځاى کي ستر څښتن فرمايي:

{{دوراشې کامه|اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَرَارًا وَالسَّمَاء بِنَاء وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ. (سورت الغافر، ایات ۶۴)}}

ژباړه:- الله جل جلاله هغه ذات دئ، چي مځکه يې ستاسي له پاره د استوگني ځاى گرځولئ دئ او آسمان يې در باندي چت گرځولئ دئ اوستاسي شکلونه يې جوړ کړي دي؛ نو څه ښه شکلونه يې جوړ کړي دي او ښه پاکيزه خوراکونه يې در کړي دي، همدا الله جل جلاله ستاسي رب دئ؛ نو الله جل جلاله د ډېرو برکتونو خاوند دئ، چي  د ټولو مخلوقاتو رب (پالونکئ) دئ.


د پورته آيت په اړه علماء وايي، چي هغه ستر څښتن، چي مځکه او آسمانونه يې پيدا کړل او د دوئ تر منځ يې داسي وحدت، تنظيم او يووالئ را پيدا کړ، چي يو ستاسي له پاره تم ځاى او مستقر دي او بل يې چت. او په دغه کور کي چي مځکه يې فرش او آسمان يې چت دئ، ته يې له داسي جوړښت سره پيدا کړې، چي په دې کور کي اوسېدلاى سې، هغه ستا له قريحې سره متوازن او متناسب دئ، فشار يې، حرارت يې، يخني يې، سختوالئ يې، نرم والئ يې او هر څه يې ستا له پاره مناسب دي.

ستاسي د دغه کور چت او فرش يو او بل ته لاس ور کوي او په گډه کار کوي، يو اوبه را اوروي، بل دانه او مېوه راشنه کوي او په دې ترتيب ستا له پاره د داسي پاک رزق انتظام کوي، چي ته يې هم له رنگه، هم له خونده او هم له بويه لذت اخلې، ستاسي اړتياوو ته جواب وايي او ستا د ژوند او بقا عوامل برابر وي. هغه ذات، چي د آسمان، مځکي او ستا تر منځ يې دا يووالئ او تناسق را پيدا کړئ، هماغه ستاسي رب او د عالمونو رب دئ.

== سرچینې ==
[http://www.taleemulislam-radio.com تعلیم الاسلام ولسي راډویو ویبپاڼه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317170805/http://www.taleemulislam-radio.com/ |date=2011-03-17 }}

{{اسلامي سرلیکونه}}

[[وېشنيزه:اسلام]]</text>
      <sha1>nrxgjeofim86l33atae3eflrzfz9af2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خليل احمد سهارنپوري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46342</id>
    <revision>
      <id>362768</id>
      <parentid>362047</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11114" sha1="qb6bhm2jvr3tuqyuphyv9jri49owvjw" xml:space="preserve">حضرت مولانا خلیل احمد سهارنپوري رحمه الله د کال ۱۲۶۹ هجري د صفرې میاشت په وروستۍ لسیزه (مطابق د لومړۍ لسیزي ستمبر  ۱۸۵۲ عیسوي کال ) کې د هندوستان د ضلع نانوته په سهارنپور کلي کې پیدا شو،  د ده تعلق د یوې لوی علمي کورنۍ سره وو،  د حضرت سلسله نسب په لسم پښت کې د خپل روحاني پلار او مرشد د رشید احمد ګنګوهي رحمه الله د نسب سره ملاویږي حضرت د دارلعلوم دیوبند د اول صدر مدرس مولانا محمد یقوب نانوتوي خوریی او د مولانا مملوک علي صاحب لمسی وو .

==حصول علم==

د پنځه کالو په عمر یې قاعده  د خپل نیکه مولانا مملوک علي صیب څخه شروع کړه، علامه سهارنپوري رحمه الله فطرتا ذکي او ذهین و، قران مجید یې ډیر ژر ختم کړو او د اردو او فارسي ابتدائي کتابونه یې د ضلع نانوتې مختلفو علماؤ څخه وویل بیا چې کله په ۱۲۸۳ هجرۍ کې د دارلعلوم دیوبند د قیام څخه خبر شو او دا ورته معلومه شوه چې په دیوبند کې صدر مدرس د ده ماما یعقوب نانوتوي صیب دی نو هلته لاړو او د کافیه نه یې سبقونه شروع کړل بیا شپږ میاشتې بعد په سهارنپور ښار کې د مدرسه مظاهر العلوم افتتاح وشوه اګر چې په دارالعلوم دیوبند کې یې تربیت د خپل ماما د سترګو لاندې وو، خو قدرت ته منظوره دا وه چې د کوم شخصیت په وجه مظاهر العلوم ته ترقي ورکړي هم هغه شخصیت دلته سبقونه ووایئ او د مدرسي احسان مند شي نو  حضرت باقي سبقونو ویلو لپاره هلته سهارنپور  ته لاړو او د احادیثو، تفسیر او د فقهې اکثر کتابونه یې د مولانا مظهر صاحب رحمه الله څخه منطق، فلسفه، هئیت او ریاضي یې د مدرسی نورو مدرسینو څخه وویله دغه شان ۱۲۸۸ هجري کی د ۱۹ کالو په عمر کې د درس نظامي څخه فراغت حاصل کړو روسته د دې څخه یې په علوم ادبیه ؤ کې د مهارت شوق پیدا شو نو د مشهور ادیب پروفیسر  مولانا فیض الحسن سهارنپوري په خدمت کې حاضر شو او علوم ادبیه یی تکمیل کړه .


==علمی مقام==

د حضرت علمي سلسله د شاه ولي الله رحمه الله سره یو ځای کیږي، د دې څخه علاؤ حضرت د خپل اول حج په زمانه کې د مکې مکرمې د شیخ المشائخ  مولانا احمد دعلان مفتي شافعیه نه د حدیثو اجازت حاصل کړی او دغه شان یې  د مدینې منورې د شیخ شاه عبدالغني مهاجر المجددي النقشبندي څخه هم د حدیثو اجازت حاصل کړو.


او دغه شان حاجي امداد الله مهاجر مدني رحمه الله ورته خط کې داسې لیکلي وو:


” ته زما د سلسلې فخر یې، زه تاسو نه ډیر خوشاله یم “ 


(الله اکبر) دا جمله ډیره وزن داره ده خو د دې ادراک زمونږ په شان ګناهګارو خلکو ته ناممکن دی. (عمران) 


شیخ الاسلام مولانا ظفر احمد عثماني صیب فرمایي: 

په پنځم حج کې حضرت سهارنپوري رحمه الله د طواف قدوم لپاره حرم ته تشریف راوړو نو مولانا محب الدین صیب خلیفه د حاجي امداد الله مهاجر مکي وفرمایل: وګورئ  حرم ته څوک راغلو چې ټول حرم یې منور کړو چې کله یې طواف مکمل کړو نو محب الدین صیب وفرمایل آها دا تاسو وئ چې له وجه مو ټول حرم منور شو. (تذکرة الخلیل)


==تدریس==

۱۲۸۸ هجري کې د حضرت عمر ۱۹ کاله وو،  چې په مظاهر العلوم کې معین المدرس مقرر شو بیا څه موده بعد د منګلور په مدرسه عربیه کې د مدرس ضرورت پیدا شو نو حضرت هلته د صدر مدرس په توګه مقرر شو، د دې نه بعد حضرت په بهوپال، بهاولپور او دارالعلوم دیوبند کې هم مدرس پاتې شو او ۴۵ کالو په عمر کې بیا په مظاهرالعلوم کې صدر مدرس مقرر شو .


==بیعت او خلافت==

حضرت خپل روحاني تعلق د قطب الارشاد حضرت مولانا رشید احمد ګنګوي صیب سره قایمول غوښتل ددې وجې نه یې د خپل ماما مولانا یعقوب نانوتوي صیب په ذریعه ګنګوهي صیب ته خط ولیکل او د ګنګوهي صیب خانکاه ته خاضر شو حضرت بیعت کړو څه موده بعد ورته خلافت او اجازت هم ملاؤ شو. 


==هجرت==

په ۱۶ شوال المکرم ۱۳۴۴ هجري یې د مدرسې څخه د یو نیم کال لپاره رخصت واخستل او مدینی طرف ته روان شو چې کله د سهارنپور څخه رخصت شو نو د هجرت نیت یی ونه کړه چا ترې پښتنه وکړه چې ولي دې نیت ونه کړل؟


حضرت ځواب ورکړ:

نه ده معلوم چې د الله تعالی په نېزد زه د دې مقدسې ځمکې قابل یم او که نه، که چیر ته الله تعالی ته زما د ناکاره قیام منظور نه شو نو د خپلو تورو اعمالو سره به واپس راشم او که د الله په دربار کې منظور شم بیا به واپس رانشم د وخت په تیریدو یو ورځ کور ته راغلو او خپلو متعلقینو ته یې وویل:


چې اوس ماته د خپل قیام یقین وشو او د هجرت نیت مې وکړو په دې دوران کې یې د مدینې د علماؤ په اصرار د ابوداود  درس شروع کړو او دا درس صرف دوې ورځې وو ځکه حضرت بیا وفات شو او عجیبه اتفاق دا وو چې حضرت د سهارنپور څخه د یو نیم کال لپاره رخصت اخیستی وو او په مدینه منوره کې پوره د یونیم کال قیام څخه بعد وفات شو .


علامه سهارنپوري رحمه الله د (بذل المجهود في حل ابي داود) تالیف هم په مدینه منوره کې پوره کړو چې کله دا تالیف مکمل شو نو حضرت وفرمایل: د حق تعالی څخه مې درې دعاګانه غوښتې وې دوه قبولې شوې یو باقي پاتی ده :


(۱): د مکې مکرمې پر امن اسلامي شرعیه په خپلو سترګو وګورم .

(۲): د بذل المجهود تالیف مکمل شي.

(۳): د حضور علیه السلام په ګاونډ کې دفن شم.


بحمدلله دوه قبولې شوې او اخیرې ماته نه ده معلومه چې قبول به شي او که نه .


الحمد لله هغه هم قبوله شوه د بذل المجهود د فراغت څخه ۷ میاشتې او ۲۴ ورځي بعد وفات شو او په مدینه کې د قبه اهل بیت سره متصل دفن شو.


==تصانیف==

د حضرت یوه تصنیفي کارنامه د ( المهند علی المفند ) کتاب په شکل کې موجوده ده .

حضرت د دې په ذریعه عرب او عجم علماؤ ته دا اوخودله چې الحمدلله د علماء دیوبند عقائد د قران او سنت سره موافق دي او حضرات علماء دیوبند د اهل السنة والجماعة صحیح ترجمانان دي .


دویم تصنیف یې ( بذل المجهود ) د ابوداود شریف شرح د،ه د دې په عظمت کې به دومره ووایو چې د مصر یو مشهور عالم او علامة الازهر ابو محمد محمود رحمه الله د ابوداود شرح لیکلي ده په نامه د (منهل) په عربو کې د ابوداود دا شرح منل شوې شرح ده او دا شرح منهل د بذل المجهود څخه ماخوذ ده بلکې بعضي بحثونو کې یې پوره پوره صفحه عبارت بغیر د تغیر څخه نقل کړې او په پوره کتاب کې یې صرف یو ځای کې د بذل المجهود حواله ورکړې ده.

یو څو نور مشهور تصانیف:

تنشيط الأذان

مطرقة الكرامة على مرآة الإمامة

هدايات الرشيد في إفحام العنيد (هدایات الشیعه)

إتمام النّعم على تبويب الحكم

براهین قاطعه بجواب انوار ساطعه (د بریلویانو په رد کي)

فتاوی مظاهر العلوم یا فتاوی خلیلیه 


==شاګردان او خلفاء==

علامه خلیل احمد سهارنپوري رحمه الله د خپل وخت عظیم محدث، فقیه او شیخ کامل وو او د خپلو  تلامذه ؤ او خلفاؤ یو عظیم جماعت یې تیار کړو بعضې د هغو څخه دا دي:


حضرت مولانا یحیی کاندهلوي

حضرت مولانا عبدالله ګنګوهي

مولانا فیض الحسن ګنګوهي

مولانا ظفر احمد عثماني (د حدیثو د ستر کتاب اعلاء السنن مؤلف)

مولانا محمد الیاس کاندهلوي (د تبیلغي جماعت مؤسس)

مولانا حافظ فخرالدین

مولانا مفتي جمیل احمد تهانوي 

مولانا محمد بدرعالم میرټهی (د فیض الباري شرح بخاري تدوین کونکی)

او مولانا محمد ذکریا کاندهلوي (د امام مالک رحمه الله د کتاب شارح: أوجز المسالك إلى موطأ مالك)

رحمة الله علیهم 


==وفات==

په مدینه منوره کې په ۱۵ ربیع الثاني ۱۳۴۶ هجري د چهارشنبي په ورځ د مازیګر نه بعد وفات شو او هم هلته مدینه منوره کې دفن کړی شو .

انا لله واناالیه راجعون
==سرچينې==
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=9428{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[وېشنيزه:سني اسلام]]
[[وېشنيزه:حنفي مذهب]]
[[وېشنيزه:حنفيان]]
[[وېشنيزه:ديوبندي]]
[[وېشنيزه:ديوبنديان]]
[[وېشنيزه:اسلامي هندي علماء]]</text>
      <sha1>qb6bhm2jvr3tuqyuphyv9jri49owvjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تلپاتې کرنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59060</id>
    <revision>
      <id>362760</id>
      <parentid>335221</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T04:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20622" sha1="m8zazk0d86or9difp95xdbygnxoocwk" xml:space="preserve">تلپاتې کرنه د تلپاتو طریقو کې هغه کرنه ده، چې د اوسني يا راتلونکو نسلونو د اړتياوو د پوره کولو د وړتيا د رانغاړلو څخه پرته، د ټولنې د حال او نساجۍ اړتياوې پوره کوي. دا د ايکوسيستم خدمتونو د ادراک له مخې کېدلای شی. د کرنې د تلپاتې وړتيا د زياتولو په موخه زيات مېتودونه شته. کله چې په تلپاتې وړ غذايي سيستمونو کې کرنې ته وده ورکوو، اړينه ده چې د سوداګرۍ اوښتونکي (انعطاف پذير) پړاو او د کرنې عمليو ته پرمختګ ورکړو. کرنه پراخه چاپيريالي اغېزه لري، چې د اقليمي بدلون، د اوبو کمښت، د اوبو ککړتيا، د ځمکې نابرابرۍ، د ځنګلاتو په له منځه وړنه او نورو پړاوونو کې مهمه ونډه لوبوي. دا په ضمني ډول د چاپيريالي بدلونونو لامل ګرځي او د دې بدلونونو په مټ خپله هم اغېزمن کېږي. د تلپاتې وړ کرنه د چاپيريال د کرنې دوستانه مېتودونه شاملوي، چې انسان يا طبيعي سيستمونو ته له زيان رسونې پرته د غلو دانو او معيشت (د ژوندانه شيان) توليد ته زمينه مساعدوي. د تلپاتې وړ کرنه يا زراعت خاورې، اوبو، چاپيريالي تنوع، د شاوخوا يا تر ځمکې لاندې ويالو او همدارنګه هغه کار يا په پټي يا ګاونډ سيمو کې ژوند ته مخالفې يا د بدو اغېزو مخنيوی هم رانغاړي. د تلپاتې وړ کرنه کې عناصر permaculture، agroforestry، ګډ يا مختلطه کرنه، ګڼ غله ګي او د غلو دانو دوران په خپله برخه کې شاملولی شي. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asi.ucdavis.edu/programs/ucsarep/about/what-is-sustainable-agriculture|title=What is sustainable agriculture {{!}} Agricultural Sustainability Institute|website=asi.ucdavis.edu|date=11 December 2018|access-date=2019-01-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.omafra.gov.on.ca/english/busdev/facts/15-023.htm|title=Introduction to Sustainable Agriculture|author=&lt;!--Not stated--&gt;|date=2016|publisher=Ontario Ministry of Agriculture, Food and Rural Affairs|access-date=10 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brown|first=L. R.|title=World on the Edge|publisher=Norton|series=Earth Policy Institute|year=2012|isbn=978-1-136-54075-2}}{{page needed|date=May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Rockström|last8=DeClerck|pmid=27405653|doi=10.1007/s13280-016-0793-6|pages=4–17|issue=1|volume=46|journal=Ambio|title=Sustainable intensification of agriculture for human prosperity and global sustainability|date=2016-05-13|first9=Mihir|last9=Shah|first8=Fabrice|first7=Hanna|first1=Johan|last7=Wetterstrand|first6=Line|last6=Gordon|first5=Nathanial|last5=Matthews|first4=Andrew|last4=Noble|first3=Gretchen|last3=Daily|first2=John|last2=Williams|pmc=5226894}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ben Falk, ''The resilient farm and homestead: An innovative permaculture and whole systems design approach''. Chelsea Green, 2013. pp. 61–78.&lt;/ref&gt;

د خوړو مخ پر وده د تلپاتې وړ سيستمونه د انساني نفوس په تلپاته والې کې مرسته کولی شي. د بېلګې په ډول: د اقليمي بدلون د کمولو لپاره تر ټولو غوره لاره د پام وړ کرنې پر بنسټ د تلپاتو غذايي سيستمونو رامنځته کول دي. تلپاته کرنه په بدليدونکو چاپيريالي حالتونو کې د مخ پر وده نفوس د تغذيې  په پار کرنيزو سيستمونو ته د وړیا ورکولو لپاره يو بالقوه حل لاره رامنځته کوي. په تلپاته والي کې بېلابېل معيارونه او د تصديق سيستمونه شته؛ البته د organic certification, Rainforest Alliance, Fair Trade, UTZ Certified, GlobalGAP, Bird Friendly او Common Code for the Coffee Community (4C) په ګډون.

== پېژندنه ==
د ۱۹۷۷ ز کال د کرنيزې څېړنې، پراختیا او تدریس د کړنلارې په ملي قانون کې د «تلپاتې کرنه» اصطلاح په دې ډول تعریف شوې ده: «د نبات او حيوان د توليد عمليو يو متحد سيستم، چې د مشخصې سيمې کاريال لري چې په اوږده موده کې به د لاندې مواردو لامل وګرځي: 

* د انساني خوړو او فايبر اړتياوې پوره کوي. &lt;ref name=&quot;NARETPA&quot;&gt;{{cite web|url=https://nifa.usda.gov/sites/default/files/resource/nar77.pdf|title=National Agricultural Research, Extension, and Teaching Policy Act of 1977|publisher=US Department of Agriculture|date=13 November 2002}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
* چاپيريالي کيفيت او د هغه طبيعي سرچينې پياوړي کوي، چې کرنيز اقتصاد يې پر بنسټ تکيه کوي. &lt;ref name=&quot;NARETPA&quot; /&gt;
* د بيا نه نوې کېدونکو سرچينو او کرنيزو سرچينو تر ټولو زيات ګټورتوب رامنځته او متحد کوي، چې مناسب طبيعي بيولوژيکي په کې دوران او اداره کېږي يا یې تر سره کوي. &lt;ref name=&quot;NARETPA&quot; /&gt;
* د پټي د عملياتو اقتصادي وده يا ژوندي پاتې کېدنه ساتي. &lt;ref name=&quot;NARETPA&quot; /&gt;
* د بزګرانو او په ټوله کې د ټولنې د ژوند کيفيت يا معيار پياوړی کوي.  &lt;ref name=&quot;NARETPA&quot; /&gt;

برتانوي عالم جوليس پريټي په کرنه کې د تلپاته والي سره مل ځينې کليدي اصول بيان کړي دي: &lt;ref name=&quot;Pretty2008&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pretty|first=Jules N.|date=March 2008|title=Agricultural sustainability: concepts, principles and evidence|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences|volume=363|issue=1491|pages=447–465|doi=10.1098/rstb.2007.2163|issn=0962-8436|pmid=17652074|pmc=2610163}}&lt;/ref&gt;

# د بيولوژيکي او ايکولوژيکي پړاوونو لکه غذايي يا مغذي دوران، د خاورې بيا توليد يا نسل ګيري او کرنيزو او د خوړو توليداتو عمليو کې د نايتروجن د تثبيتولو اتحاد يا يووالی. &lt;ref name=&quot;Pretty2008&quot; /&gt;
# د بيا نه نوي کېدو او ناتلپاتو توکو لږ شوی مقدار کارول، په ځانګړي ډول چاپېریالي زيان رسوونکي. &lt;ref name=&quot;Pretty2008&quot; /&gt;
# د بزګرانو مهارتونه کارول، د ځمکې په ګټوره توګه کارونه او د بزګرانو د ځاني هوساینې او ځاني بسیاينې دواړو برخو کې. &lt;ref name=&quot;Pretty2008&quot; /&gt;
# د بېلابېلو مهارتونو لرونکو خلکو د مرستې او ونډې په مټ د کرنيزو او طبيعي سرچينو د ستونزو هواری. د ستونزې اسبابو کې د وبا مديريت او اوبه لګوونه (خړوبونه، اوبونه) شاملېږي. &lt;ref name=&quot;Pretty2008&quot; /&gt;

دا اوږد مهاله او لنډ مهاله اقتصاد ځکه په پام کې نیسي، چې تلپاته والی د تل په توګه په چمتو ډول تعريف شوی دی؛ چې هغه کرنيز چاپيريالونه دي، چې د بې پايه نوې زېږېدنې د پرمختګ په موخه طرحه شوي دي. دا د سرچينې ساتنې لپاره اړتيا له هغو اړتياوو سره متوازن کوي، چې بزګران يې د خپل معيشت لپاره تعقيبوي. &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Stenholm|first1=Charles|last2=Waggoner|first2=Daniel|title=Low-input, sustainable agriculture: Myth or method?|journal=Journal of Soil and Water Conservation|date=February 1990|volume=45|issue=1|page=14|url=http://www.jswconline.org/content/45/1/13.full.pdf+html|access-date=3 March 2016|ref=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://asi.ucdavis.edu/programs/sarep/about/files/sarep-brochure-2015-rev-with-aubrey.pdf|title=Sustainable Agriculture Research and Education Program|last=Tomich|first=Tom|publisher=University of California|year=2016|location=Davis, California|تاريخ الوصول=2022-01-11|تاريخ الأرشيف=2017-03-09|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170309081019/http://asi.ucdavis.edu/programs/sarep/about/files/sarep-brochure-2015-rev-with-aubrey.pdf|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-01-11|خونديځ نېټه=2017-03-09|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170309081019/http://asi.ucdavis.edu/programs/sarep/about/files/sarep-brochure-2015-rev-with-aubrey.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170309081019/http://asi.ucdavis.edu/programs/sarep/about/files/sarep-brochure-2015-rev-with-aubrey.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309081019/http://asi.ucdavis.edu/programs/sarep/about/files/sarep-brochure-2015-rev-with-aubrey.pdf}}&lt;/ref&gt;

دا د پخلاینې د ایکالوژي په توګه په پام کې نيول شوی دی، چې په انساني منظرو کې د چاپيريال تنوع کې مرسته يا ښېګڼه کوي. &lt;ref name=&quot;Chrispeels 1994&quot;&gt;{{cite book|last1=Chrispeels|first1=M. J.|last2=Sadava|first2=D. E.|year=1994|title=Farming Systems: Development, Productivity, and Sustainability|pages=25–57|work=Plants, Genes, and Agriculture|publisher=Jones and Bartlett|isbn=978-0867208719}}&lt;/ref&gt;

=== بېلابېل نظريات ===
د کرنې له مخې د تلپاتې والی د پېژندنې په اړه يو اختلافي بحث شته. ذکر شوې پېژندنه د دوه بېلابېلو طريقو په مټ ځانګړې کېدای شي: ايکو سنټريک او تيکنوسنټريک طريقې (an ecocentric approach and a technocentric approach). د ايکوسنټريک طريقه د انساني ودې په هېڅ يا ټيټه کچه ټينګار کوي او د استهلاک يا مصرف د طرحو او د سرچينې د تخصيص او کارونې د بدلولو په موخې سره په عضوي او biodynamic کرنې تخنيکونو باندې تمرکز کوي. ټيکنوسنټريک طريقه بحث کوي چې د تلپاته والې د هغې نظريې له مخې د يو لړ کړنلارو په مټ تر لاسه کېدی شي، چې د دولت په مشرۍ د صنعتي سيستم بدلون لکه د پراخې ساتنې کرنيز سيستمونه؛ بايد د هغه بحث له مخې په لاره واچول شي، چې بايوټيکنالوژي د خوړو لپاره د مخ په زياتيدونکې اړتيا د پوره کولو تر ټوول غوره لاره ده. &lt;ref name=&quot;Chrispeels 19942&quot;&gt;{{cite book|last1=Chrispeels|first1=M. J.|last2=Sadava|first2=D. E.|year=1994|title=Farming Systems: Development, Productivity, and Sustainability|pages=25–57|work=Plants, Genes, and Agriculture|publisher=Jones and Bartlett|isbn=978-0867208719}}&lt;/ref&gt;

تلپاتې کرنې ته يو څوک کولی شي له دوه بېلابېلو ليدلورو څخه وګوري: ګڼ وظيفوي کرنه او د ايکو سيستم خدمتونه. دواړه طريقې ورته دي، مګر د کرنې دندې ته په بېلابېل نظر ګوري. هغوی چې د ګڼ وظيفوي کرنې فلسفه عملي کوي، د کروندې پر متمرکزو طريقو باندې تمرکز کوي او وظيفه يا دنده د کرنيز فعاليت د پايلو په توګه تعريفوي. د ګڼ وظيفه توب مرکزي بحث دا دی، چې کرنه د خوړو او فايبر د توليد تر څنګ د نورو دندو په لرلو سره يوه ګڼ وظيفوي دستګاه ده. دا دندې د نوي کېدو وړ سرچينې مديريت، منظر ساتنه او د ژوند تنوع له ځانه سره لري. د ايکوسيستم د خدمت متمرکزه طريقه داسې انګېري چې اشخاص او په ټوله کې ټولنه له ايکوسيستمونو څخه ګټې تر لاسه کوي، چې د «ايکوسيستم خدمتونه» ورته وايي. تلپاتې کرنه کې هغه خدمتونه چې د ايکوسيستمونه يې چمتو کوي؛ القاح (په نباتاتو کې، ګرده افشاني)، د خاورې تشکيل او مغذي دوران شاملیږي، چې ټول يې د خوړو د توليد لپاره اړينې دندې دي. &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Huang|first6=Caroline|doi=10.1016/j.jenvman.2014.10.020|pages=138–147|volume=149|journal=Journal of Environmental Management|title=Comparative review of multifunctionality and ecosystem services in sustainable agriculture|date=2014-10-16|first7=Christine|last7=Aubry|last6=Petit|first1=Jiao|first5=Shuangcheng|last5=Li|first4=Ségolène|last4=Darly|first3=Monique|last3=Poulot|first2=Muriel|last2=Tichit|pmid=25463579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Renting|first7=D.J.|pmid=19121889|doi=10.1016/j.jenvman.2008.11.014|pages=S112–S123|volume=90|journal=Journal of Environmental Management|title=Exploring multifunctional agriculture. A review of conceptual approaches and prospects for an integrative transitional framework|date=2009-05-01|first8=M.K.|last8=Van Ittersum|last7=Stobbelaar|first1=H.|first6=D.|last6=Perraud|first5=C.|last5=Laurent|first4=J.D.|last4=Van der Ploeg|first3=J.C.J|last3=Groot|first2=W.A.H.|last2=Rossing|issn=0301-4797}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Tilman|title=Agricultural sustainability and intensive production practices|bibcode=2002Natur.418..671T|pmid=12167873|doi=10.1038/nature01014|pages=671–677|issue=6898|volume=418|journal=Nature|date=2002-08-08|first1=David|first5=Stephen|last5=Polasky|first4=Rosamond|last4=Naylor|first3=Pamela A.|last3=Matson|first2=Kenneth G.|last2=Cassman|s2cid=3016610}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Sandhu|first1=Harpinder S.|last2=Wratten|first2=Stephen D.|last3=Cullen|first3=Ross|date=2010-02-01|title=Organic agriculture and ecosystem services|journal=Environmental Science &amp; Policy|volume=13|issue=1|pages=1–7|doi=10.1016/j.envsci.2009.11.002|issn=1462-9011}}&lt;/ref&gt;

دا هم ادعا شوې ده، چې تلپاتې کرنه د کرنې په اړه (چې agroecology ورته وايي) د ايکو سيستم د يوې تر ټولو غوره طريقې په توګه په نظر کې نيول شوې ده. &lt;ref&gt;[[Miguel Altieri|Altieri, Miguel A.]] (1995) ''Agroecology: The science of sustainable agriculture''. Westview Press, Boulder, CO.&lt;/ref&gt;

== اخلاق ==
زياتره کرنيز پروفيسوران پر دې هوکړه دي چې «د تلپاته والې د موخې د تعقيبولو لپاره يو اخلاقي مجبوريت» شته. ستر استدلالي بحث له دې څخه راپورته کېږي، چې کوم سيستم به دهغې موخې يوه لاره برابره کړي. ځکه چې که چېرې په لويه کچه د تلپاته والې يو ناوړه مېتود وکارول شي، په چاپيريال او انساني نفوس باندې به پراخې منفي اغېزې ولري. &lt;ref name=&quot;Dundon2009&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pierce.ctc.edu:2055/ps/retrieve.do?tabID=T003&amp;resultListType=RESULT_LIST&amp;searchResultsType=SingleTab&amp;searchType=BasicSearchForm&amp;currentPosition=1&amp;docId=GALE%7CCX3234100270&amp;docType=Topic+overview&amp;sort=RELEVANCE&amp;contentSegment=&amp;prodId=GVRL&amp;contentSet=GALE%7CCX3234100270&amp;searchId=R2&amp;userGroupName=puya65247&amp;inPS=true|title=Sustainable Agriculture|last=Stanislaus|first=Dundon|date=2009|website=Gale Virtual Reference Library}} {{dead link|date=October 2017|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;

== هغه عوامل چې تلپاته والی اغېزمنوي ==
هغه طريقې چې د خاورې د اوږد مهاله ويجاړۍ سبب کېږي، د خاورې زياته کاشي کاري (د توږنې عمليه رهبري کوي) او له مناسبې اوبه ويستنې پرته اوبه ورکونه (چې د خاورې د مالګين کېدو لامل کېږي) دي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Liu|date=2017-11-01|doi=10.1016/j.fcr.2017.08.006|pages=154–164|volume=213|language=en|journal=Field Crops Research|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378429017300151|title=Effects of tillage, mulching and N management on yield, water productivity, N uptake and residual soil nitrate in a long-term wheat-summer maize cropping system|first5=Jianbin|first1=Zhanjun|last5=Zhou|first4=Yan|last4=Meng|first3=Pengyi|last3=Ma|first2=Zhujun|last2=Chen|issn=0378-4290}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Singh|first=Ajay|date=2020|title=Salinization and drainage problems of agricultural land|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/ird.2477|journal=Irrigation and Drainage|language=en|volume=69|issue=4|pages=844–853|doi=10.1002/ird.2477|s2cid=219502253|issn=1531-0361}}&lt;/ref&gt;

د کرنې د برخې لپاره تر ټولو مهم عوامل اقليم، خاوره، غذايي مواد او د اوبو سرچينې دي. له ذکر شوو څلورو څخه، د انسان مداخلې په اړه د اوبو او خاورې ساتنه تر ټولو زيات د ځواب وړ دي. کله چې بزګران غلې دانې کري يا يې ټولوي، دوی له خاورې څخه ځيني غذايي مواد لرې کوي. د بيا مشبوع کولو (د خاورې د بيا ډکونې) پرته ځمکه د غذايي موادو د نه شتون څخه رنځ وړي او بيا به يا د ګټې وړ نه وي او يا به يې له لږ حاصل څخه رنځ وړي. تلپاتې کرنه هغه مهال د خاورې په بيا مشبوع کوونې (بيا ډکونې) باندې تکيه کوي، چې د نه نوي کېدونکو سرچينو لکه: طبيعي ګاز يا منرالي تېږو ګټه اخيسته يا اړتيا لږ وي (نه يې شي پوره کولی). 

هغه کرونده چې په پرله پسې ډول توليد کولی شي، هم په چاپيريالي کيفيت يا معيار باندې منفي اغېزې لري، په داسې حال کې چې تلپاتې کرنه بیا داسې نه ده. د هغه حالت يوه بېلګه چې نړيوال نظر په کې کېدای شي تضمين شي، د سرې يا کيمياوي کود کارول دي، چې د يوې کروندې ګټورتوب ته وده ورکولی شي، مګر نږدې سيندونه او ساحلي اوبه (eutrophication) ککړولی شي. يوه بله برخه هم د غوښتنې خلاف کېدلی شي، چې په خاوره کې د غذايي موادو د کمښت له امله د غله جاتو د لږو حاصلاتو ستونزه د ځنګلي بارانونو له ويجاړتيا سره تړلې ده. په اسيا کې د تلپاتې کرنې لپاره د ځمکې معلومه اندازه نږدې ۱۲.۵ جريبه ده، چې د حيواناتو د خوړو لپاره ځمکه، د نغدي غله جاتو په توګه د غلو دانو د توليد او نورو غذايي محصولاتو لپاره ځمکې په کې شاملېږي. په ځينو حالتونو کې د اوبيزې کرنې (aquaculture) يوه کوچنۍ برخه په کې شامله ده (AARI-1996). &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Xia|last9=Rinklebe|issn=2468-0842|doi=10.1186/s13765-020-0493-6|pages=8|issue=1|volume=63|journal=Applied Biological Chemistry|title=Recent advances in control technologies for non-point source pollution with nitrogen and phosphorous (sic) from agricultural runoff: current practices and future prospects|date=2020-02-04|first11=Yong Sik|last11=Ok|first10=Xiao|last10=Yang|first9=Jörg|first8=Pavani Dulanja|first1=Yinfeng|last8=Dissanayake|first7=Avanthi Deshani|last7=Igalavithana|first6=Lifang|last6=Zhu|first5=Debao|last5=Lu|first4=Nan|last4=Geng|first3=Daniel C. W.|last3=Tsang|first2=Ming|last2=Zhang|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why are rainforests being destroyed?|url=https://www.rainforestconcern.org/forest-facts/why-are-rainforests-being-destroyed|access-date=2021-04-01|website=Rainforest Concern|language=en-gb}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>m8zazk0d86or9difp95xdbygnxoocwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د انسان بدن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59463</id>
    <revision>
      <id>362784</id>
      <parentid>341938</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T08:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17304" sha1="lt3gmms83y6kiivf2ffdkt5szvda4pw" xml:space="preserve">دانسان بدن د يو انسان جوړښت دی. بدن له ګڼو بېلا بېلو حجرو نه جوړ شوی چې په ګډه سره نسجونه (پلې) جوړوي او په پايله کې د غړو نظام منځ ته راځي. دوی د انسان د جسم توازن او د ژوندي پاتې کېدو ضمانت کوي.

د انسان تنه له سر، غاړې، بدن (په کوم کې چې سینه او خېټه شامل دي)، مټې او لاسونو، ورنونو او پښو جوړ دی.

د انسان د تنې په مطالعه کې اناتومي، فزيالوژي، هسټولوژي او ايمبريالوژي (جنين پېژندنه) شامل دي. په پېژندل شويو لارو کې د انسان تنه د اناتومي له اړخه توپير لري. فيزيولوژي د انسان د تنې په غړو او د دوی په فعاليتونو تمرکز لري. تر خوندي کچې د وينې د خوږو (شوګر) او د اکسيجن په څېر مادو په ساتلو سره، ډېر نظامونه او طرز العملونه په دې موخه فعاليت کوي چې د انسان د بدن توازن وساتي. تنه د روغتیايي متخصصينو، فزيولوجستانو (ډاکترانو)، اناتومستانو او هغو کارکوونکو له خوا څېړل کېږي، چې له دوی سره د دوی په کار کې مرسته کوي.

== جوړښت ==
د انسان بدن له هايډروجن، اکسيجن، کاربن، کلشيم او فاسفورس په ګډون له ګڼو عنصرونو نه جوړ دی. دا عناصر د بدن په ملياردونو حجرو او غیر حجروي ټوټو کې ژوند کوي. د يو بالغ انسان تنه نږدې شپېته سلنه اوبه لري چې د ټولو اوبو اندازه يې دوه څلوېشت ليتره (۹.۲امپريل ګلن؛ يوولس امريکايي ګلنه) ته رسېږي. دا تنه له نږدې نولس ليتره (۴.۲ امپريل ګيلن؛ ۵.۰ امریکايي ګلن) له خارج حجروي مايعاتو نه جوړه ده، درې اعشاريه دوه ليتره (۹.۷۰ اميريل ګيلن؛ ۰.۸۵ امريکايي ګلن) د وينې پلازما او نژدې اته اعشاریه څلور ليتره (۱.۸ امپيريل ګيلن؛ ۲.۲ امريکايي ګيلنه) منځنی مايع، او شا او خوا دروېشت ليتره (۵.۱ امپيريل ګيلن؛ ۶.۱ امريکايي ګيلن) د حجرو په منځ کې مايعات په کې شامل دي. د حجرو په منځ او دباندې کې د اوبو توکي، تيزابيت او جوړښت په ډېرې پاملرنې سره پالل کېږی. د حجرو د باندنۍ تنې په اوبو کې مهم اليکټرولايټس سوډيم او کلورايډ دی، په داسې حال کې چې د حجرو په دننه کې پوتاشيم او نور «فوسفاټونه» دي.&lt;ref name=&quot;AboutChemical&quot;&gt;{{Cite web|url=http://chemistry.about.com/od/chemicalcomposition/a/Chemical-Composition-Of-The-Human-Body.htm|title=Chemical Composition of the Human Body|publisher=[[About education]]|access-date=2 September 2016|خونديځ نېټه=11 February 2017|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170211225934/http://chemistry.about.com/od/chemicalcomposition/a/Chemical-Composition-Of-The-Human-Body.htm|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=11 February 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170211225934/http://chemistry.about.com/od/chemicalcomposition/a/Chemical-Composition-Of-The-Human-Body.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211225934/http://chemistry.about.com/od/chemicalcomposition/a/Chemical-Composition-Of-The-Human-Body.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Fluid Physiology|url=http://www.anaesthesiamcq.com/FluidBook/fl2_1.php|website=Anaesthesiamcq|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050503083706/http://www.anaesthesiamcq.com/FluidBook/fl2_1.php|archive-date=3 May 2005|access-date=2 September 2016}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Ganong's|2016|p=5}}

=== حجرې ===
د انسان تنه ملياردونه حجرې لري، چې د ژوند بنسټيز واحدونه دي. د بلوغ پر مهال په تنه کې د حجرو شمېر ملياردونو ته رسېږي، دا اټکل د تنې د ټولو غړو او حجرو د ډولونو په راټولولو سره کېږي. تنه د نږدې همدومره شمېر غیر انساني او غیر حجروي حجرو ځای هم دی چې د هاضمې په ماشين او پوستکې کې پرتې دي. د بدن ټولې برخې له حجرو نه، نه دي جوړې. حجرې په يو بهرني سلولي ميټريکس (له حجرو نه دباندې زېلاند(زيږندځای) کې پرتې دي، کوم چې د «کلوجين» په څېر پروټینونو نه جوړ دي او خارج حجروي مايعات ځينې چاپېر دي. د يوه منځني انسان د تنې چې وزن يې اويا کيلو ګرامه (۱۵۰ بونډه) وي، نږدې پنځه وېشت کيلو ګرامه (۵۵ پاونډه) يې غیر انساني حجرې يا غیر حجروي توکي دي ،لکه: هډوکي او نښلونکې پلې.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sciencenetlinks.com/student-teacher-sheets/cells-your-body/|title=The Cells in Your Body|publisher=Science Netlinks|access-date=2 September 2016|archive-date=13 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213121540/http://sciencenetlinks.com/student-teacher-sheets/cells-your-body/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sender-et-al&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Sender|first1=Ron|last2=Fuchs|first2=Shai|last3=Milo|first3=Ron|year=2016|title=Revised estimates for the number of human and bacteria cells in the body|journal=PLOS Biology|volume=14|issue=8|pages=e1002533|biorxiv=10.1101/036103|doi=10.1371/journal.pbio.1002533|pmc=4991899|pmid=27541692}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Bianconi|issue=6|first11=S|date=5 July 2013|title=An estimation of the number of cells in the human body.|url=https://semanticscholar.org/paper/41c3dfda0d261070d84a2070c8b70b1f86cab52d|journal=[[Annals of Human Biology]]|volume=40|pages=463–471|first10=F|doi=10.3109/03014460.2013.807878|pmid=23829164|last12=Strippoli|first12=P|last13=Canaider|first13=S|last11=Perez-Amodio|last10=Piva|first1=E|last5=Casadei|last2=Piovesan|first2=A|last3=Facchin|first3=F|last4=Beraudi|first4=A|first5=R|first9=S|last6=Frabetti|first6=F|last7=Vitale|first7=L|last8=Pelleri|first8=MC|last9=Tassani|s2cid=16247166}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fredericks&quot;&gt;{{Cite journal|first=David N.|last=Fredricks|year=2001|title=Microbial Ecology of Human Skin in Health and Disease|journal=Journal of Investigative Dermatology Symposium Proceedings|volume=6|issue=3|pages=167–169|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.00039.x|pmid=11924822|s2cid=34741925|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

==== جينوم ====
په تنه کې حجرې د DNA پر بنسټ عمل کوي. ډي اين ای د ټولو حجرو د هستې (زړي) په داخل کې ځای پر ځای کېږي. په دې ځای کې د ډي اين ای برخې کاپي کېږي (يو نقل يې جوړيږي) او د تنې حجرو ته د RNA په مټ لېږدول کېږي. له دې وروسته ار اين ای د پروټينونو د جوړېدو لپاره کارول کېږی، کوم چې د حجرو، د حجرو د فعاليت او د دوی د توليد بنسټ جوړوي. پروټين د حجرو د فعاليت او «جين» د څرګندېدو لارښوونه کوي، حجرې کولای شي چې، د تولید شويو پروټينونو د اندازې په مټ خپل ځان منظم کړي، خو ټولې حجرې ډي اين ای نه لري؛ د وینې د سرو حجرو په څېر بالغې شوې حجرې د بلوغ سره سم خپله هسته (زړی) له لاسه ورکوي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gene Expression {{!}} Learn Science at Scitable|url=http://www.nature.com/scitable/topicpage/gene-expression-14121669|website=www.nature.com|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101031053632/http://www.nature.com/scitable/topicpage/gene-expression-14121669|archive-date=31 October 2010|access-date=29 July 2017}}&lt;/ref&gt;

=== نسجونه (پلې) ===
د نسجونو د ډېرو بېلا بېلو ډولونو تعريف په دې  ډول شوی، چې دا هغه حجرې دي چې په يو ځانګړي فعاليت سره خپله دنده پر مخ وړي. د نسجونو څېړنې ته هيسټولوژي وايي او ډېر ځله د مايکروسکوپ په مرسته تر سره کېږي. بدن له څلورو بنسټیزو نسجونو نه جوړ دی.  دا څلور يې دا دي: پوښونکې حجرې (اپيتليوم)، نښلونکي نجسونه، عصبي نسجونه او د غړو نسجونه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue|title=tissue – definition of tissue in English|work=[[Oxford Dictionaries]]{{!}} English|access-date=17 September 2016|خونديځ نېټه=5 October 2016|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20161005004435/https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=5 October 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161005004435/https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005004435/https://en.oxforddictionaries.com/definition/tissue}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Gray's Anatomy|2008|p=27}}

هغه حجرې چې بهرنۍ نړۍ ته څرګندې وي يا د معدې په نالۍ (اپيتيليا) يا په داخلي تشو (اينډوتيليم) کې پرتې وي، ډول ډول بڼې او ډولونه لري – د يو پوړ لرونکو هوارو حجرو نه نيولې، بیا په سږو کې د کوچنیو لړزانده ويښتانو په څېر، ځینې يې د ستنو په څېر حجرې دي، کومې چې د خېټې (معدې) په ليکه کې پرتې دي. «اندوتاليال» حجرې هغه حجرې دي، کومې چې د وينې د وريدونو (رګونو) او غدو داخلي تشې پوښي. پوښونکې حجرې هغه نظام اداره کوي، چې د دوی له لارې نه تېرېدې او څه نه شي تېرېدای، د داخلي جوړښت ساتنه کوي او د حسي سطحو په څېر چاره پر مخ وړي. {{sfn|Gray's Anatomy|2008|p=27}}

=== غړي ===
غړي، د ځانګړو دندو لرونکو حجرو منظمه ټولګه ده چې له پوستکي پرته تر ډېره بريده د تن په دننه کې پرتې وي. په بېلګو کې يې زړه، سږي او ينه شامل دي. ډېری غړي د بدن په خاليګاوو کې مېشت وي. په دې تشو کې ټوله خېټه/معده (چې د بېلګې په توګه خېټه په کې شامله ده) او پلورا چېرته چې سږي موقعيت لري، شامل دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/organ|title=organ {{!}} Definition, meaning &amp; more|publisher=[[Collins Dictionary]]|website=www.collinsdictionary.com|access-date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt;

==== زړه ====
زړه يو غړی دی چې د سينې په تشه کې د سږو په منځ کې او ډېر کم چپ اړخ ته پروت دی. له زړه نه «پيريکارډيوم» چاپير دي، کوم چې زړه په «ميډياسټينم» (د ټټر تشه) کې په خپل ځای ساتي، د بانديو صدمو له زيان او له غفونت نه يې ساتنه کوي، مرسته کوي چې د پريکارډ مايعاتو په مرسته د زړه خوځښت د روان ساتلو لپاره کار وکړي. زړه په ټول بدن کې د وينو په پمپ کولو سره کار کوي، اکسيجن، غذايي توکو، فاضله موادو، هورمونونو او د وینې سرو حجرو سره مرسته کوي، چې په بدن کې ولېږدول شي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Jaworska-Wilczynska|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27654013/|issn=1897-5631|doi=10.5603/FHC.a2016.0014|pages=121–125|issue=3|volume=54|journal=Folia Histochemica et Cytobiologica|title=Pericardium: structure and function in health and disease|first1=Maria|date=2016|first4=Tomasz|last4=Hryniewiecki|first3=Andrzej A.|last3=Szczepankiewicz|first2=Pawel|last2=Trzaskoma|pmid=27654013}}&lt;/ref&gt;

زړه له دوو دهليزونو او دوو بطنونو نه جوړ دی. د دهليز بنسټيزه موخه دا ده چې د زړه د «وينټريکولر» انقباض (بطني غونجېدل/راټولېدل) پر مهال په زړه کې وینه بې له ځنډه وبهوی. دا مرسته کوي چې، د دهليزي انقباض په اوږدو کې وينه د زړه بطن ته ننوځي. د دهليز نه شتون د زړه د پنځه اويا سلنه فعاليت د کمېدو لامل ګرځي. د زړه د بطنونو موخه دا ده، تر څو د ښي بطن په مټ وینه سږو ته او د چپ بطن په مټ وينه نور بدن ته ولېږدوي (پمپ کړي). &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=A3OmTSgtOgwC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false Anderson, RM. ''The Gross Physiology of the Cardiovascular System'' (2nd ed., 2012).] See &quot;Chapter 1: Normal Physiology.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ventricle {{!}} heart|url=https://www.britannica.com/science/ventricle-heart|access-date=2021-08-07|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;

زړه د غړو د انقباض او ارامېدو لپاره د برېښنايي لارښوونې يو نظام لري. دا برېښنايي نظام په سنيټوريل غوټه کې پيليږي، له دهليزونو تېرېږي او د زړه د بطن داخل ته د وينې د لېږد لامل ګرځي. له دې وروسته دهليزي غوټې ته رسېږي چې له دې امله يې سګنل (خپرېدل) يو څه سستيږي او بطنونو ته اجازه ورکوي، چې د وينې د بيا پمپ او د وينې د جريان له پليدو مخکې دا بطنونه له وينې ډک شي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=How the Heart Works {{!}} NHLBI, NIH|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/how-heart-works|url-status=live|access-date=2021-08-07|website=www.nhlbi.nih.gov|at=Your Heart's Electrical System}}&lt;/ref&gt;

د کورونار (د زړه د شريانونو د بنديدو ناروغي) د شريانونو ناروغۍ په ټوله نړۍ کې د مرګ مخکښ لامل دی، شپاړس سلنه مرګ له همدې امله پېښېږي. لامل يې زړه ته په مهیا کوونکو کوروناري شريانونو کې د بڅرو (هغه بڅري چې شريان بندوي) راټولېدل دي، په پايله کې دا شريانونه هومره تنګ شي، تر «مايوکارډيم» (د زړه عضله / د زړه منځ) پورې پوره وينه نه شي رسولای، کوم چې د مايوکارډيل خنډ يا د زړه د حملې په نوم پېژندل کېږي، شونې ده چې دا د زړه د درېدو يا د زړه د دورې (حملې) لامل او بيا د مرګ سبب وګرځي. د زړه د شريانونو د ناروغیو د ګواښ پېښېدو په لاملونو کې زياته چاغي، نشه کول، لوړ کولسترول (د وينې غوړ)، د وینې لوړ فشار، د ورزش کمی او شوګر شامل دي. سرطان هم په زړه اغېز کولای شي، خو دا ډېر کم دی او په عمومي توګه د بدن له يوې بلې برخې لکه سږي يا سينو نه خپرېږي. دا ځکه چې د زړه حجرې په چټکۍ سره وېشل کېدل بندوي او ټوله وده د وزن د زياتېدو له لارې تر سره کېږي، نه د حجرې د وېش په مټ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The top 10 causes of death|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/the-top-10-causes-of-death|access-date=2021-08-07|website=www.who.int|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=CDC|date=2021-07-19|title=Coronary Artery Disease {{!}} cdc.gov|url=https://www.cdc.gov/heartdisease/coronary_ad.htm|access-date=2021-08-07|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=CDC|date=2021-01-11|title=Heart Attack Symptoms, Risk Factors, and Recovery {{!}} cdc.gov|url=https://www.cdc.gov/heartdisease/heart_attack.htm|access-date=2021-08-07|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=CDC|date=2019-12-09|title=Know Your Risk for Heart Disease {{!}} cdc.gov|url=https://www.cdc.gov/heartdisease/risk_factors.htm|access-date=2021-08-07|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2009-02-10|title=Matters of the Heart: Why Are Cardiac Tumors So Rare? - National Cancer Institute|url=https://www.cancer.gov/types/metastatic-cancer/research/cardiac-tumors|access-date=2021-08-07|website=www.cancer.gov|language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>lt3gmms83y6kiivf2ffdkt5szvda4pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د ځمکې تیاره کېدل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61057</id>
    <revision>
      <id>362789</id>
      <parentid>337788</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17336" sha1="4me5inikd0crbv6dkbc2y8ya30pbqt9" xml:space="preserve">'''د ځمکې تیاره کېدل''' د ځمکې په سطحه کې د مستقیمې تشعشع کچه کمېدل دي چې دا کمښت په ۱۹۵۰مه لسیزه کې د سیستماتیکو اندازه‌ګیریو له پیل سره لیدل شوی دی. دا اغېزه د ځایونو له مخې توپیر لري، خو اټکل کېږي چې په ټوله نړۍ کې دا کچه له شاوخوا ۴ تر ۲۰ سلنه پورې کمه شوې ده. له دې سره سره، په ۱۹۹۱ کال کې د «پیناټوبو» غره د اتشفشان له امله په ټولیز بهیر کې یو کوچنی بدلون لیدل شوی دی.&lt;ref name=&quot;AR4_9_2_2_2&quot;&gt;{{Cite book|chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ar4-wg1-chapter9-1.pdf|editor7-first=M.|editor3-first=M.|editor3-last=Manning|editor4-first=Z.|editor4-last=Chen|editor5-first=M.|editor5-last=Marquis|editor6-first=K.B.|editor6-last=Averyt|editor7-last=Tignor|editor2-first=D.|editor8-first=H.L.|editor8-last=Miller|display-authors=3|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge, United Kingdom and New York City, USA|title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change|url=https://www.ipcc.ch/publications_and_data/publications_ipcc_fourth_assessment_report_wg1_report_the_physical_science_basis.htm|year=2007|editor2-last=Qin|editor1-first=S.|first1=G. C.|first5=Y.|last1=Hegerl|first2=F. W.|last2=Zwiers|first3=P.|last3=Braconnot|author-link3=Pascale Braconnot|first4=N.P.|last4=Gillett|last5=Luo|editor1-last=Solomon|first6=J.A.|last6=Marengo Orsini|first7=N.|last7=Nicholls|first8=J.E.|last8=Penner|first9=P.A.|last9=Stott|chapter=Chapter 9, Understanding and Attributing Climate Change – Section 9.2.2 Spatial and Temporal Patterns of the Response to Different Forcings and their Uncertainties|series=[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]}}&lt;/ref&gt;

فکر کېږي چې د ځمکې په کره کې رڼا په هوا کې د معلقو ذراتو د ډېرېدو له امله کمه شوې ده چې یوه بېلګه یې د انسانانو د فعالیت له امله په اتومسفیر کې د سلفېټ ایروزولونه دي. د تبخیر په کمولو سره یې په هایدرولوژيکي څرخه کې ونډه اخیستې او ښايي په ځینو سیمو کې ورښت کم کړي. د ځمکې په کره کې رڼا کمېدل په ۱۹۸۴ کال کې د اټیوپیا د وچکالۍ یو اصلي لامل ګڼل کېږي چې په استوايي سیمو کې یې هغه تودوخه کمه کړې وه چې د موسمي بادونو یا کلني مرطوب موسم لامل کېږي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sn/tvradio/programmes/horizon/dimming_trans.shtml|title=Global Dimming|work=bbc.co.uk|publisher=BBC|access-date=2020-01-05}}&lt;/ref&gt;

== لاملونه ==
فکر کېږي چې په نړیواله کچه د رڼا د کمېدو دلیل د ځمکې په اتومسفیر کې د ایروزول ذراتو ډېرېدل دي چې د ککړتیا، ګرد، دوړو یا اتشفشانونو په پایله کې رامنځته کېږي. په هوا کې معلقې ذرې لمریزه انرژي جذبوي او د لمر رڼا فضا ته منعکسوي. ککړتیا هم د ورېځو د قطراتو لپاره پر هستو بدلېدای شي. د اوبو قطرې په ورېځو کې د ذراتو تر څنګ له یو بل سره یوځای کېږي. د ککړتیا ډېروالی د لا ډېرو ذراتو د رامنځته کېدو لامل کېږي او په پایله کې داسې ورېځې جوړوي چې له لا زیاتو کوچنیو قطرو څخه جوړې وي (یعنې هماغه اندازه اوبه پر ډېرو قطرو وېشل کېږي). د کوچنیو قطرو له امله ورېځې ډېر انعکاس کوي، یعنې د لمر ورودي رڼا تر ډېره فضا ته منعکسېږي او د ځمکې سطحې ته کمه رسېږي. همدا اغېزه لاندېني تشعشعات هم منعکسوي او په ټيټ اتومسفیر کې یې راټولوي. د دغو کوچنیو قطرو له امله ورښت هم کمېږي.&lt;ref name=&quot;NASA2007&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html|title=Global 'Sunscreen' Has Likely Thinned, Report NASA Scientists|publisher=[[NASA]]|date=2007-03-15|access-date=2022-04-27|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222142212/https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atmos-inc.com/weamod.html|title=The Physical Basis for Seeding Clouds|publisher=Atmospherics Inc.|year=1996|access-date=2008-04-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408071636/http://www.atmos-inc.com/weamod.html|archive-date=2008-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YunQian&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.physorg.com/news169474977.html|title=The Sky Is Not Falling: Pollution in eastern China cuts light, useful rainfall|author1=Yun Qian|author2=Daoyi Gong|publisher=[[Pacific Northwest National Laboratory]]|year=2009|access-date=2009-08-16|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

ورېځې هم د لمریزې ګرمۍ او له ځمکې څخه د منعکسې شوې ګرمۍ مخه نیسي. اغېزې یې پېچلې دي او د وخت، ځای او لوړوالي له مخې توپیر لري. معمولاً د ورځې په جریان کې د لمریزې رڼا مخه نیسي او یوه سړه اغېزه ورکوي؛ او په شپه کې ځمکې ته د ګرمۍ بیاځلي راګرځېدل د ځمکې د ګرمۍ له لاسه ورکولو بهیر ټکنی کوي.

د فوسیلي سون‌توکو (لکه ډيزلو) او لرګیو نیمګړی سون په هوا کې د تور کاربن د ازادېدو لامل کېږي. که څه هم تور کاربن چې ډېری یې لوګی دی، د ځمکې په سطحه کې د هوا د ککړتیا دېره کوچنۍ برخه ده، خو دغه ښکارنده په دوه کلیومتره (۶۵۶۲ فوټه) لوړو ارتفاعاتو کې پر اتومسفیر لوی ګرموونکی اغېز لري. د دې تر څنګ د لمریزو تشعشعاتو په جذبولو سره د سمندر د سطحې رڼا راکموي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/03/070314134655.htm|title=Transported Black Carbon A Significant Player In Pacific Ocean Climate|publisher=[[Science Daily]]|date=2007-03-15}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۹۰یمو کلونو کې په مالدیف کې شویو ازمېښتونو (د شمالي او سوېلي ټاپوګانو د اتومسفیر پرتلنې) وښوده چې هغه مهال په اتومسفیر کې د مایکروسکوپي ککړتیاوو اغېز د اسیا تر قهوه‌يي ورېځې په لاندې برخو کې د لمر رڼا شاوخوا ۱۰ سلنه کمه کړه – دا کمښت تر هغه ډېر زیات و چې په‌خپله د ذراتو له شتون څخه یې تمه کېږي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=J. Srinivasan|year=2002|title=Asian Brown Cloud – fact and fantasy|journal=[[Current Science]]|volume=83|issue=5|pages=586–592|url=http://repository.ias.ac.in/79937/1/29-PUB.pdf|display-authors=etal|access-date=2022-04-27|archive-date=2023-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213214854/http://repository.ias.ac.in/79937/1/29-PUB.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

هغه ښکارنده چې په نړیواله کچه د رڼا د کمېدو لامل کېږي، ښايي سیمه‌ييزې اغېزې هم ولري. په داسې حال کې چې د ځمکې ډېره برخه ګرمه شوې ده، هغه سیمې چې د هوا د ککړتیا له اصلي سرچینو (په ځانګړي ډول د سلفر اکسايډ انتشار) څخه ښکته دي، عموماً سړې شوې دي. دا چاره ښايي د متحدو ایالتونو د ختیځو برخو سړېدل د لوېديځو برخو د ګرمېدو په نسبت تشرېح کړي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ucsusa.org/global_warming/science/crichton-thriller-state-of-fear.html|title=Crichton's Thriller State of Fear: Separating Fact from Fiction|access-date=2006-06-12|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060614125559/http://www.ucsusa.org/global_warming/science/crichton-thriller-state-of-fear.html|archive-date=2006-06-14}}&lt;/ref&gt;

له دې سره سره، ځینې څېړنې ښيي چې تور کابن د نړیوالې ګرمۍ د ډېرېدو لامل کېږي او تر کاربن ډای اکسایډ را وروسته په دویم مقام کې دی. دغه څېړنې په دې باور دي چې لوګی د لمر انرژي جذبوي او دا نرژي د همالیا په څېر نورو هغو سیمو ته وړي چې هلته کنګلونه ویلې کېږي. د دې تر څنګ کولای شي د شمالي قطب کنګل تیاره کړي، انعکاس یې کم کړي او د لمریزو وړانګو جذب زیات کړي.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Nature Geoscience: Global and regional climate changes due to black carbon|journal=Nature Geoscience|volume=1|issue=4|pages=221–227|doi=10.1038/ngeo156|year=2008|last1=Ramanathan|first1=V.|last2=Carmichael|first2=G.|s2cid=12455550|bibcode=2008NatGe...1..221R}}&lt;/ref&gt;

په هوا کې موجودې اتشفشاني ایرې د لمر وړانګې فضا ته منعکسولی شي او په پایله کې د سیارې له سړښت سره مرسته کولی شي. د ځینو لویو اتشفشانونو تر پېښېدو وروسته د ځمکې په تودوخه کې کمښت لیدل شوی، د بېلګې په توګه په بالي کې د «اګونګ» غره اتشفشان چې په ۱۹۶۳ کال کې را وخوټېد، په مکسیکو کې «ال چیچون» چې په ۱۹۸۳ کال کې پېښ شو، په کلمبیا کې «رویز» چې په ۱۹۸۵ کال کې پېښ شو او په فلپین کې «پناټوبو» چې په ۱۹۹۱ کال کې را وخوټېد. خو د لویو اتشفشانونو لپاره هم له ایرو څخه جوړې ورېځې یوازې د یوې نسبتاً لنډې دورې لپاره پاتې کېدای شي.&lt;ref name=&quot;NASA20072&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html|title=Global 'Sunscreen' Has Likely Thinned, Report NASA Scientists|publisher=[[NASA]]|date=2007-03-15|access-date=2022-04-27|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222142212/https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2007/aerosol_dimming.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== څېړنې ==
د ۱۹۶۰مې لسیزې په وروستیو کلونو کې «میخایل ایوانوویچ بوډیکو» د انرژۍ د تعادل دوه‌اړخیز اقلیمي ماډلونه وکارول تر څو د کنګل انعکاس وڅېړي. ده ومونده چې د کنګل-البېډو انعکاس د ځمکې په اقلیمي سیستم کې یوه مثبته کړۍ رامنځته کوي. څومره چې واوره او کنګل زیات وي، فضا ته هماغومره زیاتې وړانګې منعکسېږي او له دې امله ځمکه سړېږي او ډېره واوره ورېږي. نورو څېړنو وښوده چې ککړتیا یا اتشفشانونه راخوټېدل د کنګل د دورې پیل تحریکولی شي.&lt;ref name=&quot;Budyko 1969&quot;&gt;{{cite journal|author=Budyko, M.I.|title=The effect of solar radiation variations on the climate of the Earth|journal=[[Tellus B|Tellus]]|volume=21|issue=5|year=1969|pages=611–619|url=http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&amp;collection=TRD&amp;recid=A7021919AH&amp;q=&amp;uid=790417110&amp;setcookie=yes|doi=10.1111/j.2153-3490.1969.tb00466.x|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015202134/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&amp;collection=TRD&amp;recid=A7021919AH&amp;q=&amp;uid=790417110&amp;setcookie=yes|archive-date=2007-10-15|bibcode=1969TellA..21..611B|citeseerx=10.1.1.696.824}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Rasool|first1=Ichtiaque, S|last2=Schneider|first2=Stephen H.|s2cid=43228353|date=July 1971|title=Atmospheric Carbon Dioxide and Aerosols: Effects of Large Increases on Global Climate|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=173|issue=3992|pages=138–141|pmid=17739641|doi=10.1126/science.173.3992.138|bibcode=1971Sci...173..138R}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lockwood|first=John G.|title=Causes of Climate|publisher=John Wiley &amp; Sons|location=New York|series=Lecture Notes in mathematics 1358|year=1979|pages=[https://archive.org/details/causesofclimate0000lock/page/162 162]|isbn=978-0-470-26657-1|url=https://archive.org/details/causesofclimate0000lock/page/162}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۸۰یمه لسیزه کې د سویس د ټکنالوژۍ په انستېتیوت کې د جغرافیې څېړونکي «اټسومو اوهمورا» ومونده چې هغه لمریزې وړانګې چې د ځمکې سطحې ته رسېږي، د تېرو درېیو لسیزو په جریان کې ۱۰ سلنه کمې شوې دي. داسې ښکاري چې د ده موندنې د ځمکې له ګرمېدو سره په ټکر کې دي – د ځمکې د کرې تودوخه له ۷۰یمې لسیزې څخه په ټولیز ډول د ډېرېدو په حال کې وه. داسې فکر کېده چې که ځمکې ته کمه رڼا ورسېږي، دا د سړېدو په معنا ده. دا نظریه نورو هم تعقیب کړه: ویوي روساک په ۱۹۹۰ کال کې «په ایسټونیا کې د وروستیو لسیزو په لړ کې د لمریزو وړانګو، ورېځو او اتومسفیري شفافیت بهیرونه» څېړنه خپره کړه او بیټ لیپرټ په ۱۹۹۴ کال کې «په جرمني کې لمریزې وړانګې – لیدل شوي بهیرونه او د هغوی د لاملونو ارزونه» خپره کړه. د رڼا کمښت د شوروي اتحاد په ټولو سیمو کې هم لیدل شوی دی. «جري سټانهیل» چې دغه کمښت یې په ټوله نړۍ کې د ګڼو مقالو له لارې څېړلی، په لومړي ځل «د ځمکې د تیاره کېدو» اصطلاح رامنځته کړه. &lt;ref name=&quot;Ohmura and Lang 1989&quot;&gt;{{cite book|author1=Ohmura, A.|author2=Lang, H.|editor=Lenoble, J.|editor2=Geleyn, J.-F.|title=Secular variation of global radiation in Europe. In IRS '88: Current Problems in Atmospheric Radiation, A. Deepak Publ., Hampton, VA|date=June 1989|publisher=Deepak Publ.|location=Hampton, VA|isbn=978-0-937194-16-4|pages=(635) pp. 298–301}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abakumova 1996&quot;&gt;{{cite journal|author=Abakumova, G.M.|year=1996|title=Evaluation of long-term changes in radiation, cloudiness and surface temperature on the territory of the former Soviet Union|journal=[[Journal of Climate]]|volume=9|issue=6|pages=1319–1327|doi=10.1175/1520-0442(1996)009&lt;1319:EOLTCI&gt;2.0.CO;2|url=http://ams.allenpress.com/archive/1520-0442/9/6/pdf/i1520-0442-9-6-1319.pdf|bibcode=1996JCli....9.1319A|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Russak 1990&quot;&gt;{{cite journal|author=Russak, V.|year=1990|title=Trends of solar radiation, cloudiness and atmospheric transparency during recent decades in Estonia|journal=Tellus B|volume=42|issue=2|pages=206–210|doi=10.1034/j.1600-0889.1990.t01-1-00006.x|id=1990TellB..42..206R|bibcode=1990TellB..42..206R|title-link=Estonia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Liepert et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal|last1=Liepert|first1=B. G.|first2=P.|last2=Fabian|year=1994|title=Solar radiation in Germany – Observed trends and an assessment of their causes. Part 1. Regional approach|journal=[[Contributions to Atmospheric Physics]]|volume=67|pages=15–29|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stanhill and Moreshet 1992&quot;&gt;{{cite journal|author1=Stanhill, G.|author2=Moreshet, S.|date=2004-11-06|title=Global radiation climate changes in Israel|journal=[[Climatic Change]]|volume=22|issue=2|pages=121–138|doi=10.1007/BF00142962|bibcode=1992ClCh...22..121S|s2cid=154006620}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۸۰یمې لسیزې په وروستیو کلونو کې په اسرائیلو او هالنډ کې څېړنو وښوده چې که څه هم د اقلیم د ګرمېدو اړوند پراخ شواهد موجود دي، د لمر د وړانګو کچه په څرګند ډول کمه شوې ده. د تیارې کچه په ټوله نړۍ کې متفاوته ده، خو په متوسط ډول په هره لسیزه کې له ۲ تر ۳ سلنه پورې اټکل کېږي. دا بهیر د ۱۹۹۰یمې لسیزې په لومړیو کې معکوس شو. &lt;ref name=&quot;Eddy et al. 1982&quot;&gt;{{cite journal|last1=Eddy|first1=John A.|last2=Gilliland|first2=Ronald L.|last3=Hoyt|first3=Douglas V.|date=1982-12-23|title=Changes in the solar constant and climatic effects|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=300|issue=5894|pages=689–693|doi=10.1038/300689a0|quote=Spacecraft measurements have established that the total radiative output of the Sun varies at the 0.1−0.3% level|bibcode=1982Natur.300..689E|s2cid=4320853}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>4me5inikd0crbv6dkbc2y8ya30pbqt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بنجامین رش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61920</id>
    <revision>
      <id>362758</id>
      <parentid>335177</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T21:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18052" sha1="o4p3c38kptkf3iknl8q3749xaen1qt3" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس
|نوم=
|انځور=
|انځوراړوند=
}}

بنجامین رش (۴ جنوري ۱۷۴۶ – ۱۹ اپرېل ۱۸۱۳ زکال) د متحده ایالاتو د بنسټګرو پلرونو څخه و چې د متحده ایالاتو د خپلواکۍ اعلامیه یې لاسلیک کړې او همدارنګه د فلادلیفیا له مدني مشرانو څخه و، چېرې چې نوموړی یو ډاکټر، سیاستوال، ټولنیز اصلاح غوښتونکی، انسان پال، روزونکی او همدارنګه د ډیکنیسون کالج بنسټګر هم و. له دې سربېره نوموړی د متحده ایالاتو په قاره يي کانګرس کې د پنسلوانیا استازی و. نوموړي په قاره یي پوځ کې د عمومي جراح په توګه خدمت وکړ او د پنسلوانیا په پوهنتون کې د کیمیا، طبي نظریاتو او طبي چارو ښوونکی شو. &lt;ref name=&quot;signers&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ushistory.org/declaration/signers/rush.html|title=Benjamin Rush: 1745–1813: Representing Pennsylvania at the Continental Congress|work=Signers of the Decl of Independence|publisher=ushistory.org|access-date=February 7, 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207213452/http://www.ushistory.org/declaration/signers/rush.html|archive-date=February 7, 2018|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Renker|first=Elizabeth M.|year=1989|title='Declaration-Men' and the Rhetoric of Self-Presentation|journal=Early American Literature|volume=24|issue=2|page=123 and n. 10 there|jstor=25056766}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Rush|first=Benjamin|year=1970|orig-year=1948|title=The autobiography of Benjamin Rush; his Travels through life together with his Commonplace book for 1789–1813|editor=George Washington Corner|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|url=https://archive.org/details/memorialcontaini00inrush}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;upenn-rush&quot;&gt;{{cite web|title=Benjamin Rush (1746–1813)|url=http://www.archives.upenn.edu/people/1700s/rush_benj.html|publisher=University of Pennsylvania|access-date=2011-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610051840/http://www.archives.upenn.edu/people/1700s/rush_benj.html|archive-date=June 10, 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

رش د امریکايي روڼ آندۍ له مشرانو او همدارنګه د امریکا د انقلاب یو له پیاوړو ملاتړو څخه و. نوموړی په ۱۷۸۸ زکال کې د متحده ایالاتو د اساسي قانون د تصویب پر مهال د پنسلوانیا مشر و او په ډېری اصلاحاتو په ځانګړې توګه په طبي او روزنیزو برخو کې د اصلاحاتو یو له مخکښانو څخه و. هغه له غلامۍ سره مخالف و او له وړیا دولتي ښوونځیو څخه یې ملاتړ کاوه؛ همدارنګه د ښځو لپاره د زده کړو د ښه توب او د یو واضح جزايي سیسټم په لټه کې و. د یو مخکښ ډاکټر په توګه یې د طبابت په نوي رامنځته شوي مسلک باندې ډېر اغېز درلود. د یو روڼ آندي په توګه نوموړی په تجربي لارو چارو باندې د اتکا پر ځای د توضیحي نظریاتو له مخې د ټولې طبي پوهې تنظیم کولو ته ژمن و. رش استدلال کاوه چې ناروغي د بدن په فزیکي سیسټم کې د تعادل د له منځه تلو پایله ده چې د مغزو له ناسم چلن څخه بنسټ اخلي. د هغه نظریې راتلونکو طبي څېړنو ته لار برابره کړه، خو رش خپله په دې اړوند کومه څېړنه وکړه. د اروايي اختلال اړوند د هغه څېړنې نوموړی د امریکايي اروايي درملنې په بنسټ ګر واړاوه. په ۱۹۶۵ زکال کې د امریکا د ارواه پوهنې بنسټ رش «د امریکا د اروايي درمنلې د پلار» په توګه معرفي کړ. &lt;ref&gt;{{cite book|editor1-last=Muccigrosso|editor1-first=Robert|title=Research Guide to American Historical Biography|year=1988|volume=3|pages=1139–42}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Shorter|first1=Edward|title=A History of Psychiatry: From the Era of the Asylum to the Age of Prozac|date=1997|publisher=Wiley}}&lt;/ref&gt;

== لومړنی ژوند او مسلک ==
رش د ۱۷۴۶ زکال د جنوري په ۴ مه د جان رش او سوسانا هال په کورنۍ کې وزېږېد. د هغه کورنۍ چې انګلیسي ریښه یې لرله د فلادلفیا ښار په بایبري ښارګوتي کې چې له فیلادلفیا څخه نږدې ۱۴ مایله بهر پروت و؛ استوګن وه (دغه ښارګوټي په ۱۸۵۴ زکال کې له فلادلیفیا سره ادغام شو). رش په خپله کورنۍ کې له اوو ماشومانو څخه څلورم و. د هغه پلار د ۱۷۵۱ زکال په جولای میاشت کې د ۳۹ کلونو په عمر ومړ؛ مور یې چې یو کلیوالي پلورنځای یې اداره کوه هغه یې خوشی کړ څو له خپلې کورنۍ پالنه وکړي. بنجامین یې په اته کلنۍ کې خپلې عمه او کاکا ته ولېږه څو ورباندې زده کړې وکړي. هغه او مشر ورور یې ژاکوب په هغه ښوونځي کې شامل شول چې کشیش ساموئل فینلي اداره کاوه چې وروسته بیا په ویسټ ناتنګهام اکاډمۍ واوښت. &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Irvine|first1=James|title=Descendants of John Rush|journal=The Pennsylvania Magazine of History and Biography|date=1893|volume=17|issue=3|page=334|jstor=20083549}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=About the Author: Benjamin Rush (1745–1813)|url=http://deila.dickinson.edu/theirownwords/author/RushB.htm|publisher=deila.dickinson.edu|work=Their Own Words|date=July 9, 2004|access-date=October 20, 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040126092811/http://deila.dickinson.edu/theirownwords/author/RushB.htm|archive-date=January 26, 2004|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The identity of Rush's siblings is confused: there are web pages saying Rush and one brother were responsible for the entire family, and also giving Rush's brothers names as William (a lawyer) and Samuel {{cite web|url=http://familytreemaker.genealogy.com/users/m/c/c/Janice-Lee-Mccarty/FILE/0024text.txt|title=Archived copy|access-date=2012-12-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009232847/http://familytreemaker.genealogy.com/users/m/c/c/Janice-Lee-Mccarty/FILE/0024text.txt|archive-date=October 9, 2012|df=mdy}} lists Rush's siblings as Jacob, James, John, Rebecca, Rachel, and Stephenson. Most likely, though William and Samuel were relatives and close friends, for Benjamin was a 5th generation removed from the Cromwell era Rush and Benjamin's father's family lived in the Byberry area for generations.&lt;/ref&gt;

په ۱۷۶۰ زکال کې رش په نیوجرسي کالج کې (چې په ۱۸۹۵ زکال کې یې نوم د هغه اوسني نوم یا پرنسټون پوهنتون ته واوښت) له لا زیاتو زده کړو وروسته وتوانېد د ۱۴ کلنۍ په عمر د هنر د لیسانس په کچه فارغ شي. رش له ۱۷۶۱ زکال څخه تر ۱۷۶۶ زکال پورې په فلادلفیا کې د ډاکټر جان ریډمن تر نظر لاندې شاګردي وکړه. ریډمن هغه وهڅاوه څو د سکاټلنډ په ایډنبورګ پوهنتون کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي؛ چېرې چې رش له ۱۷۶۶ زکال څخه تر ۱۷۶۸ زکال پورې زده کړې وکړې او د میډیکل ډاکټر (M. D.) سند یې ترلاسه کړ. رش د خپلو زده کړو او اروپايي سفرونو په مرسته په فرانسوي، ایټالوي او هسپانوي ژبو بلد شو. هغه مهال چې په ایډنبورګ کې و د ویلیام لاسل په ګډون د لېوېن له ارل او د هغه له کورنۍ سره ملګری شو. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Benjamin Rush|url=http://www.ushistory.org/declaration/signers/rush.htm|website=Signers of the Declaration of Independence|access-date=7 December 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629002552/http://www.ushistory.org/DECLARATION/signers/rush.htm|archive-date=June 29, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Goodrich|first=Rev. Charles A.|title=Benjamin Rush, 1745–1813|year=1856|url=http://colonialhall.com/rush/rush.php|تاريخ الوصول=2022-06-08|تاريخ الأرشيف=2010-01-08|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100108225753/http://colonialhall.com/rush/rush.php|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-06-08|خونديځ نېټه=2010-01-08|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100108225753/http://colonialhall.com/rush/rush.php|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100108225753/http://colonialhall.com/rush/rush.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108225753/http://colonialhall.com/rush/rush.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hawke1971&quot;&gt;{{cite book|last=Hawke|first=David Freeman|year=1971|title=Benjamin Rush: Revolutionary Gadfly|url=https://archive.org/details/benjaminrushrevo0000hawk|url-access=registration|location=Indianapolis|publisher=Bobbs-Merrill}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Binger1966&quot;&gt;{{cite book|last=Binger|first=Carl|title=Revolutionary Doctor / Benjamin Rush (1746–1813)|publisher=Norton &amp; Co.|location=New York|year=1966|url=https://archive.org/details/revolutionarydoc00bing}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۶۹ زکال کې مستعمراتو ته له راګرځېدو وروسته نوموړي په فلادلیفیا کې یو طبي مرکز پرانیست او د فلادلفیا په کالج (چې په ۱۷۹۱ زکال کې یې نوم اوسني نوم یا د پنسلوانیا پوهنتون ته واوښت) کې د کیمیا ښوونکي شو. په ۱۷۶۸ زکال کې امریکايي فلسفي ټولنې ته له لار موندو وروسته نوموړي له ۱۷۷۰ څخه ۱۷۷۳ زکال پورې د دغې ټولنې د موزیم او کتابتون د مسئول، له ۱۷۷۳ زکال څخه تر ۱۷۷۳ زکال پورې د منشي او بیا یې ۱۷۹۷ زکال څخه تر ۱۸۰۱ زکال پورې د دغې ټولنې د مرستیال په توګه خدمت وکړ. بالاخره رش د کیمیا په برخه کې لومړنی امریکايي درسي کتاب ولیکه او همدارنګه یې د طب د زده کوونکو لپاره څو ټوکه نور کتابونه خپاره کړل؛ له دې سربېره یې یو شمېر وطن پاله اغېزناکې مقالې هم ولیکلې. &lt;ref&gt;{{cite journal|pmc=1312212|pmid=16389324|volume=13|issue=1|title=Benjamin Rush, MD: assassin or beloved healer?|author=North RL|journal=Proc Bayl Univ Med Cent|pages=45–9|doi=10.1080/08998280.2000.11927641|year=2000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bell, Whitfield J., and Charles Greifenstein, Jr. Patriot-Improvers: Biographical Sketches of Members of the American Philosophical Society. 3 vols. Philadelphia: American Philosophical Society, 1997, I:26, 33, 61-62, 184, 193, 250, 452-64, 453,466, 504, II: 136,257, 369, 386, 393, III:49, 54, 135, 204, 254, 272, 408, 524, 573.&lt;/ref&gt;

== د انقلاب دوره ==
رش د آزادۍ د زامنو (Sons of Liberty) په نامه انقلابي سازمان کې فعال و چې قاره یي کانګرس ته د استازو لېږلو لپاره په سیمه ئیز کنفرانس کې د ونډې اخیستو په موخه وټاکل شو. توماس پېن د سالم عقل (Common Sense) تر نامه لاندې له خپلواکۍ څخه پلوي کوونکې اغېزناکې رسالې په لیکلو کې له رش سره مشوره کړه. له ۱۷۷۶ زکال وروسته رش د پنسلوانیا استازی شو او د خپلواکۍ اعلامیه یې لاسلیک کړه. همدارنګه د پنسلوانیا د اساسي قانون په کنوانسیون کې د فلادلیفیا استازی و. &lt;ref name=&quot;signers&quot; /&gt;

په داسې حال کې چې رش په قاره یي کانګرس کې د پنسلوانیا استازی و (او د هغو په طبي کمیټه کې یې خدمت کاوه) نوموړي همدارنګه له خپلو طبي وړتیاوو څخه په دې برخه کې ګټنه کوله. رش له هغو ملیشه ډلو سره په هغو جګړو کې مل و چې ورسته ترې بریتانویانو فیلادلیفیا او د نیوجرسي ډېره برخه اشغال کړه. &lt;ref&gt;{{cite web|title=''The Death of General Mercer at the Battle of Princeton, January 3, 1777''|url=http://artgallery.yale.edu/collections/objects/101|publisher=[[Yale University Art Gallery]]}}&lt;/ref&gt;

== له انقلاب وروسته ==
په ۱۷۸۳ زکال کې نوموړی د پنسلوانیا په روغتون کې د کارکوونکي په توګه وګمارل شو او تر مړینې پورې د دغه روغتون غړی پاتې شو. نوموړی د پنسلوانیا کنوانسیون ته چې فدرال اساسي قانون یې تصویب کړ وټاکل شو او بیا د متحده ایالاتو د ضرابخانې د خزانه دار په توګه وګمارل شو او له ۱۷۹۷ زکال څخه یې تر ۱۸۱۳ زکال پورې هلته خدمت وکړ. نوموړي په ۱۷۸۸ زکال کې د امریکا د علومو او هنر د اکاډمۍ غړیتوب هم ترلاسه کړ. &lt;ref name=&quot;signers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AAAS&quot;&gt;{{cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter R|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterR.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|access-date=July 28, 2014}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۹۱ زکال کې د پنسلوانیا په پوهنتون کې د روغتیايي چارو او طبي نظریاتو ښوونکی شو؛ په داسې حال کې چې هغه مهال د طبي چارو کیفیت د هغو په ابتدايي مراحلو کې و: هغه هر ناروغ ته د وینې له ورکړې ملاتړ کاوه، چې ډېر وروسته دغه چاره له منځه لاړه. هغه مهال چې د پنسلوانیا په پوهنتون کې یې تدریس کاوه یو د هغه له زده کوونکو څخه ویلیام هنري هاریسون و چې وروسته ولسمشر شو؛ نوموړی د کیمیا په ټولګي کې د هغه شاګرد و. هغه په ټولنیز فعال او د غلامۍ په مخالف واوښت او د خپلې مړینې پر مهال د متحده ایالاتو له پېژندل شوو ډاکټرانو څخه و. 

نوموړی همدارنګه د پنسلوانیا په کارلایل کې د ډیکنسون کالج بنسټ اېښودونکی و. په ۱۷۹۴ زکال کې نوموړي د سویډن د علومو په شاهي اکاډمۍ کې د بهرني غړي په توګه وټاکل شو. په ۱۷۹۳ زکال کې د فلادلیفیا د ژیړې تبې د وبا پر مهال رش د ناروغانو درملنه د وینې ورکولو، کالومېل او نورو ابتدايي طبي تخنیکونو په مرسته کوله چې ډېری دغه چارې بې اغېزې وې او په واقعیت کې یې ډېر ناروغان هم د مرګ تر بستر پورې نږدې کول. د ژیړې تبې د درملنې اړوند د رش نظریات د هغو باتجربه فرانسوي ډاکټرانو له نظریاتو سره توپیر درلود چې له ویسټ انډیز څخه راغلي و؛ دغه ډاکټران هلته هر کال د ژیړې تبې د رامنځته کېدو له امله له دغې ناروغۍ سره بلد و. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thedp.com/article/2017/01/william-henry-harrison-history|title=With a Penn graduate in the Oval Office for the first time, here's a look at former President William Henry Harrison's time at the University|last=Rabin|first=Alex|date=January 25, 2017|work=[[The Daily Pennsylvanian]]|access-date=April 3, 2019}}&lt;/ref&gt;

رش په عمومي بندخونو کې د ستونزو د کمولو په موخه د فیلادلفیا د ټولنې (اوس مهال د پنسلوانیا د بندخونو د ټولنې په توګه پېژندل کېږي) له بنسټګرو غړو څخه و چې په فلادلفیا کې یې د شرقي ایالت د بندخونې په جوړولو کې ډېر اغېز درلود. نوموړي د ۱۷۹۶ زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې له توماس جفرسون څخه د ګټونکي نوماند جان آدامز پر ځای ملاتړ وکړ. &lt;ref name=&quot;McCullough2001&quot;&gt;{{cite book|last=McCullough|first=David|title=John Adams|url=https://archive.org/details/johnadams00davi|url-access=registration|publisher=Simon and Schuster|location=New York|year=2008|orig-year=2001|page=[https://archive.org/details/johnadams00davi/page/470 470]|isbn=9781416575887}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WDL1&quot;&gt;{{cite web|title=The Philadelphia Society for Alleviating the Miseries of Public Prisons|url=http://www.wdl.org/en/item/9493/|work=[[The Library Company of Philadelphia]]|publisher=[[World Digital Library]]|access-date=January 1, 2014|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102194726/http://www.wdl.org/en/item/9493/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Prison Society – About Us|url=http://www.prisonsociety.org/about/index.shtml|publisher=The Pennsylvania Prison Society|access-date=2008-11-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081105094301/http://www.prisonsociety.org/about/index.shtml|archive-date=November 5, 2008|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>o4p3c38kptkf3iknl8q3749xaen1qt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جان نیوټن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62259</id>
    <revision>
      <id>362762</id>
      <parentid>281386</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T05:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11658" sha1="cpsdpx11wpwjggx5hxjz6idlttu3jix" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

جان نیوټن ( /ˈnjuːtən/؛ ۴ د اګست ۱۷۲۵ - ۲۱ ډسمبر ۱۸۰۷) د انګلیسي کلیسا عالم یا ملا، د غلامانو د کښتیو کپتان و چې وروسته د غلامانو د سوداګرۍ په برخه کې پانګه اچوونکی خو وروسته یې د لغو کولو غوښتونکی شو. هغه له جبري استخدامه وروسته د یوې مودې لپاره په شاهي سمندري ځواک کې د کښتۍ چلوونکي په توګه دنده ترسره کړه.

نیوټن په ځوانۍ کې سمندر ته لاړ او څو کاله یې د غلامانو په سوداګرۍ کې او د غلامانو په کښتیو کې کار وکړ. په ۱۷۴۵ کې، هغه پخپله د شهزادګۍ پیي چې د شیربرو د خلکو له قوم څخه وه غلام شو. هغه وژغورل شو، سمندر او سوداګرۍ ته راستون شو، او د غلامانو د څو کښتیو کپتان شو. د فعالې سمندري کښتۍ چلوونې له تقاعده وروسته، هغه د غلامانو په سوداګرۍ کې پانګونې ته دوام ورکړ. د عیسویت دین تر تجربه کولو څو کاله وروسته، نیوټن سوداګرۍ پریښوده او د لغوکولو یو مهم ملاتړی شو. اوس چې هغه یو انجیلي ده، هغه د انګلستان د کلیسا د یو روحاني کس په توګه ګمارل شوی او د دوو لسیزو لپاره په اولني، بکینګهمشایر کې د سیمې د کشیش په توګه دنده ترسره کړې. هغه مذهبي سندرې هم لیکلي، چې له هغې ډلې «حیرانوونکی فضل» دی.

د نیوټن له مړینې یوازې څو میاشتې مخکې په ۱۸۰۷ کې د بریټانوي سترواکۍ له خوا د افریقایي غلامانو سوداګرۍ له منځه یوړل شوه؛ دا هغه څه وو چې نیوټن یې ارمان کاوه او هغه په خپل ژوندیني دا ولیده.

== لومړنی ژوند ==
جان نیوټن په ۱۷۲۵ ز کال کې د لندن په واپینګ کې زیږیدلی و، د لوی جان نیوټن زوی، چې د مدیترانې په خدماتو کې د بېړۍ څښتن و. الیزابیت د سایمن سکاټلیف چې په لندن کې د وسایلو جوړونکی و یوازینۍ لور وه. هغه د ۱۷۳۲ کال د جولای په میاشت کې د خپل زوی د اوومې کلیزې نه شاوخوا دوه اونۍ مخکې د نري رنځ له امله مړه شوه. نیوټن مخکې له دې چې د ایسکس په Aveley کې چې د پلار د نوې مېرمن کور یې و ژوند وکړي، دوه کاله یې په یوه ښوونځي کې د لیلیې په توګه تیر کړه. {{sfn|Lewis|1976|p=51}}{{sfn|Aitken|2007|pp=29–30}}{{sfn|Aitken|2007|loc=Sources and Biographical Notes}}

په یوولس کلنۍ کې هغه لومړی د خپل پلار سره سمندر ته لاړ. نیوټن په ۱۷۴۲ کال کې د خپل پلار تر تقاعده مخکې شپږ سفرونه وکړه. په دې وخت کې د نیوټن پلار د هغه لپاره یو پلان جوړ کړ چې په جمیکا کې د ګني په یوه کښت کې کار وکړي. پرځای یې، نیوټن له یوې سوداګریزې کښتۍ سره چې د مدیترانې بحر پر لور روانه وه تړون لاسلیک کړ.

=== په بحري خدمت کې تر تاثیر لاندې راتلل ===
په ۱۷۴۳ کې، کله چې نیوټن د ملګرو لیدو ته لاړ، د شاهي سمندري ځواکونو له خوا ونیول شو او د سمندري خدماتو لپاره تر فشار لاندې راوستل شو. هغه په HMS هارویچ کې د بحري افسرۍ زده کوونکی شو. په یو وخت کې نیوټن هڅه وکړه چې وتښتي خو ونیول شو او د ۳۵۰ د عملې پر وړاندې مجازات شو. تر ملا پورې لوڅ او له اوسپنو پورې یې وتړه او اته درجنه دُرې یې ووهه او یوې معمولي سمندري رتبې ته راټیټ شو.{{sfn|Dunn|1994|p=7}}

تر دې ذلت او سپکاوي وروسته، نیوټن په پیل کې فکر وکړ چې کپتان ووژني او ځان هم سمندر ته وغورځوي او ځان وژنه وکړي. وروسته هغه په فزیکي او هم ذهني توګه روغ شو. وروسته، په داسې حال کې چې هارویچ هند ته په لاره و، پیګاسوس ته، هغې کښتۍ ته چې د لوېدیځې افریقا پر لور روانه وه ولېږدول شو. کښتۍ افریقا ته سامانونه لیږدول او د غلامانو لپاره یې تجارت کاوه ترڅو په کارائیب او شمالي امریکا کې مستعمراتو ته ولیږدول شي.{{sfn|Dunn|1994|p=8}}

=== غلامي او خلاصون ===
نیوټن د پیګاسوس له عملې سره یوځای نه شو. په لویدیځې افریقا کې په کال ۱۷۴۵ کې دوی نیوټن له غلام پلورونکي اموس کلوو سره پریښود. کلوو نیوټن ساحل ته یووړ او خپلې میرمنې شهزادګۍ پیي ته  چې هغه د شیربرو له توکم څخه وه ورکړ، هغې له نیوټن سره هم د نورو غلامانو په څیر ناوړه چلند وکړ. نیوټن وروسته دا دوره داسې یاده کړه چې «یو وخت یو کافر او ازاد، په لویدیځې افریقا کې د غلامانو خدمتګار و».{{sfn|Bennett|1894}}

د ۱۷۴۸ کال په لومړیو کې هغه د یوه سمندري کپتان له خوا چې د نیوټن پلار یې د هغه د لټون غوښتنه کړې وه وژغورل شو، او د Greyhound په سوداګریزې کښتۍ کې، چې د شاتو موم او د لرګي رنګ یې لېږدوه انګلستان ته راستون شو.{{sfn|Tackett|2017}}

== روحاني بدلون ==
په ۱۷۴۸ کې، نیوټن د Greyhound په کښتۍ کې انګلستان ته د بیرته راستنیدو پرمهال، یو روحاني بدلون وموند. کله چې هغه له خوبه راویښ شو نو ګوري چې کښتۍ د ایرلینډ د ډونیګال ساحل ته نږدې په سخت توپان کې ګیر ده او د ډوبیدو په حال کې ده. نیوټن د خدای د رحمت لپاره دعا پیل کړه، وروسته له هغه توپان د غلی کېدو په حال کې شو. له څلورو اونیو وروسته Greyhound د ​​ایرلینډ Lough Swilly بندر ته ورسیده. دا تجربه عیسویت ته د هغه د اوښتون پیلامه وه.&lt;ref&gt;{{cite web|title=John Newton (1725 – 1807)|url=https://www.cowperandnewtonmuseum.org.uk/wp-content/uploads/2012/01/thoughtsuponafri00newt.pdf|website=Cowper and Newton Museum|publisher=Cowper and Newton Museum|access-date=24 May 2019}}&lt;/ref&gt;

هغه د انجیل او نورو دیني ادبیاتو لوستل پیل کړل. کله چې هغه انګلستان ته ورسید، هغه د انجیل مسیحیت عقیدې منلې وې. د ۱۷۴۸ کال د مارچ ۱۰، دا هغه نېټه وه چې هغه د خپل پاتې ژوند لپاره په نښه کړه. تر هغه وروسته، هغه له بې حیایۍ، قمار او څښاک څخه ډډه وکړه. که څه هم هغه د غلامانو په سوداګرۍ کې کار کولو ته دوام ورکړ، په ​​افریقا کې د هغه د اوسېدو پرمهال هغه د غلامانو ترمنځ خواخوږي ترلاسه کړې وه. {{sfn|Newton|2003|p=84}}{{sfn|Morgan|p=79}}

== د غلامانو سوداګري ==
نیوټن په ۱۷۴۸ کې لیورپول، د مثلث سوداګرۍ لوی بندر ته راستون شو. تر یوې اندازې پورې د خپل پلار د ملګري جوزف مانیسټي د نفوذ له امله، هغه د غلامۍ کښتۍ براونلو کې چې د ګینې د ساحل له لارې ویسټ انډیز ته روانه وه، د لومړي مامور رتبه ترلاسه کړه. نیوټن د غلامانو په سوداګرۍ کې کار کولو ته دوام ورکړ. په ۱۷۵۰ کې انګلستان ته تر بیرته راستنیدو وروسته، هغه د د ډیوک اف ارګیل (۱۷۵۰) او د افریقا (۱۷۵۲-۵۳ او ۱۷۵۳-۵۴) د غلامۍ کښتیو د کپتان په توګه درې سفرونه ترسره کړه. په ۱۷۵۴ کې هغه مغزي سکتې سره مخ شو، چې د سمندري سفر کولو نه یې لاس واخیست، خو د Manesty د غلامۍ په عملیاتو کې یې پانګونې ته دوام ورکړ.{{sfn|Hochschild|2005|p=77}}

په ۱۷۸۰ کې نیوټن د سینټ مري وولنوت کلیسا د رییس په توګه لندن ښار ته لاړ، چیرته چې هغه په ​​​​۱۷۸۷ کې د غلامانو د سوداګرۍ د لغو کولو لپاره له کمیټې سره یې مرسته کوله. په دې وخت کې هغه د افریقا د غلامۍ تجارت په اړه خپل فکرونه لیکلي، چې په هغه کې راغلي؛ «د ډیرو پیاوړو قلمونو له خوا پر دې موضوع خورا رڼا اچول شوې او ډېریو د پت څښتن اشخاصو د هغو ډلو چې د انسانیت له احساساتو سره په ټکر کې دي مخنیوی يې کړی او د هغوی په ځپلو کې يې له خپل بشپړ نفوذ نه کار اخیستی دی؛ هیله ده چې دا زموږ د ملي شخصیت داغ به ډېر ژر له منځه لاړ شي».{{sfn|Newton|1788}}

== واده او کورنۍ ==
د ۱۷۵۰ کال د فبروري په ۱۲ نیټه نیوټن د روچیسټر په سینټ مارګریټ کلیسا کې د خپل ماشومتوب له معشوقې مري کیټلټ سره واده وکړ.{{sfn|St. Margaret's Church|2014}}

نیوټن خپلې دوه یتیمې خوریې، الیزابیت کانینګهم او الیزا کیټلیټ، چې دواړه د کاټلیټ له کورنۍ نه دي، په فرزندي ومنلې. د نیوټن خوریې، الیس نیوټن وروسته د هند له شهزاده میهول سره واده وکړ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.preachershelp.net/wp-content/uploads/2014/12/berridgelife-and-works.pdf|title=The Works of John Berridge, A.M.|date=2019-02-05|website=Preachers Help|access-date=2019-02-05}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Hindmarsh|2004}}

== وروستي کلونه ==
د نیوټن میرمن مري کیټلیټ په ۱۷۹۰ کې مړه شوه، له هغه وروسته یې خپلې میرمنې ته لیکونه (۱۷۹۳) ولیکل او خپاره یې کړه، چې په هغه کې یې خپل غم څرګند کړ. نیوټن چې له ناروغۍ او د سترګو له کمزورتیا نه ځورېده، په ۱۸۰۷ کال د ډسمبر په ۲۱ په لندن کې مړ شو. هغه د لندن په سینټ مري وولنوت کې د خپلې میرمنې تر څنګ خاورو ته وسپارل شو. دواړه په ۱۸۹۳ کال کې په اولني کې د سینټ پیټر او پاول کلیسا کې بیا خاورو ته وسپارل شوو. {{sfn|Newton|1793}}

== سرچينې ==</text>
      <sha1>cpsdpx11wpwjggx5hxjz6idlttu3jix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د هند اساسي قانون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63329</id>
    <revision>
      <id>362788</id>
      <parentid>329536</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38499" sha1="0p2wbvx81k4i3irveby8rvrmxfcqte9" xml:space="preserve">{{پرچم|India}}

د هند د اساسي قانون له مخې، د هند اساسي قانون په پارلمان کې لومړیتوب لري ځکه چې دا د اساسي قانون شورا له خوا جوړ شوی و نه د هند د پارلمان له خوا. د هند د اساسي قانون د مادې له مخې، دا د هند د خلکو له خوا ترتیب شوی او منل شوی دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitutional supremacy vs parliamentary supremacy |url=http://www.cesruc.org/uploads/soft/130306/1-130306154F7.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208060028/http://www.cesruc.org/uploads/soft/130306/1-130306154F7.pdf |archive-date=2015-12-08 |access-date=12 اکتوبر 2015}}&lt;/ref&gt; پارلمان نشي کولای اساسي قانون تعلیق کړي(ويې ځنډوي).

د هند اساسي قانون د ۱۹۴۹ کال د نومبر په ۲۶ مه د اساسي قانون د مجلس له خوا تصویب شو او د ۱۹۵۰ کال د جنورۍ په ۲۶ مه نافذ شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 جولائی 2008 |title=Introduction to Constitution of India |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/introd.htm |access-date=14 اکتوبر 2008 |publisher=Ministry of Law and Justice of India}}&lt;/ref&gt; د هند اساسي قانون د هند د حکومت، له خوا په 1935مېلادي کال د هېواد د لومړني رسمي سند په توګه بدل شو او هندوستان هېواد  د هند په [[هند|جمهوریت]] بدل شو. د اساسي قانون د خپلواکۍ د یقیني کولو لپاره، د هند د اساسي قانون جوړوونکو د هند د اساسي قانون په 395 ماده کې د [[بریتانیا|برتانیا د پارلمان]] احکام لغوه کړل. &lt;ref&gt;{{cite journal|last=Swaminathan|first=Shivprasad|title=India's benign constitutional revolution|journal=The Hindu: opinion|date=26 جنوری 2013|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/indias-benign-constitutional-revolution/article4345212.ece|accessdate=18 فروری 2013}}&lt;/ref&gt;هنديان  هند د جمهوریت د ورځې په توګه د هند د اساسي قانون د تصویب ورځ لمانځي. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Political System of India|last=Das|first1=Hari|publisher=Anmol Publications|year=2002|isbn=978-8174884961|edition=Reprint|place=[[نئی دہلی]]|pages=120}}&lt;/ref&gt;

د هند اساسي قانون له مخې [[هند]] یو آزاد ، ټولنیز ، [[سيکولريزم|سیکولر]] &lt;ref&gt;{{Cite web |last=WP(Civil) No. 98/2002 |first= |date=12 ستمبر 2002 |title=Aruna Roy &amp; Ors. v. Union of India &amp; Ors. |url=http://www.ncert.nic.in/html/pdf/schoolcurriculum/ncfsc/judge51_80.pdf#page=18 |archive-url= |archive-date= |access-date=11 نومبر 2015 |website= |publisher=Supreme Court of India |page=18/30}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preamble of the Constitution of India |url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(3)۔pdf |access-date=29 مارچ 2012 |publisher=Ministry of Law &amp; Justice}}{{Dead link|date=January 2021}}&lt;/ref&gt; او [[ولسواکي|دیموکراتیک]] هېواد دی چې خلکو ته [[نياو|عدالت]] ، مساوات او [[آزادي|ازادي]] تضمینوي او د [[ټولنه (د ژوندیو موجوداتو یوه ډله)|ټولنې]] پرمختګ هڅوي. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Menon|first1=V.P.|title=The story fo the integration of the India states|date=15 ستمبر 1955|publisher=Longman Greens and Co|place=Bangalore|access-date=22 مارچ 2019}}&lt;/ref&gt;

== شاه ليد ==
برصغیر د 1857 څخه تر 1947 پورې د [[بریتانوی هند|برتانوي واکمنۍ]] لاندې و. د هند د خپلواکۍ قانون، 1947 وروسته له هغه لغوه شو چې د هند اساسي قانون د 1947 کال د جنورۍ په 26 نافذ شو. د اساسي قانون په توشیح سره، هند د [[د لوی بریتانیا تاج|برتانوي تاج]] واکمني پای ته ورسېده او د یو خپلواک ډیموکراتیک هېواد په نوم یاد شو. 5، 6، 7، 8، 9، 60، 324، 366، 367، 379، 380، 388، 391، 392، 393 او 394 مادې د نومبر په 26، 1949 کې نافذ شوې، په داسې حال کې چې بشپړ اساسي قانون د  1950 کال د جنورۍ مياشتې په 26 مه نافذ شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Commencement |url=http://www.constitution.org/cons/india/p22394.html}}&lt;/ref&gt;

=== پخوانی اساسي قانون ===
د هند اساسي قانون ډېری سرچینې لري، د هند د شرایطو او اړتیاوو په پام کې نیولو سره، د اساسي قانون جوړوونکو د پخوانیو اساسي قانونونو او کړنو څخه ډېره مرسته اخيستې  لکه د هند حکومت قانون، 1858 ، د هند مجلس قانون، 1861، د هند مجلس قانون , 1892, منټو . مارلي ریفارمز 1909, د هند حکومت قانون 1919, د هند حکومت قانون 1935 او د هند د خپلواکۍ قانون 1947 . د هند د خپلواکۍ قانون پخواني اساسي قانون شورا په دوو برخو ووېشله. د دوی هر یو د انفرادي هېوادونو لپاره خپلواک اساسي قانون درلود. &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;/&gt;

== د اساسي قانون شورا ==
د هند د اساسي قانون مسوده د اساسي قانون د اسمبلۍ(جرګې) له خوا جوړه شوې وه، د اساسي قانون د اسمبلۍ غړي د د ايالتي جرګې د منتخبو غړو له خوا ټاکل شوي وو. د &lt;ref name=&quot;autogenerated52&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/kids/Celebrate-the-supreme-law/article14011992.ece|title=Celebrate the supreme law|last=Krithika|first=R.|date=21 جنوری 2016|work=[[دی ہندو]]|access-date=24 جولائی 2018|publisher=[[N. Ram]]|issn=0971-751X|oclc=13119119}}&lt;/ref&gt; مجلس د غړو شمېر ۳۸۹ و، خو [[د هند وېش|د هند له وېش]] وروسته يې شمېر ۲۹۹ ته راټيټ شو، د اساسي قانون په مسوده کې ټولټال درې کاله وخت ولګېد او په دې موده کې يې ۱۱ غونډې په ۱۶۵ ورځو کې ترسره شوې . &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;/&gt;

=== غړیتوب ===
د اساسي قانون په مهمو غړو کې بهمراؤ [[بهیمراو رامجي امبېدکار|امبیډکر]] ، سنجې فاک، جواهر لعل نهرو ، چکرورتي راجاګوپال اچاریا ، راجیندرا پرساد ، ویلابهای پټیل ، کنهیا لعل مانیک لال منشي، گنیش واسودیو ماولانکر ، سندیپ کمار پټیل، [[ابو الکلام آزاد|ابوالکلاماد]] ، ابوالکماراد ، آزما پراد، سندیپ کمار پټیل شامل وو. رنجن غوش او بلونت رای مهتا &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{Cite web |title=The Constituent Assembly Debates (Proceedings):(9th دسمبر،1946 to 24 جنوری 1950) |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/debates.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929102902/http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/debates.htm |archive-date=2007-09-29 |access-date=22 فروری 2008 |publisher=The Parliament of India Archive}}&lt;/ref&gt; د اساسي قانون د اسمبلۍ د غړو په منځ کې، د شیډول شوي ذاتونو او شیډول شوي قبیلو ټولټال 30 استازي وو . د انګلیس - هند استازیتوب فرانک انتوني کاوه. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; د پارسیانو استازیتوب د پی ایچ مودي لخوا شوی و، &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; د کرچین اسمبلۍ مرستیال، هریندر کمار مکرجي ، د غیر انګلیس - هندي عیسویانو استازیتوب کاوه. د ګورکا قبیلې استازیتوب د اري بهادر ګورنګ لخوا شوی و. په قاضیانو کې الادیکرشنا سوامي آییر، بینیګل نرسینګ راو، KM منشي او ګیش ماولانکر وو چې د اسمبلۍ غړي هم وو. د ښځو په منځ کې، &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; نایډو ، هارشا مهتا، درګابای دیشمک، امرت کور او ویجیا لکشمي پنډت د اسمبالي غړي وو. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; سچندا نند ، د مجلس لومړی رئیس، یوازې د دوو ورځو لپاره وټاکل شو. وروسته راجندر پرساد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. د مجلس لومړۍ غونډه د ۱۹۴۶ کال د ډسمبر په ۹ نیټه جوړه شوه. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;&gt;{{Cite news|Title=Celebrate the supreme law|Publisher=[[N. Ram]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;

=== مسودې جوړونه ===
بینیګل نرسینګ راو ، یو ملکي کارمند، د عدالت د نړیوالې محکمې لومړی هندي قاضي او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا رییس ، په 1946 کې د مجلس قانوني سلاکار وټاکل شو. &lt;ref name=&quot;autogenerated7&quot;&gt;{{Cite web |last=Laxmikanth |first=M. |title=INDIAN POLITY |url=https://books.google.co.in/books?id=PKElDwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=indian+polity&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwia77PDu8rfAhVFfH0KHUceBFIQ6AEIGDAD#v=onepage&amp;q=Ambedkar&amp;f=false |access-date=6 اپریل 2019 |publisher=McGraw-Hill Education |via=Google Books}}&lt;/ref&gt; هغه د 1948 په فبروري کې لومړنۍ مسوده چمتو کړه. هغه د هند د اساسي قانون بنسټ ایښودونکی بلل کیږي. &lt;ref name=&quot;autogenerated7&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=DelhiNovember 26 |first=India Today Web Desk New |last2=نومبر 26 |first2=2018UPDATED: |last3=Ist |first3=2018 15:31 |title=Constitution Day: A look at Dr BR Ambedkar's contribution towards Indian Constitution |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/why-do-we-celebrate-constitution-day-of-india-a-look-at-dr-b-r-ambedkar-s-contribution-towards-the-indian-constitution-1396312-2018-11-26 |access-date=6 اپریل 2019 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;&gt;{{Cite web |date=14 جون 2016 |title=Denying Ambedkar his due |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/ambedkar-constitution-narendra-modi-govt-2851111/ |access-date=6 اپریل 2019}}&lt;/ref&gt;

په 14 اګست 1947 کې یوه غونډه جوړه شوه. &lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;/&gt; د راو مسوده د اته کسیز ټیم لخوا په پام کې ونیول شوه، بحث او بیاکتنه وشوه. [[بهیمراو رامجي امبېدکار|همراو امبیډکر]] د ۱۹۴۷ کال د اګست په ۲۹ د دغې ډلې مشر و. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |title=Preface, The constitution of India |url=http://india.gov.in/sites/upload_files/npi/files/coi_preface.pdf |access-date=5 فروری 2015 |publisher=Government of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt; په 4 نومبر 1947، کمیټې مجلس ته یوه اصلاح شوې مسوده وړاندې کړه. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; په دې موضوع د غور کولو په وخت کې، مجلس د 7,635 تعدیلاتو څخه 2,473 رد کړل. &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constituent Assembly of India Debates |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/cadebatefiles/C05111948.html |access-date=6 اپریل 2019 |website=164.100.47.194}}&lt;/ref&gt; مجلس د اساسي قانون تر توشېح وړاندې د ۱۶۵ ورځو په موده کې ۱۱ غونډې وکړې. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt; اساسي قانون په 26 نومبر 1949 کې تصویب شو &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot;&gt;{{Cite news|Title=Document for all ages: Why Constitution is our greatest achievement|Date=26 نومبر 2015}}&lt;/ref&gt; او د 284 غړو لخوا لاسلیک شو &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot; /&gt; ] همدا ورځ د قانون د ملي ورځې په توګه لمانځل کیږي &lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|Title=BN Rau: The Forgotten Architect of Indian Constitution|Date=26 جنوری 2017|Publisher=[[Chandan Mitra]]}}&lt;/ref&gt; دا د هند د اساسي قانون د ورځې په نوم هم پیژندل کیږي. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://arunshourie.voiceofdharma.com/articles/ambedkar.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220030736/http://arunshourie.voiceofdharma.com/articles/ambedkar.htm |archive-date=20 فروری 2012 |access-date=2013-06-13}}&lt;/ref&gt; دا ورځ د اساسي قانون او امبیډکر د نظریاتو ارزښت ته وده ورکولو لپاره هم لمانځل کیږي. &lt;ref&gt;{{Cite news|Title=Celebrating Constitution Day|Date=26 نومبر 2015|Publisher=[[N. Ram]]}}&lt;/ref&gt;

د مجلس وروستۍ غونډه د ۱۹۵۰م کال د جنورۍ په ۲۴ نیټه ترسره شوه. ټولو غړو د اساسي قانون دواړه نسخې (یوه هندي، یوه انګلیسي) لاسلیک کړه. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;/&gt; اصلي نسخه د هر مخ سره په لاس لیکل شوې چې د شانتینیکیتان هنرمندانو لخوا په نقاشیو سره سینګار شوې. په دوی کې بیو هررام منوهر سنها او نند لال بوس دي. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;{{Cite web |last=Yellosa |first=Jetling |date=26 نومبر 2015 |title=Making of Indian Constitution |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2015-11-26/Making-of-Indian-Constitution/188947 |access-date=24 جولائی 2018 |website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot; /&gt; په دې کې پریم بهاري ناراین رایزاده خپله خطاطي وښودله. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; دا په [[دهرادون]] کې چاپ شوی او د هند د سروې لخوا عکس العمل شوی. د اصلي نسخې تولید پنځه کاله وخت ونیول. دوه ورځې وروسته، د جنوري په 26، 1950، دا نسخه د [[هند]] قانون شو. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511104514/http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |archive-date=11 مئی 2011 |access-date=12 مئی 2014}}&lt;/ref&gt; د اساسي قانون د اسمبلۍ لګښت شاوخوا 6.3 کروړه روپۍ (63 ملیون) اټکل شوی. &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt; اساسي قانون له توشیح وروسته څو ځله تعدیل شوی دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Some Facts of Constituent Assembly |url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511104514/http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/facts.htm |archive-date=11 مئی 2011 |access-date=14 اپریل 2011 |website=Parliament of India |publisher=National Informatics Centre |quote=On 29 اگست 1947, the Constituent Assembly set up a Drafting Committee under the Chairmanship of B. R. Ambedkar to prepare a Draft Constitution for India}}&lt;/ref&gt; د اساسي قانون اصلي متن د [[نوی ډیلي|نوي ډیلي]] په سنساد بهون کې د [[هېليوم|هیلیم]] څخه ډک کانټینر کې ساتل شوی. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;

== د نورو قوانینو اغېزې ==

* د انګلستان قانون &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;
** پارلماني حکومت
** د واحد تابعیت مفهوم
** د قانون حاکمیت
** د ولسي جرګې رئیس او د هغه دندې
** د مقننه قوې کړنلاره
* د امریکا د متحده ایالاتو اساسي قانون
** د حقوقو بل
** د حکومت فدرالي جوړښت
** د ټاکنو کالج
** خپلواکه قضا او د واکونو جلا کول
** قضایی بیاکتنه
** ولسمشر د پوځ لوی درستیز دی
** د قانون له مخې مساوات
* د آیرلینډ اساسي قانون
** اساسي حقونه، د لارښود اصول او اساسي دندې چې د هند په اساسي قانون کې ذکر شوي دي &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt;
* د استرالیا اساسي قانون
** د دولتونو ترمنځ د سوداګرۍ ازادي &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;/&gt;
** د تړونونو پلي کولو لپاره ملي قانون
** موازي لیست
** د مخکینۍ شرایط
* د فرانسې اساسي قانون
** د [[خپلواکي|ازادۍ]] مفکورې (liberté)، مساوات ( égalité ) او د ورورګلوۍ مفکورې &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;
* د کاناډا اساسي قانون
** نیمه فدرالي حکومت - یو فدرالي سیسټم چې قوي مرکزي حکومت لري &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;
** د مرکزي حکومت او ولایتي حکومت تر منځ د واک ویش &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;
* د شوروي روسیې اساسي قانون
** اساسي دندې په 51-A برخه کې &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
** د پلان جوړونې کمیسیون د اقتصادي پراختیا څارنه کوي &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;
* نور اساسي قانون
** د اضطراري قانون 356 ماده (د ویمر اساسي قانون )
** د اساسي قانون تعدیل ( د جنوبي افریقا اساسي قانون )

== جوړښت ==
د هند اساسي قانون د هر خپلواک هېواد تر ټولو ستر اساسي قانون دی. &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/35022507|title=India's Constitution|last=Pylee|first1=Moolamattom Varkey|publisher=R. Chand &amp; Company|year=1994|isbn=978-8121904032|edition=5th rev. and enl.|place=[[نئی دہلی]]|pages=3|oclc=35022507}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated33&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.history.com/news/which-country-has-the-worlds-shortest-written-constitution|title=Which country has the world's shortest written constitution?|last=Nix|first=Elizabeth|date=9 اگست 2016|work=[[ہسٹری (امریکی ٹی وی نیٹ ورک)]]|access-date=24 جولائی 2018|publisher=[[A&amp;E Networks]]}}&lt;/ref&gt; د نافذولو په وخت کې، دا 22 فصلونه، 8 مهالوېشونه او 395 احکام لري. &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;/&gt; د ټولټال 145,000 کلمو سره، دا په نړۍ کې دویم لوی لیکل شوی متن و. ترټولو لوی لیکل شوی اساسي قانون د البانیا اساسي قانون و . &lt;ref&gt;{{cite news|title=نومبر 26 to be observed as Constitution Day: Facts on the Constitution of India|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/constitution-of-india/1/496659.html|accessdate=20 نومبر 2015|work=India Today|date=12 اکتوبر 2015|archive-date=2015-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114203645/http://indiatoday.intoday.in/education/story/constitution-of-india/1/496659.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Original unamended constitution of India, جنوری، 1950 |url=https://www.wdl.org/en/item/2672/view/1/9/ |access-date=17 اپریل 2014 |archive-date=2014-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417052010/http://www.wdl.org/en/item/2672/view/1/9/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; د هند اساسي قانون یوه ماده او ۴۴۸ مادې لري. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt; ټول احکام په 25 برخو وېشل شوي دي. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; ټولټال 12 لېستونه دي &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; او 5 نور. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=THE CONSTITUTION (AMENDMENT) ACTS |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/coifiles/amendment.htm |access-date=9 دسمبر 2013 |website=India Code Information System |publisher=Ministry of Law, Government of India}}&lt;/ref&gt; تر اوسه په ټولیزه توګه 103 تعدیلات شوې دي. وروستی تعدیل د 14 جنوري 2019 کې و. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/politics/how-india-borrowed-from-the-us-constitution-to-draft-its-own|title=How India Borrowed From the US Constitution to Draft its Own|date=27 نومبر 2015|work=[[دی کوینٹ]]|access-date=24 جولائی 2018|first1=Raghav|last1=Bahl|author-link1=Raghav Bahl}}&lt;/ref&gt;

== برخې ==
د اساسي قانون احکام په لاندې ۲۵ برخو وېشل شوي دي:

* تمثیل- &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sridhar |first=Madabhushi |title=Evolution and Philosophy behind the Indian Constitution (page 22) |url=http://www.hrdiap.gov.in/87fc/images11/4.pdf#page=22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616054514/http://www.hrdiap.gov.in/87fc/images11/4.pdf#page=22 |archive-date=2015-06-16 |access-date=22 اکتوبر 2015 |publisher=Dr.Marri Channa Reddy Human Resource Development Institute (Institute of Administration)، Hyderabad.}}&lt;/ref&gt; سماج وادي، سیکولر او سالميت کلمې په 1976 کې په 42 م ترمیم کې اضافه شوي. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.annistonstar.com/is-the-alabama-constitution-the-longest-constitution-in-the-world/article_c928bd51-fbf1-5056-a30c-1bf4b19eb012.html|title=Is the Alabama Constitution the longest constitution in the world?Truth Rating: 4 out of 5|last=Lockette|first=Tim|date=18 نومبر 2012|work=[[The Anniston Star]]|access-date=24 جولائی 2018|publisher=Josephine Ayers}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of india |url=http://lawmin.nic.in/coi/contents.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325025912/http://lawmin.nic.in/coi/contents.htm |archive-date=2016-03-25 |access-date=2019-02-23 |publisher=[[وزارت قانون و انصاف، حکومت ہند]]}}&lt;/ref&gt;
* 1 برخه  &lt;ref&gt;{{Cite web |title=NOTIFICATION |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2019/195203.pdf |access-date=16 جنوری 2019 |website=egazette.nic.in}}&lt;/ref&gt; – [[د هند رياستونه|د هند ایالتونه او مرکزي سیمې]]
* 2 برخه &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Baruah|first1=Aparijita|title=Preamble of the Constitution of India: An Insight and Comparison with Other Constitutions|date=2007|publisher=Deep &amp; Deep|place=New Delhi|isbn=81-7629-996-0|page=177|url=https://books.google.co.in/books?id=aPujAJ1UVqUC&amp;pg=PA177#v=onepage|access-date=12 نومبر 2015}}&lt;/ref&gt; – [[تابعیت]]
* دریمه برخه- بنسټیز حقونه
* 4 برخه  - د سلطنت ستراتیژۍ لارښود اصول
* 54 برخه الف- بنسټیزې دندې
* 5 برخه &lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 اگست 1976 |title=Forty-Second Amendment to the Constitution |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend42.htm |access-date=14 اکتوبر 2008 |publisher=Ministry of Law and Justice of India}}&lt;/ref&gt; - اتحادیه
* 6 برخه &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20I Part I]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; - ریاست
* 7برخه  &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20II Part II]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; - ایالتونه د لومړي مهالوېش په ب برخه کې شامل دي (حذف شوي)
* 8 برخه &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20IV Part IV]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; - د اتحادیې سیمې
* 9 برخه &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20VI Part VI]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; – پنچایت
* 9 برخه A &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20V Part V]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; – ښاروالۍ
* 9b برخه - فرعي اتحادیې &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20VII Part VII]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* لسمه برخه- مهال ویش او قبایلي سیمې
* 11 برخه- د اتحادیې او دولتونو ترمنځ اړیکې
* 12 برخه- مالیه، ملکیت، قراردادونه او قضیې
* 13 برخه - د هند په خاوره کې تجارت، تجارت او راکړه ورکړه
* 14 برخه- د اتحادیې او ایالتونو الندې استخدام
* 14- الف برخه - محکمه
* 15 برخه- ټاکنې
* 16 برخه- د ځانګړو ټولګیو اړوند ځانګړي احکام
* 17 برخه- ژبې
* ۱۸ برخه- د بیړنیو حالاتو اړوند احکام
* ۱۹ برخه- متفرقه
* شلمه برخه- د اساسي قانون تعدیل
* 21 برخه- موقتي، انتقالي او ځانګړي احکام
* 22 برخه- لنډ نوم، د تطبیق نیټه، مستند [[هندي]] متن او لغوه کول

=== لړليک بند شو ===
په دې لړليک کې هغه مسایل شامل دي چې د بیوروکراټیک فعالیت او د حکومت د پالیسیو سره تړاو لري.

* لومړی بند (د 1 څخه تر 4 برخې) – د هند ایالتونه او سیمې، د دوی په حدودو او قوانینو کې بدلونونه.
* دوهم مهالوېش (59(3)، 65(3)، 75(6)، 97، 125، 148(3)، 158(3)، 164(5)، 186 او 221) – هندي افسران، قاضیان او هندي افسران د حسابونو د څارنې او محاسبې عمومي معاشونه
* دریم مهالوېش (5(4)، 99، 124(6)، 148(2)، 164(3)، 188 او 219 – د قسمونو ډولونه – د معتبرو قسمونو یا اعترافونو نمونې.
* څلورم مهالویش (برخه 4(1) او 80(2)) – په [[راجيه سبها (د هندوستان پارلمان)|راجیه سبا]] کې د څوکیو ویش
* پنځم مهالوېش (۲۴۴ (۱) برخه) – د مهالوېش شویو سیمو او مهالوېش قومونو د مدیریت او څارنې اړوند احکام.
* شپږم مهالوېش (244 برخه (2) او 275 (1)) - د آسام، میګالیا، تریپورا او میزورم د ایالتي قبیلو د ادارې لپاره مقررات-
* اووم لېست بند (۲۴۶ برخه) – د اتحادیې لیست، د ایالتونو لېست او همغږۍ لېست.
* اتم مهالوېش (برخه 344(1) او 351)- ژبې.
* د لېست نهم بند (د 31ب برخه) - د ځانګړو عملونو او مقرراتو توجیه کول.
* لسم مهالوېش (د 102 (2) برخې او 191 (2)) - د زړه د بدلون په اساس د نا اهلۍ اړوند احکام -
* د یوولسم مهالوېش بند (د 243 برخه) - د پنچایت واکونه، واکونه او دندې.
* دولسم مهالوېش (۲۴۳ برخه (W))- د ښاروالیو واکونه، واکونه او دندې.

=== ضمیمه ===

* لومړۍ ضمیمه :د اساسي قانون (جمو او کشمیر) حکم، 1954
* دوهمه ضمیمه
* درېيمه ضمیمه 
* څلورمه ضمیمه 
* پنځمه ضمیمه 

== اساسي قانون او حکومت ==
د [[هند]] اجراییه، مقننه او قضایه قوه خپل واک له اساسي قانون څخه ترلاسه کوي او د اساسي قانون پابند دي. &lt;ref name=&quot;autogenerated10&quot;&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20VIII Part VIII]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; د هند [[پارلماني حکومت|پارلماني نظام]] حکومت د اساسي قانون له مخې اداره کیږي چیرې چې اجرائیه [[قانون سازي|قوه مقننه قوې]] ته مستقیم ځواب ورکوونکی دی. [[د هندوستان ولسمشر|ولسمشر د هند د اساسي قانون د ۵۲ او ۵۳ مادې له مخې د دفتر مشر دی]] . ۶۰ ماده ولسمشر ته د اساسي قانون د ساتنې، ساتنې او دفاع واک ورکوي. ۷۴ ماده د هند لومړی وزیر د هند د کابینې د مشر په توګه ټاکي او ولسمشر ته د هغه د اساسي دندو په سرته رسولو کې مشوره ورکوي. د 75 (3) مادې لاندې کابینه لوک سبا ته ځواب ورکوونکې ده.

د هند اساسي قانون په طبیعت کې فدرالي او په روحیه کې یو [[مرکزي حکومت|واحد دولت]] دی. په دې لیکل شوي اساسي قانون کې فدراسیون، اساسي قانون، درې اړخیز دولتي جوړښت (مرکز، ایالتي او سیمه ییز)، د واکونو جلا کول، دوه اړخیزه ، خپلواکه قضایه او واحدي ځانګړتیاوې لکه یو اساسي قانون، یو تابعیت، منظم قضاوت، د تعدیل وړ اساسي قانون، قوي مرکزي حکومت شامل دي. د مرکزي حکومت تر څارنې لاندې د ایالت والي لخوا نومول شوی، د آل انډیا ملکي خدماتو په څیر ورته ځانګړتیاوې لري. د دې ټولو ځانګړنو دې ترکیب هند یو نیم فدرالي حکومت جوړ کړ. &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20IX Part IX]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

اساسي قانون ایالتونو او مرکزي سیمو ته د حکومت جوړولو حق ورکوي. اساسي قانون یوازې مرکزي حکومت ته د ولسمشر او لومړي وزیر دفتر ورکوي، پداسې حال کې چې نور ایالتونه او د اتحادیې سیمې هر یو والي، لیفټیننټ ګورنر او لوی وزیر لري. د اساسي قانون ۳۵۶مه ماده ولسمشر ته واک ورکوي چې که په یوه ایالت کې اضطراري حالت رامنځ ته شي او دولت د اساسي قانون له مخې د حکومت کولو توان ونلري، د دولت حکومت له دندې ګوښه کړي او په مستقیم ډول د حکومت چارې پرغاړه واخلي. دې واک ته د ولسمشر واکمني ویل کیږي، خو په تیرو وختونو کې کله چې د یوه دولت د واکمنۍ پر مهال د یو ډیر کوچني دلیل له مخې له ولسمشر څخه ناوړه ګټه اخیستل کیږي. بیا د ایس آر بومي په وړاندې د هند د اتحادیې قضیې وروسته قضیه د ولسمشر راج لپاره یو څه ستونزمن کړی ځکه چې هغه ایالت ته د بیاکتنې حق ورکړی دی. &lt;ref&gt;[https://ur.wikisource.org/wiki/Constitution%20of%20India/Part%20IXA Part IXA]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend97.pdf&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Menon|first1=N.R. Madhava|title=Parliament and the Judiciary|url=http://www.thehindu.com/2004/09/26/stories/2004092600481600.htm|accessdate=21 نومبر 2015|work=The Hindu|date=26 ستمبر 2004|archive-date=2016-11-16|archive-url=https://archive.today/20161116034308/http://www.thehindu.com/2004/09/26/stories/2004092600481600.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; په اساسي قانون کې د 73 او 74 تعدیلاتو په کلیوالي سیمو کې د پنچایت راج او په ښاري سیمو کې ناګار پالیکا معرفي کړل. &lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;/&gt; د هند د اساسي قانون 370 ماده [[جمو او کشمير|جمو او کشمیر]] ته ځانګړی حیثیت ورکوي.

== اساسي قانون او مقننه ==

=== تعدیلات ===
پارلمان واک لري چې د اساسي قانون د هرې برخې د اضافه کولو، حذف یا بدلولو لپاره تعدیل کړي. په 368 &lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot;&gt;{{Cite book|last=M Laxmikanth|title=Indian Polity|publisher=McGraw Hill Education|isbn=978-1-259-06412-8|page=3.2|edition=4th|chapter=3}}&lt;/ref&gt; کې د تعديل جزئيات شامل دي، د تعديل قانون د دواړو جرګو د ټولو غړو دوه پر دريمه برخه تصويب ته اړتيا لري او هغه هم په هغه صورت کې چې دوه پر درې برخه غړي په جرګه کې موجود وي. د اساسي قانون د هغو مادو د تعدیل لپاره چې د فدرالي نوعیت لرونکي دي د صوبايي مقننه اکثریت رایه هم اړینه ده. د لوک سبا او [[راجيه سبها (د هندوستان پارلمان)|راجیه سبا]] ګډه ناسته د 245 مادې او (مالي قانون) پرته د بل بل لپاره اړینه نه ده. کله چې پارلمان په غونډه کې نه وي، ولسمشر نشي کولی د اساسي قانون د 123 مادې، 3 فصل، د اساسي تعدیلونو له مخې د خپلو تقنیني واکونو په کارولو سره هیڅ قانون توپیر وکړي. ولسمشر ته دا واک د 24م ترمیم په 368A ماده کې ورکړل شوی دی. &lt;ref name=&quot;autogenerated11&quot; /&gt; د ۲۰۱۸ کال د جولای تر میاشتې پورې په اساسي قانون کې ۱۲۴ تعدیلات په پارلمان کې وړاندې شوي چې له دې جملې څخه ۱۰۳ یې په قانون کې تصویب شوي دي. نړۍ.. &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rajendra Prasad|first1=R.J.|title='Bommai verdict has checked misuse of Article 356'|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1514/15140220.htm|accessdate=9 نومبر 2015|work=Frontline|issue=Vol. 15 :: No. 14 :: 4–17 جولائی 1998}}&lt;/ref&gt; په 2000 کې، د اساسي قانون د تازه کولو لپاره د قاضي مانپالي راو وینکاتا چلیا کمیسیون جوړ شو. &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Swami|first1=Praveen|title=Protecting secularism and federal fair play|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1422/14220170.htm|accessdate=9 نومبر 2015|work=Frontline|issue=Vol. 14 :: No. 22 :: 1–14 Nov. 1997}}&lt;/ref&gt; د هند حکومت په منظم ډول د قانوني اصلاحاتو لپاره لنډ مهاله قانون کمیسیونونه ټاکي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې حکومت د قانون سره سم کار کوي.

=== محدودیتونه ===
د کیرالا ایالت د کیشوانند بهارتي په قضیه کې، د هند سترې محکمې پریکړه وکړه چې د اساسي قانون اساسي جوړښت د تعدیل له لارې نشي بدلیدلی. هر ډول تعدیل به باطل او باطل وي، که څه هم د اساسي قانون هیڅ برخه د تعدیل وړ نه ده: اساسي نظر د اساسي قانون هیڅ حکم نه ساتي. دا هم د یادولو وړ ده چې د اساسي قانون اساسي بڼې په بشپړه توګه نه دي معرفي شوي. &lt;ref name=&quot;autogenerated10&quot;/&gt; او دا روښانه نه ده چې آیا محکمه کولی شي د اساسي جوړښت یا د سترې اساسي اساسي ځانګړتیاوو په اړه حکم وکړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pages 311 &amp; 312 of original judgement: A. K. Roy, Etc vs Union Of India And Anr on 28 دسمبر، 1981 |url=http://indiankanoon.org/doc/875590/ |access-date=23 اگست 2014}}&lt;/ref&gt; په کیشوانند او د کیرالا ایالت کې د هند د اساسي قانون لاندې ځانګړتیاوې بیان شوي: &lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;name=&quot;amendments&quot;&lt;/ref&gt;

# د اساسي قانون برتري
# ډیموکراسي او دیموکراتیک حکومت
# په طبیعي توګه سیکولر وي
# د واکونو ویش
# فدرالي کېدل &lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;name=&quot;amendments&quot;&lt;/ref&gt;

دا روښانه کوي چې پارلمان نشي کولی خپل بنسټیز جوړښت تعدیل کړي. دا ډول هر ډول تعدیل د سترې محکمې یا کومې عالي محکمې لخوا رد او باطل اعلان کیدی شي ، دا یوازې په هغه حکومتونو کې ممکن دی چیرې چې پارلماني نظام شتون لري او محکمه د پارلمان د واکونو محاسبه کوي. د پنجاب ایالت د کولګنات په قضیه کې، سترې محکمې وویل چې د پنجاب ایالت هیڅوک نشي کولی د هغه اساسي حقونو څخه محروم کړي چې د پنجاب ایالت په اساسي جوړښت کې ټاکل شوي دي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.yale.edu/yjil/files_PDFs/vol34/Krishnamurthy.pdf|title=Colonial Cousins: Explaining India and Canada's Unwritten Constitutional Principles|last=Krishnamurthi|first=Vivek|access-date=2022-08-04|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304075730/http://www.yale.edu/yjil/files_PDFs/vol34/Krishnamurthy.pdf}}&lt;/ref&gt; په دې شرایطو کې د ځمکې مالکیت او قبضه بنسټیز حقونه اعلان شول. &lt;ref name=&quot;autogenerated13&quot;&gt;{{Cite book|last=Dhamija|first1=Dr. Ashok|title=Need to Amend a Constitution and Doctrine of Basic Features|date=2007|publisher=Wadhwa and Company|isbn=9788180382536|pages=568|url=https://books.google.com/?id=YHxUPgAACAAJ&amp;dq=ashok+dhamija|access-date=17 جون 2014}}&lt;/ref&gt; دا پریکړه وروسته په 1971 کې د 24 م ترمیم لخوا لغوه شوه. &lt;ref name=&quot;autogenerated13&quot; /&gt;

== حوالې ==
{{لړسرچينې|2}}
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>0p2wbvx81k4i3irveby8rvrmxfcqte9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بريلوي فکري مکتب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63330</id>
    <revision>
      <id>362757</id>
      <parentid>362690</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T20:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35021" sha1="r92x44qqh3x44czu1c7odde9ief0ukq" xml:space="preserve">
په سوېلي اسیا کې، په ځانګړې توګه د هند په نیمه وچه کې، د [[اهل سنت او جماعت|اهل سنت والجماعت]] یوه څانګه د [[احمد رضا خان|امام احمد رضا خان]] څخه وروسته د سني '''بریلوي مکتب''' په نوم هم پېژندل کیږي. د نړۍ د مذهبونو د اکسفورډ قاموس (چې په 2000 مېلادي کال کې خپور شوی) له مخې، د هندي او پاکستاني مسلمانانو شمېر چې په دې فکر باور لري له 200 مېلیونو څخه ډېر دی. دارالعلوم جامعه رضویہ منظر اسلام [[بريلي|بریلي]] په ۱۹۰۴ کال کې د صوفي بابا [[احمد رضا خان|امام احمد رضا]] (وفات ۱۹۲۱ ) له خوا تاسیس شو. &lt;ref&gt;[http://www.oxfordreference.com/search?q=Barelvi Search Results - Oxford Reference]&lt;/ref&gt; د اسلام د اکسفورډ قاموس (په 2003 کې خپور شوی) له مخې، &quot;اهل السنة والجماعت&quot; د اسلام د پیغمبر او اصحابو د پیروانو یوه ډله ده، چې د بریلويويانو په نوم هم پېژندل کیږي، په 1880 لسیزه کې په شمالي هند کې تاسیس شوه. او د [[احمد رضا خان|مولانا احمد په مشرۍ د رضا خان بریلوي د لیکنو پر بنسټ]] . دوی ځانونه د سوېلي اسیا د پخوانیو مسلمانانو وارثان ګڼي. دوی (اهل السنة والجماعت) د ۱۸۵۷ کال د خپلواکۍ د جګړې له ناکامۍ، د [[د مغولو واکمني|مغولي امپراتورۍ]] د بشپړې ړنګېدو او په [[هندوستان|هند]] کې د [[د بریتانیا سترواکي، امپراتوري|برتانوي امپراتورۍ]] د استعمار په وړاندې له غبرګون څخه الهام اخیستی و. او دا موضوع د اسلامي حقوقي پوهانو (فقهاوو) تر منځ د دیني بحث د یوې برخې په توګه راڅرګنده شوه چې د هند د آزادولو لپاره باید له کوم مسلمان هویت څخه کار واخیستل شي؟ او کوم اقدام باید وشي؟ د فکر دغه مکتب [[محمد {{درود}}|محمد]] ته په شخصي عقیده، د صوفی عملونو په پیروی، او د اسلامی قانون په حاکمیت ټینګار کوي. دغه ګوند له ۱۹۴۷ کال راهیسې د [[هند]] او [[پاکستان]] له وېش وروسته د مسلمانانو په سیاست کې لوی رول لوبولی دی. کله چې دا حرکت پیل شو، د کلیوالي خلکو احساس یې درلود، مګر اوس دا د هند او پاکستان په ښاري لوستو طبقو کې مشهور دی. &lt;ref&gt;[http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095357101?rskey=piJror&amp;result=3 Ahl al-Sunnah wa'l-Jamaah - Oxford Reference]&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
د ۱۸۵۷ کال د خپلواکۍ په جګړه کې د انګرېزانو پر ضد د اهل سنت او جماعت اشرافو ډېر فعال رول ولوباوه. علامه فضل حق خیرآبادي او د هغه ملګرو مفتي صدرالدین خان ازرضه ، سید کفایت علي کیفي او یو شمیر نورو مسلمانو علماوو په یو وخت د [[ډېلي|ډهلي]] له جامع جومات څخه د انګرېزانو په خلاف د جهاد فتوا صادره کړه چې په نتیجه کې یې مسلمانانو دغه جنګ خپل کړ. د دیني وظیفې په توګه یې مبارزه کوله. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=مجاہدِ آزادی علامہ فضل حق خیرآبادی کون؟؟؟ {{!}} ڈاکٹر محمد حسین مُشاہد رضوی&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://mushahidrazvi.blogspot.com/2012/10/blog-post_6058.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305125856/http://mushahidrazvi.blogspot.com/2012/10/blog-post_6058.html |archive-date=2016-03-05 |access-date=2015-06-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.hamariweb.com/articles/article.aspx?id=15053&amp;type=text Religion Articles : Hamariweb.com - علامہ فضل حق خیرآبادی اور ١٨٥٧ کا فتوی جہاد]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.hamariweb.com/articles/article.aspx?id=15053 Religion Articles : Hamariweb.com - علامہ فضل حق خیرآبادی اور ١٨٥٧ کا فتوی جہاد]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lantrani.co.in&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://www.lantrani.co.in/2011/05/blog-post_15.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304134026/http://www.lantrani.co.in/2011/05/blog-post_15.html |archive-date=2016-03-04 |access-date=2015-06-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mujahid-e-Aazam Hazrat Allama Fazl-e-Haqq Kherabadi Alaihir raHma&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://www.alahazrat.net/islam/hazrat-allama-fazl-e-haq-kherabadi.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411025348/http://www.alahazrat.net/islam/hazrat-allama-fazl-e-haq-kherabadi.php |archive-date=2013-04-11 |access-date=2015-06-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://books.nafseislam.com/languages.php?lang_id=1&amp;lang=Urdu&amp;pn=13 |title=آرشیف کاپي |access-date=2022-08-04 |تاريخ الأرشيف=2016-03-04 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304215337/http://books.nafseislam.com/languages.php?lang_id=1&amp;lang=Urdu&amp;pn=13 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2016-03-04 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160304215337/http://books.nafseislam.com/languages.php?lang_id=1&amp;lang=Urdu&amp;pn=13 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160304215337/http://books.nafseislam.com/languages.php?lang_id=1&amp;lang=Urdu&amp;pn=13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215337/http://books.nafseislam.com/languages.php?lang_id=1&amp;lang=Urdu&amp;pn=13 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://books.nafseislam.com/details.php?book_id=2136&amp;book=quaid-e-jang-e-azadi-allama-fazl-e-haq-khair-abadi-(alaih-rahma) |title=Book - quaid e jang e azadi allama fazl e haq khair abadi (alaih rahma) - Nafeislam. |access-date=2022-08-04 |تاريخ الأرشيف=2016-03-04 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304221943/http://books.nafseislam.com/details.php?book_id=2136&amp;book=quaid-e-jang-e-azadi-allama-fazl-e-haq-khair-abadi-(alaih-rahma) |url-status=dead |خونديځ نېټه=2016-03-04 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160304221943/http://books.nafseislam.com/details.php?book_id=2136&amp;book=quaid-e-jang-e-azadi-allama-fazl-e-haq-khair-abadi-(alaih-rahma) |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160304221943/http://books.nafseislam.com/details.php?book_id=2136&amp;book=quaid-e-jang-e-azadi-allama-fazl-e-haq-khair-abadi-(alaih-rahma) |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221943/http://books.nafseislam.com/details.php?book_id=2136&amp;book=quaid-e-jang-e-azadi-allama-fazl-e-haq-khair-abadi-(alaih-rahma) }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ہمارے عقائد کی سرحدوں کا جانباز مجاہد Pioneers of Islamic Beliefs And Protection. Islamic Magazine Tahaffuz Karachi, Pakistan&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://tahaffuz.com/2473/#۔UlQLBdKBksE |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010024108/http://tahaffuz.com/2473/#۔UlQLBdKBksE |archive-date=2015-10-10 |access-date=2015-06-16}}&lt;/ref&gt; لومړی آل انډیا سني کنفرانس د 1925 کال د مارچ په 17، 18 او 19 په مراد آباد کې جوړ شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرکائیو کاپی |url=http://ameer-e-millat.com/EstAllIndiaSun.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815185709/http://ameer-e-millat.com/EstAllIndiaSun.htm |archive-date=2012-08-15 |access-date=2015-06-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.nawaiwaqt.com.pk/opinions/09-May-2014/301580 پیر سید جماعت علی شاہ محدث علی پوری]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; په 1945 - 1946 کې، سني علماو او مشائخ په بنارس کې تاریخي آل انډیا سني کنفرانس جوړ کړ او سني علماو د پاکستان د تحریک بشپړ ملاتړ کې برخه واخیسته. سید اشرف جیلانی د آل انډیا بنارس کانفرانس مشر محدث کشتهوی د اهل سنتو ستر لارښود وو. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ePaper News 09 May 2014, لاہور، Page 13 |url=http://www.nawaiwaqt.com.pk/E-Paper/Lahore/2014-05-09/page-13/detail-3 |access-date=2022-08-04 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812063716/https://www.nawaiwaqt.com.pk/E-Paper/Lahore/2014-05-09/page-13/detail-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://webcatplus.nii.ac.jp/webcatplus/details/book/25924539.html خطبات آل انڈیا سنی کانفرنس،1925 تا 1947 : دو قومی نظریہ اور تحریک پاکستان میں علمائے اہل سنت کے اجتماعی کردار کی تاریخی دستاویز - Webcat Plus]&lt;/ref&gt; کریسټوف په خپل کتاب '''History of Pakistan and Its Origins کې''' لیکي چې بریلوي سني عالمان د پاکستان د تحریک روح وو. د پاکستان له جوړېدو وروسته یې په ۱۹۴۸ کې د جمعیت علمای پاکستان بنسټ کېښود. &lt;ref name=&quot;HPIO-225&quot;&gt;{{Cite book|editor1-last=Jaffrelot|editor1-first=Christophe|title=A History of Pakistan and Its Origins|date=2002|publisher=Anthem Press.|page=225|url=https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA225&amp;dq=jup+pakistan+founded&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=jvgrVa_yA4rmoATEi4DYCQ&amp;ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=jup%20pakistan%20founded&amp;f=false|access-date=13 اپریل 2015|chapter=10. The Diversity of Islam|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225040626/https://books.google.com/books?id=Q9sI_Y2CKAcC&amp;pg=PA225&amp;dq=jup+pakistan+founded&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=jvgrVa_yA4rmoATEi4DYCQ&amp;ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=jup%20pakistan%20founded&amp;f=false|archivedate=2018-12-25}}&lt;/ref&gt;

د دې دين اصلي ځانګړنه درود او سلام او له رسول سره مينه ده، دغه راز له رسول الله (صلى الله عليه و اله و صحبه و سلم) سره ژوره مينه او درنښت د ايمان لازمي برخه ګڼل کېږي. پر دې سربېره د رسول الله صلی  مسلک  علیه وسلم ثنا او ستاینه د خوشالۍ او برکت سرچینه ګڼل کېږي او د اهل سنتو په نزد یې تسلسل بلل کېږي.

== نورې عقیدې او عملونه ==

=== په رڼا او انسانیت باور ===
په بریلوي فرقه کې د رسول الله (ص) د غوره توب د اعلان ترڅنګ، د رسول الله (ص) په رڼا هم باور لري. د قرآن کریم زیاتره آیتونه او احادیث د رسول الله صلی الله علیه وسلم د رڼا په هکله استدلال کوي. لکه څنګه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم د حضرت جابر رضي الله عنه د پوښتنې په ځواب کې وفرمایل: يَا جَابِرُ، اِنَّ اﷲَ تَعَالَي قَدْ خَلَقَ قَبْلَ الْاَشْيَاءِ نُوْرَ نَبِيِکَ مِنْ نُورِہِ۔ اے جابره اللہ تعالٰی تر هر تخليق(پيدايښت، پنځونه) دمخه د خپل نور له فيضه زما نور پيدا کړ. &lt;ref&gt;مصنف عبد الرزاق از امام عبد الرزاق&lt;/ref&gt;

=== عقیده حیات محمد صلی الله علیه وسلم ===
انبیاء علیهم السلام په خپلو قبرونو کې هماغسې ژوندي دي لکه څنګه چې په دنیا کې وو، خوراک او څښاک کوي (انا الله حرم علی الارض عن تکل اجساد الانبیاء صلی الله علیه وسلم) فنابي الله حي يرزاق.ابن ماجه )، دوی راځي او هر ځای ته چې زړه وغواړي ځي، تصدیق کوي، د الله تعالی د وعدې له مخې دوی یو څه موده مړه شول، بیا ژوندي شول، د دوی ژوند د شهیدانو له ژوند څخه ډېر لوړ دی. &lt;ref&gt;بہار شریعت حصہ اول صفحہ 58 امجد علی اعظمی مکتبہ المدینہ کراچی&lt;/ref&gt; د انبیاؤ علیهم السلام مړینه یوازې د الهي وعدې تصدیق دی، بیا دوی د دنیا او جسمي ژوند څخه بیا راژوندي کیږي لکه څنګه چې مخکې وو، ایا د ژوندي کېدو بیا راګرځیدل ګران دي؟ ؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي: : یوازې پیغمبران به په خپلو قبرونو کې راژوندي کیږي. : پیغمبران په خپلو قبرونو کې ژوندي دي، لمونځ کوي &lt;ref&gt;فتاویٰ رضویہ احمد رضا خان جلد 15 صفحہ 613 رضا فاؤنڈیشن لاہور&lt;/ref&gt;

=== د ایمان شفاعت ===
د قيامت په ورځ به ټول انبياء، اولياء او علماء شفاعت کوي او د هغوی شفاعت به د رسول الله صلی الله عليه وسلم په حضور کې کېږي. هغه څوک چې د عزت په محکمه کې شفاعت کوي (عزوجل) یوازې هغه دي. السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته. له همدې امله د جامع ترمذي په حدیث کې راغلي چې (زه د انبیاوو د شفاعت مالک یم) او دا په هیڅ شی فخر نه کوي. (خلاصه، مسند احمد، حدیث ۲۱۳۱۳ ټوک ۸ ټوک ۵۳ مخ) &lt;ref&gt;ملفوظات اعلیٰ حضرت اھمد رضا خان صفحہ 251 مکتبہ المدینہ کراچی&lt;/ref&gt; عقیده (۴۲): د قیامت په ورځ به د رسول الله صلی الله علیه وسلم لویه شفاعت وي. تر څو چې رسول الله (صلی الله علیه وسلم) د شفاعت د باب د فتحې خبره ونه کړي، هیڅوک به د شفاعت فرصت ونه لري، بلکه د ډیرو شفاعت کوونکو په څیر. لکه څنګه چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم په دربار کې او د الله جل جلاله په حضور کې به شفاعت کیږي، یوازې رسول الله صلی الله علیه وسلم شفاعت کوونکی دی او دا د مؤمن، کافر، فرمانبردار او نافرمان لپاره ستره شفاعت دی، که دوی ته ورکړل شي او له دې انتظار څخه خلاص شي، نو کافران به هم له دې بلا څخه خلاص شي، د رسول الله صلی الله علیه وسلم په شکر. د الله تعالی حمد او ثنا به کوي، د هغه نوم مقام محمود دی او د شفاعت نور ډولونه هم شته، د بېلګې په توګه به ډېر خلک بې حسابه جنت ته داخل کړي، چې شمېر یې څلور ملیارده او نهه کروړه دی. له دې څخه ډیر نور هم ډیر دي، کوم چې الله او د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) په علم کې به هغه څوک غوره وي چې حساب ورسره شوی وي او د جهنم مستحق وي او د ځینو درجې به لوړ کړي او د ځینو څخه به عذاب کم کړي. عقیده (۴۳): د رسول الله صلی الله علیه وسلم لپاره هر ډول شفاعت روا دی. شفاعت په مینه، شفاعت په مینه، شفاعت له خدای سره، هر یو به د ګمراه کونکي لخوا رد شي. عقیده (۴۴): رسول الله صلی الله علیه وسلم ته د شفاعت مقام ورکړل شوی دی. او د دوی رب فرمايي: او د ګناهکارانو او د مؤمنانو او مؤمنانو لپاره د خپلو خاصو ګناهونو او د عامو مؤمنانو او مؤمنانو د ګناهونو بخښنه وغواړئ. شفاعت د چا نوم دی؟ ؟ اللهم ارزقنا شفاعت حبیب الکریم &lt;ref&gt;بہار شریعت حصہ اول صفحہ71،72 امجد علی اعظمی مکتبہ المدینہ کراچی&lt;/ref&gt;

=== عقیده شاهد او څارونکی دی ===
په همدې ډول د بریلوي فرقې پیروان هم د رسول الله صلی الله علیه وسلم شتون په ټولو اړخونو کې شاهد ګڼي، چې رسول الله صلی الله علیه وسلم یې لیدلی دی. د غیب نړۍ او په دنیا کې یې خبر کړي او له وصال وروسته هم په ټولو حالاتو خبر دی. په دې اړه له مختلفو قرآني آيتونو او احاديثو څخه استدلال کېږي، لکه (( يَا أَيُّھَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاھِدًا -ای نبي ( صلی الله عليه وسلم) مونږ ته د شاهد په توګه لېږلی يې ) &lt;ref&gt;سُورۃ الْاَحْزَاب۔ 45&lt;/ref&gt; . د رسول الله صلی الله علیه وسلم د حاضر او ناظر کېدو مانا دا ده چې هغه په خپل قبر انور کې له خپل بدن سره ژوندی وي او د الله تعالی په ورکړل شوي قدرت سره له نږدې او لرې غږونه اوري او د خپل امت د اعمالو او حالاتو د څارنې توان لري. په یوځل کې د سلګونو کیلومتره لرې څخه مرستې ته ورسیږئ ، په روحاني یا فزیکي توګه. خو هغه د الله جل جلاله په څېر حاضر او ناظر نه دی، الله تعالی د خپل ابدي علم او قدرت له مخې له ابد څخه حاضر او څارونکی دی او د رسول الله صلی الله علیه وسلم په علم او مشاهده سره حاضر او ناظر دی. &lt;ref&gt;عقائد اہلسنت از رضا ء الحق اشرفی مصباحی صفحہ 317 پہلا ایڈیشن طبع 2011&lt;/ref&gt;

=== د توسل عقيده ===
بریلویان نه یوازې د رسول الله صلی الله علیه وسلم د توسل قائل دي، بلکې له هغه سره د تړلو شیانو لکه د هغه مبارک وېښتان او د هغه مبارک بوټان هم ورته د عین شریعت په نامه یادیږي. له دې پرته د اهل بیت اطهر او مشرانو په ګډون نور صحابه کرام هم له دین څخه توسل ته جواز ورکوي. د رسول الله صلی الله علیه وسلم په نزد د خدای په حضور کې دعا کول مستحب دي، د دې مقصد لپاره مختلف کلمات کارول کیږي لکه توسل، استغفار، تشفه، توجه او توسل بالنبی هم ورته ویل کیږي. دا ډول شفاعت او شفاعت د پیغمبرانو او رسولانو عمل او د صالحو سلفو عقیده ده. &lt;ref&gt;سیرت رسول عربی از نور بخش توکلی صفحہ 508 طابع ضیار القرآن پبلیکیشنز لاہور&lt;/ref&gt;

=== تصوف ===
د بریلوي مکتب له مخې د تصوف پیل په لومړي ځل پخپله رسول الله صلی الله علیه وسلم را څرګند شو. رسول الله صلی الله علیه وسلم به اکثره وخت له مکې مکرمې څخه بهر غار حرا ته تلل او هلته به یې د رب العزت په طبیعت کې فکر کاوه. رسول الله صلى الله عليه وسلم ډيرې ورځې په غار حرا كې تيرې كړې او په دې موده كې يې له دنياوي چارو او د ژوند له نورو كارونو څخه په بشپړه توګه بېزاره و. لومړی وحی هم په غار حرا کی پر رسول الله صلی الله علیه وسلم نازل شوی. په همدې ډول د صحابه کرامو په زیارت مبارکه کې هم د تصوف رنګ څرګند دی. د اکرام بې شمېره اصحاب کرام به هر وخت د صفا په نوم د [[مسجد نبوي]] سره تړلي پلرونه کې اوسېدل. د دغو صحابه کرامو شمېر شاوخوا اووه سوه (۷۰۰) بلل کېږي. د رسول الله صلی الله علیه وسلم دغو صحابه کرامو د هغه د صحبت څخه د ګټې اخیستنې او له هغه څخه د دیني علومو د زده کړې په خاطر خپل دنیاوي کارونه او کارونه پریښودل او حتی له واده کولو څخه به هم لرې پاتې شول. دغو صحابه کرامو ته د همدې پلیټ فارم &quot; صفہ&quot; له امله &quot; اصحاب صفہ&quot; صفه&quot; ویل کېده او دا کلمه &quot; تصوف&quot; د تسمیہ لامل دی. په همدې ډول د تصوف عنصر له صحابه کرامو نه وروسته تابعينو او بيا تبع تابعينو کې مهم و. په دې لړ کې د حضرت اویس قرني او حضرت حسن بصري نومونه ډېر مشهور دي، چې مشهور تابعي علماء دي او د ډېرو صحابه کرامو له فضله یې برخمن وو. وروسته بیا د صوفیانو او د دین د پیروانو یوه اوږده لړۍ ده چې په ټوله عربي او غیر عجم او ټوله اسلامي نړۍ کې خپره شوه. بریلوي صاحبان له صوفیانو سره ډېره مینه لري.

=== د زیارتونو لیدنه ===
په ټوله اسلامي نړۍ کې د اولياوو د زيارتونو انوارات زيات دي. په دوی کې پخپله د حضرت خاتمی او حضرت ابوبکر صدیق او حضرت عمر رضي الله عنهم مقبرې په مدینه منوره کې د مسجد نبوي شریف دننه موقعیت لري. د دې نه علاوه په پاکستان او هند کښې د شام، ترکيې او نورو عربو هېوادونو په شمول د نورو مذهبي مشرانو زيارتونه هم شته. د دغو مشرانو په زيارتونو کې عروس جوړېږي او له لرې لرې خلک راټولېږي. او د دغو سترو انسانانو له معنوي نعمتونو څخه ګټه پورته کوي. توسل هم په مستقیم یا غیر مستقیم ډول د دې سترو شخصیتونو د روحانیت، عظمت او خدماتو د تسبیح د وسیلو په وړاندې کولو سره له الله تعالی څخه غوښتل کیږي.

=== د پېغمبر صلی الله عليه وسلم د زېږون ورځې لمانځنه. ===
د [[لومړۍ خور|ربیع الاول]] میاشت ځانګړی اهمیت لري، د میلاد مراسم په بیلابیلو ځایونو، کورونو، عامه ځایونو او جوماتونو کې ترسره کیږي. په دې غونډو کې علماوو د رسول الله صلی الله علیه وسلم د ژوند او ژوند په بېلابېلو اړخونو خبرې وکړې. که څه هم، دا مېلې ټول کال دوام کوي، خو د ربیع الاول په میاشت کې دا مېلې په مکرر ډول جوړېږي. په همدې مناسبت بېلابېل شاعران او قاریان د رسول الله صلی الله علیه وسلم په زیارت کې عبادي سندرې وړاندې کوي. د ربیع الاول د میاشتې له پیل راهیسې کورونه او سړکونه سینګار کیږي. '''په ترمذي شریف کې باب &quot;باب ماجه فی میلاد النبی صلی الله علیه وسلم:&quot; [[ابو عيسى محمد الترمذي|امام ترمذي]] په الجامع ترمذي شریف کې یو باب &quot;باب ماجه فی میلاد النبی صلی الله علیه وسلم&quot; تړلی دی. تر هغه وخته پورې د میلاد النبی لمانځل بدعت نه ګڼل کیده، د بدعت ډیر وروسته ایجاد دی. ځينو خلکو ويلي چې له ۶۰۴ هـ ق نه وروسته د ميلاد النبي د لمانځلو رواج پيل شو. په داسې حال کې چې امام ترمذي په 209 هجري کې زیږیدلی او په 279 کې مړ شوی دی.'''

=== د نعتونو او درودونو مجلس ===
د نعت، درود او سلام مجلسونه د رسول الله صلی الله علیه وسلم سره د محبت او نژدیوالي وسیله ګڼل کیږي. که څه هم دا مېلې ټول کال دوام کوي، خو د ربیع الاول په میاشت کې دا مېلې ځانګړې کېږي. بېلابېل شاعران او قاریان د رسول الله صلی الله علیه وسلم په روضه کې عقیدتي سندرې وړاندې کوي. همدا ډول درود او سلام جماعتونه د جمعې په ورځ ترسره کیږي.

=== ۱۱م شریف ===
د يولس دعاګانو اصل او ريښه لکه څنګه چې الله تعالی په قرانکريم کې فرمايي  رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلًا لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّکَ رَء ُوفٌ رَحِیمٌ( الحشر:10 ) او هغوی  وروسته دوی وايي: ای زموږ ربه، موږ او زموږ هغه وروڼه وبښه چې له موږ څخه مخکي ایمان لري او زموږ په زړونو کي د مؤمنانو لپاره کینه مه ساته، اې زموږ ربه، بېشکه ته ډېر مهربان، بې حده رحم کوونکی یې. الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَہُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّہِمْ وَیُؤْمِنُونَ بِہِ وَیَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْء ٍ رَحْمَۃً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِیلَکَ وَقِہِمْ عَذَابَ الْجَحِیمِ (المومن:7 ) هغه چې عرش يې پورته کړه او هغه چې له عرشه چاپېر تاويږي او د خپل رب پاکي بيانوي او ذکر يې کوي.

د هغې د پاکوالي خبره او په هغه باندې ايمان راوړل او د مسلمانانو څخه بښنه غوښتل، اې زموږ ربه، هر څه ستا په رحمت او علم کې دي، نو هغو کسانو ته بخښنه وکړه چې توبه وباسي او ستا په لاره روان شي او د دوزخ له عذابه يې وژغوره. له سیده عایشه رضی الله عنها څخه روایت دی چې یو سړی رسول الله صلی الله علیه وسلم ته راغی او ویې ویل: ای د الله رسوله، زما مور وفات شوې ده او د وفات په وخت کې یې وصیت نه دی کړی. د هغې لپاره کوم انعام شته؟ ويې ويل: نه، نو که زه صدقه او خيرات ورکړم، نو ايا ثواب به يې وي؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل هو (بخاري، مسلم او ابوداود) ته رسېږې؟ نو رسول الله صلى الله عليه وسلم وفرمايل: انا للعالمين وفرحون به كما يفراح احدكم بالهديه.

== مسلکي لید ==
د بریلوي فقهې له نظره دا دین په حقیقت کې د امت د ټولو صحابه کرامو، تابعینو، پیروانو، صالحینو او علماوو اعلان شوی دی. د بریلوي مکتب د تفسیرونو له مخې میلاد او قیام، لمونځ او سلام، ایصال ثواب، عرس، دا ټول هغه دودونه دي چې له پیړیو راهیسې په [[اهل سنت او جماعت|اهل سنتو او جماعت]] کې رواج دي او د امت علماوو یې د منبع په توګه ویلي دي. انعام خو نویو فرقو دغه رسمونه شرعي اعلان کړل او بریلوي علماوو یې د لیکلو او وینا له لارې خوندي کړل. په دغو علماوو کې تر ټولو مشهور نوم [[احمد رضا خان|امام احمد رضا خان]] دی چې د مختلفو عقایدو او عقایدو په دفاع کې یې ډیر کتابونه لیکلي دي.

=== د توحید او شرک په اړه لید ===
د بریلوي فقهې له نظره د رسول الله صلی الله علیه وسلم حمد او ثنا ویل د خوشالۍ سرچینه ګڼل کیږي. او دا [[شرک]] ته نه منسوبیږي. د دې مکتب له نظره د [[قرآن کریم|قرآن]] د سورت &lt;ref&gt;([[قرآن]] مجید۔ سورہ اخلاص پارہ 30)&lt;/ref&gt; په رڼا کې د شرک درې ډولونه دي.

* د یو مخلوق څښتن اعلانول یا د الله تعالی حاکم اعلان کول
* یو څوک د الله جل جلاله اولاد بولي او یا هم د الله جل جلاله اولاد بولي
* په چا کې د کوم صفت څرګندول د ابدي (تل)، شخصي (په ځان کې د الله تعالی له ډالۍ پرته) یا د الله تعالی له کوم صفت سره برابر وي (نو که د مبالغه او مبالغې درجې سره سره بیا هم د الله سبحانه وتعالی په وړاندې ټیټ وګڼل شي. دا شرک نه دی).

نو د دغو دريو شرطونو په نظر کې نيولو سره د رسول الله صلی الله عليه وسلم ډيره لوړه ستاينه، د هغه تعظيم او تعظيم چې د الله جل جلاله سره برابر او لوړ نه وي، په کار کې نه دی. د دې مکتب له مخې د شرک کټګورۍ.

=== نوښت ته تګ لاره ===
د دې مکتب د نظر له مخې بدعت په دوه ډوله دی، چې یو یې ښه بدعت دی او بل بد بدعت، لکه څنګه چې په لاندې حدیث کې راغلی دی.&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
'''څوک چې په اسلام کې یو ښه سنت واوري د هغه ثواب به وي او څوک چې له دې وروسته عمل وکړي د هغه له اجر څخه به هیڅ شی نه ضایع کیږي. &lt;ref&gt;([[صحیح مسلم]] از [[امام مسلم]]۔ کتاب الزکوٰۃ، باب الحث علي الصدقہ)&lt;/ref&gt;'''
&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
ژباړه :- څوک چې په اسلام کې يو نيک عمل وکړي او بيا پرې عمل وکړي، نو د هغه د عمل کولو ثواب به د ده لپاره هم ليکل کيږي او د عمل کوونکو له اجر څخه به کم نه وي. او څوک چې په اسلام کې کوم بد کار وکړي او بیا خلک د هغه پیروي وکړي، نو هغه ګناه چې دوی ته رسیږي د هغه (جاری کوونکي) عملونه دي، دا به هم لیکل کیږي، په داسې حال کې چې د هغه چا ګناه نه کمیږي چې دا کار کوي. .
&lt;/div&gt;د صحیح مسلم له دغه حدیث څخه استدلال کوي چې د دې مکتب له نظره په دین کې د داسې نوي نیک عمل صادرول چې د شریعت له اساسي اصولو سره په ټکر کې نه وي، نه یوازې جواز لري، بلکې مستحب هم دی. لکه څنګه چې حضرت عمر فاروق رضي الله عنه په رمضان کې د تراویح لمونځ په جماعت سره پیل کولو خپل عمل د ( نِعْمَ الْبِدْعَۃُ ھَذِہ۔ یہ اچھی بدعت ہے  ، بخاري &lt;ref&gt;([[صحیح بخاری]] از [[امام بخاری]]۔ کتاب صلاۃ تراویح، بابُ فَضلِ مَن قامَ رَمَضَانَ)&lt;/ref&gt; ) په حدیث کې بیان کړی دی. د رسول الله صلی الله علیه وسلم د مبارکې عملي تفسیر. په همدې ډول ډېر داسې عادتونه چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم او صحابه کرامو رضی الله عنهم په ژوند کې نه وو، له دوی وروسته په امت مسلمه کې رواج شول، لکه استعمال. د لومړي خلیفه حضرت [[ابوبکر صدیق]] (رض) لخوا د قرآن کریم نسخه، د خلافت په وخت کې د کتاب په بڼه راټولول او یا وروسته د حجاج بن یوسف په دوره کې قرآن کریم ته د عربو اضافه کول، [[فقه]] ، نحو ، د عید میلادالنبی. -نبي ، درود او سلام ، مفصل ایمان او جامع ایمان، شپږ کلمې، په جوماتونو کې د منارونو ډنډونه او محراب، [[تصوف]] ، طریقت او معارف ، سوم، چهلم ، خاتم، عرس او یوولسم شریف او داسې نور هغه اعمال دي چې وروسته په کې عملي شول. د امت او دا چې له کوم شرعي حکم سره په ټکر کې نه دي، دا کړنې د رسول الله صلی الله علیه وسلم د حدیث پر بنسټ دي او د سولې په رڼا کې د بدعت تر نامه لاندې راځي.

== د سلفي او دیوبندي مسالک اختلاف نظر ==
{{بشپړه ليکنه|سلفی|دیو بندی}}د دیوبندي او سلفي مکتب له نظره د بریلوي مکتب ډېری عقیدې او عملونه د [[محمد {{درود}}|محمد صلی الله علیه وسلم]] له سنتو سره په ټکر کې دي او دوی دا عقاید بدعت او شرک ګڼي. په ځانګړې توګه دا مکتبونه د اختر د میلاد النبی (صلی الله علیه وسلم) د نمانځلو په حق کې نه دي او همدا ډول د میلاد او میلاد او د یولسم شریف د لمانځلو په اړه هم اختلاف لري. . په همدې ډول د توسل عقیده، د زیارتونو زیارت او د شاهد او ناظر عقیده شرک دی. {{سرچینه}}

== سرچينې ==
{{لړسرچينې|2}}
[[وېشنيزه:بري]]
[[وېشنيزه:بريليويان]]
[[وېشنيزه:بريلي]]
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>r92x44qqh3x44czu1c7odde9ief0ukq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د هایدروجن تولید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63805</id>
    <revision>
      <id>362787</id>
      <parentid>298628</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T11:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16386" sha1="3063p1jubmijl6mbqq4ihqhunnbbnuq" xml:space="preserve">'''د هایدروجن تولید''' د هایدروجن ګاز د تولید لپاره د صنعتي مېتودونو کورنۍ ده. له ۲۰۲۰ کال راهیسې ډېره برخه (۹۵ سلنه) هایدروجن له فوسیلي سون‌توکو څخه د طبیعي ګاز او نورو ټيټ وزنه مالیکولي هایدروکاربونونو د بخار د اصلاح، د لوړ مالیکلولي وزن لرونکو هایدروکاربونونو د جزوي اکسیډېشن او پر ګاز د ډبرو سکرو د بدلولو له لارې تولیدېږي. د ژوندیو موجوداتو کتلې پر ګاز بدلول، د صفر کاربن ډای اکسایډ په انتشار سره د تودوخې له لارې د میتان کیمیاوي بدلون او د اوبو الکټرولیز د هایدروجن د تولید نور مېتودونه دي. دا وروستي دوه مېتودونه چې د تودوخې له لارې د میتان کیماوي بدلون او د اوبو الکټرولیز کول دي، په مستقیم ډول د لمریزې برېښنا په څېر د برېښنا د هرې سرچینې په مرسته اجرا کېدای شي.&lt;ref&gt;{{cite book|doi=10.1002/9780470561256|title=Hydrogen and Syngas Production and Purification Technologies|year=2009|isbn=9780470561256|editor1-last=Liu|editor1-first=Ke|editor2-last=Song|editor2-first=Chunshan|editor3-last=Subramani|editor3-first=Velu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Life cycle emissions of hydrogen |url=https://4thgeneration.energy/life-cycles-emissions-of-hydrogen/ |access-date=2020-05-27 |website=4thgeneration.energy}}&lt;/ref&gt;

د هایدروجن تولید په هره صنعتي ټولنه کې مهم رول لري، ځکه چې هایدروجن د ډېری اساسي کیمیاوي پروسو لپاره اړین دی. په ۲۰۲۰ کال کې په ټوله نړۍ کې شاوخوا ۸۷ میلیون ټنه هایدروجن تولید شوی دی چې په بېلابېلو کارونو لکه د تېلو په تصفیه کولو، (د هابر د پروسې له لارې) د امونیا (NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) او (د کاربن مونو اکسایډ د کمولو له لارې) د میتانول (CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;OH) په تولید او په ترانسپورت کې د سون‌توکي په توګه کارول شوی دی. په ۲۰۲۱ کال کې په نړیوال بازار کې د هایدروجن د تولید ارزښت ۱۳۵.۹۴ میلیارد امریکايي ډالرو ته ورسېد او تمه کېږي چې دا شمېر تر ۲۰۳۰ کال پورې د ۵.۴ سلنه مرکبې کلنۍ ودې د اندازې له مخې له ۲۰۲۱ څخه تر ۲۰۳۰ کال پورې ۲۱۹.۲ میلیارد ډالرو ته لوړ شي.&lt;ref&gt;Energy, U. S. D. o. The Impact of Increased Use of Hydrogen on Petroleum Consumption and Carbon Dioxide Emissions. 84 (Energy Information Administration, Washington, DC, 2008)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leigh2021&quot;&gt;{{cite web |last1=Collins |first1=Leigh |date=2021-05-18 |title=A net-zero world 'would require 306 million tonnes of green hydrogen per year by 2050': IEA {{!}} Recharge |url=https://www.rechargenews.com/energy-transition/a-net-zero-world-would-require-306-million-tonnes-of-green-hydrogen-per-year-by-2050-iea/2-1-1011920 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521172338/https://www.rechargenews.com/energy-transition/a-net-zero-world-would-require-306-million-tonnes-of-green-hydrogen-per-year-by-2050-iea/2-1-1011920 |archive-date=2021-05-21 |website=Recharge {{!}} Latest renewable energy news |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Global Hydrogen Generation Market Size Report, 2030 |url=https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/hydrogen-generation-market}}&lt;/ref&gt;

== د هایدروجن د تولید مېتودونه ==
د هایدروجن د سوداګریز تولید لپاره څلور لویې سرچینې موجودې دي چې طبیعي ګاز، تېل، د ډبرو سکاره او د اوبو الکټرولیز دي؛ دا سرچینې په ترتیب سره د نړیوال هایدروجن د تولید ۴۸، ۳۰، ۱۸ او ۴ سلنه برخه جوړوي. فوسیلي سون‌توکي د صنعتي هایدروجن اصلي سرچینه ده. کاربن ډای اکسایډ له طبیعي ګاز څخه د هایدروجن د تولید لپاره په ۷۰ - ۸۵ سلنه مؤثریت سره او له نورو هایدروکاربونونو څخه د مؤثریت په بېلابېلو درجو سره جلا کېدای شي. په ځانګړې توګه په لویه کچه هایدروجن معمولاً د میتان یا طبیعي ګاز د بخار د اصلاح له لارې تولیدېږي.&lt;ref name=&quot;rotech&quot;&gt;{{cite book|last1=Press|first1=Roman J.|title=Introduction to hydrogen Technology|last2=Santhanam|first2=K. S. V.|last3=Miri|first3=Massoud J.|last4=Bailey|first4=Alla V.|last5=Takacs|first5=Gerald A.|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2008|isbn=978-0-471-77985-8|pages=249}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ullmann&quot;&gt;{{cite book|doi=10.1002/14356007.a13_297.pub2|chapter=Hydrogen, 1. Properties and Occurrence|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|year=2011|last1=Häussinger|first1=Peter|last2=Lohmüller|first2=Reiner|last3=Watson|first3=Allan M.|isbn=978-3-527-30673-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 June 2014 |title=About Hydrogen Fuel Cell Vehicles (They're Not Clean) |url=https://cleantechnica.com/2014/06/04/hydrogen-fuel-cell-vehicles-about-not-clean/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 4, 2000 |title=How Fuel Processors Work |url=https://auto.howstuffworks.com/fuel-efficiency/fuel-consumption/fuel-processor.htm |website=HowStuffWorks}}&lt;/ref&gt;

== د بخار په مرسته د میتان اصلاح ==
د بخار په مرسته د میتان اصلاح له طبیعي ګاز څخه د هایدروجن د تولید یو مېتود دی. د طبیعي ګاز ډېری برخه میتان (CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) دی. دا په اوس مهال کې د صنعتي هایدروجن تر ټولو ارزانه سرچینه ده. د نړۍ شاوخوا ۵۰ سلنه هایدروجن په دې طریقه تولیدېږي. په دې پروسه کې د بخار او نېکل د کتلست په موجودیت کې ګاز ته له ۷۰۰ څخه تر ۱۱۰۰ سانتي ګرېد درجو (۱۲۹۲ تر ۲۰۱۲ فارنهایټ درجو) پورې تودوخه ورکول کېږي. د انډوترمیک تعامل په پایله کې د میتان مالیکولونه ماتېږي او کاربن مونو اکسایډ او مالیکولي هایدروجن (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) جوړېږي. د کاربن مونو اکسایډ ګاز له بخار سره یو ځای د اوسپنې له اکسایډ یا نورو اکسایدونو څخه تېرېږي او د اوبو – ګاز د ځای پرځای کېدو تر یوه تعامل لاندې راځي تر څو ډېره اندازه هایدروجن ترلاسه شي. د دې پروسې نیمګړتیا دا ده چې فرعي محصولات یې په اتوموسفیر کې کاربن مونو اکسایډ، کاربن ډای اکسایډ او نور ګلخانه‌یي ګازونه خپروي. د خامو مادو (طبیعي ګازونو، بډایو یا غني ګازونو، نفتا او نورو) کیفیت ته په کتو سره یو ټن تولید شوی هایدروجن له ۹ تر ۱۲ ټنو پورې کاربن ډای اکسایډ تولیدوي او دا یو داسې ګلخانه‌يي ګاز دی چې ښايي جلا شي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Dincer|first1=Ibrahim|last2=Acar|first2=Canan|date=2015|title=Review and evaluation of hydrogen production methods for better sustainability|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360319914034119|journal=International Journal of Hydrogen Energy|language=en|volume=40|issue=34|pages=11096|doi=10.1016/j.ijhydene.2014.12.035|issn=0360-3199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Collodi |first=Guido |date=2010-03-11 |title=Hydrogen Production via Steam Reforming with CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; Capture |url=http://www.aidic.it/CISAP4/webpapers/7Collodi.pdf |access-date=2015-11-28 |website=CISAP4 4th International Conference on Safety and Environment in the Process Industry}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rotech2&quot;&gt;{{cite book|last1=Press|first1=Roman J.|title=Introduction to hydrogen Technology|last2=Santhanam|first2=K. S. V.|last3=Miri|first3=Massoud J.|last4=Bailey|first4=Alla V.|last5=Takacs|first5=Gerald A.|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2008|isbn=978-0-471-77985-8|pages=249}}&lt;/ref&gt;

د دې پروسې لپاره د لوړې تودوخې بخار (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) له میتان (CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) سره په یوه انډوترمیک تعامل کې تعامل کوي او سنټېز ګاز تولیدېږي. &lt;ref&gt;{{cite web |date=2008-12-15 |title=HFCIT Hydrogen Production: Natural Gas Reforming |url=http://www1.eere.energy.gov/hydrogenandfuelcells/production/natural_gas.html |publisher=U.S. Department of Energy}}&lt;/ref&gt;

CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O → CO + 3 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

په دویم پړاو کې اضافي هایدروجن په ټيټه درجه تودوخه کې چې شاوخوا ۳۶۰ درجې سانتیګراد (۶۸۰ درجې فارنهايټ) وي، د اوبو – ګاز د تعامل له لارې تولیدېږي:  

CO + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O → CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

د اکسیجن اتوم له اضافي اوبو (بخار) څخه ایستل کېږي تر څو کاربن مونو اکسایډ کاربن ډای اکسایډ ته اکسیډایز شي. دغه اوکسیډېشن د تعامل د ساتلو لپاره اړینه انرژي هم برابروي. د پروسې د مخته وړلو لپاره اړینه اضافي تودوخه معمولاً د میتان د یوې برخې په سوځولو سره برابرېږي.

== د ډبرو له سکرو یا کولې څخه د هایدروجن تولید ==
د دې لپاره چې د ډبرو له سکرو یا کولې څخه هایدروجن تولید شي، د ډبرو سکاره پر ګاز اړول کېږي. د دې لپاره چې د ډبرو سکاره پر ګاز واړول شي، د ډبرو سکرو د مالیکولي رابطو د ماتولو لپاره بخار او اکسیجن کارول کېږي او د هایدروجن او کاربن ډای اکسايډ ګازي مخلوط جوړوي. کاربن ډای اکسایډ او ککړوونکي ښايي د ډبرو سکرو د سوځولو په پرتله له هغه ګاز څخه په اسانۍ سره حذف یا وایستل شي چې د ډبرو سکرو له ګازي کولو څخه ترلاسه شوی دی. بل مېتود د تودوخې په لوړه او ټيټه درجه کې د ډبرو د سکرو کاربني کول دي.&lt;ref name=&quot;Hordeski&quot;&gt;Hordeski, M. F. Alternative fuels: the future of hydrogen.  171-199 (The Fairmont Press, inc., 2007).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Emissions Advantages of Gasification |url=https://netl.doe.gov/research/coal/energy-systems/gasification/gasifipedia/low-emissions |website=National Energy Technology Laboratory |publisher=U.S. Department of Energy }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Emissions from burning coal |url=https://www.eia.gov/energyexplained/coal/coal-and-the-environment.php#:~:text=Several%20principal%20emissions%20result%20from,respiratory%20illnesses%20and%20lung%20disease |website=U.S. EIA |publisher=U.S. Energy Information Administration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1021/ef990178a|title=Internal Gas Pressure Characteristics Generated during Coal Carbonization in a Coke Oven|year=2001|last1=Lee|first1=Woon-Jae|last2=Lee|first2=Yong-Kuk|journal=Energy &amp; Fuels|volume=15|issue=3|pages=618–23}}&lt;/ref&gt;

د کوک [د ډبرو له سکرو څخه تولیده شوې توره جامده ماده ده چې د سون‌توکو په توګه کارېږي] ګاز چې د ډبرو سکرو له تجزیه کولو څخه جوړ شوی، شاوخوا ۶۰ سلنه هایدروجن لري او پاتې نور یې میتان، کاربن مونو اکسایډ، کاربن ډای اکسایډ، امونیا، مالیکولي نایتروجن او هایدروجن سلفایډ (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S) دي. هایدروجن د فشار د جذب د پروسې له لارې  له نورو ناپاکیو څخه جلا کولی شو. د اوسپنې تولیدوونکي جاپاني شرکتونه هایدروجن په دې طریقه تولیدوي.

=== له نفتي کوک څخه د هایدروجن تولید ===
نفتي کوک د ډبرو سکرو د ګازي کېدو له لارې هم پر هایدروجن لرونکي سنټېز ګاز بدلېدای شي. تولید شوی سنټېز ګار تر ډېره له هایدروجن، کاربن مونو اکسایډ او هایدروجن سلفایډ څخه جوړ دی. کابو هره کاربني سرچینه که پر ګاز بدله شي، هایدروجن ترې تولیدېدای شي.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1016/j.fuel.2013.06.045|title=Simulation of the integration of a bitumen upgrading facility and an IGCC process with carbon capture|journal=Fuel|volume=117|pages=1288–97|year=2014|last1=Gemayel|first1=Jimmy El|last2=MacChi|first2=Arturo|last3=Hughes|first3=Robin|last4=Anthony|first4=Edward John}}&lt;/ref&gt;

== له اوبو څخه د هایدروجن تولید ==
د فوسیلي سون‌توکو له کارولو پرته د هایدروجن د تولید په مېتودونو کې د اوبو د تجزیې پروسه هم شامله ده چې په دې کې اوبه تجزیه کېږي یا د اوبو مالیکول (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) پر خپلو اجزاوو یعنې هایدروجن او اکسیجن تجزیه کېږي. کله چې د انرژۍ سرچینه د اوبو د تجزیې لپاره بېرته نوې کېدونکې یا لږ کاربن لرونکې وي، په دې حالت کې تولید شوی هایدروجن کله ناکله زرغون هایدروجن بلل کېږي. دا تجزیه په بېلابېلو طریقو اجرا کېدای شي، خو په ټولیز ډول ټولې طریقې د فوسیلي سون‌توکو له لارې د تولید په پرتله قېمته دي.

در نوامبر 2021 ، وزارت صنعت و تجارت سیستم را به پروژه آزمایشی Khabarovsk برای تولید 350 هزار تن هیدروژن سبز سالانه برنامه ریزی کرد.&lt;ref&gt;https://lenta.ru/articles/2022/02/21/farmb/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cnews.ru/articles/2023-04-13_evtushenkov_vladimir_biznes_na_blago&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://raexpert.ru/database/person/evtushenkov_vladimir_petrovich/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0:%D0%95%D0%B2%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.osnmedia.ru/ekonomika/feliks-evtushenkov-afk-sistema/&lt;/ref&gt;

== د هایدروجن د کارولو ځایونه ==
هایدروجن د هایډروکرکېنګ له لارې پر سپکو نفتي برخو د درندو برخو د بدلولو لپاره کارول کېږي. هایدروجن په نورو پروسو کې هم کارول کېږي چې د بېلګې په توګه اروماتیزېشن، هایدرو سلفرریزېشن او د هابر د پروسې له لارې د امونیا تولید یادولی شو چې دا په ټوله نړۍ کې د ۴۷ سلنه غذايي موادو د ودې لپاره د مصنوعي نایتروجن د کود تولیدولو لومړنی صنعتي مېتود دی.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ritchie |first1=Hannah |title=How many people does synthetic fertilizer feed? |url=https://ourworldindata.org/how-many-people-does-synthetic-fertilizer-feed |access-date=16 September 2021 |website=Our World in Data |publisher=Global Change Data Lab}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ullmann2&quot;&gt;{{cite book|doi=10.1002/14356007.a13_297.pub2|chapter=Hydrogen, 1. Properties and Occurrence|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|year=2011|last1=Häussinger|first1=Peter|last2=Lohmüller|first2=Reiner|last3=Watson|first3=Allan M.|isbn=978-3-527-30673-2}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>3063p1jubmijl6mbqq4ihqhunnbbnuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افغان وسله والو ځواکونو تاریخ (۲۰۰۲- ۲۰۲۱ زکال)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70016</id>
    <revision>
      <id>362779</id>
      <parentid>357035</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18671" sha1="mq5p9wjwquwo8fdkpswhvksx5691jsa" xml:space="preserve">د ۲۰۰۱ زکال په وروستیو کې د حامد کرزي تر مشرۍ لاندې د افغان دولت له جوړېدو وروسته د افغانستان وسله وال پوځ په تدریجي بڼه د متحده ایالاتو او د هغو د نورو بهرنیو متحدینو له خوا بېرته تاسیس شو.
{{Infobox military unit
|unit_name=Afghan National Army
|image=[[دوتنه:Afghan National Army emblem.svg|150px]]
|caption= د افغانستان د ملي اردو ملي نښان.
|start_date=۱ ډسمبر ۲۰۰۲&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retrieved August 2009. |url=http://www.cstc-a.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=200&amp;Itemid=147. |access-date=March 18, 2025 |archive-date=September 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923211606/http://www.cstc-a.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=200&amp;Itemid=147 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{سخ}}۱۷۰۹ (اصلي){{سخ}}({{Age in years|1709}})|country={{افغانستان}}
|branch=
|type=[[ځمکنی پوځ]]
|role=[[ځمکني عملیات]]
|size=۱۷۴٬۰۰۰ سرتیري&lt;ref name=&quot;DoDReport2017&quot;/&gt;
|command_structure= [[د افغانستان دفاع وزارت]]
|garrison= مرکزي نظامي قومندانې، [[کابل]]، [[کابل ولایت]]، [[افغانستان]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=http://www.nationalguard.mil/News/Article-View/Article/590370/virginia-national-guards-29th-infantry-division-mentors-making-a-difference-in/ |access-date=2025-03-18 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115071701/http://www.nationalguard.mil/News/Article-View/Article/590370/virginia-national-guards-29th-infantry-division-mentors-making-a-difference-in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|garrison_label=د مرکزي قومندانې مرکز
|motto=
|colors=
|colors_label=
|mascot=
|equipment=
|equipment_label=
|battles=
|anniversaries=
|decorations=
|battle_honours=
&lt;!-- Commanders --&gt;
| commander1 = [[سپهبد]] [[Mohammad Sharif Yaftali]]
| commander1_label = [[Chief of General Staff|رئیس]]
| commander2 = [[سپهبد]] [[مراد علی مراد]]
| commander2_label = د رئیس ځای ناستی
|notable_commanders=
&lt;!-- Insignia --&gt;
|identification_symbol=
|identification_symbol_label=
|identification_symbol_2=
|identification_symbol_2_label=
}}

په پیل کې نوی ځمکنی ځواک یا د افغانستان ملي اردو (ANA) رامنځته شوه؛ په ۲۰۰۲ زکال کې پلان دا و چې د دغه پوځ شمېر ۷۰ زره تنه وي، خو د ۲۰۱۱ زکال په نیمايي کې دغه شمېره ۱۹۴۰۰۰ ته زیاته شوه. د افغان وسله وال پوځ هوايي برخه یا د افغانستان ملي هوايي پوځ وروسته د افغان هوايي ځواک (AAF) په نامه په یو جلا جوړښت واوښت. د افغانستان ملي اردو او هوايي ځواک دواړه د افغانستان د ملي دفاع وزارت تر کنټرول لاندې و. د دغو ځواکونه روزنه په پیل کې په افغانستان کې د متحده ایالاتو د پوځي همکارۍ د فتر (۲۰۰۲- ۲۰۰۵ زکال)؛ ورپسې له افغانستان سره د امنیتي همکاریو دفتر (۲۰۰۵- ۲۰۰۶ زکال)؛ له دې وروسته د امنیتي مسئولیتونو د انتقال ګډې قوماندانۍ (۲۰۰۶ زکال)؛ په ۲۰۰۹ زکال کې په افغانستان کې د ناټو روزنیز ماموریت او بالاخره په ۲۰۱۴ زکال کې د پرېکنده ملاتړ ماموریت ته وسپارل شوه. د سدرا په خبره د اصلاحاتو په بهیر کې دغو دوامداره بدلونونو د بنسټي شیزوفرني (ګډوډۍ) رامنځته کېدو ته لار برابره او پراختیا یې ومونده. ورته مهال د متحده ایالاتو د هغه پوځي پرسونل دوامداره تغیر او تبدیل هم مرسته نه کوله چې په روزنیزو پروګرامونو یې څارنه کوله. &lt;ref&gt;See Howk, 'Security Sector Reform/Building,'&lt;/ref&gt;{{sfn|Sedra|2016|p=173}}{{sfn|Sedra|2016|p=172}}{{sfn|Sedra|2016|p=173}}{{sfn|Malkasian|2021|pp=90–94}}

تر ۲۰۰۶ زکال پورې په ټول هېواد کې شاوخوا ۶۰ زره پخواني وسله وال بې وسلې کړای شول. په ۲۰۰۷ زکال کې راپور ورکړل شو چې د ډي ډي آر په بهیر کې ۲۷۴ ملیشه جوړښتونه منحل شوی، له ۶۲ زره زیات غړي یې بېرته په ملکي ژوند کې ګډ شوي او همدارنګه له ۸۴ زرو میلو زیاتې سپکې او درنې وسلې راغونډې شوې دي. له دې سره نیویارک ټایمز راپورونه خپاره کړل چې د وسلو په برخه کې احتکار شوی او آن د هېواد په شمال کې هم د طالبانو ګواښونه مخ پر زیاتېدو دي. په ۲۰۰۸ زکال کې د افغانستان د ملي پراختیا ستراتیژۍ څرګنده کړه چې د ناقانونه وسله والو ډلو د بې وسلې کولو د پروګرام موخه دا ده چې د هېواد په ټولو برخو کې ناقانونه وسله والې ډلې له فعالیت څخه راوګرځول شي. نږدې ۲۰۰۰ دغه ډول ډلې تثبیت شوې چې د دوی ډېرو یې خپلې وسلې افغان دولت ته تسلیم کړې او یا هم له نویو جوړو شوو وسله والو ځواکونو سره مل شول.&lt;ref&gt;Kirk Semple, 'Citing Taliban Threat, Afghan Ex-Militia Leaders Hoard Illegal Arms', ''[[The New York Times]]'', Sunday, October 28, 2007, p.8&lt;/ref&gt;

== هوايي ځواک ==
[[دوتنه:Non Commissioned Officers of the Afghan National Army.jpg|thumb|چپه|200px|د افغان ملي اردو غیر کمیشنر افسران]]
افغان هوايي ځواک د ۱۹۸۰مې لسیزې پر مهال او له هغو وړاندې نسبتا پیاوړی و، خو د ۲۰۰۱ کال تر پایه پورې د دغه پوځ د عملیاتي الوتکو شمېر تر ټولو لږ کچې ته راکم شو. متحده ایالاتو او د هغو متحدینو په ډېرې چټکۍ سره د هوايي عملیاتو په برخه کې د طالبانو پاتې وړتیاوې د جګړې په لومړیو کې له منځه یووړې. د امریکايي ځواکونو له خوا د افغانستان د هوايي اډو له نیولو وروسته مالومه شوه چې د افغانستان هوايي ځواک د شوري اتحاد له وتو وروسته څومره کمزوری شوی و. ډېری الوتکې یوازې د هغو اوسپنو په توګه وې چې د یوې لسیزې راهیسې یې زنګ وهلی و. ګڼ شمېر نورې هم د ساتنې په موخه ګاونډیو هېوادونو ته لېږدول شوې وې او یا هم پلورل شوې وې. د افغان هوايي پوځ شمېر هم د کورنۍ جګړې د اغېز له امله ډیر کم شوی و. دغه ځواکونه په تدریجي بڼه د ناټو تر مشرۍ لاندې د څو ملیتي هوايي ځواکونو له خوا پیاوړي شول. &lt;ref&gt;{{cite book|author=Lukas Müller|title=Wings Over the Hindu Kush: Air Forces, Aircraft and Air Warfare of Afghanistan, 1989–2001|series=Asia @ War|publisher=Helion|date=2020|isbn=9781913118662}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Tini Tran |date=January 24, 2008 |title=Brief with Commander, CAPTF |url=https://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=4126 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091201094606/https://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=4126 |archive-date=2009-12-01 |access-date=2009-03-13 |publisher=Department of Defense}}&lt;/ref&gt;

افغان هوايي ځواک څه باندې ۲۰۰ بېرته رغول شوې الوتکې لرلې چې په دغو کې اې-۲۹ سوپرټوکانو جټ الوتکې؛ لاکهیډ سي-۱۳۰ هرکولس او پیلاټوس پي سي- ۱۲ پوځي ټرانسپورټي الوتکې؛ یواچ-۶۰ بلک هاوک، میل مي -۱۷، مي- ۲۴ او همدارنګه بېلابېل ډوله نورې چورلکې شاملېدلې. ورته مهال یې ائرو ال-۳۹ الباتروس او سسنا ۱۸۲ روزنیزې الوتکې هم لرلې. په دې سره د افغان هوايي پوځ د پرسونل شمېر ۷۰۰۰ تنو ته ورسېد چې د محدود شمېر ښځینه پیلوټانو په ګډون یې ۴۵۰ پیلوټان لرل.

== په شمېر کې زیاتوالی ==
متحده ایالاتو د ۲۰۰۲ زکال په اپرېل میاشت کې یوه خیالي موخه لرله، چې وه به وکولای شي د ۲۰۰۳ زکال تر اپرېل میاشتې پورې ۱۲۰۰۰ روزل شوي چمتو افغان سرتېري ولري. څو میاشتې وروسته مالومه شوه چې دغه ډول موخه په دومره لږ وخت کې نه شي پوره کېدلای. همدا و چې د ۲۰۰۳ زکال تر نومبر میاشتې پورې یې د ۹۰۰۰ سرتېرو په روزنیز پروګرام پیل وکړ. {{sfn|Giustozzi|2007|p=48}}

په لومړنیو طرحو کې د ۳۱ کنډکونو یا لوا ګانو جوړول شامل و. له دغو ۳۱ لواګانو څخه ۲۸ لوا ګانې جوړې او جګړې ته چمتو شوې. په پیل کې څلور منطقوي قول اردو ګانې رامنځته شوې چې په ۲۰۱۹ زکال کې یې شمېر اوو ته زیات شو. 

د متحده ایالاتو پالیسي دا وه چې د پوځ شمېر د ۲۰۱۰ زکال تر اکتوبر میاشتې پورې ۱۳۴۰۰۰ تنو ته ورسېږي. د افغانستان پوځ دغې موخې ته د ۲۰۱۰ زکال په می میاشت کې لاسرسی وموند او تر ۲۰۱۱ زکال پورې یې خپلې وروستۍ موخې یعنې ۱۷۱ زرو تنو ته د پوځ د شمېر د زیاتولو پر لور ګام واخیست. واقعي شمېره (د پلان شوې شمېرې پر خلاف) د ۲۰۱۱ زکال په مۍ میاشت کې شاوخوا ۱۶۴۰۰۰ تنو ته ورسېده. د پوځ د شمېر دغه زیاتوالي لار برابره کړه څو متحده ایالات وکولای شي د ۲۰۱۱ زکال په جولای میاشت کې په افغانستان کې د خپلو ځواکونو په کمولو لاس پورې کړي. &lt;ref name=&quot;O'Hanlon&quot;&gt;O'Hanlon, Michael E. [http://www.brookings.edu/opinions/2010/0519_afghan_army_ohanlon.aspx &quot;A Bright Spot Among Afghan Woes&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615185552/http://www.brookings.edu/opinions/2010/0519_afghan_army_ohanlon.aspx|date=15 June 2010}}, The Brookings Institution, 19 May 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pellerindate&quot;&gt;{{cite web |last=Pellerindate |first=Cheryl |date=May 23, 2011 |title=Afghan Security Forces Grow in Numbers, Quality |url=https://www.defense.gov//news/newsarticle.aspx?id=64044 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140414185255/http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=64044 |archive-date=2014-04-14 |access-date=2011-07-10 |work=American Forces Press Service |publisher=[[United States Department of Defense]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/02/AR2009120203472.html What Mr. Obama changed.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020031547/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/12/02/AR2009120203472.html|date=20 October 2017}} ''[[The Washington Post]]''. 3 December 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gates&quot;&gt;{{cite web |author=Al Pessin |date=9 December 2009 |title=Afghan Forces Could Start to Lead Soon, Big Challenges Remain |url=http://www1.voanews.com/english/news/asia/Gates-Visits-Troops-in-Afghanistan-78851682.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091210011633/http://www1.voanews.com/english/news/asia/Gates-Visits-Troops-in-Afghanistan-78851682.html |archive-date=10 December 2009 |access-date=17 July 2012 |work=Voice of America}}&lt;/ref&gt;

د طالبانو د بریدونو په زیاتوالي او همدارنګه د نورو ننګونو له امله د افغانستان د ملي اردو شمېر ورځ تر بلې زیات کړای شو. په پریمانه کچه ښځینه سرتېرې هم له هغو سره مل شوې. د ۲۰۱۳ زکال په لومړیو کې راپورونو څرګنده کړه چې د افغانستان د ملي اردو شمېر ۲۰۰۰۰۰ ته رسېدلی. له دې سره د افغانستان د بیارغونې د ځانګړي څېړونکي دفتر (سیګار) د ۲۰۱۳ زکال په جنوري میاشت کې څرګنده کړه چې: &lt;ref&gt;SIGAR Report to Congress, January 30, 2013, pp. 73–74, cited in Cordesman, The Afghan War in 2013: Meeting the Challenges of Transition – Volume III Security and the ANSF, working draft, March 28, 2013, 58.&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;د افغان امنیتي ځواکونو د ځواک معلومول له ستونزو ډکه چاره ده. د متحده ایالاتو او ائتلاف ځواکونه د خپل پرسونل د شمېر اړوند په افغان امنیتي ځواکونو باندې اتکا لري. ... په افغانستان کې د امنیتي مسئولیتونو د لېږد ګډې قوماندانۍ.. څرګنده کړې.. «هېڅ داسې باور وړ کړنلار شتون نه لري چې د [ملي اردو] د پرسونل کره شمېر دې وړاندې کړي». &lt;/blockquote&gt;په ۲۰۱۶ زکال کې راپور خپور شو چې د افغانستان ملي پوځ نږدې ۱۰۰۰ تنه جنرالان لري چې په دې سره د افغانستان د پوځ د جنرالانو شمېر د متحده ایالاتو د جنرالانو له شمېر څخه زیات وو. &lt;ref name=&quot;officer&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/12/19/world/what-in-the-world/being-an-afghan-general-is-nice-work-if-you-can-get-it-and-many-do.html|title=Being an Afghan General Is Nice Work if You Can Get It. And Many Do.|date=19 December 2016|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007064822/https://www.nytimes.com/2016/12/19/world/what-in-the-world/being-an-afghan-general-is-nice-work-if-you-can-get-it-and-many-do.html|archive-date=7 October 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== د ۲۰۱۰مې لسیزې په وروستیو کې د افغان پوځ تاسیسات او اډې ==
د ۲۰۱۰مې لسیزې تر پایه پورې په ټول هېواد کې ګڼ شمېر پوځي اډې جوړې شوې چې په دغو کې په بلخ، فراه، غزني، هرات، کابل، کندهار، میدان وردګ، ننګرهار، پکتیا، پکتیکا او پروان ولایتونو کې مهمې پوځي اډې شاملې وې. یو شمېر له دغو څخه د متحده ایالاتو د پوځ د انجینرۍ د برخې (USACE) او نورې یې د ایساف او خپله د افغان ځواکونو له خوا جوړې شوې وې. په ۲۰۱۰ زکال کې راپور خپور شو چې په افغانستان کې شاوخوا ۷۰۰ پوځي مرکزونه شتون لري؛ له دغو څخه ۴۰۰ یې د ایساف ځواکونو او پاتې نور ۳۰۰ یې د افغان ملي امنیتي ځواکونو په واک کې وو. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Turse |first=Nick |date=11 February 2010 |title=The 700 Military Bases of Afghanistan |url=https://www.fpif.org/articles/the_700_military_bases_of_afghanistan |access-date=2013-07-01 |publisher=Foreign Police In Focus (FPIF)}}&lt;/ref&gt;

د افغان پوځ د افسرانو د روزنې په موخه د افغانستان ملي نظامي اکاډمي د متحده ایالاتو د پوځي اکاډمۍ څخه په تقلید جوړه شوه. د مارشال فهیم ملي نظامي پوهنتون په کابل کې جوړ شو چې د قوماندانۍ ودانۍ، درسي ټولګي، خوړنځای، کتابتون او روغتیايي مرکز یې درلود. له دې سربېره د مرکزي قوماندې یو مرکز د ۸۰ میلیون ډالرو په لګښت د حامد کرزي د نړیوال هوايي ډګر (د کابل هوايي ډګر) په خوا کې جوړ شو. په دغه مرکز کې د سرتېرو د روزنې ډېری چارې د ویرجینیا د ملي ګارد د سرتېرو له خوا پر مخ وړل کېدې. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Virginia National Guard's 29th Infantry Division mentors making a diff |url=https://www.nationalguard.mil/News/Article-View/Article/590370/virginia-national-guards-29th-infantry-division-mentors-making-a-difference-in/ |access-date=2023-07-16 |archive-date=2021-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722014948/https://www.nationalguard.mil/News/Article-View/Article/590370/virginia-national-guards-29th-infantry-division-mentors-making-a-difference-in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ورته مهال پام وړ شمېر افغان افسران په هند کې وروزل شول؛ دغو افسرانو په دېره دون کې د هند په پوځي اکاډمۍ، پونې ته څېرمه په ملي دفاعي اکاډمۍ او یا هم په چنای کې د افسرانو د روزنې په اکاډمي کې زده کړې کولې. د افسرانو د روزنې اکاډمي به دغو افغان سرتېرو ته ۴۹ اونۍ زده کړې ورکولې او هغوی به یې افسرۍ ته د نوماندانو په توګه فارغ کول. بل پلو د هند پوځي اکاډمۍ بیا افغان افسرانو ته د زده کړو څلور کلن پروګرام وړاندې کاوه، په داسې حال کې چې ملي دفاعي اکاډمۍ بیا هغوی ته د دریو کلونو زده کړې سند ورکاوه او یو کال نور به یې هغوی په خپله تخصصي برخه کې روزل. په  ۲۰۱۴ زکال کې په هند کې په زده کړو باندې د بوختو افغان افسرانو شمېر شاوخوا ۱۱۰۰ تنه و.&lt;ref name=&quot;reutersindia&quot;&gt;{{cite web |date=30 April 2014 |title=India turns to Russia to help supply arms to Afghan forces |url=https://www.reuters.com/article/us-india-afghanistan-arms-idUSBREA3T0J320140430 |access-date=2014-07-27 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>mq5p9wjwquwo8fdkpswhvksx5691jsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جان هالډین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70204</id>
    <revision>
      <id>362763</id>
      <parentid>298673</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T05:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16474" sha1="o8fkz5k68r4piln6bybrgsksnnf7typ" xml:space="preserve">جان برتون ساندرسون هالډین (زوکړه: د ۱۸۹۲ زکال د نومبر ۵مه – مړینه: د ۱۹۶۴ زکال د ډسمبر لومړۍ نېټه) چې د «جک» یا «جي بي اس» په مستعارو نومونو پېژندل کېږي د فزیولوژي، ژنېټیک، تکاملي ژوند پوهنې او ریاضي په برخو کې بریتانوي الاصله هندي عالم و. هغه د آماري ژوند پوهنې په برخه کې له نوښتونو څخه په ګټنې د نیو داروینېزم یو له بنسټګرو څخه ګڼل کېږي. نوموړي په لومړۍ نړیواله جګړه کې خدمت وکړ او د تورنۍ رتبه یې ترلاسه کړه. په داسې حال کې چې د ژوند پوهنې (بیولوژي) په برخه کې یې کوم علمي سند نه درلود خو په کمبرېج پوهنتون، سلطنتي انستیتیوت او د لندن په یونیورسیټي کالج کې یې د دغې څانګې تدریس کاوه. نوموړي په ۱۹۶۱ زکال کې بریتانوي تابعیت له لاسه ورکړ او هندي تابعیت یې واخیست په دې سره یې د خپل ژوند تر پایه د هند په ستاتیکي انستیتیوت کې کار وکړ. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite journal|author=Pirie, N. W.|title=John Burdon Sanderson Haldane. 1892–1964|journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]|year=1966|volume=12|pages=218–249|doi=10.1098/rsbm.1966.0010|s2cid=73216473|url=http://dialnet.unirioja.es/servlet/oaiart?codigo=4331308|author-link=Norman Pirie}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rao|first=Veena|date=2015|title=J. B. S. Haldane, an Indian scientist of British origin|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/109/03/0634.pdf|journal=Current Science|volume=109|issue=3|pages=634–638|jstor=24906123|url-access=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dronamraju-Recollections&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dronamraju|first1=Krishna R|date=2012|title=Recollections of J.B.S. Haldane, with special reference to Human Genetics in India|journal=Indian Journal of Human Genetics|volume=18|issue=1|pages=3–8|doi=10.4103/0971-6866.96634|pmc=3385175|pmid=22754215}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LG&quot;&gt;{{London Gazette|issue=32445|supp=y|page=7036|date=2 September 1921}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Dronamraju|first=Krishna R.|date=1986|title=Possible worlds: contributions of J. B. S. Haldane to genetics|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/016895258690288X|journal=Trends in Genetics|language=en|volume=2|pages=322–324|doi=10.1016/0168-9525(86)90288-X}}&lt;/ref&gt;

نوموړي په ۱۹۲۹ زکال کې د ابیوژنېزس اړوند مقاله کې د بنسټیز سوپ (primordial soup) نظریه وړاندې کړه، چې د ژوندانه د کیمیاوي ریښې د مفهوم بنسټ یې رامنځته کړ. هغه په ایکس کروموزومونو (X chromosome) کې د هموفیلیا (haemophilia) او رنګي ړونډوالي (colour blindness) د ژنېټیکي ناروغیو اړوند ژنېټیکي نقشه رامنځته کړه، سربېره پر دې یې د نوعو په هایبرډي (hybrids) هټروګاماټیکي جنسیت (heterogametic sex) کې د عقامت (sterility) اړوند د هالډین قاعده (Haldane's rule) رامنځته کړه. هغه په سمه توګه څرګنده کړه چې د لور (داس) ډوله کم خونۍ (sickle-cell disease) ناروغي د ملاریا د وایرس د خوندیتوب لپاره زمینه برابروي. نوموړی لومړنی کس و چې د مصنوعي القاح (in vitro fertilisation) مرکزي نظریه یې وړاندې کړه او همدارنګه یې د هایدروجني اقتصاد، د سیس او د ناهمسو تنظیماتو قاعده (cis and trans-acting)، د جفت کېدو کیمیاوي غبرګون(coupling reaction)، مالیکولي دفع (molecular repulsion)، د تکامل د دارویني واحد او د ارګانېزمونو د ورته والی په څېر نور مفاهیم مطرح کړل. &lt;ref&gt;[https://nationalpost.com/news/canada/ontario-researchers-testing-origins-of-life-theory-in-new-planet-simulator-2 New research in this field began in 2018 in Canada] ''nationalpost.com''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Turelli|first1=M|last2=Orr|first2=HA|date=1995|title=The dominance theory of Haldane's rule|journal=Genetics|volume=140|issue=1|pages=389–402|doi=10.1093/genetics/140.1.389|pmc=1206564|pmid=7635302}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haldane1922&quot;&gt;{{cite journal|last1=Haldane|first1=J. B. S.|year=1922|title=Sex ratio and unisexual sterility in hybrid animals|url=https://zenodo.org/record/1428440|journal=Journal of Genetics|volume=12|issue=2|pages=101–109|doi=10.1007/BF02983075|s2cid=32459333}}&lt;/ref&gt;

هالډین په ۱۹۵۷ زکال کې د هالډین معما یعنې د ګټمن تکامل په چټکتیا کې د محدودیت نظریه تشرېح کړه؛ هغه نظریه چې نن ورځ هم د بحثونو موضوع جوړوي. هغه خپل وجود د طبي څېړنو په موخه وقف کړ ځکه چې غوښتل یې له مړینې وروسته یې هم خلکو ته ګټه ورسېږي. ورته مهال نوموړی په انساني ژوند پوهنه کې «د انساني ورته والي»، «د ورته والي د رامنځته کولو» او په«مصنوعي چاپېریال کې د ارګانېزمونو د ودې» (ectogenesis) د اختراع له امله پېژندل کېږي. نوموړي له خپلې خور نائومي میچیسون سره په ګډه د لومړي ځل لپاره په تي لرونکو حیواناتو کې ژنېټیکي اړیکه وښووله. وروسته یې بیا د طبیعي انتخاب پر بنسټ د مندلي ژنېټیک او دارویني تکامل ترمنځ یووالی رامنځته کړ؛ ورته مهال یې د معاصر سنتز لپاره زمینه برابره کړه او مرسته یې وکړه څو د ډلو د ژنېټیک څانګه (population genetics) رامنځته کړي. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Barton|first1=N.H.|last2=Briggs|first2=D.E.G.|last3=Eisen|first3=J.A.|last4=Goldstein|first4=D.B.|last5=Patel|first5=N.H.|year=2007|title=Evolution|publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press|location=Cold Spring Harbor, New York}}&lt;/ref&gt;

هالډین سوسیالېست، مارکسېست، آتئیست او سیکولر بشرپالونکی و چې سیاسي مخالفتونه یې لامل وګرځېدل په ۱۹۵۶ زکال کې انګلستان پرېږدي او په هند کې ژوند پیل کړي؛ هغه په ۱۹۶۱ زکال کې هندي تابعیت ترلاسه کړ. ارتور سي. کلارک نوموړی «په خپل پېر کې د ساینس تر ټولو مخکښ بیانونکی او وړاندې کوونکی» بللی دی. برازیلي الاصله بریتانوي ژوند پوه او د نوبل د جایزې ګټونکي پیټر مداوار، هالډین هغه «ځیرک کس باله چې پر باور یې تر اوسه بل هغسې نه دی لیدلی». د تئودوسیوس دوبژانسکي په خبره «هالډین تل د یو ځانګړي کس په توګه پېژندل کېده»؛ ارنست مایر هغه یو «نابغه» باله؛ مایکل جي. ډي. وایټ نوموړی «په خپل نسل او آن پېړۍ کې تر ټولو مخکښ ژوند پوه» توصیف کړی؛ جیمز واټسل بیا هغه «د انګلستان تر ټولو ځیرک او غیرعادي ژونده پوه» بللی؛ همدارنګه ساهوترا سرکار ویلي چې «نوموړی د [شلمې] پېړۍ تر ټولو مخکښ ژوند پوه و». د کمبرېج پوهنتون د زده کړیالانو په خبره «داسې ښکاري چې نوموړی وروستی کس و چې په ټولو هغو شیانو پوهېده چې باید نړۍ پرې پوهېدلې وای». &lt;ref&gt;{{cite book|last=Clarke|first=Arthur C.|title=What I Require From Life: Writings on Science and Life from J.B.S. Haldane|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-923770-8|page=ix|chapter-url=https://books.google.com/books?id=5233gQF1kBEC|editor=John Burdon Sanderson Haldane|chapter=Foreword|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308021407/https://books.google.com/books?id=5233gQF1kBEC&amp;pg|archive-date=8 March 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dronamjaru1992&quot;&gt;{{cite journal|last=Dronamraju|first=KR|title=J.B.S. Haldane (1892–1964): centennial appreciation of a polymath|journal=American Journal of Human Genetics|year=1992|volume=51|issue=4|pages=885–9|pmid=1415229|pmc=1682816}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Gould|first=Stephen Jay|title=The Lying Stones of Marrakech : Penultimate Reflections in Natural History|year=2011|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|isbn=978-0-674-06167-5|page=305|url=https://books.google.com/books?id=wApMpVmi-5gC|edition=1st Harvard University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Adams|first1=Mark B.|date=2000|title=Last judgment: the visionary biology of J.B.S. Haldane|journal=Journal of the History of Biology|volume=33|issue=3|pages=457–491|doi=10.1023/A:1004891323595|jstor=4331611|pmid=13678078|s2cid=46244914}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal|last1=Crow|first1=JF|date=1992|title=Centennial: J. B. S. Haldane, 1892–1964|journal=Genetics|volume=130|issue=1|pages=1–6|doi=10.1093/genetics/130.1.1|pmc=1204784|pmid=1732155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Watson|first=James D.|date=1968|title=The Double Helix: A Personal Account of the Discovery of the Structure of DNA|isbn=0-689-70602-2|oclc=6197022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite journal|last=Sarkar|first=Sahotra|date=1992|title=A Centenary Reassessment of J. B. S. Haldane, 1892–1964|url=https://academic.oup.com/bioscience/article-lookup/doi/10.2307/1311997|journal=BioScience|volume=42|issue=10|pages=777–785|doi=10.2307/1311997|jstor=1311997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite journal|last1=Adams|first1=Mark B.|date=2000|title=Last judgment: the visionary biology of J.B.S. Haldane|journal=Journal of the History of Biology|volume=33|issue=3|pages=457–491|doi=10.1023/A:1004891323595|jstor=4331611|pmid=13678078|s2cid=46244914}}&lt;/ref&gt;

== سیاسي لیدلوري ==
هالډین د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال سوسیالېست شو او د هسپانیا د کورنۍ جګړې پر مهال یې د هسپانیا له دویم جمهوریت څخه ملاتړ وکړ، وروسته له دې د ۱۹۳۷ زکال پر مهال د لویې بریتانیا د کمونېست ګوند له ښکاره ملاتړو څخه شو. د یو عملګرا دیالکتیکي – ماتریالېستي مارکسېست په توګه هغه د ډایلي ورکر په نامه اخبار ته ګڼ شمېر مقالې ولیکلې. &lt;ref name=&quot;cochran&quot;&gt;{{cite web |last1=Cochran |first1=Gregory |last2=Harpending |first2=Henry |date=10 January 2009 |title=J.B.S. Haldane |url=http://the10000yearexplosion.com/jbs-haldanes/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609222810/http://the10000yearexplosion.com/jbs-haldanes/ |archive-date=9 June 2016 |access-date=5 May 2016 |website=The 10,000 Year Explosion |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۳۸ زکال کې هالډین په ډیرې لیوالتیا سره څرګنده کړه: «زه فکر کوم چې مارکسېزم صحیح دی». نوموړی په ۱۹۴۲ زکال کې د بریتانیا له کمونیست ګوند سره یوځای شو. &lt;ref&gt;{{cite book|first=Peter|last=Wright|title=Spycatcher|url=https://archive.org/details/spycatcher00wrig|url-access=registration|publisher=Heinemann|year=1987|page=[https://archive.org/details/spycatcher00wrig/page/236 236]|isbn=978-0-85561-098-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Pincher|first=Chapman|title=Treachery: Betrayals, Blunders and Cover-Ups: Six Decades of Espionage|url=https://books.google.com/books?id=32xlXpcaBCIC&amp;pg=PT52|year=2011|publisher=Mainstream|isbn=978-1-84596-811-3|page=52|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171111142103/https://books.google.com/books?id=32xlXpcaBCIC&amp;pg=PT52|archive-date=11 November 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

== جایزې او ویاړونه ==
هالډین په ۱۹۳۲ زکال کې د سلطنتي ټولنې غړی وټاکل شو. د فرانسې دولت په ۱۹۳۷ زکال کې نوموړي ته د فرانسې تر ټولو عالي نښان، لژیون دونور ورکړ. په ۱۹۵۲ زکال کې یې له سلطنتي ټولنې څخه د داروین مډال ترلاسه کړ. په ۱۹۵۶ زکال کې د بریتانیا انتروپولوژیکي انستیتیوت ورته د هاکسلي د یاد مډال ورکړ. په ۱۹۶۱ زکال کې د لینسیان ملي اکاډمۍ هغه ته د فلترینلي جایزه ورکړه. سربېره پر دې نوموړي د ساینس په برخه کې افتخاري دوکتورا، د اکسفورډ له نیوکالج څخه افتخاري فیلوشېپ او د متحده ایالاتو د علومو له ملي اکاډمۍ څخه د کیمبر جایزه ترلاسه کړه. په ۱۹۵۸ زکال کې د لندن لینه یي ټولنې ورته د داروین – والاس معتبره مډال ورکړ.  &lt;ref name=&quot;ucl&quot;&gt;{{cite web |title=Full view of record [of Haldane] |url=http://archives.ucl.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqSearch=RefNo==%27HALDANE%27&amp;dsqDb=Catalog |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302074310/http://archives.ucl.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqSearch=RefNo==%27HALDANE%27&amp;dsqDb=Catalog |archive-date=2 March 2017 |access-date=3 February 2017 |work=UCL Archives |publisher=University College London |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vigyan&quot;&gt;{{cite web |last=Mahanti |first=Subodh |title=John Burdon Sanderson Haldane: The Ideal of a Polymath |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/JBSHaldane.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414044023/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/JBSHaldane.htm |archive-date=14 April 2013 |access-date=19 February 2014 |work=Vigyan Prasar Science Portal |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

=== میراث ===
په جان اینس مرکز کې چېرې چې هالډین له ۱۹۲۷ زکال څخه تر ۱۹۳۷ زکال پورې کار کړی د هالډین د لکچر په نامه د هغه په ویاړ کلنۍ غونډه جوړېږي. ورته مهال هر کال د جی بي اس هالډین د لکچر په نامه بله غونډه په لندن کې د ژنېټیک ټولنه جوړوي. &lt;ref name=&quot;jic&quot;&gt;{{cite web |last=Sponge |first=Creative |title=The Haldane Lecture – John Innes Centre |url=https://www.jic.ac.uk/news-and-events/whats-on/friday-seminars/haldane-lecture/ |website=www.jic.ac.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wilmot2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Wilmot|first1=Sarah|title=J. B. S. Haldane: the John Innes years|journal=Journal of Genetics|volume=96|issue=5|year=2017|pages=815–826|issn=0022-1333|doi=10.1007/s12041-017-0830-7|pmid=29237891|s2cid=39998560}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geneticsorguk&quot;&gt;{{Cite web |title=JBS Haldane Lecture |url=https://genetics.org.uk/medals-and-prizes/genetics-society-medals-and-lectures/jbs-haldane-lecture/ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

د هغه ملګري آلدوس هاکسلي په خپل ناول انتیک هې (Antic Hay؛ ۱۹۲۳ زکال) کې هالډن د یو وسواسي تجربه کوونکي په توګه ښوولې او د داسې «یو ژوند پوه په توګه یې توصیف کړی چې په خپلو ازموینو کې دومره بوخت پاتې شوی چې دې ته یې پام کېږي چې د ده پر ځای یې ملګري له ښځې سره ویده کېږي». &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kevles|first=Daniel J.|url=https://books.google.com/books?id=8esnhRxBomMC&amp;q=the+biologist+too+absorbed+in+his+experiments+to+notice+his+friends+bedding+his+wife&amp;pg=PA186|title=In the Name of Eugenics: Genetics and the Uses of Human Heredity|date=1995|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-05763-0|pages=186|language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>o8fkz5k68r4piln6bybrgsksnnf7typ</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افغانستان – متحده عربي اماراتو اړیکي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72151</id>
    <revision>
      <id>362783</id>
      <parentid>305769</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2065" sha1="bzr0clfv4e94wugjyu018su62qjk4ul" xml:space="preserve">'''د افغانستان – متحده عربي اماراتو اړیکي''' [[افغانستان|د افغانستان]] او [[متحده عرب امارات|متحده عربي اماراتو]] ترمنځ دوه اړخیزو دیپلوماتیکو اړیکو ته اشاره کوي. د ۲۰۲۲ کال په دسمبر میاشت کې [[د افغانستان دفاع وزارت|دطالبانو داسلامي امارت ددفاع وزیر]] [[ملا محمد يعقوب|ملا یعقوب]] دطالبانو له بل غړي انس حقاني سره یوځای متحده عربي اماراتو ته رسمي سفر وکړ. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/taliban-acting-defence-minister-holds-talks-with-uae-president-2022-12-05/|Title=Taliban acting defence minister holds talks with UAE president|Publisher=Reuters|Date=December 5, 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://tolonews.com/afghanistan-181039|Title=Mullah Yaqoob Mujahid Meets With Afghans in UAE|Publisher=TOLOnews|Date=December 4, 2022}}&lt;/ref&gt; هلته یې د متحده عربي اماراتو له واکمن محمد بن زاید آل نهیان او مرستیال ولسمشر محمد بن راشد المکتوم سره وکتل. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.ariananews.af/anas-haqqani-and-yaqoob-mujahid-meet-afghans-in-uae/|Title=Anas Haqqani and Yaqoob Mujahid meet Afghans in UAE|Publisher=Ariana News|Date=December 5, 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://pajhwok.com/2022/12/05/yaqoob-uae-president-talk-bilateral-cooperation/|Title=Yaqoob, UAE president talk bilateral cooperation|Publisher=Pajhwok Afghan News|Date=December 5, 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.afghanislamicpress.com/en/news/96317|Title=Mullah Yaqoob, UAE rulers discuss strengthening of ties|Publisher=Afghan Islamic Press|Date=December 6, 2022|title=آرشیف کاپي|access-date=November 4, 2023|archive-date=March 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302101527/https://www.afghanislamicpress.com/en/news/96317|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>bzr0clfv4e94wugjyu018su62qjk4ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افغانستان ستراتیژیکه اقتصادي پالیسي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78810</id>
    <revision>
      <id>362782</id>
      <parentid>331805</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9535" sha1="bypgfadpn1vuo9d7gxfqyi8mqtdzwk5" xml:space="preserve">د افغانستان لپاره د '''ستراتیژیکې اقتصادي پالیسۍ''' جوړولو اړتیا: افغانستان د شاوخوا څلورو لسیزو جګړو، سیاسي بې ثباتۍ او اقتصادي بدحالۍ سره مخامخ دی، په داسې حال کې چې د هېواد نفوس په چټکۍ سره زیاتیدونکی دی. د افغانستان سرپرست حکومت د دې ستونزې د حل لپاره یوې ستراتیژیکې اقتصادي پالیسي ته اړتیا لري، چې د نفوس د زیاتیدو سره سم اقتصادي پرمختګ هم تضمین کړي. دا پالیسي باید په هر اړخیز ډول جوړه شي او د هیواد ټولې اقتصادي برخې په بر کې ونیسي، ترڅو د هیواد اقتصاد وده وکړي او د وګړو لپاره د ښه ژوند شرایط برابر شي.

==د اقتصادي پالیسۍ اساسي برخې==

د اقتصادي پالیسۍ جوړولو لپاره لومړی ګام د ټولو اړوندو برخو او سکتورونو تحلیل او ارزونه ده. د دې لپاره، لاندې برخې باید په پام کې ونیول شي:

===۱-کرنه:===
افغانستان یو کرنیز هېواد دی او د نفوس زیاتیدو سره د خوړو اړتیاوې هم زیاتېږي. د کرنیزو محصولاتو تولید زیاتول، د اوبو لګولو سیستمونه معیاري کول، او د عصري کرنیزو تخنیکونو په پراختیا کې پانګونه کول د دې برخې د پرمختګ لپاره ضروري دي.

===۲- صنعت:===
د صنعت وده کولی شي د هیواد د اقتصاد ملا وتړي او د نفوس زیاتیدو سره سم د کاري فرصتونو د زیاتولو لامل شي. په دې برخه کې د کوچنیو او منځنیو صنایعو ملاتړ، د تولیدي فابریکو جوړول او د صنایعو لپاره د معیاري زیربناوو برابرول مهم دي.

===۳- خدمات:===
د خدماتو سکتور هم کولی شي د اقتصاد په پرمختګ کې مهم رول ولوبوي. د سیاحت، بانکدارۍ، مخابراتو، او روغتیا سکتورونو پراختیا کولی شي د اقتصاد پرمختګ ته وده ورکړي او د خلکو لپاره د کاري فرصتونو زمینه برابره کړي.

===۴- زیربنا:===
د اقتصادي پالیسۍ بله مهمه برخه د هیواد د زیربناوو پراختیا ده. د سړکونو، پلونو، ریل پټلۍ، او هوایي ډګرونو جوړول او معیاري کول کولی شي د اقتصادي فعالیتونو پراختیا ته زمینه برابره کړي.

==د مالي سرچینو مدیریت==

د ستراتیژیکې اقتصادي پالیسۍ د تطبیق لپاره مالي سرچینې ضروري دي. په دې برخه کې د مالي سرچینو موثر مدیریت، د بهرنیو مرستو او پورونو جذب، او د داخلي عوایدو زیاتول مهم دي. د مالیاتو سیستم اصلاح، د عوایدو راټولولو بهیر معیاري کول، او د غیر ضروري لګښتونو کمول باید د مالي سرچینو د مدیریت په برخه کې په پام کې ونیول شي.

==د کارموندنې فرصتونه==

د نفوس زیاتیدو سره سم د کارموندنې فرصتونو برابرول یوه ستره اړتیا ده. د دې لپاره باید د کارموندنې پروګرامونه جوړ شي، د حرفوي او تخنیکي زده کړو مرکزونه جوړ شي، او ځوانانو ته د کارموندنې فرصتونه برابر شي. د کوچنیو او منځنیو صنایعو ملاتړ، د بزګرانو لپاره د نوو کرنیزو تخنیکونو په اړه روزنیز پروګرامونه، او د ښځو لپاره د کار فرصتونو پراختیا کولی شي د کارموندنې په برخه کې مرسته وکړي.

==د پانګونې جذب==

د هیواد اقتصادي پرمختګ لپاره د بهرنیو او داخلي پانګونو جذب کول ضروري دي. د دې لپاره باید د پانګوالو لپاره مناسب شرایط برابر شي، د پانګونې قانونونه او مقررات ساده شي، او د پانګوالو لپاره د خوندیتوب تضمینونه ورکړل شي. د اقتصادي زونونو جوړول، د سوداګرۍ د اسانتیاوو برابرول، او د انرژۍ سکتور پراختیا کولی شي د پانګونې جذب ته وده ورکړي.

==د انرژۍ سکتور==

د اقتصادي پرمختګ لپاره د انرژۍ سکتور هم مهم رول لري. د بریښنا تولید زیاتول، د اوبو او بادی انرژۍ پروژو ته وده ورکول، او د انرژۍ موثره مدیریت کولی شي د اقتصادي فعالیتونو لپاره لازمي انرژي برابره کړي. د انرژۍ په سکتور کې د خصوصی سکتور ګډون او د نوي ټکنالوژیو کارول کولی شي د دې برخې د پرمختګ لپاره ګټور وي.

==د بشري منابعو پرمختګ==

د بشري منابعو پرمختګ د اقتصادي پالیسۍ یوه مهمه برخه ده. د تعلیمي نظام اصلاح، د لوړو زده کړو موسسو پراختیا، او د حرفوي زده کړو مرکزونو جوړول کولی شي د هېواد لپاره مسلکي او تجربه لرونکي کدرونه وروزي. د ځوانانو لپاره د تعلیمي بورسونو او سکالرشیپونو برابرول، او د تعلیمي نظام د معیارونو لوړول کولی شي د بشري منابعو په پرمختګ کې مرسته وکړي.

==د سوداګرۍ پراختیا==

د هیواد د اقتصادي پرمختګ لپاره د سوداګرۍ پراختیا هم ضروري ده. د صادراتو زیاتول، د محصولاتو کیفیت لوړول، او د سوداګرۍ لپاره مناسب بازارونه پیدا کول کولی شي د اقتصاد په وده کې مرسته وکړي. د سوداګرۍ قوانینو او مقرراتو ساده کول، د سوداګریزو چارو لپاره د اسانتیاوو برابرول، او د سوداګرو لپاره د مناسبو شرایطو برابرول باید د سوداګرۍ د پراختیا په برخه کې په پام کې ونیول شي.

==د ټکنالوژۍ او نوښتونو ترویج==

د ټکنالوژۍ او نوښتونو ترویج کولی شي د اقتصادي پرمختګ لپاره مهم وي. د معلوماتي ټکنالوژۍ سکتور پراختیا، د ټکنالوژیکو پارکونو جوړول، او د نوښتګرو شرکتونو ملاتړ کولی شي د هیواد اقتصاد ته نوې وده ورکړي. د ټکنالوژۍ په برخه کې د نړیوالو تجربو څخه ګټه اخیستل، او د نوښتونو د ترویج لپاره د مناسب چاپیریال برابرول کولی شي د دې برخې د پرمختګ لپاره ګټور وي.

==پایله==

د افغانستان سرپرست حکومت لپاره د ستراتیژیکې اقتصادي پالیسۍ جوړول ضروري دي ترڅو د نفوس زیاتیدو سره سم د هیواد اقتصاد وده وکړي او د وګړو لپاره د ښه ژوند شرایط برابر شي. دا پالیسي باید په هر اړخیز ډول جوړه شي او د هیواد ټولې اقتصادي برخې په بر کې ونیسي. د کرنې، صنعت، خدماتو، زیربنا، مالي سرچینو مدیریت، کارموندنې فرصتونو، پانګونې جذب، انرژۍ سکتور، بشري منابعو پرمختګ، سوداګرۍ پراختیا، او ټکنالوژۍ او نوښتونو ترویج په برخو کې مناسب اقدامات کولی شي د هیواد اقتصاد ته وده ورکړي او د خلکو ژوند ښه کړي. د دې لپاره، د حکومت، نړېوالو ادارو، مرستندویه سازمانونو، او خصوصی سکتور ګډې هڅې ضروري دي.

==د پایلې تفصیل==

د ستراتیژیکې اقتصادي پالیسۍ جوړول یوازې د پیل نقطه ده. د دې پالیسۍ بریا په تطبیق او مدیریت کې ده. حکومت باید د شفافیت او حساب ورکولو له لارې د پالیسۍ د تطبیق تضمین وکړي. د خلکو ملاتړ او ګډون د پالیسۍ د بریا لپاره حیاتي دی. د پالیسۍ ټولې برخې باید په همغږۍ او یووالي سره کار وکړي، ترڅو د افغانستان اقتصاد پرمختګ وکړي او خلک له فقر او بې وزلۍ څخه ووځي. د ستراتیژیکې اقتصادي پالیسۍ جوړول او تطبیق کولی شي افغانستان ته د روښانه راتلونکي دروازه پرانیزي او خلک یو ځل بیا په خپل وطن کې د دایمي سولې او پرمختګ په لور روان کړي.
==سرچينې==
https://www.spogmairadio.com/103215/{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>bypgfadpn1vuo9d7gxfqyi8mqtdzwk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکيپېډيا:پښتو انگليسي نومژباړه</title>
    <ns>4</ns>
    <id>83038</id>
    <revision>
      <id>362766</id>
      <parentid>362034</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T06:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* U */</comment>
      <origin>362766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20753" sha1="cpa43ugpz0l19vbraolmesoiez2w7cj" xml:space="preserve">لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-

|}
== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۰ || May || [[می]]||
|-
| ۱۱ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
|}
== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||پرېکړه ليک|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||څنگپټه||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || گارليک خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||ښودبڼه||
|-
| ۲۱ ||server||پالنگر|| 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||سپارل|| 
|-
| ۲۲ || Special ||ځانگړی|| 
|-
| ۲۳ || Software ||پوستغالی|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||اوډل||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||ماناپوهنه||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||وروستاړی||
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizardt ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
|}
== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>cpa43ugpz0l19vbraolmesoiez2w7cj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362767</id>
      <parentid>362766</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T06:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* S */</comment>
      <origin>362767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21182" sha1="q71rd4rga83pdxedsjgl6e2dx2u3ig1" xml:space="preserve">لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-

|}
== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۰ || May || [[می]]||
|-
| ۱۱ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
|}
== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||پرېکړه ليک|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||څنگپټه||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || گارليک خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||ښودبڼه||
|-
| ۲۱ ||server||پالنگر|| 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||سپارل|| 
|-
| ۲۲ || Special ||ځانگړی|| 
|-
| ۲۳ || Software ||پوستغالی|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||اوډل||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||ماناپوهنه||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||وروستاړی||
|-
| ۳۴ ||Schema||جوړښتي‌گارليک||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) 
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizardt ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
|}
== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>q71rd4rga83pdxedsjgl6e2dx2u3ig1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د بدلیدو وړتیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83649</id>
    <revision>
      <id>362785</id>
      <parentid>352420</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T08:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13028" sha1="l5fnxt6ncrpucx91h8ij4zrmfcx6bj5" xml:space="preserve">په اقتصاد او قانون کې، فنجیبلیتي یا د بدلیدو وړتیا د یوې شتمنۍ هغه ځانګړتیا ده، چې انفرادي واحدونه یې له یو بل سره اصولاً تبادله کیدونکي ګڼل کیږي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|last1=Merriam-Webster|title=Fungible (adjective)|url=http://www.merriam-webster.com/thesaurus/fungible|website=Merriam-Webster Online Dictionary and Thesaurus|publisher=Merriam-Webster, Incorporated|access-date=22 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://marketbusinessnews.com/financial-glossary/fungible-definition-meaning/|title=What is fungible? Definition and examples|website=Market Business News|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt;

د پیسو فنجیبلیتي معنی دا ده چې د ۱۰۰ ډالرو یو بانکي نوټ له بل ۱۰۰ ډالري نوټ سره په بشپړ ډول مساوي ګڼل کیږي، یا له شلو ۵ ډالري نوټونو سره، او داسې نور. د دې اساس په بنسټ، که یو شخص ۱۰۰ ډالر پور واخلي، نو کولای شي دا پیسې د بل ۱۰۰ ډالري نوټ، شلو ۵ ډالري نوټونو یا ورته تبادله کې بیرته ورکړي. په مقابل کې، غیر فنجیبلی (Non-Fungible) شتمنۍ د یوه بل د بدیل په توګه نه ګڼل کیږي، حتی که ظاهراً یو شان وي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thebalance.com/definition-of-the-trading-term-fungible-1031163|title=Fungible, Trading Term Definition|last=Milton|first=Adam|date=15 February 2017|website=The Balance|access-date=15 November 2015|archive-date=21 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321094228/https://www.thebalance.com/definition-of-the-trading-term-fungible-1031163|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

فنجیبلیتي یو مهم مفهوم دی، چې په مالیه او تجارت کې کارول کیږي، چیرته چې مالي سندونه، اسعار او فزیکي اجناس لکه طلا او نفت معمولا فنجیبلی ګڼل کیږي. فنجیبلیتي د شتمنیو مالکیت، ساتنه او د قرارداد لاندې توکو ترلاسه کولو حق باندې په ځانګړو شرایطو کې تاثیر کوي. دا مفهوم تجارت او ساتنه ساده کوي، ځکه چې شتمنۍ د یو شان واحدونو په توګه تبادله کېدای شي.

فنجیبلیتي یوازې د یوې شتمنۍ یا بل شي د هر واحد معادل او نه بېلیدونکي طبیعت ته اشاره کوي، چې د همدې شي له نورو واحدونو سره مساوي وي.

== د فنجیبلیتي ماهیت ==

=== فزیکي توکي ===
فنجیبلی توکو کې طلا، نور قیمتي فلزات، خام نفت او ګڼ شمیر کرنیز محصولات شاملیږي. د دې شتمنیو فنجیبلیتي د هغوی د توکو په توګه تجارت اسانه کوي. په زیاترو مواردو کې، د یوې شتمنۍ فنجیبلیتي د درجې او کیفیت له مخې وېشل کېږي.

د بېلګې په توګه، خام نفت په Brent Crude، West Texas Intermediate (WTI) او نورو درجو ویشل شوی، چې ټول یو له بل سره تبادله کېدونکي نه دي.

د فنجیبلیتي قانوني پیژندنه محدوده ده. د بېلګې په توګه، '''د محصول واحدونه''' (لکه د مایکروویو یا لوبو ځانګړی ماډل) معمولاً '''فنجیبلی نه ګڼل کیږي'''، حتی که '''یو شان وي'''، ځکه چې '''هیڅ سوداګریزه تبادله''' ورسره نه کیږي او '''هیڅ قانوني چوکاټ''' نه شته چې هغوی '''یو بل ته د تبادلې وړ''' وپیژني. '''الماسونه او نورې قیمتي ډبرې''' تبادله کېدونکې نه ګڼل کیږي، ځکه چې د هغوی '''بیلابیل کټونه، رنګونه، درجې او اندازې''' هر یوه ته '''یوازینۍ ځانګړتیا''' ورکوي. '''حتی که دوه الماسونه تقریباً یو شان وي یا مساوي ارزښت ولري'''، لا هم د '''تبادله کېدونکو شتمنیو په توګه نه ګڼل کیږي'''، ځکه چې '''د الماسونو ډلبندي د تبادله کېدونکو توکو په توګه نه پېژندل کېږي.'''

د '''فنجیبلیتي''' مفهوم '''تل په یوه سیاق کې نه تطبیقېږي'''؛ بلکه '''په شرایطو''' سره اړه لري. '''طلا''' معمولاً تبادله کېدونکې ګڼل کېږي، پرته له دې چې په کوم شکل کې وي. خو که '''یوه ځانګړې طلايي مجسمه''' موجوده وي، نو دا به د '''همدې وزن طلا''' سره چې په بله بڼه وي تبادله کېدونکې '''ونه ګڼل شي'''، ځکه چې مجسمه '''یوازینۍ هنري ارزښت''' لري، چې د عادي طلا له خصوصیاتو سره متفاوته ده.

=== بهاداره اوراق او اسعار ===
د '''بهالرونکو اوراقو دودیز تعریف'''، چې '''سهمونه، بانډونه او ورته مالي وسیلې''' پکې شاملې دي، دا دی چې دا '''&quot;د یوه تبادله کېدونکې او معاملې وړ سند &quot;په توګه ګڼل کېږي'''. د سند '''(Instrument)''' له اصطلاح څخه منظور دا ده، چې دا '''قانوني سند''' دی او '''معاملې وړ (Negotiable)''' دا معنی لري چې '''مالک''' کولای شي دا وسيله له '''مناسب مالکیت''' سره انتقال کړي، حتی که اصلي سند نیمګړتیاووې هم ولري.

په بهالرونکو اوراقو کې '''فنجیبلیتي''' په '''غیرمادي بهالرونکو اوراقو''' کې تر ټولو څرګند ده، کوم چې '''سهمونه او بانډونه''' په کې شامل وي، چې په '''عامو بازارونو''' کې پرې سوداګري کیږي. دا '''ډول بهالرونکي اوراق فزیکي بڼه نه لري؛''' بلکې د '''مالکیت ثبوت د ثبت د یوه دفتر''' یا '''مالي منځګړي (لکه بروکر یا ساتونکي)''' له لارې تنظیمیږي. د '''انفرادي سهمونو یا بانډونو فنجیبلیتي''' د دې بهالرونکو اوراقو '''ثبت شوې بڼې''' پورې اړه لري. که '''د بروکر حساب''' وښيي چې یو شخص '''۵۰ سهمونه''' لري، او بیا '''۵۰ نور سهمونه''' ورته انتقال شي، نو په حساب کې '''اوس ۱۰۰ سهمونه''' لري، او '''اړینه یا مفهومي معنا نه لري''' چې '''اصلي ۵۰ سهمونه''' له '''نویو ۵۰ سهمونو''' څخه جلا وپیژندل شي.

اسعار معمولاً د ورته میتود له مخې کار کوي، چې د بانکي حساب د ثبت په بڼه وي، چې ټولیز مقدار څرګندوي، نه دا چې هر واحد جلا پیژندل شوی وي.

سکې او '''بانکي نوټونه''' فزیکي بڼه لري، خو د هغوی '''فنجیبلیتي''' د نورو فزیکي توکو څخه '''متفاوته''' ده. د اسعارو فنجیبلیتي پر '''قانوني حیثیت''' تکیه لري، نه پر '''فزیکي بڼه'''. '''د ۱۰ ډالرو نوټ''' له '''دوه ۵ ډالري نوټونو''' سره تبادله کېدونکی ګڼل کیږي، حتی که فزیکي بڼه یې متفاوت وي. خو '''جعلي ۱۰ ډالري نوټ'''، حتی که فزیکي بڼه یې تقریباً یو شان وي، د '''اصلي ۱۰ ډالري نوټ سره تبادله کېدونکی نه ګڼل کیږي'''.

=== کریپټو کرنسي یا کریپټو اسعار ===
کریپټو اسعار معمولاً تبادله کېدونکې ګڼل کیږي، چې یوه سکه له بلې سره '''معادل''' وي. د کریپټو اسعارو '''فنجیبلیتي''' د '''ثبت شویو او غیرمادی بهالرونکو اوراقو''' سره '''مشابه کار کوي'''.

لکه د نورو '''تبادله کېدونکو شتمنیو په څېر'''، '''استثناوې''' هم شته. '''په جاپاني تبادله Coincheck کې لویه امنیتي سرغړونه''' رامنځته شوه، چې د '''کریپټو اسعارو NEM''' ټوکنونو ته '''زیان ورسید'''. د NEM ټوکن '''توسعه کونکو''' د '''هک شویو سکو''' لپاره '''ځانګړی نښه (Flag)''' اضافه کړه، ترڅو وښيي چې '''دا سکې نه باید تبادله یا وکارول شي'''. له دې کار څخه موخه دا وه چې '''هک شوي سکې''' نور '''له نورو سکو سره د تبادلې وړ نه دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-29/how-to-launder-500-million-in-digital-currency-quicktake-q-a|title=How to Launder $500 Million in Digital Currency|last=Alpeyev|first=Pavel|website=Bloomberg|date=2018-01-29}}&lt;/ref&gt;'''

'''غیر تبادله کېدونکي ټوکنونه (NFTs)''' له '''بلاک‌چین اسعارو''' سره ورته دي، خو دا '''له ځانګړو ډیجیټل فایلونو''' سره وصل دي، چې '''هر ټوکن ته ځانګړی توپیر ورکوي'''. د دې '''توپیر''' له امله،'''NFTs'''  ځانګړې کارونې لري، لکه '''د بلاک‌چین لوبو شتمنۍ''' – د لوبې دننه توکي یا کرکټرونه استازیتوب کوي، '''ډیجیټل راټولېدونکي توکي''' – هنر، موسیقي یا مجازي سوداګریز کارتونه چې د هنري اثارو یا ریښتیني شتمنیو استازیتوب ښیي، کوم چې د '''غیر مرکزي مالي (DeFi) پورونو لپاره کارول کېږي او بیا انعامي یا جایزه اې ټوکنونه پرې تر لاسه کېږي'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Britannica Money|url=https://www.britannica.com/money/nft-use-cases|access-date=2024-02-12|website=www.britannica.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=10 Popular NFT Use Cases {{!}} Built In|url=https://builtin.com/nft-non-fungible-token/nft-use-cases|access-date=2024-02-12|website=builtin.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== د فنجیبلیتي او نقدینګې تر منځ اړیکې ===
فنجیبلیتي له '''لیکویډیټي یا نقدینګی''' څخه  یوجلا مفهوم دی. '''فنجیبلی''' شتمنۍ هغه ده چې '''یو واحد''' یې د '''همدې شتمنۍ بل واحد''' سره '''په مساوي توګه تبادله کېدای شي'''. '''لیکویډ (Liquid)''' شتمنۍ هغه ده چې '''په اسانۍ پیسو یا بلې شتمنۍ ته''' تبادله کېدای شي. '''په عملي توګه، فنجیبلیتي د لیکویډیټي اسانتیا زیاتوي'''، ځکه چې تبادله کېدونکې شتمنۍ '''د تبادلې پروسه ساده کوي.'''

ټولې تبادله کېدونکې شتمنۍ لیکویډ نه دي. '''د شخصي شرکتونو سهمونه''' معمولا '''لیکویډ نه ګڼل کیږي'''، ځکه چې د انتقال پروسه یې '''سخته محدوده''' وي. خو '''د یوه ټولګي انفرادي سهمونه لا هم یو له بل سره تبادله کېدونکې دي'''، یعنی د ارزښت او حقونو له پلوه '''یوشان''' دي.

=== د دې نور حقوقي اړخونه ===

==== ''متحده ایالات'' ====
په '''متحده ایالاتو''' کې، په '''قانوني شخړو''' کې، کله چې یوه خوا مجبورېږي چې '''بلې خوا ته جبران''' ورکړي، د '''مناسب قانوني جبران ډول''' کیدای شي د '''بنسټیز حق، مکلفیت یا ملکیتي ګټې فنجیبلیتي''' پورې اړه ولري، کوم چې د بیا اعادې لپاره ټاکل شوی. '''د زیانمن شوي لوري فنجیبلیتي'''، چې د '''حقایقو معلوموونکي''' له خوا '''تصمیم پرې نیول کیږي'''، د جبران '''طریقه بدلولای شي'''. د '''بیلګې په توګه'''، محکمه ممکن د '''قرارداد د نقض د جبران''' لپاره د مالي زیانونو د جبران پر ځای د '''منصفانه حل لارې''' غوښتنه وکړي.&lt;ref&gt;''Bunge Corp. v. Recker'', U.S. Ct. of App., 8th Cir., 1975; Restatement (Second) of Contracts Ch 16. introductory note (1981)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Williston, The Law of Contracts § 1338 (1920); {{Cite journal|last1=Farnsworth|first1=E. Allan|year=1970|title=Legal Remedies for Breach of Contract|journal=[[Columbia Law Review]]|volume=70|issue=7|pages=1145–1216|jstor=1121184|doi=10.2307/1121184}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>l5fnxt6ncrpucx91h8ij4zrmfcx6bj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Manzoorahamd123</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86793</id>
    <revision>
      <id>362780</id>
      <parentid>362724</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>/* ستاسې ژباړې بېخي د لوستلو او پوهېدلو وړ نه دي */ ځوابول ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|ارامه شننې]])</comment>
      <origin>362780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3785" sha1="h29qm97nzfhy8rffnrc7idulcgk6w07" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Manzoorahamd123}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۰ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== ستاسې ژباړې بېخي د لوستلو او پوهېدلو وړ نه دي ==

سلام 
خوښ يم چې تاسو پښتو ويکي‌پېډيا کې له موږ سره برخه اخلئ؛ خو بايد ووايم چې ستاسې ژباړې بېخي د لوستلو او پوهېدلو وړ نه دي؛ مخکې له دې چې نوې ژباړې يا ليکنې وکړئ، لومړی مو زړې ژباړې د لوستلو او پوهېدلو وړ وگرځئ، که داسې ونکړئ او همداسې نوو ژباړو ته دوام ورکړئ؛ نو ښايي ستاسو په گڼون (account) بنديز ولگول شي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۳۱ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۰۱:۰۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

سلام ښاغلي ایا تاسې زما ټولې ژباړې د نه پوهیدو وړ ګڼئ؟ [[کارن:Manzoorahamd123|Manzoorahamd123]] ([[د کارن خبرې اترې:Manzoorahamd123|خبرې اترې]]) ۳۱ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۳۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: بلکل تاسو يوازې په ماشيني ژباړو تکيه کوئ؛ کله چې هم تاسو ژباړه کوئ؛ بايد چې له هغې يوازې د پوهاوي په توگه کار واخلئ؛ نوره جمله بندي په خپلو الفاظو په داسې ډول ترسره کړئ چې اوسمهال د خلکو د پوهاوي وړ وي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۱۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

سمه ده زما لمړنۍ ژباړې به ماشیني وي خو وروستني ژباړې چې څوک وګوري او پښتو سره بلد وي ښه په روانه پشتو ژباړل سوي [[کارن:Manzoorahamd123|Manzoorahamd123]] ([[د کارن خبرې اترې:Manzoorahamd123|خبرې اترې]]) ۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۴۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ما يوازې پر تاسو يوه اوونۍ بنديز لگولی هغه هم په دې خاطر چې ما له تاسو غوښتي و، چې لومړی خپلې تېرې ماشينې ژباړې راسمې کړئ، بيا نوې وکړئ، خو تاسو همداسې پرمخ ولاړئ، له يوې اوونۍ وروسته لومړی خپلې زړې ژباړې د لوستلو وړ وگرځوه، بيا نوو ژباړو ته دوام ورکړه، د پښتو ويکيپېډيا غېږ تل تاسو په څېر هڅاندو ځونانو ته غوړېدلې ده؛ خو نبايد هغه کار چې تاسو يې د خدمت په موخه ترسره کوئ، راتلونکي ته زحمت وگرځي، مننه [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۷:۳۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>h29qm97nzfhy8rffnrc7idulcgk6w07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362781</id>
      <parentid>362780</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ستاسې ژباړې بېخي د لوستلو او پوهېدلو وړ نه دي */</comment>
      <origin>362781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3928" sha1="8srz3vch0vey35kcx1kierxmqirwfva" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Manzoorahamd123}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۰ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۲۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== ستاسې ژباړې بېخي د لوستلو او پوهېدلو وړ نه دي ==

سلام 
خوښ يم چې تاسو پښتو ويکي‌پېډيا کې له موږ سره برخه اخلئ؛ خو بايد ووايم چې ستاسې ژباړې بېخي د لوستلو او پوهېدلو وړ نه دي؛ مخکې له دې چې نوې ژباړې يا ليکنې وکړئ، لومړی مو زړې ژباړې د لوستلو او پوهېدلو وړ وگرځئ، که داسې ونکړئ او همداسې نوو ژباړو ته دوام ورکړئ؛ نو ښايي ستاسو په گڼون (account) بنديز ولگول شي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۳۱ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۰۱:۰۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

سلام ښاغلي ایا تاسې زما ټولې ژباړې د نه پوهیدو وړ ګڼئ؟ [[کارن:Manzoorahamd123|Manzoorahamd123]] ([[د کارن خبرې اترې:Manzoorahamd123|خبرې اترې]]) ۳۱ مارچ ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۳۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: بلکل تاسو يوازې په ماشيني ژباړو تکيه کوئ؛ کله چې هم تاسو ژباړه کوئ؛ بايد چې له هغې يوازې د پوهاوي په توگه کار واخلئ؛ نوره جمله بندي په خپلو الفاظو په داسې ډول ترسره کړئ چې اوسمهال د خلکو د پوهاوي وړ وي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۱۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

سمه ده زما لمړنۍ ژباړې به ماشیني وي خو وروستني ژباړې چې څوک وګوري او پښتو سره بلد وي ښه په روانه پشتو ژباړل سوي [[کارن:Manzoorahamd123|Manzoorahamd123]] ([[د کارن خبرې اترې:Manzoorahamd123|خبرې اترې]]) ۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۴۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])
: ما يوازې پر تاسو يوه اوونۍ بنديز لگولی هغه هم په دې خاطر چې ما له تاسو غوښتي و، چې لومړی خپلې تېرې ماشينې ژباړې راسمې کړئ، بيا نوې وکړئ، خو تاسو همداسې پرمخ ولاړئ، له يوې اوونۍ وروسته لومړی خپلې زړې ژباړې د لوستلو وړ وگرځوه، بيا نوو ژباړو ته دوام ورکړه، د پښتو ويکيپېډيا غېږ تل تاسو په څېر هڅاندو ځونانو ته غوړېدلې ده؛ خو نبايد هغه کار چې تاسو يې د خدمت په موخه ترسره کوئ، راتلونکي ته زحمت وگرځي، هيله لرم چې د بنديز لرې كېدو سره سم، يوځل بيا په سمه بڼه خپلو هڅو ته دوام ورکړې، مننه [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۷:۳۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>8srz3vch0vey35kcx1kierxmqirwfva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Fstdio</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86976</id>
    <revision>
      <id>362754</id>
      <timestamp>2026-04-04T14:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="484" sha1="anmgftjfxfl4l9oe80vkd0830sh4gwj" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Fstdio}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۰۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>anmgftjfxfl4l9oe80vkd0830sh4gwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Masoodkhankhilji</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86977</id>
    <revision>
      <id>362755</id>
      <timestamp>2026-04-04T14:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="j7ur25moz295ha1455uuqh53q7xpny9" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Masoodkhankhilji}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۰۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>j7ur25moz295ha1455uuqh53q7xpny9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:JanNein</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86978</id>
    <revision>
      <id>362756</id>
      <timestamp>2026-04-04T17:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="biusdgj4e1ikogpyd9ltzy9v94566bs" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=JanNein}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۲۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>biusdgj4e1ikogpyd9ltzy9v94566bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Yaavarr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86979</id>
    <revision>
      <id>362764</id>
      <timestamp>2026-04-05T05:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="lcwjjs7xn6m63s2k48w5gwtiigs750i" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Yaavarr}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۵۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>lcwjjs7xn6m63s2k48w5gwtiigs750i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Atal jamal</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86980</id>
    <revision>
      <id>362765</id>
      <timestamp>2026-04-05T06:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="7lvipb1412deqcn043e5xbhmu49ntz3" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Atal jamal}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۶:۴۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>7lvipb1412deqcn043e5xbhmu49ntz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جوړښتي گارليک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86981</id>
    <revision>
      <id>362769</id>
      <timestamp>2026-04-05T07:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>د &quot;'''جوړښتي‌گارليک''' (په{{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډو...&quot; تورو مخ جوړ شو</comment>
      <origin>362769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2025" sha1="n909149ipayjnkgzgz5f2b6fk314tcf" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په{{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.{&lt;ref&gt;{cite web
|last        = MSEd 
|first       = Kendra Cherry
|date        = 
|title       = What Is a Schema in Psychology?
|url         = https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.
|trans-title = جوړښتي گارليک په ارواپوهنه کې څه دی؟
|website     = ويري‌وېل ماينډ ټکی کام
|language    = انگليسي
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
}}&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.</text>
      <sha1>n909149ipayjnkgzgz5f2b6fk314tcf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362770</id>
      <parentid>362769</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="rjinof8jxcfvnje5obi09lyimffzp1c" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.{&lt;ref&gt;{cite web
|last        = MSEd 
|first       = Kendra Cherry
|date        = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
|title       = What Is a Schema in Psychology?
|url         = https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.
|trans-title = جوړښتي گارليک په ارواپوهنه کې څه دی؟
|website     = ويري‌وېل ماينډ ټکی کام
|language    = انگليسي
|access-date = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
}}&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>rjinof8jxcfvnje5obi09lyimffzp1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362771</id>
      <parentid>362770</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="3bs0e79051onrbzrxb7zjq651ste3m8" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.&lt;ref&gt;
{{cite web
|last        = MSEd 
|first= Kendra Cherry
|date        = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
|?title= What Is a Schema in Psychology
|url = https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.
|trans-title = جوړښتي گارليک په ارواپوهنه کې څه دی؟
|website     = ويري‌وېل ماينډ ټکی کام
|language    = انگليسي
|access-date = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
}}
&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>3bs0e79051onrbzrxb7zjq651ste3m8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362773</id>
      <parentid>362771</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="owxfbdjbh1mb7oph0xl27r1px7kvw8o" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.&lt;ref&gt;
{{cite web
|last        = MSEd 
|first= Kendra Cherry
|date        = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
|?title= What Is a Schema in Psychology
|url = https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.
|trans-title = جوړښتي گارليک په ارواپوهنه کې څه دی؟
|website     = ويري‌وېل ماينډ ټکی کام
|language    = انگليسي
}}
&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>owxfbdjbh1mb7oph0xl27r1px7kvw8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362774</id>
      <parentid>362773</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1916" sha1="5gv6ej4a5v6h0zxorli2ze18fmdutlg" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.&lt;ref&gt;
{{cite web
|last        = MSEd 
|first= Kendra Cherry
|date        = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
|?title= What Is a Schema in Psychology
|url = https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.
|website     = ويري‌وېل ماينډ ټکی کام
|language    = انگليسي
}}
&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>5gv6ej4a5v6h0zxorli2ze18fmdutlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362775</id>
      <parentid>362774</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1876" sha1="qkmnpk21ofidqzibibkf4paqnyned21" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.&lt;ref&gt;
{{cite web
|last        = MSEd 
|first= Kendra Cherry
|date        = ۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه
|url = https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.
|website     = ويري‌وېل ماينډ ټکی کام
|language    = انگليسي
}}
&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>qkmnpk21ofidqzibibkf4paqnyned21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362776</id>
      <parentid>362775</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="r5rfliy2uydt3lfgu5dzcar0swoj6e0" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.|title=What Is a Schema in Psychology?|date=۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه|accessdate=۲۰۲۶ اپريل ۵مه|website=ويري‌ويل ماينډ ټکی کام|last=MSED|first=Kendra Cherry|language=انگليسي|trans_title=ارواپوهنه کې جوړښتي‌گارليک څه ته وايي؟}}&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>r5rfliy2uydt3lfgu5dzcar0swoj6e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362777</id>
      <parentid>362776</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T07:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="cnxiw2rvx5146ytcw5oqe3n3c1xp4pe" xml:space="preserve">'''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار  ده  چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.|title=What Is a Schema in Psychology?|date=۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه|accessdate=۲۰۲۶ اپريل ۵مه|website=ويري‌ويل ماينډ ټکی کام|last=MSED|first=Kendra Cherry|language=انگليسي|trans-title=ارواپوهنه کې جوړښتي‌گارليک څه ته وايي؟}}&lt;/ref&gt;
زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي.
== د نومونې لامل ==
جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي.
؛ نو د دې دواړو  ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>cnxiw2rvx5146ytcw5oqe3n3c1xp4pe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:ThatEquatorialGuineaEditor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86982</id>
    <revision>
      <id>362772</id>
      <timestamp>2026-04-05T07:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="1bapuco98fw556fwz0zqmwehe986ghe" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=ThatEquatorialGuineaEditor}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۷:۱۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>1bapuco98fw556fwz0zqmwehe986ghe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جوړښتي ګارليک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86983</id>
    <redirect title="جوړښتي گارليک" />
    <revision>
      <id>362778</id>
      <timestamp>2026-04-05T07:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>[[جوړښتي گارليک]] ته وروگرځېده</comment>
      <origin>362778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="mxxujssan5ron1i75bpemsh7lqcukdq" xml:space="preserve">#مخگرځ [[جوړښتي گارليک]]</text>
      <sha1>mxxujssan5ron1i75bpemsh7lqcukdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Saad11125</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86984</id>
    <revision>
      <id>362786</id>
      <timestamp>2026-04-05T09:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="cl8l5h60i2jb7ejurt4zmw2volrgi1s" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Saad11125}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۰۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>cl8l5h60i2jb7ejurt4zmw2volrgi1s</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>