غور ولايت

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>غور ولايت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1599</id>
    <revision>
      <id>362801</id>
      <parentid>331857</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T15:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23595" sha1="265np2hraw74fq9vu62qsqrujy96eeo" xml:space="preserve">{{مالومات
|دولايت-نوم = Ghor &lt;br /&gt; غور  
|نخشه = Afghanistan-Ghowr.png
|پلازمېنه =
|ځايي ژبې= ايماغي دري، پښتو
|latd = 34.5225
|longd =  65.2517
|د سرشمېرنې کال = 2002
|د وگړو شمېر = 485,000 [http://www.statoids.com/uaf.html]
|مساحت =36,479   
|گڼه گوڼه= 
|رسمي ژبه=[[پښتو]]، [[دري]]
|ژبې=[[پښتو]] او [[دري]] ايماغي
}}

'''غور''' د [[افغانستان]] د ۳۴ و ولاياتو څخه يو ولایت دی . غور د هېواد له مرکزي ولايتونو څخه دى، چې د بيارغونې له پلوه وروسته پاتې ولايت ګڼل کېږي. د کابل په ٤٨٠ کيلومترۍ او د هرات، بادغيس، فارياب، سرپل، اروزګان، هلمند، فراه او باميانو په ګاونډ کې واقع دى، خو له غوري دورې پاتې منار جام يې لرغونتوب زيات کړى دى.

غور ولايت يو غرنى ولايت دى، چې د جغرافيوي موقعيت له اړخه د شمالي عرض البلد په ٣١ درجو او ٣٤ دقيقو کې او د ختيځ طول البلد په ٢٥ درجو او ٦٥ دقيقو کې موقعيت او د سمندر له کچې ٢٢٥٠ متره لوړوالى لري.

==نوم==
په پخوانۍ سنسکرېټ ژبې کې ٫٫گېري٬٬ ، په پخوانۍ پښتو کې ٫٫ غور٬٬ چې د سوېلي پښتنو د گړدود سره سمون لري يو غږيزه لیکنه ده او اوسینۍ پښتو کې ورته غر وايي . په همدې مانا يادېږي . د غور ولایت د افغانستان د لرغونو ولاياتو په کتار کې شمېرل کېږي . په دغه ولایت کې يو شمېر ډېر پياوړي افغان باچاهان تېر شوي دي . په پخوانيو تاريخي او جغرافيايې اثارو کي د غور او غوريانو په اړه زيات داسې زرين سرليکونه او وياړني کښل شوي او ثبت دي چي نه يوازې د افغانستان د لرغوني او پخواني تاريخ ارزښتمن سرليکونه دي ، بلکې د سيمې لپاره هم ستر ارزښت لري . د غور او غوريانو د تاريخ له پيژندنې پرته د افغانستان او سيمي بشپړ تاريخ نشي پيژندل کيدای . لرغوني غوريان د کلتور او تهذيب ، سياست او واکمنۍ ، پوهي او هوښيارۍ په ډگرونو کي داسې لاس ته راوړني لري چې د بيلابيلو تاريخي پيرونو برم او دبدبه پکښي نغښتې ده . غور په اوسنۍ بڼه د افغانستان د څلور ديرش ولايتونو څخه يو دى ، چي د هېواد د اتو نورو ولايتونو سره د بريد کرښي لري . شمال لور ته يې د فارياب ، بادغيس لويديځ ته يې د هرات او فراه سهيل ته يې د هلمند او دايکنډي او ختيځ ته يې د باميان او سرپل ولايتونه پراته دي . د غور ولايت ارتوالۍ اته ويشت زره شپږ سوه نه شپيته ( ٢٨٧٧ ) کيلو متر ه مربع ته رسيږي ، او اداري پلازمېنه يې چغچران دۍ . د غور په گاونډيو ولايتو نو کي د لرغونپوهانو له خوا د څيړنو په ترځ کي د پخوانيو زمانو زيات شمير اثار او لاسوندونه تر لاسه شوي دي ، چي د يو شمير هغو لرغونتيا په زرگونو کاله پخوانيو زمانو ته رسيږي ، د بيلگي په توگه په فارياب کي د دشلې لرغونې سيمه ده ، چي لرغونتيا يې لږ تر لږه د څلورو زرو کالو څخه تر دريو زرو کالو پخوانيو زمانو ته رسيږي ؛ د باميانو لرغوني سيمه چي د بودايې پير زښت زيات لرغوني اثارلري ، او په روزگان ولايت کي د کوشاني او يفتلې پيرونو اړوند زيات شمير اثار يادولای شو . خو له بده مرغه په غورولايت کې د لرغونو زمانو په تړاو ځانگړي څيړنې او سپړنې نه دي تر سره شوې ، چې له امله يې تر اوسه د لرغوني غور په لمن کي د پخوانيو مېشتو وگړو په اړه بشپړې څرگندونې نشي کيدلای . خو د هغو څيړنو څخه چي د ويدي او اوستاېې مدنيتونو په اړه تر سره شوې ، د غور سيمې ، غرونه ، او د اوسيدونکو په تړاو يو شمير څرگندوني شته چي د افغانستان په اساطيري تاريخ کېې ځانگړۍ دريځ لري . هيرودوت پر خپل مهال د نورو تاريخي پيښو تر څنگ دا يادونه هم کړې ، چي د هخامنشيانو په وړاندي د هغوۍ ځتيځ گاونډيانو هم پر له پسې پاڅونو نه کړي دي ، خو چي د خشيار شاه ( ٤٠٤ _ ٣٥٩ تر ميلاد وړاندي کالونه ) په دربار کې د يوناني طبيب کتي سيس ( Ktesies ) يادښتونه لولو . په هغو کې د هخامنشيانو پر ضد په وار وار د سوريانو پاڅونونه ياديږي .

==تاريخ==
د څېړونکي( بوخاردبرينتس : ٥٣ پاڼه )له خواچې وايي
په سيستان کې د ساکانو د دولت تر جوړيدو وروسته ټولي هغه سيمي چي د يوناني او پارتي دولتونو په ولکه کي نه وې راغلي او د هغوۍ ترمنځ پرتې وې ، ورو ورو خپل کړې چي يونانيانو اندو ساتيا ( Indo_Seythia) ياد ساکانو د سيند هيواد نوم ور کړ او چيني سرچينو هغه د کيپين ( Kipin ) په نوم ياد کړېدۍ . موگا لومړنۍ واکمن وو چي د ساکانو واکمني يې په ٧٢ تر ميلاد وړاندي کال کي پيل کړه او تر هغه وروسته ازيس په ٥٨ تر ميلاد وړاندي کال او ورپسې ازيليس په ٤٠ _ ٤٥ تر ميلاد وړاندي پر ټوله اندو سايتيا واکمن پاته شويدۍ ( پښتو او پښتانه : ٤٢ پاڼه ) او لرغونۍ غور هم د همدې واکمنۍ په لمن کي ارزښتمن دريځ درلود . د کوشاني سترواکۍ پر مهال د غور او هري سيمي د سيستان له واکه ووتلې . کوشانيان ، چي د ساکانو له سټې څخه وه ، نوموړي سيمې تر خپل واکمنۍ لاندې کړې ، او په ايران کي د ساسانې واکمنۍ سره گاونډ شوه . د زابلستان د غوړيدو پر مهال د يفتليانو لپاره غور او اړوندي سيمي د اعرابو په وړاندي يوه ستره او ډاډمنه اډه ( پايگاه ) وه . د پيتروشفسکي او زيات شمير نورو مورخينو په باور د ساسانيانو واکمني په ٦٥١ ميلادي کال د اعرابو په وسيله پای ته ورسيده خو د ساساني امپراتورۍ ختيځ لور ته يو شمير خپلواکو سيمو د اعرابو په وړاندي پاڅونونه کول چي د هغو څخه کابل ، غور او ديلم د اعرابو تابع نه شوه . طبري په خپل تاريخ کي ثبت کړيدي چي : علي ابن محمد وايې چي اسد د غور غزا ( غزی ) ته ولاړۍ خو د هغه سيمو اوسيدونکو خپل هر څه پټ کړي او يایي لوړو ځايونو ته وړي وه چي هلته رسيدل د چا په توان کي نه وه . د تاريخي متونو پر بنسټ د سوريانو واکمني د اوسني غور د اوسيدونکو له خوا تر ټولو پخوانۍ څرگنده واکمني منل شوېده ، چي نوم يې په بيلا بيلو تاريخي پاڼو کي ثبت دۍ .

د منهاج سراج جوزجاني له اړخه چې وايي:
[[منهاج سراج جوزجاني]] د هغو زياتو نورو مورخينو له شميره دۍ چي د سورې کورنۍ په اړه يې د بيلا بيلو نامتو کسانو نومونه را ياد کړيدي ، د هغه په وينا سور او سام د ضحاک دوه ورونه دي او د سوري کورنۍ څخه زيات شمير کسانو د غور پر سيمه واکمني درلوده ، چي د ماهوی سوري ( ٣٨ هجري ) او ملک شنسب ابن خرنک څخه پيليږي او د امير پولاد تر زمانې ( ١٦٠هجري ) واکمن پاته شوي دي . ( افغانستان بعد از اسلام : ١٢٧_ ١٣٢ پاڼه ) په زيات شمير تاريخي متونو کي د سوري کورنۍ نامتو کسان لکه ماهوی سوري ( ٣١ _ ٣٦ هجري ) شنسب ابن خرنک ( ٣٦ هجري ) امير پولاد ( ١٣٠ هجري ) [[امير کروړ سوري|امير کروړ]] ( جهان پهلوان ) ( ١٣٩ _١٥٤ هجري ) امير ناصر ابن امير کروړ ( ١٦٠ هجري ) امير منجی بن نهاران ( ١٧٠ هجري ) امير سوری ( ٢٥٣ هجري ) او د اسي نور ياد شويدي .( تاريخ مختصر افغانستان ؛ ١٦٥ پاڼه )

د غوري پاچاهانو په نوم د همدې سوريانو له پښته بله هغه کورنۍ ده چي د تاريخي افغانستان زياتي سيمي يې تر خپل واک لاندي راوستي دي ، او د افغانستان په تاريخ کي د برم او وياړ با ب گڼل کيږي . د غوري پاچاهانو په دې لړۍ کي تر ټولو زيات نامتو پاچاهان لکه قطب الدين محمد غر شاه ( ملک الجبال ) ( وفات ٥٤١ هجري= ١١٤٦ ميلادي ) بهاالدين سام ( د واکمنۍ نېټه ٥٤١ هجري = ١١٤٦ ميلادي ) سلطان غياث الدين غوري ( ٥٥٨ _ ٥٩٩ ) [[سلطان بهاوالدين غوري]] ( ٦٠٧ هجري ) [[سلطان علاؤالدين غوري|سلطان علاوالدين غوري]] ( جهان سوز) ( ٦٠٧ _ ٦١١ هجري ) او نور يادولای شو . د غوري کورنۍ د واکمنۍ پر مهال او په ځانگړي توگه د [[سلطان غياث الدين غوري]] در بار د پوهانو ، هنر مندانو او اد ب پوهانو پلازمينه بلل شوېده . په دې ليکنه کي د همدې کورنۍ د واکمنۍ پر مهال د هغو يوشمير ودانيو يادونه کوو چي د هيواد په تاريخي او هنري سرليکونو کي يې ارزښت ځانگړۍ دۍ .


== ولسوالۍ==
# [[فیروزکوه (غور)]] 
# [[پسابند ولسوالۍ]]
# [[دمرغاب ولسوالۍ]]
# [[تولک ولسوالۍ]]
# [[تیوره ولسوالۍ]]
# [[ساغر ولسوالۍ]]
# [[دولت یار ولسوالۍ]]
# [[چارسده ولسوالۍ (غور)]]
# [[شهرک ولسوالۍ]] 
# [[لال او سرجنگل ولسوالۍ]]
==جغرافيه==
د غور ولايت پراخوالى ٣٨٦٠٠ زره کيلومتره مربع ته رسېږي، چې د وګړو اټکلي شمېر يې څه کم اته سوه زره تنه دى او له ١٩٠٠ کليو څخه زيات پکې پراته دي.

د دې ولايت ډېرى سيمې د زياتو غرنيو سيمو په درلودلو سره يو ډول موسم نه لري، ځينې يې ډېرې يخې او ځينې نورې يې بيا نسبتاً معتدلې او ګرمې دي.

خپله د ولايت مرکز چغچران بيا د اوبو  او هوا له اړخه دوه اقليمه دى، چې په سوېل، ختيځ او لوېديځ کې يې هوا سړه  او واورينه، خو په ژمي کې يې نښلوونکې لارې د پنځو مياشتو لپاره د ترافيکو پر مخ تړل کېږي.

په عمومي ډول د دې ولايت لوړې سيمې واورينې او يخې؛ خو ښکتنۍ او هوارې سيمې يې نسبتاً ګرمې دي.
==ژبې او وګړې==
د غور ولايت زياتره اوسېدونکي ایماغان او بيا ورپسې پښتانه، هزاره ګان او تاجکان دي.
ایماغان د دري ژبې په يوې ځانګړي لهجې خبرې کوي او ځان يو بېل قوم معرفي کوي خو په دې تړاو ډېر پېچلي سياسي موضوعات شتون لري.
ادعاوې کېږي چې تاجک قوم د ايماغ قوم په ځان پورې تړي ترڅو شمېر يې زيات شي.

د غور ولايت اصلي پخواني وګړي د پښتون قوم ته ورګرځي چې پر دې ولايت يې پراخ سياسي واک هم درلود. خو اوسمهال د ځينو کډواليو او په دې ولايت کې د ژوندانه کمو اسانتیاوو له کبله له دې ولايته نورو سيمو ته تللي خو بياهم دا مهال په دې ولايت کې د پښتون شمېر د پام وړ دی او نږدې نيمايي ته رسېږي.
==تاريخي ابدات==
کله چې د افغانستان د تاريخي اثارو په اړه خبره کېږي، نو د منار جام تر هر څه وړاندې د سړي ذهن ته ورځي. دا جام د غور ولايت د شهرک ولسوالۍ د شمال- ختيځ په ٦٠ کيلومترۍ کې د جام په کلي کې موقعيت لري، چې د ملګرو ملتونو د فرهنګي سازمان يونسکو لخوا د نړۍ په تاريخي اثارو کې شمېرل شوى دى.

منار جام د غوريانو په دوره کې د سلطان غياث الدين غوري د سلطنت پر مهال رغول شوى، چې د لرغونې معمارۍ او لوړوالي له اړخه د هندوستان  په ډهلي کې له قطب منار څخه وروسته د نړۍ دويم کم پيدا شهکار او منار ګڼل کېږي.

د دې ولايت د دولتيار ولسوالۍ له کشک کهنه سيمې څخه هم د بودايي دورې ( له ٢- ٥ ميلادي پېړۍ) اثار تر لاسه  شوي، چې لرغونوالى يې له اسلام څخه زر کاله وړاندې ښودل شوى دى.

د غوري دورې تاريخي ابده (قلعه ملک عنتر) هم په تولک ولسوالۍ کې ده، چې يو وخت د غوريانو ستر مرکز و، چې چنګيز يې هم په نيولو نه و توانېدلى.

د دې ولسوالۍ له ګاوګش تاريخي سيمې څخه هم په بېلابېلو ځانګړو ليکنو او تصويرونو ښکلې شوې د سرو زرو سکې تر لاسه شوې دي، چې د غوريانو د تاريخي دورې نښې دي.

چغچران ته څېرمه د قلعه ضحاک په نامه  هم يوه تاريخي سيمه شته، چې له تر لاسه شوو تاريخي اثارو څخه يې لرغونتوب اوو زرو کلونو ته رسېږي .

د غور ولايت د اطلاعات او فرهنګ رياست د څېړنو له مخې، په دغه ولايت کې د سلو په شاوخوا کې تاريخي سيمې ثبت شوې، خو لا هم زيات کار ته اړتيا ده، څو ټولې تاريخي سيمې ثبت شي.

===موزيم===

په غور کې هم د ځينو نورو ولايتونو غوندې موزيم نشته او تر لاسه شوي تاريخي اثار يې کابل ته لېږدول کېږي. اوسمهال څو تاريخي اثار د دې ولايت په اطلاعات او فرهنګ ریاست کې ساتل کېږي  او ټاکل شوې چې د رياست په اډانه کې يو موزيم هم جوړ شي.

په تېره يوه لسيزه کې د مجسمو او سفالي لوښو په ګډون، په سلګونو نور قلمي اثار  په تاريخي ساحو کې د کيندنو له امله په لاس راغلي او وروسته بيا پاکستان او ايران ته قاچاق شوي دي.

د افغانستان د اساسي قانون د لومړي څپرکي د نهمې مادې له مخې، معدنونه او نور تر ځمکه لاندې تاريخي اثار د دولت  شتمني ده، له دولتي شتمنيو څخه د ساتنې  او د دې ترڅنګ له طبيعي زېرمو او نورو عامه ملکيتونو څخه سمه ساتنه د قانون له لارې تنظيمېږي.

==د اوبو بندونه==
په غور کې د اوبو بندونه نشته، خو د هريرود، فراه رود او مرغاب سيندونه په کې بهېږي.
ټاکل شوې چې د چغچران په ګرماب سيمه کې د هريرود سيند له پاسه د اوبو يو ستر بند جوړ شي، چې نه يوازې د برېښنا د نشتوالي ستونزه به حل کړي، بلکې زرګونه هکټاره ځمکه به هم خړوبه کړي.
==رسنۍ==
غور يو له هغو ولايتونو دى، چې په تېره يوه لسيزه کې يې  په فرهنګي برخه کې ښه پرمختګ کړى. همدا اوس په دې فرهنګپال ولايت کې د ٢١ په نامه مياشتنۍ،  فيروز کوه، شنسب، سام، صداى غور مجله، پيام شهروند، فکر نو، انديشۀ جوان، اراده مردم او نورې خپرونې فعالې دي.

د دې تر څنګ، يو دولتي راډيو- ټلوېزيون، يوه خصوصي راډيو او پنځلس بېلابېلې چاپي خپرونې فعالې دي، خو د ټلوېزيوني خپرونو په برخه کې يوازې د ملي ټلوېزيون خپرونې فعالې دي، چې په  ١٣٨٥ لمريز کال فعالې شوې او د شپې له اړخه د مرکزي ملي ټلوېزيون خپلې ريلي کوي.

سره له دې چې د صداى عدالت په نامه يوه خصوصي راډيو هم په کې فعاله ده، خو د رسنيو په برخه کې يوه ورځپاڼه هم نه لري، همداسې ښځو ته ځانګړې شوې کومه چاپي او غږيزه خپرونه هم نشته.
==پوهنه==
په غور کې له ٨٠٠ ډېر ښوونځي شته چې له دې ډلې ١٨٠ يې د ښځو، ١٥ يې ګډ او پاتې نور يې د هلکانو ښوونځي دي. د دې ښوونځيو د زده کوونکو شمېر ٢٠٠ زرو ته رسېږي، چې ٧٠ زره يې نجونې او د تدريس چارې يې د ٤٤٠٠ ښوونکو لخوا مخ ته وړل کېږي.

د دې تر څنګ، دوه تخنيکي انسټېټيوټونه، شپږ دارالمعلمينونه، دوې د کرنې لیسې، ١٧ مدرسې او دارالمعلمینونه، ١٠٥ کورني ښوونځي، ٩٠ د نړيوال مشارکت ښوونځي او يو دارالحفاظ هم فعال دی.

يوه د لوړو زده کړو موسسه په ١٣٩١ لمريز کال پکې جوړه شوه، چې د ٤٥ نجونو په ګډون ٢٦٠ محصلين لري او په رياضي، فزيک، کمپيوټر، انګليسي، کيميا، بيولوژي او کرنې برخو کې زده کړې ورکوي.

==صنعت==
په غور ولايت کې ډېرى لاسي صنايع په ښځو پورې اړوند دي، دوى غالۍ، ټغر، لمڅي او نور پشمونه چې د وزو او پسونو له وړيو جوړېږي، جوړوي.

د غور ښځې د دې تر څنګ د ځايي جامو لکه پيرهن، چپنو، چادرۍ،  ښځينه او نارينه خوليو او نورو پر ګنډلو بوختې دي.

د تولک ولسوالۍ قالينچې يا وړوکې غالۍ ښه نوم لري، په دغو قالينچو کې د غور د پخوانيو پاچاهانو او منار جام تصويرونه نقش شوي وي.

د غور نارينه د بېل او کلنګ په څېر د کار وسايل جوړوي، چې په کرکيله کې ترې کار اخلي.

د دغه ولايت خرقې هم تاریخي اهمیت لري، چې د غور په مرکزي سيمه الله يار کې ډېرې جوړېږي، لوړ کيفيت لري او تر ډېره يوازې شتمن کسان يې کاروي، ځکه چې بيه يې تر زرو افغانيو پورې رسېږي.
==کرنه==
غور يو کرنيز ولايت دى، چې د خلکو ډېرې اقتصادي اړتياوې يې له کرکيلې پوره کېږي. د دې ولايت ډېر عمده کرنيز محصولات له غنمو، جوارو، کچالو، پيازو او د غوزاڼو په څېر وچو مېوو او د باقلي، لوبيا او ميو په څېر ځينو حبوباتو څخه عبارت دي.

مالداري هم په دې ولايت کې دود ده، چې اوسېدونکي يې پرې خپلې اقتصادي ستونزې حل کوي، کورت، وړۍ او پوستکي يې له مهمو حيواني محصولاتو دي.

د غور ډېرې سيمې غرنۍ دي، نو له همدې امله يې هوا هم په شمال کې يو ډول، خو په سوېل کې بيا بل ډول ده، د مرغاب ډېرې سيمې يې د مرغاب سيند له برکته شنې  او سمسورې دي، ښکلې هوا لري او حتى د مرغاب ډېرى ښوونځي هم د دې ولايت د نورو سيمو خلاف په ژمي کې  فعال وي.

==سپورټ==
ورزش په وروستۍ لسيزه کې په غور ولايت کې ښه وده کړې او اوسمهال په کې  د نارينه وو لپاره د فوټبال، واليبال، تکواندو، باسکټبال، وشوو، کانګفو، تکواندو، کاراته، کيک بُکس، کورش(چپنکي غېږباسنه)، د بدن ښکلا، سپک اتلتيک (له مرمۍ سره منډه)، هندبال، شطرنج، سنوکر، کبډي او وزلوبې ٢٠  ورزشي فدارسيونونه فعال دي، چې تر ډېره په کې ځوانان لوبېږي.

په چغچران کې څو سالونونه او يو لوبغالى هم شته، چې په وروستيو څو کلونو کې جوړ شوي او ټاکل شوې په دې ولايت کې يو زرغون ميدان هم په روان لمريز کال کې جوړ شي. د دې تر څنګ د ښځو لپاره په يوه جمنازيوم هم کار روان دى.

د دې ولايت ښځې د فوټبال، واليبال، تکواندو او باسکټبال په برخو کې فعاليت لري، چې شمېر يې تر ٢٠٠ کسانو پورې رسېږي.

خو د وزلوبې دوديزه لوبه په کې له ډېر پخوا نه دود ده، چې د خوښۍ په محفلونو او ملي ورځو کې تر سره کېږي.
== سرچينې == 
https://www.spogmairadio.com/17564/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240826050003/https://www.spogmairadio.com/17564/ |date=2024-08-26 }}
* تاريخ مختصر افغانستان ۱۶۵ مخ ليکوال : منهاج سراج جوزجاني
* څېړونکی : بوهار دبرينتس

{{د افغانستان ولايتونه}}
[[وېشنيزه:افغانستان]]
[[وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه]]</text>
      <sha1>265np2hraw74fq9vu62qsqrujy96eeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سيراليون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3402</id>
    <revision>
      <id>362815</id>
      <parentid>362697</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T18:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Peter in s</username>
        <id>33442</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ایداري وېش */ Current Map</comment>
      <origin>362815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21570" sha1="t92hog4wny0u0lc44ta6fru8zm24sdk" xml:space="preserve">{{Infobox country
| common_name = د سیرالیون هیواد ولسمشریزه
| coordinates = {{Coord|8|29.067|N|13|14.067|W|type:city|display=inline,title}}
| languages_type = Spoken languages
| leader_name2 = {{nowrap|[[محمد جولده جالو]]}}
| leader_name3 = {{nowrap|[[داوید ج. فرانسز]]}}
| leader_name4 = {{nowrap|[[عباس بوندو]]}}
| conventional_long_name = د سیرالیون ولسمشریزه
| image_flag = Flag of Sierra Leone.svg
| alt_flag = [[Flag of Sierra Leone|Flag]]
| image_coat = Coat of arms of Sierra Leone.svg
| symbol_type = نښان
| national_anthem = &quot;یوالی, آزادي, عدالت&quot;
| national_motto = &quot;[[مونږ ستا یاد لوړوو, حقیقت]]&quot; &lt;center&gt;[[دوتنه:Sierra Leone's national anthem.ogg]]&lt;/center&gt;
| image_map = Sierra Leone (orthographic projection).svg
| map_caption = {{map caption|location_color=dark green}}
| capital = [[فری ټاون]]
| largest_city = capital
| official_languages = [[انګلیسي]] • [[کریو ژبه]]
| demonym = سیریالیونیان
| religion = [[اسلام]] (۷۸%)&lt;br /&gt; [[مسیحیت]] (۲۱%)&lt;ref name=religions /&gt;
| government_type = [[پارلماني]] [[ولسمشریزه]] [[ټاکمیزه ولسمشریزه]]
| leader_title1 = [[ولسمشر]]
| leader_name1 = {{nowrap|[[جولیوز مادال بیو]]}}
| leader_title2 = [[لومړی مرستیال|مرستیال]]
| leader_title3 = [[لومړی وزیر]]
| leader_title4 = [[د ولسي جرګې رئیس]]
| leader_title5 = چیف جوستیک
| legislature = [[ولسي جرګه]]
| established_event1 = له بریتانیا
| sovereignty_type = خپلواکي
| established_event2 = ولسمشریزه جوړیدل
| established_date1 = ۲۷ افریل ۱۹۶۱
| established_date2 = ۱۹ افریل ۱۹۷۱
| area_km2 = ۷۱,۷۴۰
| area_rank = ۱۱۷th &lt;!-- Area rank should match [[د سیرالیون هیواد د ولایتونو نوملړ]] --&gt;
| area_sq_mi = ۲۷,۶۹۹
| percent_water = ۱.۱
| population_estimate = 
| population_census = ۸,۰۵۹,۱۵۵&lt;ref name =Estimate2020&gt;{{cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/sierra-leone-population/ |title=Sierra Leone Population |access-date=27 December 2020 |website=World O Meter | df=dmy }}&lt;/ref&gt;
| population_census_rank = ۱۰۲nd
| population_estimate_year = 
| population_estimate_rank = ۱۰۲nd
| population_census_year = ۲۰۱۵
| population_density_km2 = ۱۱۲
| population_density_rank = ۱۱۴th&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| population_density_sq_mi = ۲۹۱
| GDP_PPP = $۱۲.۱۷۷&amp;nbsp;بیلیونه&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=48&amp;pr.y=6&amp;sy=2018&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=724&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Sierra Leone |website=[[د پیسو نړیوال صندق]] |access-date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = ۲۰۱۸
| GDP_PPP_rank = 
| GDP_PPP_per_capita = $۱,۶۰۸&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal = $۳.۸۲۴&amp;nbsp;بیلیونه&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_year = ۲۰۱۸
| GDP_nominal_rank = ۱۵۵th
| GDP_nominal_per_capita = $۵۰۵&lt;ref name=imf2/&gt;
| Gini = ۳۵.۷ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = ۲۰۱۸
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=SL |title=GINI index (World Bank estimate) - Sierra Leone |website=[[نړیوال بانک]] |access-date=22 March 2020}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI = ۰.۴۵۲ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ۲۰۱۹&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = incrrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ۱۸۲nd
| currency = [[د سیرالیون لیون]]
| currency_code = SLL
| utc_offset = {{sp}}
| time_zone = GMT
| drives_on = ښوی&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| calling_code = +۲۳۲
| cctld = [[.sl]]
| footnote_a = د رینک پر آساس ۲۰۰۷ figures
| footnote_b = Since ۱ مارچ ۱۹۷۱
| today = 
| leader_name5 = ډسکونډ باباتوند اډوارډ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thesierraleonetelegraph.com/sierra-leone-parliament-approves-new-chief-justice/|title=Sierra Leone parliament approves new Chief Justice|first=Abdul Rashid|last=Thomas|date=22 December 2018|website=Sierra Leone Telegraph}}&lt;/ref&gt;
}}'''سېرالیون''' چې رسمي نوم یې '''د سېرالیون جمهوریت''' دی په [[لویدیځه افریقا|لویدیځې افریقا]] کې پروت [[هیواد]] دی. د سرالیون پلازمینه [[فری ټاون]] او رسمي ژبه [[انګلیسي]] ده یاد هیواد ۷۴۰'۷۱ کیلومتره مربع مساحت او ۷۷۴'۲۹۴'۶ میلیونه وګړي لري. [[د سیرالیون لیون]] SSL د یاد هیواد د پیسو واحد دی، سرالیون په ۲۷ د افریل ۱۹۶۱م کال له [[بریتانیا]] خپل واکی ترلاسه کړه.

سیرالیون، په رسمي ډول د سیرالیون جمهوریت، په غیر رسمي ډول سیلون، د لویدیځې افریقا په سویل لویدیځ ساحل کې یو هېواد. دا هېواد له سویل ختیځ لوري له لایبیریا سره ګډه پوله لري او ګیني د دې هېواد شمالي نیمه برخه چاپېره کوي کوي. سیرالیون استوایی اقلیم لري چې متنوع چاپیریال له چمن ځایونو څخه نیولې تر باراني ځنګلونو پورې سیمې لري، ټول مساحت یې ۷۱۷۴۰ کیلومتر مربع (۲۷۶۹۹ مایل مربع) دی او د ۲۰۱۵ ز کال د سرشمیرنې پر بنسټ ۷۰۹۲۱۱۳ وګړي لري. پلازمېنه او لوی ښار یې فریټاون دی. دا هېواد په پنځو اداري سیمو وېشل شوی دی چې په شپاړسو ولسوالیو وېشل شوي دي.سیرالیون د اساسي قانون یو جمهوریت دی چې یو مجلسه پارلمان لري او مستقیم ټاکل شوی ولسمشر ډېر تر ډېره  د دوو پنځه کلنو دورو لپاره خدمت کوي. اوسنی ولسمشر یې جولیوس مادا بایو دی. سیرالیون یو سیکولر هېواد دی چې اساسي قانون یې د دولت او دین د جلا کولو او د فکري ازادي (چې د فکر او دین ازادي پکې ګډون لری) وړاندې کوي. د نفوس دری پر څلورمه برخه مسلمانان دي، که څه هم د پاوړ مسیحي لږکي هم لري. د لویدیځې افریقا په ملتونو کې دیني زغم خورا لوړ دی او په عمومي ډول د سیرالیون د کلتوري هویت یوه برخه او اصل ګڼل کېږي. &lt;ref&gt;{{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Merriam-Webster|Sierra Leone|access-date=22 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Salone&quot;&gt;{{citation|title=Salone Definition|url=https://glosbe.com/kri/en/Salone}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sierra Leone&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228134322/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html|archive-date=28 February 2008|title=Sierra Leone (country)|author=Encarta Encyclopedia|access-date=19 February 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228134322/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761563681/Sierra_Leone.html |date=28 February 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census2015&quot;&gt;{{cite web|url=https://sierraleone.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/National%20Analytical%20Report.pdf|title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census National Analytical Report|access-date=28 March 2020|website=Statistics Sierra Leone|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://necsl.org/index_files/2017_Press_Releases/Completed_RegistrationPressRelease2017.pdf|title=National Electoral Commission – Press Release|date=6 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202122/http://necsl.org/index_files/2017_Press_Releases/Completed_RegistrationPressRelease2017.pdf|archive-date=14 November 2017|url-status=dead|access-date=1 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.africareview.com/news/Sierra-Leone-unveils-new-geographical-map/979180-4041036-4x8dfaz/index.html|title=Sierra Leone unveils new geographical map|work=Africa Review|access-date=1 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221142807/http://www.africareview.com/news/Sierra-Leone-unveils-new-geographical-map/979180-4041036-4x8dfaz/index.html|archive-date=21 February 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;OFFICE OF INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM (May 12, 2021) [https://www.state.gov/reports/2020-report-on-international-religious-freedom/sierra-leone/ 2020 Report on International Religious Freedom: Sierra Leone]. [[United States Department of State|U.S. Department of State]]. Retrieved October 25, 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;United Nations (5 July, 2913) [https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un Inter-religious cooperation can be vital asset for rebuilding Sierra Leone – UN expert]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [https://news.un.org/en/story/2013/07/443992-inter-religious-cooperation-can-be-vital-asset-rebuilding-sierra-leone-un Archived]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved October 26, 2921.&lt;/ref&gt;

سیرالیون چې د زرګونو کلونو په اوږدو کې اوستوګنځای دی، خو د چې نن ورځ هېواد او سرحدونه او پولې یې د بریتانوي حاکم له لوري په دوه پړاوونو کې وټاکل شوې: لومړی، په ۱۸۰۸ کال کې د ساحلي سیرالیون مستعمره (د غلامۍ له پای وروسته د افریقایانو د راستنیدو لپاره)؛ دوهم، په ۱۸۹۶ کال کې د داخلي خودیتوب (تحت الحمایه) په وخت کې (لکه څنګه چې حاکم د ۱۸۸۴ – ۱۸۸۵ ز کلونو د برلین د کنفرانس له پایلو وروسته په هېواد کې د لا زیاتو واکمنیو رامنځ ته کېدو ته اړتیا درلوده). له همدې امله، دا هېواد په رسمي توګه د &quot;سیرالیون مستعمېرې او تحت الحمایه&quot; یا په ساده ډول د بریتانوي سیرا لیون په نوم یادېده. سیرالیون د ۱۹۶۱ ز کال د اپریل په ۲۷ له انګلستان څخه خپلواکي ترلاسه کړه او په همدې ورځ د مشترک المنافع هېودونو غړی شو او د هېواد نوم د سیرالیون په واکمنۍ بدل شو. ښاغلی میلټن مارګای د سیرا لیون لومړی وزیر شو.&lt;ref&gt;Hargreaves, J. D.(December 20, 2011) [https://www.cambridge.org/core/journals/cambridge-historical-journal/article/abs/iv-the-establishment-of-the-sierra-leone-protectorate-and-the-insurrection-of-18981/3AF7D282B682C6DF80D06C0ED396E68A The Establishment of the Sierra Leone Protectorate and the Insurrection of 1898]. ''[[The Historical Journal|Cambridge Historical Journal]]'' vol 12(1). Retrieved on 26 October 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UNITED NATIONS INTEGRATED PEACEBUILDING OFFICE IN SIERRA LEONE. [https://unipsil.unmissions.org/about-sierra-leone-history ABOUT SIERRA LEONE: HISTORY.] [https://unipsil.unmissions.org/about-sierra-leone-history Archived]. Retrieved October 26, 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Humphrey&quot;&gt;Humphrey J. Fisher (1969) Elections and Coups in Sierra Leone, 1967. ''[[Journal of Modern African Studies|The Journal of Modern African Studies]]'' Vol. 7, No. 4 (Dec., 1969), pp. 611-636 (26 pages) Published By: ''[[Cambridge University Press]]''. [https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-modern-african-studies/article/abs/elections-and-coups-in-sierra-leone-1967/F7F447FA2BE820E80298249E540C2DC4 Archived]. Retrieved on October 22, 2021.&lt;/ref&gt;

له خپلواکۍ وروسته د څو لسیزو په اوږدو کې، سیرالیون د سیاسي فعالیتونو، بدلونونو، ګډوډۍ، بشري او ټولنیز-اقتصادي ناورینونو د زیاتوالي شاهد و. د ۱۹۶۱ز کال د می په ۲۷ نیټه دې هېواد د یوه خپلواک هېواد په توګه لومړي ټولټاکنې تر سره کړې. د مارګي د سیرا لیون خلق ګوند (SLPP) په پارلماني څوکیو کې اکثریت وګټې او نوموړی یو ځل بیا لومړی وزیر شو. په ۱۹۱۷ ز کال کې نوی اساسي قانون تصویب شو، چې د سیرالیون جمهوریت ته یې لاره هواره کړه، او سیاکا سټیونز، د ټولو خلکو کانګرس ګوند (APC) مشر، د سیرا لیون جمهوریت لومړی اجرایوي ولسمشر شو. سټیونز د حکومت د یو ګوندي نظام تر سیوري لاندې چې د ۱۹۸۷ ز کال د جنجالي اساسي قانون پر بنسټ چمتو شوی و، د ۱۴ کلونو لپاره (تر ۱۹۸۵ ز کال پورې) دا چوکۍ په واک کې درلوده. خو د سټیونز ټاکل شوی ځای ناستی جوزف سیدو مومو ژمنه وکړه چې هېواد به څو ګوندي نظام ته راولي. په ۱۹۹۱ ز کال کې نوی اساسي قانون تصویب شو چې د څو ګوندونو ډیموکراسۍ لپاره یې لاره هواره کړه. په همدې کال کې وحشي کورنۍ جګړه پیل شوه چې د ۱۱ کلونو په اوږدو کې یې په هر هغه څه باندې چې سیرا لیون یې د یو ملت په توګه تعریف کړی و، ویجاړونکو اغېزې وکړې. د جګړې له پیلېدو یوازې یو کال وروسته (په ۱۹۹۲ ز کال کې)، ولسمشر مومو د سیرالیون د اردو د کپتان ویلنټاین سټراسیر په مشرۍ کودتا کې له واکه لرې شو. سټراسیر وروسته د اردو د خپل  همکار او د دوهم لوړپوړي قوماندان جولیوس مادا بایو له لوري  &quot;وشړل&quot; شو، ځکه ملکي واکمنۍ ته د ګړندي لېږد په ژمنې کې پاتې راغئ. بایو به بیا په ۱۹۹۶ ز کال کې د عمومي ټاکنو له لارې هېواد بیرته یو دیموکراتیک جمهوریت ته راوست.  &lt;ref&gt;M’cleod, Herbert and Ganson, Brian (2017) The underlying causes of fragility and instability in Sierra Leone. LSE-Oxford Commission on State Fragility, Growth and Development. [[International Growth Centre]] [https://www.theigc.org/wp-content/uploads/2018/04/Sierra-Leone-Report-v2.pdf Archived]. Retrieved 22 October 2o21.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kandeh&quot;&gt;Kandeh, J.D. (September, 1998) [https://www.jstor.org/stable/524828 Transition without Rupture: Sierra Leone's Transfer Election of 1996]. ''[[African Studies Review]]'' Flight. 41, No. 2 (Sep., 1998), pp. 91-111. [[Cambridge University Press]]. [https://www.jstor.org/stable/524828 Archived]. Retrieved October 25, 2021.&lt;/ref&gt;

سره له دې چې د ۱۹۶۶ ز کال په پیل کې هېواد له یوې وحشي کورنۍ جګړې تېرېده، د څو ګوندي ډیموکراسۍ ته د بېرته راستنېدو احتمال د سیرالیونیانو د اکثریت ترمنځ نوې هیلې او لویې تمې راوړي، لکه څنګه چې ملي بحث &quot;له ټاکنو وړاندې سوله – له سولې وړاندې ټاکنې&quot; یوه توده موضوع شوه. بالآخره &quot;له سولې مخکې ټاکنې&quot; مناظره وګټله. احمد تیجان کابه د ۱۹۹۶ ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې او د سیرالیون لومړنی څو ګوندي ډیموکراتیک منتخب ولسمشر شو. له هغه وخت راهیسې، د ټولټاکنو له لارې ولسمشرۍ د ځایناستي لپاره آسانه لاره را منځ ته شوه. په ۱۹۹۷ ز کال کې د سیرالیون د پوځ مشر جاني پاول کوروما تر مشرۍ لاندې یوې لنډې کودتا کبا له واکه لرې کړ، چې ګیني ته په جلاوطنۍ لاړ. نوموړی نهه میاشتې وروسته د لوېدیځې افریقا د هېوادنونو د اقتصادي ټولنې د څارونکې ډلې (ECOMOG) له لوري د نظامي لاس وهنې له لارې بېرته راستون شو. د کابه ولسمشرۍ د نوي سیرا لیون پیل په نښه کړ، چې په ۲۰۰۲ ز کال کې د کورنۍ جګړې پای، د ملي یووالي او پخلاینې پیاوړتیا، په حکومت باور، سولې او ثبات، د ډیری هېوادونو سره د اړیکو ښه والی، او د بریتانیا د ځانګړې مرستې او روزنې پر مټ د سیرالیون د وسله وال ځواک بېرته رغېدلو ګډون درلود.  &lt;ref name=&quot;University&quot;&gt;University of Central Arkansas. [https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ 41. Sierra Leone (1961-Present)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525095205/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ |date=2022-05-25 }}. [https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ Archived] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525095205/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/sub-saharan-africa-region/sierra-leone-1961-present/ |date=2022-05-25 }}. Retrieved 22 October 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Davis, Dickie (20 November 2017) [https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ The British  Experience in Africa and Oman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531215354/https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ |date=2023-05-31 }}. ''The Journal of Complex Operations''. [[National Defense University]]. [https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ Archived] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531215354/https://cco.ndu.edu/News/Article/1375921/12-the-british-experience-in-africa-and-oman/ |date=2023-05-31 }}. Retrieved October 29, 2021&lt;/ref&gt;

په سیرالیون کې نږدې ۱۸ قومونه اوسېږي؛ دوه لویې او خورا اغیزمنې ډلې د تیمني او مینډي وګړي دي. د هېواد نږدې ۲٪ کریول وګړي دي، چې د آزاد شوو افریقی امریکایی او لویدیځ هند غلامانو اولاده ده. انګلیسي رسمي ژبه ده چې په ښوونځیو او دولتي ادارو کې کارول کېږي. کریو په سیرا لیون کې په پراخه کچه تکلم کېږي چې د هېواد ۹۷٪ وګړي پې خبرې کوي. سیرالیون د طبیعي زیرمو، په ځانګړې توګه د الماسو، سرو زرو، بکسایت او المونیم، بډایه هېواد دی. دا هېواد د ملګرو ملتونو، افریقایي ټولنې، د لویدیځې افریقا د هېوادونو د اقتصادي ټولنې (ECOWAS)، د مانو د سیند ټولنې، د مشترک المنافع هېوادونو، د پیسو د نړوال صندوق سازمان یا IMF، د نړیوال بانک، د سوداګرۍ د نړوال سازمان یا WTO، د افریقا د پراختیايي بانک او د اسلامي همکاریو د سازمان غړیتوب لري. سیرا لیون د افریقا سویلي صحرا لومړی لوېدیځ-دوده پوهنتون کوربه دی، چې د فورا بې کالج دی (چې په ۱۸۲۷ کال کې تاسیس شو).  &lt;ref&gt;Nwauwa, Apollos O. (2003) Book review: &quot;The Athens of West Africa: A History of International Education at Fourah Bay College, Freetown, Sierra Leone by Daniel J.  Paracka Jr. New York: Routledge&quot;. ''[[Comparative Education Review]]'', Vol 49(4). [https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/498200 Archived]. Retrieved 29 October 2021&lt;/ref&gt;

==ایداري وېش==
د سیرالیون کوچینی هیواد له سیاسي جغرافیې له مخې په ۱۳ ولایتو ویشل شوی دی.
[[دوتنه:Districts in Sierra Leone 2018.svg|thumb]]

==جغرافیه==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
World Factbook (1982) Sierra Leone.jpg|د سیرالیون پولې
Sierra Leone Topography.png| د سیرالیون موسمې نقشه
Sierra Leone-Mappa.gif|د سیرالیون ښارونه
&lt;/gallery&gt;

==اقتصاد==
==کلتور==
==تاریخ==

[[وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه]]
[[وېشنيزه:سېرالیون]]</text>
      <sha1>t92hog4wny0u0lc44ta6fru8zm24sdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فېروز خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7730</id>
    <revision>
      <id>362805</id>
      <parentid>336008</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T15:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7408" sha1="o35t2wvm9trpiztnmurpjudvlypi9pr" xml:space="preserve">{{ مالوماتبکس لوبغاړی
 | نوم                    = ذوالفقار شاه علي خان
 | انځور                  = پیروز خان.jpeg
 | د انځور څرګندونه            = فیروز خان د ځوانی په وخت کی
 | اصلي نوم              = 
 | د فعالیت زمینه           = 
 | د زېږېدو نېټه               ={{birth date|df=yes|1939|9|25}}&lt;ref&gt;http://www.gratefulness.org/candles/message.cfm?l=eng&amp;cid=8280043{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |  د زېږېدو ځای             = [[بنګلور]], هند 
 | د زېږون نوم         =
 | مور او پلار                 = 
 | د مړينې نېټه              = {{death date and age|df=yes|2009|4|27|1939|09|25}}
 | د مړينې ځای                = 
 |د مړینی لامل               =د سږي سرطان
 | د اوسیدنی ځای              = 
 | د اوسیدنی ځای همغږي       = 
 | د اوسیدو ځای                   = 
 | تابعیت                   = {{هند}}
 | نور نومونه            = 
 | دنده                   = [[فلمي لوبگر]], [[فلم جوړونکی]]
 |د فعالیت کلونه          =
 | ښځه                   = 
 | د ژوند ملګرۍ            = 
 | ماشومان                = ۲
 | پلار   =
 |مور =
 | تعلیم =
 | دین   =اسلام
 | تر اغېز لاندې           = 
 | وېبپاڼه               = 
 | imdb_id                = 0451211  
 | د فلمفير جایزې        = 
 | جایزې                  = 
}}
'''فېروز خان''' ([[هندي]]: फ़िरोज़ ख़ान، [[انگرېزي]]: '''Feroz Khan''')، ([[سېپتمبر ۲۵]]، [[۱۹۳۹]] - [[اپرېل]] [[۲۷]]، [[۲۰۰۹]])، د هند په فلمي صنعت کې يو هندی لوبگر، د فلمونو ډايرکټر، جوړونکی او سمونکی (ايډېټر) ؤ.

==مخينه==
فېروز خان د [[هند]] په [[بنگلور]] کې زېږېدلی ؤ، د هغه د پلار نوم صادق علي خان تنولي د [[افغانستان]] [[د غزني ولايت]] يو پښتون ؤ او مور يې فاطمه په اصل کې د [[ايران]] وه. فېروز خان درې وروڼه لري چې هر يو يې [[سنجی خان]]، [[سمير خان]] او [[اکبر خان]] نومېږي او يوه خور لري چې نوم يې دلشاد بېگم ده. کله چې فېروز خان خپل ښوونځی په بنگلور کې ولوسته، نو بيا [[مومبای]] ته ولاړ او لومړی ځل يې په ۱۹۶۰ کال کې د ديدي په نامه هندي فلم کې د دوهم اتل رول ولوباوه.

هغه د دوشنبې په ورځ د ۲۰۰۹ ز. کال د اپرېل د مياشتې په ۲۷ مه نېټه، د شپې په ۱:۳۰ بجو د سرطان د ناروغۍ له امله په بنگلور کې د ۶۹ کالونو په عمر په خپل کور کې ومړ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.apakistannews.com/bollywood-star-actor-feroz-khan-dead-117956 |title=Bollywood star actor Feroz Khan dead |access-date=2009-04-27 |تاريخ الأرشيف=2009-04-30 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090430060528/http://www.apakistannews.com/bollywood-star-actor-feroz-khan-dead-117956 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2009-04-30 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20090430060528/http://www.apakistannews.com/bollywood-star-actor-feroz-khan-dead-117956 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20090430060528/http://www.apakistannews.com/bollywood-star-actor-feroz-khan-dead-117956 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430060528/http://www.apakistannews.com/bollywood-star-actor-feroz-khan-dead-117956 }}&lt;/ref&gt;

==د فلمونو پېښليک==
*''[[قرباني]] د قرباني د فلم بيا جوړېدنه ۱۹۸۰'' (۲۰۰۶) (خبر خپور شوی) د پوليس افسر د امجد خان په رول کې
*''[[وېلکم (فلم)|وېلکم]]'' (۲۰۰۷) ... رانبير دهانراج کساتا
*''[[اوم شانتي اوم]]'' (۲۰۰۷) ... (ځانگړې ننداره)
*''[[اېک کهلاړي اېک حسينه]]'' (۲۰۰۵) ... جهانگير خان (ځانگړې ننداره)
*''[[چېټاپا]]'' (۲۰۰۵) ... رامان
*''[[جانشين]]'' (۲۰۰۳) ... سبا کريم شاه
*''[[يلغار]]'' (۱۹۹۲) ... راجېش اشويني کمار
*''[[ميټ مېرې من کا]]'' (۱۹۹۱) 
*''[[دياوان]]'' (۱۹۸۸) ... شنکر وگماري
*''[[جانباز]]'' (۱۹۸۶) ... انسپېکټر راجېش سنگهـ
*''[[کچې هيرې]]'' (۱۹۸۲) ... د کمال سنگهـ وراره
*''[[خون اور پاني]]'' (۱۹۸۱) 
*''[[قرباني (۱۹۸۰ فلم)|قرباني]]'' (۱۹۸۰) ... راجېش کمار/کېلاش نات
*''[[چوناوټي]]'' (۱۹۸۰)
*''[[درنده]]'' (۱۹۷۷) 
*''[[جادو تونا]]'' (۱۹۷۷) ... ډاکټر کېلاش
*''[[ناگن (۱۹۷۶ فلم)|ناگن]]'' (۱۹۷۶) ... راج
*''[[Qabeela]]'' (۱۹۷۶) 
*''[[Sharafat Chod Di Maine]]'' (۱۹۷۶) 
*''[[Dharmatma]]'' (۱۹۷۵) .... Ranbir
*''[[Aa Jaa Sanam]]'' (۱۹۷۵) ... Dr. Satish
*''[[Kala Sona]]'' (۱۹۷۵) ... Rakesh
*''[[Rani Aur Lalpari]]'' (۱۹۷۵) ... Gulliver
*''[[International Crook]]'' (۱۹۷۴) ... SP Rajesh
*''[[Anjaan Raahen]]'' (۱۹۷۴) ... Anand
*''[[Bhagat Dhanna Jatt]]'' (۱۹۷۴) ... Ramu
*''[[Geeta Mera Naam]]'' (۱۹۷۴) 
*''[[Khhotte Sikkay]]'' (۱۹۷۴) ... Horseback rider
*''[[Kisan Aur Bhagwan]]'' (۱۹۷۴) 
*''[[Kashmakash]]'' (۱۹۷۳) 
*''[[Apradh]]'' (۱۹۷۲) ... Ram Khana
*''[[Upaasna]]'' (۱۹۷۱) 
*''[[Ek Paheli]]'' (۱۹۷۱) ... Sudhir
*''[[Mela (۱۹۷۱ film)|Mela]]'' (۱۹۷۱) 
*''[[Safar (film)|Safar]]'' (۱۹۷۰) ... Shekhar Kapoor
*''[[Aadmi Aur Insaan]]'' (۱۹۶۹) ... Jai Kishan/J.K.
*''[[Pyaasi Sham]]'' (۱۹۶۹) ... Ashok
*''[[Aag (۱۹۶۷ film)|Aag]]'' (۱۹۶۷) ... Shanker
*''[[Aurat (۱۹۶۷ film)| Aurat]]'' (۱۹۶۷) 
*''[[CID ۹۰۹]]'' (۱۹۶۷) 
*''[[رات اور دېن]]'' (۱۹۶۷) ... ديليپ
*''[[وه کويي اور هوگا]]'' (۱۹۶۷) 
*''[[مې وهي هو]]'' (۱۹۶۶) ... ويجې
*''[[تصوير]]'' (۱۹۶۶) 
*''[[آرزو]]'' (۱۹۶۵) ... رمېش
*''[[Ek Sapera Ek Lootera]]'' (۱۹۶۵) ... Mohan/Vijay Pratap Singh
*''[[Oonche Log]]'' (۱۹۶۵) ... Rajnikant
*''[[Teesra Kaun]]'' (۱۹۶۵) 
*''[[Char Dervesh]]'' (۱۹۶۴) ... Qamar Bhakt
*''[[Suhagan]]'' (۱۹۶۴) ... Shankar
*''[[Bahurani]]'' (۱۹۶۳) ... Vikram
*''[[Tarzan Goes to India]]'' (۱۹۶۲) ... Prince Raghu Kumar
*''[[Main Shadi Karne Chala]]'' (۱۹۶۲)
*''[[ديدي]]'' (۱۹۶۰)

==داهم وگورئ==
[[د هندي فلمونو د نارينه لوبگرانو لړليک]]

==سرچينې==
{{reflist}}

==باندنۍ تړنې==
*[http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20011229-0.html Feroz Khan to shoot Janasheen in Afghanistan]
*{{imdb name|id=0451211|name=Feroz Khan}}
*[http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf Filmfare Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |date=2009-06-12 }}


[[وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران]]
[[وېشنيزه:هندي مسلمانان]]
[[وېشنيزه:د هند پښتانه]]</text>
      <sha1>o35t2wvm9trpiztnmurpjudvlypi9pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمود الحسن دېوبندي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19774</id>
    <revision>
      <id>362814</id>
      <parentid>362500</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T18:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="rh38foa1cc4007rm09fnj5w1yj0uh7e" xml:space="preserve">محمود حسن دیوبندی (مشهور په شیخ الهند؛ 1851 – 1920) د هند یو نامتو دیني عالم او د خپلواکی مبارز وو، چي د یو شمېر نورو هندي شخصیتونو سره یې په ګډه د ملي اسلامي پوهنتون د بنسټ ډبره کېښوده او د هند د آزادي لپاره یې د ریشمي رومال په نوم غورځنګ پیل کړ. نوموړي په دیوبند نړیواله مدرسه کي لومړی زدکړي ترلاسه کړې.

محمود حسن د دیوبند د مشر ښوونکي په توګه خدمت ترسره کړ او هلته یې د جمعیة الانصار او نظارة المعارف په څېر سازمانونو بنسټ کیښود. محمود الحسن په اردو ژبه د قرآن کریم د ژباړي ترڅنګ بېلابېل اسلامي کتابونه ولیکل. نوموړي په دیوبند مدرسه کي د حدیثو درس ورکاوه او په نامتو شاګردانو کي یې اشرف علي تهانوي، انور شاه کشمیري، حسین احمد مدني، کفایت الله دهلوي، ثناء الله امرتسري او عبید الله سندي شامل دي.

{{مالومات}}

محمود حسن د برتانوي ښکېلاک سخت مخالف وو، او په هند کي یې د انګلیسي واکمنۍ په وړاندي غورځنګ پیل کړ، خو په 1916 کي د انګرېزانو له لوري بندي او مالټا ته یې تبعید کړ. محمود الحسن په 1920 کي له بنده بیرته خوشي او د خلافت کمیټې لخوا ورته د &quot;شیخ الهند&quot; (د هند مشر) لقب ورکړل سو. ده د مسلمانانو د یووالي لپاره په هند کي بېلابیلو سیمو ته سفرونه وکړه، او د 1920 په نومبر کي یې د (جمعیت علماء هند) د دویمي غونډي مشرتوب وکړ چي په دې توګه  د یاد بنسټ مشر وټاکل سو.

== ژوندلیک ==
محمود حسن په 1851 کال کي د هند د اتر پردیش ایالت په بریلي سیمه کي وزېږېدی او د دیوبند له عثماني کورنۍ سره یې اړه درلوده. د نوموړي پلار ذوالفقار علي دیوبندي چې د دیوبند دارالعلوم له بنسټ ایښودونکو څخه وو، په بریلي کالج کي یې د پروفیسر او په مرېت کي د مدرسو او پوهنیزو بنسټونو د مسئول په توګه کار کاوه.

محمود حسن د میا جي منګلوري څخه قرآن کریم او د عبد اللطیف څخه فارسی ژبه زده کړه. د 1857 کال د بغاوت پر مهال دده پلار مرېت سیمي ته ولېږدول سو او محمود حسن یې دیوبند ته واستاوه، چیري چي یې د مهتاب علي نومي عالم څخه فارسی او عربي ادب زده کړ. محمود الحسن په 1869 کال کي خپلې رسمي زده کړي بشپړي کړې او د محمد قاسم نانوتوي څخه د احادیثو د شپږو کتابونو د زده کړي لپاره مرېت ته ولاړ. هلته یې دوه کاله د قاسم نانوتوي د حدیثو په درسونو کي برخه واخیسته او په رخصتیو کي یې د خپل پلار سره عربي ادب لاسته راوړ. ورپسې په 1872 کال کي د زده کړې څخه فارغ او په 1873 کال کي یې په دارالعلوم دیوبند کې په لومړي غونډه کي د فراغت مراسم ترسره سول. مولانا محمود الحسن په تصوف کي د امداد الله مهاجر مکي او رشید احمد ګنګوهی مرید وو.

== مړینه ==
مولانا محمود الحسن د 1920 کال د نومبر پر 30 نېټه د برتانوي هند په ډهلي کي وفات سو.

==سرچینې==
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=8230 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022020443/https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=8230 |date=2019-10-22 }}

[[وېشنيزه:سني اسلام]]
[[وېشنيزه:حنفي مذهب]]
[[وېشنيزه:حنفيان]]
[[وېشنيزه:دیوبندي]]
[[وېشنيزه:ديوبنديان]]
[[وېشنيزه:اسلامي هندي علماء]]

== په مالټا کې زندان ==

شیخ الهند [[محمود الحسن دېوبندي|محمود حسن دیوبندي]] ونیول شو او انګریزانو ته  وسپارلی شوه، چې د هغه څلور شاګردان او د هغه د غیرو وړ تحریک فعال غړي مولانا حسین احمد مدني، مولانا وحید احمد مدني ، مولانا عزیزګل پیشوري او سید حکیم نصرت حسین مالتا هم ورسره وو. شیخ الهند [[محمود الحسن دېوبندي|محمود حسن دیوبندي]] وویل، انګریزي حکومت ما مجرم ګڼي تاسو بې ګناه یاست خپل ځان خلاصولو هڅه وکړئ، نو څلورواړو یې ځواب ورکړ چې ژوند او مرګ په ستاسې سره یوځای راځي پر موږ.

== د ژوند لومړنۍ دوره ==

محمود حسن په ۱۸۵۱ کال کې په [[بريلي|بریلي]] (اوتر پردیش، هند) کې زېږېدلی و او د دیوبند د عثماني کورنۍ څخه وو. {{Sfn|ادروی|2012}}{{Sfn|طیب|1990}}د دا پلار، ذوالفقار علي دیوبندي چې د دارالعلوم دیوبندی یو بنسټ ایښودونکی دی، د بریلي پوهنځي کې استاد و او په میرث کې د مدرسې او تعلیم د معاون انسپکټر په توګه و. {{Sfn|ادروی|2012}}{{Sfn|رضوی|1980}} 

محمود حسن له مېرمنې ګي منګولي څخه قران او د عبداللطیف څخه یې [[پارسي ژبه|فارسي]] زده کړه وکړه. {{Sfn|ادروی|2012}}د ۱۸۵۷ کال د بغاوت پر مهال د هغه د پلار بل ځای ټاکنه وشوه او محمود حسن دیوبند ته ولېږدول شو، چې هلته یې د خپل تره مهتاب علي څخه د فارسي او عربي ادب زده کړې وکړې. {{Sfn|ادروی|2012}}هغه د دارالعلوم دیوبند لومړی زده کونکی شو؛{{Sfn|السلام|پرویز|2020}} او هغه د ملا محمود په وړاندې په زانو تلمز وکړ. {{Sfn|ادروی|2012}}هغه په ۱۸۶۹ کال کې خپل رسمي زده کړه بشپړه کړه او له [[محمد قاسم نانوتوي|محمد قاسم نانوتوی]] څخه صحیح سته زده کړه وکړه. {{Sfn|ادروی|2012}}هغه د قاسم نانوتوی په دروس حدیث کې د دوو کلونو لپاره ګډون وکړ او په رخصتیو کې یې د خپل پلار څخه [[عربي ادب|د عربي ادب]] زده کړه کوله. {{Sfn|ادروی|2012}}نوموړي په ۱۸۷۲ کال کې له زده کړې فارغ شو او په ۱۸۷۳ کال کې د دارالمقدس په لومړۍ غونډه کې د هغه د  دستار بندې وشوه. {{Sfn|ادروی|2012}}{{Sfn|ادروی|1981}}هغه په صوف کې د امداد الله مهاجر مکی او [[رشيد احمد ګنګوهي|رشید احمد ګنگوي]] څخه وروسته د خلافت واکمن پاته شوه. {{Sfn|ادروی|2012}}</text>
      <sha1>rh38foa1cc4007rm09fnj5w1yj0uh7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرسټف پلانټېن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25914</id>
    <revision>
      <id>362841</id>
      <parentid>208782</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T07:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="mdbmar795a09r5cirt0cwmxcl09ibqk" xml:space="preserve">{{About|تاريخ= فبرورۍ ٢٠٠٨}}
{{Infobox person
|name          = کرسټف پلانټېن&lt;br&gt;
Christophe Plantin
|image         = Chrisophe Plantin (Rubens).jpg
|image_size    = 
|alt           = 
|caption       = پوسټهوموس رسامۍ  د [[پيټر پاول روبينز|روبينز]] لخوا
|birth_name    = 
|birth_date    = شاوخوا ١٥٢٠
|birth_place   = [[د فرانسې سلطنت|فرانسه]]
|death_date    = {{death|1589|7|1|df=y}}
|death_place   = [[انټورپ]]
|body_discovered = 
|death_cause   = 
|resting_place = انټورپ
|resting_place_coordinates = 
|residence     = 
|nationality   = 
|ethnicity     = 
|citizenship   = 
|other_names   = 
|known_for     = [[پلانټین پریس]]
|years_active  = ١٥٤٨–١٥٨٩
|home_town     = 
|salary        = 
|networth      = ١٣٥،٧١٨ فلورینز
|spouse        = 
|partner       = 
|children      = 
|parents       = 
|relations     = 
|signature     = 
|website       = 
|footnotes     = 
}}

'''کریسټف پلانتن'''  Christophe Plantin  په کال ۱۵۲۰ سنت اویرته کې پېدا شوی او د جولای په ۱ نېټه کال ۱۵۸۹ کې مړ شوی د پرنټر بنسټگر, او انجیل ېې په څو ژبو خپور کړی. د [[فرانس|فرانسې]] د نور ماندي په کابن کې د کتاب لکه د جلد په څېر جوړول زده کړي. په کال ۱۵۵۵ کې ېې په تیپو گرافي چې د خط لیکلو ډیزاین او ترتیب دې پېل وکړ. د ټیپو گرافي دفتر ېې اول په پاریس، وروسته په هالنډ کې جوړ کړ. په دغه وخت کې اروپا ډېره مذهبي وه چېرته چې عیسویت حاکم وو نو د پلاته یا پلاتن ډېر خپاره شوي کتابونه هم مذهبي دي چې د ځنې کتابونو مالي مرسته ېې د هسپانیا دوېم فیلیپ په غاړه اخیستې وه.

==بهرنۍ تړنې==
*{{Commons category-inline|Christophe Plantin}}
*{{Cite CE1913|wstitle=Christophe Plantin |short=x}}
*{{nl icon}} [http://www.museumplantinmoretus.be/ Plantin Moretus Museum]
*{{en icon}} [http://spcoll.library.uvic.ca/Digit/physiologum/commentary/bio_plantin.htm Biography of Christophe Plantin.]
*[http://www.wdl.org/en/item/11727/ Drafts of Letters Sent by Christopher Plantin and Jan Moretus I, 1579–1590]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Plantijn, Christoffel}}
[[وېشنيزه:1520s births]]
[[وېشنيزه:1589 deaths]]
[[وېشنيزه:History of Antwerp]]
[[وېشنيزه:16th-century printers]]
[[وېشنيزه:French Renaissance humanists]]
[[وېشنيزه:Flemish people]]
[[وېشنيزه:Belgian printers]]
[[وېشنيزه:French printers]]
[[وېشنيزه:فرانسوي لیکوالان]]</text>
      <sha1>mdbmar795a09r5cirt0cwmxcl09ibqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پېښور ٢.٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45737</id>
    <revision>
      <id>362835</id>
      <parentid>236628</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T06:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="sju9i0mwz85a422wvvz7xufk35byprr" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name                = پېښور ٢.٠
| native_name         = 
| native_name_lang    =
| image               = 
| image_size          = 
| alt                 = 
| caption             = 
| logo                = 
| logo_size           = 
| logo_alt            = 
| logo_caption        = 
| map                 = 
| map_size            = 
| map_alt             = 
| map_caption         = 
| map2                = 
| map2_size           = 
| map2_alt            = 
| map2_caption        = 
| abbreviation        = 
| nickname            = پېښور ٢.٠

| pronounce           = 
| pronounce ref       = 
| pronounce comment   = 
| pronounce 2         = 
| named_after         = 
| motto               = 
| predecessor         = 
| merged              = 
| successor           = 
| formation           = 2013
| founder             = 
| founding_location   = 
| extinction          = &lt;!-- use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| merger              = 
| type                = 
| tax_id              = &lt;!-- or | vat_id = (for European organizations) --&gt;
| registration_id     = &lt;!-- for non-profit org --&gt;
| status              = 
| purpose             = 
| professional_title  = 
| headquarters        = [[پېښور]]
| location            = [[پېښور]]
| location2           = 
| additional_location = 
| additional_location2= 
| coordinates         = &lt;!-- {{coord|LAT|LON|display=inline, title}} --&gt;
| origins             = 
| region              = 
| products            = 
| services            = 
| methods             = 
| fields              = 
| membership          = 
| membership_year     = 
| language            = 
| owner               = &lt;!-- or | owners = --&gt;
| sec_gen             = &lt;!-- or | gen_sec for General Secretary --&gt;
|Co-founder        = 
| leader_name         = [[فيصل خان]]
| leader_title2       = 
| leader_name2        = 
| leader_title3       = 
| leader_name3        = 
| leader_title4       = 
| leader_name4        = 
| board_of_directors  = 
| key_people          = 
| main_organ          = 
| parent_organization = 
| subsidiaries        = 
| secessions          = 
| affiliations        = 
| budget              = 
| budget_year         = 
| revenue             = 
| revenue_year        = 
| disbursements       = 
| expenses            = 
| expenses_year       = 
| endowment           = 
| endowment_year      = 
| staff               = 
| staff_year          = 
| volunteers          = 
| volunteers_year     = 
| students            = 
| students_year       = 
| website             = {{URL|www.peshawar2.org/}}
| remarks             = 
| formerly            = 
| footnotes           = 
| bodystyle           = 
}}

'''پېښور ٢.٠''' په [[پېښور]] [[خیبر پختونخوا]] کی یو تنظیم دے. چی ځوانانو ته د مختلفو اړخونو تخنیکی تربیت ورکوی. ده پېښور ٢.٠ مقصد دا دے چی پېښور ښار ده ټیکنالوژۍ او ډیزاین مرکز بیا راوګرځی, او ځوانان دہ پارہ خپل کاروبار شروع کول ممکن شی.&lt;ref name=&quot;پېښور ٢.٠&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newslens.pk/%D9%BE%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%AF%DB%81%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%8C/|publisher=''newslens.pk''|title=پېښور ٢.٠}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== باندنۍ تړنې ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>sju9i0mwz85a422wvvz7xufk35byprr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد زکريا کاندهلوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46337</id>
    <revision>
      <id>362811</id>
      <parentid>362048</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T17:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24733" sha1="lltps83qj0oj8qn45v8o6fjbejoe4iz" xml:space="preserve">کله چي شیخ الحدیث رحمه الله پیدا سو نو دوه نومان یې پر کښېږدول یو محمد موسی او بل محمد زکریا، دوهم نوم عام او مشهور سو. د پلار نوم یې شیخ الحدیث مولانا یحی کاندهلوي رحمه الله او د نیکه نوم یې مولانا محمد اسماعیل رحمه الله او د ور نیکه نوم یې غلام حسین رحمه الله د تر نیکه نوم یې حکیم کریم بخش رحمه الله. 
تر محمد زکریا په شیخ الحدیث صاحب ډېر مشهوره سوه نو ځکه موږ به ده ته شیخ الحدیث رحمه الله وایو.

==پیدایښت==

شیخ الحدیث رحمه الله د رمضان په ۱۰ په ۱۳۱۵ کي د هندوستان په کاندهله نومي ځای کي  دې فاني نړۍ ته سترګي خلاصي کړې. کله چي مولانا اسماعیل رحمه الله خبر سو نو هغه وویل چي زما بدیل پیدا سو. 

 
==کوچنیوالی==

شیخ الحدیث رحمه الله چي کله د یو نیم کال سو نو د خپل پلار او مور سره ګنګوه ته ولاړی. خپل د عمر زرین وخت يې په ګنګوه کي د قطب الاقطب ابوحنیفه وقت مولانا [[رشید احمد ګنګوهي]] رحمه الله سره تېر کړی. شیخ الحدیث رحمه الله به ویل چي کله زه کوچنی وم نو به د حضرت ګنګوهي رحمه الله په زنګنو (ګونډو) درېدم. کله چي لږ څه غټ سوم نو به مي حضرت ګنګوهي رحمه الله ته په غټ اواز او قرأت سره سلام ویلی او حضرت رحمه الله به هم د خصوصي شفقت په خاطر په هغسي لوړ اواز او قرأت سره د سلام جواب راکوی. په اخترو کي به د حضرت ګنګوهي رحمه الله سره په جوپان کي چي پورته کوونکي به یې غټ غټ علماء وه د اخترونو لمونځونو ته ورسره تلم، او د حضرت رحمه الله پاته سوي خواړه به یواځي زما وه ګویا زه یې وارث وم. شیخ الحدیث رحمه الله د اتو (۸) کلو ؤ چي حضرت ګنګوهي رحمه الله وفات سو.

 
==د تعلیم شروع==

په هغه زمانه کي په مسلمانه علمي کورنۍ کي دا رواج ؤ چي کله به هلک د پنځو شپږو کلونو سو نو به یې د قرآن کریم حفظ شروع کړی، خپله د شیخ الحدیث رحمه الله والد محترم حضرت مولانا یحی رحمه الله چي کله د شیدو څخه پرې سو (د کوچنيوالي شیدې څیښل یې پرېښوده) په هغه وخت کي یې پاؤ پاره د قران کریم حفظ وه او په اووه (۷) کلنۍ کي یې ټوله قرآن کریم حفظ کړ، خو شیخ الحدیث رحمه الله د اووه کلونو پوري بسم الله ویل لا نه وه شروع کړي ( پخوا به یو رسم ؤ، هغه دا چي کله به کوچني د سبق سو نو څه کوچنی یا غټ محفل به یې جوړ کړی او د عالم په خوله به یې په هغه کوچني بسم الله وویل، یعني دده سبق به شروع سو). د شیخ الحدیث رحمه الله انا (نیا) به مولانا یحی رحمه الله ته ویل چي په دا زوی دي سبق ولي نه شروع کوې دی دومره غټ سو څه په کوې؟ مولانا یحی رحمه الله به ورته ویل چي یو واري سبق شروع کړي بیا به تر قبره پوري سبق پرې نږدي. اخر د یو صالح سړي په واسطه چي ډاکټر عبدالرحمن نومېده بسم الله وویل، او په هم ده باندي یې قاعده بغدادي ختمه کړه.

 
د هغه څخه وروسته شیخ الحدیث مولانا زکریا رحمه الله د قرآن کریم حفظ شروع کړی ( د قرآن کریم حفظ په دغه کورنۍ کي یو مهم کار او فریضه بلل کېدل). د قرآن کریم حفظ خپله مولانا یحی رحمه الله په شیخ الحدیث رحمه الله باندي وکړی، د مولانا یحی رحمه الله د درس اسلوب او طریقه د عامو مدرسینو څخه جلا او علیحده وه، مولانا یحی رحمه الله به یو مخ درس ورکړی او امر به یې ورته وکړی چي سل واري یې ووایه بیا ته رخصت یې. د حفظ څخه وروسته شیخ الحدیث رحمه الله دیني رسائل او د فارسي ابتدائي کتابونه په ګنګوه کي شروع کړه، هغه هم خپل والد مولانا یحی رحمه الله ورته تدریسول، همدارنګه یې ځیني کتابونه په خپل ګران اکا د تبلیغي جماعت مؤسس مولانا الیاس کاندهلوي رحمه الله باندي هم ویلي دي، د مولانا الیاس رحمه الله د درس طریقه داسي وه چي کله به هم شیخ الحدیث رحمه الله غلطي وکړه نو مولانا الیاس رحمه الله به کتاب بند کړی. 

 
د عربي تعلیم یې په [[سهارنپور]] کي په ۱۳۲۸ کي شروع سو. موږ د مخه هم وویل چي مولانا یحی رحمه الله په درسي نظام کي د عامو مدرسینو څخه علیحده ؤ هغه به لومړی قوانین په شاګردانو حفظ کړه بیا به یې عملي اجرأ ورته کول، د نحومیر سره به یې د عربي جملې اردو ته او د اردو جملې عربي ته د اړولو تمرین په شاګردانو شروع کړی. دغه ټوله قوانین یې په شیخ الحدیث رحمه الله باندي عملي کول. لکه څنګه چي مولانا یحی رحمه الله په خپل علم کي ډیر تکړه او قوي ؤ همدارنګه یې خپل عظیم زوی یعني شیخ الحدیث هم خواري کښل او با استعداده شاګرد ؤ. شیخ الحدیث رحمه الله تقریباً ټول د نصاب کتابونه په مولانا یحی رحمه الله باندي وویل. د شیخ الحدیث رحمه الله تدریسي نخشه (نقشه) په لاندي ډول ده:

 
لومړی کال: نحومیر (ټوله/مکمل)، شرح مآته ترکیب (ټوله)، هدایة النحو (ټوله)، کافیه کبری (ټوله)، ایساغوجي (ټوله) مرقاة (ټوله) شرح تهذیب (نصف/ نیمی)، مفید الطالبین (باب اول) نفحة الیمن (دوې قصیدې از باب دوم)، الفیه (ټوله)، ابن مالک (نصف)، فصول اکبری (ثلث/ دریمه)، ترجمه عم پاره (ټوله) تبارک الذی (نصف) مجموعه چهل حدیث.

 
دوهم کال: پاته (بقیه) الفیه، پاته شرح تهذیب، قطبي تصدیقات و تصورات مع میر، تلخیص فن اول، مقامات ۲۳ مقامې، حساب تاکسور عام، پاته ترجمه تبارک الذی، نفحة الیمن باب اول، ثاني، خامس، قصیده برده، بانت سعاد، قصیده همزیه.

 
دریم کال: مختصر، نور الانوار، متنبي، سبعه معلقه، حسامي، شرح جامي۱،۶ حصه، کنز، قدوري، میبذي، سلم.

 
څلرم کال: ددې تفصیل نسته خو د مدرسې (مظاهر العلوم) د نصاب د نګاه څخه داسي دي (شیخ الحدیث): مشکوة، هدایة اولین، متنبي، حماسه، طحاویه، شرح نخبه، الفیه عراقي.

 
پنځم کال: ددې تفصیل هم نسته خو د مدرسې د نصاب د نګاه څخه داسي دي : ملا حسن، حمد الله، میر زاهد، امور عامه، میر زاهد جلال، میر زاهد رساله غلام یحی، موطأ امام محمد، طحاویه، اقلیدس، شمس بازغه.

 
شپږم کال: ترمذي، بخاري، ابوداؤد، هدایه ثالث (لومړنی برخه)، نسائي (ټوله).

 
اووم کال: مسلم شریف، نسائي (دوهم واري).

 
کله چي مولانا یحی رحمه الله وفات سو نو پرده باندي ۸۰۰۰ قرض باندي وو. شیخ الحدیث رحمه الله د ۲۱ کلو ؤ چي خپل مربي او مرشد پلار یې وفات سو، خو شیخ الحدیث رحمه الله خپله حوصله د لاسه ور نه کړه، او د پلار قرض یې ور ادا کړی. (دا یو ضمني خبره په منځ کي راغله). نو چي مولانا یحی رحمه الله وفات سو شیخ الحدیث رحمه الله دا پرېکړه وکړه چي نور تعلیم ته دوام ور نه کړي خو د خپل مرشد یعني مولانا خلیل احمد سهارنپوري رحمه الله په امر یې دوهم وار بیا بخاري او ترمذي وویل. تعلیمي مرحله یې په همدغه کال پای ته ورسېده.

 
==تدریسي مرحله==

په ۱۳۳۵ هـ ق کي شیخ الحدیث رحمه الله د مدرس په توګه په مظاهر العلوم کي مدرس سو او (۱۵) روپۍ معاش ورته مقرر سو. 


د ابتدائي کتابونو د تدریس څخه وروسته د څو کلونو په جریان کي شیخ الحدیث رحمه الله ته د تدریس لپاره هدایة ورکړل سوه. بیا په ۱۳۴۱ کي د حضرت سهارنپوري په امر د بخاري شریف درې پارې ورکول سوې، چي په ټولو تدریسي کتابونو کي یې خپل خاص علمیت او قابلیت ښکاره کړی، او شاګردان به تل د شیخ الحدیث رحمه الله څخه د کتاب د غوره تدریس په وجه راضي وه.

 
کله چي شیخ الحدیث رحمه الله د مظاهر العلوم شیخ الحدیث مقرر سو نو څو علماؤ اعتراض وکړی چي دی په عمر کي هم کوچنی دی او ده ته شیخ الحدیث هم چا نه دي ویلي یعني ده بل ځای حدیث تدریس کړي هم نه دي، نو مولانا سهارنپوري رحمه الله هغو ته جواب ورکړی چي زه ده ته شیخ الحدیث وایم. بیا تر هغه وخته په دې منصب پاته سو ترڅو چي سخت مریض سو نو بیا یې خپل منصب خپل شاګر مولانا یونس رحمه الله ته ور پرېښودی.

 
==تصانیف==

کله چي شیخ الحدیث رحمه الله د خپل استاذ په امر دوهم وار بیا بخاري شروع کړی نو څه وخت وروسته استاذ محترم سهارنپوري رحمه الله شیخ الحدیث ته وویل چي څو عمر کیږي چي په ابوداؤد باندي مي د شرحي اراده کړې ده خو پاته سي، د حضرت ګنګوهي رحمه الله په زمانه کي مي دا اراده وکړه ما ویل که چیري یو اشکال منځ ته راتلی هغه به په حضرت ګنګوهي رحمه الله باندي حل کوم، خو کله چي هغه رحمه الله وفات سو بیا مي دا اراده وکړه چي که چیري یو اشکال منځ ته راتلی هغه به ستاسو په والد محترم مولانا یحی رحمه الله باندي حل کوم خو کله چي مولانا رحمه الله هم وفات سو اوس داسي څوک نه لرم چي زما همکاره سي. شیخ الحدیث رحمه الله ورته وویل چي حضرت زه ستاسو معاوین یم، نو د هغې ورځي څخه حضرت رحمه الله د کتابونو فهرست ورکړی چي د کتابتون څخه دغه کتابونه راوړه. 

 
حضرت سهارنپوري رحمه الله به د کتاب املاء کول او شیخ الحدیث رحمه الله به هغه لیکل. په دې منځ کي د املاء لپاره نور شاګردان هم راغلل خو د هغو د ډیرو اسفارو او مصروفیاتو په سبب بېرته شیخ الحدیث رحمه الله راغلی. شیخ الحدیث رحمه الله د اشد ضرورت په وجه سفر کوی. همداسي دا سلسله را روانه وه چي هغه وخت هم راغلی چي د حضرت سهارنپوري رحمه الله هغه شهکار کتاب « بذل المجهود» بشپړ او خپور سو. د شیخ الحدیث رحمه الله مطبوع او غیرمطبوع (امکان لري اوس ځیني غیر مطبوعه کتابونه یې مطبوع سوي وي، دا معلومات د شیخ الحدیث د خپلي لیکني څخه را اخلو چي په هغه وخت کي نه وه مطبوعه) تصانیف په لاندي ډول دي:

 
۱.شرح الفیه اردو .... ناچاپ: کله چي شیخ الحدیث رحمه الله د تدریس په دوهم کال د الفیې تدریس شروع کړی د هغه سره سره یې د هغې شرح لیکل هم شروع کړه چي په درو (۳) جلدو کي ده. 


۲. اردو شرح سلم .... ناچاپ: په کوم کال چي شیخ الحدیث رحمه الله سلم په مولانا عبد الوحید رحمه الله باندي ویلی نو شیخ الحدیث رحمه الله به د هغه درس په خپله کتابچه کي لیکی.

 
۳. اضافه بر اشکال اقلیدس.... ناچاپ: په کوم کال چي شیخ الحدیث رحمه الله اقلیدس ویلی نو په هغه کال یې په اقلیدس یو څه شکلونه نور وکښل (حاشیې) چي د اضافه بر اشکال اقلیدس په نامه دی.

 
۴. تقریر مشکوة .... ناچاپ: کله چي شیخ الحدیث رحمه الله خپله مشکوة شریف ویلی په هغه وخت کي یې مختصر لیکلي ؤ بیا چي کله یې د مشکوة شریف تدریس شروع کړی نو د حاشیو په مرسته یې پوره کړی.

 
۵. تقاریر کتب حدیث.... ناچاپ: شیخ الحدیث رحمه الله صحاح سته د خپل والد رحمه الله او حضرت سهارنپوري رحمه الله څخه ویلي وه، د هر شیخ درس یې لیکلی دی. 

 
۶. مشائخ چشتیه .... ناچاپ: په دې کتاب کي شیخ الحدیث رحمه الله د خپل شیخ حضرت سهارنپوري رحمه الله څخه بیا تر رسول الله صلی الله علیه وسلم پوري د ټولو معلومات بیان کړي دي.

 
۷. احوال مظاهر علوم.... ناچاپ: په دې رساله کي شیخ الحدیث رحمه الله د مظاهر العلوم مدرسې هر اړخیز معلومات لیکلي دي.

 
۸. تلخیص البذل .... ناچاپ: شیخ الحدیث رحمه الله د خپل شیخ حضرت سهارنپوري رحمه الله سره چي کله بذل المجهود لیکی، د هغه خلاصه به یې د خپل ځان سره د یاداښت په توګه لیکل، ډېر اوږده بحثونه نسته په کښي بلکي د هغو خلاصه او ځیني مهم اسانید هم په کښي څېړل سوی دي.

 
۹.  شذرات الحدیث .... ناچاپ: په دې کتاب کي شیخ الحدیث رحمه الله د حدیثو د کتابونو هغه لنډ یاداښتونه چي ده ته په مخه ورتلل هغه به یې لیکل.

 
۱۰. جزء حجة الوداع والعمرات .... چاپ: کله چي شیخ الحدیث رحمه الله مشکوة شریف په خپل والد مولانا یحی رحمه الله باندي ویلی په یوه شپه یې دغه ټوله ولیکی. بیا یې وروسته د رسول الله صلی الله علیه وسلم د عمرو بیان هم په کښي وکړی.

 
۱۱. خصائل نوی شرح شمائل ترمذي .... چاپ: دغه شرحه شیخ الحدیث رحمه الله په سفر کي لیکل، کله چي به د بذل د طباعت لپاره دهلي ته تلی هلته په دهلي کي به یې دغه شرحه لیکل. وروسته یې بیا په دې کي نور څه هم ور اضافه کړل.


۱۲. حواشی بذل المجهود .... ناچاپ: د بذل د طباعت څخه وروسته شیخ الحدیث رحمه الله په بذل المجهود باندي حواشې لیکل شروع کړه، چي بیا یوه غټه ذخیره سوه.

 
۱۳. تحفة الاخوان .... ناچاپ: دا کتاب په اصل کي د نامتو قاري حسن [[شاعر]]  کتاب دی کوم چي د شیخ الحدیث رحمه الله استاذ ؤ. هغه و شیخ الحدیث رحمه الله ته امر وکړی چي دا کتاب اردو ته ترجمه کړي.

 
۱۴. شرح عربی جزری .... ناچاپ: دا کتاب هم د حضرت قاري رحمه الله په حکم سره شیخ الحدیث رحمه الله د عربي طلباؤ لپاره ولیکی.

 
۱۵. رساله در احوال قراء سبعه البدور مع نجومهم الاربعة عشر .... ناچاپ: په دې کي شیخ الحدیث رحمه الله د قراء سبعه د څوارلسو (۱۴) شاګردانو احوال را ټول کړي دي.

 
۱۶. اوجز المسالک شرح موطا امام مالک ۶ جلده .... چاپ: دا کتاب د مؤطا امام مالک رحمه الله شرحه ده. ویل کیږي، کله چي شیخ الحدیث رحمه الله دا کتاب خپور کړی نو یو عربي عالم دا وویل چی زکریا څنګه کتاب لیکلی دی داسي معلومیږي چي امام مالک رحمه الله  هم د امام ابوحنیفه رحمه الله  مقلد دی. دا کتاب شیخ الحدیث رحمه الله په مدینه منوره کي شروع کړی ؤ او هم هلته یې یو نیم جلد لیکلی ؤ خو کله چي هندوستان ته راغلی د ډېر مصروفیاتو په سبب یې دا کتاب نه کړی پوره بیا یې وروسته تر ډېره وخته پوره کړی، تقریبا ۳۰ کاله وخت یې ونیوی.

 
۱۷. فضائل قرآن .... چاپ: دا کتاب شیخ الحدیث رحمه الله د شاه یسین رحمه الله د اصرار په وجه ولیکی.

 
۱۸. فضائل رمضان.... چاپ: دا کتاب بیا شیخ الحدیث رحمه الله د خپل ګران اکا مولانا الیاس رحمه الله په امر ولیکی.


۱۹. قرآن عظیم اور جبریه تعلیم .... چاپ: په ۱۳۴۹ کي د جبریه تعلیم ډېر زور سو نو شیخ الحدیث رحمه الله دا کتاب ولیکی.

 
۲۰. فضائل تبلیغ .... چاپ: دا هم شیخ الحدیث رحمه الله د خپل اکا په امر لیکلی دی.


۲۱. الکوکب الدری .... چاپ: دا کتاب په اصل کي د قطب عالم ګنګوهي رحمه الله د درس ترمذي تقریر دی چي مولانا یحی رحمه الله لیکلی دی، په دې کي شیخ الحدیث رحمه الله هم حواشي لیکلي دي.

 
۲۲. حکایات صحابه .... چاپ: دا کتاب شیخ الحدیث رحمه الله د مولانا عبدالقادر رائپوري رحمه الله په امر ولیکی.

 
۲۳. الاعتدال فی مراتب الرجال .... چاپ: دا کتاب شیخ الحدیث رحمه الله په هغه وخت کي ولیکی چي د علماء حق په منځ کي د سیاست د څه پیښو په اړه اختلاف پیدا سو نو عوامو په دې اړه ډیري بې اعتدالۍ کولې نو شیخ الحدیث رحمه الله دا کتاب ولیکی. 

 
د شیخ الحدیث (رحمه الله) نور تصانيفو هم سته، موږ دلته یو څو دانې ذکر کړه، ان شاءالله په هغه باندي به یوه بله لیکنه وکړو.

 
==نکاح==

د شیخ الحدیث رحمه الله والد محترم رحمه الله چي کله وفات سو نو مور یې ورته وفرمایل چي زه غواړم ستا کور اباد و وینم (نکاح وکړې). د شیخ الحدیث رحمه الله لومړۍ نکاح د مولانا رؤف الحسن رحمه الله د لور سره وسوه، نکاح یې مولانا سهارنپوري رحمه الله  وتړل. خو د څه وخت وروسته یې لومړۍ زوجه (مېرمن) وفات سوه. شیخ الحدیث رحمه الله غوښتل چي بله نکاح ونه کړي او خپل تدریس او تصنیف ته دوام ورکړي، خو د اکا په امر یې د هغه د لور سره نکاح وکړه، نکاح یې شیخ العرب والعجم مولانا حسین احمد مدني رحمه الله ور وتړل.

 
==اساتذه==

د شیخ الحدیث رحمه الله استاذان په لاندي ډ‌ول دي:

محدث مولانا یحی رحمه الله (والد)

مولانا  [[محمد الیاس کاندهلوي]] رحمه الله (اکا)

محدث مولانا [[خلیل احمد سهارنپوري]] رحمه الله (شیخ)

مولانا ظفر احمد تهانوي رحمه الله

مولانا عبدالوحید سنبهلي رحمه الله

حضرت مولانا عبداللطیف رحمه الله

 
==خلافت==

شیخ الحدیث رحمه الله د خپل ګران استاذ محدث مولانا [[خلیل احمد سهارنپوري]] رحمه الله سره په سلسله چشتیه کي بیعت کړی ؤ او د حضرت لخوا په همدې سلسله کي خلافت ورکړل سوی دی. مولانا سهارنپوري رحمه الله په مدینه منوره کي شیخ الحدیث رحمه الله ته اجازه ورکړه. 

 
شیخ الحدیث رحمه الله چي کله هندوستان ته راغلی نو خلګ یې په دې اړه نه دي خبر کړي، بیا وروسته د مولانا عبدالقادر رائپوري رحمه الله د خوا خلګ خبر سوه. شیخ الحدیث رحمه الله د خلګو سره بیعت نه کوی، خو د خپل اکا د اسرار په سبب یې لومړی د کورنۍ د څو ښځو سره بیعت وکړی، بیا دا بیعت دومره عام سو چي بیخي ډیرو خلګو د شیخ الحدیث رحمه الله سره بیعت شروع کړی. شیخ الحدیث رحمه الله تقریبا (۳۶) خلفا لري.

 
==تبلیغي اسفار==

شیخ الحدیث رحمه الله مختلفو سیمو ته تبلیغي سفرونه کړي دي لکه: انګلستان، افریقه او پاکستان .

 
==وفات==

شیخ الحدیث رحمه الله په اخر وخت کي په مدینه منوره کي پاته سو، او هم هلته په ۱۹۸۲م کي ددې فاني نړۍ څخه سترګي پټي کړې په [[جنت]] البقیع کي ښخ کړل سو.

 
اک جنازہ جارہا ہے دوش عظمت پر سوار

پہول برساتی ہے اس پر رحمت پروردگار 

 
==اولادونه==

شیخ الحدیث رحمه الله پنځه لوڼي (لورګاني) درلودې او یو زوی مولانا طلحه کاندهلوي رحمه الله.

اولئک ابائی فجئنی بمثلهم                     

اذا جمعتنا یا جریر المجامع  

==مأخذونه==
تعليم السلام ويبپاڼه https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=10038 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022010601/https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=10038 |date=2019-10-22 }}
 آپ بيتي، حضرت شیخ الحدیث مولانا زکریا کاندهلوي، پی ایچ ډي مقاله مولانا زکریا.

[[وېشنيزه:1898 زېږېدنې]]
[[وېشنيزه:1982 مړينې]]

[[وېشنيزه:سني اسلام]]
[[وېشنيزه:حنفي مذهب]]
[[وېشنيزه:حنفيان]]
[[وېشنيزه:ديوبندي]]
[[وېشنيزه:ديوبنديان]]
[[وېشنيزه:اسلامي هندي علماء]]</text>
      <sha1>lltps83qj0oj8qn45v8o6fjbejoe4iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قاضي ثناء الله پاني پتي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46341</id>
    <revision>
      <id>362806</id>
      <parentid>238805</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T16:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5498" sha1="pa6q516vr7y8z70lwl9kxpt4alojb2z" xml:space="preserve">'''د اسلامي نړۍ د ځلانده ستوري ( قاضي ثناء الله پاني پتي ) رحمة الله علیه مختصر ژوند لیک'''


پښتو ژباړه: عزت الله کوټوال / تعلیم الاسلام ویب پاڼه


عظیم مفسر قاضي ثناء الله پاني پتي رحمه الله د هند په مشهور ښار پانی پت (مشرقي پنجاب) په محله قاضیان کې په ۱۱۴۳ھ مطابق د ۱۷۳۰ء تر ۱۷۳۱ء پیدا شوی. 


نوموړی د شیخ جلال الدین الأولیاء له اولاد څخه دی او د ژوند اکثره حصه یې همدلته تیره کړې، دده مشر ورور قاضي محمد فضل الله د والد له وفاته وروسته دده پالنه او تربیت کړی.


'''نوم یې:''' 

ثناءالله د پلار نوم یې قاضی محمد حبیب الله عثماني، کوم چې جید دیني عالم او کامل صوفي وو.


'''القاب یې:''' 

مولانا شاہ عبدالعزیز محدث دهلوي رحمه الله نوموړي ته د وخت بیهقي وایې او مرشد حضرت مرزا مظهر جان جانان رحمه الله  بیا په علم الهدی ستایلی دی .


په اوه ۷ کلنۍ کې یې قرآن پاک حفظ کړ او له دې څخه وروسته د نورو علومو په زده کړه کې مشغول شو، تر دې چې ډهلي ته هم د زده کړو لپاره ورسید چیرته چې شاہ ولي الله محدث دهلوي استوګن وو ، دده څخه یې د حدیثو علم حاصل کړ، په ۱۶ یا ۱۸ کلنۍ کې یې زدکړې تکمیل کړې .


د علم د حصول څخه وروسته وطن ته واپس راغی او باقي عمر یې په افتاء، تصنیف، تالیف او د علومو په نشر کولو کې تیر کړی، ده په پاني پت کې قضاء هم کړې او ددې لوړې عهدې یې په پوره ښکلې طریقي سره حق اداء کړی .


قاضي ثناء الله پاني پتي رحمه الله چې د خپل وخت عظیم فقیه، محدث، محقق او مفسر وو، په فقه او اصولو کې دی ده اجتهاد مرتبې ته رسیدلی . 


په تفسیر ، کلام او تصوف کې ورته پوره عبور حاصل دی، له دیرشو ۳۰ یې ډیر تصانیف او تالیفات لیکلي، مشهور کتاب یېتفسیر مظهري دی!


دغه تفسیر ده د خپل مرشد مرزا مظهر جان جانان رحمه الله په نوم منسوب کړی، د تفسیر انداز یې محدثانه دی، دغه تفسیر د پخوانو  مفسرینو د اقوالو او تاویلاتو جامع هم دی. 


ددې تفسیر د اردو ترجمې فریضه د ( ادارہ ضیاء المصنفین) درو فضلاء انجام کړل او د مذکوره ادارې د پنځوستو ۵۰ څخه ډیرو فضلاؤ ددې د مأخذونو تخریج وکړ او په لسو ۱۰ جلدو کې یې شائع کړ .


او لاندې کتابونه یې هم د یادونې وړ دي :


وصیت نامه

مالا بد منه

ارشاد الطالبین

جواهر القرآن

حقیقت الاسلام

شهاب ثاقب

تذکرۃ الموتی والقبور

تذکرۃ المعاد

رساله در حرمت و اباحت سرود

رساله در مسئله سماع و وحدت الوجود

السیف المسلول

رد مذهب شیعه

رساله حرمت متعه

او داسې نور …


'''بیعت او خلافت :''' 

قاضي ثناء الله پاني پتي رحمه الله د شیخ حافط شاہ محمد عابد لاهوري سنامي احمدي نقشبندي رحمه الله په لاس بیعت وکړ ، دده له وفات وروسته یې د حضرت میرزا مظهر جان جانان رحمه الله څخه فیض حاصل کړی او د یو روایت مطابق دده د ارشاد پر اساس یې د میرزا مظهر جان جانان دهلوي څخه یې فیض حاصل کړ . 


میراز مظهرجان جانان رحمة الله علیه دده د شخصیت څخه ډیر متأثر وو، دی یې په علم الهدٰی ملقب کړ، نوموړی د قاضي ثناء الله په هکله وایي :


که الله تعالی د محشر په ورځ له مانه پوښتنه وکړي، چې زما لپاره دې څه تحفه راوړې؟


نو زه به ثناء الله ورته پیش کړم!


'''وفات:'''

د اسلامي نړۍ دغه مشهور مفسر په د رجب پر اوله ۱۲۲۵هـ مطابق د ۲ د اګست ۱۸۱۰م  له نړۍ سترګې پټې کړي.


مأخذونه:

https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=9568{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
تذکرہ قاضی محمد ثناء الله پانی پتی، ډاکټر محمود الحسن عارف، ادارہ ثقافت اسلامیه لاهور

اردو دائرہ معارف اسلامیه جلد ۶،صفحه ۱۰۳۲ تر ۱۰۳۴، دانشګاه لاهور

اقوال زریں حضرت قاضی ثناء الله پانی پتی

&lt;br /&gt;‌
[[وېشنيزه:سني اسلام]]
[[وېشنيزه:حنفي مذهب]]
[[وېشنيزه:حنفيان]]
[[وېشنيزه:ديوبندي]]

[[وېشنيزه:اسلامي هندي علماء]]</text>
      <sha1>pa6q516vr7y8z70lwl9kxpt4alojb2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شيخ عبدالفتاح ابوغده</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46343</id>
    <revision>
      <id>362799</id>
      <parentid>298640</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T14:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21470" sha1="6t9lfssdimbiuwhr3hz8lz0dse2pcl1" xml:space="preserve">'''شیخ عبدالفتاح ابوغده رحمة الله علیه'''
ابوالفتوح ابو زاهد عبدالفتاح بن محمد بن بشیر بن حسن ابوغده الخالدي الحلبي الحنفي، نوموړی حنفي عالم د شام د مشهوره ښار حلب اوسېدونکی وو، چي د ۱۹۱۷ میلادي کال مطابق د ۱۳۳۶ قمري کال د رجب د میاشتي پر اوویشتمه په یوه  دینداره کورني کي پیدا سوی. 


او ډېره زمانه يې په ریاض کي تېره کړه، په عربي نړی کي د خپل وسیع او عمیق علم سره ، د سنتو اتباع، عاجزي او په تقوا کي يې  ځانګړی امتیاز لاره، او  د برصغیر او هند  د ټولو علماوو په حلقو کي يو منل سوي او مقبول شخصیت وو.


چي نوموړي  لومړي علمي زده کړي يې  په مدرسة العربیة الاسلامیه کي وکړې او وروسته د محمد علی الخطیب په مدرسه کي يې قران کریم او حسن خط زده کړ، او ورورسته بیا په خسرو مدرسه کي داخل سو،  چي خسرو بادشاه جوړه کړې وه، چي هغه اوس  په ثانویه شرعیه سره مشهور ده، او پدې وخت کي دده عمر ۱۹  کاله وو،  چي پدې  مدرسه کي دی د  ۱۹۳۶ څخه تر ۱۹۴۳ کال پوري پاته سو، بیا په جامعة الازهر په  کلیه الشرعیة په ۱۹۴۸ کال کي د لوړي علمي جائزې سره فارغه سو، او هلته يې تخصص اصول التدریس په عربي ژبه تدریس کړی، او هغه  څخه وروسته په ۱۹۵۰ کال کي فارغه سو، او بیا خپل وطن حلب ته راوګرځېدی.


کله چي شیخ په مصر کي خپل درسونه مکمل کړه، او په خپل وطن کي يې په ۱۹۱۵ کال کي يې لومړی تربیتي اسلامي مدرسه اختیار کړه، پدې مدرسه کي يې  یولس کاله تدریس وکړی.


او شیخ رحمه الله د سلګونو شیخانو په ملاقات مشرف سوی او د هغو څخه يې خپله علمي تنده ماته کړې.


'''د مشهورو علماوو سره لیدني'''


شیخ رحمه الله ډیرو ممالکو ته سفرونه کړي دي، هغه د مملکتو څخه یو هم مصر دی، چي پدې سفر کي د شیخ یوسف الدجري، شیخ مصطفي صبري، شیخ محمد زاهد ا لکوثري، الشیخ محمد الخضر حسین التونسي، او همدارنګه الشیخ الدکتور مصطفي السباعي سره ملاقاتونه سوی دی، په حرمین الشریفین کي یې الشیخ محمد یحی امان ، د عراق په سفر کي شیخ امجد الزهاوي سره ، او د هند په سفر کي علامه محدث محمد زکریا الکاندهلوي ، شیخ عتیق الرحمن، الشیخ محمد یوسف الکاندهلوي، ابو الحسن الندوي، او په پاکستان کي يې الشیخ محمد شفیع عثماني ، الشیخ محمد یوسف البنوري، او د اروپا په سفرو کي يې الشیخ یوسف القرضاوي، محمد بن ابراهیم ال الشیخ مبارک الاحسايي المالکي او احمد ال دوغان الشافعي سره ملاقاتونه کړي دي. 


راځي دا قصه وشیخ الاسلام  مفتي تقي عثماني صاحب ته پرېږدو، چي د هغه خپلو سترګو لیدلی حال راسره شریک کړي: 


ما د لومړي ځل لپاره دده نوم هلته واورېدی، چي په ۱۹۵۶ میلادي  کال کي زما پلار حضرت مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د یو اسلامي مجلس د اشتراک لپاره ، د شام، اردن ، لبنان او فلسطین په دوره ولاړی، د دمشق څخه چي کله زما د پلار خط راورسېدی، چي په هغه کي د شام د علماء سره د ملاقاتونو یادونه سوې وه، او په هغه کي زما پلار د حضرت شیخ عبدالفتاح ابو غده رحمة الله علیه یادونه په ډیر خاص انداز سره کړې وه، د سفر وروسته هم پلار مبارک د شیخ رحمه الله یادونه په ډیر محبت سره کوله،  او دا خبره يې کوله، چي په عربو کي اوس هم د علم او تحقیق څېړونکي ډېر دي، مګر داسي علماء چي په هغو کي د ژور او عمیق علم ترڅنګ د سنتو اتباع وي، او دهغو کړو وړو د سلف صالحینو رنګ خپل کړی وي، اوس ډیر کم دي، او حضرت شیخ عبدالفتاح رحمة الله علیه ددغه شخصیاتو څخه یو کس دی.


کله چي مي د پلار د خولې څخه  دا خبري واورېدلې، نو سمدستي مي د هغه ملاقات په  زړه کي  ځای ونیوی،  مګر  ظاهري داسي صورت  ځکه ممکن نه وو، چی هغه په شام کي وو، او زما لپاره پدې وخت د شام د سفر تصور هم ناممکن وو. 


مګر یوڅه مده وروسته الله جل جلاله هم داسي وکړه، چي په ۱۳۸۲ کي ناڅاپه داخبر راورسېدي، چي  شیخ رحمه الله پاکستان ته راځي، ددې خوشحالی انتها نه وه، حضرت شیخ صاحب پاکستان او هند ته دا سفر ددې لپاره غوره کړی وو، چي ددې ځای کتاب خانو او داسي نورو تحقیقاتو او ددې ځای د علمي حلقو سره يې تعلق قائم سي. 


حضر ت شیخ رحمة الله علیه  راغلی، او هلته يې يو څو ورځي تیري کړلې،  په همدې جریان کي يې دارالعلوم  ته تشریف راوړی، د هغه د اکرام لپاره په دارالعلوم کي جلسه جوړه سوه، ما پدې وخت د عربي ابتدايي کتابونه ویل. زه خپل پلار رحمة الله علیه امر کړم چي په عربي باندی تقریر وکړم، او پدې تقریر کي  معظمو میلمنو ته ښه راغلاست ووایم، او ددې سره سره د پاکستان او هند د مدارسو لنډ تاریخ او د دارالعلوم د قیام او علماء دیویند د خدماتو لنډه یادونه وکړم. او د جلسې د ختم وروسته حضرت شیخ رحمة الله علیه د تقریر ستاینه وکړه، او جلسې په اختتام کي يې خپل تأثرات داسي لیکلي وه: 
&lt;br /&gt;&lt;blockquote&gt;لقد کان من فصاحة الاخ الحبیب في الله الشیخ محمد تقي نجل مولانا محمد شفیع ما کشف تقصیر العرب في لغتهم
&lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;ښکاره خبره ده، چي دا کلمات يې د احقر د ستایني لپآره لیکلي وه، مګر ددې څخه اندازه کېدلای سي، چي پر کشرانو د هغوي شفقت، او د ستایني څونه مقام دی؟ کله چي د داراالعلوم څخه رخصتېدی، نو پر ما باندي يې د خپل شفقت او محبت اظهارپداسي الفاظو سره وکړ؛
&lt;br /&gt;&lt;blockquote&gt;( لو کنت تفاحة لا کلتک )&lt;/blockquote&gt;


که چیري ته سېب واي نو ما به ته خوړلی وای.


ددې وروسته يې ما ته تفاحة الهند و پاکستان ( یعنی د پاکستان او هند سیب) د لقب په یادولو سره  یادولم، او په خپلو بعضو تصانیفو کي يې زما تذکره په هم دغه لقب سره کوله، په همدې سفر کي ما  د حضرت شیخ رحمه الله تعالی، څخه د حدیثو اجازت هم واخیست، چي په ډير شفقت او مهرباني سره يې اجازه راته وکړه.


تر دې وروسته بیا په شام کي سیاسي انقلابات راغلل، چي پر هغو يې علمي کړۍ راتنګه کړه، او ډېر علماء يې تر چاړې لاندي تېر کړل، او ډیر يې په خپلو زندانو کي تر خپل ظلم او وحشت لاندي راوستل، او ډیر علماء دې ته مجبور سول، چي خپل وطن پریږدي، او نور ملکونو ته سفر وکړي  ، شیخ رحمة الله د علم سره ډیر شوق وو، او  د اقتدار او سیاست څخه ډیر لیري ګرځیدی، مګر د حکومت ظلم دې ته مجبور کړی، چي خپل وطن پریږدي، او بالاخر په ریاض کي مقیم سي. او ډېر وخت يې  په جامعة الامام محمد بن سعود د کلیه اصول الدین تدریس کي تحقیقي خدمات انجام کړل،  او پدې دوران کي ډیر ځله پاکستان ته راغلی، هغه زما پلار رحمه الله ته خپل استاذ وایه، او د هغه څخه يې د حدیثو اجازت هم حاصل کړې وو، همدا راز يې د مولانا محمد یوسف بنوري رحمه الله سره همداسي معامله وه، کله  به له زموږ سره اوسېدی، او کله به د مولانا محمد یوسف بنوري رحمة الله علیه سره مقیم وو، او د اقامت په دوران کي به يې خپل علمي افادات په مسلسله توګه جاري وه. 


زما د پلار رحمه الله د فات وروسته يې تشریف راوړي او د والد صاحب رحمه الله تعالی د یادولو سره يې ډیر اوښکي توی کړي، او دهغه وروسته  يې پر موږ  د هغه د شفقت سایه نوره هم  زیاته سوه، په همدې سفر کي  تقریبا دوې میاشتي په دارالعلوم  کي مقیم سو، او د خپلو ځینو تصانیفو تکمیل يې وکړی.


'''سیاست ته راتګ'''


که څه هم د حضرت شیخ رحمه الله مشغله او مصروفتیا کتاب وو ، او سهار او ماشام به په کتابو کي غرق وو، له همدې کبله په ګوښه نشینه عالم سره مشهور وو، مګر روزمره حوادثو او مشکلاتو د ملي مقاصد لپاره په سیاست کي د برخه اخیستلو لپاره مجبوره کړ، غالبا په ۱۹۶۲ کي  د شام د پارلمان یو منتخب غړی سو، په شام کي د اسلام احکامو د پایمالو په خلاف د کوښښونو په  جرم په ۱۹۶۶ کي تدمر په صحرايي محبس کي یولس میاشتی تیريولو باندی مجبوره کړی سو، د شام څخه د هجرت وروسته په ریاض کي مقیم سو.


په عربي نړی کی بالعموم او په شام کی بالخصوص پر دیني عالمانو باندي د حکومت د ظلم او ستم څخه د خلاصولو لپاره خپل کوښښونه جاري ساتلي وه، وروسته خپله هغه علمي مصروفتیا ته راوګرځېدی.


ما ته د سعودي عرب د قیام په دوران کي  د هغه څو ځله د ملاقاتو شرف حاصل سو، او يو ځل زه د هغه په دعوت باندي ریاض ته ولاړم، او په هر دوره کي د شیخ رحمه الله د علمي معاملاتو څخه مستفید کیدلم.


ما د فتح الملهم شرح صحیح مسلم په تالیف باندي شروع وکړه، نو شیخ رحمه الله په همدې زمانه کي دارالعلوم  ته تشریف راوړی، او پر دې کار يې ډيره خوشحالي څرګنده کړله، او  زما د همت د لوړولو لپاره يې پر کتاب د تقریظ یو څو کلمات تحریر او وېلکل.


'''د ژبي او قلم حدود ساتل'''


حضرت شیخ رحمه الله د حضرت علامه محمد زاهد الکوثري رحمه الله خاص شاګر د وو، علامه کوثري رحمه الله خصوصیت دا وو،  چي  هغه په خپل علمي سرمایه سره د حنفي فقه او اشاعروو څخه ډېر ه دفاع وکړه، او هغه کسانو چي د فروعي اختلافاتو پر بنیاد باندي احناف او اشاعر يې د طعن او تشیع نښانه جوړ کړی وه، د هغو يې ټکي په ټکي جواب وکړی، د نورو علماء په ډول د علامه کوثري رحمه الله د بعضو خبرو او د بیان د طرز سره د اختلاف ګنجایش سته، مګر پدې کي شبه نسته چي ده د هغه مظلومو علماء څخه د دفاع فرض کفایه هم ادا کړه، چي پر هغو باندي ماسیوا د کوم جرم څخه تضلیل او طعن ویل کیدل.


شیخ عبدالفتاح ابوغده رحمه الله په دې معامله کي هم د خپل استاذ علامه کوثري رحمه الله د وراثت حق اداء کړی. لیکن فرق يې دا وو چي  د حضرت شیخ صاحب په قلم باندي د مخالف نظر د علماء سلفوو خلاف يې د جارحیت یا سوء ادب شبه لا هم ښکاره نه کړل. 


په دې موضوعاتو کي یې خپل بحث تر علمي حدود پوري خاص کړی او خپل تحقیق یې تر علمي دایرې بهر نه کړی. 


د علامه ابن تیمیه رحمه الله او حافظ شمس الدین ذهبي رحمه الله سره په دې موضوعاتو کي د هغه اختلاف ډیر واضح دی مګر ددغو بزرګانو په اړه کومه ثقیل لفظ د هغه د ژبي او قلم څخه وتل ما نه دی لیدلی. بلکي زه ددې خبري شاهد یم چي حفاظ شمس الدین ذهبي رحمه الله د علمي مقام د ذکر کولو په وجه یوه ورځ هغه وژړل، او یوه ورځ دده په حضور کي یوه نفر د علامه ابن تیمیه رحمه الله یادونه په داسي الفاظو وکړل چي د هغه د شان سره مناسبه نه وه نو شیخ صاحب د خوابدی اظهار وکړی.


همدارنګه  شیخ عبدالفتاح ابو غده رحمه الله زما پر کتاب ( تکمله فتح الملهم ) باندي لومړی تقریظ  هغه وخت وکړ، چي زما کتاب تقریبا سلو صفحو ته لانه وو رسیدلی، که څه هم هغه تقریظ ډیر کوچنی وو، د هغه وروسته چي کله کتاب مکمل سو، او په شپږو جلدو کي  خپور سو،  شیخ رحمه الله دا وغوښتل چي دوهم تقریظ ورباندي وکړي نو ډير اوږد تفریظ  يې ورباندي ولیکی ، چي پدې کښي يې د احقر لپاره ډېري د حوصله افزايي او شفقت کلمات کار کړي وه.


'''مریضي او وفات'''


ډېر کلونه يې په جلا وطني کي تیر کړي وه، او د خپلي علمي کتاب خاني څخه چي  دده د ژوند سرمایه وه، هم جلا وو، او وطن ته د تلو هم کومه ظاهري لار نه لیدل کیده، پدې وخت کي د شام حکومت د علماوو لپآره یوڅه نرم سو کله چي شیخ رحمة الله علیه خپل وطن د شام د حلب ښار ته تشریف یووړی، چي په دې وخت کي يې د  سترګو تکلیف هم  پیدا کړی وو او ددې تر مخه  د زړه دوره هم پر راغلي وه.


د شیخ رحمه الله وراره، چي زما ډير ټینګ دوست وو، هغه د شیخ رحمه الله په اړه داسي راته ویل: چي کله پر شیخ رحمه الله تعالی باندي بېهوشي راغله، او کله چي د بېهوشي  څخه را بیداره سو، لومړي دا يې خبره وکړه، چي ایا کتاب چاپ سو، او ددی خبري کولو  وروسته بیا بیهوشه سو، او بیا يې د مرګ تر وخت پوري خبره ونه کړه. بالاخره د۱۴۱۷ هجري قمري کال د  شوال په نهمه نېټه چي د ۱۹۹۷ کال د فبروري د  ۱۶ نېټې سره سمون خوري، د سهار په وخت کي له دې ستړی فاني دنیا څخه سترګي پتي او روح  يې خپل حقیقي بادار ته وسپاره او په همدغه ورځ د مدینې منورې په جنت البقیع کي خاورته وسپارل سو.


انا الله وانا الیه راجعون


د دنیا نظام همداسي روان دی، چي راتلونکي راځي  او تلونکي ځي، مګر داسي اشخاص ډېر کم دي، چي د هغو په تللو سره د مشرق او مغرب  د مسلمانانو زړونه ژاړي، د علم سره داسي شخصیات پیدا کيږي، مګر داسي شخصیت چي د هغه  په ګفتار او کردار کي علم ځای نیولی وي، او د هغه ژوند د سنتو په اتباع او د سلف صالحینو  په طریقه منور وي. په هره کړنه کي  يې تواضع، حلم ، د الله جل جلا له څخه بېره، حسنه اخلاق وي، ډېر کم په نظر راځي او کله چي دا کس له دنیوي سترګو څخه فنا کیږي، نوتر ډېره وخته  دغه خلا موجوده وي.


'''علمي تصنیفات یې'''


شیخ رحمه الله پنځوس چاپ سوی اثار تر شاه پرېښودل، او  مستقل کتابونه يې ډېر کم تالیف کړي دی، مګر د مخکنیو علماء پر کتابو يې تحقیق او تخریج کړی او پر هغو يې ډېر تعلیقات کړي دي، یو ورځ يې  ددې علت  خپله راته بیان کړی، چي موږ یو مستقل حیثیت نه لرو، زموږ لپاره ډېر لوی سعادت دا دی، چي د خپلو اسلافو او بزرګانو لاره تعقیب کړو،او  د لوړ شخیصت په کتاب کي عافیت او هم برکت وي.


د امام العصر حضرت علامه  انور شاه کشمیري رحمه الله  په  حکم سره زما  پلار رحمه الله  ( التصریح بما تواتر في نزول المسیح ) مرتب کړی وو، شیخ عبدالفتاح ابو غده رحمه الله تعالی ددې تصحیح کولو سره  دا کتاب د خپل مبسوط حواشیو سره خپور کړ، او ددې ترڅنګ د اعلاء السنن مقدمه ، الاجوبة الفاضله، او پر (الرفع والتکمیل ) باندي د هغوی تعلیقات او بصیرت له ورایه ښکاری.


رسالة المسترشدین د  امام المحاسبي، قواعد في علم  الحدیث د شیخ ظفر احمد التهانوي، قیمة الزمن عند العلماء، امیر المؤمنین في الحدیث، سیاحة الفکر في الجهر بالذکر،  من ادب الاسلام، د امام اللکنهوي ، الحلال والحرام و بعض قواعدهما د شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله تعالی علیهم اجمعین.  او داسي نور...


څه موده مخکي د اکسفورډ د مرکز الدراسات الاسلامیة لخوا د حدیثو د خدمت په برخه کي د سلطان بروناني د جایزې اعلان وکړی نو حضرت شیخ عبدالفتاح ابوغده رحمه الله ته یې په ځایي ډول دا جایزه ورکړه لیکن شیخ صاحب د هغو کسانو څخه وو چي ددې ډول رسمی جایزو څخه ډير لوړ وو.


دا د جایزې نیکبخي ده چي صحیح ځای ته ورسیږي که نه نو د شیخ صاحب خدمات ددې څخه بې نیازه دي.


'''شاګردان یې'''


او همداراز شیخ رحمه الله خپل ډېر تکړه شاګردان اسلامي امت ته تحفه کړل، لکه: الشیخ محمد بن عبدالله ال رشید چي دده یو کتاب امداد الفتاح، الشیخ محمد عوامه د مشهور تفسیر صفوة التفسیر مفسر، شیخ مجد مکي، او  شیخ محمد اکرم الندوي.


  که څه هم نن حضرت شیخ رحمه الله په دنیا کي نسته ، مګر د  هغه تصانیف، او د هغه روزلي شاګردان د هغه  سیرت او کردار به د همېشه لپاره په دنیا کي روښانه وي، او ان شاء الله تر هغه وخته به يې یادګار ژوندی وی،  تر څو چي  دنیا اباده وي. 


==سرچينې==
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=8006 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022005528/https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=8006 |date=2019-10-22 }}</text>
      <sha1>6t9lfssdimbiuwhr3hz8lz0dse2pcl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کفایت الله دهلوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46406</id>
    <revision>
      <id>362842</id>
      <parentid>245153</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T07:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3412" sha1="03mdyh7pynbqti2t1nf4iuym5jpf4ez" xml:space="preserve">{{Infobox person}}
==ولادت==

مفتي کفایت الله (رحمه الله) په ۱۲۹۲ کي د هند په شاجهان پور، محله زئی کي پیدا سو.

==تعلیم==

د پنځو کلو په عمر یې د شاجهان پور په مدرسه کي درس شروع کړی. اردو، فارسي او حفظ یې د نسم الله صاحب څخه وویل. بیا مدرسه اعزازیه کي د فارسي کتاب اسکندر نامه او د عربي لومړني کتابونه وویل. بیا يې یو څه وخت په مدرسه شاهي مراداباد کي درس وویلی.


==دارلعلوم دیوبند ته داخلیدل==

په ۱۳۱۲هـ کي [[دیوبند دار العلوم|دارالعلوم دیوبند]] ته ورغلی، او د (۲۱) کالو په عمر یې  په ۱۳‍۱۵هـ کي  سند فارغت ترلاسه کړی.


==مشهوره اساتذه==

مولانا منفعت علي، مولانا غلام رسول، مولانا خلیل احمد، [[شیخ الهند]] (مولانا محمود الحسن دیوبندي) مولاناړعبدالحق او مولانا اعزاز حسن خان رحمة الله علیهم .


==تدریس==

‌د فراغت څخه وروسته په مدرسه عین العلوم کي استاذ مقرر سوه،او ناظم منتخب سو. تقریباً (۵) کاله یې په دغه مدرسه کي تدریس وکړی. په ۱۳۲۰ هـ کي د مدرسه امینه دهلي مفتي صاحب بلنه ورکړه د تدریس لپاره. د ډېر وخت لپاره یې په دغه مدرسه کي تدریسي خدمات ترسره کړه.


==تصانیف==

مفتي صاحب ډېر مفید کتابونه لیکلي دي لکه: قصیده عربي، روض الریاضین، المبري او مصطفي، تعلیم الاسلام، ترټولو مشهور کتاب یې کفایت المفتي دی.


==مهمي کارنامې==

مفتي صاحب د علمي کارو سره سره سیاسي او ملي خدمات هم کول. په ۱۹۱۸م کي د مسلم لیګ په اجلاس کي د خپلو ملګرو سره په دغه مجلس کي برخه واخیستل. په ۱۹۱۹م کال خلافت کانفرنس په دهلي کي د برطانیې د سولي د جشن د نه منلو تجویز مفتي صاحب وړاندي کړی. د جمعت علماء هند لومړی صدر هم محترم مفتي صاحب وو. څو واري محبس ته بېول سوی دی. د مسلمانانو او ملکي خدماتو لپاره یې څو واري حجاز او نورو اسلامي ملکو ته سفر هم کړی دی. د طالب علمي په عمر کي یې د قادیانیت په خلاف یوه مجله هم چلول چي د (البرهان) په نامه یادېدل.


==وفات==

په ۱۳۷۲هـ د ربیع الاول په میاشت کي دې ستر فقهې ددې نړۍ څخه سترګي پټي کړې.
==سرچينې==
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=9255 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819011942/https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=9255 |date=2019-08-19 }}

[[وېشنيزه:سني اسلام]]
[[وېشنيزه:حنفي مذهب]]
[[وېشنيزه:حنفيان]]
[[وېشنيزه:ديوبندي]]
[[وېشنيزه:ديوبنديان]]
[[وېشنيزه:اسلامي هندي علماء]]</text>
      <sha1>03mdyh7pynbqti2t1nf4iuym5jpf4ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد شفيع عثماني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46407</id>
    <revision>
      <id>362812</id>
      <parentid>355170</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T17:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55137" sha1="4q9pqvvkmt1tc4gea6bad2zrhfew2pm" xml:space="preserve">مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه هغه عالم دی چي د نړی و ګوټ ګوټ ته یي د علم، حلم، فصاحت او تدبیر چړچي رسیدلي، په یوازي سر د علم یو لویه مدرسه وه؛ هغه مدرسه چي ټول علوم یي له ځانه سره ذخیره لرل. د دین یو لوی خادم او د پاکستان او هندوستان د مسلمانو او نامسلمانو د لاري څراغ او د هغوی د هر وهم او ستونزي لیري کوونکی او د هري پوښتنی جواب ویونکی مفتی ؤ. په هر رګ کي یي د اسلام مینه جاري وه نو ځکه الله جل شانه ور څخه د اسلام لوی او عظیم کار واخیست.


هر کله چي د مفتي شفیع صاحب نوم اورو نو ذهن ته مو د علم بحر راسي؛ هغه بحر چي بي شمیره شاګردانو ورځنی لوښي ډک کړي او د علم خزانه یي پریمانه کړي ده، کتابونو ورځني اخذ کړی او ټولني ور څخه مینه، پند، اخلاق او یو درست انسانیت زده  کړی. داسي علماء تل د اولسونو په منځ کي ژوندي پاتیږي او د درناوي وړ وي.


هره ورځ به د مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه له درسونو او حلقو څخه ډیر شاګردان برخمن کیدل او له فاضل  عالم څخه به یي فیض اخیستی. داسي یو فیض چي په خپل ټول عصر کي يي مثال نه لیدل کیدی.


مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په ۱۳۱۴ هجری قمری کال د شعبان پر شلمه په هندوستان کي د اوتراپردېش ښار د دیوبند په کلي کي وزیږید. کله چي مولانا رحمة الله علیه وزیږید پلار ورباندي محمد مبین نوم کښیښود، خو کله چي دده پلار مولانا محمد یاسین و خپل مرشد حضرت مولانا رشید احمد ګنګوهي رحمه الله ته د زوی د ولادت خبر ورکړ نو هغه ورته د محمد شفیع نوم انتخاب کړ.


مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د پلار په غوښتنه تعلیم القران په پنځه کلنی کي پر حافظ عبدالعظیم او حافظ نامدار خان صاحب شروع کړ. د قران کریم تر ختم وروسته یي د دیوبند د مدرس مولانا منظور احمد سره ریاضي شروع کړه، د تجوید علم یي له قاري محمد یوسف څخه یاد کړ او فارسي، اردو، صرف، نحوه او ابتدایي فقه یي پر خپل پلار وویل. له قران کریم څخه وروسته د پورته ذکر سوو علومو موده پنځه کاله وه. په ۱۳۳۱ هجری قمری کال چي عمر یي ۱۶ کاله ؤ د دیوبند د دارالعلوم د عربي په څانګه کي داخله واخیسته. او په خپل مشهور تفسیر معارف القران کي د تعلیم او استاد په هکله داسي وایي: &quot;له ماشومتوبه څخه مي د عربي تر متوسط تعلیم پوری د شیخ الهند مولانا حضرت محمود الحسن رحمة الله علیه په خدمت کي حاضر سوم او کله کله به مي د بخاري د درس غیري رسمي حاضري نصیب کیده.&quot;

'''استاذان یې:'''

مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه نور تعلیم له لاندي مشایخو او اکابرو څخه تر لاسه کړ:


۱. فخر المحدیثین حضرت مولانا محمد انور شاه کشمیري رحمة الله علیه


۲. مفتی اعظم هند عارف بالله حضرت مولانا عزیز الرحمن صاحب


۳. مهتمم سابق دارالعلوم دیوبند مولانا محمد زاهد رحمة الله علیه


۴. عالم رباني حضرت مولانا سید اصغر حسین صاحب


۵. شیخ الاسلام مولانا شبیر احمد عثماني رحمة الله علیه (صاحب فتح الملهم وتفسیر عثماني)


۶. شیخ الادب و الفقه حضرت مولانا محمد اعزاز علی صاحب


۷. جامع المعقول حضرت مولانا رسول خان صاحب


۸. حضرت مولانا محمد ابراهیم بلیاوي رحمة الله علیه


مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په کال ۱۳۳۶ هجری د فنونو باقي کتابونه قاضي او میر زاهد شروع کړل چي په همدغه کال ورته د دارالعلوم د استادانو له خوا و نورو ته د درس ورکولو وظیفه هم ورکول سول چي مولانا رحمة الله علیه یي په هکله داسي وایی:

&quot;۱۳۳۶ هجری کال زما د تعلیم او تعلم مشترک کال ؤ. او په ‍۱۳۳۷ هجري کي باقاعده په دارالعلوم کي په تدریس بوخت کړل سوم.&quot;

دوولس کاله ورسته په کال ۱۳۴۹ میلادي کي ورته د دارالعلوم د فتوی د صدر مفتي منصب ورکړل سو.

'''هجرت'''

داچي په هندوستان کي د مسلمانانو لپاره حالات ورځ تر بلي خرابیدل او مسلمانان په زور سره ټکول کیدل او شړل کیدل نو ودي ته مجبور سو تر څو و پاکستان ته هجرت وکړي. مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په کال ۱۹۴۸ میلادي کي و کراچي ته راغلی او د کراچي ښار په غیري اختیاري توګه د مولانا رحمة الله علیه وطن جوړ سو. او هلته یي د مشهوري مدرسې د کراچي د دارالعلوم بنیاد هم کښیښود.


'''د مطالعې شوق'''

مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د مطالعي سره خاص شوق درلود او د مطالعې په هر راز ښیګڼو او اهمیت پوه ؤ. کله چي مولانا رحمة الله علیه د طالب علمی پر مهال لا په دیوبند کي درس وایه نو د مطالعي یو ښه موقع ورته حاصله وه. کله چي به په دارالعلوم کي د غرمي د ډوډی او ارام وخت سو نو مولانا رحمة الله علیه به زیات وخت ځان تر کتابتونو رساوه. مولانا رحمة الله علیه ددي په هکله وایي: &quot; دا چي دا وخت د کتابتون د ناظم د ډوډی او ارام وخت هم ؤ او نه یي سوای کولای چي زما لپاره په کتابتون کي پاته سي نو ما هغه په ډیر اصرار او کوښښ و دي ته اماده کړ چي کله هم دی د ډوډی لپاره کور ته ځي نو ما پسي به د کتابتون دروازه قلفوي. نو د کتابتون ناظم هم راسره ومنل. کله چی به یي ما پسي دروازه بنده کړه نو ما به ټوله غرمه د کتابونو ددي رنګین باغ څخه کتنه کول. &quot;


د مولانا رحمة الله علیه په وینا  دیوبند دارالعلوم په ټول کتابتون کی داسی یو کتاب نه ؤ چي ما دي نه ؤ مطالعه کړی؛ که مي درست کتاب نه ؤ مطالعه کړی یو څو صفحی خو مي یي خامخا مطالعه کړي وې، تردې چي د دارالعلوم ددي غني کتابتون د هر کتاب په هکله راته معلومه وو؛ چي د څه په هکله لیکل سوی او چیري پروت دی. کله کله چي به د کتابتون ناظم د یو کتاب د موندلو څخه عاجز سو نو به یي له ما څخه پوښتنه کول.


کله چی مولانا  رحمة الله علیه د حدیثو دوره کول نو درانه استاذ حضرت علامه شاه انور شاه کشمیری رحمة الله علیه به ورته فرمایل او پر دې به یی تأکید کاوه چي د فارغ التحصیل څخه مطلب دا نه دی چي تاسي علم ختم کړ بلکي د فارغ التحصیل څخه اصل مقصود او مطلب دا دی چي انسان کي د مطالعی قوت پیدا کیږي او نور ورته د علم دروازه خلاصیږي، نور تر فراغت وروسته د هغه دا کار دی چي د مطالعي په مټ د علم او پوهی ژوروالی او اصیله رڼا و مومي. او مولانا  رحمة الله علیه تر فراغت وروسته دوه کاله د شاه انور شاه کشمیري رحمة الله علیه تر هدایت لاندي دوه کاله د کتابونو مطالعه وکړه.


د مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه شوق له کتاب سره دومره ؤ کله چي مولانا رحمة الله علیه په دیوبند کی په استاذی مقرر سو نو لمړنی معاش یي میاشتانه ۱۵ روپی ؤ او کله چي يي په ۱۳۶۲ هجري کي د دارالعلوم څخه استعفا ورکړه نو میاشتانه معاش یي ۶۵ روپی وو. په دومره لږ معاش کي د کور د ټولو ضرورتونو د پوره کیدو سربیره یي په کور کی یو غني کتابتون درلود. کله چی مولانا  رحمة الله علیه په کال ۱۳۶۷ هجري کي و پاکستان ته هجرت کاوه نو د کور ډیر سامان یي پریښود خو اړین کتابونه یي ورسره راواخیستل. دا چي په هغه وخت کي د کراچي ښار د علم له خوا شاته پاته وو نو په کتابخانو کي کافي اندازه کتابونه نه موندل کيده نو د علم خاوندان به همیشه د خپلي علمي تندي د ماتولو لپاره د مولانا  رحمة الله علیه پر کور را مارش وه.


علامه مفتي تقي عثماني وایي: &quot; د والد صاحب رحمة الله علیه خپل کتابتون یوازي زموږ د مطالعی لپاره نه وو بلکي ډیر اهل علم ورځنی مستفید وه. تر دې چي شیخ الاسلام علامه شبیر احمد عثماني رحمة الله علیه به هم په کتابتون کي ساعتونه ساعتونه مطالع کول.&quot;


کله چي د مولانا  رحمة الله علیه سترګو د عمر د زیاتيدو له امله کار پریښود نو په ډیر حسرت سره به یی ویل: &quot;زما کلونه کلونه داسي تیر سوي دي چی ما به مطالعه کول غوښتل خو وخت به نه وو اوس چی د ناجوړی له وجي پر ځای پروت یم او وخت لرم بیا سترګی کار نه کوي.&quot;


د مولانا  رحمة الله علیه د زوی مفتي تقي عثماني صاحب په وینا چي کله ما د مدرسي لپاره '''&quot;صحیح ابن خزیمه &quot;'''کتاب راوغوښت نو مي مولانا  رحمة الله علیه ته ورښکاره کړ. چي ددې کتاب په خبر سره هغه ډیر خوشحاله سو ځکه دا هغه کتاب وو چي له پیړیو پیړیو را پدي خوا نایاب وو. خو یو لویه د افسوس ساه یي وکښل او ويي ویل: &quot;دا نعمت هغه وخت راښکاره سو چي زما سترګو کار بریښودلی دی&quot;. او بیا یي د حضرت ګنګوهي  رحمة الله علیه یو واقعه راته بیان کړه چي کله د '''&quot;سنن بیهقي&quot;'''  کتاب و حضرت ګنګوهي رحمة الله علیه ته ورسید هغه وخت دده د سترګو روښنایی تللی وه نو د بیهقي یو څه حثه ورته وارول سوه او ددي کتاب پر پاته برخه حضرت ګنګوهي رحمة الله علیه لاس را تیراوه او د زړه تسکین او ارام یې په حاصلوی. نو ماته هم د حضرت ګنګوهي  رحمة الله علیه د تقلید نه سیوا بله لار نه ده پاته.


مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه پر ټولو علومو قادر او برلاسه وو ځکه کله چي له تحصیل نه فارغ سو نو په دیوبند دارالعلوم کي د متوسطه علومو استاد و ټاکل سو چي تر څو کلنو یي تدریس وکړ. وروسته ورته د ادابو تدریس ورکول سو تر دي وروسته د مولانا  رحمة الله علیه شوق د معقولات (منطق، فلسفه او کلام) سره مینه پیدا سوه او تر لوړو درجو پوري يي تدریس پکښي وکړ، خو کله چي د فتوا کارونه ور درغاړه سوه نو مولانا  رحمة الله علیه د فقهي او فتوا ته مخ کړ تردې چي په مفتی اعظم سره مشهور سو. او د عمر په اخر کي یي د علمِ تفسیر سره خاصه علاقه او شوق پیدا سو او د معارف القرآن غوندي لوی کتاب يي په علم التقسیر کښي ولیکی. او دا به يي ویل: &quot;چي الله جل شانه دي زما عمر د قرأن کریم له ذوق سره پای ته ورسوي.&quot; او همدا دوعا یي قبوله هم سول.


'''آدب'''


مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه له شعر، شاعری او آدب سره مینه درلودل. د عربي، اردو او فارسي شعرونه یي اوریدل او خپله یي هم لیکل چي ددي تر شا څو لاملونه ښکاري:


الف: په عربي، اردو او فارسي ادب ښه پوهیدنه


ب: په دیوبند دارالعلوم کي په اول ځل د آدب د استاد په حیث وظیفه اشغالول، او پر هغ باندي د تدریس تر څنګ مختلیف کتابونه کتل او ځان په پوهول.


ج: د استاد خاصه پاملرنه او زیار؛ طبعي خبره ده، هر کله چي یو استاذ کوم مضمون تدریسوي او پر خپل مضمون پوره برلاسی وي نو د شاګردانو خود بخوده پر هغه مضمون پوره شوق راځي او د مولانا رحمة الله علیه د آدب استاذ خو د خپل وخت مشهور عالم شیخ الادب حضرت مولانا اعزاز علي رحمة الله علیه وو. نو ځکه مولانا  رحمة الله علیه  پر خپلو درسو پوره واقف وو.


او په آدب باندي پوره پوهیدل یو لامل سو چي مولانا به د دیوبند دارالعلوم په هفتواره مجلس &quot;نادیة الادب&quot; کي چي د حضرت شاه انور شاه کشمیري صاحب تر صدارت لاندي جوړیدی په ډیره دلچسپی سره ګډون کوی.


مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په &quot;کشکول &quot; کتاب کي لیکي: &quot; شعر د هر سلیم الطبع انسان فطري ذوق دی، له شعر څخه هغه فهم او څرک اخیستل کیږي کوم چي له نثر څخه نه اخیستل کیږي، او کولای سو د شعر په مټ د انسان طبیعت و خاص څه ته اماده کړو.


ځني خلک د ژوندانه د نورو کارونو په څیر په شعر کي له افراط او تفریط څخه کار اخلي دا يي خپله وظیفه ګرځولې وي او ټول وخت په شعر ویلو او لیکلو مصرفوي او حلال او حرامو ته پکښي هیڅ پام نه کوي نو ځکه نور خلک شعر بد ګڼي. خو اصل خبره دا نده.


صحیح او معتدل تعلیم خو موږ ته حکیم الحکماء امام الانبیا صلی الله علیه وسلم په خپل عمل او قول سره راکړی؛ چي شعر ویل نه ښه وي او نه هم بد بلکي د عام نثر او خبرو په څیر دی چي مقصود ته کتل کیږي که بد وي او که ښه نو معنی او مقصد به هم هغه ورځني اخیستل کیږي.


ما په شعر شروع وکړه خو د شعر لیکلو باقاعده تعلیم مي نه دی حاصل کړی او نه می هم خپل مهم وخت ورکړی. اصل کي زما لمړی لیکني د شیخ الادب حضرت مولانا اعزاز علي رحمة الله علیه په ارشاد او وینا له عربي نثره شروع سوې او بیا مي فارسي او اردو غزلونه، قطعات او قصیدي و لیکلي&quot;&lt;span lang=&quot;PS-AF&quot;&gt;مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه هغه عالم دی چي د نړی و ګوټ ګوټ ته یي د علم، حلم، فصاحت او تدبیر چړچي رسیدلي، په یوازي سر د علم یو لویه مدرسه وه؛ هغه مدرسه چي ټول علوم یي له ځانه سره ذخیره لرل. د دین یو لوی خادم او د پاکستان او هندوستان د مسلمانو او نامسلمانو د لاري څراغ او د هغوی د هر وهم او ستونزي لیري کوونکی او د هري پوښتنی جواب ویونکی مفتی ؤ. په هر رګ کي یي د اسلام مینه جاري وه نو ځکه الله جل شانه ور څخه د اسلام لوی او عظیم کار واخیست.&lt;/span&gt;


'''په ژبه او ادب کي د مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه تصنیفات'''


۱. اصول الغة (مقدمه المنجد په اردو)


۲. کشکول (د اردو او فارسي د نثرونو او شعرونو ټولګه)


۳. نفحات (د عربي نثر او شعر ټولګه)


۴. تحفة الوطن (شرح نفحة الیمن په عربي)


'''عربي اشعار'''


د مولانا رحمة الله علیه  د عربي شعرونو او نثرونو یوه ټولګه د &quot;نفحات&quot; په نوم شائع سوي ده. او مولانا رحمة الله علیه  کولای سوای په عربي ژبه د روانو خبرو کولو تر څنګ نثر او شعر هم ولیکي او عربي ژبه کي یې تصنیفات هم لرل. د مولانا د عربي کلام نموني په لاندي ډول دي:


دا شعر یي د شیخ الاسلام مولانا شبیر احمد عثماني رحمة الله علیه په مرثیه کي ووایه:


أی الخطوب من الایام أبکیه          والد هرذواء حن لا یأتلی فیه


کتمت دائی حتی عیل مصطبری     و لیس منکتما ما الله مبدیه


جرت بسری أقلام الجفون علی        صفیة الوجهوالأحزان تملیه


د خواږه کلام بله نمونه:


                                         د عیني عنک یا سعیدی د عیني         و بیني عن فؤادی ثم بیني


                                         و ماسرّت یدای بجید خود                  و مادل الخرائدیز دهیني


                                         أبان الشیب، ربّ، سواد شعري            فهل لسواد وجهی من مبین


د یمن یوه [[شاعر]] یو وخت د مولانا رحمة الله علیه یوه قصیده ولیدل نو هغه دا فکر کاوه چي دا به یو عربي ادیب لیکلي وي، خو کله چي خبر ورته حاصل سو چي یوه عجم ادیب لیکلي نو حیرت کي ولویدی او مولانا رحمة الله علیه ته یي خط را ولیږه او د ملاقات ارزو یي وکړه چي له دي څخه معلومیږي چي مولانا رحمة الله علیه په عربي شعر کي خپل د علمیت، نازک خیالی، فصاحت او جذابیت د شهکار نیلی ځغلولی ؤ. او د هغه د ټول نثر او شعر څخه هیڅ د عجمیت څرک نه ښکاریده.


'''فارسي اشعار'''


مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه ښکلی، د ادب په فورم کي داخل او زړه راښکونکی فارسي شعر لیکی. دده د زوی مفتي تقي عثماني صاحب په وینا چي کله د کراچي دارالعلوم افتتاح کیده نو په مراسمو کي مرحوم ادیب سهارنپوري، مرحوم ماهر القادري او نور حضرات موجود وه نو په ماښام کي د ناستي یو بل مجلس هم ونیول سو او زما ورور مرحوم مولانا محمد زکي صاحب د مولانا رحمة الله علیه د فارسي کلام څخه دوه غزلونه و ناستو کسانو ته واورول نو ټول اوریدونکي د مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه ودي کمال ته حیرت یوړل چي څنګه یو د فقهي، فتوا، تفسیر او معقولاتو یو عالم په ادب کي دومره لاس لرلای سي او داسي یو پوخ او له معنی نه ډک شعر لیکلای سي. د مولانا رحمة الله علیه فارسي اشعارد اردو تر څنګ په &quot;کشکول &quot; کي ځای سوي.


د مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه فارسي کلام نمونه:


                    دیوانه خوشتر است نه فرزانه خوشتر است               کانراکه خواست جلوه جانا نه خوشتر است


                         دیدی که رنج های جهان راکناره نیست                   پس بامني بګوشه میخانه خوشتر است


                         تنګ آمدم زصحبت یاران این زمان                       بس مونسم صراحی وپیمانه خوشتر است


'''اردو اشعار'''


مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د عربي او فارسي شعر تر څنګ خپل د کلام کمال او جمال په اردو ژبه کي هم ښکاره کړی دی؛ د کلام بیلګه:


                               لب پر دم اخیر ترا نام آګیا                   رکتا هوایه سانس بهت کام آګیا


                          بیمارِ عشق لی کی ترانام سو ګیا            مدت کی بی قرار کو آرام آګیا


                         آثار ساری صبح قیامت کی هو ګئ          محفل می آج کون سر شام آګیا


'''بیعت'''


مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه له ماشومتوبه له خپل پلار سره د شیخ الهند مولانا محمود الحسن و مجلس ته حاضریدی او هغه جلسه کي چي پسله وخته به يي په کور کي جوړیدل شرکت کوی او کله چي به له درسه څخه فارغ سو نو به یي په خدمت کي ؤ. شیخ الهند رحمة الله علیه ورباندي خاص شفقت درلودی، کله چي به مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه و مجلس ته نه ؤ حاضر سوی نو به یي د مجلس له نورو حاضرینو څخه پوښتنه کول. دا مجلسونه نور هغه وخت بس کړل سوه کله چي شیخ الهند رحمة الله علیه د مالټا په زندان کي حبس کړل سو.


کله چي شیخ الهند رحمة الله علیه په زندان کي ؤ نو پر ځای یي دوه نور مشایخ هر یو حضرت مولانا شاه عبدالرحیم او حکیم الامت مولانا محمد اشرف علی تهانوی رحمة الله علیه د خلکو په منځ کي د پام وړ وه، نو مفتی محمد شفیع عثماني به د حکیم الامت رحمة الله علیه په مجلس کي حاضریدی. یو ورځ مولانا رحمة الله علیه د خپل پلار محترم سره د حکیم الامت و مجلس ته حاضر سو او عام محضر کي ورته وویل: &quot;ما دا اراده درلودل چي د شیخ الهند رحمة الله علیه په لاس بیعت وکړم خو هغه اوس په زندان کي ترخي شپي سبا کوي.&quot;حکیم الامت رحمة الله علیه یي په جواب کي وویل: &quot;تصوف او سلوک د باطني اعمالو اصلاح ده لکه ظاهري اعمال داسي پر هر انسان يې اصلاح فرض ده. &quot;


نو حکیم الامت رحمة الله علیه ورته یو څه تسبیحات او معمولات وسپارل. کله چي پنځه کاله وروسته شیخ الهند رحمة الله علیه له زندانه راخوشي سو و دیوبند دارالعلوم ته راغلی. نو مفتی محمد شفیع صاحب د حضرت مولانا قاري محمد طیب او څه نورو کسانو سره یو ځای د شیخ الهند مولانا محمودالحسن دیوبندي رحمة الله علیه سره بیعت وکړ.


مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د تصوف په هکله داسي فرمایي: &quot;د دي زښت زیاته ارزو لرم چي د تصوف ټول مراحل طی کړم مګر ما اوریدلي چي و دي مقام ته د رسیدلو لپاره و مجاهدي، ریاضت او فرصت ته ضرورت سته خو د ضعف له امله دا هر څه نه سم ګاللای او کافي اندازه وخت نه لرم ځکه وخت مي ټول په مطالعه او تدریس تیریږي.&quot;


'''فقه او فتوا'''


هغه علم چي الله جل شانه د مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه څخه د اسلام زیات کار او عظیم خذمت واخیست هغه علم الفقه ؤ. تردي چي په مفتي اعظم مشهور وو. علامه تقي عثماني صاحب په میري والد میري شیخ کتاب کي لیکي: &quot;ما ډیره هڅه وکړه تر څو پوه سم چي د اول ځل لپاره چا د مولانا  رحمة الله علیه  لپاره وکارول. خو پدي بریالی نسوم، ځکه له هر طرفه د هرچا پر ژبه د مفتي اعظم کلیمه جاري وه نو ماته دا معلومه نسوه او مولانا هم بعضي وخت دا اصرار کوی چي د مولانا له نوم سره د مفتي اعظم نوم ذکر نه سي.&quot;

'''د فتوا زمه داري پر غاړه اخیستل'''


د فتوا مسؤلیت پر غاړه اخیستل ډیره سخته خبره ده ځکه د فقهي په لکونو لکنونو ورته مسائل په ډیر لږ فرق سره حکم بدلوي او ډیر داسي مسائل سته چي خپل حکم د وخت او حالاتو سره اړه وي چي ددي محسوسول اسانه کار نه دی بلکي په مفتي کي باید پوره فقهي پوهه، اګاهي، احتیاط، تقوا، تواضع، صبر او بردباری موجوده وي.


کله چی مولانا  رحمة الله علیه  په دارالعلوم دیوبند کي تدریس شروع کړ هغه وخت د دارالعلوم صدر مفتي مولانا عزیزالرحمن صاحب وو، څوک چي د ټول هند د مفتیانو استاد او مربي ؤ. مفتي محمد شفیع  رحمة الله علیه  مشکوة، جلالین، موطاء او نور کتابونه پر مولانا عزیزالرحمن لوستي وه.


په هغه وخت کي چي به کوم سوالونه د حلولو لپاره و مولانا عزیزالرحمن صاحب ته راتلل نو له هغو څخه به یي ځني کله کله و مولانا  رحمة الله علیه  ته هم ورکول خپله به یې د اصلاح او تصدیق لپاره یوازي کتنه پر کول.


کله چي په ۱۳۴۴ هجري کي د هند مفتي اعظم مولانا عزیزالرحمن له دارالعلوم څخه استعفاء ورکړه نو په دارالعلوم کی یوه خلا را منځته سوه، څو کاله دارالافتاء په مختلفو صورتونو سره مخ پر وړاندي ولاړل. بالاخره د دارالعلوم استاذانو په ګډه سره مولانا  رحمة الله علیه  و ټاکی چي په دا وخت کي یی عمر ۳۵ کاله وو.


ددي لپاره چي مولانا صاحب دا لویه زمه داري ومني او که یا؟ نو یي خپل مرشد او استاذ حکیم الامت حضرت مولانا محمد اشرف علی تهانوي  رحمة الله علیه  ته لیک واستوی تر څو ددې ستر کار د پر غاړه اخیسلتو مشوره ځنی واخلي نو حکیم الامت  رحمة الله علیه  ورته یو حدیث په جواب کي ولیږیچي مطلب ځني د [[داکار]] پر غاړه اخیستل وه.


په ۱۳۵۰ هجري کال د ربیع الاول په میاشت کي د دارالعلوم دیوبند  استاذانو د یوې شورا له مخي مولانا صاحب د دارالعلوم صدر مفتي و ټاکی.


که څه هم مولانا صاحب د فقهي کتابونه تدریس کړي وه، خو د دارالعلوم دیوبند لخوا ورته د فتوا سپارلو سره یي مسؤلیت نور هم دروند سو. مولانا  رحمة الله علیه  به ویل: &quot; کله چي راته فتوا وسپارل سوه نو په اولو وختونو کي چي به کوم سوال د جواب لپاره راغلی که څه هم ډیر واضح به ؤ بیا به هم ما مختلف کتابونه ددي سوال کتل.&quot;

کله کله به یې د یوه سوال لپاره لسګونه کتابونه کتل چي ددي ګټه دا وه چي د یوي مسئلي د حل لپاره به په لسګونو نوري مسئلي هم  مولانا تر سترګو کیدي.


مولانا  رحمة الله علیه  په فقه کي زیات تصنیفات لري چي شمیر یي لسګونو ته رسیږي. د فتواګانو شمیر یي تقریباً یو نیم لک (۱۵۰۰۰۰) دی او په فتواګانو کي د فقهي نوي او جدید مسائل دي چي له طهارت څخه نیولي بیا تر میراث پوري ټول ابواب پکښي ذکر دي. او د دا ټولو تصنیفاتو یو درست لړلیک د البلاغ په هغه ګڼه کي چي د مولانا  رحمة الله علیه  په هکله وه د مولانا  رحمة الله علیه  د زوی محمد رفیع عثمانی صاحب لخوا را اخیستل سوي دي.


د فتواګانو زیاته اندازه په جواهر القران، احکام القران، او نورو رسالو کي ذکر سوي دي، خو ځني یي د دارالعلوم دیوبند په رجسټرونو کي پاته سوي او نه دي شائع سوي.


'''د مولانا مفتي محمد شفیع عثماني  رحمة الله علیه  فقهي تصنیفات'''


۱. د دیوبند دارالعلوم فتاوی (امداد المفتین) په ۱۰۸۶ صفحو کي


۲. اسلام کا نظام اراضي

۳. آلات جدیده (د نوو ایجادونو شرعي احکام)

۴. مسئله سود

۵. آداب المساجد

۶. رفیق سفر (د سفر د احکامو او آدابو متعلق شرعي احکام)

۷. مسجد کی حدود کار اور آداب (دا رساله په اول کي مستقله لیکل سوي وه خو وروسته د معارف القران جوز وګرځیدل)

۸. شب برات

۹. احکام القمار

۱۰. تصویر کی شرعي احکام

۱۱. بیمه زندګي

۱۲. حیله ناجزة (دا د حکیم الامت [[اشرف علي تهانوي]] او مفتي شفیع عثماني ګډ تصنیف دی)

۱۳. نکاح و طلاق (دا رساله په اول کي مستقله لیکل سوي وه خو وروسته د معارف القران جوز وګرځیدل)

۱۴. اعضاء انسان کي پیوند کاري

۱۵. پرایویډنټ فنډ پر زکاة اور سود

۱۶. ضبط ولادت کي شرعي حیثیت

۱۷. احکام حج

۱۸. قرآن می نظام زکاة

۱۹. احکام دعا

۲۰. جواهر الفقه ( د ۳۵ تحقیقي رسالو مجموعه ده چي په دوو جلدونو کی چاپ سوي)

۲۱. د مولانا  رحمة الله علیه  ۱۸ رسالي د امداد المفتین جز ګرځیدلي او چاپ سوي دي.


۲۲. احکام القرآن ( په عربي تفسیر دی په دي کتاب کي د مولانا صاحب شپږ رسالي په عربي ژبه موجودي دي)

کچیري پورته ذکر سوي کتابونه او هغه رسالي چي د نورو کتابونو جز ګرځیدلي یو ځای شمار کړو نو د مولانا  رحمة الله علیه  د فقهي کتابونو شمیر به اته اویا (۷۸) ته ورسیږي.


'''معارف القران'''


معارف القران د مولانا مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه تر ټولو لوی او عظیم تفسیر دی چي د لیکلو او تکمیلولو داستان یي خورا د ارمان، زحمت او مشقت دی.


معارف القران هغه بډایه تفسیر دی چي په خپله پراخه سینه کي یي هرڅه را غونډ کړي، دا تفسیر پخپله یو لویه موثقه او معتمده اسلامي ذخیره ده په کوم کي چي مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه خپل له ټول علم، کمال، فصاحت، بلاغت، جمله بندی او لغات استعمالوني کار اخیستی. او تفسیر یي په داسي یو ښکلي شکل ترتیب کړی چي په یو ځل لوستني سره یي لوستونکی و څو ځله لوستلو ته هڅول کیږي او هر ځل به د قران د اعجاز مطابق په کي یو نوي څه مومي.


دا تفسیر د مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د کلنو کلنو د زیار او زحمت نتیجه ده چی مولانا رحمة الله علیه د لنډي ترجمي او تفسیر تر څنګ شان نزول، د سورتونو تر منځ ارتباط، د سورتونو فضائل او د ایت څخه د استنباط سوی مسائلو شرحه را اخیستي، پر دي علاوه مولانا رحمة الله علیه د ایت په هکله د مفسیرینو اقوال، د موضوعاتو عنوانونه، نبوي احادیث، د ګمراه فرقو غندنه، د معتریضینو د اعتراضاتو رد او تصوف هم له پامه نه دي غورځولي.


دا تفسیر مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په ډیر زحمت او مشقت لیکلی دی ځکه د داسي لوی تفسیر د لیکلو لپاره پراخ وخت، کلک عظم او جوړ صحت ته ضرورت سته چي مولانا د تدریس او نورو تصنیفاتو له امله کافی وخت نه درلود او د عمر د ډیر والي له امله ورسره بدن ملګرتیا نه کول. ددي تفسیر د لیکلو پر مهال څو ځله مولانا رحمة الله علیه دا ویره احساس کړي چي نور به دا تفسیر بشپړ نه سي او ټولي پاڼي به یی ضایع سي خو هر ځل او هر پړاو به يي په ډیره ستونزه بشپړاوه. تر دې چي د قران کریم پنځم او شپږم منزل یي ځکه پریښودل چي کوم بل څوک به یي د هغه عربي لیکني څخه بشپړه کی کوم چي مولانا رحمة الله علیه په احکام القران کي کړي ده. خو الله جل شانه ورسره مرسته وکړه او ټول تفسیر یي خپله بشپړ کړ. هغه مهال چي د معارف القران تفسیر نور و پوره کیدو ته ورسید پر  مولانا رحمة الله علیه مریضی دومره زور وکړ چي تر روغتونه یي ورساوه خو بیا هم مولانا رحمة الله علیه د خپل ټول ژوند په جریان کي د اسلام میني و دي ته مجبور کړی ؤ چي خپل د پوهي او علم د رڼاګانو په مټ تاریکی رڼا کړي. نو ځکه مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه د دې تفسیر څه برخه د مریضی په حالت کي لیکلي.


ددي تفسیر د لیکلو په هکله خپله مولانا وایي: &quot;له ما څخه هیڅکله دا دلاوري نه سوای کیدای چي د قران کریم د دومره لوی تفسیر د لیکلو اراده وکړم.&quot;


'''د معارف القران د تفسیر شروع:'''


و مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه ته د رادیو پاکستان له خوا دا درواخست وکړل سو تر څو روزانه د قران متعلق درس وکړي، خو مولانا رحمة الله علیه دا رد کړ. بیا یي یو بل درخواست د مولانا رحمة الله علیه و مخته کیښود چي په هفته کي یو درس د معارف القران تر عنوان لاندي ولري او دا به د ټول قران تفسیر نه وي بلکي دا به د هغه خاصو موضوعاتو تفسیر وي کوم چي خلک ورته په عامه ډول ضرورت لري. نو مولانا د دا شرط په ایښودلو سره چي هر هغه پایبندي نه قبلوم کوم چي زما په نظر د قران کریم سره مناسبه نه وي او دا درس یي ومنی. او دا درس د معارف القران په نامه ۳ شوال ۱۳۷۳ هجري (۲ جولای ۱۹۵۴ میلادي) کي شروع سو، تقریباً یوولس کاله مسلسل د درسونو دا لړی وچلیدل او په ۱۹۶۵ میلادی کال کی د رادیو پاکستان د پالیسۍ د نوی کیدو له امله دا درس نور ختم سو. د راډیو د لاري د معارف القران د درسونو دا لړی د دیارلسمي پاري د ابراهیم پر سورة باندي ختمه سوه، پاته دي نه وي چي په دې دیارلسو پارو کي ټول ایاتونه نه وه تفسیر سوي بلکي خاص خاص ایاتونه را اخیستل سوی وه.


'''د معارف القران د تفسیر لیکنه:'''


د معارف القران د تفسیر د چاپي شکل لیکلو په هکله خپله مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه وایي:&quot; څه وخت چي مي دا کار شروع کوی ددې لیري لیري خیال هم نه وو چي دا به یو وخت د کتابي تفسیر په صورت کی د یوه مستقیل تفسیر په شکل چاپيږي، کله چي دا درس نشر کیدل شروع سول نو د پاکستان د ټولو سیمو څخه او تردي زیات په نورو سیمو افریقا، اروپا او نورو کي د اوسیدونکو مسلمانانو د طرفه څخه بي شمیره خطونه راډیو پاکستان ته او په خپله و ماته وصول سول؛ د کومو نه چي معلومه سوه چي ډیر دینداره او نوی تعلیم یافته مسلمانان ددې درس سره ډیر محبت لري.


په افریقا کي چي کله دا درس د شپي په اخری برخه یا د سپیدو پر وخت رسیږي ځکه نو هلته خلکو د ټیپ ریکاډ په واسطه محفوظ کړی او وروسته یي خلکو ته د وار وار اورولو اهتمام کړی دی، او د یو ځای مسلمانانو دې تشویق زما همت نور زیات کی او د مرضونو او ضعف سره سره تر یوولسو کالو پوري مي دا سلسله په ډیره پابندی سره جاري وساتل، په کال ۱۳۸۳ هجری (۱۹۶۴ میلادي) کي چي کله د درس دا سلسله بنده سوه نو د ډیرو حضراتو د طرف څخه دا تقاضا وسوه چي څومره سوی دی دا دې په کتابي صورت کي چاپ سي او په مینځ کي چي کوم آیتونه پریښودل سوي دي، د هغوی دي هم تکمیل وسي. د الله جل شانه په نامه سره مي دا اراده وکړه چي پرموجوده نظری ثاني او په مینځ کي د پاته آیاتونو د تکمیل کار دي شروع کړه سي، ځکه نو په ۱۶ د صفر کال ۱۳۸۳ هجری کي د سورةِ فاتحي تفسیر نظر ثاني مکمل سو او پر سورةِ بقرة کار شروع سو. په دې کي د احکامو مشکل آیاتونه ډیر دي کوم چي د راډیو په نشری تقریر کي نه وه راغلي. دا کار د ډیر محنت، مشقت، او فرصت غوښتونکی وو، ډیرو شغلونو او مرضونو ددې فرصت رانه کی او دا کار تقریباً په ذهول کي پریوتۍ.&quot;


په کال ۱۳۸۸ هجری کي ځکه مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه اته روژي وخوړلي او لمونځ یي په ناستي شروع کړ ځکه چي د شعبان په میاشت کي یي په بدن کي یوه دانه راپورته سوه چي له امله یي و مولانا رحمة الله علیه ته زیات ضعف ورسیدی، ورځ تر بلي یي د ژوند امید پري کیدی خو زیات افسوس ورته په دي کیدی چي دا تفسیر تکمیل نه سو، نامکمله پاته سو او پدي فکر کي سو چي دا پاڼي به ضایع سي. د مولانا رحمة الله علیه  زیاتي اسلامي روحيي او احساس دی مجبور کړ چي په همداغه معذورۍ او ناجوړۍ کي د تفسیر لیکل شروع کړي چي مولانا رحمة الله علیه یي په هکله وایي:

&lt;span lang=&quot;PS-AF&quot;&gt;مولانا مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه هغه عالم دی چي د نړی و ګوټ ګوټ ته یي د علم، حلم، فصاحت او تدبیر چړچي رسیدلي، په یوازي سر د علم یو لویه مدرسه وه؛ هغه مدرسه چي ټول علوم یي له ځانه سره ذخیره لرل. د دین یو لوی خادم او د پاکستان او هندوستان د مسلمانو او نامسلمانو د لاري څراغ او د هغوی د هر وهم او ستونزي لیري کوونکی او د هري پوښتنی جواب ویونکی مفتی ؤ. په هر رګ کي یي د اسلام مینه جاري وه نو ځکه الله جل شانه ور څخه د اسلام لوی او عظیم کار واخیست.&lt;/span&gt;&quot; الله جل شانه په زړه کي همت راکی او د ۱۳۸۸ کال د شوال په میاشت کي الله جل شانه دا کار راباندي شروع کړی او په کال ۱۳۸۸ د ذي القعدي پر ۲۵مه د سورةِ بقري تکمیل وسو او د کتابت او طباعت لپاره ورکړل سوه، ددي څخه وروسته عیني د ناجوړۍ او معذورۍ په حالت کی دا کار په تدریجي رفتار سره چلیدی. الله جل شانه ددي په برکت سره لس میاشتي وروسته معذوري هم رفع کړه، نو د ۱۳۸۹ کال د رجب په میاشت کي کار یو څه تیز سو.&quot;

'''په سیاسي میدان کي'''

په ۱۳۸۹ کال په پاکستان کي حالات خراب سول، د انتخاباتو بحث او خبري هر ځای شروع سوي او د انتخاباتو څخه اصلي موخه او هدف دا ؤ چي د خالص اسلامي حکومت ځای دي کمونیزم او سوشلیزم ونیسي نو مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه و دي ته اړ سو تر څو خپل قوم له دي خبر کړي چي د اسلام او سوشلیزم تر منځ فرق څه دی؟ نو یې د سیاست و میدان ته را ودانګل که څه هم مولانا رحمة الله علیه له ډیر وخت څخه ځان له سیاست څخه ګوښه کړی ؤ. هر ځای ددي مبارزي لپاره جد او جهد شروع سو او جلسي عامي سوې د مولانا رحمة الله علیه په وینا ګټه يي ځکه و نه کړل چي د سوشلیزم له طرفدارانو سره زیات زور (طاقت) او زور (دولت) ؤ حال دا چي موږ یوازي مسائل او حقایق بیانول.


تر دې انتخاباتو وروسته بیرته مولانا رحمة الله علیه د معارف القران د تفسیر و لیکلو ته ملا وتړل او په کال ۱۳۹۰ کي د رجب په میاشت کي د دیارلسو پارو نظری ثاني او مینځ کي پاته ځایونه تکمیل سول او د سورةِ ابراهیم څخه تر سورةِ نحل پوري د دوو پارو نور تفسیر نور هم ولیکل سو، تر دي وروسته تر سورةِ فرقان پاره نولس پوري مکمل سو.


د پاته تفسیر په هکله مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه وایی:

&quot; مخ ته د قران دري منزلونه یعني تقریباً دریمه حصه قران پاته وو. د عُمر د مختلف قسم مرضونو پر بناء دا خیال راغی چي ددې ټول تکمیل شاید زما څخه و نسي مګر د درمیاني پنځم او شپږم منزلونو تفسیر ما په احکام القران کی په عربي کی لیکلی دی کوم چي چاپ سوی دی. که ما و نه لیکلای سوای نو تر ما وروسته به یو څوک د احکام القران تفسیر په اردو کي نقل او ترجمه کړي. او دا حصه به پوره کړي او ددي وصیت مي هم څو حضراتو ته وکړ او دا دوه منزلونه مي په مینځ کي پریښوول او اخری اووم منزل می د سورة ق څخه شروع کی، د الله جل شانه کومک لاس راکی او د ۱۳۹۱ کال د ربیع الاول څخه شروع وسوه او د همدي کال د شوال تر میاشتي پوري اخری منزل مکمل سو. او سورةِ ص، صافات او زخرف زما په زوی مولوی محمد تقي عثماني باندي و لیکل سوه او په خپله مي نظری ثاني پر وکی. د معارف القران د تفسیر یوازي یوه نیمه پاره پاته وه چي د ربیع الثاني پر ۲۴مه په کال ۱۳۹۲ یعني اتمه د جون ۱۳۷۳ ناڅاپه د زړه یو سخت مرض راته پیښ سو چي تر روغتونه یي ورسولم، دري ورځي وروسته راته ډاکټر د روغیدو اطمینان راکړ نو مي و خپل زوی محمد تقي عثماني ته وویل تر څو پاته دی تکمیل کړي خو تر لږو ورځو وروسته مي د صحتمند کیدو احساس وکی، تردي چي د لوستلو او لیکلو سوم، خو په لږ کار کولو سره به ستړی کیدم خو دالله جل شانه په فضل سره په کال ۱۳۹۲ کي د شعبان پر یویشتمه تفسیر مکمل سو او په اتفاقي ډول سره دا ورځ په ۱۳۱۴ کي زما د زوکړي ورځ هم وه نو د تفسیر د تکمیلیدو په ورځ زما د عمر ۷۷ کاله پوره او ۷۸ شروع سو.&quot;


د تفسیر د تکمیلیدو په دي اوږده او ستونزمن سفر کي مولانا رحمة الله علیه هر وخت دا فکر کاوه چي بشپړ به نه سي خو د لوی الله عزوجل فضل او کرم ؤ چي و مولانا رحمة الله علیه ته به یي همت ورکاوه تر څو معارف القران تفسیر مکمل سي. د تفسیر لیکلو پر مهال به مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه ویل:

&quot; د قران تفسیر ختمول مقصود نه دي بلکي په قران کي عمر ختمول مقصود دي.&quot;


دا تفسیر په حقیقت کي په زیات مشقت او زحمت سره لیکل سوی دی، الله تعالی دي و مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه ته اجرونه نصیب کړي. اللهم امین


ددي تفسیر اردو ژباړه د شاه رفیع الدین صاحب او د شاه عبدالقادر رحمة الله علیه د اردو ژباړو او د تفسیر عثماني څخه چي د شیخ الهند  مولانا محمود الحسن دیوبندي رحمة الله علیه او شیخ الاسلام مولانا شبیر احمد عثماني رحمة الله علیه ګډ تالیف دی اخیستل سوي ده ځکه د مولانا رحمة الله علیه په وینا چي په کومه بل ژبه کي د تفسیر لیکلو تر ټولو لوی کار د قران کریم لفظي ترجمه ده. او دي کي لږ زیاتی یا کمی پیدا کول هم جایز نه دي.


په اصل کي معارف القران د لاندی درج سوو شیانو جامع جوړ دی:


۱. د قران کریم دوي مستندي ترجمي، یوه د شیخ الهند کومه چي يه اصل کي د شاه عبدالقادر صاحب ترجمه ده او دوهم د حکیم الامت تهانوی رحمة الله علیه د بیان القران ترجمه.


۲. لنډ تفسیر چي په حقیقت کي د بیان القران خلاصه ده سره د تسهیله کوم چي جلا هم د قران مجید پر حاشیه طبعه کیږي.


۳. دریم شی معلومات او مسائل دي چي خپله د مفتي محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه و طرف ته منسوب دي او خپل د کار محور یي دی.


د مولانا رحمة الله علیه په دا تفسیر کي د لاندي مشهورو تفسیرونو څخه استفاده سوي ده:


الف. تفسیر القرطبی (ابوعبدالله محمد بن احمد انصاری قرطبي)

ب. تفسیر ابن کثیر (اسماعیل بن عمر بن کثیر)

ج. تفسیر المظهری (قاضي محمد ثناءالله مظهری)


او د معارف القران د لیکلو طرز د ابوعبدالله محمد بن احمد انصاری قرطبي و تفسیر قرطبي، د روح المعاني او د قاضي محمد ثناءالله مظهری و تفسیر مظهري ته ورته دی. معارف القران لومړی ځل په اردو کي لیکل سوی او بیا پښتو ته د ډاکټر قاضي مولانا ګلبهان صواتي او مولانا سیف الحنان لخوا په ګډه ژباړل سوی دی. په انګلیسي ژبه هم ژباړل سوی او اوس په ایران کي د اهل سنت علماؤ لخوا عربي ته ژباړل کیږي. او فارسي ترجمه یې هم لیکل سوې ده.


ددي تفسیر څخه خپله علماء او مؤلفین په تقاریرو، تصنیفاتو او د ستونزو په حل کي کار اخلي. او ددي تفسیر په مأخذ نیولو سره څو نور  درست کتابونه لیکل سوي دي. د بیلګي په توګه د مولانا خالد محمود په زیار د معارف القران د عبرتناکو قصو راټولونه د (قصص معارف القران) په نوم او د جناب محمد اقبال قریشی صاحب کتاب چي د معارف القران ټول مسائل یي د &quot;مسائل معارف القران &quot; په نوم کتاب کي راټول کړي.


په پښتو کي دا تفسیر لس ټوکه دی خو په اردو کي د مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په وینا چي ده مبارک په خپل قلم اوه زره ۷۰۰۰ صفحي لیکلي دي.


د هر مسلمان لپاره لازمه ده تر څو دا تفسیر خپل په کور کي ولري تر څو له فیض څخه یي برخمن سي او خپل د ژوندانه د تاریکیو مشال یي و بولي.


د مفتی محمد شفیع عثماني رحمة الله علیه په هکله  په اردو ژبه کتابونه لیکل سوي دي چي د مولانا رحمة الله علیه د ژوند د طریقي، سلوک، علم، حلم، دیانت، تقوا، خشوع او تصنیفاتو په هکله په کښي درست معلومات سته چي یو کتاب مفتی محمد تقی عثماني د میری والد میری شیخ په نوم او بل کتاب مولانا مفتی محمد رفیع عثمانی د حیاتِ مفتی اعظم په نوم لیکلی. او د مولانا د ښه پیژندني لپاره په youtube کي د مولانا رحمة الله علیه مرکي موندلای سو.

'''د علامه مفتي محمد شفیع رحمة الله علیه وینا:'''

&quot;د یوې پیښې خبر هغه وخت تر خولې یا قلم راباسه چي ستا پوره اطمنان وي چي د دنیا یا اخرت په محکمه کي يې ثابتولای سم.&quot;

==سرچینه== تعلیم الاسلام ویب پاڼه
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=7059{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[وېشنيزه:سني اسلام]]
[[وېشنيزه:حنفي مذهب]]
[[وېشنيزه:حنفيان]]
[[وېشنيزه:ديوبندي]]
[[وېشنيزه:ديوبنديان]]
[[وېشنيزه:اسلامي هندي علماء]]</text>
      <sha1>4q9pqvvkmt1tc4gea6bad2zrhfew2pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد يوسف بنوري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46408</id>
    <revision>
      <id>362813</id>
      <parentid>238943</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T18:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38775" sha1="ir2tmhbmrr1mb45se69xo5zc6xny81u" xml:space="preserve">==د پیدائښت تاریخ==


د جامعه اسلاميې باني او مؤسس علامه محدث العصر مولانا  سید محمد یوسف بنوري رحمه الله د پنج شنبې په شپه د ربیع الثاني د میاشتي پر ۶  نېټه د ۱۳۲۶ هجري قمري کال چي د  ۱۹۰۸ میلادي کال سره سمون خوري د مردان په ولسوالي د مهابت اباد نومي کلي کي د شپې په اخرنۍ حصه کي دې دنیا ته سترګي وغړولې.


==نوم او نسب يې==


مولانا بنوري رحمه الله د نقشبنديې طریقې د مشهوره شیخ سید ادم بنوري رحمه الله د اولاد څخه  دی، چي سلسله نسب يې په لاندي ډول ده: سید محمد یوسف بن محمد زکریا بن میر مزمل شاه بن میر احمد شاه بن میر موسي  بن غلام حبیب بن رحمت الله بن عبدالاحد بن حضرت محمد اولیاء بن سید محمد ادم بنوري، چي د نسب سلسله يې په نهم نیکه کي د زمانې محقق عارف بالله حضرت سید ادم بنوري ته او هغه بیا و حضرت سیدنا حسین رضي الله عنه ته رسیږي. د علامه سید یوسف بنوري رحمه الله نیکه سید محمد بن ادم صاحب پښتون وو او د افغانستان اوسیدونکی وو.


'''د بنور مقام ( موقعیت):'''


د هندوستان په ریاست پټیاله کي و سرهند ته نژدې یو کلی دی، دا ځای بنور( د با په زور سره او د نون په پېښ سره ) چي نسبت يې دده نیکه سید ادم بنوري ته کیږي؛ ځکه دده اولاد ته بنوري ویل کیږي، سید ادم بنوري رحمه الله  د حضرت مجدد الف ثاني  رحمه الله  د خلیفاګانو څخه وو، الله جل جلاله  حضرت مجدد الف ثاني  رحمه الله  د کارنامو څخه یوه حصه هم و حضرت سید ادم بنوري رحمه الله  ته ورکړې وه، چي د هغه په وارثانو کي منتقل کېدله او تر حضرت علامه سید محمد یوسف بنوري رحمه الله پوري راورسېدل، چي الله جل جلاله د مولانا محمد یوسف بنوري رحمه الله څخه په خپل دور کي د امت د اصلاح کار واخیستی، چي ذکر به يې په راتلوونکې کي درته راسي. 

&lt;br /&gt;


کله چي په هندوستان کي د سکانو د غلبې دور وو، نو حضرت سید آدم رحمه الله د خپل خاندان سره په سرحد کي آباد سو، دده ورنیکه میر احمد شاه ډېر د لوړي درجې بزرګ وو، چي هغوی په پېښور کي یو کلی اباد کړی، چي د ګړهی میر احمد شاه  په نامه سره مشهوره دی، چي د شیخ بنوري رحمه الله  بعضي د کورنۍ غړي هم دلته اباد سوه، او بعضي بیا کوهاټ ته نقل سوه.


دشیخ بنوري رحمه الله  پلار مولانا محمد زکریا بنوري یوجید عالم او  سربېره پر دې یو حاذق طبیب، په تعبیر رویا پوه او بزرګ شخصیت وو،  چي په اردو او عربي ژبو کي يې ډېر مفید قيمتي او علمي کتابونه لیکلي دي، چي د موضوع د انتخاب تر څنګ په تحقیق کي هم یو ځانګړۍ مقام لري.


'''په کابل او پیښور کي د تعلیم  پیل:'''


د قران کریم زده کړه يې د خپل پلار او ماما مولانا فضل صمداني بنوري  څخه په خپل کور کي وکړه، او همدا راز يې په پیښور کي د میر احمد څخه حاصل کړی،  صرف، نحو او  داسي نور فنونو ابتدايي کتابونه يې پر شیخ مولانا حافظ عبدالله، شهید بن خیر الله پشاوري چي ۱۳۴۰ کي وفات سوی دی، د هغه په کلي کي ارباب لنډي پېښور کي ولوستل، بیا يې د امیر حبیب الله خان په دور کي د افغانستان کابل ولایت  په یوه مدرسه کي علم  حاصل کړی، فقه ، اصول فقه، منطق ادب، بیان او داسي د فنونو کتابونه يې د کابل  او پېښور د علماء څخه ولوستل، دده د استاذانو څخه هر یو لکه: قاضي القضاء مولانا عبدالقدیر افغاني لمقاني ( چي د افغانستان د جلال اباد ولایت د شرعي محکمې قاضي مرافعه وو) او شیخ محمد صالح القیلعنوي افغاني چي ډېر شهرت يې درلودی، او پر قاضي عبدالقدیر رحمه الله باندي يې میر زاهد، ملا جلال،، کنز ثاني، هدایة اخیرین او داسي نور کتابونه ولوستل.


'''دار العلوم دیوبند ته سفر:'''


د کابل څخه د راتلو وروسته يې په دارالعلوم دیوبند کي داخله واخیستله، او پاته کتابونه يې هم هلته ولوستل، له نېکه مرغه کله چي دی هلته طالب العلم وو، په ۱۳۴۵ څخه بیا تر ۱۳۴۷ پوري، د زمانې مشهور محدث امام العصر حضرت مولانا محمد انور شاه کشمیري رحمه الله او محقق العصر مولانا شبیر احمد عثماني رحمه الله (د کابلي تفسیر او فتح الملهم مؤلف) همدا تکړه مشایخ په دیوبند کي تدریس کاوه.


'''د فراغت سند يې:''' 


کله چي مولانا انور شاه کشمیري رحمه الله او مولانا شبیر احمد عثماني رحمه الله د دارالعلوم دیوبند څخه ډابهیل ته منتقل سوه، نو حضرت بنوري رحمه الله هم د خپلو دغو استاذانو سره یو ځای ډابهیل ته ولاړی، او هلته د ډابهیل په جامعه  اسلامیه کي  په ۱۳۴۷ هـ کال کي يې د فراغت سند تر لاسه کړی.


'''د کمالات انوري انځور:'''


معلومه خبره ده، چي په یوازي کتاب ویلو سره څوک د علم حقیقي ثمرات نسي ترلاسه کولای، د علم د حاصلولو لپاره د کامل شخصیت و صحبت ته  هم ډېر ضرورت سته، حضرت مولانا بنوري رحمه الله  ته چي دومره لوړمقام نصیب سوی وو، د حضرت انور شاه کشمیري  رحمه الله  د صحبت نتیجه وه، چي د دوره حدیث د تکمیل وروسته هم د علامه محمد انور شاه کشمیري رحمه الله  په خدمت کي په مستقله توګه پاته سو، شپه او ورځ يې د علامه کشمیري رحمه الله د صحبت څخه پوره استفاده کوله.


حضرت علامه کشمیري رحمه الله  د حضرت بنوري رحمه الله تر ټولو لوړ شیخ وو، او حضرت بنوري رحمه الله د خپل شیخ رښتنۍ عاشق او صادق محب وو، د هغه هره کړنه يې په خپل ځان کي جذب کړې وه، تر اخري سلګۍ پوري د هغه د محبت څخه برخمن وو، کله چي به يې یوه مناسبه موقع پیدا کړله، نو د هغه ذکر به يې کاوه، تا چي به ویل همدا اوس د خپل شیخ د صحبت څخه راغلی دی، او د هغه ملفوظات يې داسي محفوظ او یاد کړي وه، چي خاص هم هغه  الفاظ به يې رانقلول، د کشمیري رحمه الله د یادوني په وخت کي به داسي محسوسه کېدله، چي ګواکي د هر لفظ او هر حرف څخه يې د محبت بوی راولاړیږي.


حضرت بنوري رحمه الله د خپلو ټولو استاذانو تر نظر لاندي وو، مګر د امام العصر حضرت علامه انور شاه کشمیري رحمه الله چي دده سره کوم خاص تعلق وو، شاید ددې مثال د حضرت شاه رحمه الله  د نورو شاګردانو سره  نه وو، حضرت بنوري رحمه الله د خپل اعلی تعلیم مراحل د امام العصر حضرت انورشاه کشمیري رحمه الله سره تېر کړل، او تر ټولو زیات فیض يې ورڅخه حاصل کړی، چي په سفر او حضر کي د هغوی خادم، او تر یوه کال پوري يې شپه او ورځ دده رفیق او ملګری وو، حضرت شاه رحمه الله چي د بنوري رحمه الله محبت، عقیدت او خدمت ولیدی، دومره ورڅخه متأثره سو، چي بالاخیر يې د خپل ځان سره ملګری او په ۱۳۴۸ کال کي يې کشمیر  ته بوتلی.


شیخ رحمه الله په څلرویشت ساعتو کي یوازي دوه ساعته ارام کوی، او نور وخت به د خپل شیخ په خدمت کي او د هغه څخه د علومو په اخذ او اکتساب کي تېرول، الله تعالی جل جلاله  ددې صله دا ورکړه، چي د خپل شیخ په رنګ يې ورنګوی، او د هغه څخه يې بې مثله محدث، بې بدیله عالم ، جلیل القدر محقق، معتمد فقیه، د لوړي درجې مفسر، ادیب او  شاعر ورڅخه جوړ کړی، چي ددې سفر وروسته خپل وطن پښاور ته راغلی، او هم هلته مقیم سو.


'''عملي ژوند او د عربي هیوادو سفر:'''


په جامعه اسلامیه ډابهیل (هند) کي د تدریس او علمي مجلس له طرف څخه د عربي هیوادو سفر د حضرت علامه کشمیري  رحمه الله  دخدمت نتیجه وه، چي د شیخ کشمیري رحمه الله  د وفات وروسته  علامه سید بنوري رحمه الله د خپل شیخ رحمه الله د باغ ساتوونکی سو، او د ډابهیل په جامعه اسلاميه کي د شیخ الحدیث او صدر المدرس شرف هم ورته حاصل سو، او همدارنګه د ډابهیل په جامعه اسلامیه کي د علمي مجلس یو غړی مقرر سو، په ۱۳۵۶ هـ کال چي د ۱۹۳۷ میلادي کال سره سمون خوري، د کتابو د طباعت په سلسله کي د مصر قاهرې ته ولاړی، او د شیخ رحمه الله په نګراني کي د هدایې د احادیثو د تخریج مشهور کتاب نصب الرایه لاحادیث الهدایه، فیض الباري او بغیة الاریب  ډول لوړ کتابونه، چي په علمي او تحقیقي زېوز سنبال وه چاپ سوه، چي د هغه حسن طباعت نن هم دنیا دېته مجبوره کړه، چي ستاینه يې وکړي، او د درو سره کتابونو طباعت پر داسي عمده او ښائسته کاغذ چاپ سو، چي د هندوستان خلکو په هغه زمانه کي ددې تصور هم نسوای کولای.


ددې پر طباعت باندي حضرت شیخ رحمه الله  ډېر زیار وکښۍ ، او د طباعت  (چاپ) په سلسله کي د علامه بنوري رحمه الله   دا لومړی تجربه وه، مګر الله  جل جلاله  دده په دې فن کي ډېر لوړ علم ورکړی وو، مصر ته د رسېدو سره  يې د مختلف چاپ خانو سره رابطه قائمه کړه، او د ذکر سوو کتابونو د کاغذ اندازه او حروف ورته معین کړه، او د څو ورځو کوښښ وروسته يې داسي مطبعه پیدا کړه، چي دده د شرائطو او ذوق مطابق کار وکړي، د نصب الرایه د  چاپ مخکي د تصحیح په لړ کي يې هم زیات محنت او کوښښ کاوه؛ ځکه دا لړۍ يې د حج څخه شروع سوه، د حج وروسته يې د حرمین شریفین په دوومختلفو کتاب خانو کي يې د نصب الرایة مقابله د نورو  قلمي نسخې سره وکړه، او کله چي مصر ته ورسېدی، نو دارالکتب المصریه کي يې ددې دوو نسخو سره مقابله وکړه، چي ددې مقابلې اړوند معلومات د ( نصب الرایة والعنایة  بحاشیه والعناء فی تصحیه وطبعه) په عنوان کي ذکر سوې ده.


'''حضرت بنوري رحمه الله او اسلامي نړۍ:'''


عربۍ نړۍ ته يې لومړی سفر د کتابو نو د چاپ په سلسله کي کړی وو، او دهغه وروسته د مجمع البحوث د کانفروسونو  د شرکت لپاره يې کړی وو، همدارنګه د شام، لبنان، اردن، فلسطین، عراق، لیبیا، کویټ، ترکې، افغانستان، ایران، ، هندوستان، تنزانیه، نائجیریا، کینیا، یوګنډا، موزمبیق، زمبیا، یونان، فرانس، برطانیه، جنوبي افریقه، سویرز لینډ، او هسپانیه او همداسي نورو ملکونو ته سفرونه کړي و، اکثره به ده ته د اسلامي هیوادنو لخو ا دعوت نامې رالیږل کېدلې، خو د ډېري مصروفتیا له کبله به يې هلته سفرونه نه کول، خو کله چي به بیا یو دیني ضرورت ولیدل سو، بیا يې بېله کوم علته هلته سفر کوی.


د علامه سید بنوري رحمه الله  افکار ډېر لوړ او وسیع وه، هغه به همېشه په بین الاسلامي بلکي په بین المللي سطح فکر او سوچ کاوه، د خپل وطن سربیره يې د عربي هیوادونو دیني، علمي او سیاسي حالاتو همېشه فکر کاوه، د هغو په دیني او سیاسي ترقي به خوشحالی کېدی او خوشحالي به يې ظاهره کوله، او د هغو په تنزل او ضعف باندي غمګین وو،  خپله خوشحالي او غم به يې په لیکونو کي لیکی، او یا به يې د بینات په بصائر وعبر کي بیانوی، او  ددې سره به يې ددې مرض د علاج لپاره يې نصحیتونه هم لیکل،  کله به يې د هغو هیوادنو مشرانو ته په شفاهي ډول یا د خطونو په ذریعه نصیحتونه کول، دده به هر سفر  د دعوت او ارشاد او نورو ته د فائدې رسولو لپاره وو ه، هیڅکله يې یو سفر د مادي غرض لپاره نه دی کړی.


'''دیوبند او د دیوبند د اکابرو تعارف په عربي هیوادو کي:'''


حضرت محمد یوسف بنوري رحمه الله  په جامعه ازهر او د مصر په نورو مدارسو او جامعاتو کي د حضرت شیخ الهند مولانا محمود حسن دیوبندي  رحمه الله د مولانا محمد انور شاه کشمیري رحمه الله  او مولانا اشرف علی تهانوي رحمه الله او د دیوبند د اکابرو د علمي مقام تعارف وکړ، او د هغوی ارزښتناک تصنیفات علمي، دیني، ملي او سیاسي خدماتو څخه يې اګاه او خبر کړل، په دې سلسله کي يې د مصر په هفت روزه ( الاسلام ) مجله کي  مختلف مضامین نشرېدل، چي په هغو کي يې د دارالعلوم دیوبند علمي، دیني، اصلاحي او سیاسي کارنامې وړاندي کړلې، چي په دې سفر کي د مصر، یونان، ترکيې او حجاز مقدس سفرونه  وکړه، او ورسپارل سوي علمي خدمت يې په ډېره ښه طریقه سره انجام کړل، تقریبا یو کال يې د هیواد څخه دباندي تېر کړل،  په دې سفر کي يې د علامه طنطاوي، علامه زاهد الکوثري، شیخ خلیل خالدي مقدسي، شیخ عمران بن حمدان محرمي مالکي مغربي، شیخ محمد بن حبیب الله بن مایابي حبکني شنقیطي او شیخ یوسف دجوي  رحمهم الله تعالی سره ملاقاتونه وکړل. 


د ۱۳۵۷ هجري کال چي د ۱۹۳۸ میلادي کال سره سمون خوري، په قاهره کي د فلسطین د علماء په اړوند د علماء اسلام کانفرنس ته ور وبلل سو،چي د متحده هندوستان څخه د هند مفتي اعظم مولانا مفتي کفایت الله دهلوي رحمه الله مصر ته تشریف یووړی، مفتي کفایت الله دهلوي رحمه الله ځکه خپله مریض وو، ددې په خاطر يې حضرت بنوري رحمه الله خپل نائب مقرر کړی، او د مفتي کفایت الله صاحب له طرفه څخه يې ټولي ورکړل سوي فریضي په ښه طریقه سره انجام کړې.


د چاپ سوي کتابونو ذخیره يې له خپل ځان سره د هند ډابهیل ته یوړه، چي په  ډابهیل کي د حضرت مولانا محمد انور شاه کشمیري رحمه الله او مولانا شبیر احمد عثماني رحمه الله دواړو بزرګانو څخه د حدیثو د مسند وارث سو، دده علمي شهرت په هندوستان کي هغه وخت خپور سو، چي ده په مدرسه کي د شیخ الحدیث مسند ته ښکلا ور وبخشله، د بخاري، ترمذي، او ابوداود  د رسولو  فریضه وروسپارل سوه. د هند تر تقسیم پوري بنوري رحمه الله پر همدې مسند باندي فائز ( مقرر) وو.


د ډابهیل د قیام په دوران کي ورته څوځله په دارالعلوم دیوبند کي د درس کولو وړاندیز وسو، خو ده به معذورت وغوښتی، کله چي په دارالعلوم دیوبند کي د افتاء د منصب لپاره شیخ الاسلام مولانا سید حسن احمد مدني، مولانا شبیراحمد عثماني او مولانا قاري محمد طیب رحمة الله علیهم  درو سرو  پر حضرت  بنوري رحمه الله  باندي اصرار وکړ، خو ده ددې منصب قبلولو څخه عذر وغوښتی، او جامعه احمدیه بهوپال کي د شیخ الحدیث د عهدې لپاره مشهور عالم علامه سید سلیمان ندوي رحمه الله بلنه ورکړه ،مګر قبوله يې نه کړه، ددې سبب به غالبا هم داوو، چي د ډابهیل مدرسه يې د خپل شیخ  رحمه الله امانت ګڼلی وو، او ددې څخه يې جلا کېدل نه غوښتل.


'''د هند څخه پاکستان ته خپل علمي خدمات نقلول:'''


حضرت بنوري رحمه الله د هند په ډابهیل کي شیخ الحدیث وو، چي هیواد تقسیم سو، د تقسیم سره دا مشکل رامنځته سو، چي پر کومه مځکه پاکستان موجود سو، هلته مدرسې نه وې، او چیري چي موجودي وې، د هغه ځایو څخه د مسلمانانو اکثریت هجرت کړی وو. 


په همدې اساس د ډابهيل د درس حلقه پاته سوه، په لومړي ځل چي و حضرت مولانا بنوري رحمه الله ته د دارالعلوم دیوبند د ورتلو دعوت ورکړل سو، سره له دې چي مولانا شبیراحمد عثماني رحمه الله د مولانا بنوري صاحب د اوصافو څخه ښه خبر وو، ددې لپاره و دته پاکستان ته د تلو مشورې ورکول کېدې. علامه سید بنوري رحمه الله ته و پاکستان ته دعوت کړل سو، په ۱۳۶۸ هـ کي په دارالعلوم ټنډو الـله یار کي د شیخ التفسیر پر منصب باندي مقرر کړل سو، خو د څه مدې وروسته  يې د څه مصالحو په خاطر باندي ددې ځای څخه  برطرفي اختیار کړه.  


'''د نوي مدرسې د بنیاد ایښولو هڅي او قربانۍ'''


کله چي يې هند پرېښوی  نو د نوي ادارې د قیام لپاره يې کوښښونه کول، نو په همدې جریان کي د  کراچي څخه بیا تر پيښوره پوري د ټوله پاکستان  د علمي مراکزو څخه د عوت نامې ورته راتلې، او د لوړ منصب وړاندیزونه يې ورته کول، ده دا فیصله وکړه، چي نور ژوند هلته دلته د تېرولو او د نوو تجربو  پر ځای باندي په خپل طرز فکر  باندي د ادارې پر جوړولو باندي تېر کړم، شیخ صاحب وايي:


&quot;ددې سره مي دا فکر هم وکړی، چي دا ډول عظیم الشان کار په څومره اخلاص، لوړ همت، مسلسل کوښښ، صبر استقامت او د ملګرو  روحاني او مادي  معاونت ته محتاج دی. که څه هم دا  ټول کارونه  ماته میسر او مهیا نه وه، ددې لپاره ضروروي وه، چي د هغه ذات څخه کومک وغواړم، چي د اسمانو او مځکو خزانې يې په لاس کي دي، او ددې کار لپاره باید هغه کس شفیع وګرځول  سي، چي هغه ته رحمة للعالمین ویل سوي دي، او د هغه سره تعلق ساتل او یو ځای کېدل د رحمت د نزول  سبب ګرځي، ددې مقصد د حاصلو لپاره د حرمینو شریفینو په سفر ولاړم، بیت الله شریفه او مدینه منوره مي د خپل نوي سفر مقصد او ذریعه ورګرځوله، چي هم د استخارې او استشارې لپاره چي کوم څه مناسب وي، په هغه باندی عمل وکړل سي، ددې مقصد لپاره ۴ د ذي الحجې چي د ۱۳۷۲ هـ کال باندي د طیارې له  لاري څخه بصرې ته ولاړم، او د هغه ځای څخه د عراق له لخوا جدې ته راغلم. 


په مقدسه اماکنو، د دعا د قبلېدو په ځایو کي،  په مخصوصو حالات او اوقاتو کي ددې یوازني مقصد لپاره مي دعا ګاني کولې، شل ورځي مي په مکه مکرمه کي تېري کړې، په مکه مکرمه کي می خپل رب ته د فقیر په شان خپله لپه د هغه په دربار کي خلاص کړه، او په دعاو کي به مشغوله وم. هلته مي د اهل الله او د اصحاب باطن سره هم خصوصي روابط جوړ کړل، او د هغو څخه به مي هم ددعا او استخارو غوښتنه کوله، ددې حالاتو څخه داسي معلومېده، چي پر ما باندي د سپارلو او سپارښتني خاص حالات دي، لکه یو بې اختیار غلام  چي د خپل بادار د رحم او شفقت انتظار کوي.  هیڅ  کار مي بې مشورې نه کاوه.&quot;


همدا راز ده غوښتل چي د بارګاه ربوبیت څخه هم مشورې واخلي، چي د مکې مکرمي څخه د مدینې منوري په لور وخوځېدی، هلته يې ۳۲ ورځي تیري کړې، هلته هم  د دعاوو او ستخارو لړۍ جاري وه،  پر حضرت شیخ رحمه الله باندي په هغه وخت کي بې کسي او یوازي والی یو عجیب کیفیت غوړلی وو، ده دا معلومول غوښتل چي، هغه په دارالعلوم ټنډو الله یار کي پاته سي، او که ځان ته خپله مستقله مدرسه او اداره جوړه کړي، چي ایا د مدرسې په مشهوره کېدو سره د تعلیم او تدریس سلسلې کار پر مخ بوزي او که  د طب یا بل شي د معاش په ذریعه باندي دې خدمت ته ادامه ورکړي، بالاخره د ډېرو دعاګانو او استخارو نتیجه دا راووتله، چي ته هغه ځای پرېږده او خپله مستقله مدرسه جوړه کړه، او هیڅ  د معاش ذریعه مه جوړه وه، خپله تنخواه واخله او یوازي خپل ټول وخت په تعلیم او تدریس کي مصروف وساته.


دا صورت حال په مدینه منوره کي د پنځلسو ورځو وروسته پېښ سو، حضرت بنوري رحمه الله وايي  چي د راګرځېدو په وخت کي هیڅ نه پوهېدم، چي څه به کوم؟او څنګه وکړم؟ تقریبا یو کال په همدې  فکر کي وم،  بالاخره علامه بنوري صاحب د یوې مستقلې مدرسې د جوړېدو اراده وکړه.


د کار په شروع کي د استاذانو د تنخوا د حصول او د راتلوونکو مشکلاتو په اړه په تردد کي وو، چي دده له طرفه څخه دا خبر نشر سو، چي د درس نظامي څخه فارغ التحصیل طلبه ته خبر ورکول  کیږي، چي په همدې مدرسه کي درجه تخصص او د درجه تکمیل افتتاح هم کیږي، ددې اعلان سره  یو ځای لس فارغ التحصیل طلباء د حضرت بنوري رحمه الله په خدمت کي حاضرسوه، چي د هند د دار العلوم دیوبند او په مظاهر العلوم  مدارسو څخه فارغه سوي وه.


'''د مدرسې لپاره د ځای انتخاب:''' 


ددې مقصد لپاره دا مرکز پداسي مرکزي ځای کي قائم سو، چي هلته د الحاد او بې دیني فتنې راولاړېدلې او  په ملک کي نشرېدلې، معلومه خبره ده،  چي دداسي مرکز لپاره  د کراچي څخه ماسیوا بل ځای مهم نه وو؛ ځکه چي دې ښار ته  بین المللي حیثیت حاصل وو.


کله چي د کراچي ښار ته راغلی، هلته چي يې د غرب تهذیب ا و تمدن مخ پر نشرېدو روان ولیدی، او د مختلف قوتو له خوا ورځ په ورځ دې فکر ته توسیع ورکول کېدله،  که چیري دلته د دیني ادارو حفاظت او د اسلام د ګران بایه قیمت لپاره کوښښ ونه سي، نو هغه څه چي مخته راځي، هغه خو له ورایه معلومیږي.


'''د مدرسې ابتدايي حالات:'''


حضرت بنوري  رحمه الله  چي کله مسجد جامع ته راورسېدی، نو هلته خو ابتدا حالات وه، یوازي د بنیاد ډبري لګېدلي وې، او د مسجد پر احاطې باندي د ټین چت لګېدلی وو، یوه حجره يې درلوده، چي هلته به حضرت بنوري او حضرت مولانا لطف الله صاحب ر حمهما الله  یوازي  خپل سامان ایښی وو،  او د خوب لپاره به د خپل دوست نژدې کورته، چي د دوی څخه په یو څه اندازه لیري وو ورتلل، او د شپې په مسجد کي بدېدل، د خوراک او چیښاک او ضروري سامان يې هلته پروت وو.


د ډېرو مشکلاتو ګاللو وروسته  دهمدې دیني مقاصدو  په نظر کي نیولو سره یوازي د الله جل جلاله  په محض توکل او باور سره ۱۳۷۴ هجري قمري کال د محرم الحرام د میاشتي پر ۳ نېټه باندي د ډيري بې کسۍ او بې وزلۍ په حال کي مدرسې عربیه افتتاح وسوه. نه د اوسېدو ځای وو، نه کتابونه وه، او نه هم الماری وې، د نه کښېنستو لپاره غالی ، نه د اساتذوو او طلباء لپاره د معاش کومه ذریعه، نه مجلس شوری وه، او نه هم د چندې د جمع کېدو لپاره کوم کس مقرر کړل سوی وو، نه د اخبارات او  اشتهارات لپاره مو چنده وړاندیز کړی وو،  د زرو روپو په قرض مو کتابونه رانیولي وه،  او د طلبانو د مصارفو لپاره مو قرض کړی وو، مګر بیا هم الله جل جلاله  شکر نه سو ادا کولای. 


د حضرت بنوري رحمه الله په الهي توکل او زیات اخلاص سره په ډېر لږ وخت د معنوي خصوصیات سره سره ظاهري نېکۍ هم خپل اوج ته رسېدلي، اوس د الله جل جلاله  کرم او احسان دی، او د  علامه سید بنوري رحمه الله د اخلاص او برکت نتیجه ده، چي نن جامعه په ډېر لوړ  شاندار عمارت کي موجوده ده، او  اساتذوو او طلباء کرامو ټول د ضروریاتو سامان او  ټول د اسانتیا شیان موجود دي،  د دار الحفاظ د  شعبې څخه نېولې بیا د تخصص تر شعبو پوري په ډېر ښه انتظام سره موجود دي، دې دیني مرکز ډیر مقبولیت حاصل سوی دی چي د  دنیا د کونج کونج څخه د علم تږي، او د مغربي تهذیب او تمدن څخه تنګ راغلي انسان د علم د حصول او د قلبي سکون د پیدا کېدو لپاره هم دلته راتلل، د بهرني ممالکو څخه طالبان هم د علم په طلب پسي په نظر راتلل، په ډېر لږ مده کي په زرهاوو طلباء کرام د علوم دینیه څخه فارغه سول، او ملک په دننه او بهر کي د دین په خدمت باندي بوخت سول، چي په هغو  کي تقریبا  شپېته کسان د  نورو ممالکو سره يې تعلق درلودی.


'''د علامه بنوري رحمه الله تألیفات :'''


د علامه سید محمد یوسف بنوري رحمه الله اکثره تصانیف په عربي دي، چي هغه په عربي کي نظیر نه درلودی، چي عربو به دده تصانیف کتل او ورته حیران به وه، چي یو غیر اهل لسان عرب هم په دومره لوړه درجه باندي عربي ليکلای سي، حضرت بنوري رحمه الله په ټولو تألیفاتو کي  په خپل لیکنیز اسلوب  کي بلکل منفرد وو، ده د نورو څخه د عبارتو د رانقل کېدو پر ځای يې د هغه په خپلو الفاظو کي داسي خلاصه لیکل، چي د اصل عبارت څخه په کم ځای کي او سره  له دې چي هیڅ شی به هم نه وو پاته او نه به د پوهېدو په صورت  کي کوم دقت پېښېدی.


د علامه بنوري صاحب تالیفات په لاندي ډول دي:


۱: معارف السنن شرح سنن الترمذی (د ترمذي شریف شرحه)

۲: یتیمة البیان فی شییٴ من علوم القرآن (د قراني علومو پېژندنه)

۳: بغیة الاریب في مسائل القبله والمحاریب. 

۴: نفحة العنبر في حیاة امام العصر الشیخ محمد انور.

۵: تجری الریاح بما لا تشتهی السفن

۶:عوارف المنن مقدّمہ معارف السنن.

۷: الأستاذ المودودی وشییٴ من حیاتہ وأفکاره

۸: القصائد البنوریة.

۹: المقدمات البنوریة.

۱۰: بصائر وعبر.


'''د علامه سید بنوري رحمه الله شخصي ژوند:'''


الله  جل جلاله حضرت بنوري رحمه الله ته یو خاص امتیاز ورکړی وو، چي د الله جل جلاله د دوستانو او اولیاء سره يې زیات محبت کوی، او ده هم د الله والا کسانو سره زړه غوښتی، او د هغوی يې ډېر زیات احترام کوی، کله چي علامه سید بنوري رحمه الله ته په ۱۳۵۷ کال کي د مختلفو عربي ممالک موقع مساعده سوه، او د حج پر موقع باندي يې د حاجي شفیع الدین نګینوي رحمه الله ، خلیفه ارشد شیخ العرب او العجم حضرت حاجي امداد الله مهاجر مکي رحمه الله سره لاس نیوی وکړی، او په بیعت يې مشرف سو.  بیا يې د هغو څخه اجازت واخستی. د هندوستان څخه په ۱۳۵۹  کال کي د راګرځېدو وروسته د شیخ الاسلام  حضرت مدني رحمه الله  د صحبت د فیوضاتو څخه مستفید او د هغه څخه د تصوف تربیت حاصل کړی. د حضرت مدني رحمه الله  سره يې خط کتابت او د تعلیم او تربیې سلسله د ژوند تر آخري سلګی پوري قائمه وه، او د حکیم الامت حضرت تهانوي رحمه الله سره يې خصوصي تعلق قائم وو، او حضرت تهانوي رحمه الله  خپل خلیفه مجاز بللی وو، او په خپلو خلیفګانو کي يې نوم راوستلی وو. 


د فتنو د ختمولو لپاره د علامه سید بنوري رحمه الله نظریه دا وه، چي علماء باید یوازي خپله ذمه داري د خپلي مدرسې په چار دیوالي کي محدود کړي، بلکه د اسلامي امت د جغرافیائي او نظریاتي سرحدونو  حفاظت هم د علماء کرامو ذمه داري ده، او علامه سید بنوري رحمه الله  د ژوند یوه داسي لمحه هم نه وه ، چي په هغه لمحه کي دې د اسلامي امت د یني ماحول او معاشرې د بهبود او سرلوړۍ لپاره او د  الحاد بغاوت او  توري تروږمې يې لیري کړي نه وي او د فتنو د ختمولو لپاره يې قائدانه اجرآت کړی دي.


که څه مولانا بنوري رحمه الله د سیاست څخه ګوښه په خپله دیني درسګاو کي په تعلیم، تصنیف او تألیف بوخت وو، خو بیا هم کله چي به یوه دیني تقاضا مخته راغله، هغه ته به په میدان کي سر لوړی ولاړ وو.


'''د احادیثو اجازت:'''


د احادیثو اجازت يې ددې مشائخو او محدثونو څخه اخستی وو:


۱: امام العصر حضرت مولانا محمد انور شاہ کشمیری رحمه الله .

۲. حضرت مولانا عبد الرحمن امروهوی رحمه الله 

۳. حضرت مولانا سید حسین احمد مدني رحمه الله

۴. حضرت مولانا شبیر احمد عثماني رحمه الله

۵. حضرت مولانا عزیز الرحمن رحمه الله

۶. شیخ حسین بن محمد طرابلسي رحمه الله

۷. شیخ علامه محمد زاهد کوثري رحمه الله

۸. شیخ عمر حمدان مقدسي مالکي رحمه الله

۹. شیخ محمد بن حبیب الله بن مایابي حبنکي شنقیطي رحمه الله

۱۰. شیخ خلیل خالدي مقدسي رحمه الله

۱۱. شیخه امة الله بنت شیخ شاه عبدالغني رحمه الله


حضرت بنوري رحمه الله په لاندي برخو کي خدمات تر سره کړي دي.


۱: بانی وشیخ الحدیث جامعه علوم اسلامیه علامه (مشهوره نړیواله مدرسه)

۲: رکن ”المجمع العلمی العربی“جمهوریه سوریه، شام.

۳: نگران اعلی مجلس علمی جنوبی افریقه

۴: رکن ”مجمع البحوث الاسلامیه  قاهره ، مصر.

۵:  شیخ التفسیر دارالعلوم الاسلامیه ټاون 

۶: صدر ”وفاق المدارس العربیه “پاکستان

۷: رکن ”رابطة العالم الاسلامی“،مکه مکرمه

۸:  رکن انتخاب اساتذہ کمېټی کراچی پوهنتون

۹ : صدر مجلس دعوت وتحقیق اسلامی.

۱۰: شیخ الحدیث جامعه اسلامیه ډاب هيل.هند

۱۱:  امیر وقائد عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت 

۱۲: جنرل سیکریټري جمعیة علماء هند

۱۳:  صدر جمعیة علماء گجرات و ممبی، هند


'''وفات يې:'''


د علم او عرفان دا ځلېدونکی ستوری د درې ورځي ناروغۍ وروسته د ۱۳۹۷ هجري قمري کال د ذي الحجې د میاشتي پر۳ نېټه باندي چي د۱۹۷۷   میلادي کال د اکتوبر د میاشتي د ۱۷ نیټې سره برابره ده، یو دم غروب سو او د خپل رب عزوجل په لور وکوچیدی،  او د علامه سید محمد یوسف بنوري رحمة الله علیه د جوړه سوي ادارې د احاطې په مابین کي خاورو ته وسپارل سو. 

انا لله وانا الیه راجعون


علامه سید محمد بنوري رحمه الله چي د دارالعلوم دیوبند د مشهورو علماوو څخه دی، ټول عمر یې د اسلام او مسلمانانو په خدمت کي تیر کړی دی، موږ ته يې په میراث کي علمي ذخیرې پرې ایښي دي. الله تعالی دي ورباندي ورحمیږي.


==سرچینه== تعلیم الاسلام ویب پاڼه
https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=8984{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>ir2tmhbmrr1mb45se69xo5zc6xny81u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عامر بن عبدالله التميمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46441</id>
    <revision>
      <id>362800</id>
      <parentid>238974</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T15:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27443" sha1="9aeljwkizx9wo0exd7wquny108g9jz7" xml:space="preserve"> د تابیعینو د ژوند انځور


'''ژباړه:''' مولوي سید عبدالباري 


علقمة بن مرثدرحمة الله عليه وايي:

زهد اوتقوى پراتوکسانو پاي ته ورسيده چي په  لومړي سر کي يې عامر بن عبدالله التميمي دى .


دهجرت اتلسم کال وو چي داميرالمؤمنين حضرت عمربن خطاب رضي الله تعالی عنه په  امر مشرانو صحابه کرامو او تابعينودبصرې ښار دجوړ يدونقشه جوړه ول اوديوداسي ښاردبنيادايښودلوقصد يې کړي وو چي دفارس  په علاقوکي دجنګيدونکو غازيانواولښکرولپاره ايستاد ګاه وګرځي اود الله  جل جلاله لاري ته د رابلوونکو لپاره تګلاره اوپه  مځکه کي دالله جل جلاله دکلمي د لوړولو لپاره يو ځلاند منار وګرځي ودغه ځوان ښار ته  په جزيرة العرب کي مسلمانان په  ډلييزه  توګه  له هري خوا څه راکوچيدل ترڅوددښمن  په  مقابل کي دمسلمانانودسرحد دفاع وکړي دمهاجرينو په  دغه  ډلو کي دنجدد بنى تميم قبيلې يوځوان  چي عامر بن عبدالله التميمي العننبرى  نوميدى هم شامل وو  په دغه وخت کي  دعبدالله بن عامر دځوانۍ غوټى تازه  په غوړيدووه   ښائسته ځوان  پاک  نفسه  او صاف زړی انسان  وو بصره داوخت  دمسلمانانو په  ترټولوشتمنو اوغني ښارونوکي شميرل کيدل داپدي چي دلته  دغنيمت  مالونه  ډير  راوړل کيدل اود سرو اوسپينوهيڅ کمى نه وو خودغه تميمي ځوان  عامر بن عبدالله  ودي هيڅ  شي ته  اړتيا نه  درلوده  دهغه څه څخه چى دخلګو په لاسوکي وه زيات لاپروا او هغه څه  ته چي دالله جل جلاله  سره  دى  زيات ليوال وو هغه   ددنيا او دهغۍ دښکلا څخه مخ اړوونکي او الله جل جلاله او دهغه  و رضاء ته مخ کوونکي وو.


په دغه وخت کي د بصرې د ښکلي ښار والۍ دمسلمانانو ستر قائداو دهغوی لارښود او معلم  ابوموسى اشعري رضي الله تعالی عنه وو عامر بن عبدالله  دابوموسى اشعري رضي الله  تعالی عنه ملتيا وکړه دهغه  صحبت  يې دځان  لپاره غوره کړ اود هغه سره به هر وخت  په ننګ ،  جنګ ، حضر اوسفرکي ملګري وو او دهغه څخه  يې دالله جل جلاله کتاب داسي تازه  تازه اخستي لکه څه  ډول  چي به درسول صلى الله عليه وسلم  پر زړه  مبارک  باندي رانازليدي درسول الله  صلى الله عليه وسلم  صحيح موصول  احاديث يې ورڅخه روايت کړه اودهغه  په  توسط  يې دالله عزوجل  په دين کي ښه پوهه او تفقه حاصله کړه کله چي دخپلي غوښتني او ارادې سره سم  دعلم  اوپوهي څخه  په  پوره  توګه  برخمن سو نو يې دخپل ژوند کړنلار په درو حصو وويشل په يوه برخه به يې د ذکر  په حلقو کي تيرول  چي په هغي کي به  يې خلګوته دبصرې  په مسجد کى دقران کريم قرائت اوتلاوت کاوه بله برخه يې دالله جل جلاله دعبادت لپاره  په  خلوت کى تيرول او دالله جل  جلاله  په حضور کي به ولاړ وو تردي چي  دپښو به ولويدي دريمه حصه  دژوند يې دالله  جل جلاله  په لارکي  ديوغازى په صفت  دجهاد دنده ترسره کول اودژوند تر پايه  دياد سوي کارو څخه  پرته  بل هيڅ شي ته ځاي ورنه کړ  آن تردي چى د بصرې په عابد اوزاهد سره ونومول  سو.


د بصرې  يو اوسيدونکي د عامر بن عبدالله  رحمة الله عليه سره دخپل سفر قصه کوي وايي چي زه دعامر بن عبدالله سره په يوه قافله کي ملګري وم کله چي شپه سوه نو موږ  په يوه ځنګله کي واړول عامر خپل دسفر ساز وسامان سره راغونډکړخپل آس يې  په  يوه  درخته  پوري  وتړي رسۍ يې ښه  ور وږده کړه واښه  يې ورته راټول کړه  دآس  مخ ته يې ور وا چول اودی خپله ځنګله ته دننه  سو ښه ډير ولاړي ما د ځانه سره وويل چي راسه  پسي ورسه ترڅومعلوم کړي چي  په دي نيمه شپه کي په ځنګله کي دننه څه کوي ؟ نو ورپسي ولاړم دی تلي تلي آخر يوي غونډۍ ته چي  په  درختو ښه  پټه وه خلګوته نه  معلوميده ورغي قبلې ته يې مخ کړ  په  لمانځه  ودريدي دومره  ښه  ښائسته  پوره  ا و دخشوع  څخه ډک لمونځ  ما دچانه وو ليدلي کله چي دلمانځه  څخه  فارغ  سو نو يې په  دعاو او مناجات  پيل  وکړ او داسي يې ويل:

الهي لقد خلقتنيی با مرک .............. اي الله جل جلاله  زه  تا په  خپل  امر او حکم  سره  پيدا کړي  ىم  اوپه  خپله  خوښه  سره دي ددې دنيا په  مصيبتونو سره اخته کړي  ىم اوبيا راته  وايي (استمسک ) خپل نفس وژغوره کنترول  يې که  نوچي تا نه يم ساتلي زه خپل نفس څنګه راوګرځوم  (ياقوى يامتين ) اي دقوت او زبردستۍ خاونده  که دا دنيا اومافيها ټوله زماوای اويو چا ستا درضا لپاره  زما څخه  غوښتي واى نومابه  دهغه غوښتوونکي ته ورکړی واى  نواي ارحم الراحمين ذاته ما ته خپل نفس  را هبه کړه اي الله جل جلاله  ماستا سره داسي مينه اومحبت  وکړ چي له وجهي يې پرماددنيا ټوله  مصيبتونه  آسانه  سوه  او زه  يېژ ستاپر هري قضا اوفيصلې سره  راضي کړم  پس  ستا ددغه محبت سره پرهغه  څه چي  زه  ورسره سهار او ماښام مخ کيږم بي پروا يم دبصرې دغه  اوسيدونکي وايي له دي وروسته پر ما باندي خوب غلبه  وکړه  اوبيده  سوم  بيا به  زه هرګړي راپورته  کيدم او بیرته  به  بیدیدم خو عامر به  لا هغه  ډول په  لمانځه  او مناجات  سره  مشغول  وو  تر څوسهار سو او بيا يې دسهارفرضي لمونځ  اداکړ او بيا يې په دعا شروع وکړه او ويل يي:


(اللهم هاقداصبح الصبح........... اي الله جل جلاله دا دى سهار سوخلګ سهار  اوماښام اخته دي ستا دفضل (مال ) په تلاښ کي دي اوهريو  يوه اړتيا لري مګر دعامر اړتيا او حاجت  دادى چي ته  ورته  بخښنه  وکړي اي  الله جل جلاله  زما او ددوي  ټولو اړتياوې ورپوره کړی ( يااکرم الاکرمين) اي دعزت خاونده  ماستا څخه دري شيان  غوښتي وه  خو دوه  دي  راکړه  اود يوه څخه دي منع کړم اي الله جل جلاله  هغه هم راته  راکړي  ترڅو زه  دخپلي غوښتني اوميني سره سم ستا عبادت  اوبندګي وکړم  بيادخپله  ځايه  څخه راولاړسو سترګي يې  پر ما ولګيدلي دى پدي پوه سو چي زه  دشپي دلته وم نو ډير غمجن سواوپه تاسف  سره يې راته  وويل (اراک کنت ترقبني الليلة يااخا البصرة)  ته لکه چي دشپي هم  دلته ماته پټ اوانتظاروې  ؟ ماورته وويل هو ده راته وويل کوم څه چي دي وليدل  هغه  درسره  پټ  وساته الله جل جلاله  به ستا پرده  وکړي ماورته  وويل  کومي غوښتني چي تا دخپل  رب څخه کړي وي هغه به ماته  راښوې کنه نو زه  په  والله  ستا ټول حال چي ما وليدي خلګو ته  بيان  کړم  ده  راته  وويل (و يحک لاتفعل) داسي مه کوه  ماورته  وويل  هغسي نه کيږي کله چي ما ډير اصرار وکي نو يې راته  وويل  په دي شرط  يې درښيم  چي  ته  زما سره  دا لوظ وکړي چي هيچاته به نه وايي ما ورته وويل  ستاسره داعهد کوم چي ترڅو ته  ژوندي يي ستا سر او راز  به چاته  ونه  وايم  نو يې راته وويل:


زه پخپل دين کى پرځان  تر ټولو زيات  دښځو دفتني څخه  بيريدم  نومي دخپل  رب  څخه  دا خواست  وکې  چي زما دزړه څخه دښځو محبت وباسي  الله جل جلاله  زما دغه  دعا قبوله کړه  آن  تردي چي اوس  زه دانه  وايم چي ماښځه وليدل اوکه ديوال ماورته وويل ښه داخو يې يوه  بله؟ ده  راته  وويل  ما دخپل رب څخه داخواست  وکې چي زه دهيچاڅخه ونه بيريږم  دا دعا مي هم  الله جل جلاله قبوله کړه تردي چي اوس زه  د الله جل جلاله څخه  پرته  په مځکه اواسمان کي بل  دهيچا څخه  نه بيريږم  ماورته وويل  ښه دريمه دعا؟ ده  راته وويل دريمه دعا داوه چي مادخپل رب څخه داسوال وکې چي زماڅخه خوب  يوسي ترڅو زه شپه اوورځ دالله جل جلاله عبادت وکړم دا دعا مي الله جل جلاله نه کړه قبوله کله چى ما دده  داخبري واوريدي نومي ورته وويل لږ پرځان باندي ورحميږه ځکه چي شپه ټوله په عبادت باندي تيره وې  او دورځي له خوا دي روژه وي اوجنت  تردي  په کمه پيداکيږي اوددوږخ له اوره څخه تردي په کمه سړى ژغورل کيداسي (تردغو اعمالو چه ته يې کوې) ده وويل زه بيریږم چي په هغه ورځ پښیمانه  نه سم په کمه ورځ چي پښيمانتياهيڅ ګټه نه کوي په الله جل جلاله قسم  ترڅومي توان اوطاقت وي ترهغه به خپل زياراومحنت ته ادامه ورکوم که مي نجات پيداکړ  نودابه دالله جل جلاله  رحمت وي اوکه اور ته داخل سوم نودابه زماخپله کوتاهي وي .... البته عامر بن عبدالله نه يوازي د عابدانو او راهبانو څخه يو راهب وو بلکه دورځي له خوا بيادسپروغازيانوڅخه يو غازي هم وو دجهاد في سبيل الله لپاره داسي يواعلان نه دى سوی چي دی به دهغوکسانو په سرکي نه  وو چي ودغه اعلان ته يې لبيک وايه کله چي به ده دمجاهدينوسره ديوې غزالپاره تياري نيول نوبه ودر يدي خلګ به يې څارل ددي لپاره چي خپل ځان  ته  ملګري پيداکړي که به يې ملګري خوښ سو نوبه يې ورته وويل اي ملګرو زه غواړم چي ستاسي ملګرې وکړم خوپه دې شرط چي تاسي ماته د درو شيانوواک اواختيار راکړي چي هغه به زه کوم هغوی به ورته وويل کم درې شيان ؟ لومړی داچي زه به ستاسوخدمت کوم  زماسره به په دغه کارکي هيڅوک جنجال نه کوي دوهم داچي زه به  ستاسي مؤذن يم اذان زه کوم زماسره به څوک دلمانځه لپاره په اذان کولو کي هيڅوک جنجنال نه کوي دريم داچي زه ترخپله وسه پرتاسي باندي څه مصرف اوخرچه کوم ...که به  هغوى ورته وويل چي صحي ده نوبه ورسره ملګري کېدی اوکه به چا پدغو کارو کى څه جنجنال ورسره کوى نوبیابه و يوې بلي ډلي تلى .


يقيناعبدالله بن عامر دهغو مجاهدينو څخه وو چي دجنګ  او ننګ  په  ډګر کي به ډير ليدل کيده مګر دطمعي او غنيمتونودويش  پر مهال  به  ډيرکم ليدل کيده  اودې به په جنګ  داسي ورګډيدي چي ساری يې نه درلودی او دغنيمت  ځايونو څخه  يې  په  ځان  ساتلو کي هم سارى نه درلودى کله چي سعد ابن ابي وقاص رضي الله تعالی عنه  دقادسې په جنګ کي دکسرى ايوان (قصر )  ته راغی نويې عمرابن  مقرن  ته  امر  وکړ چي د غنيمت  مال  راټول  کړي او و یئ شميري ترڅو يې خمس  و بيت المال ته ولیږي او پاته  نور  پر  مجاهدينو باندي تقسيم کړي عمرابن مقرن  ډير زيات  قيمتي او عمده  مالونه او ګران بها شيان  دده  په  مخ  کي راټول کړه  چي  پکښي دفارس  بادشاهانو دسرو اوسپنوزرو دخوراک  ډول  ډول لوښي  اوځیني  هغه  صندوقونه  چي  پکښي  دکسرى  دباچا قيمتي جامې  په  ملغرو زبرجدواو ياقوتوسره ښائسته هارونه، زغري،  توري،د تورو و تيکۍ چي دتاريخ  په  اږدو کي دفارس  بادشاهانو ته  يو په  بل  پسي په لاس ورغلې وه  موجود وه  په  داسي حال کي چي مسئول کسانو دغه دغنيمت مالونه دخلګو  په  مخ  کي حسابول چي ناڅاپه  يو سپيره خاکساره سړى ديو خواڅه  راښکاره سو او يوه  غټه  درنه  تيلۍ  يې  په دواړو لاسونيولي ده  دخلګو نظر  تيلۍ ته ور واوښت  چي خلاصه  يې کړه  او ويي کتل  ټوله  دلعلو او جواهرو څخه  ډکه  وه  دوي ودغه يادسوي کس ته داسي  په  حيرانتيا سره وويل : داقيمتي خزانه  چيري  په لاسه  دره غله ؟ هغه  ورته  وويل داما ته په پلانکي ځاى اوپلانکۍ معرکه  کي په  لاس  راغله  هغوى  ورته  وويل:اياتا يوشي ورڅخه  اخستي دى که يا ؟ ده ورته وويل :


هداکم الله........الله جل جلاله دي تاسي ته  هدايت  وکړي قسم  په  الله  داخلطه او دفارس دبادشاهانو ټوله  شتمني زما په  اند دنوکانو دخيرو غوندي لا  هم  کوم  قدر او ارزښت  نه لري که  دمسلمانانو دبيت المال حق  پکښي نه  واى  ما به  بلکل  را اخستي لانه واى او نه  به  مي تاسو ته راوړې واى .هغوى ورته وويل :من انت اکرمک الله ؟ ته څوک يې الله جل جلاله  دي عزتمن  ولره  ده  ورته  وويل  يا والله که زه  ددې لپاره تاسي او يا نورو ته خپل ځان  معرفي کړم  چي بيا به  تاسي زما تعريف  اوستاينه  وکړي  زه يوازي اويوازي دالله تعالى حمد اوثناوايم  او دهمهغه څخه دثواب  اميد لرم  داخبره  يې وکړه  اوتری روان سو..........دوي يوسړى ته امر وکړ چي پسي ورسه او ددې سړى معلومات وکړه چي داڅوک  دى .داسړى هم ورپسې سو هغه  نه  وو په خبر تر څو دده  ملګرو ته ورسېدى نو يې دهغو څخه پوښتنه وکړه چي داسړى څوک دى  هغوى ورته  وويل  دا ته  نه پېژني ؟ دادبصرې زاهد عامر بن عبدالله تميمي دى .         


ددې سره سره دعامر بن عبدالله  ژوند د ناخوالواو د خلګو دازار څخه  په امن  پاته  نه سو او طبعا دداسي ناخوالو سره هر هغه څوک مخ کيږي  چي هغه  په  ډاګه  دحق  وينا کوي او د منکر(د بدو) منکِر وي اودهغه په ختمه ولو کي خپل توان نه سپموي ... ده ته  دتکليف  رسولو يو لامل  داهم  وو چي  يوه  ورځ  ده  يوصاحب منصب ولىدې  چي  يو ذمي  يې تر غاړه نيولې دى او راکشوي يي ذمي نارۍ وهي چي اي خلګو دخداى  لپاره  ماخلاص  کړي اي مسلمانانو دخپل نبي  په  خاطر  ماته  له  دغه  ظالم  څخه  پناه  راکړى  عامر را وړاندي سو اوورته  يې وويل : تا جزية  ادا کړي ده ؟ هغه ورته وويل  بلي هو اداکړي مي ده .عامر بن  عبدالله  هغه  نفر  ته  چي دغه  ذمي  يې تر غاړه نيولي وو وويل : ته  ددغه  نفر څخه  څه  غواړي ؟ هغه  ورته  وويل  زه غواړم  چي دې  زماسره  ولاړسي او زموږ دکور دغولې او باغيچۍ صفائي وکړي عامربن عبدالله  و ذمي  ته  وويل : ايا پر دغه  کار باندي راضي  يي ؟ هغه ورته وويل :


يا بلکل  نه  يم  راضي  دې ما د خپل کار اوکسب  څخه  راګرځوي  عامر  و هغه سړى ته وويل : دعه...دا سړى  پرېږده  هغه ويل  نه  يې  پرېږدم  بلاخره  عامر  پر هغه  ذمي  باندي  پټو  واچوې او ويي ويل قسم  په الله جل جلاله  تر څو چي زه  ژوندى  يم  دنبي علیه سلام  ذمه  او عهد به نه ماتېږي  بيا خلګ  سره  راټول  سوه دعامر پلوي  يې وکړه  او  هغه  ذمي يې  په  زو ره  د زورواکي له  منګلو څخه  خلاص کړ هغه صاحب منصب  او دهغه ملګرو  پر عامر  باندي د حاکم  د خلاف  ورزي  او دسنت  او جماعت  څخه  دوتلو  تور  پوري کړ  او ويي ويل :دې دښځو سره  نکاح  نه کوي ، دحيوانانو غوښي  اوشىدې نه  خوري او واليانو او حاکمانو د مجلس  څخه  سرغړ ونه کوي د دغه  شکايت  يې  وحضرت عثمان بن  عفان  رضي الله تعالی عنه  ته  وکړ هغه  وخپل  نائب الحکومة دبصرې والي  ته  امر  وکړ  چي دې  را وغواړې او ده  ته منسوب  دټولو تورونو  په  اړه  تري  پوښتني  وکړي دبصرې خليفه  دې  راوغوښت  ازور ته يې وويل امير المؤمنين اطال الله بقائه  ( الله جل جلاله دي يې تل پاتي ولري ماته  دا امر کړي دي  چي  زه ستا څخه  څه  پوښتني وکړم   ده ورته  وويل : مهرباني کولاى سي هغه ورته وويل ته ولي درسول الله صلى الله عليه وسلم  دسنتو څخه  ډډه  کوي او دښځو سره دنکاح  کولو منکر  يي ؟ ده ورته وويل ما نکاح  له  دي کبله  نه  ده  پري ايښې چي  زه د رسول الله صلى الله عليه وسلم  دسنتو څخه اعراض کوم ځکه زه  پردې شاهدي اداکوم  چي  په  اسلام  کي  رهبانيت  نسته  بلکه زه  داسي يوڅوک يم چى خپل دا يونفس  مي د الله جل جلاله  درضا لپاره  وقف  کړي دى اوپه دې بیره لرم چى ښځه  ورباندي  غالبه  نسي .


هغه ورته وويل ته  غوښي ولي نه خورې ؟ ده  ورته  وويل  :ولي نه  چي  پيداسي او اشتها مي ورته  وسي خورم  يي او داچي يا خو وي نه اوکه وي خو اشتهامي  نه  ورته  کيږي نو بيا يې  نه خورم :هغه  ورته  وويل  ته پنېر ولي نه  خورې ده ورته وويل صاحب  موږ په  داسي علاقعه کي  يو چي هلته  مجوسيان  (آفتاف پرست) دغه  پنېرجوړه وي او هغه  داسي قوم  دي  چي د مردارو اوحلالو فرق  نه  کوي نو  زه  بيرېږم  چي هغه سيلۍ کوم  چي دوي  ورباندي پنېر جوړوي د مړه حيوان  څخه  دي  وي  نو څوک  دا شاهدي اداکولاى سي  چي دا پنېر چي زه  يې وخورم  دحلال  سوی حيوان  په  سيلۍ سره دي جوړ سوی  دی  هغه  ورته  وويل :ته  دواليانو دربار او دهغوى  ومجلس  ته ولي  نه ورځي ؟ ده ورته وويل  ستاسي  په  دروازو کي نور ډير اړ اومحتاج  کسان  سته  هغه  در وغواړي او دهغوى اړتياوي ورپوره کړي څوک چي درته  ضرورت  نه  لري هغه څه کوي .....د عامر بن عبدالله  دا ټولي خبر‌ي  و اميرالمؤمنين حضرت عثمان بن عفان رضي الله عنه  ته  ورسول  سوې  هغه داسي خبره  پکښي  پيدانه کړه چي په  هغى کي دي د حکم خلاف ورزى اويا دسنت او جماعت  څخه  دوتلو څه  پکښي وى مګر پدي سره هم هغه بل سوی اور مړ نه سواو د عامربن عبدالله  په باره کي قيل وقال  بيخي زيات سو نژدي وه چي دعامر د پلويانو او دهغه  دمدعيانو  ترمينځ يوه غټه  فتنه  جوړه  سي ځکه  نو حضرت عثمان رضي لله تعالی عنه عامر بن  عبدالله  ته  امر وکړ چي شام  ته ولاړ سي او هلته  هستوګنه  غوره کړي  او د شام  والي معاوية  بن  ابي سفيان  ته  يې حکم  وکړ چي  دده  ښه  استقبال ، قدر  او عزت وکړئ کله چي عامربن عبدالله  د بصرې څخه  دوتلو او کوچ کولو ارده  وکړه  نو دده شاګردان او نور ډير خلګ  دخداى په اماني لپاره  تر ((مر بد)) پوري  ورسره  راووتل  دلته  نو عامر  و خلګو ته  مخ  را واړاوه او ويي ويل  زه  دعا کوم  تاسي  راسره  آمين  واياست  خلګو غاړي  او سرونه  راپورته  کړه  چي  دې وويني ټوله  چپ او کرار سول  ده  ته   يې کتل  ده  لاسونه  پورته  کړه  او ويي ويل :


اللهم  من  وشى  بى  وکذب  على ،وکان سببافى اخراجى من  بلدى  والتفريق  بينى  وبين  صحبى  ....اللهم  انى  صفحت  عنه  فاصفح  عنه .... وهبه  العافية  فى دينه  ودنياه.... ....................اي الله جل جلاله  هر چا چي  زما چغلګري کړی ده ،په ماپسي يې درواغ  تړلي دي ،زما دښار څخه  زما په  ايستلو کي لاس  لري زما او زما دملګرو تر مينځ  يې بيلتون  راوستي وي ....اي الله جل جلاله  زه تر ورتير يم  بخښلۍ مي دى ته  ترې ورتيرسي اوپه  دنيا او آخرت  کي  عافيت  او سلامتيا ورپه برخه کړي  ما او دوي او نور  ټول  مسلمانان  په  خپل  رحمت  ،بخښني اواحسان سره ونازه وې    برحمتک  ياارحم الراحمين.بيا يې خپله سپرلي دشام  پر خوا رهي کړه او لاړ پاته  نور ژوند يې  په  شام  کي تيرکړ په بيت المقدس کي يې هستوګنه کوله او دخپل  لياقت  او وړتيا مطابق  يې دمعاوية بن سفيان  دښېګڼو احترام  او عزت څخه استفاده  وکړه  کله  چي  يې دوفات  وخت  رانژدې سو ملګري يې  دپوښتني لپاره  وره غله  ده ژړل   هغوى ورته وويل  په  چشي او ولي ژاړې ته خو داسي داسى (تقواداره سړى وى) وې؟ ده وويل  قسم  په  الله  جل جلاله  زه پر دنيا باندي  دحرص  او دمرګ  څخه  دبېري له  کبله  نه  ژاړم  بلکه  په دي  ژاړم  چي سفر مي ډير  اوږد او توښه  مي ډىره کمه ده همدا نن  نه  ده معلومه  چي  پرکوم  لور  به  مي  تله وي دجنت  پر لور او که  د دوږخ  بيايې څوساوي په داسي حال کي وکښلې چي  ژبه  يې دالله جل جلاله  په  ذکر سره  لنده  وه  او په  لومړي قبله  دريم  حرم  او درسول لله صلى الله  عليه وسلم   په تګ لاره (بيت المقدس ) کى  يې  له  فاني دنيا څخه  سترګي پټي کړي ...الله جل جلاله دي  دعامر قبر منور کړي.


ونضرفى جنات الخلدوجهه .١٤٣٤-١٠-١٥ شوال  المکرم  هجرى  القمرى.

کتبه وترجمه  العبد الفقير سيد عبدالبارى الحنفى  الخويدم  لدارالافتاء فى المذياع  الملية  بقندهارالمسمى بتعليم الاسلام ادام الله نشراتها الدينية .

ماخذ: صور من حياة التابعين

https://www.taleemulislam.net/bashpar.php?id=4003{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>9aeljwkizx9wo0exd7wquny108g9jz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مفتي عبدالهادي حماد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50706</id>
    <revision>
      <id>362817</id>
      <parentid>353645</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T18:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12538" sha1="293ddvxtv9orcm49y06wjxnc20t82fu" xml:space="preserve">[[دوتنه:مولوي عبدالهادي حماد.jpg|بټنوک|مفتي عبدالهادي حماد]]
'''نوم:''' مفتي عبدالهادي حماد.

'''د پلار نوم:''' شیخ الحدیث مولوي بخت محمد رحمه الله.

'''د پیدایښت ځای او نېټه:''' 

۱۳۵۸ لمریز، غبرګولئ، کندهار، پنځمه ناحیه، چي اوس مهال په ۱۲ ناحیه یادیږي، دلوی ویالې سیمه. 

'''استوکنځای :''' کندهار، افغانستان.

== زده کړې ==
'''علمي منصب:'''

۱: مفتي (په حنفي فقه کي ماسټري  [تخصص]).

۲:  شیخ الحدیث، (د حدیثو دلوي دورې استاد).

'''د زده کړي فنون:'''

اسلامي فقه، عربي صرف ، عربي نحو، عربي معاني ، عربي بدیع وبیان، عربي  عروض ، منطق، فلسفه، حکمت، ریاضي، علم حسباب ، هندسه، علم میراث، تفسیر، حدیث، عربي ادبیات، فارسیات، یوناني طب. تجوید. پښتو ادبیات، ژورنالیزم، مدیریت اموزي، تدریس اموزي.

'''د زده کړو ځايونه''':

کندهار، بلوچستان او خیبر پښتونخوا

== '''هغه استادان، چي ځانګړی تاثر یې ځني اخستی دئ:''' ==
'''۱''': شیخ الحدیث والتفسیر مولوي بخت محمد جندي رحمه الله

۲: شیخ الحدیث مغفور الله بابا 

۳: شیخ الحدیث محمد محمد فرید رحمه الله

۴: شیخ ا لحدیث دکتور شیرعلي شاه رحمه الله

۵: مفتي سیف الله رحمه الله

== '''افتخاري اجازه نامې:''' ==
۱: له:  شیخ الحدیث مولانا نعمت الله الاعظمي ادام الله ظلالهم العالیة څخه، دارالعلوم دیوبند، هندوستان.

۲:  له : شیخ الحدیث مولانا افتخار الحسن رحمه الله رحمة واسعة  څخه، کاندهلو، هندوستان.

۳: له:   شیخ الحدیث مولانا محمد عاقل اطال الله عمره څخه، سهارنپور، هندوستان.

۴: له: شیخ الحدیث والتفسیر امام مسائل عصر مولانا خالد سیف الله الرحماني، دهلی ، هندوستان.

== '''دندي او مسئوليتونه:''' ==
۱: د قندهار ښار د مشهوري مدرسې یعني [[جامعه اسلامیه حمادیه]] ، بنسټ ایښودونکی او رئیس.

۲: د افغانستان د مشهوري اسلامي راډیو [[تعلیم القرآن راډیو(تعلیم القران راډیو)|تعلیم القران]] ، چي په څو ولایتونو کي فعالیت لري بنسټګر او رئیس.

۳:د اشرفیې مدرسې مدیر.

۴: د اشرفیې مدرسې د تالیف او ژباړي مؤسس او مدیر.

۵: په اشرفیه مدرسه کي استاد.

۶: د اشرفیه مدرسې نائب مهتمم.

۷: په بلوچستان او افغانستان کي دځینو مسجد جامع ګانو  دخطیب  په حیث.

۸: د [http://www.taleemulislam.net/ تعلیم الاسلام راډیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511120918/http://www.taleemulislam.net/ |date=2020-05-11 }} دمجلې لنډمهالی مسؤل  او د همدې مجلې لومړنی ډیزاینر.

۹: د اشرفیه مدرسې د تخصص في الفقه لومړنی مدرب او استاد.

۱۰: په ځینو مشهور لېسو کي لکه حاجي میرویس خان نېکه عالي لېسه، البیروني لېسه او داسي نورو کي د عصري علومو ښوونځیو کي د ښوونکي په توګه.

== '''لیکني او ژباړي:''' ==

=== '''چاپ سوي اثار:''' ===
۱: اړینه پوهه

۲: [https://www.t-quran.com/%d9%84%d9%88%d9%8a-%da%ab%d9%86%d8%a7%d9%87%d9%88%d9%86%d9%87-%d8%af%d8%af%d9%88%d8%b2%d8%ae-%d9%84%d9%85%d8%a8%db%90-%d8%af%d9%8a/ لوی ګناهونه  ددوزخ لمبې] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213035417/https://www.t-quran.com/%d9%84%d9%88%d9%8a-%da%ab%d9%86%d8%a7%d9%87%d9%88%d9%86%d9%87-%d8%af%d8%af%d9%88%d8%b2%d8%ae-%d9%84%d9%85%d8%a8%db%90-%d8%af%d9%8a/ |date=2021-02-13 }}

۳: سپېڅلي ورځي

۴: موسیقي او نوی لیکوالان

۵: تجوید (درسي کتاب)

۶: داسلامي نړۍ مظلومیت او دخلاصون لاري چاري

۷: ریشتنی باور

۸: دتلاوت لارښود

۹: دماشومانو لمونځ (درسي کتاب)

۱۰: پښتو او حساب (درسي کتاب)

۱۱: نبوي کورنۍ

۱۲: نبوي معجزې

۱۳: نبوي غزاوي

۱۴: دسپېڅلي پیغمبر سپېڅلی ژوند

۱۵: اسلامي اداب (درسي کتاب)

۱۶: [https://www.t-quran.com/taqlid-php-id-0234/ دتقلید شرعي حیثیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806094003/https://www.t-quran.com/taqlid-php-id-0234/ |date=2020-08-06 }}

۱۷: ښوونه، چي ور زده کړو

۱۸: په اسلام کي حرام دید

۱۹: خپل ځانونه وپېژنئ

۲۰: دنبوت او انبیاوو تاریخ

۲۱: ددوزخ اودوزخیانو حالات

۲۲: یوولس ګناهکاري ډلي

۲۳: په سروتیارو کي سرې لمبې

۲۴: کوډي جادوګري او ناروا تعویذونه داسلام له نظره

۲۵: فضائل اعمال

۲۶: [https://www.t-quran.com/fikri-jagra-01/ فکري جګړه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806101140/https://www.t-quran.com/fikri-jagra-01/ |date=2020-08-06 }}

۲۷: [https://www.t-quran.com/emam-nasihatoona-php-433/ دامام اعظم رح وصیتونه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806104147/https://www.t-quran.com/emam-nasihatoona-php-433/ |date=2020-08-06 }}

۲۸: شپږ ګناهګاري ډلی

۲۹: [https://www.t-quran.com/%d8%af-%d8%b2%da%a9%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85/ دزکاة احکام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127012909/https://www.t-quran.com/%D8%AF-%D8%B2%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85/ |date=2022-11-27 }}

۳۰: [https://www.t-quran.com/%d8%af-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%d9%8a-%d9%86%da%93%db%8d-%da%85%d8%ae%d9%87-%da%81%d9%8a%d9%86%d9%8a-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85-%d9%85%d9%8a%d8%b4%d8%aa%d9%8a-%d8%b3%d9%8a%d9%85%d9%8a/ اسلام میشتي سیمي اودهغوی برخلیک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429202556/https://www.t-quran.com/%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%86%DA%93%DB%8D-%DA%85%D8%AE%D9%87-%DA%81%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%8A%D8%B4%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%8A%D9%85%D9%8A/ |date=2021-04-29 }}

۳۱: قول الفهام في قرائت خلف الامام

۳۲: دانبیاوو علیهم السلام ژوندلیکونه

۳۳: ایا زموږ په هیواد کي دجمعې لمونځ سته؟

۳۴: حنفي مذهب زموږ  ښکلی مذهب دئ 

۳۵: مواعظ العلماء عربي دوه جلده

۳۶: تفهیم التفاسیر ۱۲ جلده

۳۷: [https://www.t-quran.com/%d8%af-%da%a9%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d8%a7%da%93%d9%88%d9%86%d8%af%d9%87-%d8%b4%d8%b1%d8%b9%d9%8a-%d8%a7%d8%ad%da%a9%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%88-%d9%87%d8%af%d8%a7%db%8c%d8%a7%d8%aa/ د کرونا اړونده شرعي احکام او هدایات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810055620/https://www.t-quran.com/%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7-%D8%A7%DA%93%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%B1%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%88-%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA/ |date=2020-08-10 }}

۳۸: [https://www.t-quran.com/%d8%aa%d8%af%d9%88%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%81%d9%82%d9%87/ تدوین الفقه.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429191550/https://www.t-quran.com/%D8%AA%D8%AF%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%82%D9%87/ |date=2021-04-29 }}

۳۹: په لس ګونه مقالې، چي په داخلي او خارجي ویب پاڼو او مجلو کي نشر سوي دي.

=== '''نا چاپ اثار:''' ===
۱: تفهیم الفتاوی

۲: مسلمان لږکي په چین کي

۳: ریشتنی تصوف

۴: له بدره بدر

۵: د شل رکعتیزه تراووح اثبات

۶: په مذهب کي دننه اختلاف وهابیت او که بریلویت دئ؟

۷: مبادي الاصول في علم الاصول(عربی)

۸: نبذة موجزة في مبادي علوم القرآنیه، (عربي)

۹: قم فانذر (عربي)

۱۰ : اصلاح زندګي (فارسي)

۱۱ : یوولس شپې درې هیواد

۱۲: یوه اونۍ په هند کي

۱۳: له جنوبه تر شماله

۱۴: د نړۍ انځور

== '''تاسیسات او ابتکارات:''' ==
۱: د[[حمادیه اسلامیه مدرسه کندهار|جامعه اسلاميه حمادیه]] تاسیسس.

۲:د  [https://www.t-quran.com/ تعلیم القران راډیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520102745/https://www.t-quran.com/ |date=2020-05-20 }} قندهار تاسیس

۳: د [http://www.t-quran.com/ تعلیم القران راډیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520102745/https://www.t-quran.com/ |date=2020-05-20 }} زابل تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده)

۴: د [[تعلیم القرآن اسلامي راډیو|تعلیم القران راډیو]] هرات تاسیس

۵: د [https://www.t-quran.com/ تعلیم القران راډیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520102745/https://www.t-quran.com/ |date=2020-05-20 }} هلمند تاسیس

۶: د [[تعلیم القرآن اسلامي راډیو|تعلیم القران راډیو]] بولدک تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده)

۷: [http://www.t-quran.com/ تعلیم القران راډیو ویب پاڼه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520102745/https://www.t-quran.com/ |date=2020-05-20 }}.

۸: [https://www.t-quran.com/daralefta/ دجامعه اسلامیه حمادیه د دارالافتاء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810085638/https://www.t-quran.com/daralefta/ |date=2020-08-10 }} تاسیس

۹: د[http://www.hammadia.org/ حمادیه مدرسې دویب سایټ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809054032/http://hammadia.org/ |date=2020-08-09 }} تاسیس

۱۰: دنداء القرآن مجلې تاسیس.

۱۱: د [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.al_moazzin افغان مواقیت] په نامه د لمانځه وختونو، قبله نماء او د دین زده کړې درسونو جامع اپلکیشن د نړۍ ګوټ ګوټ مسلمانانو لپاره تهیه او ترتیب.

۱۲: په اشرفیه مدرسې دلومړۍ ټولګۍ څخه تر پنځم ټولګۍ پوري دنصاب کتابونه کمپیوټر کول، او دټولني دکتلور مطابق مدرسو ته عرضه کول.

۱۳: داشرفیه مدرسې دادارې دبهبود لپاره دشاګردانو تعلیمي نتایج ابتکارول، دشاګردانو، استادانو ، امتحانونو ، ادارې، دارالافتاء ، پښتونکو لپاره اصول ابتکارول او یو میکانیزم ورته جوړول،چي یاد شیان پخوا په مدرسه کي نه وه.

۱۴: داشرفیه مدرسې دتالیف او ترجمې څانګه فعالول او له لاري یې زیات شمېر نشرات کول که څه هم په یاده اداره په لږ عدد کتابونه مخکي چاپ سوی وه.

۱۵:دطالبانو دحکومت تر سقوط وروسته یوه نوې مدرسه  دهادیه مدرسې په نوم تاسیسول،چي بیا دسیمی د پولیسو له خوا بنده سوه.

== سفرونه: ==
'''شیخ الحدیث والتفسیر مفتي عبدالهادي حماد (حفظه الله) د نړۍ لاندي بېلا بیلو هیوادونو ته سفرونه کړي دي.'''

# پاکستان.
# هندوستان.
# ایران.
# سعودي عربستان.
# متحده عربي امارات.
# ترکیه.
# بحرین.
# مصر.
# سوډان.
# ازبکستان.
# عمان.
# اردن.
# قطر.</text>
      <sha1>293ddvxtv9orcm49y06wjxnc20t82fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کفري ویناوي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53044</id>
    <revision>
      <id>362843</id>
      <parentid>325782</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T07:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1501" sha1="5wl9zhy7rn4qm9afdgcm76h1ue9x0a0" xml:space="preserve">{{مالومات
|نوم=
|انځور=Blasphemy laws worldwide.svg
|د انځور اړوند={{legend|#37c837|هېڅ ډول بندیز نسته}}
{{legend|#f9dc36|سيمه ييز بندیزونه}} {{legend|#ec8028|جریمې او بندیزونه}} {{legend|#e73e21|زندان}} {{legend|#800000|د مرګ سزا}}
}}
کفري ویناوي يا د ددين خلاف خبرې او يا هم کفر 
{{Lang-en|'''Blasphemy'''}} يو داسې کړنې ته وايي چې انسان پکښې کوم مذهب، قومي احساس او يا يو کتاب ته سپکاوی کوي.

==د سپکاوي مفهوم==
د سپکاوي مفهوم (معنا) د هر چا لپاره جلا جلا دی؛ د مسلمانانو لپاره د هغوی د ستر لارښود حضرت محمد انځور رسمونه د هغو و دين او احساس ته ستر سپکاوی دی. خو د عيسويانو لپاره بيا د هغوی د پیغمبر انځور افتخار دی.
==کفر او قانون==
په ځینې ​​هیوادونو کې چيرې چې [[مذهبي دولت]] کفر بلکل اجازه نسته، که چېرې څوک داسې کومه کړنه ترسره کړي نو لوی جرم دی.

==دا هم وګورئ==
#[https://www.taleemulislam-radio.com/bashpar.php?id=2056 د تعلیم السلام راډیو نظر، کفر په اسلام کي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226160507/https://www.taleemulislam-radio.com/bashpar.php?id=2056 |date=2021-02-26 }}</text>
      <sha1>5wl9zhy7rn4qm9afdgcm76h1ue9x0a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ډاکټر عبدالرازق کاکړ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55551</id>
    <revision>
      <id>362836</id>
      <parentid>294103</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T06:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3850" sha1="mt7dv93hy6zmbclpijl7klzbihy0vzz" xml:space="preserve">ډاکټر عبدالرازق کاکړ په انګریزۍ کې [https://www.facebook.com/ark.biodiver Dr. Abdul Raziq Kakar] دی. نوموړی د څارویو د سائنسي علومو سائنس پوه دی.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.mashaalradio.com/a/30836123.html
| title=د اب وهوا بدلون پاکستان او افغانستان له لوی خطر سره مخامخ کړي: ډاکټر رازق کاکړ| author=مشال راډیو| date= سپټمبر ۱۳، ۲۰۲۰| publisher= | via=}}&lt;/ref&gt; 


== مخینه ==
ډاکټر عبدالرازق کاکړ په ۲۵م دسمبر کال ۱۹۶۸ میلادي کې د سهېلي پښتونخوا په تاریخي سیمه بوري(لورالای) کې زېږېدلی دی. د پلار نوم یې حاجي حسن خان دی. په خټه کاکړ دی.

= لومړی زدکړې (Basic Education) =
نوموړي خپلې لومړي زدکړې د بوري ښار له دولتي ښوونځي &quot;ګورنمنټ هايی سکول لورالایی&quot; څخه ترسره کړې او بیا یې خپلې منځنۍ زدکړې تر دولسم ټولګي پورې له دولتي پوهنځي &quot;ګورنمنټ انټر کالج لورالایی&quot; څخه بشپړې کړې، وروسته یې بیا له بلوچستان پوهنتون کوټې څخه تر څوارلسم ټولګي پورې زده کړې وکړې.

= لوړې زدکړې (Higher Education)=
د څارویو په سائینس(Animal Sciences) کې څلور کلنې زدکړې &quot;بي ایس آنر&quot; د فیصل آباد د کرنې پوهنتون پاکستان University of agriculutre Faisal Abad څخه په بریالیتوب سره بشړې کړې.  د ایم فل (Mphil) تر کچې زدکړې له اینیمل نیوټریشن اینډ فیډ ټیکنالوجي انسټیټوټ لاهور پاکستان څخه وکړې.           دکتوره (Phd) یې له زرعي پوهنتون فیصل آباد پاکستان څخه وکړه.

= پېشه ورانه زدکړې (Profession Education) =
ډاکټر عبدالرازق کاکړ له دکتورې(Phd) وروسته خپل ریسرچ پراجیکټ له کیمل ډاک ریسرچ سویډش ویټرنري انسټیټوټ اوپسالا سویډن (Sweden) څخه وکړی.                                       نوموړی له اینمل جینیټک ریسورسز زاراګوزا پوهنتون هسپانیې (Universided de Zaragoza Spain) څخه هم د څارویو په علومو کې ډپلومه کړېده.

= دندې (Experience) =
نوموړی د ډین ایټ لامز پوهنتون اوتهل پخوانی پروفیسور هم دی خو اوس محال دا لاندې دندې تر سره کوي.              ۱. د العین د فارمونو تیکنیکل منیجر Technical Manager at Al Ain Forms                                      ۲. د اوښو د ډېریو نړیوال مشاور     Internationaz Consultant on Camel Dairing او له دې سره ډاکټر رازق کاکړ یو تکړه ملتپاله سیاسي غړی او مدني فعال هم دی

Dr. Abdul Raziq Kakar is the founder of the world camel day. 

https://arkbiodiv.com/2020/06/20/history-of-world-camel-day-22-june/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221025092508/https://arkbiodiv.com/2020/06/20/history-of-world-camel-day-22-june/ |date=2022-10-25 }}

= سرچینې:=
https://www.linkedin.com/in/camels4all/

https://www.facebook.com/ark.biodiver

https://twitter.com/DrRaziqKakar

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3945183062176008&amp;id=283201628374188

د ډاکټر رازق د ویب پاڼې تړونی
http://camel4all.info/

د ډاکټر عبدالرازق د خپلې ځانګړې ویب پاڼې تړونی
https://arkbiodiv.com/{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mt7dv93hy6zmbclpijl7klzbihy0vzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زبير هلال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55807</id>
    <revision>
      <id>362795</id>
      <parentid>335841</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T13:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="hylwhihoh6alhz22zazpidr56h21tk6" xml:space="preserve">'''زبير هلال''' د [[مراکش]] کامیډین دی ، اداکار دی ، د جوالی په 12 ، 1995 د [[مراکش]] په کاسابلانکا کې زیږیدلی.&lt;ref&gt;https://www.hespress.com/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A8%D9%8A%D8%B1-%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%83%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D9%84%D9%8A%D9%88-564853.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://almasdare.com/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A8%D9%8A%D8%B1-%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%83%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%B3%D8%B7%D8%B9-%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%88/ |access-date=2021-06-15 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607231137/https://almasdare.com/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A8%D9%8A%D8%B1-%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%83%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%B3%D8%B7%D8%B9-%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%86-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%88/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{صندوق معلومات شخص|الاسم=زبير هلال}}

زبیر هلال په [[مراکش]] کې یو له مشهورو شخصیتونو څخه ګ .ل کیږي. هغه خپل ورځنی ژوند خپروي او د مزاحیہ شخصیت سره یې اغوستی ، کوم چې هره ورځ په انسټاگرام شبکه کې خپریږي. دا هغه څه دي چې هغه یې په انسټاګرام کې خورا مشهور کړی ، او هغه په ​​لنډ وخت کې دوه ملیونه پیروان ترلاسه کړي.&lt;ref&gt;https://ghalia.lesiteinfo.com/tag/%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A8%D9%8A%D8%B1-%D9%87%D9%84%D8%A7%D9%84&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ghalia.lesiteinfo.com/celebrites/42616.html{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://soltana.ma/574573.html |title=آرشیف کاپي |access-date=2021-06-15 |تاريخ الأرشيف=2021-06-07 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210607231137/https://soltana.ma/574573.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-06-07 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210607231137/https://soltana.ma/574573.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210607231137/https://soltana.ma/574573.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607231137/https://soltana.ma/574573.html }}&lt;/ref&gt;

== د هغه پوسټونه ==
زبیر هلال په ډیری کارونو کې برخه اخیستې ، پشمول د:&lt;ref&gt;https://ar.le360.ma/people/165832&lt;/ref&gt;

* 2021: سيتكوم دار لهنا</text>
      <sha1>hylwhihoh6alhz22zazpidr56h21tk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فریدالله ادیب آیین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56144</id>
    <revision>
      <id>362804</id>
      <parentid>362260</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T15:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9025" sha1="lef57ww9areqljr2fqcko1gmsuzzdrf" xml:space="preserve">[[دوتنه: Adib Ahein.jpg|300px|بټنوک|فریدالله ادیب آیین]]
'''فریدالله ادیب آیین''' یو افغان انځورګر ، انجینر ، اختراع کوونکی ، نوښتګر ، نوښتګر ، متشبث ، څیړونکی او راټولونکی دی چې په ایران کې ژوند کوي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Faridollah Adib Ahein|url=https://gallery.irunesco.org/faridollah-adib-aein/|website=[[Iranian National Commission for UNESCO]]|language=fa-IR|date=9 December 2020|لاسرسي نېټه=21 July 2021|خونديځ نېټه=25 June 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210625102849/https://gallery.irunesco.org/faridollah-adib-aein/|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210625102849/https://gallery.irunesco.org/faridollah-adib-aein/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625102849/https://gallery.irunesco.org/faridollah-adib-aein/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Aure Road|url=https://chtn.ir/news/1398041310/|website=Miras Aria News Agency|language=fa-IR|date=4 July 2019}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=A Historical-Cultural Collection of Afghanistan|url=https://ertebatemrooz.ir/%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86/|work=Ertebat Emrooz|date=31 May 2021|language=fa-IR|access-date=21 July 2021|archive-date=20 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720133144/https://ertebatemrooz.ir/%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=گذری بر آثار فریدالله ادیب‌آیین ؛ نقاش برجسته افغانستان|url=http://ir.ecieco.org/news-15644.aspx|website=[[Economic Cooperation Organization]] (Cultural Department)|access-date=2021-07-21|تاريخ الأرشيف=2021-07-22|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210722150824/http://ir.ecieco.org/news-15644.aspx|url-status=dead|خونديځ نېټه=2021-07-22|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210722150824/http://ir.ecieco.org/news-15644.aspx|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210722150824/http://ir.ecieco.org/news-15644.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722150824/http://ir.ecieco.org/news-15644.aspx}}&lt;/ref&gt;

== ژوند ==
ادیب یین د هرات په یوه تعلیم یافته کورنۍ کې زیږیدلی دی. د هغه پلار ، عزیزالله ، د هرات په چوکۍ کې ناست و ، او مور یې ښوونکې وه. فریدالله کله چې پنځه کلن و ښوونځي ته داخل شو. هغه خپلې ثانوي زده کړې په هرات کې بشپړې کړې دي. د ماشوم په توګه ، هغه د نقاشۍ او طبیعت سره علاقه درلوده ، او کورنۍ یې د افغانستان عنعنوي هنر سره علاقه درلوده. فریدالله او کورنۍ یې په۱۹۷۹ کې ایران ته کډه وکړه.

فریدالله د خپل تره ، نصرالله سروري سره د نقاشۍ زده کړه وکړه او د طبیعت او حقیقت پسندۍ سټایلونو سره اشنا شو. هغه کلاسیک او عصري سټایلونه هم زده کړل. هغه په ​​خپلو کارونو کې د خلاصون سټایل او د خلاصون څرګندونې هم تعقیب کړې.

ادیب اچین په تخنیکي او انجینرۍ برخو کې هم فعال دی او د څو اختراعاتو پیټینټ لري ، پشمول د پلاستيک څخه تر پوښښ لاندې د ویلډینګ ماشین ، د شخصي مداخلې پرته چاپ کول ، او کیمره.&lt;ref&gt;{{cite news|title=زندگی نامه “فریدالله ادیب آیین”،مخترع، کارآفرین، هنرمند|url=https://sobhekherad.ir/?p=70813|work=Sobh-e Kherad|language=fa-IR|access-date=2021-07-21|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517180344/https://sobhekherad.ir/?p=70813|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=آشنایی با &quot;فریدالله ادیب آیین&quot;؛ مخترع، کارآفرین و هنرمند افعان ساکن ایران|url=https://habibkhabar.ir/2019-03-29-09-27-17/32093-2021-03-13-12-36-41|work=Habib News|access-date=2021-07-21|archive-date=2024-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715040717/https://habibkhabar.ir/2019-03-29-09-27-17/32093-2021-03-13-12-36-41|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ادیب اهنین د &quot;ازور روډ&quot; تر سرلیک لاندې د هنري کارونو ټولګه مالک او سرپرست دی چې پکې له ۱۲۵ څخه ډیر هنري آثار او نقاشیانې لکه کلتوري ، ادبي ، تاریخي ، ټولنیز ، سیاسي او فلسفي مسلې ، ټولنیز ژوند ، کلیوالي ژوند پکې شامل دی ، کوچيان ، کارګران ، فقر ، تاریخي ودانۍ ، لرغوني توکي ، طبیعي منظرې ، مافیا ، جنګ ، تاوتریخوالی ، آزادۍ او بې عدالتۍ. دغه ټولګه د ایران د کلتوري میراث ، ګرځندوی او لاسي صنایعو وزارت کې ثبت شوې ده.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Torch of Afghan Art in Mashhad|url=https://avapress.com/fa/142775/|website=Ava Press|language=fa|access-date=2021-07-21|تاريخ الأرشيف=2021-07-20|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210720073215/https://avapress.com/fa/142775/|url-status=dead|خونديځ نېټه=2021-07-20|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210720073215/https://avapress.com/fa/142775/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210720073215/https://avapress.com/fa/142775/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720073215/https://avapress.com/fa/142775/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Art cannot be imported; it lies at the heart of the artist|url=https://fa2.ifilmtv.com/News/Content/67326/|website=[[iFilm (TV channel)|IFilm]]}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== د کارونو نقد ==
د مصرفیت او ډله ییزو رسنیو انتقاد د ادیب اهنین په کارونو کې لیدل کیدی شي .. د هغه آثار د عکاسي او نقاشۍ تر مینځ اړیکې هم ښیې. د ځینې نقد کونکو په وینا ، هغه د نقاشۍ او نقاشیو ب و سره عکسونه رامینځته کوي چې عکس ته ورته دي. د عکاسي او نقاشي تر مینځ د اړیکو پراساس ، هغه له طبیعت سره مل دی. د هغه نقاشیان د نړۍ یو ځانګړی لید منعکس کوي چې د کیمرې د سترګو له لارې لیدل کیدی شي او لیدونکي کولی شي دا د خپل نظر له مخې تشریح کړي. هغه په ​​دې باور دی چې حقیقت موندنه ممکن واقعیت تحریف کړي او هڅه کوي د هغه هنر کې لید ځای لږ ښکاره کړي. ادیب اهنین په خپلو ځینو کارونو کې د افغانستان له سیاسي او فرهنګي چاپیریال سره معاملې کړي دي. د هغه ځینې کارنامې په مافیايي شخصیتونو او رو اندو پورې اړه لري چې د افغانستان د سیاسي ډګر په وحشت کې دخیل دي. نور کارونه لکه &quot;کوکنار&quot; او &quot;د اپیم ځای&quot; هم د افغانستان فضا ته اشاره کوي.&lt;ref&gt;{{cite web|title=A review of the critique of the works of Faridollah Adib Ahein|url=https://turkmensnews.com/latin/a-review-of-the-critique-of-the-works-of-faridollah-adib-ahein/|website=Turkmen News|language=fa|access-date=2021-07-21|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720074128/https://turkmensnews.com/latin/a-review-of-the-critique-of-the-works-of-faridollah-adib-ahein/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=A Look at Adib Ahein's Works|url=https://tofighonline.ir/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D9%87%D9%86%D8%B1/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86|work=Tofigh Online|language=fa-ir|access-date=2021-07-21|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720151238/https://tofighonline.ir/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88%D9%87%D9%86%D8%B1/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%D9%8A-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==

[[وېشنيزه:افغان انځورگران]]
[[وېشنيزه:1965 زېږېدنې]]</text>
      <sha1>lef57ww9areqljr2fqcko1gmsuzzdrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لاندی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58538</id>
    <revision>
      <id>362807</id>
      <parentid>294101</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T16:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5195" sha1="5n0c9cqaxawmqi0ubowakkhmp299hym" xml:space="preserve">'''لاندی''' هغه چاغ پوسه &quot;مُژه یا اوځګړي&quot; ته ویل کیږي کوم چي د سړو سیمو پښتانه په سره څیله (نومبر میاشت) کې کوتي یعني حلالوي او غوښه یې په یو ځانګړې ډول سره وچوي او بیا یې په یخ کې پخوي.

== د لاندي موسم ==
خلک د لاندي پوسونه په سره څیله (نومبر میاشت) کې حلالوي او وچوي یې او په توره څیله (دسمبر) او سپینه څیله(جنوري،فروري) کې یې بیا پخوي.

== د لاندي څخه د پرسنده د تیارولو طریقه ==

د لاندي له پوسه څخه تر پرسنده (وچه غوښه) تیارېدو پورې ټولې کابو څلور مرحلې دي چې هغه په لاندې ډول دي.

'''لومړی مرحله'''  

لومړی د لاندي پوسه وسکولي او وروسته یې حلال کړي بیا نس(لري کولمې او ځیګر) وکاژي او نس یې په یوه لنده لښته یا تار ور وګنډي بیا یې پر اور وتیي چې ټولې وړۍ پاکې وسوځي بیا یې په تودو اوبو ومینځي.  

'''دویمه مرحله''' 

له مینځلو وروسته یې سر او پښې ځنې پرې کړي بیا پوسه پر کوګل سره واړوي او وروسته یې له هډغړو(هډوکي ایستل) وکاژي. 

'''دریمه مرحله''' 

تر هډغړو کښلو وروسته د لاندي پوسه په یو ځانګړي ډول سره د مالګې او مسالو په کارولو سره تیارېږي  او ځینې خلګ بیا د خوند د زیاتولو لپاره پر لاندي هنج یا انج هم اچوي بیا دغه بشپړ پوسه په یخ کې پر یوه جګه ډانګه اچول کېږي او وچوي یې، دغه ډانګه یا جګ لرګي ته &quot;مینی&quot; ویل کېږي . 

'''څلورمه مرحله''' 

اته یا لس ورځې وروسته د لاندي پوسه له &quot;میني&quot; را کښته کړل شي او په مناسبو ټوټو کې پرې کړل شي بیا دغه د پرسنده غوښې ټوټې په نري تناب(پړي) باندې راوځړوي، وروسته بیا خلګ دا د پرسنده غوښې ټوټې په زنګ ژمي کې په خپلو کورونو کې په هوګرو (ساده وریځې)، ښوروو (شوربه)او په نیمګولو (بوړونو) کې پخوي . د لاندي پرسنده غوښې بېخي خوندورې وي.[https://arkbiodiv.com/persendadry-meat-cousine-of-pashtun-afghan-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211231092024/https://arkbiodiv.com/persendadry-meat-cousine-of-pashtun-afghan-2/{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |date=2021-12-31 }}

== د لاندي لرغونی دود ==
د لاندي دود په زراوو کاله لرغونی دود دی دا دود د له هغه وخت څخه را روان دی کله چې نړۍ کې د قصابو(د غوښو هټۍ) رواج نه وو نو خلکو به د ژمي د ساړه موسم لپاره د غوښو د خوندي کولو لپاره لاندي کول. د لاندي دود په ټولو سړو(یخو) پښتني سیمو او په ځانګړې توګه د سهېلي پښتونخوا په ژوب، شېراني، لورالایي(بوري) موسیٰ خیل ، کله سیف الله ،زیارت، پښین، چمن ،کوټه او په افغانستان کې بیا په لویه پکتیا او لوی کندهار او ځینو نورو سیمو کې شتون لري.

== د لاندي پوسه ==
پخوا چې به کله لاندي حلال شوه نو خلکو به د نوي کال د لاندي لپاره پوسونه له رمو کور کړه او تر راتونکي کاله به یې په څکه(غله)  ښه څکول او ساتل نو دا ډول به دا پوسونه د کال لاندي ته ښه مزي (چاغ) شوه خو نن سبا خلګ له ګنجه څخه د حلالولو پر وخت پوسونه اخلي او ځینې خلک بیا غواګانې او سخوندران هم حلالوي خو له بده مرغه د ګرانۍ د لاسه د لاندي دا لرغونی دود هم مخ په ورکېدو دی ـ

== د لاندي اړوند متلونه ==
د لاندي اړوند متلونه 

۱. وايي &quot;دومره چاغ یې لکه د لاندي پوسه&quot;

۲. وایي &quot;ژمی پر لرګي تېرېږي یا د لاندي پر سپینکي( سپینه غوښه)  تېرېږي  &quot;

== افسانه &quot;د غوایه لاندی&quot; ==
د &quot;غوایه لاندی&quot; د پښتو ژبې د ستر لبکوال نورمحمد ترکي مشهوره افسانه ده چې یوه بې وزله بزګر د ترخه ژوند کیسه یې په کې بیان کړېده. 

== سرچینې ==
په کابل کې د لاندي د غوښو دکانونه

۱ـ&lt;nowiki/&gt;https://www.facebook.com/100006548672806/posts/2716023725292557/

د لاندي په هکله د ډاکټر رازق په انګلیسي ژبه لیکنه(ارټیکل)

https://arkbiodiv.com/persendadry-meat-cousine-of-pashtun-afghan-2/</text>
      <sha1>5n0c9cqaxawmqi0ubowakkhmp299hym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ښځې په فلسفه کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58734</id>
    <revision>
      <id>362839</id>
      <parentid>361975</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T06:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15134" sha1="2f78a6kvlqz2j2uox9w86tvl28cstmh" xml:space="preserve">که څه هم په ټوله کې نارینه وو فلسفي بهیر تر تسلط لاندې درلود، خو د تاریخ په اوږدو کې ښځې هم د دې ډیسپلین فیلسوفانې وې. لرغونې بېلګې یې میتریي (۱۰۰۰ کاله مخکې له میلاد نه)، ګارګي واچاکنوي (۷۰۰ کاله مخکې له میلاد نه)، د مارونیا اوسېدونکې هیپارچیا (۳۲۵ کال مخکې له میلاد نه فعاله وه) او د سایرین اوسېدونکې آرېت (له ۵ پېړۍ  څخه تر ۴ پېړۍ فعاله وه). ځینې ​​ښځینه فیلسوفانو د منځنیو پېړیو او عصري دورې په ترڅ کې شتون درلود. خو تر ۲۰ او ۲۱ پېړیو پورې هېڅ یوه د لوېدیځ د آثارو برخه نه وه، خو ځینې سرچینې څرګندوي چې سوزان لینجر، جی. ای. ایم. انسکامي، هانا انریت او سیمیوني دي بیوایر په دې بهیر کې ونډه درلوده.    &lt;ref name=&quot;Duran, Jane 2005&quot;&gt;Duran, Jane. Eight women philosophers: theory, politics, and feminism. University of Illinois Press, 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;read.hipporeads.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://read.hipporeads.com/why-i-left-academia-philosophys-homogeneity-needs-rethinking/#|title=Why I Left Academia: Philosophy's Homogeneity Needs Rethinking – Hippo Reads|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609133754/http://read.hipporeads.com/why-i-left-academia-philosophys-homogeneity-needs-rethinking/|archive-date=9 June 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Haldane|first=John|title=In Memoriam: G. E. M. Anscombe (1919–2001)|journal=The Review of Metaphysics|date=June 2000|volume=53|issue=4|pages=1019–1021|jstor=20131480}}&lt;/ref&gt;

سره له دې چې د تاریخ په اوږدو کې ښځو په فلسفه کې برخه اخیستې، خو په علمي فلسفه کې د جندر نابرابري شتون لري. دا کېدای شي د ښځو په وړاندې د ښکاره تعصب دریځ وي. ښځې اړ دي چې د کار په ځای کې خنډونه لکه جنسي ځورونې له مخې لري کړي. د فلسفې په ډګر کې هم نژادي او قومي لږکي شته. لږکي او فلسفه (MAP)، د امریکا د فلسفې ټولنه، او په فلسفه کې د ښځو ټولنه ټول هغه بنسټونه دي چې هڅه کوي په علمي فلسفه کې د جنسیت نابرابري له منځه یوسي.  

په انګلستان او متحده ایالاتو کې د ۱۸۰۰ لسیزې په لومړیو کې، ځینو کالجونو او پوهنتونونو د ښځو په جذبولو پیل وکړ، ترڅو ډېرې اکاډمیکې ښځې ټولنې ته وړاندې کړي. سره له دې، د متحده ایالات د پوهنې وزارت د ۱۹۹۰ لسیزې راپورونه ښیي چې لږ میرمنو فلسفه پای ته رسولې ده، چې فلسفه د بشري علومو تر منځ د جنسیت له اړخه تر ټولو ټيټ تناسب لري. په ځینو مطالعاتو کې ښځې د فلسفې د برخې نږدې ۱۷ سلنه برخه جوړوي. په ۲۰۱۴ کال کې، په ''لوړو زده کړو کې'' مجلې،  فلسفه &quot; له هغو څانګو څخه و شمېرله چې د ښځینه استادانو او محصلینو په وړاندې د بد چلند او جنسي ځورونې اوږد تاریخ&quot; لري. په شیفیلډ پوهنتون کې د فلسفې پروفیسورې جینیفر ساول په ۲۰۱۵ کال کې وویل چې مېرمنې &quot;... د ځورونې، ګواښونو او غچ اخیستنې له امله فلسفه پرېږدي. &lt;ref name=&quot;Salary, Promotion 1997&quot;&gt;&quot;Salary, Promotion, and Tenure Status of Minority and Women Faculty in U.S. Colleges and Universities.&quot;National Center for Education Statistics, Statistical Analysis Report, March 2000; U.S. Department of Education, Office of Education Research and Improvement, Report # NCES 2000–173; 1993 National Study of Postsecondary Faculty (NSOPF:93). See also &quot;Characteristics and Attitudes of Instructional Faculty and Staff in the Humanities.&quot; National Center For Education Statistics, E.D. Tabs, July 1997. U.S. Department of Education, Office of Education Research and Improvement, Report # NCES 97-973;1993 National Study of Postsecondary Faculty (NSOPF-93).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;U.S. Department of Education statistics in above-cited reports seem to put the number closer to 17%, but these numbers are based on data from the mid-1990s. [[Margaret Urban Walker]]'s more recent article (2005) discusses the data problem and describes more recent estimates as an &quot;(optimistically projected) 25–30 percent.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;insidehighered.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.insidehighered.com/news/2014/05/19/unofficial-internet-campaign-outs-professor-alleged-sexual-harassment-attempted|title=Unofficial Internet campaign outs professor for alleged sexual harassment, attempted assault|website=insidehighered.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/higher-education-network/2015/jan/05/philosophy-is-for-posh-white-boys-with-trust-funds-why-are-there-so-few-women|title=Philosophy is for posh, white boys with trust funds' – why are there so few women?|first1=Rebecca|last1=Ratcliffe|first2=Claire|last2=Shaw|date=5 January 2015|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

د کاناډا فلسفې ټولنې د ۱۹۹۰ لسیزې په لومړیو کې ادعا وکړه چې د فلسفې په علمي ډګر کې د جنسیت نا برابري او جنسیتي تعصب شته. د متحده ایالاتو د ټولنپوهنې پروفیسور د ۲۰۱۳ کال په جون میاشت کې وویل چې &quot;فلسفي په څلورو معتبرو ژورنالونو کې له ټولو وروستیو ماخذونو څخه، ښځینه لیکوالانې ټولټال یوازې ۳.۶ سلنه جوړوي.&quot; د فلسفې د سټینفورډ د دایره المعارف اېډېټرانو د ښځینه فیلسوفانو د لږ ونډې په اړه اندیښنې راپورته کړې دي او دوی له اېډېټرانو او لیکوالانو څخه غواړي چې د ښځینه فیلسوفانو د ونډې په اړه ډاډ ترلاسه کړي. د یوجین سن پارک په وینا،&quot; فلسفه په مسلطه توګه د سپین پوستو تر واک لاندې او په مسلطه توګه د نارینه وو تر اغېز لاندې ده. د جنسیتي یوازیتوب دا بڼه د دې ډیسپلین په ټولو کچو کې نږدې په ټولو اړخونو کې شته.&quot; سوزان پرایس استدلال کوي چې د فلسفې &quot;... آثار د سپین پوستو نارینه وو تر واک لاندې پاتې شوي دي -–یعني تر اوسه داسې لیدلوری نشته چې ټول نبوغ له جندر سره تړاو لري.&quot; د ساول په وینا، فلسفه چې د بشري علومو تر ټولو لرغونی علم دی، همدارنګه نارینه (او سپین پوستي) پلوې ده. په داسې حال کې چې د بشري علومو نورې برخې په جنسیتي برابرۍ کې نږدي والی لري، خو فلسفه په حقیقت کې ان د ریاضیاتو په پرتله ډېر نارینه ډوله ده.  &lt;ref name=&quot;nas.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nas.org/articles/women_in_philosophy_problems_with_the_discrimination_hypothesis|title=Women in Philosophy: Problems with the Discrimination Hypothesis – National Association of Scholars|website=www.nas.org|access-date=2021-12-21|archive-date=2014-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230224741/http://www.nas.org/articles/women_in_philosophy_problems_with_the_discrimination_hypothesis|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theatlantic.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/education/archive/2015/05/reviving-the-female-canon/393110/|title=Reviving the Female Canon|first=Susan|last=Price|date=13 May 2015|website=theatlantic.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salon.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.salon.com/2013/08/15/philosophy_has_a_sexual_harassment_problem/|title=Philosophy has a sexual harassment problem|date=15 August 2013|website=salon.com}}&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==
په داسې حال کې چې له پخوانیو وختونو راهیسې ښځینه فیلسوفانې وي او ځینې یې د خپل ژوند په اوږدو کې د فیلسوفانو په توګه شمېرل شوې دي خو تقریبا هېڅ ښځینه فیلسوفې د غربي فلسفې په کانون یا د آثارو په ټولګه کې برخه نه ده اخیستې. د فلسفې تاریخ پوهان له دوو بنسټیزو ستونزو سره مخامخ دي. لومړی د تاریخ او فلسفې له متنونو څخه د ښځینه فیلسوفانو ایستل دي چې د فلسفې د زده کونکو ترمنځ د ښځینه فیلسوفانو په اړه د پوهاوي نشتوالي لامل کېږي. دویمه هغه ستونزه ده چې د مشهورو فیلسوفانو د فلسفې په اړه او په هغه کې د ښځو د وڼدې په تړاو باید ډېر څه ویلي وای. په تېرو پینځلس کلونو کې د فلسفې د تاریخ او د فلسفې د آثارو په اړه ښځينه پلوه لیکنې بې ساري توګه زیاتې شوې دي. &lt;ref&gt;Witt, Charlotte and Shapiro, Lisa, &quot;Feminist History of Philosophy&quot;, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2015 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = &lt;http://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/feminism-femhist/&gt;.  http://plato.stanford.edu/entries/feminism-femhist/&lt;/ref&gt;

د اتلانتیک خپرونې د ۲۰۱۵ کال د مې د میاشتې په ۱۳ ګڼه کې، سوزان پرایس یادونه کوي چې که څه هم په ۱۷۴۷ کال کې د کانټ لومړۍ څېړنه ایمیلی دو شاتلیت د ماخذ په توګه کاروي، چې د نیوټن د آثارو تفسیر کوونکې، د مذهب، ساینس او ریاضیاتو عالمه وه،  &quot;د نورتون د فلسفې پېژندنې په نوې ګڼه کتاب کې چې تر ۱۰۰۰  زیاتې پاڼې لري، د هغې آثار نه موندل کېږي. دا کتاب تر شلمې پېړې پورې په خپل بحث کې د کومې ښځینه فیلسوفې نوم نه اخلي. پوهان استدلال کوي چې ښځینه فیلسوفانې همدارنګه د نظم او نثر په &quot;...نورو مخکښو آثارو کې چې د پوهنتون په ټولګیو کې تدریس کېږي، حضور نه لري.&quot; پرایس وايي چې د پوهنتون په فلسفي آثارو کې معمولا د ۱۷ پېړۍ ښځینه فیلسوفانې لکه مارګریټ کاوینډی، این کانوي او آغلې داماریس مشام څخه یادونه نه کېږي. پرایس استدلال کوي چې د فلسفې &quot;... آثار د سپین پوستو نارینه وو تر واک لاندې پاتې شوي دي -–یعني تر اوسه داسې لیدلوری شتون لري چې ټول نبوغ له جندر سره تړاو لري.&quot;  د امریکایی فلسفي د ټولنې اجراییوی رئیسه امی فیرر وایی چی &quot;...ښځې په سیستماتیک ډول له کانون څخه ایستل شوې دي، او دا چی د ښځو ګډون نشي کولای چې وښیي چې ښځو په دې برخه کې څومره اغیزه درلود.&quot; د فلسفې دایره المعارف، چې په ۱۹۵۷ کال کې خپره شوه، &quot;... د ۹۰۰ څخه زیاتو فیلسوفانو په اړه يې مقالې درلودې، خو د ولستونکرافت، اندریت او دي بیوایر په اړه یې حتی یوه کلیمه هم نه وه لیکلې.&quot; دا ښځينه فلسوفانې د کانون د جوړیدو په وخت کې ان په څنډه کې هم تر بحث لاندې نه وې نیول شوې. &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2017/entries/feminism-femhist/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|first1=Charlotte|last1=Witt|first2=Lisa|last2=Shapiro|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|date=11 July 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt;

د ښځینه فیلسوفانو د خورا لږ شمېر د تشرېح په اړه، امریکایی عالمه او ټولنیز نیوکه کوونکې کیملي پاګلیا (په ۲۹۴۷ کې زیږېدلې) استدلال کوي چې &quot;... په عمومي توګه ښځې د نارینه وو په پرتله د کار په خورا سخت، ساړه، تحلیلي چاپېریال کې چې فلسفه ورسره لاس او ګرېوان ده، د لږ آرامتیا احساس کوي. .په ټوله کې ښځې ... له عملي، او شخصي چاپېریال سره مینه لري. داسې نه ده چې دوی په ذاتي توګه د فلسفې یا لوړو ریاضیاتو په برخه کې وړتیا یا لېوالتیا نه لري، بلکې د نارینه وو په پرتله ډېر نه غواړي یو بې مینې چاپېریال ته چې له هغې نه طبیعت او انسان حذف شوی دی، خپل ژوند وقف کړي. د ۲۰۱۸ کال د دسمبر په میاشت کې د ایون د &quot;د فلسفې لومړۍ میرمنې&quot; تر نامه لاندې مقاله کې، د نړۍ د مفکورو تاریخ لیکونکی ډګ هیرجورنسرود د نړۍ  سویلي نیمې کرې د ډېری ښځینه فیلسوفانو په اړه لیکي، او دې پایلې ته ورسېد: &quot;فلسفه یو وخت د ښځو نړۍ وه، چې تر آسیا، افریقا او لاتینې امریکا پورې پراخه وه. اوس د دې وخت رارسېدلی چې دا له لاسه تللی قلمرو بېرته ترلاسه کړو.&quot; هیرجورنسرود استدلال کوي چې ښځې او د رنګ فیلسوفانې له فلسفې کانون څخه د کانټ، هېګل او د هغوی د ملاتړو له خوا ایستل شوې دي.  &lt;ref name=&quot;independent.co.uk&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/ten-great-female-philosophers-the-thinking-womans-women-299061.html|title=Ten great female philosophers: The thinking woman's women|website=independent.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aeon.co&quot;&gt;{{Cite web|title=Before the canon: the non-European women who founded philosophy – Dag Herbjørnsrud {{!}} Aeon Essays|url=https://aeon.co/essays/before-the-canon-the-non-european-women-who-founded-philosophy|access-date=2019-06-19|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200119081926/https://aeon.co/essays/before-the-canon-the-non-european-women-who-founded-philosophy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>2f78a6kvlqz2j2uox9w86tvl28cstmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په افغانستان کې روغتیا پالنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59444</id>
    <revision>
      <id>362830</id>
      <parentid>361833</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T04:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18062" sha1="53b8brazt1wasvdetmnloqxv9xyz3wx" xml:space="preserve">په افغانستان کې روغتیايي خدمتونه د څه باندې ۳۰۰۰ روغتیايي مرکزونو له خوا په ټول هېواد کې وړاندې کېږي. لسیزې جګړه او د نړیوالې ټولنې نه پاملرنه د دې لامل شوه، څو د افغانستان له مخکې نه کمزوری روغتیايي سیستم ونړېږي. تر ۱۹۹۲ ز کال پورې ګڼ شمېر افغان طبي متخصصین له هېواده بهر کډه شول او له هغې وروسته ټول طبي روزنیز پروګرامونه په ټپه ودرېدل. له ۱۹۹۹ ز کال نه تر ۲۰۰۲ ز کال پورې وچکالۍ دغه شرایط نورهم ستونزمن کړل.&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;{{Cite web|title=Afghanistan|url=http://www.emro.who.int/afg/programmes/health-system-strengthening.html|publisher=World Health Organization (WHO)|access-date=2021-02-25}}&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې دغه هېواد په وروستیو کلونو کې خپل روغتیايي سیسټم تر یوه بریده ښه کړی. د بېلګې په توګه: د مغزي جراحي د روغتون په ګډون په ټول هېواد کې له ۱۷۰۰۰ زیات روغتیايي مرکزونه جوړ شوي دي، خو باید لا نورې چارې هم ترسره شي، څو دغه هېواد د نورې نړۍ کچې ته ورسېږي.&lt;ref name=&quot;WHO&quot; /&gt;

== روغتونونه ==
په افغانستان کې له سلو نه زیات دولتي او خصوصي یا نړیوال مدیریت کېدوني روغتونونه شتون لري. تر ټولو مخکښه درملنه په کابل، ورپسې په کندهار، هرات او مزارشریف کې کېږي. په کابل کې د ماشومانو لپاره د فرانسې طبي انستیتیوت او د اندراګاندي د ماشومانو روغتون په دغه هېواد د ماشومانو لپاره مخکښ روغتونونه دي. په کابل کې د سردار محمد داوود خان نظامي روغتون، جمهوریت روغتون او جناح روغتون له لویو روغتونونو نه دي. په کندهار ولایت کې د عینو مینې ۳۵۰ بستریز روغتون او مهمند ۵۰ بستریز روغتون د دغه هېواد په سویل کې تر ټولو عصري دوه روغتونونه دي. د دې په خوا کې ګڼ شمېر بډایه افغان وګړي، د پرمختللې درملنې په موخه پاکستان، هند، ایران، ترکیې او نورو هېوادونو ته سفر کوي.&lt;ref&gt;[http://www.outlookafghanistan.net/national_detail.php?post_id=24002 Newly-Built 350-Bed Hospital Opens in Kandahar - The Daily Outlook Afghanistan&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mohmand Hospital Kandahar ,Mohmand Hospital Kandahar,Best hospital in Afghanistan,Kandahar Medical Complex ,Kandahar Hospital, Best Hospital In Kandhar&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=https://mohmandhospital.com/ |access-date=2022-02-01 |archive-date=2022-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220201175218/https://mohmandhospital.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

میوند تدریسي روغتون، په ۱۹۶۰ مه ز لسیزه کې په ورځ کې له ۳۰۰ نه تر ۴۰۰ ناروغانو د درملنې په موخه تاسیس شو، خو په ۲۰۱۹ ز کال کې په ورځ کې له ۱۰۰۰ تنو زیاتو ناروغانو دغه روغتون ته مراجعه کوله.

== تاریخچه ==
له اقتصادي پلوه، افغانانو د سیمې د نورو هېوادونو په پرتله ښه حالت درلود. امریکايي قراردادي ګلین فاسټر چې په ۱۹۵۰ مه لسیزه کې یې په افغانستان کې کار کوه، د افغانانو په اړه داسې ویلي:

افغانستان تر هغه مهاله چې په ۱۹۷۸ ز کال کې د ثور انقلاب وشو، له وخت نه تر یوه بریده پرمختللی و. دغه انقلاب د جګړې د دوام او له سويلي او لویدیځ ګاونډیو هېوادونو (پاکستان او ایران) سره د افغانستان د سیاسي اړیکو د ځنډېدو او پولو په تړل کېدو سره په سیمه کې د بېوزلۍ لامل وګرځېد. ډېری افغانان، په ځانګړې توګه مخکښې طبقې چې نه یې غوښتل، په جګړه کې ښکېل شي، له هېواد نه یې تېښتې ته مخه کړه او په نورو هېوادونو کې هستوګن شول. په دغو کسانو کې ډېری ډاکټران او نرسان شامل وو. په ۱۹۹۲ ز کال کې هغه مهال چې په کابل کې کورنۍ جګړه پیل شوه. نږدې ټول ډاکټران او نرسان نورو هېوادونو ته کډه شول. حالات هغه مهال بدل شول چې په ۲۰۰۱ ز کال کې ملګرو ملتونو پریکړه وکړه چې افغانستان بېرته ورغوي او سیاسي ستونزې یې حل کړي.&lt;ref name=&quot;Helmand's Golden Age&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/special/2014/newsspec_8529/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140807181032/https://www.bbc.co.uk/news/special/2014/newsspec_8529/index.html|archive-date=7 August 2014|title=Helmand's Golden Age|publisher=BBC News|access-date=2021-02-25}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۰۳ ز کال کې د هرو ۱۰ زره کسانو لپاره ۱۱ ډاکټرانو او ۱۸ نرسانو شتون درلود او سړي سر روغتیايي لګښت ۲۸ امریکايي ډالر و. په ۲۰۰۴ ز کال کې د هرو ۲۷ زرو کسانو لپاره یو روغتیايي مرکز موجود و، چې ان یو شمېر روغتیايي مرکزونو له ۳۰۰ زرو نه زیاتو کسانو مسئولیت درلود. د یوه اټکل له مخې یو پر څلورمې برخې وګړو هېڅ روغتیايي خدمت ته لاسرسی نه درلود. نړیوالو سازمانونو د روغتیايي خدمتونو په برخه کې لویه ونډه لرله. په ۲۰۰۶ ز کال کې راپور ورکړل شو چې ، نږدې ۸۰۰ زره افغان وګړي معیوب دي. په افغانستان کې د نوو زېږدلو ماشومانو او میندو د مړینې کچه په نړۍ کې تر ټولو لوړه کچه ده چې د یو شمېر اټکلونو له مخې د زېږون په ۱۰۰۰ مواردو کې  ۲۷۵ یې د مړینې پېښې دي. په کلیوالي سیمو کې، له هرو شپږو ماشومانو نه یو یې پنځه کلنۍ ته له رسېدو وړاندې مري. دا د فاضلابو د تخلیې د کمزوري سیستم، د څښاک د پاکو اوبو د کموالي، د ډېرو معمولو ناروغیو، لکه: ملاریا او اسهال په څېر د مکروبي او پرازیټي ناروغیو له امله دي. خوارځواکي او ناسمه تغذیه هم په کې پراخه ده.&lt;ref name=&quot;cp&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf Afghanistan country profile]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (May 2006). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''&lt;/ref&gt;

== فیس ==
د کاروونکي فیس روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي پر وړاندې لوی خنډ دی. روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي په موخه ګڼ شمېر لارې چارې مطرح شوې چې ډېرو بې وزلو او د ښځو له خوا مشري کېدونکو کورنیو ته له دغو لګښتونو نه د معافیت د کارتونو وېش او د ټولنې پر بنسټ د روغتیايي بیمې رامنځته کول په کې شاملېږي.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Rao|first=K|title=An Experiment with Community Health Funds in Afghanistan|journal=Health Policy and Planning|date=27 May 2009|volume=24|issue=4|pages=301–311|doi=10.1093/heapol/czp018|pmid=19474086|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/an-experiment-with-community-health-funds-in-afghanistan.html|access-date=26 May 2012|display-authors=etal|archivedate=9 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140509054922/http://www.futurehealthsystems.org/publications/an-experiment-with-community-health-funds-in-afghanistan.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Steinhardt|first=Laura|author2=David Peters|title=Targeting accuracy and impact of a community-identified waiver card scheme for primary care user fees in Afghanistan|journal=International Journal for Equity in Health|year=2010|volume=9|issue=28|pages=28|doi=10.1186/1475-9276-9-28|pmid=21114851|pmc=3004906|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/targeting-accuracy-and-impact-of-a-community-identified-waiv.html|access-date=18 May 2012|archivedate=2014-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140509070112/http://www.futurehealthsystems.org/publications/targeting-accuracy-and-impact-of-a-community-identified-waiv.html}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۰۸ ز کال کې د کاروونکو د ملي فیس په ممنوعیت سره، د Future Health Systems د کنرسیوم له خوا ترسره شوې څېړنه له روغتیايي خدمتونو نه په ګټه اخیسته کې ۴۰۰٪ زیاتوالی ښيي چې وړاندې له دې د خدمتونو او درملو لپاره فیس غوښتل کېده. د دولتونو له خوا له غیر دولتي سازمانانو سره د همکارۍ ستراتیژي د غریبو وګړو ترمنځ لومړنیو روغتیایي خدمتونو ته په لوړه کچه د لاسرسي لامل ګرځېدلې، د ابتدايي پالنې د خدمتونو په وروستۍ څېړنه کې پېرودونکو د روغتیايي خدمتونو لوړ کیفیت ته لاسرسی هم څرګند کړی.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Arur|first=A|title=Contracting for Health and Curative Care Use in Afghanistan Between 2004 and 2005|journal=Health Policy and Planning|date=22 October 2009|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/contracting-for-health-and-curative-care-use-in-afghanistan.html|access-date=26 May 2012|display-authors=etal|archivedate=8 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508224738/http://www.futurehealthsystems.org/publications/contracting-for-health-and-curative-care-use-in-afghanistan.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Steinhardt|volume=26|access-date=18 May 2012|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/removing-user-fees-for-basic-health-services-a-pilot-study-a.html|pmid=22027924|doi=10.1093/heapol/czr069|pages=ii92–ii103|issue=Suppl 2|year=2011|first=Laura|journal=Health Policy and Planning|title=Removing user fees for basic health services: a pilot study and national roll-out in Afghanistan|author6=David Peters|author5=Lakhwinder Singh|author4=Binay Kumar|author3=Iqbalshah Pakzad|author2=Iqbal Aman|pmc=3247786|archivedate=8 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508224804/http://www.futurehealthsystems.org/publications/removing-user-fees-for-basic-health-services-a-pilot-study-a.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hansen|first=Peter|title=Determinants of Primary Care Service Quality in Afghanistan|journal=Int J Qual Health Care|year=2008|volume=20|issue=6|pages=375–383|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/determinants-of-primary-care-service-quality-in-afghanistan.html|access-date=26 May 2012|doi=10.1093/intqhc/mzn039|pmid=18799469|display-authors=etal|doi-access=free|archivedate=8 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508224901/http://www.futurehealthsystems.org/publications/determinants-of-primary-care-service-quality-in-afghanistan.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hansen|first=Peter|title=Client Perceptions of the Quality of Primary Care Services in Afghanistan|journal=Int J Qual Health Care|year=2008|volume=20|issue=6|pages=384–391|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/client-perceptions-of-the-quality-of-primary-care-services-i.html|access-date=26 May 2012|doi=10.1093/intqhc/mzn040|pmid=18799468|display-authors=etal|doi-access=free|archivedate=9 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140509001430/http://www.futurehealthsystems.org/publications/client-perceptions-of-the-quality-of-primary-care-services-i.html}}&lt;/ref&gt;

== د جګړې اغېزې ==
د جګړې فزیکي او اروايي اغېزو په پام وړ ډول روغتیایي خدمتونو ته اړتیا زیاته کړې. د ۲۰۱۹ ز کال په لومړنۍ ربع کې په ۳۴ روغتیايي مرکزونو باندې د برید راپور ورکړل شوی، چې لږ تر لږه ۸۷ یې تړل شوي. لږ تر لږه ۹ روغتیايي کارکوونکي او ناروغان وژل شوي دي.

== درمل ==
د بې کیفیته، جعلي او تاریخ تېرو پاکستاني او ایراني درملو اړوند د رسنیو راپورونه شته دي. له دې امله چې ګڼ شمېر ناروغان نه شي کولای، د خپلې نسخې لګښت پرې کړي، ډاکټران کېدای شي، هغوی ته له تاریخ تېر شوي درمل ورکړي.

== روغتیايي کارکوونکي ==
په دولتي روغتونونو کې ډاکټرانو ته د میاشتې په منځنۍ کچه له ۱۲۰۰۰ نه تر ۱۵۰۰۰ (۱۵۱-۱۸۹ ډالر) معاش ورکول کېږي. ډېری ډاکټران خپل لګښتونه په شخصي روغتونونو کې له رسمي مهال وروسته په کار کولو پوره کوي.

== د مور او ماشوم روغتیايي خدمتونه ==
په وروستۍ لسیزه کې افغانستان د مور او ماشوم د روغتیايي خدمتونو په برخه کې د پام وړ پرمختګ لرلی. د متحده ایالاتو د نړیوالې پراختیايي ټولنې (USAID) د راپور له مخې له ۲۰۰۳ ز کال راهیسې د مور او ماشوم د مړینې په کچه کې ۲۵٪ کمښت راغلی. په ۲۰۰۶ ز کال کې د یو راپور له مخې نږدې ۶۰٪ وګړو له نږدې روغتیايي مرکز نه دوه ساعته پلی مزل واټن لرلې.&lt;ref name=&quot;USAID-Health&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.usaid.gov/afghanistan/health|title=Health|work=[[United States Agency for International Development]] (USAID)|publisher=www.usaid.gov|access-date=October 20, 2010|archive-date=August 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130812142718/http://www.usaid.gov/afghanistan/health|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

اوس مهال په ۱۰۰ زره ژوندیو زېږونونو کې د میندو د مړینې ۳۹۶ پېښې شته دي او د ماشوم د مړینې کچه له هرو ۱۰۰۰ ژوندیو زېږونونو نه له ۶۶ نه تر ۱۱۲.۸ د مړینې پېښو ته رسېږي. د عامې روغتیا وزارت غواړي، چې د روغتیايي خدمتونو په ودې سره دغه لوړه کچه عادي کچې ته راټیټه کړي.&lt;ref name=&quot;Factbook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/|title=Afghanistan|work=The World Factbook|publisher=www.cia.gov|access-date=2017-05-20|archive-date=2021-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web|url=https://uis.unesco.org/country/af|title=Afghanistan|publisher=[[UNESCO]]|access-date=2017-05-20}}&lt;/ref&gt;

دغه هېواد له ۳۰۰۰ نه زیاتې قابلې لري چې هر کال له ۳۰۰ نه تر ۴۰۰ پورې نورې هم روزل کېږي. په کابل کې د نسايي ولادي ناروغیو ډاکټره سیما ایوبي چې په یو نسايي او ولادي روغتون کې کار کوي، څرګندوي چې : «اوس مهال امیندواره ښځې د روغتیا په اړه زیات معلومات لري. د مړینې کچه تر اوسه د یوې ستونزې په توګه پاتې ده. یوازې ډېر کم کمښت په کې راغلی. دغه ستونزه په بشپړ ډول له منځه نه دی تللې او یا هم تر کنټرول لاندې راغلې».&lt;ref name=&quot;csm&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html|title=Childbirth and maternal health improve in Afghanistan|first=Tom A.|last=Peter|publisher=Christian Science Monitor|date=17 December 2011|access-date=12 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231002243/http://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html|archive-date=31 December 2013}}&lt;/ref&gt;

د ماشومانو د ساتنې د بنسټ (Save the Children) د ۲۰۱۲ ز کال د راپور له مخې: د روغتیايي خدمتونو وده او ښوونځیو ته د نجونو تګ د دې لامل شوی چې د میندو لپاره افغانستان له خپل تر ټولو ناوړه ځایګي نه ووزي. په کابل کې د Save the Children بنسټ، د عامه ملاتړ او بسیج لوړپوړې مدیره راشل مارانټو وايي چې: «ګڼ شمېر میندې ژوندې پاتې کېږي او کم شمېر ماشومان مري، دا هغه څه دي چې موږ یې باید ولمانځو».

== په نورو هېوادونو کې درملنه ==
افغانان له هېواده بهر، تر ډېره په پاکستان، هند او ترکیه کې هر کال نږدې ۳۰۰ میلیونه ډالر په درملنه لګوي.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Years of war and poverty take toll on Afghanistan's healthcare|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/years-war-poverty-toll-afghanistan-healthcare-190525101842119.html|access-date=9 July 2019|publisher=Aljazeera|date=25 May 2019}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>53b8brazt1wasvdetmnloqxv9xyz3wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لویه کډوالي (افریقایي امریکایان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60418</id>
    <revision>
      <id>362810</id>
      <parentid>278326</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T16:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18537" sha1="pnpjdtntksu4u24wmd73tnhroog25rg" xml:space="preserve">لویه کډوالي چې ځینې وختونه د شمال پر لور لویه کډوالي یا د تورپوستو د کډوالي په نوم یادېږي، د سویلي متحده ایالاتو له کلیوالي سیمو څخه شمال ختیځ، منځني لوېدیځ او لوېدیځو ښاري سیمو ته د شپږ مېلیونو افریقایي امریکایانو کډه کېدل وو، چې د ۱۹۱۶ او ۱۹۷۰ ز کلونو ترمنځ پېښه شوه. اصلي لامل یې په سویلي ایالتونو کې خراب اقتصادي شرایط او هم د جیم کرو د قوانینو د پلي کېدو له امله رایج توکمیز بېلتون او تبعیض و. د کډوالۍ له امله راغلی تاریخي بدلون ډېر پراخ شو، ځکه چې کډوالو په عمومي توګه د متحده ایالاتو د هغه وخت لویو ښارونو (نیویارک ښار، شیکاګو، دیټرویټ، لاس انجلس، فلادیلفیا، پیټسبورګ، کلیولنډ، بالتیمور، او واشنګټن ډي سي) ته لاړل، چې په هغه وخت کې دغو ښارونو په متحده ایالاتو کې کلتوري، ټولنیز، سیاسي او اقتصادي مرکزي نفوذ درلود. هلته افریقایي امریکایانو خپل ځان ته اغېزمنې ټولنې جوړې کړې. د ایزابل ویلکرسون په وینا: کډوال او د کډوالو اولاده د جیم کرو د محدودونکې آیډیالوژۍ او محرومیت په وړاندې مبارزې ته اړ شول. سره له دې چې د ډېرو کسانو لپاره د سویل پرېښودل لوی غم او ټول خنډونه چې کډوال په خپلو نویو کورونو کې ور سره مخامخ شول، کډوالي د انفرادي او ډله ییز عامل یو ګام و، چې د امریکا د تاریخ لاره یې بدله کړه، چې د دوی د کړنو پر بنسټ په حقیقت کې &quot;د خپلواکۍ اعلامیه&quot; &quot; ولیکل شوه.  &lt;ref&gt;{{Citation|title=Great Migration – Black History – HISTORY.com|publisher=[[History (U.S. TV channel)|History.com]]|url=http://www.history.com/topics/black-history/great-migration|access-date=April 9, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://americanexperience.si.edu/wp-content/uploads/2014/07/The-Great-Migration.pdf|title=The Great Migration|website=Smithsonian American Art Museum|access-date=2022-03-18|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727061259/http://americanexperience.si.edu/wp-content/uploads/2014/07/The-Great-Migration.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/history/long-lasting-legacy-great-migration-180960118/|title=The Long-Lasting Legacy of the Great Migration|last=Wilkerson|first=Isabel|website=Smithsonian|language=en|access-date=October 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gregory&quot;&gt;{{Cite web|last=Gregory|first=James|title=Black Metropolis|url=https://depts.washington.edu/moving1/black_metropolis.shtml|access-date=2021-03-25|website=America's Great Migrations Projects|publisher=University of Washington}} (with excepts from, Gregory, James. The Southern Diaspora: How the Great Migrations of Black and White Southerners Transformed America, Chapter 4: Black Metropolis (University of North Carolina Press, 2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Wilkerson|first=Isabel|date=September 2016|title=The Long-Lasting Legacy of the Great Migration|url=https://www.smithsonianmag.com/history/long-lasting-legacy-great-migration-180960118/|magazine=Smithsonian Magazine|language=en|access-date=2021-07-31}}&lt;/ref&gt;

له ۱۷۸۰ز کال څخه تر ۱۹۱۰ ز کال پورې د متحده ایالاتو د نفوسو لومړنۍ احصایه ښيي چې:  د افریقايي - امریکایانو له ۹۰٪ څخه ډېر نفوس د امریکا په سویل کې استوګن و، چې په درېیو سویلي ایالتونو کې یې د نفوس زیاتره برخه جوړوله، یعنې لوئېزیانا (تقریباً تر ۱۸۹۰ ز کال پورې)، سویلي کارولینا (تر ۱۹۲۰ ز کلونو پورې) او مسیسیپي (تر ۱۹۳۰ ز کلونو پورې). خو د لویې کډوالي په پای کې، د افریقایي - امریکایانو له نیمایي څخه لږ ډېر نفوس په سویل کې استوګن و، په داسې حال کې چې د نیمایي څخه لږ کم په شمال او لوېدیځ کې اوسېدل. د دې تر څنګ، د افريقايي-امريکايانو نفوس په لوړه کچه ښاري شوی و. په ۱۹۰۰ز کال کې، په سویل کې د افريقايي امریکایانو یوازې پنځمه برخه په ښاري سیمو کې اوسېدل. تر ۱۹۶۰ ز کال پورې، په سویل کې نیمایي افریقایي امریکایانو په ښاري سیمو کې ژوند کاوه او تر ۱۹۷۰ ز کال پورې، په ټول هېواد کې له ۸۰٪ څخه ډېر افریقایي امریکایانو په ښارونو کې ژوند کاوه. په ۱۹۹۱ ز کال کې نیکولاس لیمن لیکلي: &lt;ref name=&quot;Purvis 1999 pp. 128–129&quot;&gt;{{cite book|first=Thomas L.|last=Purvis|editor-first=Richard|editor-last=Balkin|title=Colonial America to 1763|year=1999|place=New York|publisher=[[Infobase Publishing|Facts on File]]|isbn=978-0816025275|pages=[https://archive.org/details/colonialamericat00purv_0/page/128 128–129]|url=https://archive.org/details/colonialamericat00purv_0/page/128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Colonial and Pre-Federal Statistics&quot;&gt;{{cite web|title=Colonial and Pre-Federal Statistics|publisher=[[United States Census Bureau]]|page=1168|url=https://www2.census.gov/prod2/statcomp/documents/CT1970p2-13.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|last1=Gibson|first1=Campbell|last2=Jung|first2=Kay|title=HISTORICAL CENSUS STATISTICS ON POPULATION TOTALS BY RACE, 1790 TO 1990, AND BY HISPANIC ORIGIN, 1970 TO 1990, FOR THE UNITED STATES, REGIONS, DIVISIONS, AND STATES|series=Population Division Working Papers|volume=56|publisher=[[United States Census Bureau]]|date=September 2002|url=http://mapmaker.rutgers.edu/REFERENCE/Hist_Pop_stats.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab33.pdf|title=Table 33. Louisiana – Race and Hispanic Origin: 1810 to 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327164251/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab33.pdf|archive-date=2010-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab55.pdf|title=Race and Hispanic Origin for States|access-date=2013-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207234436/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab55.pdf|archive-date=February 7, 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab39.pdf|title=Table 39. Mississippi – Race and Hispanic Origin: 1800 to 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327164055/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab39.pdf|archive-date=2010-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=The Second Great Migration|url=http://www.inmotionaame.org/print.cfm;jsessionid=f830444661458729315793?migration=9&amp;bhcp=1|work=The African American Migration Experience|publisher=[[New York Public Library]]|access-date=January 17, 2017|archive-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312114233/http://www.inmotionaame.org/print.cfm;jsessionid=f830444661458729315793?migration=9&amp;bhcp=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The American Negro Reference Book&quot;&gt;{{citation|last1=Taeuber|first1=Karl E.|title=The American Negro Reference Book|page=122|year=1966|editor-last=Davis|editor-first=John P.|chapter=The Negro Population in the United States|place=[[Englewood Cliffs, New Jersey|Englewood Cliffs, NJ]]|publisher=[[Prentice Hall]]|last2=Taeuber|first2=Alma F.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=The Second Great Migration|url=http://www.inmotionaame.org/print.cfm;jsessionid=f830444661458729315793?migration=9&amp;bhcp=1|work=The African American Migration Experience|publisher=[[New York Public Library]]|access-date=March 23, 2016|archive-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312114233/http://www.inmotionaame.org/print.cfm;jsessionid=f830444661458729315793?migration=9&amp;bhcp=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;لویه کډوالي په تاریخ کې ترټولو لویې او ګړندۍ ډله ییزې کورنۍ کډې وې – ښايي داسې ترټولو لوی خوځښت وي چې د اعدام یا لوږې د مستقیم ګواښ له امله نه و رامنځته شوی.  خالصې شمېرې ښيي چې: دا کډوالي متحده ایالاتو ته د هرې بلې قومي ډلې - اېټالویانو یا آیرلنډیانو یا یهودانو یا قطبيانو له کډوالۍ څخه زیاته وه. تور پوستو خلکو ته کډوالي په دې معنا وه چې په امریکا کې خپله دایمي اقتصادي او ټولنیزه اډه خوشې کړي او یوه نوې اډه ولټوي.  &lt;ref&gt;{{cite book|last=Lemann|first=Nicholas|title=The Promised Land: The Great Black Migration and How It Changed America|page=6|year=1991|location=New York|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=0-394-56004-3}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;یو شمېر تاریخپوهان د دوو کډواليونو ترمنځ توپیر کوي، لومړي لویه کډوالي (۱۹۱۶-۱۹۴۰ز) چې د سویل اساساً کلیوالي سیمو څخه شاوخوا ‍۱،۶ میلیونه خلک شمالي صنعتي ښارونو ته کډه شول او دویم لویه کډوالي (۱۹۴۰-۱۹۷۰ز) چې له ستر ناورین وروسته پیل شوه او لږ تر لږه ۵ مېلیونه خلک یې، چې په ښاري وړتیاوو سمبال، ډېر ښاري خلک هم په کې شامل وو، شمال او لوېدیځ ته کډه کړل.&lt;ref name=&quot;brookings.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.brookings.edu/research/the-new-great-migration-black-americans-return-to-the-south-1965-2000/|first=William H.|last=Frey|title=The New Great Migration: Black Americans' Return to the South, 1965–2000|publisher=The Brookings Institution|date=May 2004|pages=1–3|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617212732/http://www.brookings.edu/~/media/research/files/reports/2004/5/demographics%20frey/20040524_frey|archive-date=June 17, 2013|access-date=March 19, 2008}}&lt;/ref&gt;

دا بهیر د مدني حقونو له غورځنګ وروسته برعکس شو او ډېرو افريقايي-امریکایانو، که څه هم ډېر سوکه، سویل ته کډه وکړه. دا کډې چې د نوي لویې کډوالي نوم وړکړل شوی، په عمومي توګه د متحده ایالاتو په شمال ختیځ او منځني لوېدیځ کې د ښارونو اقتصادي ستونزو، په &quot;نوي سویل&quot; کې د دندو د ودې او د ژوند د ټیټ لګښت، د کورنۍ او خپلوانو د اړیکو او د سپین پوستو خلکو له لوري د تبعیض د کمولو له امله وپارول شول.&lt;ref name=&quot;BlacksMovingSouth&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/07/08/opinion/sunday/racism-is-everywhere-so-why-not-move-south.html|title=Racism Is Everywhere, So Why Not Move South?|author=Reniqua Allen|newspaper=The New York Times|date=July 8, 2017|access-date=July 9, 2017}}&lt;/ref&gt;

== لاملونه ==
بېلتون، قراردادي غلامي، د بندیانو اجاره کول، د توکمپالنې د آیدیالوژۍ په خپرېدو کې زیاتوالی، له محکمې پرته اعدام (د ۱۸۸۲ او ۱۹۶۸ ز کلونو ترمنځ نږدې ۳۵۰۰ افریقایي امریکایان پرته له محکمې اعدام شول) او د ټولنیزو او اقتصادي فرصتونو نشتوالی، د سویل افریقایي امریکایانو تر منځ د کډوالي لومړني لاملونه وو. ځینو لاملونو کډوال شمال ته جلب کړل، لکه:  په شمالي فابریکو کې د کار کمښت چې د لومړۍ نړیوالې جګړې له وجهې رامنځته شو او له امله یې د پولادو په کارخونو، د اورګاډي پټلۍ، د غوښې بسته بندی په کارخونو او د موټرو په صنعت کې زرګونه دندې رامنځته شوې. په شمال کې د کار استازو د هڅو له امله چې د شمالي سوداګرو له خوا د سویلي کارکوونکو د ګومارنې لپاره استول شوي وو، د دندو جلب پیاوړی شو. شمالي شرکتونو د وړیا ترانسپورت او د ټیټ لګښته کور په ګډون، ځانګړې هڅونې وړاندیز کړې، چې  تورپوستي کارکوونکي ګډه کولو ته وهڅوي.&lt;ref name=&quot;Pearson Education, Inc&quot;&gt;{{cite book|last1=Hine|first1=Darlene|last2=Hine|first2=William|last3=Harrold|first3=Stanley|title=African Americans: A Concise History|date=2012|publisher=Pearson Education, Inc.|location=Boston|isbn=978-0-205-80627-0|pages=[https://archive.org/details/africanamericans0000hine_i0f5/page/388 388–389]|edition=4th|url=https://archive.org/details/africanamericans0000hine_i0f5/page/388}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=The Great Migration: The African American Exodus from The South|first=Dan|last=Kopf|url=http://priceonomics.com/the-great-migration-the-african-american-exodus/|website=Priceonomics|date=January 28, 2016|access-date=February 2, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html|title=Lynchings: By State and Race, 1882–1968|access-date=July 26, 2010|quote=Statistics provided by the Archives at Tuskegee Institute.|publisher=University of Missouri-Kansas City School of Law|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629081241/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html|archive-date=June 29, 2010}}&lt;/ref&gt;

اروپايي کډوال، د لومړۍ نړیوالې جګړې په اوږدو کې کم شول، چې دا د دې لامل شو چې د شمالي کارخونې د کاري ځواک د عرضې د کموالي اغېزه حس کړي. شاوخوا ۱،۲ میلیونه اروپايي کډوال په ۱۹۱۴ز کال کې راغلل، په داسې حال کې چې یوازې ۳۰۰۰۰۰ تنه په راتلونکي کال کې راغلل. په پوځ کې د کارکوونکو نوم لیکنې هم د کاري ځواک په عرضه اغېزه کړې وه. دې کار په شمال کې د افریقایي امریکایانو لپاره د جګړې د وخت موکه رامنځته کړ، ځکه چې په سویل کې شمالي صنعت، د کاري ځواک د نوې عرضې په لټه کې و.&lt;ref name=&quot;Arnesen, Eric. 2003 2–112&quot;&gt;{{Cite book|last=Arnesen, Eric.|url=https://www.worldcat.org/oclc/51099552|title=Black protest and the great migration : a brief history with documents|date=2003|publisher=Bedford/St. Martin's|isbn=0-312-39129-3|location=Boston|pages=2–11|oclc=51099552}}&lt;/ref&gt;

د سویلي دندو په پرتله د شمالي دندو لپاره ډېرې ګټې وې، لکه: معاشونه چې ښایي دوه برابره یا ډېر وو. اجاره یي کرنه، کرهنیز ناورین، د غوزو ګونګټو پراخ یرغل او سېل هم افريقایي امریکایان وهڅول، چې شمالي ښارونو ته کډه وکړي. د جیم کرو قوانینو له وجهې د ټولنیزو فرصتونو نشتوالي هم افریقایي امریکایان وهڅول چې شمالي برخو ته کډه شي.&lt;ref name=&quot;Arnesen, Eric. 2003 2–112&quot; /&gt;

== لومړی لویه کډوالي (۱۹۱۰-۱۹۴۰ ز کلونه)    ==
کله چې د مرییانو د آزادۍ اعلامیه په ۱۸۶۳ ز کال کې لاسلیک شوه، د افريقايي - امریکایانو له اته سلنې څخه لږ نفوس د متحده ایالاتو په شمال ختیځ یا منځني لوېدیځ کې اوسېدل. دې په راتلونکې لسیزه کې بدلون وموند، کنزاس ته تر ۱۸۸۰ ز کال پورې کډوال روان و. د متحده ایالاتو سنا په دې اړه د څېړنو امر صادر کړ. نږدې ۹۰ سلنه تورپوستو امریکایانو، په ۱۹۰۰ ز کال کې لاهم په سویلي ایالتونو کې ژوند کاوه. &lt;ref name=&quot;Migrations&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loc.gov/exhibits/african/afam008.html|title=Migrations – The African-American Mosaic Exhibition – Exhibitions (Library of Congress)|first=United States Bureau of the|last=Census|date=July 23, 2010|website=www.loc.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/publications/prologue/2008/summer/exodus.html|title=Exodus to Kansas|date=August 15, 2016}}&lt;/ref&gt;    

د ۱۹۱۰ او ۱۹۳۰ ز کلونو ترمنځ، په شمالي ایالتونو کې د کډوالۍ له امله د افريقايي-امریکایانو نفوس زیاتره په لویو ښارونو کې نږدې څلوېښت سلنه زیات شو. د فلادلفیا، دیترویټ، شیکاګو، کلیولنډ، بالتیمور او نیویارک سیټي ښارونو د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یو څه تر ټولو ډېر زیاتوالی درلود. په لسګونو زره تورپوستي کارکوونکي په صنعتي دندو کې، لکه: د پنسلوانیا د ریل پټلۍ د پراختیا په اړوند دندو کې وګومارل شول، ځکه چې بدلونونه په ښارونو کې متمرکز وو، چې په مېلیونونو نوي یا وروستي اروپایي کډوال یې هم جذب کړي وو، د دندو او کم پيدا کورونو لپاره د خلکو د سیالۍ له امله کړکېچونه زیات شول. زیاتره د توکمیز آیرلندیانو، چې د خپلو وروستیو ترلاسه شوو موقفونو او ولکې څخه یې دفاع کوله، د وروستيو کډوالو او تورپوستو خلکو تر منځ کړکېچونه ډېر سخت وو.  

== سرچينې ==</text>
      <sha1>pnpjdtntksu4u24wmd73tnhroog25rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرانسیسکو دي ویتوریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60731</id>
    <revision>
      <id>362802</id>
      <parentid>278968</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T15:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15877" sha1="s2huopmul1qxrwdksvkh1z4wk0rqdco" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

فرانسیسکو دي ویتوریا (شاوخوا ۱۴۸۳ – ۱۵۴۶ ز کال د اګست ۱۲مه) د فرانسیسکو ډي ویکټوریا په نوم هم پېژندل شوی) یو هسپانوی رومي کاتولیک فیلسوف، الهیاتپوه او د رینسانس هسپانیا حقوق‌پوه و. نوموړی په فلسفه کې د هغه دود بنسټ اېښودونکی دی چې د سالامانکا مکتب په نوم پېژندل کېږي، او په ځانګړې توګه د هغه د عادلانه یا مشروع جګړې (just war) او نړیوال قانون د تیورۍ له کبله یې پام ځان ته جلب کړی دی. نوموړی په تېرو وختونو کې څېړونکو او پوهانو، د البېریکو جینټیلي او هوګو ګروټیوس ترڅنګ، د &quot;نړیوال قانون پلار&quot; بللی دی، که څه هم ځینې معاصرو اکاډمیکو پوهانو بیا ویلي چې دا ډول تعریف یې بې ځایه او ناسم دی، ځکه د پوسټ ماډرن نړیوال قانون مفهوم واقعا تر ډېرو وروستیو پورې نه و رامنځته شوی. امریکايي حقوق‌پوه ارثر نوسباوم له هېواده بهر د سوداګرۍ د حق اړوند پر نړیوالو قوانینو د ویتوریا د نفوذ یادونه کړې. وروسته دا بیا د &quot;سوداګرۍ د ازادۍ&quot; په توګه تعبیر شو.&lt;ref name=&quot;Woods&quot;&gt;{{cite book|last=Woods|first=Thomas E. (Jr.)|title=How The Catholic Church Built Western Civilization|year=2005|publisher=Regnery Publishing|location=Washington, DC|isbn=0-89526-038-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/howcatholicchurc0000wood}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pagden&quot;&gt;{{cite book|last=Pagden|first=Anthony|title=Vitoria: Political Writings (Cambridge Texts in the History of Political Thought)|year=1991|publisher=Cambridge University Press|location=UK|isbn=0-521-36714-X|page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nussbaum1947&quot;&gt;{{cite book|author=Arthur Nussbaum|title=A concise history of the law of nations|url=https://books.google.com/books?id=TxkQAQAAMAAJ|year=1947|publisher=Macmillan Co.|place=New York|page=82}}&lt;/ref&gt;

== ژوند ==
ښاغلی ویتوریا د ۱۴۸۳ ز کال په شاوخوا  کې په بورګوس ښار یا ویتوریا-ګاستېز ښار کې زیږېدلی او په بورګوس ښار کې لوی شوی دی. نوموړی د الابا ایالت اوسېدونکي پیډرو ډي ویتوریا او مېرمن کاتالینا ډي کمپلوډو زوی دی، چې دواړه د اشرافو له کورنۍ څخه وو. د عصري څېړنو له مخې، هغه د مور له اړخه (د کمپلوډو کورنۍ) یهودي نسب درلود، چې د بورګوس پاول او الفونسو ډي کارټاګینا په څېر مشهورو عیسوي دین ته اوښتو شخصیتونو پورې یې تړاو درلود. نوموړی په ​​۱۵۰۴ ز کال کې ډومینیک عیسوي عقیدې ته واوښت، او د پاریس په سینټ جیکس کالج کې یې زده کړه وکړه، چېرته چې هغه د دېسسیدریوس ایراسموس د اثارو تر اغېزې لاندې شو. له ۱۵۱۶ ز کال وروسته یې (د پیري کروکارټ او توماس کاییتان تر اغېزو او نفوذ لاندې) د الهیاتو تدریس پیل کړ. په ۱۵۲۲ ز کال کې اسپانیا ته راستون شو ترڅو د وایادولید ښار په سینټ ګریګوري کالج کې د الهیاتو تدریس وکړي، چېرې چې ډېری ځوان ډومینیکان په نوې نړۍ کې د تبلیغي کار لپاره روزل کېدل. په ۱۵۲۴ ز کال کې په سالامانکا پوهنتون کې د الهیاتو د څانګې رییس وټاکل شو، چېرته چې نوموړي د تومیزم (د سینټ توماس اکویناس د فلسفې او الهیاتو) په وده کې مهم رول درلود. فرانسیسکو دي ویتوریا د ۱۵۴۶ ز کال د اګست په ۱۲مه په سالامانکا ښار کې مړ شو.&lt;ref name=&quot;Hernandez&quot;&gt;[http://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1325&amp;context=ilj Hernandez O.P., Ramon. &quot;The Internationalization of Francisco de Vitoria and Domingo de Soto&quot;, translated by Jay J. Aragones, ''Fordham International Law Journal'', Vol. 15, Issue 4, 1991]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carlos G. Noreña, ''Studies in Spanish Renaissance Thought'', Springer Science &amp; Business Media (2012), p. 37&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schroeder&quot;&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/06232a.htm Schroeder, Henry Joseph. &quot;Francis of Vittoria.&quot; The Catholic Encyclopedia. Vol. 6. New York: Robert Appleton Company, 1909. 10 Sept. 2014]&lt;/ref&gt; 

== د امریکايي سورپوستانو د قانوني حالت په اړه یې دریځونه ==
د روم د مقدس سترواک او د هسپانیا د پاچا پنځم چارلز له لوري د یوه مشهور عالم په توګه په علني توګه سلا مشورې ترې اخیستل کېدې. نوموړي د واک او ځواک د هغه ډول د محدودولو لپاره هلې ځلې وکړې، چې د هسپانوي امپراتورۍ له لوري پر ځایي خلکو تحمیلېده. هغه وویل: &quot;د ټولو مخکېنیو پایله دا ده چې اصلي استوګنو بې له شکه د عیسویانو په څېر په عامه او شخصي دواړو چارو کې واقعي حاکمیت درلود او دا چې نه د دوی له شهزادګانو او نه شخصي افرادو څخه د ځمکې پر مخ د دوی ملکیتونه غصب او لوټ کېدای شي چې ګواکې دوی یې اصلي مالکین نه دي.&quot; ویتوریا دا رد کړه چې اصلي یا بومي خلک په ارسطویي اصطلاح کې په طبیعي توګه د غلامانو په توګه پېژندل کېدای شي. هغه د اکویناس د رومي قانون مفهوم ''ius gentium'' (&quot;د ملتونو قانون&quot;) ومانه. له امریکایي هندیانو یا سورپوستانو څخه د هغه دفاع د انسان د ذاتي کرامت او وقار په اړه د علمي پوهاوي پربنسټ وه، هغه وقار چې د ده په اند په نوې ​​​​نړۍ کې د اسپانیا د پالیسیو له لوري تر پښو لاندې شوی یا نقض شوی و.&lt;ref&gt;Francisco de Vitoria, “The Law of War,” in War and Christian Ethics, ed. Author F. Holmes (Grand Rapids, MI: Baker Book House, 1975), 118-119.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.college.columbia.edu/core/content/francisco-de-vitoria &quot;Francisco de Vitoria&quot;, Columbia University]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ښاغلي ویتوریا د ۱۵۳۷ او ۱۵۳۹ ز کلونو ترمنځ په دریو لیکچرونو کې دا نتیجه ګیري وکړه چې هنديان د دوی د ملکیت حقداره مالکان دي او د دوی مشران د دوی پر قبیلو د اعتبار وړ واک او صلاحیت لري. همدا دریځ مخکې د بل حقوق‌پوه پالاسیوس روبیوس دریځ هم و. نه پاپ او نه هم پنځم چارلز د سورپوستانو د ژوند یا مال د سلبولو قانوني حق نه لري. د دوی پر وړاندې هېڅ ډول تاوتریخوالی نشي کېدای، او نه هم د دوی ځمکې یا ملکیتونه غصبېدای شي، مګر دا چې هنديان د هسپانویانو د قانوني حقونو په تر پښو لاندې کولو او یا سرغړونې سره هسپانویانو ته زیان ورسوي یا یې ټپي کړي. ښاغلي ویتوریا په خپل یوه لیکچر &quot;کافرانو ته د مذهبي تبلیغ په اړه&quot; کې وویل چې لومړی خو &quot;هنديان باید په جبري توګه عسویت منلو ته اړ نه ایستل شي؛ خو دویم دا چې دوی ښایي د مذهبي مبلغینو پر وړاندې د مزاحمتونو او خنډونو جوړولو یا ځورولو او همدا راز د حضرت مسیح (ع) او مسیحیانو له سپکاوي څخه د زور له لارې منع شي.&quot;&lt;ref&gt;Francisco de Vitoria, “On the Evangelization of Unbelievers,” 1534-35, in ''Colonial Latin America : A Documentary History''. Denver: Rowman &amp; Littlefield Publishers, 2002, 70.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pagden2&quot;&gt;{{cite book|last=Pagden|first=Anthony|title=Vitoria: Political Writings (Cambridge Texts in the History of Political Thought)|year=1991|publisher=Cambridge University Press|location=UK|isbn=0-521-36714-X|page=xvi}}&lt;/ref&gt;

فرانسیسکو دي ویتوریا &quot;کافرانو ته د مذهبي تبلیغ په اړه&quot; لیکچر کې له هغه مفهوم کار اخیست چې د هسپانوي مسیحي نړیوالتوب (Spanish Christian Universalism) په توګه ګڼل کېده. هسپانوی عیسوي نړیوالتوب هغه عقیده وه چې وايي په دې نړۍ کې ټول موضوعات، استدلالونه او پېښې سره تړلې دي او ښاغلي ویتوریا &quot;یوه داسې نړیواله ټولنه انځور کړې وه چې هر څومره خپلواک دولتونه پکې ځایېدای شي او تر خپل منځ اړیکې پاللی شي.&quot;&lt;ref&gt;Kenneth Mills et al., ''Colonial Latin America : A Documentary History.'' Denver: Rowman &amp; Littlefield Publishers, 2002, 67.&lt;/ref&gt;

فرانسیسکو دي ویتوریا استدلال وکړ چې د هنديانو جبري دین اړول به &quot;د بې‌دینانو یا مشرکینو ترمنځ د لویې پارونې او ناکرارۍ لامل شي.&quot; دویم دا چې &quot;د عقیدې لپاره د اړینې خیرخواهۍ او مناسبې عاطفې پر ځای، په زوره له دینه اړول به په دوی کې شدیده کرکه او نفرت رامنځته کړي، او دا به بیا په خپل وار سره د ریاکارۍ او دوه‌مخۍ لامل هم شي.&quot;&lt;ref&gt;Kenneth Mills et al., ''Colonial Latin America : A Documentary History.'' Denver: Rowman &amp; Littlefield Publishers, 2002, 71.&lt;/ref&gt;

ښاغلي ویتوریا هندیانو ته په نورو بڼو کې د متوجه ضررونو په برخه کې هم له هغوی دفاع وکړه، د بېلګې په توګه په غیر مستقیم ډول عیسویت ته د هندیانو مجبورول، &quot;په ځانګړې توګه د مالیاتو او باجونو له لارې د دوی هڅول چې خپلې عقیدې واړوي.&quot; هغه استدلال وکړ: &quot;مګر د باج او خراج یا جزیې په اړه، چې له ایماندارانو هم نه شي غوښتل کېدای، زه ټینګار کوم چې له کافرانو څخه هم د دوی د دین بدلولو په نیت نه شي غوښتل کېدای. کافران د عیسویانو په پرتله د دوی د کفر پربنسټ له خپل مال څخه نه شي محرومېدای، ځکه دوی د خپلو شتمنیو د مالکیت له واقعي حق څخه برخمن دي. &quot;&lt;ref&gt;Kenneth Mills et al., ''Colonial Latin America : A Documentary History.'' Denver: Rowman &amp; Littlefield Publishers, 2002, 75-76.&lt;/ref&gt;

د عادلانه جګړې د تیورۍ د یوه ملاتړي په توګه، فرانسیسکو د جګړې قوانین یا حقوق (''De iure belli'' ) اثر کې وایي، چې د &quot;عادلانه جګړې&quot; لپاره اساسي وړاندیز شوي شرایط &quot;په هند یا انډیز کې له سره شته نه دي&quot;. یوازینۍ ساحه چېرې چې هغه په ​​کورنیو چارو کې د هسپانیا د مداخلې لپاره توجیه لیدلې وه، هغه د قربانیانو ساتنه وه کوم چې د انساني قربانۍ لپاره نیول شوي وو، او په خپله د قربانیانو د ذاتي انساني وقار او کرامت له کبله – چې حقونه یې تر پښو لاندې کېدل او په دې توګه یې دفاع ته اړتیا لرله.&lt;ref name=&quot;Salas&quot;&gt;[http://legacy.avemarialaw.edu/lr/assets/articles/AMLR.v.10i2.salas.pdf Salas Jr., Victor M., &quot;Francisco de Vitoria on the ''Ius Gentium'' and the American Indios&quot;, ''Ave Maria Law Review'', 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911001651/http://legacy.avemarialaw.edu/lr/assets/articles/AMLR.v.10i2.salas.pdf|date=2014-09-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Borschberg|first=Peter|author-link=Peter Borschberg|title=Hugo Grotius, the Portuguese and Free Trade in the East Indies|year=2011|publisher=NUS Press and KITLV Press|location=Singapore and Leiden|isbn=978-9971-69-467-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ernest Nys, introduction to Francisco de Vitoria, [http://www.constitution.org/victoria/victoria.txt De Indis et Ivre Belli], English translation of a substantial portion of ''Relectiones XII Theologicae'', available online.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Coujou, Jean-Paul, &amp; Zorroza, María Idoya. ''Bibliografía Vitoriana''. Pamplona: Publicaciones Universidad de Navarra, 2014. [https://dadun.unav.edu/bitstream/10171/37937/4/CPE%20052%20%282014%29.pdf]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Franciso Castilla Urbano, ''El pensamiento de Francisco de Vitoria. Filosofía, política e indio Americano'' (Barcelona, Anthropos, 1992) note 5, 317-323]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.helsinki.fi/eci/Publications/Koskenniemi/Zaragoza-10final.pdf Koskenniemi, Martti. &quot;Colonization of the ‘Indies’ –the Origin of International Law?, University of Helsinki(presentation at the University of Zaragoza, December 2009)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_LBIpmkOzvIC&amp;pg=PR28|title=The Spanish Origin of International Law: Francisco de Vitoria and His Law of Nations|last1=Scott|first1=James Brown|last2=Vitoria|first2=Francisco de|date=2000|publisher=The Lawbook Exchange, Ltd.|isbn=978-1-58477-110-4|language=en}}&lt;/ref&gt;

== آثار ==
له ۱۵۲۷ کال څخه تر ۱۵۴۰ ز کال پورې د هغه له لیکچرونو او ویناوو څخه د نوموړي د زده کوونکو له لوري نیول شوي یادښتونه کاپي شوي او تر لاندې سرلیکونو لاندې خپاره شوي دي:

* د مدني ځواک په اړه، ۱۵۲۸.
* د قتل یا انسانوژنې په اړه، ۱۵۳۰.
* د واده په اړه، ۱۵۳۱.
* د کلیسا د واک او ځواک په اړه، لومړی او دویم ټوکونه، ۱۵۳۲.
* سورپوستان یا هندیان، ۱۵۳۲.
* د بربریانو پر وړاندې د هسپانویانو د جګړې قوانین یا حقوق، ۱۵۳۲.
* د پاپ او شورا د واک او ځواک په اړه، ۱۵۳۴.
* د الهیاتو اړوند لیکچرونه، ۱۵۵۷.
* د کلیسا د مقدساتو لنډیز، ۱۵۶۱.
* سورپوستان یا هندیان او د جګړې حقونه (د الهیاتو اړوند لیکچرونو د یوې لویې برخې د ۱۹۱۷ کال ژباړه).

== تنقیدي ژباړې ==

* فرانسیسکو دي ویتوریا: سیاسي لیکنې، د جېرېمي لارنس ژباړه او د جېرېمي لارنس او انتوني پاګډن اېډېټ، د کامبریج پوهنتون انتشارات، ۱۹۹۱.
* فرانسیسکو دي ویتوریا: د انسان وژنې یا قتل په اړه لیکچر او د لاله الهیاتو د لنډیز په اړه تفسیر یا تبصره، کیو ۶۴ (توماس اکویناس) ژباړه، سریزه او یادښتونه د جان پي ډویل له خوا، میلواکي: د مارکیټ پوهنتون انتشارات،  ۱۹۹۷ز کال.

== سرچينې ==</text>
      <sha1>s2huopmul1qxrwdksvkh1z4wk0rqdco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>له LGBT نه پاکې سیمې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61341</id>
    <revision>
      <id>362808</id>
      <parentid>354631</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T16:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29870" sha1="8y88int4cb3v8ipnqk8p2gzk2nma9aa" xml:space="preserve">له LGBT نه پاکې سیمې (پولينډ: Strefy wolne od LGB) یا د LGBT ایډیالوژۍ نه پاکې سیمې (پولنډي: Strefy wolne od ideologi LGB) ښاروالۍ دي او د پولنډ هغه سیمې دي، چې ځانونه یې د «LGBT ایډیالوژۍ» د برابرۍ لاریونونو او نورو LGBT پېښو منع کولو په اړه ناخوښ اعلان کړي. د 2020ز کال تر جون پورې، څه د پاسه 100 ښاروالیو او پینځو عمومي قوماندانیو، چې د هېواد درېیمه برخه په کې شامله ده، پرېکړه لیکونه تصویب کړي، چې له «LGBT نه پاکې سیمې» په توګه ټاکل شوي دي. د 2021ز کال په سپتمبر کې، څلورو وکالتونو خپل اقدامات بېرته واخیستل، دا تر هغه وروسته وو، چې اروپايي اتحادیې د تمویل د بندولو ګواښ وکړ.  &lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/european-parliament-slams-lgbti-free-zones-in-poland/a-51722613|title=European Parliament slams 'LGBTI-free' zones in Poland|date=18 December 2019|work=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2019/12/poland-pis-minorities-lgbtq/604255/|title=The Demagogue's Cocktail of Victimhood and Strength|last1=Hajdari|first1=Una|date=31 December 2019|journal=[[The Atlantic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-poland-lgbt-activist-sign/activist-aims-to-shame-polish-towns-opposed-to-lgbt-community-idUSKBN20125B|title=Activist aims to shame Polish towns opposed to LGBT community|website=[[Reuters]]|date=2020-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinknews.co.uk/2020/02/25/third-of-poland-lgbt-free-zone-atlas-of-hate-homophobia/|title=A third of Poland has now been declared an 'LGBT-free zone', making intolerance official|first=Emma Powys|last=Maurice|date=2020-02-25|website=[[PinkNews]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=As It Happens: Activist fights homophobia in Poland with photo series of 'LGBT-free' zones|url=https://www.cbc.ca/radio/asithappens/as-it-happens-monday-edition-1.5458268/activist-fights-homophobia-in-poland-with-photo-series-of-lgbt-free-zones-1.5458271|access-date=11 March 2020|work=[[CBC Radio]]|date=10 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nydailynews.com/news/world/ny-lgbtq-free-zokne-poland-gazerta-polska-20190725-fclqose45fd5bg3b36vktbmmae-story.html|title=Outrage over 'LGBTQ-free zone' stickers distributed by Polish magazine|first=Muri|last=Assunção|date=25 July 2019|newspaper=[[New York Daily News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/european-parliament-slams-lgbti-free-zones-in-poland/a-51722613|title=European Parliament slams 'LGBTI-free' zones in Poland|date=18 December 2019|work=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/xgq8mq/european-parliament-tells-poland-to-stop-declaring-lgbtq-free-zones|title=More Than 80 Polish Towns Have Declared Themselves 'LGBTQ-Free Zones'|first=Tim|last=Hume|date=December 19, 2019|website=Vice News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20191212IPR68923/parliament-strongly-condemns-lgbti-free-zones-in-poland|title=Parliament strongly condemns &quot;LGBTI-free zones&quot; in Poland|first=Nicolas|last=Delaleu|date=18 December 2019|website=[[European Parliament]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://gazetalubuska.pl/w-polsce-powstaja-strefy-wolne-od-ideologii-lgbt-czym-moga-skutkowac-takie-dzialania-rozmawiamy-z-instytutem-rownosci/ar/c1-14762676|title=W Polsce powstają &quot;strefy wolne od ideologii LGBT&quot;. Czym mogą skutkować takie działania rozmawiamy z Instytutem Równości|first=Natalia|last=Dyjas-Szatkowska|date=5 February 2019|newspaper=Gazeta Lubuska|language=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;malopolskie_20190429&quot;&gt;{{Cite web|url=https://bip.malopolska.pl/umwm,a,1594074,deklaracja-nr-119-sejmiku-wojewodztwa-malopolskiego-z-dnia-29-kwietnia-2019-r-w-sprawie-sprzeciwu-wo.html|title=Deklaracja Nr 1/19 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie sprzeciwu wobec wprowadzenia ideologii &quot;LGBT&quot; do wspólnot samorządowych|trans-title=Declaration No. 1/19 of the Lesser Poland Regional Assembly of 29 April 2019 on opposition to the introduction of the &quot;LGBT&quot; ideology in local government communities|website=Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie [Marshal's Office of the Lublin Voivodeship in Lublin]|language=pl|access-date=2020-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;euronewsAtlasOfHate&quot;&gt;{{cite web|title=Atlas of Hate: Activists nominated for award for tracking 'LGBT-free zones' in Poland|author=Luke Hurst|work=[[Euronews]]|url=https://www.euronews.com/2020/09/29/atlas-of-hate-activists-nominated-for-award-for-tracking-lgbt-free-zones-in-poland|access-date=28 September 2021|date=30 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://balkaninsight.com/2020/02/25/a-third-of-poland-declared-lgbt-free-zone/|title=A Third of Poland Declared 'LGBT-Free Zone'|last=Ciobanu|first=Claudia|date=2020-02-25|website=[[Balkan Insight]]|access-date=2020-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Pronczuk|first=Monika|date=2020-07-30|title=Polish Towns That Declared Themselves 'L.G.B.T. Free' Are Denied E.U. Funds|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/07/30/world/europe/LGBT-free-poland-EU-funds.html|access-date=2020-10-01|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://notesfrompoland.com/2021/09/22/polish-region-withdraws-anti-lgbt-resolution-amid-eu-funding-threat/|title=Polish region withdraws anti-LGBT resolution amid EU funding threat|date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.advocate.com/world/2021/9/29/3-polish-regions-end-lgbt-free-zones-money-grabbing-effort|title=3 Polish Regions End 'LGBT-Free Zones' in Money Grabbing Effort|date=29 September 2021}}&lt;/ref&gt;

LGBT؛ د لزبین، همجنس ګرا، دوه جنسه او ټرانس جنسه مخفف دی. (ژباړنه)

ډېری تصویب شوي پرېکړه لیکونه د یوه ډېر محافظه کار کاتولیک سازمان، اوردو یوریس له خوا منظور شوي وو.په داسې حال کې چې دغه اعلامیې د نه پلي کېدو وړ او په ابتدايي توګه په سیمبولیک ډول دي، خو د LGBT وګړو د بدنامولو د یوې هڅې استازیتوب کوي. اقتصادپوه دغه سیمې «د همجنسبازانو لپاره د خلاص فصل اعلانولو له عملي اغېزې سره له قانوني پلوه بې معنا لومه ګڼي». د ۲۰۲۰ز کال د ډسمبر په راپور کې، د بشري حقونو لپاره د اروپایي کمیشنرانو شورا وویل: «د کاغذ پر مخ یوازې ټکي نه دي، دا اعلامیې او منشورونه په مستقیم ډول په پولنډ کې د LGBTI وګړو پر ژوند اغېزه کوي».&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kurasinska|first1=Lidia|title=This Is War': The Story Behind Poland's Bid to Ban Abortion Today|url=https://tol.org/client/article/28842-this-is-war-the-story-behind-polands-bid-to-ban-abortion-today.html|access-date=9 August 2020|work=[[Transitions Online]]|date=14 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Protests at Polish plan to exit convention against domestic violence|url=https://www.dpa-international.com/topic/protests-polish-plan-exit-convention-domestic-violence-urn%3Anewsml%3Adpa.com%3A20090101%3A200724-99-916327|access-date=9 August 2020|work=[[Deutsche Presse-Agentur]]|date=July 24, 2020|archive-date=7 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107104725/https://www.dpa-international.com/topic/protests-polish-plan-exit-convention-domestic-violence-urn%3Anewsml%3Adpa.com%3A20090101%3A200724-99-916327|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ordo_iuris_news&quot;&gt;{{cite web|url=https://ordoiuris.pl/samorzadowa-karta-praw-rodzin|title=Samorządowa Karta Praw Rodzin|date=2020|website=Ordo Iuris|language=pl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;docs_source&quot;&gt;{{cite web|url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/15yrxAGCj9RKop_IBz35OuD5KKylSIHUVnpfJ2b5W8Xg/|title=Uchwały anty-LGBT i inne dyskryminujące akty prawne|trans-title=Anti-LGBT resolutions and other discriminatory legal acts|language=pl|date=2020|website=Google Docs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBC20190727&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/radio/day6/britain-s-other-new-leader-impeach-o-meter-mister-rogers-radical-theology-lgbt-free-zones-in-poland-more-1.5224060/why-lgbt-free-zones-are-on-the-rise-in-poland-1.5224067|title=Why 'LGBT-free zones' are on the rise in Poland|website=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph20190809&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/08/09/lgbtq-activists-poland-battle-growing-hostility-countrys-powerful/|title=Polish ruling party whips up LGBTQ hatred ahead of elections amid 'gay-free' zones and Pride march attacks|first=Peter|last=Foster|newspaper=The Daily Telegraph|date=9 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author1=Charlemagne|title=Life beyond Europe's rainbow curtain|url=https://www.economist.com/europe/2020/11/21/life-beyond-europes-rainbow-curtain|access-date=18 December 2020|newspaper=The Economist|date=21 November 2020}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۹ز کال د ډسمبر په 18مه، د اروپا پارلمان په پولنډ کې له 80 نه د زیاتو سیمو د غندلو لپاره، د ۱۰۷ په مقابل کې د 463 د بارو رایه ورکړه. د 2020ز کال په جولای کې، اداري محکمو په ګیلیویس او راډوم کې پرېکړه وکړه، چې د «LGBT ایډیالوژۍ ازادې سیمې» په ترتیب سره په اسټبنان او کلووا ګمیناس کې د ځایي چارواکو لهخوا رامنځته شوي، دا باطلې دي او ټینګار یې وکړ، چې دوی له اساسي قانون نه سرغړونه کوي او په دغو هېوادونو کې د LGBT غړو پر وړاندې توپیري چلند دی.&lt;ref name=&quot;auto13&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/european-parliament-slams-lgbti-free-zones-in-poland/a-51722613|title=European Parliament slams 'LGBTI-free' zones in Poland|date=18 December 2019|work=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto42&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/xgq8mq/european-parliament-tells-poland-to-stop-declaring-lgbtq-free-zones|title=More Than 80 Polish Towns Have Declared Themselves 'LGBTQ-Free Zones'|first=Tim|last=Hume|date=December 19, 2019|website=Vice News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto22&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20191212IPR68923/parliament-strongly-condemns-lgbti-free-zones-in-poland|title=Parliament strongly condemns &quot;LGBTI-free zones&quot; in Poland|first=Nicolas|last=Delaleu|date=18 December 2019|website=[[European Parliament]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.salon24.pl/newsroom/1063498,sad-w-gliwicach-uniewaznil-uchwale-o-strefie-wolnej-od-lgbt-w-gminie-istebna|title=Sąd w Gliwicach unieważnił uchwałę o &quot;strefie wolnej od LGBT&quot; w gminie Istebna|date=14 July 2020|work=Salon24|language=pl|access-date=15 July 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://wpolityce.pl/polityka/509422-wsa-uniewaznil-uchwale-anty-lgbt-rady-gminy-w-klwowie|title=WSA unieważnił uchwałę &quot;anty-LGBT&quot; Rady Gminy w Klwowie. Sąd: &quot;W polskiej tradycji jest również tradycja tolerancji&quot;|date=15 July 2020|work=Wpolityce.pl|language=pl|access-date=15 July 2020}}&lt;/ref&gt;

د 2020ز کال له جولای راهیسې، اروپایي اتحادیې له ساختماني فنډونو او همغږۍ فنډ نه ښاروالیو ته له تمویل نه انکار وکړ او له «LGBT نه ازادې» اعلامیې یې تصویب کړې، چې د اساسي حقونو د EU له منشوره سرغړونه ده. پولنډ یوازینی غړیهېواد دی، چې د بنسټیزو حقونو له منشوره یې د وتلو پرېکړه کړې، چې په 2004ز کال کې یې EU ته د الحاق په وخت کې لاسلیک کړې وه. پر دې سربېره، د اروپا ډېری متحدو ښارونو د پولینډ له ښاروالیو سره خپلې ملګرتیاوې بندې کړې دي. له اروپایي قانون نه د دوی د سرغړونې له امله، د اروپایي اتحادیې د تړون د 2مې مادې په مطابق، دا سیمې د پولنډ د قانون د ناورین یوه برخه ګڼل کېږي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Frater|first=James|last2=Kolirin|first2=Lianne|date=2020-07-31|title=EU blocks funding for six towns that declared themselves 'LGBT-Free Zones'|work=CNN|url=https://www.cnn.com/2020/07/31/europe/poland-lgbt-eu-funding-intl/index.html|access-date=2020-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/poland-lgbtq-steep-price/|title=Polish towns pay a steep price for anti-LGBTQ views|first=Zosia|last=Wanat|date=August 3, 2020|website=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=European Parliament slams 'LGBTI-free' zones in Poland {{!}} DW {{!}} 18.12.2019|url=https://www.dw.com/en/european-parliament-slams-lgbti-free-zones-in-poland/a-51722613|access-date=2021-01-14|website=DW.COM|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== مخینه ==
د 2019ز کال په فبروري کې، د وارسا لیبرال ښاروال، رافال ترزاسکوفسکي یوه اعلامیه لاسلیک کړه، چې د LGBTQ حقونو ملاتړ یې کاوه او اعلان یې وکړ، چې د نړیوال روغتیا سازمان له لارښوونو به پلوي کوي او د LGBT مسئلې به د وارسا ښوونځي په سیسټم کې د جنسیت د زده کړې په نصاب کې مدغم کړي. قانون او د عدالت سیاستوالو (PiS) پر دغه پروګرام اعتراض وکړ او ویې ویل، چې دا به پر ماشومانو جنسي تېری وکړي. د PiS ګوند مشر یاروسلاو کاچینسکي دغې اعلامیې ته ځواب ورکړ او د LGBT حقونه یې «وارداتي» وبلل چې پولنډ ګواښي.&lt;ref name=&quot;Telegraph201908092&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/08/09/lgbtq-activists-poland-battle-growing-hostility-countrys-powerful/|title=Polish ruling party whips up LGBTQ hatred ahead of elections amid 'gay-free' zones and Pride march attacks|first=Peter|last=Foster|newspaper=The Daily Telegraph|date=9 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scmp.com/news/world/europe/article/3022115/poland-war-over-gay-rights-pride-and-prejudice-election|title=Pride and prejudice: Poland at war over gay rights before vote|date=9 August 2019|newspaper=[[South China Morning Post]]|access-date=19 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph201908093&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/08/09/lgbtq-activists-poland-battle-growing-hostility-countrys-powerful/|title=Polish ruling party whips up LGBTQ hatred ahead of elections amid 'gay-free' zones and Pride march attacks|first=Peter|last=Foster|newspaper=The Daily Telegraph|date=9 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters20190521&quot;&gt;{{cite news|last1=Goclowski|first1=Marcin|last2=Wlodarczak-Semczuk|first2=Anna|date=21 May 2019|title=Polish towns go 'LGBT free' ahead of bitter European election campaign|website=Reuters|url=https://uk.reuters.com/article/uk-eu-election-poland/polish-towns-go-lgbt-free-ahead-of-bitter-european-election-campaign-idUKKCN1SR0XV|access-date=13 May 2022|archive-date=3 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103202506/https://uk.reuters.com/article/uk-eu-election-poland/polish-towns-go-lgbt-free-ahead-of-bitter-european-election-campaign-idUKKCN1SR0XV|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://time.com/5619660/lgbt-rights-poland/|title=Poland Is Holding Massive Pride Parades. But How Far Have LGBTQ Rights Really Come?|last=Roache|first=Madeline|date=July 3, 2019|magazine=[[TIME]]|access-date=August 19, 2019|archive-date=July 4, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704022201/https://time.com/5619660/lgbt-rights-poland/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د ډیلي ټیلیګراف په وینا: دغې اعلامیې په پولنډ کې محافظه کاره سیاستوال او محافظه کاره رسنۍ په غوسه کړې، د «LGBT نه پاکې سیمې» اعلامیه د وارسا اعلامیې پر وړاندې د غبرګون په توګه راڅرګنده شوه. بریتانوي ورځپاڼه بیا استدلال کوي، چې محافظه کاره تاسیسات د لیبرال له لېږده وېره لري، چې ښایي په پولنډ کې د کاتولیک کلیسا واک له منځه یوسي؛ لکه ایرلینډي کلیسا ته لېږد. په کلیسا کې د حضور کمرنګه کېدل، د سیکولریزېشن زیاتېدل او د جنسي تېري تورونو پر محافظه کار دریځ فشار راوړی دی.&lt;ref name=&quot;Telegraph201908094&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/08/09/lgbtq-activists-poland-battle-growing-hostility-countrys-powerful/|title=Polish ruling party whips up LGBTQ hatred ahead of elections amid 'gay-free' zones and Pride march attacks|first=Peter|last=Foster|newspaper=The Daily Telegraph|date=9 August 2019}}&lt;/ref&gt;

د 2019ز کال په می کې، د پولنډ پولیسو د مدني حقونو فعاله ایلبیتا پوډلیسنا ونیوله، چې د ژیستوچووا د تور میډونا پوسټرونه یې د شنې زرغونې په رنګونو سره مذهبي احساساتو ته د سپکاوي په تور لګولي وو، کوم چې په پولنډ کې ناقانونه کړنه ده.&lt;ref name=&quot;BBC20190514&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48257706|title=LGBT Virgin Mary triggers Polish activist's detention|website=BBC News|date=14 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Balkan20190626&quot;&gt;{{cite web|last1=Ciobanu|first1=Claudia|date=26 June 2019|title='Foreign Ideology': Poland's Populists Target LGBT Rights|url=https://balkaninsight.com/2019/06/26/save-the-children/|website=[[Balkan Insight]]}}&lt;/ref&gt;

د 2019ز کال د اروپا له پارلماني ټاکنو نه دوه اونۍ دمخه، په کلیسا کې د ماشومانو د جنسي تېري په اړه یو مستند فلم په انلاین بڼه خپور شو. تمه کېده چې دا به له کلیسا سره یوځای شوي PiS ته په انتخاباتي ډول زیان ورسوي، له دې سره د PiS مشر کاکزینسکي «د منحرفو بهرنیو افکارو تر برید لاندې»  د پولنډ د ملت او ماشومانو په اړه  توندې خبرې وکړې او دا د دې لامل شو، چې محافظه کاره رایه ورکوونکي د PiS شاوخوا راټول شي. د فیمینیسټ پوه اګنیسزکا ګراف په وینا: پر LGBT برید د وارسا د اعلامیې له مخې رامنځته شوی و، خو دا یوازې د ښه راغلاست لپاره یوه بهانه وه؛ ځکه چې PiS د کلیوالي - دودیز جمعیت د راجلبولو په لټه کې و او د کډوالو ځای په ځای کولو لپاره یې قربانۍ ته اړتیا درلوده. &lt;ref name=&quot;Balkan201906263&quot;&gt;{{cite web|last1=Ciobanu|first1=Claudia|date=26 June 2019|title='Foreign Ideology': Poland's Populists Target LGBT Rights|url=https://balkaninsight.com/2019/06/26/save-the-children/|website=[[Balkan Insight]]}}&lt;/ref&gt;

== اعلامیې ==
له LGBT نه د اآزاد زون حرکتونه د پولنډ د ګیمینا (ښاروالیو)، پوویټس (ولایتونو) او وویووډیشپونو (ولایتونو) له خوا تصویب شوو پرېکړه لیکونو ته اشاره کوي، چې ځانونه یې د «LGBT ایډیالوژۍ» نه آزاد اعلان کړل. د وارسا اعلامیې په اړه غبرګون د تطبیق وړ نه دی، نو فعالان وايي چې اعلان شوي زونونه د LGBT ټولنې د اېستلو د هڅو استازیتوب کوي او دغو اعلانونو ته یې وینا وویل، چې ویل یې ځينو ځانګړو وګړو ته هلته ښه راغلاست نه ویل کېږي.&lt;ref name=&quot;Wapo20190719&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/polands-right-wing-ruling-party-has-found-a-new-targetlgbt-ideology/2019/07/19/775f25c6-a4ad-11e9-a767-d7ab84aef3e9_story.html|title=Polish towns advocate 'LGBT-free' zones while the ruling party cheers them on|first=Rick|last=Noack|newspaper=The Washington Post|date=21 July 2019}} ([https://www.independent.co.uk/news/world/europe/poland-lgbt-free-zones-homophobia-hate-speech-law-justice-party-a9013551.html Reprint at ''The Independent''])&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBC201907272&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/radio/day6/britain-s-other-new-leader-impeach-o-meter-mister-rogers-radical-theology-lgbt-free-zones-in-poland-more-1.5224060/why-lgbt-free-zones-are-on-the-rise-in-poland-1.5224067|title=Why 'LGBT-free zones' are on the rise in Poland|website=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TVN20190722&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/adam-bodnar-przygotowuje-sie-do-zaskarzenia-uchwal-w-sprawie-ideologii-lgbt,954999.html|title=Adam Bodnar: przygotowuję się do zaskarżenia uchwał w sprawie ideologii LGBT|trans-title=Adam Bodnar: I'm preparing to appeal against resolutions banning LGBT ideology|language=pl|website=[[TVN24]]|date=22 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph201908095&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/08/09/lgbtq-activists-poland-battle-growing-hostility-countrys-powerful/|title=Polish ruling party whips up LGBTQ hatred ahead of elections amid 'gay-free' zones and Pride march attacks|first=Peter|last=Foster|newspaper=The Daily Telegraph|date=9 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT20190727&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/07/27/world/europe/gay-pride-march-poland-violence.html|title=Anti-Gay Brutality in a Polish Town Blamed on Poisonous Propaganda|first1=Marc|last1=Santora|first2=Joanna|last2=Berendt|date=27 July 2019|newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ptpa.org.pl/aktualnosci/2019/konferencja-prasowa/|title=Konferencja prasowa na rzecz osób LGBT+|trans-title=Press release about LGBT+ people|language=pl|website=Polish Society for Anti-Discrimination Law|date=19 July 2019|access-date=13 May 2022|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225053110/http://www.ptpa.org.pl/aktualnosci/2019/konferencja-prasowa/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== د قانون او عدالت ګوند ==
دغه ګوند د پولنډ د 2019ز کال د پارلماني ټاکنو په لړ کې له «LGBT ایډیالوژۍ» سره په مبارزې تمرکز کړی دی. دغه ګوند په 2019ز کال کې، د وارسا د ښاروال هغه اعلامیه، چې د LGBTQ نه په ملاتړ وړاندې شوې وه؛ نو «پر کورنۍ او ماشومانو باندې یې د برید» په توګه وغندله او ویې ویل چې: LGBTQ یوه «وارده شوې» نظریه ده.&lt;ref name=&quot;Wapo201907192&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/polands-right-wing-ruling-party-has-found-a-new-targetlgbt-ideology/2019/07/19/775f25c6-a4ad-11e9-a767-d7ab84aef3e9_story.html|title=Polish towns advocate 'LGBT-free' zones while the ruling party cheers them on|first=Rick|last=Noack|newspaper=The Washington Post|date=21 July 2019}} ([https://www.independent.co.uk/news/world/europe/poland-lgbt-free-zones-homophobia-hate-speech-law-justice-party-a9013551.html Reprint at ''The Independent''])&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph201908096&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/08/09/lgbtq-activists-poland-battle-growing-hostility-countrys-powerful/|title=Polish ruling party whips up LGBTQ hatred ahead of elections amid 'gay-free' zones and Pride march attacks|first=Peter|last=Foster|newspaper=The Daily Telegraph|date=9 August 2019}}&lt;/ref&gt;

وروسته له دې چې لوی بشپ ماریک جیدراسزوسکي خپله وینا وړاندې کړه او د «LGBT نظریه» یې د «شنې زرغونې طاعون» وبلله، نو د ملي دفاع وزیر ماریوس بلاسزاک یې د وینا ستاینه وکړه.&lt;ref name=&quot;euronews20190808&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.euronews.com/2019/08/08/activists-warn-poland-s-lgbt-community-is-under-attack-the-cube?PageSpeed=noscript|title=Activists warn Poland's LGBT community is 'under attack'|website=Euronews|date=8 August 2019}}&lt;/ref&gt;

== سټیکرونه ==
محافظه کاره ګزیتا پولسکا ورځپاڼې لوستونکو ته د &quot;LGBT-free zone&quot; سټیکرونه خپاره کړل. د پولنډ اپوزیسیون او ډیپلوماتانو، په پولنډ کې د متحده ایالاتو د سفیر جورجیت موسباکر په ګډون د سټیکرونو غندنه وکړه.  &lt;ref name=&quot;BBC20190719&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49037275|title=Polish newspaper to issue 'LGBT-free zone' stickers|website=BBC News|date=18 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT201907272&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/07/27/world/europe/gay-pride-march-poland-violence.html|title=Anti-Gay Brutality in a Polish Town Blamed on Poisonous Propaganda|first1=Marc|last1=Santora|first2=Joanna|last2=Berendt|date=27 July 2019|newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters20190724&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-poland-lgbt/conservative-polish-magazine-issues-lgbt-free-zone-stickers-idUSKCN1UJ0HE|title=Conservative Polish magazine issues 'LGBT-free zone' stickers|work=Reuters|date=24 July 2019}}&lt;/ref&gt;

د وارسا سیمې محکمې امر وکړ، چې د سټیکرونو وېش باید د محکمې د قضیې تر پرېکړې پورې ودرول شي. په هر حال، د ګزیتا مدیر دغه حکم رد کړ او ویې ویل چې: دا «جعلي خبرونه» سانسور دي او دغه ورځپاڼه به د سټیکرونو وېشلو ته دوام ورکړي. ګزیټا د سټیکرونو وېش ته دوام ورکړ، خو د «LGBT ایډیالوژۍ نه پاکې سیمې» لپاره یې خپله نښه بدله کړه.&lt;ref name=&quot;HRW20190801&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2019/08/01/polish-court-rebukes-lgbt-free-zone-stickers|title=Polish Court Rebukes &quot;LGBT-Free Zone&quot; Stickers|website=[[Human Rights Watch]]|date=1 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/lgbt-rights-polish-paper-dismisses-court-ruling-on-lgbt-free-zone-stickers/|title=Polish magazine dismisses court ruling on 'LGBT-free zone' stickers|work=Politico|date=26 July 2019}}&lt;/ref&gt;

== مظاهرې ==
په ریززو کې، وروسته تر دې چې د LGBT فعالانو د 2019ز کال په جون کې د همجنس بازانو د حقونو لپاره د برابرۍ لاریون ترسره کولو غوښتنه وکړه، د PiS کونسلرانو د یو پرېکړه لیک مسوده جوړه کړه، ترڅو ریززو پر «LGBT نه پاکې سیمې» بدله کړي او همدارنګه په خپله دغه پېښه نا قانونه کړي. د ضد مظاهرو لپاره شاوخوا 29 غوښتنې ښاروالۍ ته ورسېدې، چې د اپوزیسیون د کیڼ اړخي ډیموکراتیک اتحاد ښاروال تادیوز فیرینک یې مشري وکړه، خو د امنیتي اندېښنو له امله یې د لاریون مخه ونیوله. کله چې دا بندیز بیا د محکمې د حکم له خوا لغوه شو؛ نو د PiS کونسلرانو د «LGBT ایډیالوژۍ» ناقانونه پرېکړه لیک وړاندې کړ، چې په دوو رایو سره یې ماتې وخوړه.&lt;ref name=&quot;Balkan201906262&quot;&gt;{{cite web|last1=Ciobanu|first1=Claudia|date=26 June 2019|title='Foreign Ideology': Poland's Populists Target LGBT Rights|url=https://balkaninsight.com/2019/06/26/save-the-children/|website=[[Balkan Insight]]}}&lt;/ref&gt;

== د اعلامیو ملاتړ ==
بوزینا بیریلو، چې په بیالستوک ښار کې د PiS شورا غړې وه، ویې ویل: په بیالستوک ښار کې یو قانون ته اړتیا شته ده، چې د LGBT د «احتجاج» او «غوښتنې» په تړاو د جنسي زده کړې لارښوونې وړاندې کړي.&lt;ref name=&quot;NYT201907273&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/07/27/world/europe/gay-pride-march-poland-violence.html|title=Anti-Gay Brutality in a Polish Town Blamed on Poisonous Propaganda|first1=Marc|last1=Santora|first2=Joanna|last2=Berendt|date=27 July 2019|newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

د PiS ملي ګوند ځایي اعلامیې وهڅولې او د PiS یوه چارواکي په لوبلین کې هغو ځایي سیاستوالو ته مډالونه ورکړل، چې د اعلامیې ملاتړ یې کاوه.&lt;ref name=&quot;Wapo201907193&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/polands-right-wing-ruling-party-has-found-a-new-targetlgbt-ideology/2019/07/19/775f25c6-a4ad-11e9-a767-d7ab84aef3e9_story.html|title=Polish towns advocate 'LGBT-free' zones while the ruling party cheers them on|first=Rick|last=Noack|newspaper=The Washington Post|date=21 July 2019}} ([https://www.independent.co.uk/news/world/europe/poland-lgbt-free-zones-homophobia-hate-speech-law-justice-party-a9013551.html Reprint at ''The Independent''])&lt;/ref&gt; 

== سرچينې ==</text>
      <sha1>8y88int4cb3v8ipnqk8p2gzk2nma9aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورښتي ځنګل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61511</id>
    <revision>
      <id>362827</id>
      <parentid>336269</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T20:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22210" sha1="cajmcjlc8ba0xvrctrq8zvx655v7f6w" xml:space="preserve">

ورښتي ځنګلونه هغو ځنګلونو ته ویل کېږي چې هسکې او تاج‌پوښه ونې، مرطوب نباتات، لیانا او اېپي‌فایت ولري او اورلګېدنه په‌کې رامنځ‌ته نه‌شي. ورښتي ځنګلونه په دوو ډولونو «استوایي ورښتي ځنګلونه او معتدل ورښتي ځنګلونه» باندې وېشلای شو، خو نور ډولونه هم لري.

داسې اټکل کېږي چې ګواکې د ټولو ژوندیو نوعو له 40 تر 75 سلنه د ورښتي ځنګلونو اصلي موجودات دي. کېدای شي د استوایي ورښتي ځنګلونو د نباتاتو میلیون ډولونه، حشرې او مایکرواورګانیزمونه لا هم کشف شوي نه‌وي. استوایي ورښتي ځنګلونه «د ځمکې غمي» او «د نړۍ تر ټولو ستر درملتون» په نامه یادېږي، دا ځکه چې د طبیعي درملو یو پر څلورمه برخه په دغو ځنګلونو کې کشف شوې ده.&lt;ref name=&quot;Variables&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rainforests.net/variables.htm|title=Rainforests.net – Variables and Math|access-date=2009-01-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205135329/http://www.rainforests.net/variables.htm|archive-date=2008-12-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animalcorner.co.uk/rainforests/rainforests.html|title=Rainforests at Animal Center|publisher=Animalcorner.co.uk|date=2004-01-01|access-date=2012-08-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708045901/http://www.animalcorner.co.uk/rainforests/rainforests.html|archive-date=2012-07-08}}&lt;/ref&gt;

ورښتي ځنګلونه او همدا راز د ورښتي ځنګلونو اصلي ډولونه، د ځنګل‌وهنې او په پایله کې یې د نباتاتو د اصلي ځای له منځه تللو او د اټموسفیر د ککړتیا له‌امله، په چټکۍ سره د نابودېدلو په حال کې دي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rainforests.mongabay.com/0908.htm|title=Impact of Deforestation – Extinction|publisher=Rainforests.mongabay.com|access-date=2012-08-26}}&lt;/ref&gt;

== تعریف ==
ورښتي ځنګلونه هغو ځنګلونو ته ویل کېږي چې هسکې او تاج‌پوښه ونې، د رطوب لوړه کچه، نمجن نباتات، د تویې شویو پاڼو یو نمجن قشر، لیانا او اېپي‌فایت ولري او اورلګېدنه په‌کې رامنځ‌ته نه‌شي. د ورښتي ځنګلونه لویه برخه استوایي یا معتدل ورښتي ځنګلونه دي، خو د نیمه‌استوایي ورښتي ځنګلونو، ساحلي ورښتي ځنګلونو، په ورېځو پوښل شوي ځنګلونو، د انګورو ګڼ تاکونو او ان وچ ورښتي ځنګلونو په څېر نور ډولونه هم لري.&lt;ref name=&quot;WTMA&quot;&gt;{{cite web|title=Rainforests|url=https://www.wettropics.gov.au/rainforest|publisher=Wet Tropics Management Authority|access-date=9 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Qld.&quot;&gt;{{cite web|title=Rainforests|url=https://www.qld.gov.au/environment/plants-animals/habitats/rainforests|publisher=The State of Queensland|access-date=9 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OEH&quot;&gt;{{cite web|title=Rainforests|url=https://www.environment.nsw.gov.au/threatenedSpeciesApp/VegFormation.aspx?formationName=Rainforests|publisher=New South Wales Government Office of Environment and heritage|access-date=9 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dpipwe&quot;&gt;{{cite web|title=Dry Rainforest|url=https://dpipwe.tas.gov.au/conservation/conservation-on-private-land/bush-information-management/identify-your-bush-type/bush-with-a-tree-layer-made-up-of-trees-that-are-not-eucalypts/dry-rainforest|publisher=Tasmanian Government Department of Primary Industries, Parks, Water and Environment|access-date=9 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183043/https://dpipwe.tas.gov.au/conservation/conservation-on-private-land/bush-information-management/identify-your-bush-type/bush-with-a-tree-layer-made-up-of-trees-that-are-not-eucalypts/dry-rainforest|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NSW&quot;&gt;{{cite web|title=Western Sydney Dry Rainforest|url=https://www.environment.nsw.gov.au/resources/nature/EECinfoWesternSydneyDryRainforest.pdf|publisher=New South Wales Governemt Department of Planning, Industry and Environment|access-date=9 July 2021}}&lt;/ref&gt;

=== استوایي ورښتي ځنګلونه ===
استوایي ورښتي ځنګلونه هغو ځنګلونو ته ویل کېږي چې اقلیم یې تود او مرطوب وي او د پام‌وړ وچ فصل ونه‌لري او په ټولیز ډول، د استوا کرښې په شمالي او سویلي 10 درجو عرض‌البلد ترمنځ پراته دي. د کال په ټولو میاشتو کې د تودوخې میاشتنۍ منځنۍ درجه شاوخوا 18°C (64°F) ده. د کلني ورښت منځنۍ کچه له 168cm (66in) څخه کمه نه‌ده او کېدای شي له 1,000cm (390in) څخه هم زیاته شي، په داسې حال کې چې، په ټولیز ډول، د 175cm (69in) او 200cm (79in) ترمنځ پاتې کېږي.&lt;ref&gt;Susan Woodward. [http://www.radford.edu/~swoodwar/CLASSES/GEOG235/biomes/rainforest/rainfrst.html Tropical broadleaf Evergreen Forest: The rainforest.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225054655/http://www.radford.edu/~swoodwar/CLASSES/GEOG235/biomes/rainforest/rainfrst.html|date=2008-02-25}} Retrieved on 2008-03-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Newman, Arnold 2002&quot;&gt;Newman, Arnold. The Tropical Rainforest : A World Survey of Our Most Valuable Endangered Habitat : With a Blueprint for Its Survival. New York: Checkmark, 2002. Print.&lt;/ref&gt;

د نړۍ ډېري استوایي ځنګلونه د موسمي ټاپو له موقعیت سره تړلي دي، چې د بین‌الاستوایي متقاربې سیمې په نامه هم یادېږي. د استوایي مرطوبو ځنګلونو لویه برخه په استوایي سیمو کې د رأس‌السرطان او رأس‌الجدي مدارونو ترمنځ پرته ده. استوایي ورښتي ځنګلونه د اسیا په سویل‌ختیځ کې (له میانمار (برما)) څخه نیولې تر فلیپین، مالیزیا، اندونیزیا، نوې پاپوا ګینه او سریلانکا پورې او همدا راز د افریقا د صحرا په سویلي هېوادونو کې له کامرون څخه نیولې تر کانګو (د کانګو ورښتي ځنګل) پورې، په سویلي امریکا (لکه: د آمازون ورښتي ځنګل)، مرکزي امریکا (لکه: بوسَواس، سویلي یوکاتان ټاپووزمه-اېل پتن-بلیز-کالاکمول)، اسټرالیا او د ارام سمندر په ټاپوګانو (لکه: هاوایي) کې پراته دي. استوایي ځنګلونه «د ځمکې سږي» په نامه یادېږي، که څه هم اوس‌مهال څرګنده شوې ده چې ورښتي ځنګلونه د ضیایي ترکیب له‌لارې د ځمکې د اټموسفیر د خالص اکسېجن لږه برخه رامنځ‌ته کوي.&lt;ref&gt;Hobgood (2008). [http://geog-www.sbs.ohio-state.edu/courses/G230/hobgood/ASP230Lecture24.ppt Global Pattern of Surface Pressure and Wind.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318021749/http://geog-www.sbs.ohio-state.edu/courses/G230/hobgood/ASP230Lecture24.ppt|date=2009-03-18}} [[Ohio State University]]. Retrieved on 2009-03-08.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Broeker, Wallace S. (2006). &quot;Breathing easy: Et tu, O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.&quot; Columbia University [http://www.columbia.edu/cu/21stC/issue-2.1/broecker.htm Columbia.edu]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1007/BF00890069|title=Deforestation and land use in the Brazilian Amazon|journal=Human Ecology|volume=21|pages=1–21|year=1993|last1=Moran|first1=Emilio F.|s2cid=153481315}}&lt;/ref&gt;

=== معتدل ورښتي ځنګلونه ===
استوایي ځنګلونه د ځمکې یوه ستره برخه پوښوي، خو معتدل ورښتي ځنګلونه د نړۍ یوازې په یوشمېر سیمو کې شتون لري. معتدل ورښتي ځنګلونه په معتدلو سیمو کې رامنځ‌ته شوي دي. دغه ځنګلونه په شمالي امریکا (د ارام سمندر شمال‌لوېدیځ، آلاسکا، بریتېش کولمبیا، واشنګټن، اورېګُن او کالېفورنیا)، اروپا (د بریتانیا ټاپوګانې لکه د اېرلنډ او سکاتلنډ ساحلي سیمې، د ناروې سویلي سیمې، د آدریاتیک د ساحل په اوږدو کې د بالکانونو ځینې لویدېځې سیمې او همدا راز ګالیسیا او د ګرجستان او ترکیې ساحلي برخو په څېر د تور سمندرګي ختیځې سیمې)، ختیځې اسیا (د چین سویلې سیمې، د تایوان غرنۍ سیمې، د جاپان او کوریا ډېري برخې، د ساخالین ټاپو او د روسیې د لېرې ختیځ ساحل شاوخوا سیمې)، سویلي امریکا (د چیلي سویلي سیمې) او همدا راز په اسټرالیا او نیوزیلنډ کې پراته دي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marietta.edu/~biol/biomes/temprain.htm|title=The Temperate Rainforest}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Link|first1=Timothy E.|last2=Unsworth|first2=Mike|last3=Marks|first3=Danny|title=The dynamics of rainfall interception by a seasonal temperate rainforest|journal=Agricultural and Forest Meteorology|date=August 2004|volume=124|issue=3–4|pages=171–191|doi=10.1016/j.agrformet.2004.01.010|bibcode=2004AgFM..124..171L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Cunningham|first1=S. C.|last2=Read|first2=J.|title=Do temperate rainforest trees have a greater ability to acclimate to changing temperatures than tropical rainforest trees?|journal=New Phytologist|date=January 2003|volume=157|issue=1|pages=55–64|doi=10.1046/j.1469-8137.2003.00652.x|pmid=33873691|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== وچ ورښتي ځنګلونه ===
د وچو ورښتي ځنګلونو د ونو تاج‌پوښه او هسک پوړ د نورو ورښتي ځنګلونو په پرتله لږ څه پرانېستی ده او د ورښت کچه یې ټیټه ده (630 تر 1,100mm (25 تر 43in)). دغه ځنګلونه، په ټولیزه توګه، د ونو دوه پوړونه لري.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Coleby-Williams|first1=Jerry|title=Kumbartcho Dry Rainforest|url=https://www.abc.net.au/gardening/factsheets/kumbartcho-dry-rainforest/12828434|website=Gardening Australia|publisher=ABC|access-date=6 May 2022|date=2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2004|title=Identification of Rainforest: Field Guide|url=https://www.environment.nsw.gov.au/resources/pnf/OGRFreviewFieldGuide.pdf|website=Department of Environment and Conservation|publisher=NSW Government|access-date=6 May 2022}}&lt;/ref&gt;

== د نړۍ پر اقلیم باندې اغېزه ==
یو طبیعي ورښتي ځنګل د کاربن‌دای‌اکساید لوړ مقدار خپروي او جذبوي. د نړۍ په کچه، اوږدمهال سیلانونه، په تقریبي توګه، په انډول حالت کې دي، داسې چې یو ناښورول شوی ورښتي ځنګل به د اټموسفیر د کاربن‌دای‌اکساید پر کچو باندې کوچنۍ خالصه اغېزه پرېږدي، که څه هم کېدای شي نورې اقلیمې اغېزې هم ولري (د بېلګې په توګه: د اوبو د بخاراتو په جریان اچولو سره د ورېځو پر رامنځ کولو باندې اغېزه). اوس‌مهال هېڅ کوم ورښتي ځنګل موندلای نه‌شو چې ښورول شوی نه‌وي. د انسان له‌خوا ځنګل‌وهنه، او همدا راز د اورلګېدنې او وچکالۍ په څېر نور لاملونه (طبیعي یا د انسان له‌لوري)، چې په پایله کې یې «ونه» مري، په اغېزمنه توګه، د ورښتي ځنګلونو له‌خوا د کاربن‌دای‌اکساید د خپرېدو لامل ګرځي. د ځیني اقلیمي موډلونو (چې کارکړنه یې د تعاملي نباتاتو له‌لارې ده) د وړاندوینې له‌مخې، په شاوخوا ۲۰۵۰ز کال کې به د آمازون ورښتي ځنګل د وچکالۍ له‌امله له‌منځه ځي، ځنګلونه به تر ریښو پورې وچ او په لوړه کچه کاربن‌دای‌اکساید به په اټموسفیر کې خپور شي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.grida.no/CLIMATE/IPCC_TAR/wg1/pdf/TAR-03.PDF|title=Grida.no|access-date=2012-08-26|تاريخ الأرشيف=2009-08-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/CLIMATE/IPCC_TAR/wg1/pdf/TAR-03.PDF|url-status=dead|خونديځ نېټه=2009-08-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804173907/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/pdf/TAR-03.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theage.com.au/articles/2004/03/06/1078464675256.html?from=storyrhs|location=Melbourne|work=The Age|title=Drought may turn forests into carbon producers|date=2004-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malhi&quot;&gt;{{cite journal|last1=Malhi|first1=Yadvinder|last2=Grace|first2=John|title=Tropical forests and atmospheric carbon dioxide|journal=Trends in Ecology &amp; Evolution|date=August 2000|volume=15|issue=8|pages=332–337|doi=10.1016/s0169-5347(00)01906-6|pmid=10884705}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;trgac&quot;&gt;{{cite book|doi=10.1093/acprof:oso/9780198567066.003.0002|chapter=Twenty-first century atmospheric change and deforestation: Potential impacts on tropical forests|title=Tropical Forests and Global Atmospheric Change|year=2005|last1=Cramer|first1=Wolfgang|last2=Bondeau|first2=Alberte|last3=Schaphoff|first3=Sibyll|last4=Lucht|first4=Wolfgang|last5=Smith|first5=Ben|last6=Sitch|first6=Stephen|pages=17–30|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-856706-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Baccini|first1=A.|last2=Walker|first2=W.|last3=Carvalho|first3=L.|last4=Farina|first4=M.|last5=Sulla-Menashe|first5=D.|last6=Houghton|first6=R. A.|title=Tropical forests are a net carbon source based on aboveground measurements of gain and loss|journal=Science|date=13 October 2017|volume=358|issue=6360|pages=230–234|doi=10.1126/science.aam5962|pmid=28971966|doi-access=free|bibcode=2017Sci...358..230B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis&quot;&gt;{{cite journal|last1=Lewis|first1=S. L.|last2=Phillips|first2=O. L.|last3=Baker|first3=T. R.|last4=Lloyd|first4=J.|last5=Malhi|first5=Y.|last6=Almeida|first6=S.|last7=Higuchi|first7=N.|last8=Laurance|first8=W. F.|last9=Neill|first9=D. A.|last10=Silva|first10=J. N. M.|last11=Terborgh|first11=J.|last12=Torres Lezama|first12=A.|last13=Vásquez Martinez|first13=R.|last14=Brown|first14=S.|last15=Chave|first15=J.|last16=Kuebler|first16=C.|last17=Núñez Vargas|first17=P.|last18=Vinceti|first18=B.|title=Concerted changes in tropical forest structure and dynamics: evidence from 50 South American long-term plots|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences|date=29 March 2004|volume=359|issue=1443|pages=421–436|doi=10.1098/rstb.2003.1431|pmid=15212094|pmc=1693337}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Cox|first1=P. M.|last2=Betts|first2=R. A.|last3=Collins|first3=M.|last4=Harris|first4=P. P.|last5=Huntingford|first5=C.|last6=Jones|first6=C. D.|title=Amazonian forest dieback under climate-carbon cycle projections for the 21st century|journal=Theoretical and Applied Climatology|date=June 2004|volume=78|issue=1–3|page=137|doi=10.1007/s00704-004-0049-4|bibcode=2004ThApC..78..137C|s2cid=5122043}}&lt;/ref&gt;

== پوړونه ==
په ټولیزه توګه، هر استوایي ورښتي ځنګل یوشمېر پوړونه لري، چې هر یوه کې یې بېلابېل نباتات او ژوي ژوند کوي. د بېلګې په توګه کولای شو د څرګند، تاج‌پوښه، لاندېني پوړ او د ځنګل غولي له پوړونو څخه نوم واخلو.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Denslow|first1=J S|title=Tropical Rainforest Gaps and Tree Species Diversity|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|date=November 1987|volume=18|issue=1|pages=431–451|doi=10.1146/annurev.es.18.110187.002243}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=A Physiognomic Classification of Australian Rain Forests|first1=Len|last1=Webb|author-link=Leonard Webb (academic)|journal=Journal of Ecology|publisher=British Ecological Society : Journal of Ecology Vol. 47, No. 3, pp. 551-570|date=1 Oct 1959|volume=47|issue=3|pages=551–570|doi=10.2307/2257290|jstor=2257290}}&lt;/ref&gt;

=== څرګند پوړ ===
څرګند پوړ لږشمېر ډېرې لویې ونې لري چې ورته «څرګندې ونې» ویل کېږي، له ټولیز تاج‌پوښه پوړ څخه اوچته وده کوي او جګوالی یې له 45 څخه تر 55m پورې رسېږي، که څه هم خورا لږشمېر ډولونه یې تر 70 او 80m پورې هم وده کوي. د څرګند پوړ ونې د تودوخې هغو لوړو درجو او غښتلو بادونو پر وړاندې چې په ځینو سیمو کې د تاج‌پوښه پوړ دپاسه رامنځ‌ته کېږي، مقاومت لري. ګوربت، بورا، ښاپېرک او د بېزوګانو ځینې ډولونه په دغه پوړ کې ژوند کوي.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bourgeron|first=Patrick S.|editor=Frank B. Golley|title=Tropical Rain Forest Ecosystems. Structure and Function|year=1983|edition=14A|series=Ecosystems of the World|publisher=Elsevier Scientific|isbn=0-444-41986-1|pages=29–47|chapter=Spatial Aspects of Vegetation Structure}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|title=Sabah|publisher=Eastern Native Tree Society|access-date=2007-11-14|تاريخ الأرشيف=2008-02-28|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|url-status=dead|خونديځ نېټه=2008-02-28|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228080143/http://www.nativetreesociety.org/worldtrees/sea_ei/malaysia/sabah2005.htm}}&lt;/ref&gt;

=== تاج‌پوښه پوړ ===
په تاج‌پوښه پوړ کې د لویو ونو ستره برخه شامله ده چې په ټولیزه توګه یې جګوالی له 30m (98ft) څخه تر 45m (148ft) پورې رسېږي. د بیولوجیکي تنوع تر ټولو متراکمه سیمې د یوه ځنګله په تاج‌پوښه پوړ کې د موندلو وړ دي او هغه داسې یو پوښښ دی چې د ونو څانګې او پاڼې په پورتنیو برخو کې سره نږدې شوې دي. د ځینو اټکلونو له‌مخې، په تاج‌پوښه پوړ کې کابو د نباتاتو د ټولو ډولونو کابو 50 سلنه پرته ده. اېپي‌فایتي نباتات د ونو ساقو او څانګو پورې نښلي او اوبه او منرالونه د باران له هغو څاڅکو او پاتېشونو څخه ترلاسه کوي چې پر ملاتړو نباتاتو باندې راټولېږي. موسمي ژوي هم، هغو ته ورته، په تاج‌پوښه پوړ کې موندل کېږي، خو لا زیات متنوع دي. باور پر دې دی چې د حشراتو د ټولو ډولونو له جملې څخه یو پر څلورمه برخه د ورښتي ځنګلونو په تاج‌پوښه پوړ کې شتون لري. له ډېرې اوږدې مودې راهیسې پوهانو اټکل کاوه چې تاج‌پوښه پوړ یو ستر استوګنځی دی، خو د سپړاوي لپاره یې په وروستیو کلونو کې علمي مېتودونه پنځولي دی. ۱۹۱۷ز کال ؤ چې طبیعت‌پوه ویلیام بیبې څرګنده کړه چې، «د ژوندانه یوه بله لویه وچه شته چې باید کشف شي، د ځمکې پر مخ نه، بلکې د ځمکې له سطحې څخه 1 تر 200 فوټه پورې پورته واقع شوې ده او پراخوالی یې تر زرګونو مایل مربع پورې رسېږي». د دغه استوګنځي په هکله رښتینې څېړنه په ۱۹۸۰ز لسیزه کې پیل شوه، کله چې ساینس‌پوهانو تاج‌پوښه پوړ ته د رسېدو لپاره مېتودونه رامنځ‌ته کړل (د بېلګې په توګه: د لیندۍ په مرسته د ونو څوکو ته د پړو ویشتل). د تاج‌پوښه پوړ په هکله څېړنې لا هم په لومړنیو پړاوونو کې دي، خو د ونو تر ټولو هسکو څانګو ته د رسېدو په موخه د بالونونو او هوایي بېړیو کارونه او د ځنګل د غولي په پوړ کې د واټونو او دروندکښو وسایطو جوړولو په څېر نور مېتودونه هم شتون لري. له هوایي بېړیو یا ورته هوایي کړنلارو څخه په ګټې‌اخېستنې سره د استوایي ځنګلونو تاج‌پوښه پوړ ته د لاسرسي موندلو ساینس ته «دندرونوتیک» ویل کېږي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dendronautics.org/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060614070953/http://www.dendronautics.org/|url-status=dead|title=dendronautics|archivedate=June 14, 2006}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>cajmcjlc8ba0xvrctrq8zvx655v7f6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لویدیځتوب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62188</id>
    <revision>
      <id>362809</id>
      <parentid>281256</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T16:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18093" sha1="3p5fxxb4b34cgf5pr58h71gahtah7gg" xml:space="preserve">لویدیځتوب ('''Westernization''') همدارنګه اروپايي توب یا لویدیځ پالنه هغه بهیر دی چې له مخې یې ټولنې د صنعت، ټکنالوژي، ساینس، زده کړو، سیاست، اقتصاد، ژوندانه سبک، قانون، معیارونو، دودونو او رواجونو، ارزښتونو، ذهنیت، درک، غذايي رژیم، لباس، ژبې، لیک دود ډول، مذهب او فلسفې په برخو کې د لویدیځ کلتور تر اغېز لاندې راغلې دي او هغه یې منلی. د استعمار پر مهال په هغو کې تر ډېره د عیسویت پراختیا شامله وه. &lt;ref&gt;Thong, Tezenlo. &quot;‘To Raise the Savage to a Higher Level:' The Westernization of Nagas and Their Culture,&quot; ''Modern Asian Studies'' 46, no. 4 (July 2012): 893–918&lt;/ref&gt;

لویدیځتوب د وروستیو څو پېړیو پر مهال په ټوله نړۍ کې په مخ پر زیاتېدونکي ډول اغېز درلود، په دې ډول چې آن یو شمېر لویدیځو مفکرینو هغه له معاصر سازۍ سره معادل باله هغه موضوع چې تر ډېره د بحثونو لامل ګرځېدلې. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|last=Hayford|first=Charles|title=Westernization|encyclopedia=in David Pong, ed., Encyclopedia of Modern China|publisher=Charles Scribner's Sons}}&lt;/ref&gt;

د لویدیځتوب ریښه لرغوني یونان ته اړوندېږي. وروسته بیا د روم سترواکۍ د لویدیځتوب لومړنيو بهیرونو ته مخ کړه، خو له دې امله چې په کلکه سره د یونان تر اغېز لاندې و د یوناني لرغونې ټولنې د اصولو او ارزښتونو پر بنسټ یې نوی کلتور رامنځته کړ. رومیان له داسې کلتور سره را څرګند شول چې د اروپا لپاره یې نوی بنسټ رامنځته کړ او د یوناني – رومي ټولنې پر بنسټ یې د نوي لویدیځ هویت له مخې وده وکړه. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Acculturation|encyclopedia=Encyclopedia of Applied Psychology|publisher=Oxford: Elsevier Science &amp; Technology}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=McLeish|first=Kenneth|title=Westernization|work=Bloomsbury Guide to Human Thought|publisher=Bloomsbury, London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kottak, Conrad Phillip. (2005). Window on Humanity. New York: McGraw-Hill&lt;/ref&gt;

== په پام وړ توګه له لویدیځ توب اغېزمن هېوادونه ==
هغه هېوادونه او سیمې چې په پام وړ توګه د لویدیځتوب تر اغېز لاندې راغلي: 

* '''ارمنستان:''' ارمنیايي کلتور چې له جغرافیايي پلوه د لویدیځې آسیا په قفقاز سیمه کې موقعیت لري په مخ پر زیاتېدوني ډول د لویدیځتوب د بهیر تر اغېز لاندې راغلی. ارمنستان د خپل تاریخ په اوږدو کې د لویدیځو او ختیځو تمدنونو تر اغېز لاندې و. ارمنستان د نړۍ لومړۍ هېواد دی چې په ۳۰۱ زکال کې یې عیسویت د خپل رسمي دین په توګه ومانه. د ارمنستان اصلي سیمه له ختیځ ارمنستان او لویدیځ ارمنستان څخه جوړه ده چې د رومیانو، پارسیانو، عربو، عثمانیانو او د روسیې د سترواکۍ تر کنټرول لاندې و. اوسني ارمنستان په ۱۹۹۱ زکال کې د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته خپلواکي ترلاسه کړه. نن ورځ ارمني دولت له ایران، روسیې او لویدیځ په ځانګړې توګه له متحده ایالاتو او اروپايي اتحادیې سره ښې اړیکې لري. دغه هېواد اروپايي اتحادیې ته په اړوندو ډیری سازمانونو لکه د ختیځ مشارکت په سازمان او یورنست پارلماني شورا کې ونډه لري؛ همدارنګه د اروپايي شورا، د اروپا د امنیت او همکارۍ سازمان، د تور سمندرګي د اقتصادي همکاریو د سازمان، فرانسوي ژب ویونکو هېوادونو د سازمان، د سولې لپاره د ناټو سازمان د پروګرام او یورو – اتلانتیک د همکاریو شورا غړیتوب لري. په ۲۰۱۷ زکال کې ارمنستان له اروپايي اتحادیې سره د CEPA په نوم د همکاریو پراخه هوکړه لاسلیک کړه چې د دواړو لورو ترمنځ اقتصادي او سیاسي اړیکې لا پیاوړې کوي. له دې سربېره ارمنستان د ورزشي، روزنیزو او کلتوري چارو اړوند ګڼ شمېر اروپايي سازمانونو لکه یوفا، اروپايي المپیک کمېټې، د لوړو زده کړو لپاره د اروپايي سیمې او د یوروویژن په نامه د سندرو ویلو د سیالیو غړیتوب لري. &lt;ref&gt;({{Cite book|last=Garsoïan|first=Nina|title=Armenian People from Ancient to Modern Times|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|year=1997|editor-last=R.G. Hovannisian|volume=1|page=81|author-link=Nina Garsoïan}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Donald Tusk: &quot;I feel at home in Armenia&quot;|date=2020-09-24|url=https://mediamax.am/en/news/foreignpolicy/34168/|work=MediaMax}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=92% of the Armenian public considers relations with the EU as very good, FM says at EaP ministerial|date=2020-09-24|url=https://armenpress.am/eng/news/994276.html|work=Armenpress}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Europe Square inaugurated in Yerevan, Armenia|date=2020-09-24|url=https://armenpress.am/eng/news/969279.html|work=Armenpress}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The future of the Trio Plus Strategy 2030: building a future of Eastern Partnership|url=http://www.epgencms.europarl.europa.eu/cmsdata/upload/439b3edc-e523-4a0e-a9bc-e6c8db51ed75/NEST_8th_urgency_resolution_EN.pdf}}&lt;/ref&gt;
* '''اذربایجان''': دغه هېواد له جغرافیايي پلوه د قفقاز غرونو په لړۍ کې (د لویدیځې آسیا او ختیځې اروپا ترمنځ طبیعي پوله) پروت دی. دغه هېواد اروپايي اتحادیې ته د اړوندو سازمانونو لکه ختیځ مشارکت، اروپايي شورا او ګوام (د دیموکراسي او اقتصادي پراختیا سازمان) غړیتوب لري. همدارنګه د ورزشي او کلتوري چارو لپاره د اروپايي بنسټونو لکه یوفا او یوروویژن سندرو ویلو سیالیو غړیتوب هم لري. په ۲۰۲۰ مه لسیزه کې دغه هېواد د بشري حقونو او مطبوعاتو د آزادۍ د مسایلو له مخې په پام وړ توګه استبدادي رژیم بلل کېږي. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan &amp; the West|url=https://www.thebusinessyear.com/whats-behind-azerbaijans-shirt-to-the-west/focus|access-date=2022-06-18|archive-date=2020-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714091157/https://www.thebusinessyear.com/whats-behind-azerbaijans-shirt-to-the-west/focus|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''کیپ ورډ''': دغه هېواد په لویدیځه افریقا کې یو ټاپوئیز هېواد دی. کیپ ورډ له اروپايي کلتور (په ځانګړې توګه له پرتګالي) اغېزمن دی چې له آزور او مادیرا (پرتګال) سیاسي خپلواکو سیمو او همدارنګه د هسپانیا له قناري ټاپوګانو سره په ګډه ماکرونیزي مجموع الجزایر ته اړوندېږي. له همدې امله دغه هېواد له دواړو ایبري هېوادونو (پرتګال او هسپانیا) سره نږدې دیپلماتیکې او کلتوري اړیکې لري؛ آن هڅه یې کړې چې یو شمېر لویدیځو سازمانونو لکه اروپايي اتحادیې او ناټو ته نږدې شي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Afrol News - EU, Cape Verde display different interests in integration|url=http://www.afrol.com/articles/18640}}&lt;/ref&gt;
* '''هانګ کانګ،  ماکو او  سنګاپور''': دغه هېوادونه د آسیا په ختیځ او سویل ختیځ کې له خپل موقعیت او چینايي میراث سربېره د اروپايي کلتور (په ځانګړې توګه د بریتانیا او د پرتګال) تر شدید اغېز لاندې راغلي او لږ تر لږه لویدیځ شوي. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Puga|first=Rogério Miguel|url=https://www.academia.edu/3785763|title=The British Presence in Macau, 1637–1793|date=2013|publisher=[[Hong Kong University Press]]|isbn=978-988-8139-79-8|series=[[Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|Royal Asiatic Society]]|location=[[Hong Kong]]|language=en|lccn=2013383538|ol=25637013M|author-link=Rogerio Miguel Puga|access-date=2022-03-22}}&lt;/ref&gt;
* '''اسرائیل''': په داسې حال کې چې اسرائیل له جغرافیايي پلوه په منځني ختیځ کې موقعیت لري خو دغه هېواد ته د لویدیځ کلتور ډېری اغېزو په ځانګړې توګه له کاناډا، فرانسې، جرمني، بریتانیا او متحده ایالاتو څخه د د یهودي ډیاسپورا د بېرته راګرځېدو له امله لار موندلې. دغه هېواد د اقتصادي پراختیا او همکاریو د سازمان غړیتوب لري. له دې سره د ورزشي او کلتوري چارو اړوند اروپايي بنسټونو لکه یوفا او یوروویژن غړیتوب لري چې هغه هم تر ډېره پورې د خپلو آسیايي سیالانو له خوا د ځانه لرې شړلو له امله دی. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Richard T. Arndt, David Lee Rubin|url=https://books.google.com/books?id=LqMwKTUN7f0C&amp;q=%22culturally+European%22+canada&amp;pg=PA53|title=The Fulbright difference|publisher=Transaction Publishers|year=1996|isbn=9781560008613|series=Studies on cultural diplomacy and the Fulbright experience|page=53|access-date=2010-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sheldon Kirshner&quot;&gt;{{Cite web|last=Sheldon Kirshner|date=2013-10-16|title=Is Israel Really a Western Nation?|url=http://sheldonkirshner.com/?p=1673|access-date=2013-11-09|publisher=Sheldon Kirshner Journal}}&lt;/ref&gt;
* '''جاپان، سویلي کوریا او  تایوان:''' له دې سره چې دغه هېوادونه له جغرافیايي پلوه په ختیځه آسیا کې موقعیت لري خو دغو دریو واړو هېوادونو په ترتیب سره د میجي دورې (د جاپان په سترواکۍ کې)، ګوجونګ واکمنۍ (په کوریايي سترواکۍ کې) او چینګ د حکومت پر مهال ځانونه لویدیځ کړي، بېلابېل ډوله دیموکراتیک حکومتونه (په داسې حال کې چې هم سویلي کوریا او د چین ملت پاله دولت وړاندې له دې کمونېزم ضد اقتدار پالونکي دولتونه لرل)، د آزاد بازر اقتصاد، د ژوند کولو لوړ معیارونه او له لویدیځ  علم او ټکنالوژۍ سره پراخې همکارۍ لري چې له امله یې کولای شو هغوی د «ترکیبي» معاصرو پرمختللو «نیمه لویدیځو» هېوادونو په توګه یاد کړو. د متحده ایالاتو د پوځ زیاتې اډې په دغو دریو هېوادونو کې شتون لري. همدارنګه دغه هېوادونه له تاریخي پلوه له اروپايي هېوادونو او اروپايي اتحادیې سره نږدې اړیکې لري. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Early Westernization &amp; Modernization in Japan 1868-1900 &amp;#124; Japan Experience|url=https://www.japanvisitor.com/japanese-culture/history/westernization}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=4 ways Western culture has influenced South Korea &amp;#124; Selective Asia|url=https://www.selectiveasia.com/blog/south-korea/4-ways-western-culture-has-influenced-south-korea}}&lt;/ref&gt;
* '''لاتین امریکا:''' د لاتین امریکا ډیری هېوادونه د لویدیځو هېوادونو په توګه په پام کې نیول کېږي؛ هغه هم تر ډېره له دې امله چې وګړي یې له اروپايي نژاد (هسپانوي او پرتګالي اوسېدونکي یې لرل او وروسته له اروپايي هېوادونو کډوال دلته راغلي) څخه دي او ټولنې یې تر ډېره پورې په لویدیځه بڼه چلن کوي. د لاتین امریکا ډیری هېوادونه له پرتګالي او هسپانوي ژبو څخه د خپلو رسمي ژبو په توګه کار اخلي. د امریکا د استخباراتو د مرکزي ادارې د نړیوالو اطلاعاتو د کتاب له مخې د لایتن امریکا هېوادونو په ځانګړې توګه ارجنټاین، برازیل، چلي او یوروګوای ته له هسپانیا او پرتګال پرته (د بېلګې په توګه له جرمني، ایټالیا، هالند او نورو اروپايي هېوادونو څخه) پام وړ کډوالۍ شتون لرلی. &lt;ref name=&quot;west&quot;&gt;{{Cite book|last=Huntington, Samuel P.|url=https://archive.org/details/clashofcivilizat00hunt/page/38|title=Clash of Civilizations|year=1991|isbn=978-0-684-84441-1|edition=6th|location=Washington, D.C.|pages=[https://archive.org/details/clashofcivilizat00hunt/page/38 38–39]|quote=The origin of western civilization is usually dated to 700 or 800 AD. In general, researchers consider that it has three main components, in Europe, Northern America and Latin America. [...] However, Latin America has followed a quite different development path from Europe and Northern America. Although it is a scion of European civilization, it also incorporates more elements of indigenous American civilizations compared to those of Northern America and Europe. It also currently has had a more corporatist and authoritarian culture. Both Europe and Northern America felt the effects of Reformation and combination of Catholic and Protestant cultures. Historically, Latin America has been only Catholic, although this may be changing. [...] Latin America could be considered, or a sub-set, within Western civilization, or can also be considered a separate civilization, intimately related to the West, but divided as to whether it belongs with it.|via=[[Internet Archive]]}}&lt;/ref&gt;
* '''فلیپین:''' له جغرافیايي پلوه د آسیا په سویل ختیځ کې موقعیت لري، خو د دغې سیمې په کلتور کې د اروپايي (په ځانګړې توګه د هسپانوي) او امریکايي کلتورونو د پام وړ اغېز له امله دغه هېواد لویدیځ بلل کېږي. له دې سربېره د فلیپین هېواد نږدې ۹۰٪ وګړي عیسویان دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Heydarian|first=Richard|date=2015-01-12|title=Philippines' Shallow Capitalism: Westernization Without Prosperity|url=http://www.huffingtonpost.com/richard-javad-heydarian/philippines-shallow-capit_b_6441868.html|access-date=19 November 2016|website=The Huffington Post}}&lt;/ref&gt;
* '''تایلنډ:''' په داسې حال کې چې تایلنډ له جغرافیايي پلوه د اسیا په سویل ختیځ کې موقعیت لري او سیام د ۱۸مې او ۱۹ مې پېړۍ پر مهال د فرانسې او بریتانیا د امپریالیستي فشار په ځانګړې توګه له لویدیځو ځواکونو سره د ګڼ شمېر نابرابرو هوکړو له امله د خپلو ډېرو سیمو اجباري پرېښودو ته اړ شوی؛ خو له دې سره هم د سویل ختیځې آسیا یوازنی هېواد دی چې د لویدیځ له مستقیم استعمار څخه یې مخه نیولې. دغه هېواد په خپل سر لویدیځ شوی. اوس مهال تایلنډ له لویدیځو هېوادونو سره ټینګې اړیکې لري.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Leventon|first=Melissa|last2=Gluckman|first2=Dale Carolyn|year=2013|title=Modernity Through the Lens: The Westernization of Thai Women's Court Dress|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1179/0590887613Z.00000000025|journal=Costume|volume=47|issue=2|pages=216–233|doi=10.1179/0590887613Z.00000000025}}&lt;/ref&gt;
* '''ترکیه:''' په داسې حال کې چې له جغرافیايي پلوه د ترکیې درې سلنه خاوره اروپا (ختیځه تراکیا) ته اړوندېږي او نوره ټوله په لویدیځه آسیا کې موقعیت لري خو د ترک توکمو اوسېدونکو لرونکی تر ټولو لویدیځ شوی هېواد دی. دغه هېواد د لویدیځو هېوادونو په څېر اقتصادي نظام لري، د اروپايي اتحادیې غړیتوب ته له رسمي نوماندۍ سربېره له اروپايي اتحادیې سره ګمرکي اتحادیه لري او د لویدیځو سنتي سازمانونو لکه د اقتصادي همکاریو او امنیت سازمان، اروپايي شورا او ناټو غړیتوب لري. په معمول ډول د ورزشي او کلتوري چارو لپاره د اړوندو اروپايي سازمانونو لکه یوفا او یوروویژن سیالیو غړی هېواد هم دی. له ۲۰۱۰ زکال راهیسې د ترکیې او لویدیځې نړۍ اړیکې ترینګلې شوې دي. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cagaptay|first=Soner|url=https://books.google.com/books?id=V8vQAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|title=The Rise of Turkey: The Twenty-First Century's First Muslim Power|publisher=[[Potomac Books]]|year=2014|isbn=9781612346519|page=44}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>3p5fxxb4b34cgf5pr58h71gahtah7gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فردریش انګلس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62431</id>
    <revision>
      <id>362803</id>
      <parentid>362624</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T15:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21000" sha1="teufpuj9nkfzoi4iqntwqyko7hoo248" xml:space="preserve">{{Infobox person}}'''فردريش انګلس''' چې ځيني وختونه يې انګليسي بڼه فريدريک انګلس ده، چې د ژوند موده يې د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر له  ۲۸ مه څخه د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ تر ۵ مه نېټې پورې وه. نوموړی د دې تر څنګ چې يو الماني فيلسوف، د سياسي اقتصاد کره کتونکی، تاريخپوه، د سياسي نظرياتو پوه او اوښتونيز يا انقلابي سوسياليست و، سوداګر، ژورنالېست او سياسي فعال هم و، چې پلار يې په سالفورډ “Salford” (د انګلېنډ لانکاشاير) او د پروس په بارمېن “Barmen, Prussia” کې د اوبدلو يا نساجۍ سترې فابريکې درلودې. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Wells|first=John|title=Longman Pronunciation Dictionary|date=3 April 2008|publisher=Pearson Longman|isbn=978-1-4058-8118-0|edition=3rd|author-link=John C. Wells}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RH_Engels&quot;&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/engels &quot;Engels&quot;]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MW_Engels&quot;&gt;{{citation|last=Merriam-Webster|title=Engels|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/engels|postscript=.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hunt_2009&quot;&gt;{{citation|last=Hunt|first=Tristram|title=The Frock-Coated Communist: The Revolutionary Life of Friedrich Engels|year=2009|postscript=.|publisher=Metropolitan/Henry Holt &amp; Co|isbn=9780805080254|oclc=263983621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Liedman|title=Engelsismen|url=https://fronesis.nu/wp-content/uploads/2020/12/FR02808.pdf|journal=Fronesis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Deutsch-Franzosische Jahrbucher|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1844/df-jahrbucher/outlines.htm|access-date=2021-09-17|website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;

انګلس له کارل مارکس سره په ګډه هغه څه رامنځته کړل، چې اوس مهال ورته مارکسيزم وايي. نوموړي په ۱۹۴۵ ز کال په انګليسي ښارونو کې د خپلو شخصي کتنو او څېړنې پر بنسټ د «انګليستان کې د کارګر پوړ حالت : The Condition of the Working Class in England» نومې کتاب خپور کړ. په ۱۸۴۸ ز کال يې له مارکس سره په ګډه «د کمونيست څرګندونې يا اعلاميه:Communist Manifesto» او ځانته او يا په اصل کې له مارکس سره په ګډه نور زيات کتابونه وليکل. انګلس وروسته د مارکس مالي ملاتړ وکړ او هغه ته يې د څېړنې کولو او “Das Kapital” نومي کتبا د ليکلو اجازه لاره هواره کړه. انګلس د دې تر څنګ «د ډېرښت يا پاتې شوني ارزښت نظرياتو» په اړه د مارکس يادښتونه ترتيب کړل، چې وروسته د “Das Kapita” د څلورم ټوک په توګه چاب شول. نوموړي په ۱۸۸۴ ز کال کې د مارکس د نژادي څېړنې پر بنسټ د «د کورنۍ، شخصي شتمنۍ او دولت اصل: The Origin of the Family, Private Property and the State» تر سرليک لاندې کتاب چاپ کړ. &lt;ref&gt;''[[Theories of Surplus Value]]'', in ''Collected Works of Marx and Englels: Volumes 30, 31 and 32'' (International Publishers: New York, 1988).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thecharnelhouse.org/wp-content/uploads/2018/05/Isaiah-Berlin-Karl-Marx.pdf Isaiah Berlin, ''Karl Marx'', fifth ed]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, page 262. Princeton University Press, 2013.&lt;/ref&gt;

انګلس د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ پر ۵ مه نېټه د ۷۴ کلونو په عمر لندن کې د سرطان (laryngeal cancer) له امله مړ شو. د جسد له سوځولو څخه وروسته يې ايرې ايسټبورني “Eastbourne” ته نږدې “Beachy Head” سيند کې واچول شوې.

== ژوند ليک ==

=== د ژوند لومړي وختونه ===
فردريش انګلس د پروس د جوليش – کليوس- بيرګ په بارمين “Barmen” کې (چې اوس د المان د وپپرټال “Wuppertal” سيمه ده) د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر پر ۲۸ مه نېټه وزېږېد. پلار يې مشر فردريش انګلس “Friedrich Engels Sr.” (۱۷۹۶ – ۱۸۶۰) او مور يې اليزابيت يا ايلايس فرانزيسکا ماوريشيا اون هار “Elisabeth &quot;Elise&quot; Franziska Mauritia von Haar” (۱۷۹۷ – ۱۸۷۳) نومېده او انګلس يې تر ټولو مشر زوی و. د انګلس شتمنې کورنۍ په بارمين او سالفورډ کې د پنبې اوبدلو سترې کارخانې درلودې، چې دواړو يې د سيمې لوی صنعتي ښارونه پراخول. د فردريش مور او پلار پاک پارسا پروتستانت وو او خپل ماشومان يې هم د همدې باور له مخې را لوی کړل. &lt;ref&gt;A copy of Friedrich Engels's birth certificate appears on page 577 of the ''Collected Works of Karl Marx and Friedrich Engels: Volume 2'' (New York: International Publishers, 1975).&lt;/ref&gt;

انګلس د ۱۳ کلنۍ په عمر د ايلبرفيلډ “Elberfeld” په نږدې ښار کې د ژبې د اصولو يا ګرامر ښوونځي (جمنازيوم) کې ګډون وکړ، مګر د پلار د فشار له امله يې بايد په ۱۷ کلنۍ کې پريښی وی. د نوموړي پلار له هغه څخه غوښتل چې بايد يو سوداګر شي او د کورنۍ په شرکت کې د سوداګريز زده کوونکي په توګه کار پيل کړي. په بارمېن کې له يو کال څخه وروسته ځوان انګلس په ۱۸۳۸ ز کال کې د خپل پلار له لورې د بارمين په يو سوداګريز شرکت کې زده کړو تر لاسه کولو په موخه هلته واستول شو. مور او پلار يې تمه درلوده، چې نوموړی به د کورنۍ په سوداګرۍ کې د خپل پلار مسلک ته دوام ورکړي، مګر د زوی اوښتونيزو فعاليتونو يې ناهيلي کړل. دا ښايي د کورنۍ له شرکت سره د نوموړي له يو ځای کېدلو څخه څو کالونه پخوا وختونه وو. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Friedrich Engels Facts in Encyclopedia of World Biography|url=https://biography.yourdictionary.com/friedrich-engels|access-date=8 January 2019|publisher=The Gale Group, Inc.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;engels-bio&quot;&gt;{{Cite web|title=Lenin: Friedrich Engels|url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1895/misc/engels-bio.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tucker&quot;&gt;Tucker, Robert C. ''The Marx-Engels Reader'', p. xv&lt;/ref&gt;

په بارمين کې د اوسېدلو پر مهال انګلس د هيګل “Georg Wilhelm Friedrich Hegel” د فلسفې لوستل پيل کړل، چې لارښوونو يې په هغه وخت کې الماني فلسفه باندې واکمني وکړه. انګلس د ۱۸۳۸ ز کال په سپټمبر کې د “Bremisches Conversationsblatt” په ۴۰ ګڼه کې خپل لومړنی کار خپور کړ، چې په اصل کې د بيډويون “Bedouin” تر سرليک لاندې شعر و. نوموړی په نورو ادبي کارونو کې هم بوخت شو او ورځپاڼو لپاره مقاله ليکنې يې پيل کړې، چې د صنعتي کوونې پر ټولنيزو بدګڼو باندې يې په کې نيوکې کولې. نوموړي د دې لپاره چې له پاروونکو ليکنو سره يې د کورنۍ د اړيکې مخنيوی کړی وي، د “Friedrich Oswald” په پټ يا مستعار نوم سره يې ليکل وکړل. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Progress Publishers|title=Preface by Progress Publishers|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/cw/volume02/preface.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 November 1941|title=Footnotes to Volume 1 of Marx Engels Collected Works|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/cw/volume02/footnote.htm#188|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;

هغه په ۱۸۴۱ ز کال کې د کورنۍ توپخانې د غړي په توګه (چې جرمني کې ورته “Garde-Artillerie-Brigade” وايي) د پروس په فوځ کې فوځي خدمت تر سره کړ. برلين ته ګومارل شوي انګلس په برلين پوهنتون “University of Berlin” کې د پوهنتون درسونه ولوستل او د ځوان هيګليانو (Young Hegelians) له ډلو سره اړيکې پيل کړې. نوموړي په بې نومه ډول په “Rheinische Zeitung” ورځپانه کې مقالې خپرې کړې، چې د کارخانې د کارکوونکو له لورې ګالل کېدونکي کمزورې ګومارنه او د ژوند حالتونه يې په کې رابرسېره کول. د يادې ورځپاڼې مدير کارل مارکس و، مګر انګلس د ۱۸۴۲ ز کال د نومبر تر وروستيو پورې ورسره نه وو ليدلي. انګلس په خپل ټول مسلک کې پر خپلې معنوي يا فکري وده باندې د الماني فلسفې اغېز ومنه. نوموړي په ۱۸۴۰ زکال کې دا هم وليکل: «له ژوند څخه د ډېر څه تر لاسه کولو لپاره بايد فعال اوسئ، تاسې بايد ژوند وکړئ او د ځوانۍ له څپې څخه د خوند اخېستلو په موخه زړه ورتوب ولرئ». &lt;ref&gt;Heinrich Gemkow ''et al''., ''Friedrich Engels: A Biography'' (Verlag Zeit im Bild: Dresden, Germany, 1972) p. 53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Friedrich Engels, W.O. Henderson, p. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tucker2&quot;&gt;Tucker, Robert C. ''The Marx-Engels Reader'', p. xv&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;engels-bio2&quot;&gt;{{Cite web|title=Lenin: Friedrich Engels|url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1895/misc/engels-bio.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;

انګلس د بې دينۍ عقيدو ته وده ورکړه او د هغه او مور او پلار تر منځ يې اړيکه وپاشل شوه. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Friedrich Engels|title=Letters of Marx and Engels, 1845|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/letters/45_03_17.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;
{{کمونيزم څنګپټه}}
=== مانچستر او سالفورډ ===
په ۱۸۴۲ ز کال يې مور او پلار ۲۲ کلن انګلس د انګليستان مانچستر ته ولېږه، چې هغه توليدي مرکز و چې صنعتي وده په کې مخ پورته روانه وه. ټاکل شوې وه چې نوموړي به د ايرمين او انګلس دوه کسيزه کارخانې “Ermen and Engels’s Victoria Mill” د سالفورډ د “Weaste” سيمې په څانګو کې کار کوي، چې د ګنډول تارونه يې توليدول. د انګلس پلار فکر کاوه، چې د مانچستر شرکت کې کار کولو سره يې ښايي زوی يو ځل بيا خپلو بنسټپالو نظرياتو باندې فکر کولو ته اړ کړي. فردريش انګلس مانچستر ته پر لاره په کالوګني سيمه کې “Cologne” د “Rheinische Zeitung” له دفتر څخه ليدنه وکړه او په لومړي ځل يې کارل مارکس سره وکتل. دوی په لومړيو کې له يو بل څخه اغېزمن نه وو. مارکس په تېروتنې سره فکر وکړ، چې انګلس لا هم د هغو برليني ځوان هيګليانو له ډلو سره اړيکې لري، چې مارکس ورسره په تېرو نږدې وختونه کې پرې کړې وې. &lt;ref name=&quot;en-1893&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marxists.org/archive/marx/bio/engels/en-1893.htm|title=Biography on Engels|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-art1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_1.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=1|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.salfordstar.com/article.asp?id=461|title=Mary Burns Superstar – Salford Star – with attitude &amp; love xxx|website=www.salfordstar.com|access-date=2022-07-03|archive-date=2018-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021103222/http://www.salfordstar.com/article.asp?id=461|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Brooks-Pollock|first=Tom|date=11 March 2014|title=Ten things Manchester gets the credit for when really it should be Salford|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/ten-things-manchester-gets-credit-6796109|access-date=31 March 2020|newspaper=Manchester Evening News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Heinrich Gemkow ''et al''., ''Friedrich Engels: A Biography'' (Verlag Zeit im Bild: Dresden, Germany, 1972) pp. 53–54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wheen, Francis ''Karl Marx: A Life'', p. 75.&lt;/ref&gt;

انګلس په مانچستر کې له ماري برنس “Mary Burns” سره وکتل. نوموړې يوه کلکه ايرلنډۍ ځوانه ښځه وه، چې بنسټپال نظريات يې درلودل او د انګلس په فابريکه کې يې کار وکړ. دوی اړيکه پيل کړه، چې ۲۰ کالونه يې دوام وکړ او په ۱۸۶۳ ز کال کې په مړينې سره پای ته ورسېده. دواړو هيڅکله ځکه واده ونه کړ، چې د واده خلاف وو. په داسې حال کې چې انګلس له يوې ښځې سره واده پاک لمني ګڼله، مګر شته حالت او د کليسا له لورې ترتيب شوی واده يې د ټولګي د فشار يا زور يوه بڼه وبلله. برنس “Burns” خپل شل کلن ملګري (انګلس) په مانچستر او سالفورډ کې وګرځاوه او د خپلې څېړنې تر ټولې خرابې سيمې يې وروښودلې. &lt;ref&gt;Edmund Wilson, To the Finland Station: A Study in the Writing and Acting of History (1940)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harry Schmidtgall: ''Friedrich Engels´ Manchester-Aufenthalt 1842–1844. Soziale Bewegungen und politische Diskussionen. Mit Auszügen aus [[Jakob Venedey|Jakob Venedeys]] England-Buch (1845) und unbekannten Engels-Dokumenten''. Trier 1981, S. 61. (=Schriften aus dem Karl-Marx-Haus Nr. 25).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-art2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_2.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=2|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whitfield, Roy (1988) ''Friedrich Engels in Manchester'', Working Class Movement Library, {{ISBN|0906932211}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carver|first=Terrell|author-link=Terrell Carver|year=2003|publisher=[[Oxford University Press]]|title=Engels: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/engelsveryshorti00carv_145|url-access=limited|pages=[https://archive.org/details/engelsveryshorti00carv_145/page/n85 71]–72|isbn=978-0-19-280466-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;draper&quot;&gt;{{cite journal|last=Draper|first=Hal|author-link=Hal Draper|title=Marx and Engels on Women's Liberation|journal=[[International Socialism (magazine)|International Socialism]]|access-date=29 November 2011|date=July 1970|url=http://www.marxists.org/archive/draper/1970/07/women.htm}}&lt;/ref&gt;

انګلس په داسې حال کې چې د ۱۸۴۳ ز کال د اکتوبر او نومبر مياشتو ترمنځ په مانچستر کې و، د «د سياسي اقتصاد د يوې نيوکې غټ ټکي:Outlines of a Critique of Political Economy» تر سرليک لاندې يې د سياسي اقتصاد برخه کې خپله لومړنۍ نيوکيزه مقاله وليکله. نوموړي ياده مقاله پاريس ته ولېږله، چې هلته د مارکس له لورې په ۱۸۴۴ زکال په (''Deutsch–Französische Jahrbücher'') کې خپره شوه. &lt;ref&gt;&quot;Outline of a Critique of Political Economy,&quot; ''Collected Works of Karl Marx and Friedrich Engels: Volume 3'' ([[International Publishers]]: New York, 1975), pp. 418–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;en-18932&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marxists.org/archive/marx/bio/engels/en-1893.htm|title=Biography on Engels|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;

انګلس په داسې حال کې چې د مانچستر ښار له ګڼو سيمو (چې وېجاړې او ناولې وي) يې له نږدې ليدنه کوله، د سيمو د ډار او کرکې يادښتونه يې واخېستل، چې د ماشومانو کار، تالا شوی چاپيريال او زيات کار او بې وزله کارکوونکي يې د يادونې وړ ټکي وو. نوموړي مارکس ته درې ګونې مقالې ولېږلې، چې لومړی په “Rheinische Zetung” او وروسته په “''Deutsch–Französische Jahrbücher''” کې خپرې شوي او په مانچستر کې د کارګر ټولګي يا پوړ په منځ کې حالتونه يې په تاريخي ډول بيانول. هغه وروسته يادې مقالې د ۱۸۴۵ ز کال «په انګليستان کې د کارګر پوړ حالتونه:The Conditions of the Working Class in England» نومي لومړني اغېزناک کتاب لپاره راټولې کړې. ياد کتاب چې د ۱۸۴۴ ز کال د سپټمبر او د ۱۸۴۵ ز کال د مارچ تر منځ ليکل شوی دی، په ۱۸۴۵ ز کال المان کې خپور شو. نوموړي په کتاب کې د غريبۍ د هغو بشپړو معلوماتو په ګوته کولو سره د پانګوالۍ او صنعتي دورې ډارونکی راتلونکی بيان کړ، چې کارګرو خلکو په کې ژوند کاوه. نوموړی کتاب په ۱۸۸۷ ز کال انګليسي کې هم چاپ شو. مانچستر کې د انګلس د اوسېدلو د وخت ارشيفي سرچينې د مانچستر پوهنتون کې د ځانګړو ټولګو له لورې په پام کې نيول شوې چاپي يا ليکنيزې نسخې (MMM/10/1) په ګډون، پر هغو ځينو حالتونو باندې رڼا واچوله، چې انګلس يې په ياد کتاب کې تشرېح کوي. دا د مانچستر په هغه شاهي بستر “Manchester Royal Infirmary” کې ليدل شوي حالتونه (قضيې) بيانوي، چې صنعتي پېښو په کې واکمنې وې او د هغو بې ډوله وګړو په اړه د انګلس له تبصرو سره همغږي دي، چې د دې ډول پېښو له امله مانچستر کې ليدل کېږي. &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|last=Garner|first=Dwight|date=18 August 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/08/19/books/19garner.html|title=Fox Hunter, Party Animal, Leftist Warrior|newspaper=The New York Times|access-date=31 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salfordstar.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.salfordstar.com/article.asp?id=456|title=Friedrich Engels in Salford|website=Salford Star|access-date=2022-07-03|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225071538/https://www.salfordstar.com/article.asp?id=456|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Condition of the Working Class in England'', in the ''Collected Works of Marx and Engels: Volume 4'' (International Publishers: New York, 1975) pp. 295–596.&lt;/ref&gt;

انګلس له بنسټپال ژورنالېزم او سياست سره خپلې ښکېلتيا ته دوام ورکړ. نوموړی څو ځله هغو سيمو ته تللی و، چې د انګليسي کارګر او چارټسټ خوځښتونو د هغو غړو په منځ کې نامتو وې، چې هغه ورسره وکتل. انګلس د سويلي ستوري “The Northern Star”، د رابرت اووين د نوې اخلاقي نړۍ “Robert Owen’s New Moral World” او ديموکراتيک کتنې “Democratic Review” په نوم ورځپاڼې په ګډون بېلابېلو ورځپاڼو ته ليکل هم وکړل. &lt;ref name=&quot;bbc-art22&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_2.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=2|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Karl Marx|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/05/04.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040314204539/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/05/04.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2004|title=Introduction to the French Edition of Engels|year=1880|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whitfield, Roy (1988) &quot;The Double Life of Friedrich Engels.&quot; In: ''Manchester Region History Review'', vol. 2, no. 1, 1988&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>teufpuj9nkfzoi4iqntwqyko7hoo248</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هاټ سپاټ (وای-فای)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62685</id>
    <revision>
      <id>362826</id>
      <parentid>357753</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T20:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37667" sha1="gzyuzmp9m09cmhkh9mm1y0gbzilvi4u" xml:space="preserve">{{Refimprove|date=January 2012}}
 
[[دوتنه:WI-FI_Range_Diagram.svg|بټنوک|300x300px| یو ډیاګرام د وای فای شبکه ښیې]]
'''هاټ سپاټ''' یو فزیکي ځای دی چېرې چې خلک کولی شي [[انټرنېټ ته لاسرسی|انټرنیټ لاسرسی]] پيدا کړي ، په ځانګړې توګه د Wi-Fi ټېکنالوژۍ په کارولو سره د بې سیمه سیمه يیزې شبکې (WLAN) له لارې د انټرنیټ خدماتو چمتو کوونکي سره وصل شوي روټر په کارولو سره.

عامه هاټ سپاټ شونې ده په سوداګريزو ځايونو کې  د پېرودونکو د کارولو لپاره د سوداګرو له لوري رامنځته شي ، لکه د کافي شاپونه یا هوټلونه. عامه هاټ سپاټونه عموما د بې سیمه لاسرسي نقطو څخه رامنځته کیږي چې د انټرنیټ لاسرسي چمتو کولو لپاره ترتیب شوي ، او تر يو محدودې سيمې پورې کار کوي. په دې ساده بڼه کې، هغه ځایونه چې د [[انټرنېټ ته لاسرسی|براډ بانډ انټرنیټ لاسرسی لري]] کولی شي د لاسرسي نقطې (AP) په ترتیب کولو سره عامه بېسیم لاسرسی رامینځته کړي، د روټر سره په ګډه د AP انټرنیټ سره وصل کړي. یو واحد بې سیم روټر چې د دې دندو سره یوځای کول ممکن کافي وي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ngo |first=Dong |date=30 October 2012 |title=Networking buying guide |url=http://reviews.cnet.com/4520-6603_7-5023845-1.html |access-date=13 April 2013 |archive-date=14 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014035237/http://reviews.cnet.com/4520-6603_7-5023845-1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

یو شخصي هاټ سپاټ چې ډېری وختونه د تیيرینګ په نوم یادیږي ، ممکن په سمارټ فون یا ټابلیټ کې نورو شبکو  ته د [[بلوتوت|بلوتوټ جوړه]] کولو له لارې انټرنیټ لاسرسي اجازه ورکړي ، یا د USB له لارې د RNDIS پروتوکول له لارې ، یا حتی کله چې دواړه د هاټ سپاټ وسیله او هغه وسیله چې دې ته لاسرسی لري د ورته وای فای شبکې سره وصل کړي، مګر یو چې انټرنیټ ته لاسرسی و نه لري. په ورته ډول، یو بلوتوټ یا USB OTG د ګرځنده وسیلې له خوا کارول کېدی شي د ګرځنده شبکې پرځای د وای فای له لارې انټرنیټ ته لاسرسی پيداکولای شي ، داسې وسیلې ته چې پخپله نه وای فای لري او نه د ګرځنده شبکې وړتیا.

== کاروي ==
عام خلک کولی شي د بې سیم اړيکې (معمولا وای فای ) ته د لاسرسي لپاره [[ورونپاسی|لپ ټاپ]] یا بل مناسب د لېږد وړ وسیله وکاروي. د اټکل شوي 150 ميلیون لپټاپونو څخه ، 14 ميلیون PDAs ، او نور راپورته کېدونکي وای فای وسایل په تېرو څو کلونو کې هر کال پلورل کیږي ،  ډیری د وای فای بڼې شامل دي.

د iPass 2014 متقابل نقشه، چې د شنونکو مارویډیس ریټینک لخوا چمتو شوي معلومات ښیې، ښیي چې د 2014 په ډسمبر کې په ټوله نړۍ کې 46,000,000 هټ سپاټونه او له 22,000,000 څخه ډیر د روم وړ وړ ځایونه شتون لري. له 10,900 څخه ډیر هټ سپاټونه په ریل ګاډو، الوتکو او هوایی ډګرونو کې دي (په حرکت کې Wi-Fi) او له 8,500,000 څخه ډېر &quot;برانډ شوي&quot; هاټ سپاټونه دي (پرچون، کیفې، هوټلونه). هغه سیمه چې د عامه هاټ سپاټ  ترټولو لوی شمېر لري اروپا ده ، ورپسې شمالي امریکا او آسیا ده. &lt;ref name=&quot;ipas-map&quot;&gt;{{Cite web |title=IPass Wi-Fi Growth Map |url=http://www.ipass.com/wifi-growth-map/ |access-date=31 October 2015 |publisher=ipass.com |تاريخ الأرشيف=10 March 2016 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160310024341/http://www.ipass.com/wifi-growth-map/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=10 March 2016 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160310024341/http://www.ipass.com/wifi-growth-map/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160310024341/http://www.ipass.com/wifi-growth-map/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310024341/http://www.ipass.com/wifi-growth-map/ }}&lt;/ref&gt;

په ټوله متحده ایالاتو کې کتابتونونه د هاټ سپاټ پور ورکولو پروګرامونه پلي کوي ترڅو آنلاین کتابتون خدماتو ته لاسرسی په کور کې کاروونکو ته وغځوي څوک چې په کور کې انټرنیټ لاسرسی نه لري یا انټرنیټ زیربنا ته لاسرسی نلري. د نیویارک عامه کتابتون ترټولو لوی پروګرام و، چې د کتابتون سرپرستانو ته یې 10,000 وسایل په پور ورکړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Library HotSpot |url=https://www.nypl.org/hotspot |publisher=The New York Public Library}}&lt;/ref&gt; ورته پروګرامونه په کنساس، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MiFi Pilot 2 (Borrow the Internet @ your library) |url=https://kslib.info/1107/MiFi-Pilot |publisher=Kansas State Library, KS |لاسرسي-نېټه=2022-07-13 |خونديځ نېټه=2022-07-04 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220704064041/https://kslib.info/1107/MiFi-Pilot |url-status=dead |access-date=2022-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220704064041/https://kslib.info/1107/MiFi-Pilot }}&lt;/ref&gt; مین، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Check-out the Internet Project, Washington County |url=https://www.maine.gov/msl/libs/grant_projects/washington_county_wifi_grant.shtml |publisher=Maine State Library}}&lt;/ref&gt; او اوکلاهوما کې شتون لري؛ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=OSU, public libraries working together to bridge 'digital divide' in rural Oklahoma |url=https://news.okstate.edu/articles/agricultural-sciences-natural-resources/2018/stotts_extension_library_mobile_hotspots.html |publisher=Oklahoma State University |access-date=2022-07-13 |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201101622/https://news.okstate.edu/articles/agricultural-sciences-natural-resources/2018/stotts_extension_library_mobile_hotspots.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; او ډیری انفرادي کتابتونونه دا پروګرامونه پلي کوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schrubbe |first=Alexis |title='Borrowing' the Internet: Library Program Lets Patrons Take Access Home |url=http://www.dailyyonder.com/borrowing-the-internet-library-program-lets-patrons-take-access-home/2017/01/11/17079/ |access-date=2018-06-13 |website=Daily Yonder |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

د وای فای موقعیت د نږدې هاټ سپاټونو موقعیتونو پراساس د ځای مالومولو لپاره میتود دی. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title=SpotFi: Decimeter Level Localization Using WiFi|publisher=ACM|journal=Proceedings of the 2015 ACM Conference on Special Interest Group on Data Communication|date=2015-01-01|place=New York, NY, USA|isbn=978-1-4503-3542-3|pages=269–282|series=SIGCOMM '15|doi=10.1145/2785956.2787487|first1=Manikanta|last=Kotaru|first2=Kiran|last2=Joshi|first3=Dinesh|last3=Bharadia|first4=Sachin|last4=Katti}}&lt;/ref&gt;

== امنیتي مسایل ==
امنیت د عامه او خصوصي ځایونو په تړاو یوه جدي اندیښنه ده. د برید درې احتمالي سناریوګانې شتون لري. لومړی، د پیرودونکي او د لاسرسي نقطې تر مینځ بې سیم اړیکه شتون لري، کوم چې [[کوډ کول|کوډ]] کولو ته اړتیا لري، نو دا اړیکه د مینځني مینځني برید لخوا پټه نه شي یا برید نشي. دوهم، پخپله د هټ سپټ شتون لري. د WLAN کوډ کول په انٹرفیس کې پای ته رسیږي، بیا د خپل شبکې سټیک غیر کوډ شوي سفر کوي او بیا، دریم، د ISP تر BRAS پورې د وائرډ اتصال څخه سفر کوي.

د عامه هټ سپټ تنظیم کولو پورې اړه لري ، د هټ سپټ چمتو کونکی میټاډاټا او مینځپانګې ته لاسرسی لري چې د هټ سپټ کاروونکو لخوا لاسرسی کیږي. ترټولو خوندي طریقه کله چې د نامعلومو امنیتي تدابیرو سره، د هټ سپټ له لارې انټرنیټ ته لاسرسۍ وي، د پای څخه تر پایه کوډ کول دي. د قوي پای څخه تر پای پورې کوډ کولو مثالونه HTTPS او SSH دي.

ځینې هاټ سپاټونه د کاروونکو تصدیق کوي؛ په هرصورت، دا کارونکي د پیکټ سنیفیرونو په کارولو سره د شبکې ترافیک لیدلو مخه نه نیسي. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 February 2013 |title=Internet Security Podcast episode 10: Free WiFi And The Security issues it poses |url=http://planetzuda.com/2013/02/18/internet-security-podcast-episode-10-free-wifi-and-the-security-issues-it-poses/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831183436/http://planetzuda.com/2013/02/18/internet-security-podcast-episode-10-free-wifi-and-the-security-issues-it-poses/ |archive-date=31 August 2014 |access-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt;

ځینې پلورونکي د ډاونلوډ اختیار چمتو کوي چې د WPA ملاتړ ځای په ځای کوي. دا د تشبثي تشکیلاتو سره ټکر لري چې د دوی داخلي WLAN لپاره ځانګړي حلونه لري.

د فرصت لرونکي بې سیم کوډ کولو (OWE) معیار د WPA3 معیار سره سم په خلاص وای فای شبکو کې کوډ شوي ارتباط چمتو کوي ، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 8, 2018 |title=WPA3: How and why the Wi-Fi standard matters |url=https://www.hpe.com/us/en/insights/articles/wpa3-how-and-why-the-wi-fi-standard-matters-1808.html |website=HPE}}&lt;/ref&gt; مګر لاهم په پراخه کچه نه پلي کیږي.

== غیر ارادي پایلې ==
د نیویارک ښار د وای فای هاټ سپاټ کیوسک د LinkNYC په نوم معرفي کړ چې د خلکو لپاره د تادیې تلیفون بدیل په توګه د عصري ټیکنالوژۍ چمتو کولو اراده لري. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|Date=2016-09-14}}&lt;/ref&gt; سوداګرو شکایت وکړ چې دوی بې کوره مقناطیس و او د CBS خبرونو د اوږدې مودې لپاره د کیوسک سره وصل شوي تارونو سره لېږدونکي لیدلي. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-10-10 |title=New Yorkers Express Concern About Homeless At LinkNYC Kiosks |url=https://newyork.cbslocal.com/2018/10/10/linknyc-charging-wi-fi-kiosk-homeless-manhattan/ |access-date=2020-12-24 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; دا د سټیشن شاوخوا د لنډمهاله فعالیت په اړه د شکایتونو وروسته وتړل شو او شاوخوا یې کیمپونه جوړ شول. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; لېږدونکي / panhandlers د 2016 په پیل کې د نصب کولو راهیسې د کیوسک ترټولو مکرر کاروونکي وو چې د فحشا او لاسغودۍ د عامه لید په اړه شکایتونو ته وده ورکوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=York |first=Associated Press in New |date=2016-09-14 |title=New York's Wi-Fi kiosks disabled after complaints of people watching porn |url=http://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/14/new-york-sidewalk-wifi-homeless-people-porn |access-date=2020-12-24 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ځایونه ==
عامه ځایونه اکثرا په هوایی ډګرونو ، د کتاب پلورنځیو ، کافي شاپونو ، ډیپارټمنټ پلورنځیو ، د تیلو سټیشنونو ، هوټلونو ، روغتونونو ، کتابتونونو ، عامه معاشونو تلیفونونو ، [[خوړنځی|رستورانتونو]] ، RV پارکونو او د کیمپ ډګرونو ، سوپر مارکیټونو ، ریل سټیشنونو او نورو عامه ځایونو کې موندل کیږي. سربیره پردې ، ډیری [[ښوونځی|ښوونځي]] او [[پوهنتون|پوهنتونونه]] په خپلو کیمپسونو کې بې سیم شبکې لري.

== ډولونه ==

=== وړیا هاټ سپاټونه ===
د statista.com په وینا، په 2022 کې، په ټوله نړۍ کې نږدې 550 ملیون وړیا وای فای هټ سپاټونه شتون لري. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global public Wi-Fi hotspots 2016-2022 |url=https://www.statista.com/statistics/677108/global-public-wi-fi-hotspots/ |access-date=2022-04-21 |website=Statista |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Research: Global Ranking of Free Wifi Hotspots in 2022 |url=https://www.vpnmentor.com/blog/free-wifi-hotspots-research/ |access-date=2022-04-21 |website=vpnMentor |language=en}}&lt;/ref&gt; د [[د امریکا متحده آیالاتونه|متحده ایالاتو NSA]] د وړیا عامه وای فای سره د وصل کیدو پروړاندې خبرداری ورکوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=NSA Issues Guidance on Securing Wireless Devices in Public Settings |url=http://www.nsa.gov/Press-Room/News-Highlights/Article/Article/2711968/nsa-issues-guidance-on-securing-wireless-devices-in-public-settings/ |access-date=2022-04-21 |website=National Security Agency/Central Security Service |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

وړیا هاټ سپاټ په دوه لارو کار کوي:

* د خلاصې عامه شبکې کارول د وړیا هټ سپټ رامینځته کولو ترټولو اسانه لار ده. ټول هغه څه چې ورته اړتیا لري د وائی فای روټر دی. په ورته ډول، کله چې د شخصي بېسیم روټرونو کاروونکي خپل تصدیق اړتیاوې بندوي، د دوی پیوستون خلاصوي، په قصدي توګه یا نه، دوی د هر چا لخوا د پیګی بیکینګ (شریکولو) اجازه ورکوي. &lt;ref&gt;Tips for Using Public Wi-Fi Networks. (2014). Retrieved from https://www.consumer.ftc.gov/articles/0014-tips-using-public-wi-fi-networks {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809122844/https://www.consumer.ftc.gov/articles/0014-tips-using-public-wi-fi-networks |date=2019-08-09 }}&lt;/ref&gt;
* تړل شوي عامه شبکې د هټ سپاټ مدیریت سیسټم کاروي ترڅو هټ سپاټونو ته لاسرسی کنټرول کړي. دا سافټویر پخپله په روټر یا یو بهرني کمپیوټر کې چلیږي چې آپریټرانو ته اجازه ورکوي چې یوازې ځانګړي کاروونکو ته اجازه ورکړي چې انټرنیټ ته لاسرسی ومومي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is Open vs Closed Network {{!}} IGI Global |url=https://www.igi-global.com/dictionary/open-vs-closed-network/21242 |access-date=2019-04-03 |website=www.igi-global.com |archive-date=2019-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403225755/https://www.igi-global.com/dictionary/open-vs-closed-network/21242 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; د دې ډول هټ سپاټونو چمتو کونکي ډیری وختونه وړیا لاسرسی د مینو ، غړیتوب یا پیرود حد سره شریکوي. آپریټران ممکن د هر کارونکي موجود بینډ ویت (د پورته کولو او ډاونلوډ سرعت) هم محدود کړي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې هرڅوک د ښه کیفیت خدمت ترلاسه کوي. ډیری وختونه دا د خدماتو په کچه تړونونو له لارې ترسره کیږي. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويکيپېډيا:سرچينه پکارده|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (July 2016)&quot;&gt;حوالې ته اړتیا ده&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== سوداګریز هاټ سپاټونه ===
یو سوداګریز هاټ سپاټ ممکن لاندې ځانګړتیاوې ولري:

* یو کیپټیو پورټل / د ننوتلو سکرین / سپلاش پاڼه چې کاروونکي یې د تصدیق او / یا [[اداينه|تادیې]] لپاره لیږل کیږي. د کیپټیو پورټل / سپلیش پاڼه ځینې وختونه د ټولنیز ننوتلو بټنونه شاملوي.
* د [[باور کارډ|کریډیټ کارت]] ، iPass ، [[پي پال|PayPal]] ، یا د تادیې بل خدمت په کارولو سره د تادیې اختیار (واوچر پر بنسټ وائی فای)
* د دیوال لرونکي باغ ځانګړتیا چې ځینې سایټونو ته وړیا لاسرسي ته اجازه ورکوي
* د خدماتو پر بنسټ چمتو کول ترڅو ښه عاید ته اجازه ورکړي
* د ډیټا تحلیلونه او د ډیټا نیولو وسیلې ، د Wi-Fi پیرودونکو څخه ډیټا تحلیل او صادرولو لپاره

ډیری خدمتونه د هټ سپټ چمتو کونکو ته د تادیې خدمتونه وړاندې کوي ، د میاشتني فیس یا د پای کارونکي عاید څخه کمیسیون لپاره. د مثال په توګه، Amazingports د هټ سپاټ تنظیم کولو لپاره کارول کیدی شي چې د فیس پراساس او وړیا انټرنیټ لاسرسي وړاندیز کوي، او ZoneCD د لینکس توزیع دی چې د هټ سپټ چمتو کونکو لپاره د تادیې خدمات چمتو کوي څوک چې غواړي خپل خدمت ځای په ځای کړي. 

د رومینګ خدمتونه د لوی هټ سپټ خدماتو چمتو کونکو ترمینځ پراخیږي. د رومینګ خدمت سره د سوداګریز چمتو کونکي کارونکي کولی شي د نورو چمتو کونکو هټ سپاټونو ته لاسرسی ولري ، یا وړیا یا د اضافي فیسونو لپاره ، کوم چې کارونکي به معمولا د لاسرسي په هره دقیقه کې چارج کیږي. 

=== د سافټویر هاټ سپاټونه ===
ډیری Wi-Fi اډاپټرونه چې د مصرف کونکي کمپیوټرونو او ګرځنده وسیلو کې رامینځته شوي یا په اسانۍ سره اضافه شوي د خصوصي یا ګرځنده هټ سپاټونو په توګه فعالیت کولو فعالیت شامل دي ، ځینې وختونه د &quot;mi-fi&quot; په نوم یادیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mi-Fi |url=http://www.sprint.com/mifi |website=Sprint PCS }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; WAN ته د لاسرسي لپاره نورو شخصي وسایلو ته د لاسرسي لپاره د شخصي هټ سپټ کارول (معمولا مګر تل [[انټرنېټ|انټرنیټ]] نه) د پل کولو یوه بڼه ده ، او د ټیتر کولو په نوم پیژندل کیږي . جوړونکي او د فرم ویئر جوړونکي کولی شي دا فعالیت په ډیری Wi-Fi وسیلو کې په Wi-Fi وسیلو کې فعال کړي ، د هارډویر وړتیاو پورې اړه لري ، او ډیری عصري مصرف کونکي عملیاتي سیسټمونه ، پشمول د [[انډرايد (د عامل سيستم)|Android]] ، Apple OS X 10.6 او وروسته ، &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MN81gC_jRRYC&amp;q=10.6+share+internet&amp;pg=PA476|title=Mac OS X 10.6 Snow Leopard: Visual QuickStart Guide|journal=Maria Langer|date=2010|isbn=9780321658999|access-date=29 June 2016|last=Langer|first1=Maria}}&lt;/ref&gt; [[مايکروسافټ وېنډوز|وینډوز]] ، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 1, 2018 |title=How to set up a mobile hotspot with Windows 10 |url=https://www.techrepublic.com/article/how-to-set-up-a-mobile-hotspot-with-windows-10/ |access-date=29 June 2019 |website=[[Greg Shultz]]}}&lt;/ref&gt; او لینکس د دې ملاتړ لپاره ځانګړتیاوې  سربیره پردې د بې سیم چپسیټ جوړونکي لکه Atheros ، Broadcom ، Intel او نور، ممکن د ځینې Wi-Fi NICs لپاره وړتیا اضافه کړي، معمولا د پیرودونکي رول کې کارول کیږي، د هټ سپټ موخو لپاره هم کارول کیږي. په هرصورت، ځینې خدمت چمتو کونکي، لکه AT&amp;T، &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mobile Hotspots |url=http://www.att.com/shop/wireless/devices/hotspots.html |website=AT&amp;T Shop}}&lt;/ref&gt; Sprint، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 16, 2012 |title=New Mobile Hotspot Plans and Usage Notification Options |url=https://community.sprint.com/baw/community/buzzaboutwireless/plans/blog/2012/05/16/new-mobile-hotspot-plans-and-usage-notification-options |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129042605/https://community.sprint.com/baw/community/buzzaboutwireless/plans/blog/2012/05/16/new-mobile-hotspot-plans-and-usage-notification-options |archive-date=November 29, 2014 |website=Sprint Community: Plans}}&lt;/ref&gt; او T-Mobile &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Smartphone Mobile Hotspot |url=http://offers.t-mobile.com/tethering/admin/faq.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129093527/http://offers.t-mobile.com/tethering/admin/faq.jsp |archive-date=2014-11-29 |website=Tethering FAQ}}&lt;/ref&gt; د دې خدمت لپاره کاروونکي چارج کوي یا د کاروونکي اړیکې منع کوي او که چیرې ټیچرینګ کشف شي. 

د دریمې ډلې سافټویر پلورونکي غوښتنلیکونه وړاندیز کوي ترڅو کاروونکو ته اجازه ورکړي چې خپل هټ سپټ پرمخ بوځي، ایا انټرنیټ ته د تګ په وخت کې لاسرسی ولري، موجوده اړیکه شریکه کړي، یا د بل هټ سپټ لړۍ پراخه کړي.

=== هاټ سپاټ 2.0 ===
Hotspot 2.0، چې د HS2 او Wi-Fi تصدیق شوي پاسپورټ په نوم هم پیژندل کیږي، &lt;ref&gt;{{Cite web |last=vonNagy |first=Andrew |date=20 May 2012 |title=Wi-Fi Alliance Rebrands Hotspot 2.0 as Wi-Fi Certified Passpoint |url=http://revolutionwifi.blogspot.co.uk/2012/05/wi-fi-alliance-rebrands-hotspot-20-as.html |access-date=13 April 2012}}&lt;/ref&gt; د Wi-Fi اتحادیې لخوا د عامه لاسرسي Wi-Fi لپاره یوه تګلاره ده. نظر د ګرځنده وسیلو لپاره دی چې په اوتومات ډول د Wi-Fi پیرودونکي خدمت سره یوځای شي کله چې کارونکي د هټ سپټ 2.0 ساحې ته ننوځي ، ترڅو پای کاروونکو ته د غوښتنې پراساس غوره بینډ ویت او خدمات چمتو کړي او د ځینې ټرافیک کیریر زیربنا راحته کړي.

Hotspot 2.0 د IEEE 802.11u معیار پراساس دی، کوم چې په 2011 کې خپور شوی د پروتوکولونو سیټ دی ترڅو د سیلولر په څیر رومینګ فعال کړي. که چیرې وسیله د 802.11u ملاتړ وکړي او د هټ سپټ 2.0 خدمت کې ګډون وکړي نو دا به په اوتومات ډول وصل او رومم شي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Simkins |first=Rob |date=10 January 2012 |title=Hotspot 2.0 |url=http://uk-wireless.blogspot.co.uk/2012/03/hotspot-20.html |access-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burton |first=Marcus |date=10 January 2012 |title=Hotspot 2.0 and the Next Generation Hotspot |url=http://www.cwnp.com/hotspot-2-0-and-the-next-generation-hotspot |access-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fitchard, Kevin |date=March 7, 2014 |title=Hotspot 2.0 inches its way into public Wi-Fi networks |url=https://gigaom.com/2014/03/07/hotspot-2-0-inches-its-way-into-public-wi-fi-networks/ |website=Gigaom |access-date=July 13, 2022 |تاريخ الأرشيف=March 21, 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220321091555/https://gigaom.com/2014/03/07/hotspot-2-0-inches-its-way-into-public-wi-fi-networks/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=March 21, 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220321091555/https://gigaom.com/2014/03/07/hotspot-2-0-inches-its-way-into-public-wi-fi-networks/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220321091555/https://gigaom.com/2014/03/07/hotspot-2-0-inches-its-way-into-public-wi-fi-networks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321091555/https://gigaom.com/2014/03/07/hotspot-2-0-inches-its-way-into-public-wi-fi-networks/ }}&lt;/ref&gt;

==== ملاتړ شوي وسایل ====

* د ایپل ګرځنده وسیلې iOS 7 او پورته چلوي &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brownlee |first=John |date=2013-06-12 |title=iOS 7 Will Make It Possible To Roam Between Open Wi-Fi Networks Without Your Data Ever Dropping |url=http://www.cultofmac.com/231599/ios-7-will-make-it-possible-to-roam-between-open-wi-fi-networks-without-your-data-ever-dropping/ |access-date=2013-09-16 |publisher=Cult of Mac}}&lt;/ref&gt;
* د سامسنګ ګیلیکسي ځینې سمارټ فونونه &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Branscombe |first=Mary |date=3 October 2012 |title=Wi-Fi roaming: Hotspot 2.0 and Next Generation Hotspot |url=http://www.zdnet.com/wi-fi-roaming-hotspot-2-0-and-next-generation-hotspot-7000005190/ |access-date=13 April 2013 |website=[[ZDNet]]}}&lt;/ref&gt;
* Windows 10 وسایل د شبکې کشف او پیوستون لپاره بشپړ ملاتړ لري. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Hotspot 2.0 - Windows Hardware Dev |url=https://msdn.microsoft.com/en-us/library/windows/hardware/mt244297(v=vs.85).aspx |access-date=24 April 2016}}&lt;/ref&gt;
* وینډوز 8 او وینډوز 8.1 د شبکې کشف نه لري، مګر د شبکې سره د نښلولو ملاتړ کوي کله چې اعتباري وګڼل شي. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== بلینګ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|+د EDCF کاروونکي لومړیتوب لیست
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;3&quot; |
! colspan=&quot;6&quot; | خالص ترافیک
|-
! colspan=&quot;3&quot; | ټیټ
! colspan=&quot;3&quot; | لوړ
|-
! آډیو
! ویډیو
! ډاټا
! آډیو
! ویډیو
! ډاټا
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:160px;&quot; | د کاروونکي اړتیاوې
! width=&quot;160&quot; | وخت نازک
| align=&quot;center&quot; | 7
| align=&quot;center&quot; | 5
| align=&quot;center&quot; | 0
| align=&quot;center&quot; | 6
| align=&quot;center&quot; | 4
| align=&quot;center&quot; | 0
|-
! وخت مهم نه دی
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; | 2
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; | -
| align=&quot;center&quot; | 2
|}
د &quot;د کاروونکي عادلانه ماډل&quot; یو متحرک بلینګ ماډل دی، کوم چې د حجم پر بنسټ بل کولو ته اجازه ورکوي، یوازې د تادیاتو مقدار (ډیټا، ویډیو، آډیو) لخوا چارج کیږي. برسېره پردې، تعرفه د خالص ټرافيک او د کاروونکو اړتیاو له مخې طبقه بندي کیږي. &lt;ref name=&quot;pommer&quot;&gt;{{Cite book|last=Pommer|first1=hermann|date=2008-03-25|title=Roaming zwischen Wireless Local Area Networks|place=Saarbrücken|publisher=[[VDM Publishing|VDM Verlag]]|isbn=978-3-8364-8708-5}}&lt;/ref&gt; 

که خالص ترافیک زیات شي، نو کاروونکي باید د راتلونکي لوړ تعرفې ټولګي تادیه کړي. کارونکي ته وهڅول شي چې تایید کړي چې دوی غواړي د لوړې ترافیک ټولګي کې ناستې ته دوام ورکړي.  د لوړ ټولګي کرایه د ځنډ حساس غوښتنلیکونو لکه ویډیو او آډیو لپاره هم اخیستل کیدی شي ، د وخت نه مهم غوښتنلیکونه لکه د ویب پا pagesو لوستل او بریښنالیک لیږل.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|+د کاروونکي عادلانه ماډل تعرفې ټولګي
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |
! colspan=&quot;2&quot; | خالص ترافیک
|-
! width=&quot;160&quot; | ټیټ
! width=&quot;160&quot; | لوړ
|-
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:160px;&quot; | د کاروونکي اړتیاوې
! width=&quot;160&quot; | وخت نازک
| align=&quot;center&quot; | معیاري
| align=&quot;center&quot; | ځانګړې
|-
! وخت مهم نه دی
| align=&quot;center&quot; | په ټیټه بیه
| align=&quot;center&quot; | معیاري
|}
د &quot;د کاروونکي عادلانه ماډل&quot; د EDCF (IEEE 802.11e) په مرسته پلي کیدی شي. د EDCF کاروونکي لومړیتوب لیست ټرافیک په 3 لاسرسي کټګوریو کې شریکوي (ډاټا، ویډیو، آډیو) او د کاروونکي لومړیتوبونه (UP). &lt;ref name=&quot;pommer&quot;/&gt; 

* ډاټا [UP 0|2]
* ویډیو [UP 5|4]
* آډیو [UP 7|6]

د عملي تطبیق لپاره د خدماتو پر بنسټ چمتو کول وګورئ.

== حقوقي مسایل ==
د عامه هټ سپټ په ترتیب پورې اړه لري ، د هټ سپټ چمتو کونکی میټاډاټا او مینځپانګې ته لاسرسی لري چې د هټ سپټ کاروونکو لخوا لاسرسی کیږي ، او ممکن د محرمیت اړتیاو پورې اړوند قانوني مکلفیتونه ولري او د غیرقانوني اهدافو لپاره د هټ سپټ کارولو مسؤلیت ولري. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=HTL Support Ts and Cs - HTL |url=http://www.wififoundation.org/legal}}&lt;/ref&gt; په هغو هیوادونو کې چې انټرنیټ تنظیم شوی یا [[د وينا ازادي|د بیان آزادي]] ډیر محدوده ده، ممکن اړتیاوې وي لکه جواز ورکول، ننوتل، یا د کاروونکو معلوماتو ثبت کول.  ماشوم خوندیتوب ، او ټولنیزو مسلو سره هم تړاو ولري لکه د اعتراض وړ مینځپانګې افشا کول، د سایبر ځورونې او غیرقانوني چلندونو په وړاندې محافظت، او پخپله د هټ سپټ کاروونکو لخوا د داسې چلندونو د ترسره کولو مخنیوی.

=== [[اروپايي شورا|اروپايي ټولنه]] ===
د ډیټا ساتلو لارښود چې د هټ سپټ مالکینو ته اړتیا لري د 12 میاشتو لپاره د کلیدي کاروونکو احصایې وساتي په 2014 کې د اروپایی اتحادیې د عدالت محکمې لخوا لغوه شوې. د محرمیت او برېښنایی مخابراتو لارښود په 2018 کې د عمومي معلوماتو محافظت مقرراتو لخوا بدل شو ، کوم چې د هټ سپټ آپریټرانو لخوا د معلوماتو راټولولو باندې محدودیتونه وضع کوي.

=== [[انګلستان]] ===

* د معلوماتو د ساتنې قانون 1998 : د هاټ سپاټ مالک باید د فرد مالومات وساتي.
* د ډیجیټل اقتصاد قانون 2010 : د نورو شیانو په منځ کې، د کاپي حق څخه سرغړونې سره معامله کوي، او د سرغړونې لپاره تر 250,000 پونډه جریمه ورکوي.

== تاریخ ==
[[دوتنه:CDSC_wifi_Classon_jeh.jpg|بټنوک| په بروکلین کې عامه پارک، [[نيويارک|نیویارک]] د محلي شرکت څخه وړیا وای فای لري.]]
د عامه لاسرسي د بې سیمه سیمه يیزو شبکو (LANs) لومړی ځل د 1993 په اګست کې د سان فرانسسکو په موسکون مرکز کې د &lt;ref&gt;[http://wifinetnews.com/archives/2002/08/wi-fi_timeline.html Wi-Fi Timeline]. Wifi Net News. August 8, 2002.&lt;/ref&gt; +Interop کنفرانس کې د هینریک سوجوډن لخوا وړاندیز شوی و. Sjoden د &quot;هاټ سپاټ&quot; اصطلاح نه کارولې مګر د عامه لاسرسي وړ بې سیم LANs ته راجع کیږي.

د عامه سيمه ييزې لاسرسي شبکې رامنځته کولو لپاره لومړنی سوداګریز شرکت د ریچارډسن ، ټیکساس کې تاسیس شوی شرکت و، چې د PLANCOM (د عامه سيمه ييزې شبکې مخابراتو) په نوم پیژندل شوی. د شرکت بنسټ اېښودونکي، مارک ګوډ، ګریګ جیکسن، او بریټ سټیوارټ په 1998 کې دا شرکت منحل کړ، په داسې حال کې چې ګوډ او جیکسن د موبایل سټار شبکې رامینځته کړې. دا شرکت یو له لومړنیو شرکتونو څخه و، چې د سټاربکس ، &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marsan |first=Carolyn Duffy |date=25 June 2001 |title=Starbucks wireless network a sweet deal for MobileStar |url=http://www.networkworld.com/news/2001/0625starbucks.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015115807/http://www.networkworld.com/news/2001/0625starbucks.html |archive-date=15 October 2013 |access-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt; امریکن ایرلاینز ، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 May 2000 |title=American Airlines and MobileStar Network to Deliver Wireless Internet Connectivity to American's Passengers |url=http://www.thefreelibrary.com/American+Airlines+and+MobileStar+Network+to+Deliver+Wireless+Internet...-a062020227 |access-date=13 April 2013 |website=[[PR Newswire]] |تاريخ الأرشيف=15 October 2013 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131015205612/http://www.thefreelibrary.com/American+Airlines+and+MobileStar+Network+to+Deliver+Wireless+Internet...-a062020227 |url-status=dead |خونديځ نېټه=15 October 2013 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20131015205612/http://www.thefreelibrary.com/American+Airlines+and+MobileStar+Network+to+Deliver+Wireless+Internet...-a062020227 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20131015205612/http://www.thefreelibrary.com/American+Airlines+and+MobileStar+Network+to+Deliver+Wireless+Internet...-a062020227 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015205612/http://www.thefreelibrary.com/American+Airlines+and+MobileStar+Network+to+Deliver+Wireless+Internet...-a062020227 }}&lt;/ref&gt; او هیلټن هوټلونو په څېر عامه هاټ سپاټونو ته لاسرسی يې لاسلیک کړ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 October 1998 |title=MobileStar Network to Supply U.S. Hilton Hotels With Wireless High-Speed Internet Access |url=http://www.hospitalitynet.org/news/4001187.html |access-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt; دا شرکت په 2001 کې په Deutsche Telecom وپلورل شو، چې بیا یې د شرکت نوم په &quot;T-Mobile Hotspot&quot; بدل کړ. دا هغه وخت و چې د &quot;هاټ سپاټ&quot; اصطلاح د هغه ځای ته د حوالې په توګه مشهور ځای ته ننوتل چېرې چې د عامه لاسرسي وړ بې سیم LAN شته.

د ABI څېړنې راپور ورکړی چې په 2012 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Demand for Mobility will Boost Global Wi-Fi Hotspots to Reach 6.3 Million in 2013 |url=http://www.abiresearch.com/press/growing-demand-for-mobility-will-boost-global-wi-f |website=ABI Research}}&lt;/ref&gt; ټولټال 4.9 ملیون نړیوال وای فای هاټ سپاټونه ول. په 2016 کې د بې سیم براډبنډ اتحادیې وړاندوینه وکړه چې په 2012 کې د 5.2 ميلیون عامه هاټ سپاټونو څخه په 2018 &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jinia |first=Irashe |title=Don't Buy AT&amp;T Internet Plans Until You Read This! |url=http://internet.realitytvcalendar.com/att-internet-plans.html |access-date=28 December 2016 |website=internet.realitytvcalendar.com |تاريخ الأرشيف=29 December 2016 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161229033211/http://internet.realitytvcalendar.com/att-internet-plans.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=29 December 2016 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20161229033211/http://internet.realitytvcalendar.com/att-internet-plans.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20161229033211/http://internet.realitytvcalendar.com/att-internet-plans.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033211/http://internet.realitytvcalendar.com/att-internet-plans.html }}&lt;/ref&gt; 10.5m ته د ثابت کلنی زیاتوالی راغی.

== دا هم وګوره ==

* [[بلوتوت]]
* بد دوه (بې سیم شبکې)
* د هاټ سپاټ دروازه
* IEEE 802.11
* د خنزیر د بیرته راستنېدو قانونيت
* LinkNYC
* موبایل سټار
* د استحصال آنلاین قانون څخه د تنکي ځوانانو خوندي کول
* د لیدونکي پر بنسټ شبکه
* د بې سیم لاسرسي نقطه
* بې سیم LAN
* بې سیم امنیت
* وای فای
* Wi-Fi مستقیم

== سرچينې ==
{{لړسرچينې|30em}}

== بهرنۍ تړنې ==

* په ويکي ميډيا کې د هاټ سپاټ (وای-فای) اړوند ليکنې
{{Telecommunications}}
[[وېشنيزه:وای فای]]
[[وېشنيزه:هاټ سپاټ]]
[[وېشنيزه:ملاتړ]]
[[وېشنيزه:وړيا انټر]]
[[وېشنيزه:انټرنېټ]]
[[وېشنيزه:مفته ان]]
[[وېشنيزه:موبايل]]
[[وېشنيزه:انټرنټ]]
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gzyuzmp9m09cmhkh9mm1y0gbzilvi4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داکټر سید جمال الدین هروی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62726</id>
    <revision>
      <id>362794</id>
      <parentid>335779</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T12:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17068" sha1="f6frr2vfpz0j96ayicg2blhpu1h7uyt" xml:space="preserve">
{{صندوق معلومات شخص|نوم=داکټر سید جمال الدین هروی|image=[[File:تصویر دکتور سید جمالدین هروی.jpg|تصویر دکتور سید جمالدین هروی]]|rank=دکترا|ژبه=[[فارسي]]،[[عربي]]،[[پښتو]]،[[اردو]]،[[انګلیسي]]|birth_date=21/ 01/ 1980م|birth_place=[[هرات]]|دين=اسلام|education=دکتوراه/ ph. D|known for=دقرآن کریم  ترجمه (فارسی)،د تفسیر المنیر،د الموسوعة الفقهیة الکویتیه د ځینی جلدونو ترجمه (فارسی)،تألیف کتاب قواعد کلی فقه، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی،تفسیر آیات احکام، په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی درسی کتاب (عربیک)،سیره¬ی حدیثی، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی،...|تخصص أكاديمي=تفسیر او قرآنی علوم (Tafseer and Quranic Sciences)}}

'''داکټر سید جمال الدین هروی''' په کال: 1980م د [[هرات]] ولایت د کُشک ولسوالی په یوه تعلیم یافته کورنی کې زیږدلی دی.[https://www.qalamlib.com/writers/view/435/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220714114226/https://www.qalamlib.com/writers/view/435/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C |date=2022-07-14 }} هغه یو څیړونکی او لیکوال دی.

== '''تعلیمی او تحصیلی سندونه:''' &lt;ref&gt;{{Cite book|title=کتاب سیره حدیثی|publication-date=1400|author=دکتور سید جمال الدین هروی|publisher=نشر احسان|publication-place=تهران}}&lt;/ref&gt; ==
- نوموړی ابتدایی تعلیم په [[ایران]] – خراسان د مهاجرو په سکولو کی تر سره کړی دی. 

- د1997 تر 2003میلادی کال [[پاکستان|دپاکستان]] په دینی مراکزو کې تعلیم حاصل کړیدی، او په همدی میلادی کال کی دشهادة العالمیه (دوره حدیث) وفاق المدارس العربیه نه فارغ شویدی. او ورسره په عربی او انگریزی ژبو په زدکړو بوخت وو. او ورسره په فرهنگی او فکری کارونو کی هم مصروف وو، جمعیة الطلبة العربیه سره کار کړیدی، او د بزم قرآن پشاور ډویژن ناظم پاتی شویدی، او د شعبه نشر و اشاعت جمعیت طلبه عربیه پشاور ډویژن ریاست هم کړیدی.  

-  د2003م تر 2007 میلادی کال کی د اسلامی یونیورسیټی مدینه منوره محصل پاتی شوی دی، او ورسره د خادم الحرمین الشریفین انسټی ټیوټ فار حج ریسرچز ممبر پاتی شویدی، او هیئة المسملین الجدد – [[مدینه منوره]] کی هم کار کړیدی. 

- په 2007م د [[مدینه منوره]] دیونیورسیټی نه په المرتبة الشرف سره گریجویټ شوی دی. 

-د2008م کال کی خپل ماسټری پروگرام په انټرنیشنل اسلامک یونیورسیټی [[اسلام آباد]] کی شروع کړیدی. 

-په 2013 کال کی د ماسټری نه گریجویټ او په هم دی کال په نړیوال اسلامک یونیورسټی کی پی ایچ ډی پروگرام کی شامل شویدی. او په 2022م کال کی خپل وایوا په بریالیتوب سره بشپړه کړی دی. د پی ایچ ډی ټاپک یی: «ترجیحات العلامة أمیر الملیح آبادی فی تفسیره مواهب الرحمن جمعا ودراسة». او ورسره په مختلفو فیکلټو کی لیکچرر او د شریعت فیکلټی دین پاتی شویدی.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090 |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716064741/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220716064741/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090 |date=2022-07-16 }} |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

== '''دندې او مسؤلیتونه:''' ==
1-    په نریوال اسلامیک یونیورسټی دآدابو او لغاتو فیکلټی لیکچرر (2009- 2010م). 

2-    د الهدی عربي- اردو مجلې مدیر - اسلام آباد (2008- 2013م). 

3-    په مختلفو پوهنځیو کې استاد او د شرعیاتو پوهنځي رئیس- افغانستان. 

4-    د نړۍ د پوهنتونونو د اتحاد (I. U. U) غړی - ترکی.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |title=آرشیف کاپي |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-07-16 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-07-16 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav }}&lt;/ref&gt; 

5-    د اریام سنتر د څیړنیز او تعلیمي مرکز غړی-  جردن.  

6-    د الجزایر د څیړنیز مرکز (P. J. S. A ) غړی - الجیریا. [https://www.asjp.cerist.dz/utilisateur]

7-    - دفردوسی یونیورسټی – ایران ویزیتنگ پرافیسر (2021- 2022م). 

8-    د «سبا مشران» ښوونځي بنسټ ایښودونکی او رییس - هراة.

9-    د «نجات او عروج» د مؤسسی بنسټ ایښودونکی او رییس - افغانستان.

== '''تربیتي کورسونو کي گډون:''' ==
1-    د استاذانو تربیتی پروگرام (Teachers training course) – اسلام آباد (2001م). 

2-    عربیک او اسلامک کلچرل اساتذه وو ته د سعودی له طرفه تعلیمی دوره - گلگت بلتستان (2002م). 

مسیحیان او قادیانو دعقائدو دپیژندو دوره- ملتان (2002م). 

== '''تجربه او خبره:''' ==
1-    د نوی مسلمانانو دهیئت غړی – مدینه منوره (2003- 2007م).

2-    دخادم الحرمین الشریفین دحج ریسرچز انستی تیوت غړی – مکه­ی مکرمه (2003- 2007م).

3-    د عربی – اردو «الهدی» مجله عمومی مدیر- إسلام آباد 2008- 2013م. 

4-    دحدیثو درس په مختلفو ریډیوگانو کی– افغانستان (2013- 2022م). 

5-    داسلامی او اجتماعی منظم درسونو په مختلفو ټی وی گانو کی – افغانستان (2013- 2022م).

تدریسی سابقه:

6-    دنړیوال اسلامیک یونیورسټی اسلام آباد په لغاتو او آدابو په پوهنځی کی تدریس (2009- 2010م). 

7-    دشرعی او حقوقی مضامینو تدریس په مختلفو پوهنځی گانو کی، او دشرعیاتو د فیکلټی رئیس – افغانستان (2013- 2022م). 

8-    د جامع جوماتونو او خطبائو دتعلیمی او تربیتی دوره استاذ- هرات (2014م). 

9-  د عربیک لینگویج استاذ – هرات (2015م). 

10- داسلامیک پولیتیکل جوریس پوریدینس ښوونه په فردوسی یونیورسټی – ایران (2021- 2022م). 

== '''ځینې چاپ شوی علمی کارنامی:''' &lt;ref&gt;{{Cite book|title=نظام سیاسی اسلام|publication-date=1400|publication-place=ایران|publisher=نشر احسان|isbn=978-600-349-915-7}}&lt;/ref&gt; ==
1-    دقرآن کریم مکمله ترجمه (فارسی).

2-    با پیامبر صلی الله علیه و سلم در حج (فارسی).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=نور |first=مکتبة |title=با پیامبر صلوات الله علیه و آله و سلم |url=https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC-pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628214754/https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC-pdf |archive-date=2022-06-28 |website=مکتبة نور |access-date=2022-07-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;مکتبة ملک فهد الوطنیه

ردمک: 9-728-56-9960

رقم الایداع: 1427/5963&lt;/ref&gt;

3-    کاروان دعوت و عزیمت (فارسی).

4-    د تفسیر المنیر، تألیف: دکتور وهبة الزحیلی دمختلفو اجزاءو ترجمه (فارسی).&lt;ref&gt;نشر شیخ الاسلام احمد جام- تربت جام- ایران&lt;/ref&gt; 

5-    دإزالة الخفاء عن خلافة الخلفاء، تألیف: شاه ولی الله دهلوی تحقیق، تخریج احادیث و حواشی (4 مجلد، عربی- فارسی).

6-    د الموسوعة الفقهیة الکویتیه د ځینی جلدونو ترجمه (فارسی).&lt;ref&gt;نشر احسان- تهران- ایران&lt;/ref&gt; 

7-    تألیف کتاب قواعد کلی فقه، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی (فارسی).&lt;ref&gt;نشر قدس - هرات - افغانستان&lt;/ref&gt; 

8-    تفسیر آیات احکام، په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی درسی کتاب (عربیک).&lt;ref&gt;نشر قدس - هرات - افغانستان&lt;/ref&gt;

9-    سیره­ ی حدیثی، درسی کتاب په دینی مدرسو او په [[پوهنتون|پوهنتونو]] کی (فارسی).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=سیره حدیثی|author=دکتور سید جمال الدین هروی|isbn=978-600-349-916-4|publication-date=1400|publication-place=تهران|publisher=نشر احسان}}&lt;/ref&gt;

10 نظام سیاسی اسلام، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی (فارسی)&lt;ref&gt;{{Cite book|author-link=داکټر سید جمال الدین هروی|title=نظام سیاسی اسلام|publication-date=1400|isbn=978-600-349-915-7|publisher=نشر احسان|publication-place=تهران -ایران}}&lt;/ref&gt;

11- د کتاب نقدی بر حافظ تحقیق و حواشی، تألیف: علامه برقعی (فارسی).&lt;ref&gt;{{Cite web |عنوان=آرشیف کاپي |نښلېدنه=https://aqeedeh.com/news/223/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%20%D8%B4%DA%A9%D9%86 |تاريخ الوصول=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2020-07-13 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200713091557/http://www.aqeedeh.com/news/223/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%20%D8%B4%DA%A9%D9%86 |url-status=dead |سرليک=آرشیف کاپي |لاسرسي نېټه=2022-07-16 |خونديځ نېټه=2020-07-13 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200713091557/http://www.aqeedeh.com/news/223/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%20%D8%B4%DA%A9%D9%86 }}&lt;/ref&gt;

12-تألیف کتاب تاریخ تشریع اسلامی، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی (فارسی).&lt;ref&gt;{{Cite book|author-link=داکتر سید جمال الدین هروی|year=1400|title=تاریخ تشریع اسلام|publication-place=هرات|publisher=نشر قدس|publication-date=1400}}&lt;/ref&gt;

13- تألیف: دسواد دزده کړو لړۍ لویانو ته (4 جلده). 

14-او په سلهاوو مقالی په عربی، فارسی و پښتو ژبو چی په مختلفو وبسایټونو او علمی مجلی خپاره شوی دي.

== '''په ځینو نړیوالو کنفرانسونو کې ګډون:''' ==
1-    د بشري او ټولنیزو مطالعاتو نړیوال کنفرانس - اکډنیز پوهنتون، انتالیا - ترکیه په مرسته د:  scholar worldwide (schwlar) 25- 26 نومبر- 2021م&lt;ref&gt;{{Cite web |title=سيد جمال الدين الهروي |url=[iuu.com.tr/node/profile/N0HY1qfiFMNGQKZDiuu.com.tr/node/profile/N0HY1qfiFMNGQKZD |archive-date=۲۰۲۲-۰۶-۲۸⁩}}&lt;/ref&gt;

2-    د &quot;بشري، ټولنیزو او سپورتي علومو&quot; نړیوال کنفرانس استانبول – ترکیه د اردن د هاشمي د تحقیقاتي مرکز الأریام په مرسته جوړ شوی : د ۲۰۲۱ کال د مارچ له: لومړۍ تر پنځمه. 

3-    &quot;د عربي ماشومانو په ادبیاتو کې د پیژندنې اړیکه&quot; نړیوال کنفرانس: د می 19 او 20، 2021م، لخوا: د هنرونو او ژبو پوهنځی، د محمد بو قره بو مرداس پوهنتون، بودواو. د وینا سرلیک: &quot;د عربي ماشومانو په ادبیاتو کې د مذهبي اړخ او پیژندنې اړیکه&quot;.

4-    د ژبو، قاموسونو او ژبپوهنې د اوسنیو ستونزو په اړه نړیوال کنفرانس، کال: ۲۰۱۹، اهواز، ایران.

5-    د بشري او حقوقي علومو: مسایل، میتودونه او امکانات، په نړیوال کنفرانس کې ګډون او د هغې دریمې ناستې مشري - سربیا. جولای 29-30: 2021. د خبرو سرلیک: په افغانستان او په ځانګړې توګه په هرات ولایت کې د تعلیمي ادارو پراخول؛ فرصتونه او ننګونې.

6-    &quot;بنسټ ایښودونکی پاچا؛ شخصیت، رهبري او تاریخ نړیوال کنفرانس&quot; - د اردن هاشمي سلطنت، 22-24 جون 2021 – 

د خبرو سرلیک: &quot;د فلسطین په مسله کې د بنسټ ایښودونکي پاچا عبدالله بن الحسین دلچسپي&quot; حسین بن طلال پوهنتون - اردن.

7-    نړیوال کنفرانس: «د عصري تدریسي طریقو په اړه محدودیتونه او درزونه»، له: 2- 5/ 8/ 2021 تونس. 

8-    د ټولنیزو او انسانی علومو په اړه دریم نړیوال څیړنیز کنفرانس (RCSH-21)، انتالیا، ترکیه، د اورسام تحقیقی مرکز په مرسته. د نومبر له 25 څخه تر 26، 2021 پورې. د خبرو سرلیک: د افغانستان او عربي هېوادونو د اړیکو شالید. 

9-    دریم علمی نړیوال کنفرانس: (اندلس: فکر، ادب او تمدن) ۲۹ – ۳۱ /۳ / ۲۰۲۲م. جردن. 

10- د هرات کنفرانس او ​​سیاست دریم پړاو: دیني خبرې اترې او ټولنیز سیاسي بدلونونه- هرات. د خبرو سرلیک: «د هرات په دیني مدرسو کې د تعلیمي وضعیت او نصاب څیړنه». 2019م. تنظیم کوونکی: د ستراتیژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ.&lt;ref&gt;https://alghad.com/%D9%85%D8%A4%D8%AA%D9%85%D8%B1-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%AC%D8%A7%D9%85/&lt;/ref&gt; 

'''خ‌-  د ډاکټر سيد جمال الدين هروي د ژوند او افکارو په اړه ليکل شوي کتابونه او مقالی:'''  &quot;د ډاکټر سید جمال الدین هروی ژوندلیک او افکار&quot; تنظیم کوونکی: خطیبي، د فردوسی یونیورسټی د ماسټرۍ محصل. د ډاکټر سيد محمد علي تقوي تر څارنې لاندې. &lt;references /&gt;https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 |date=2022-07-16 }}

https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090</text>
      <sha1>f6frr2vfpz0j96ayicg2blhpu1h7uyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کويټ اقتصاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62783</id>
    <revision>
      <id>362790</id>
      <parentid>361802</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T12:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41107" sha1="d0soq5ngfevioa1kzlm9ylrjcstyzvw" xml:space="preserve">[[دوتنه:Kuwait city cityscape.jpg|بټنوک|327x327px]]
'''د کویټ اقتصاد''' پر پټرولیمو ولاړ یو بډای اقتصاد دی. کویټ په نړۍ کې یو له بډایو هیوادونو څخه دی. د کویټ دینار په نړۍ کې تر ټولو زیات ارزښت لرونکې دودپيسه ده. د نړیوال بانک له نظره، کویټ په نړۍ کې د سړي سر ناخالص ملي عاید کې پنځم بډای هیواد دی. د کویټ اقتصاد د سړي سر «جي ډي پي» کې د نړۍ تر ټولو لوی شلم اقتصاد دی. د بېلا بېلو متنوع کونکو تګلارو په پایله کې، پټرولیم اوس د ټولې جي ډي پي ۴۳٪ او د صادراتو د عاید ۷۰٪ برخه جوړوي. د فولادو تولید د کویټ دویم تر ټولو لوی صنعت دی. کویټ په فولادو کې په خپل ځان بسیا دی.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |date=10 April 2015 |title=Kuwait |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=16 July 2022 |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072824/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;&gt;[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2014+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&amp;sort=desc &quot;GDP per capita, PPP (current international $)&quot;, World Development Indicators database], World Bank. Database updated on 14 April 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html GDP – per capita (PPP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html |date=2013-04-24 }}, [[The World Factbook]], Central Intelligence Agency.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?sy=2014&amp;ey=2014&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=16&amp;pr1.y=7&amp;c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&amp;s=PPPPC&amp;grp=0&amp;a=World Economic Outlook Database, October 2015], [http://www.imf.org/external/ns/cs.aspx?id=28 International Monetary Fund]. Database updated on 6 October 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;curr&quot;&gt;{{cite web |date=21 March 2012 |title=10 Most Valuable Currencies in the World |url=http://www.siliconindia.com/finance/news/10-Most-Valuable-Currencies-in-the-World-nid-109953.html |website=Silicon India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel&quot;&gt;{{cite web |date=2019 |title=Faisal Awwad Al Khaldi: Go Big or Go Home |url=https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |work=The Business Year |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-02-02 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-02-02 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202054418/https://www.thebusinessyear.com/kuwait-2019/go-big-or-go-home/interview }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel1&quot;&gt;{{cite web |date=13 November 2018 |title=KWT Steel: Our ultimate goal is to become a fully-integrated steel manufacturer |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/interviews/kwt-steel-our-ultimate-goal-is-to-become-a-fully_integrated-steel-manufacturer-1065742.htm |work=Steel Orbis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel4&quot;&gt;{{cite web |date=6 February 2007 |title=United Steel Industries covers Kuwait's demand for steel -- Chairman |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=1708673&amp;language=en |work=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel2&quot;&gt;{{cite web |date=19 November 2019 |title=New rebar capacity coming up in Kuwait |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/latest-news/new-rebar-capacity-coming-up-in-kuwait-1120965.htm |work=Steel Orbis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel3&quot;&gt;{{cite web |date=19 August 2019 |title=United Steel Industrial Co. (KWTSTEEL) |url=https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |work=Epicos |access-date=16 July 2022 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127183806/https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;{{cite web |author=Grant Suneson |date=7 July 2019 |title=These are the 25 richest countries in the world |url=https://www.usatoday.com/story/money/2019/07/07/richest-countries-in-the-world/39630693/ |website=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۹ز کال کې، د کویټ عمده صادراتي تولیدات کاني تیل و چې په صادراتو کې تیل (د ټولو صادراتو ۸۹.۱٪)، الوتکې او فضايی بیړۍ (۴.۳٪)، عضوي کیمیاوي مواد (۳.۲٪)، پلاستیک (۱.۲٪)، وسپنه او فولاد (۰.۲٪)، ارزښتمن غمي او قیمتي فلزات (۰.۱٪)، د کمپیوټر په ګډون ماشینونه (۰.۱٪)، المونیم (۰.۱٪)، مس (۰.۱٪)، او مالګه، سلفر، ډبره او سیمینټ (۰.۱٪) شامل دي. په ۲۰۱۹ز کال کې کویټ د «سلفوني، نايټريډ او نايټروس» شوي «هايدروکاربن» تر ټولو لوی صادرونکی هېواد و. د ۲۰۱۹ز کال د اقتصادي پیچلتیا شاخص (لړیال) کې کویټ د ۱۵۷ هیوادونو له منځه دري شپېتم مقام خپل کړ. په ۲۰۱۹ز کال کې عراق د کویټ د صادراتو مخکښ بازار و او خواړه/کرنیز تولیدات د ټولو صادراتي توکو ۹۴.۲٪ برخه جوړوله.&lt;ref name=&quot;exports&quot;&gt;{{cite web |title=Kuwait's Top 10 Exports |url=https://www.worldstopexports.com/kuwaits-top-10-exports/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;exports1&quot;&gt;{{cite web |title=Kuwait |url=https://oec.world/en/profile/country/kwt |website=[[The Observatory of Economic Complexity]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hktdc&quot;&gt;{{cite web |date=30 April 2021 |title=Kuwait: Market Profile |url=https://research.hktdc.com/en/article/MzU3OTgyNjcw |website=[[Hong Kong Trade Development Council]]}}&lt;/ref&gt;

== پتروليم او طبيعي ګاز ==
په ۱۹۳۴ز کال کې، د کویټ امیر، د کویټ د تیلو شرکت (Kuwait Oil Co. (KOC)) ته د تیلو امتیاز ورکړ چې د «انګلو- پارس» د تیلو شرکت (وروسته د برتانیا د پترولیم شرکت) او د خلیج د تیلو اتحادیې یې ګډ ملکیت درلود، په ۱۹۷۶ز کال کې د کویټ حکومت « KOC » دولتي کړ.

د کویټ د پټرولیم شرکت (KPC) چې یو نړیوال يو ځای شوی د تيلو شرکت دی، د پټرولیم په سکتور کې د دولتي چارو بنسټيز شرکت دی، په دې کې د کویټ د تیلو شرکت، کوم چې تیل او ګاز تولیدول؛ د کویټ ملي پټرولیم شرکت، تصفیه او کورنی پلور؛ پټروکیمیکل صنعتونو شرکت، کوم چې «امونیا» او «یوریا» تولیدوي؛ د کویټ بهرني پټرولیم لټونې شرکت، په مخ پر وده هیوادنو کې د ځینو نورو امتیازاتو سره، د کویټ تیلو ټانکر شرکت (Kuwait Oil Tanker Co) او «سانټافي» نړیواله اتحادیه، شامل دي. وروستي شرکت چې په ۱۹۸۲ز کال کې بشپړ رانیول شوی، د پټرولیمو په صنعت کې د کویټ د پټرولیمو اتحادیې ته په ټوله نړۍ کې موجوديت ورکوي.

د کویټ د پټرولیمو اتحادیې د خلیج د تیلو شرکت څخه په «بینیلکس» هیوادونو او سکینډینویا کې د تصفیه کولو او اړوندو خدماتو مرکزونه او همدراراز په ایټالیه کې د زېرمه کولو ځايونه او د خدماتو د مرکزونو شبکه هم رانیولي دي. په ۱۹۸۷ز کال کې، د کویټ د پټرولیمو اتحادیې په برتانيه پترولیم کې ۱۹٪ سهم واخیست، کوم چې وروسته ۱۰٪ ته راټیټ شو. د کویټ پټرولیمو اتحادیه خپل توليد په اروپا کې د «کیو-۸» توليد نوم (برانډ) لاندې بازار ته وړاندې کوي او د متحده ایالاتو او جاپان په بازارونو کې لېوالتيا لري.

کویټ د شاوخوا ۹۴ میلیارده بیلرو (۱۴.۹ کیلو متر مربع) د تر لاسه کېدو وړ تیلو زیرمې لري. تر جګړې د مخه، اټکل شوې ظرفیت يې د یوې ورځې پر سر شااو خوا ۲.۴ میلیون بیلره و (پر ورځ کې ۳۸۰× ۱۰&lt;sup&gt;۳&lt;/sup&gt; متر مکعب). د عراقي نېواک پر مهال، د کویټ د تیلو د تولید وړتیا په عملي توګه هیڅ ته راښکته شوه. همدارنګه، له هغه وروسته خورا ښه بیا رغونه او پرمختګونه وشول. د تیلو تولید د ۱۹۹۲ز کال په پای کې په یوه ورځ کې ۱.۵ میلیون بیلره (۲۴۰×۱۰&lt;sup&gt;۳&lt;/sup&gt; متر مکعب پر ورځ) و او په ۱۹۹۳ز کال کې تر جګړې مخکې ظرفيت حالت ته ورسېد. د کویټ د تولید وړتیا ۲.۵ میلیون بیلره په یو ورځ (۴۰۰×۱۰&lt;sup&gt;۳ &lt;/sup&gt; متر مکعب پر ورځ) کې اټکل شوې ده. کويټ په پام کې  درلوده چې تر ۲۰۰۵ز کال پورې د دوی وړتيا پر یوه ورځ کې ۳.۵ میلیون بیلره ته لوړه کړي. 

== چاپېريالي پايښت ==
د کویټ د ۲۰۳۵ز کال د لرید د برخې په توګه، د کويټ موخه دا ده چې ځان ته د «پیټروکیمیکل» (هغه مواد چې د طبيعي ګاز يا پيتروليمو له تصفيې يا پروسس څخه تر لاسه کېږي) صنعت د نړیوال مرکز په توګه ځای ورکړي. الزور تصفیه ځای په منځني ختیځ کې تر ټولو لویه تصفیه خونه ده. دا د کویټ تر ټولو لويه له چاپیریال سره برابره د تیلو تصفیه خونه ده. الزور تصفیه خونه د یو کمربند او یوې لارې نوښت تر مخې د کویټ – چین د همکارۍ پروژه ده.&lt;ref name=&quot;kuwaitvision&quot;&gt;{{cite web |author=Ellie Pritchard |date=22 June 2021 |title=Al-Zour: Kuwait's vision of becoming an international hub in the Middle East |url=https://www.valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |website=Valve World |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=21 January 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=21 January 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chambers&quot;&gt;{{cite web |title=KUWAIT: An Introduction |url=https://chambers.com/content/item/3216 |website=[[Chambers and Partners]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zour1&quot;&gt;{{cite web |date=16 December 2019 |title=Sinopec completes main unit of the Middle East's largest refinery |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2019/12/sinopec-completes-main-unit-of-the-middle-easts-largest-refinery |work=Hydrocarbon Processing}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zour2&quot;&gt;{{cite web |date=24 August 2016 |title=Largest Refinery Project in the Middle East |url=https://www.process-worldwide.com/largest-refinery-project-in-the-middle-east-a-547741/ |work=Process Worldwide}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zour3&quot;&gt;{{cite web |date=16 March 2021 |title=Start-up of Kuwait's al-Zour refinery still months off |url=https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |work=[[Argus Media]] |تاريخ الوصول=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=16 March 2021 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |url-status=dead |لاسرسي نېټه=16 July 2022 |خونديځ نېټه=16 March 2021 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316153723/https://www.argusmedia.com/en/news/2196345-startup-of-kuwaits-alzour-refinery-still-months-off }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alzour_env&quot;&gt;{{cite journal|url=https://onepetro.org/SPEKOGS/proceedings-abstract/19KOGS/3-19KOGS/D033S018R006/218128|title=Site Preparation &amp; Soil remediation for Kuwait's Largest Environmental Friendly oil Refinery, by Utilizing Dredging &amp; Soil Compaction|website=OnePetro|author=Talal Aljiran; Walid Alkandari|date=13 October 2019|doi=10.2118/198101-MS|s2cid=210318313}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kuwaitvision2&quot;&gt;{{cite web |author=Ellie Pritchard |date=22 June 2021 |title=Al-Zour: Kuwait's vision of becoming an international hub in the Middle East |url=https://www.valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |website=Valve World |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=21 January 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=21 January 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121165954/https://valve-world.net/webarticles/2021/06/22/al-zour-kuwaits-vision-of-becoming-an-international-hub-in-the-middle-east.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chinakuwaitzour&quot;&gt;{{cite web |date=14 December 2019 |title=Feature: Kuwait's refinery project showcases Chinese concept of &quot;win-win cooperation&quot; |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/14/c_138629489.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214024129/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/14/c_138629489.htm |archive-date=14 December 2019 |website=[[Xinhua News Agency]]}}&lt;/ref&gt;

الزور اډه د منځني ختیځ د مایع شوي طبيعي ګاز تر ټولو لویه اډه ده. دا د نړې اوبه شوي ګاز تر ټولو لوی زېرمه ځای او په ګاز د بيا بدلولو تر ټولو لويې شنې سیمې پروژه ده. دې پروژې د درې میلیارده امريکايي ډالرو په ارزښت پانکونه راجلب کړې ده. نورې غټې پروژې یې «بایوفیول» (له عضوي موجوداتو نفط جوړول) او پاک تیل دي. د «سولایبیا» فاضله اوبو تفصيه ځای د نړۍ تر ټولو لوی د فاضله اوبو د پاکولو اډه (تصفيه خانه) ده چې د  قشر د جلا کولو ټیکنالوجۍ انرژي استعمالوي. ام الحیام د فاضله اوبو د تفصيې اډه د نړۍ د لویو ایکولوژیکي دوامداره فاضله موادو د تصفيې له فابریکو څخه يوه ده. د اټکلي ۱.۸ میلیارده امريکايي ډالرو ارزښت په لرلو سره، دا د «پي پي پي» غټو پروژو یوه مخکښه اډه ده. دې په ۲۰۲۰ز کال کې د سیمې په کچه د څلورمې تر ټولو لویې پروژې جایزې ګټلې وه.&lt;ref name=&quot;lng&quot;&gt;{{cite web |date=15 September 2020 |title=Kuwait Aims to Finish Middle East's Biggest LNG Terminal by March |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-15/kuwait-aims-to-finish-mideast-s-biggest-lng-terminal-by-march |work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lng1&quot;&gt;{{cite web |date=21 September 2020 |title=Middle East's Largest Import Terminal for Liquefied Natural Gas |url=https://cosmopolitantdaily.com/energy/middle-easts-largest-import-terminal-for-liquefied-natural-gas/ |work=Cosmopolitan Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lng2&quot;&gt;{{cite web |author=Alex Siow |date=2 October 2020 |title=Kuwait LNG import to rival Pakistan in three years |url=https://www.icis.com/explore/resources/news/2020/10/02/10559376/kuwait-lng-import-to-rival-pakistan-in-three-years |work=[[RELX|ICIS]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lng7&quot;&gt;{{cite web |year=2020 |title=AL-ZOUR LNG IMPORT PROJECT |url=https://www.denso.net/al-zour-lng-import-project/ |work=Denso }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lng8&quot;&gt;{{cite web |year=2021 |title=Liquefied Natural Gas Import Facility (LNGI) |url=https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |work=KIPIC |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-05-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-05-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526030202/https://kipic.com.kw/OurBusiness/Details/5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lng4&quot;&gt;{{cite web |year=2021 |title=Al-Zour Project |url=https://www.nesfircroft.com/candidates/projects/al-zour-project |work=NES Fircroft |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716181844/https://www.nesfircroft.com/candidates/projects/al-zour-project |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lng3&quot;&gt;{{cite web |year=2017 |title=Al-Zour LNG Import Terminal Project, Kuwait |url=https://www.hydrocarbons-technology.com/projects/al-zour-lng-import-terminal-project/ |work=Hydrocarbons Technology}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;argus&quot;&gt;{{cite web |date=30 May 2021 |title=Kuwait completes work on $16bn Clean Fuels Project |url=https://www.argusmedia.com/en/news/2220011-kuwait-completes-work-on-16bn-clean-fuels-project |work=[[Argus Media]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;biofuel&quot;&gt;{{cite web |date=27 May 2021 |title=Kuwait completes biofuel project |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2979519&amp;language=en |work=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sulaibiya5&quot;&gt;{{cite web |date=2 May 2017 |title=Sulaibiya sewage plant |url=https://www.meed.com/sulaibiya-sewage-plant/ |work=[[MEED]] |quote=The Sulaibiya wastewater treatment plant is the largest facility in the world to use energy-efficient reverse osmosis and ultrafiltration membrane technology}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sulaibiya2&quot;&gt;{{cite web |date=18 February 2015 |title=Kuwait-based wastewater treatment plant to become world's largest facility of its kind |url=https://www.watertechonline.com/directory/article/15547477/kuwaitbased-wastewater-treatment-plant-to-become-worlds-largest-facility-of-its-kind |work=Water Technology Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sulaibiya4&quot;&gt;{{cite web |date=17 February 2015 |title=Sulaibiya to be world's largest RO treatment plant |url=https://www.utilities-me.com/article-3357-sulaibiya-to-be-worlds-largest-ro-treatment-plant |work=Utilities Middle East}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sulaibiya3&quot;&gt;{{cite web |date=17 February 2015 |title=Kuwait's Sulaibiya Plant to Set New Global Benchmark after Upgrade with GE's Advanced Water Reuse Technology |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2015/02/17/707102/10120540/en/Kuwait-s-Sulaibiya-Plant-to-Set-New-Global-Benchmark-after-Upgrade-with-GE-s-Advanced-Water-Reuse-Technology.html |work=Global News Wire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sulaibiya&quot;&gt;{{cite web |title=Sulaibiya Wastewater Treatment |url=https://www.water-technology.net/projects/sulaibiya/ |work=Water Technology |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701232048/https://www.water-technology.net/projects/sulaibiya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hog&quot;&gt;{{cite web |date=19 August 2020 |title=Hogan Lovells advises on financial close for Kuwait's megaproject Umm Al-Hayman |url=https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |work=[[Hogan Lovells]] |access-date=16 July 2022 |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716180341/https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ipex&quot;&gt;{{cite web |date=29 January 2019 |title=KfW IPEX-Bank, Al Ahli Bank of Kuwait and the Commercial Bank of Kuwait finance Umm Al Hayman wastewater treatmant plant |url=https://www.kfw-ipex-bank.de/Presse/News/Pressemitteilungsdetails_563968-2.html |work=[[KfW IPEX-Bank]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ummalhayman&quot;&gt;{{cite web |year=2021 |title=Umm Al Hayman Project |url=https://uahpc.com/index.html |website=UAHPC |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-07-05 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-07-05 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705215215/https://uahpc.com/index.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uhw&quot;&gt;{{cite web |date=25 December 2020 |title=أحمد الصالح لـ الجريدة•: توسعة &quot;أم الهيمان&quot; تضع الكويت على خريطة المياه العالمية |url=https://www.aljarida.com/articles/1608819297112090300/ |website=[[Al-Jarida]] |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wte&quot;&gt;{{cite web |date=2 June 2020 |title=Umm Al Hayman Wastewater Project |url=https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |work=WTE Wassertechnik |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=1 October 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 October 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ppp&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Kuwait: Wastewater Treatment |url=https://www.thebusinessyear.com/al-ahli-bank-umm-al-hayman-wastewater-treatment-plant/focus |work=The Business Year }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hog2&quot;&gt;{{cite web |date=19 August 2020 |title=Hogan Lovells advises on financial close for Kuwait's megaproject Umm Al-Hayman |url=https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |work=[[Hogan Lovells]] |access-date=16 July 2022 |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716180341/https://www.hoganlovells.com/en/news/financial-close-umm-al-hayman-mit-hogan-lovells |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ppp_project&quot;&gt;{{cite web |date=30 June 2021 |title=WTE Wassertechnik GmbH's UMM AL Hayman Kuwait Project |url=https://www.lawyer-monthly.com/2021/06/wte-wassertechnik-gmbhs-umm-al-hayman-wastewater-treatment-plant-ppp-project-in-kuwait/ |work=Lawyer Monthly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ipex2&quot;&gt;{{cite web |date=29 January 2019 |title=KfW IPEX-Bank, Al Ahli Bank of Kuwait and the Commercial Bank of Kuwait finance Umm Al Hayman wastewater treatmant plant |url=https://www.kfw-ipex-bank.de/Presse/News/Pressemitteilungsdetails_563968-2.html |work=[[KfW IPEX-Bank]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asar&quot;&gt;{{cite web |date=7 February 2020 |title=ASAR – Al Ruwayeh &amp; Partners act as Kuwait Legal counsel to the consortium of WTE Wassertechnik GMBG and International Financial Advisors Holdings KSCP on the UMM Al Hayman Wastewater Treatment Plant PPP Project in Kuwait |url=https://www.asarlegal.com/asar-al-ruwayeh-partners-acts-as-kuwait-legal-counsel-to-theconsortium-of-wte-wassertechnik-gmbh-and-international-financialadvisors-holding-kscp-on-the-umm-al-hayman-wastewater-treatmentp/ |work=Al Ruwayeh &amp; Partners (ASAR)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wte2&quot;&gt;{{cite web |date=2 June 2020 |title=Umm Al Hayman Wastewater Project |url=https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |work=WTE Wassertechnik |access-date=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=1 October 2022 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |url-status=dead |خونديځ نېټه=1 October 2022 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001144856/https://www.wte.de/WTE/Aktuell/Umm-Al-Hayman-Wastewater-Project.aspx?lang=en-US }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ppp2&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=Kuwait: Wastewater Treatment |url=https://www.thebusinessyear.com/al-ahli-bank-umm-al-hayman-wastewater-treatment-plant/focus |work=The Business Year }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kamco1&quot;&gt;{{cite web |date=30 May 2021 |title=GCC Projects Market Update |url=https://www.kamcoinvest.com/sites/default/files/research/pdf/GCC%20Projects%20Market%20Update%20-%20May-2021-English.pdf |work=Kamco Invest |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kamco&quot;&gt;{{cite web |date=30 May 2021 |title=GCC Projects Market Update |url=https://www.kamcoinvest.com/sites/default/files/research/pdf/GCC%20Projects%20Market%20Update%20-%20May-2021-English.pdf |work=Kamco Invest |page=3}}&lt;/ref&gt;

د کویټ د چاپیریال ساتنې پروګرام په نړۍ کې تر ټولو لوی د چاپیریال ساتنې پروژو څخه يو دی. د کویټ د ۲۰۳۵ز کال لرلید تر مخې نورې مختلفې لویې زیربنايي پروژې هم شته. اوس مهال کویټ په منځني ختيځ کې د نړۍ تر ټولو لويه قضايي ودانۍ جوړوي، دا نوي قضايي ودانۍ له چاپیریال ساتنې سره برابرې دي. په نورو لويو پرمختګونو کې يې د حصة المبارک «KIPCO» سيمه هم شامله ده.&lt;ref name=&quot;remediation1&quot;&gt;{{cite web |author=Wil Crisp |date=3 June 2021 |title=Kuwait awards remediation scheme contracts |url=https://www.meed.com/kuwait-awards-remediation-scheme-contracts |work=[[MEED]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;remediation2&quot;&gt;{{cite web |date=9 May 2021 |title=Kuwait Quarterly Newsletter - Issue 17 |url=https://www.rsm.global/kuwait/sites/default/files/media/publications/Kuwait%20Quarterly/kuwait_quarterly_newsletter_-_issue_5.pdf |work=[[RSM International]] |page=17 |quote=KERP is the largest environmental remediation project in the world}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;remediation3&quot;&gt;{{cite web |author=Wil Crisp |date=18 November 2020 |title=Contractors submit Kuwait remediation bids |url=https://www.meed.com/contractors-submit-kuwait-remediation-bids |work=[[MEED]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kuwaitvision2035&quot;&gt;{{cite web |date=1 June 2021 |title=Eyeing the private sector |url=http://80.241.146.114/gulfconstruction/news/1625946_Eyeing-the-private-sector.html |work=Gulf Construction}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsm&quot;&gt;{{cite web |date=4 November 2020 |title=Kuwait Quarterly Newsletter – Issue 3 |url=https://www.rsm.global/kuwait/sites/default/files/media/news/Publications/kuwait_quarterly_newsletter_-_issue_3.pdf |work=[[RSM International]] |page=15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newkuw&quot;&gt;{{cite web |title=New Kuwait (Kuwait Vision 2035) |url=https://www.newkuwait.gov.kw/ |website=New Kuwait }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zour5&quot;&gt;{{cite web |date=1 May 2017 |title=Al-Zour refinery strategic project of Kuwait 2035 Vision |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2607941&amp;Language=en |work=Kuwait News Agency (KUNA)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pace&quot;&gt;{{cite web |author=Ranju Warrier |date=18 February 2021 |title=Pace on being a 'repeat choice' for judicial complexes' projects |url=https://www.constructionweekonline.com/projects-and-tenders/270729-pace-on-being-a-repeat-choice-for-judicial-complexes-projects |work=Construction Week}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;smartcourt&quot;&gt;{{cite web |date=1 March 2021 |title=Smart Kuwait courts complex ready |url=http://80.241.146.114/gulfconstruction/news/1625744_Smart-Kuwait-courts-complex-ready.html |work=Gulf Construction}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ta&quot;&gt;{{cite web |date=2 June 2016 |title=New Kuwait court complexes opened |url=http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |work=[[Trade Arabia]] |تاريخ الوصول=16 July 2022 |تاريخ الأرشيف=28 May 2023 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |url-status=dead |لاسرسي نېټه=16 July 2022 |خونديځ نېټه=28 May 2023 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528074050/http://www.tradearabia.com/news/CONS_308033.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsas&quot;&gt;{{cite web |date=18 April 2019 |title=GSAS to be adopted in Kuwait following a strategic partnership between GORD and NTEC. |url=https://www.e-mc2.gr/el/news/gsas-be-adopted-kuwait-following-strategic-partnership-between-gord-and-ntec |website=e-mc2.gr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dme&quot;&gt;{{cite web |date=14 February 2021 |title=Pace delivers Hawalli Smart Courts Complex in Kuwait |url=https://design-middleeast.com/pace-delivers-hawalli-smart-courts-complex-in-kuwait/ |work=Design Middle East}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;urc&quot;&gt;{{cite web |date=1 June 2021 |title=Landmark set to dominate horizon |url=http://80.241.146.114/gulfconstruction/news/1625947_Landmark-set-to-dominate-horizon.html |work=Gulf Construction}}&lt;/ref&gt;

=== د نوې کېدو وړ انرژي ===
د کویټ ۲۰۳۵ز کال د ليدلوري د یوې برخې په توګه، کویټ د بيا نوې کېدو وړ انرژۍ يو لوی پارک پرانیست چې «شقايا د نوې کېدو وړ انرژۍ پارک نومېږي»، په کوم کې چې متمرکزه لمريزه انرژي، لمریز فوتوولټیک او د هوا انرژۍ اډې (فابريکې) شاملې دي. دا پارک څلور برخې لري او هدف يې د ۴۰۰۰ ميګاواټه ظرفيت تر لاسه کول دي. دا به په نړۍ کې د نوي کیدونکې انرژۍ تر ټولو لويو پارکونو څخه يو وي.&lt;ref name=&quot;shagaya2&quot;&gt;{{cite web |date=24 February 2019 |title=Kuwait launches Phase One of Shagaya Renewable Energy Park |url=https://meconstructionnews.com/33566/kuwait-launches-phase-one-of-shagaya-renewable-energy-park |work=ME Construction News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;renewable&quot;&gt;{{cite web |date=2021 |title=Kuwait Solar Energy Market – Growth, Trends, COVID-19 Impact, and Forecasts (2021–2026) |url=https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/kuwait-solar-energy-market |work=Mordor Intelligence}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shagaya&quot;&gt;{{cite web |date=20 February 2019 |title=Shagaya power plant 1st phase launched |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2778772&amp;language=en |work=Kuwait News Agency (KUNA)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shagaya1&quot;&gt;{{cite web |date=25 February 2019 |title=First Phase Of Kuwait's Shagaya Renewable Energy Park Launched |url=https://www.utilities-me.com/news/12453-first-phase-of-kuwaits-shagaya-renewable-energy-park-launched |work=Utilities Middle East}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;renewable2&quot;&gt;{{cite web |date=2021 |title=Kuwait Solar Energy Market – Growth, Trends, COVID-19 Impact, and Forecasts (2021–2026) |url=https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/kuwait-solar-energy-market |work=Mordor Intelligence}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shagaya5&quot;&gt;{{cite web |date=23 June 2021 |title=Kuwait extends renewable advisory deadline |url=https://www.meed.com/kuwait-extends-renewable-advisory-deadline |work=[[MEED]] |quote=Various phases of the Shagaya renewable energy project will have a combined capacity of 4GW once completed}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shagaya4&quot;&gt;{{cite web |date=18 May 2021 |title=PROJECTS: Kuwait to invite consultancy bids for renewable energy project |url=https://www.zawya.com/mena/en/projects/story/PROJECTS_Kuwait_to_invite_consultancy_bids_for_renewable_energy_project-ZAWYA20210518081129/ |work=Zawya}}&lt;/ref&gt;

== د فولادو توليد ==
د فولادو تولید د کویټ دویم تر ټولو لوی صنعت دی. متحده فولادو صنعتي شرکت، د کويټ د فولادو عمده توليدونکی شرکت دی، دا  شرکت د ټول کویټ کورني بازار تقاضا (په ځانګنړي ډول ابادول) پوره کوي. کویټ په فولادو کې پر خپل ځان بسیا هېواد دی.&lt;ref name=&quot;steel12&quot;&gt;{{cite web |date=13 November 2018 |title=KWT Steel: Our ultimate goal is to become a fully-integrated steel manufacturer |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/interviews/kwt-steel-our-ultimate-goal-is-to-become-a-fully_integrated-steel-manufacturer-1065742.htm |work=Steel Orbis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel42&quot;&gt;{{cite web |date=6 February 2007 |title=United Steel Industries covers Kuwait's demand for steel -- Chairman |url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=1708673&amp;language=en |work=[[Kuwait News Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel22&quot;&gt;{{cite web |date=19 November 2019 |title=New rebar capacity coming up in Kuwait |url=https://www.steelorbis.com/steel-news/latest-news/new-rebar-capacity-coming-up-in-kuwait-1120965.htm |work=Steel Orbis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;steel32&quot;&gt;{{cite web |date=19 August 2019 |title=United Steel Industrial Co. (KWTSTEEL) |url=https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |work=Epicos |access-date=16 July 2022 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127183806/https://www.epicos.com/company/11120/united-steel-industrial-co-kwtsteel |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== کرنه ==
په ۲۰۱۶ز کال کې، په سبزیو کې د خوړو په برخه کې د کویټ پر ځان بسیاينې تناسب ۴۹.۵٪، په غوښه کې ۳۸.۷٪، په لبنیاتو کې ۱۲.۴٪، په میوو کې ۲۴.۹٪ او په غلو دانو کې ۸.۵٪ و. د کویټ په ټوله سیمه کې ۸.۵٪ کرنیزه ځمکه شامله ده، په داسې حال کې چې د کرنې وړ ځمکه د کویټ د ټولې سیمې ۰.۶٪ برخه پوښي. له تاريخي اړخه جاهرا تر ټولو زياته کرنيزه ځمکه وه. اوس مهال په جاهرا کې ډول ډول کروندځایونه شته.&lt;ref name=&quot;food_selfsufficient&quot;&gt;{{cite web |date=26 August 2020 |title=Food self-sufficiency ratio in Kuwait in 2016, by type |url=https://www.statista.com/statistics/678034/kuwait-food-self-sufficiency-ratio-by-type/ |work=Statista}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.aidanbrooks.co.uk/farmers-of-jahra/nyrzyh4fvwxx7o49vf4ynub8vyfbrq Farmers of Jahra]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agri2&quot;&gt;{{cite web |author=Choi Moon-hee |date=18 May 2021 |title=South Korean Companies Building Smart Farms in the Middle East |url=http://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=67375 |work=Business Korea}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agri3&quot;&gt;{{cite web |title=Land use - The World Factbook - CIA |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/land-use/ |access-date=2022-07-16 |archive-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814084025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/land-use |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

په ۲۰۱۷ز کال کې، کرڼه (د کبانو په ګډون) د ناخالص کورني توليد نږدې ٪۰.۴ سلنه جوړوله. له اقتصادي پلوه شاوخوا څلور سلنه نفوس په کرنه کې کار کوي چې نږدې ټول یې بهرنیان دي. د کروندو مالکان نږدې ټول پانګوال دي. په ۲۰۱۴ز کال کې ټوله کرنیزه ځمکه ۱،۵۲۱ کلیو متر مربع وه.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Employment in agriculture (% of total employment) (modeled ILO estimate) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS?name_desc=true |access-date=2018-04-24 |website=data.worldbank.org |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=general profile |url=http://www.fao.org/countryprofiles/index/en/?iso3=KWT |access-date=2018-04-22 |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations |language=en}}&lt;/ref&gt;

د اوبو رسېدو محدوديت او د کرنې وړ ځمکې د کرنې صنعت ته له ستونزو سره مخ کړی. دولت د «هایدروپونیک» او په احتیاط سره اداره شويو کروندو له لارې د خوړو کرل تجربه کړي. همداراز، کله چې عراقي عسکرو په سیمه کې د تیلو څاګانو ته اور ورته کړ او د تیلو لوی ډنډونه یې جوړ کړل، په سويلي مرکزي کویټ کې د کرنې لپاره برابره ډېره برخه ځمکه له منځه ولاړه. کب او «شریمپ» په سیمه يیزو اوبو کې ډیر دي او په لویه پیمانه سوداګریزه کب نیونه په داخلي توګه او د هند په بحر کې تر سره کیږي. 

== مالي تمويل ==
کویټ د مالي تمويل په صنعت کې په «GCC» (د خليج د همکاريو شورا) کې مخکښ ځای لري. امیر دا نظریه وړاندې کړې چې کویټ باید خپله انرژي د اقتصادي پراختیا په برخه کې په مالي صنعت متمرکزه کړي.&lt;ref name=&quot;wages&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=laODBQAAQBAJ|title=The Wages of Oil: Parliaments and Economic Development in Kuwait and the UAE|work=Michael Herb|isbn=9780801454684|last1=Herb|first1=Michael|date=18 December 2014}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>d0soq5ngfevioa1kzlm9ylrjcstyzvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سلووېني ژبه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64424</id>
    <revision>
      <id>362797</id>
      <parentid>362696</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T14:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2254" sha1="cbjqiku2djb4cjtgebfjo2iho6yzt69" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس}}
'''سلووېني ژبه''' (تلفظ: /ˈs l oʊ v iː n / ((&lt;nowiki&gt;&lt;/img&gt;&lt;/nowiki&gt; / ) یا /s loʊ ˈ v iː n , s l ə -/ [7] ) یا '''سلووینیا''' ( تلفظ: /s l oʊ ˈ v iː n i ə n , s l ə -/ ((&lt;nowiki&gt;&lt;/img&gt;&lt;/nowiki&gt; / ) ; [8] [9] ) یوه جنوبي سلاویکي ژبه ده چې په عمده توګه په [[سلووانیا|سلووینیا]] کې ویل کیږي.
د سوېلي سلوانیایي ژبو له کورنۍ څخه یوه هندو اروپایي ژبه ده. کابو ۲ میلیون خلک په یاده ژبه خبري کوي چې ډېره یې په سلوانیا کې مېشت دي همدارنګه یاده ژبه د سلوانیا هېواد رسمي ژبه ده.

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}

== بهرنۍ اړیکې ==

* [https://web.archive.org/web/20070217232608/http://www.centerslo.net/index.asp?LANG=eng د دویمې / بهرنۍ ژبې په توګه د سلووینیا مرکز]
* [http://www.x-sandra.com/valencic/SlovenianPhonology.pdf سلووینیا فونولوژي]

=== ګرامر ===

* [http://learn101.org/slovene.php سلوویني ګرامر]

=== متن ===

* د سلووینیا ملي کارپس 600 M کلمې د سلووینیا FidaPLUS
* [http://bos.zrc-sazu.si/a_beseda.html د سلووینیا د 200 M کلمو corpus Nova beseda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204042909/http://bos.zrc-sazu.si/a_beseda.html |date=2007-02-04 }}

=== لغتونه ===

* (سلووېني ژبه کې) [http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html Standard Slovene Dictionary (SSKJ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510044738/http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html |date=2012-05-10 }}
* (سلووېني ژبه کې) [http://evroterm.gov.si/slovar/ Comprehensive list of the Slovene dictionaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209132842/http://evroterm.gov.si/slovar/ |date=2018-02-09 }}خوندي شوی (Date missing) په evroterm.gov.si (Error: unknown archive URL)
* (سلووېني ژبه کې) [http://www.4ezi.com/ezisoftware/projects/slovar/ Spletni Slovar (Multilingual Dictionary)]
[[وېشنيزه:ژبې]]
[[وېشنيزه:سلاويکي ژبې]]
[[وېشنيزه:سلوويني ژبه]]</text>
      <sha1>cbjqiku2djb4cjtgebfjo2iho6yzt69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هايجيا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64772</id>
    <revision>
      <id>362825</id>
      <parentid>286491</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T20:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3509" sha1="hs188h6r34ma3ypmru4qh2b7u5ogot7" xml:space="preserve">{{مالوماتبکس کس|انځور=Getty-Venus-Hygieia.jpg|د انځور څرګندونه=د پخواني يونان افسانوي کلتور|عنوان1قسم1=روغتیا ورکوونکی|جنسية=ښځينه|مور=ایپیون|پلار=[[اسقلبیوس|آسکلپیوس]]|خپلوان=نوه اپولون}}

'''هايجيا''' یا '''هايګيا''' (په [[يوناني ژبه]] : Ὑγιεία او په [[انګلیسي|انګليسي ژبه]] بيا )به   کې   په یوناني افسانه کې، د روغتیا خدای او د [[اسکلېپيوس|اسکلېپیوس]] او ایپیون یوه لور، د درملو او درملنې خدای، او د اپولو لمسۍ، چې [[مذهب|د اسکلیپیوس په دین کې د]] معالج په توګه مهم رول لوبولی دی. هغه ډېری وختونه د روغتیا او هوساینې په نوم پېژندل کیږي او ځینې وختونه د هوساینې په نوم یادیږي. هغه د خپل پلار سره یوځای په یونان او روم (Asklepieion) کې په ډیرو ځایونو کې عبادت او درناوی شوی.

د روم په وخت کې د اسکلیپیوس مذهب د مخ په زیاتیدونکي نفوذ سره ، هایګیا سپوږمۍ ته هم منسوبه شوه او پلار یې د خدایانو په مینځ کې ترټولو عبادت و او د لمر سره مساوي ګڼل کیده. د حفظ الصحې نوم تر نن ورځې پورې ژوندی دی او د حفظ الصحې &quot;حفظان&quot; د هغې له نوم څخه سرچینه اخیستې. د اسکلیپیوس کارمندانو سره د هغه سپیڅلی مار د درملو سمبول دی. &lt;ref&gt;[http://www.pantheon.org/articles/h/hygieia.html هایجیا.] نوشته Dr Alena Trckova-Flamee, Ph.D، بازدید در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۴&lt;/ref&gt;

عصري طبي ساینس په لرغونې نړۍ کې ریښې لري. پخوانیو تمدنونو د ناروغانو د درملنې لپاره جادو او بوټي کارولي ، مګر دوی د درد او رنځ څخه د خلاصون او روغتیا پاملرنې لپاره هم مذهب کارول. هایګیا د پخوانیو یونانیانو د روغتیا په ساتنه کې د پام وړ رول لوبولی، لومړی د اتن په ښار کې، او بیا د یونان-رومن نړۍ په نورو برخو کې . د اسکلیپیوس سره د هغه اړیکې د هغه رول خورا پیاوړی کړی و. په دې برخه کې ترټولو مهم مثال د هیپوکریټس حلف دی ، چې نوم یې د اسکلیپیوس وروسته یاد شوی دی. هغه د سترو افسانوي شفاهي خدایانو په منځ کې مهم ځای لري، پشمول د اپولو او اسکلیپیوس. له اوومې ميلادي پېړۍ څخه تر پنځمې پېړۍ پورې يې درناوى او عبادت کاوه او نن هم په نړۍ کې د هايجن نوم کارول کېږي. &lt;ref&gt;[http://www.ancient.eu/article/253/ هایجیا، ایزدبانوی سلامت و تندرستی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[دوتنه:Klimt_hygeia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Klimt_hygeia.jpg/220px-Klimt_hygeia.jpg|بټنوک| هايجيا په 1901 کې د ګوستاوکليمت د طب انځورګر کې]]
{{Br}}

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>hs188h6r34ma3ypmru4qh2b7u5ogot7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زینوفوبیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65153</id>
    <revision>
      <id>362796</id>
      <parentid>309264</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T13:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21146" sha1="2556dws5ttod9fak3u6mjsm6h9femz3" xml:space="preserve">زینوفوبیا ( د لرغونې یوناني توري زینوسفوبیک څخه اخیستل شوي چې زینوس د عجیبه یا بهرنۍ او فوبیک د ډار معنا لري) د هر هغه شي څخه ویره او نفرت ته ویل کېـږي چې بهرني او عجیبه بلل کېـږي. دا د داخلي او بهرنۍ ډلو تر منځ د درک شوي جګړې څرګندونه ده او کېدای شي په نورو فعالیتونو کې د یو بل سره مداخله وکړي همداراز د یو بل د شتون د له منځه وړلو هیله لري خو په څنګ کې بیا د خپل ملي، قومي او توکمیز هویت د بایللو ویره لري.&lt;ref&gt;Oxford Standard English Dictionary' (OED). Oxford Press, 2004, CDROM version.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite dictionary|url=http://www.lexico.com/definition/xenophobia|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231205732/https://www.lexico.com/definition/xenophobia|url-status=dead|archive-date=31 December 2019|title=xenophobia|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite Dictionary.com|xenophobia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite Merriam-Webster|xenophobia|access-date=22 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;Guido Bolaffi. ''Dictionary of race, ethnicity and culture''. SAGE Publications Ltd., 2003. Pp. 332.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO – Xenophobia&quot;&gt;{{cite web |date=August 2001 |title=International Migration, Racism, Discrimination and Xenophobia |url=https://www2.ohchr.org/english/issues/migration/taskforce/docs/wcar.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331201752/https://www2.ohchr.org/english/issues/migration/taskforce/docs/wcar.pdf |archive-date=31 March 2019 |publisher=International Labour Office; International Organization for Migration; Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |page=2}}&lt;/ref&gt;

== بدیل تعریفونه ==
د زینوفوبیا په اړه د ۱۹۹۷ م کال د یوې مقالې بیا کتنه دا په ګوته کوي چې : زینوفوبیا د سیاسي مبارزې یو عنصر دي تر څو دا وښيي چې څوک دا حق لري چې د ټولنې او حکومت لخوا وساتل شي او تر ډېره د عصري دولت لپاره د ډله اییزې ښیګڼې مبارزه ده. د ایټالوي ټولنپوه ګیدو بولفی په وینا، زینوفوبیا د یوه فردي فرهنګ هغه حالت چې له نیوکو مبرا یا خلاص وي او د یو غیر رښتینې موښل شوي یا کلشه يي،عجیبه یا پردي حالت په توګه ښودل شوي وي ویلای شو. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Wimmer|first=Andreas|year=1997|title=Explaining xenophobia and racism: A critical review of current research approaches|journal=Ethnic and Racial Studies|volume=20|issue=1|page=17|doi=10.1080/01419870.1997.9993946}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;Guido Bolaffi. ''Dictionary of race, ethnicity and culture''. SAGE Publications Ltd., 2003. Pp. 332.&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==

=== لرغونې اروپا ===
د زینوفوبیک احساساتو د لومړنیو بیلګو څخه یوه په لویدیځ کلتور کې د لرغونې یونان لخوا د بهرنیانو سپکاوی و چې د ( وحشایانو ) نوم یې ورته کاروه، دا ځکه چې دوی داسې عقیده درلوده چې د یونان خلک او کلتور تر نورو ټولو خلکو او کلتورونو غوره دي، د دې عقیدې په پایله کې دا خبره ومنل شوه چې وحشایان ( بهرنیان ) باید د غلامۍ لپاره ونیول شي. &lt;ref name=&quot;GreeksBarbarians&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z3VmQB99c5YC|title=Greeks and Barbarians|publisher=Taylor &amp; Francis|author=Harrison, Thomas|year=2002|page=3|isbn=978-0-415-93959-1}}&lt;/ref&gt;

همداراز رومیانو هم داسې عقیدې درلودي چې ګوندی دوی تر نورو خلکو غوره دي، د مثال په ډول د مانیوس اسیلیوس وینا یادولي شو: لکه څنګه چې تاسو پوهېـږي هلته ډېر جنګیالي ملتونو لکه مقدونیانو، تراکیانو او ایلیرایان شتون درلود او دلته بیا د سوریانو او اسیايي یونانیانو ملتونو شتون لري چې د بشر تر ټولو بي ارزښته خلک دي او د غلامۍ لپاره زیـږېدلي دي. &lt;ref name=&quot;Invention Racism&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jfylyRawl8EC|title=The Invention of Racism in Classical Antiquity|publisher=Princeton University Press|author=Isaac, Benjamin H.|year=2006|page=317|isbn=978-0-691-12598-5}}&lt;/ref&gt;

تورپوستي افریقایان بیا د بهرنیانو او عجیبه خلکو په توګه په نظر کې نیول کېـدل، او کېـدای شي دوی د ګواښونکي اجنبایانو په توګه ګڼل کېدل. نو له همدې امله په رومي ادبیاتو کې د ځینو منفي ټکو پرته دوی په ندرت سره ذکر شوي. د دې سربیره تاریخ لیکونکی اپین ادعا کوي چې د پوځ قومندان مارکوس جینوس بروټس تر میلاد ۴۲ کال دمخه د فیلپیا تر جګړې وړاندې د کمپ څخه بهر د یو ایتوپیان وګړي سره ولیدل خو سرتېرو یې په فوري توګه هغه کس ټوټې ټوټې کړ او د هغه شکل یې د رومي سپکاوی او بد شګون یاد کړ ځکه دوی عقیده درلوده چې تور رنګ د مرګ رنګ دي. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=of Alexandria|first1=Appian|title=The Civil Wars|page=4.17}}&lt;/ref&gt;

== کویډ ۱۹ یا کرونا ==
د کویډ ۱۹ وبا، چې د لومړي ځل لپاره د ۲۰۱۹ م کال په ډسمبر میاشت کې د چین د هیوبی ایالت په واهان ښار کې ثبت شوه، د سینوفوبیا د کړنو د ډېـريدو، همداراز د تعصب کولو، تاوتریخوالۍ، زینوفوبیا او قوم پرستۍ لامل شوه. او په ټوله نړۍ کې د ختیځي اسیا او سویل ختیځي اسیا د وګړو د ظاهري بڼې  سره د تبعیض لامل شوه. د دغه وبا د خپريدو او په اسیا، اروپا او امریکا کې د کرونا په اړه د قواعدو د جوړېدو له امله خلک ناارامه شول او همداراز د دغو هېوادونو د خلکو پر وړاندې د تبعیض راپوارنه خپاره شوي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Reny|first1=Tyler T.|last2=Barreto|first2=Matt A.|date=28 May 2020|title=Xenophobia in the time of pandemic: othering, anti-Asian attitudes, and COVID-19|journal=Politics, Groups, and Identities|volume=10|issue=2|pages=209–232|doi=10.1080/21565503.2020.1769693|s2cid=219749159|issn=2156-5503|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=White|first=Alexandre I. R.|date=18 April 2020|title=Historical linkages: epidemic threat, economic risk, and xenophobia|journal=The Lancet|language=en|volume=395|issue=10232|pages=1250–1251|doi=10.1016/S0140-6736(20)30737-6|issn=0140-6736|pmid=32224298|pmc=7154503}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Devakumar|first1=Delan|last2=Shannon|first2=Geordan|last3=Bhopal|first3=Sunil S|last4=Abubakar|first4=Ibrahim|date=April 2020|title=Racism and discrimination in COVID-19 responses|journal=The Lancet|volume=395|issue=10231|pages=1194|doi=10.1016/s0140-6736(20)30792-3|issn=0140-6736|pmc=7146645|pmid=32246915}}&lt;/ref&gt;

== سیمه ایزې څرګندونې ==

=== برازیل ===
سره له دې چې د دې هېواد نفوسو ډېره برخه پارډو او افریقایان دي او یا هم بومي افریقایان دي خو بیا هم د غیراروپايي برازیلیانو انځور په ډېرو ملي تلویزیونونو او شبکو کې ډېر کم تر نظره کېـږي او معمولا د موسیقۍ غږونکو او د هغوي د خپرونو لپاره پرېښودل کېـږي. د تیلونویلا د سریال په اساس تورپوستي برازیلیان معمولا د کور د ساتونکو او یا د ډېر ټيت ټولنیز اقتصادي موقف لرونکو په توګه ښودل شوي. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Instructional Support Center |url=http://isc.temple.edu/evanson/brazilhistory/Bahia.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111121024219/http://isc.temple.edu/evanson/brazilhistory/Bahia.htm |archive-date=21 November 2011 |access-date=17 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rosana Barbosa, ''Immigration and xenophobia: Portuguese immigrants in early 19th century Rio de Janeiro'' (U Press of America, 2008).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rosana Barbosa Nunes, &quot;Immigration, xenophobia and the whitening of the Brazilian population.&quot; ''Journal of Transatlantic Studies'' 2.1 (2004): 59–74.&lt;/ref&gt;

=== کاناډا ===
په دغو کلونو کې په کاناډا کې مسلمانان او سیک کاناډایان د تبعیض او نژادپالنې  سره مخ شوي او په ځانګړې توګه بیا له ۲۰۰۱ م کال څخه دا تبعیض پیل شوي، هغه وخت کله چې په متحده ایالاتو تروریستي بریدونه وشول، همدارنګه د متحده ایالاتو لخوا د تروریستي خلاف جګړې تاثیرات هم پر دغو وګړو اثر کړي. وروسته له هغه چې  داعش د ۲۰۱۵ م کال په نومبر کې د پاریس د بریدونو مسوولیت پر غاړه واخیست نو د انټریو سیمې مسلمانانو خلاف د کرکې له امله د جرمونو راپورونه وړکړل شول.   &lt;ref&gt;{{cite web |date=11 September 2011 |title=9/11: Women In The Fight Against Discrimination |url=http://www.huffingtonpost.ca/2011/09/11/911-muslim-women-discrimination_n_957305.html |access-date=6 December 2016 |website=HuffPost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Heribert Adam, and Kogila Moodley, eds. ''Imagined liberation: Xenophobia, citizenship and identity in South Africa, Germany and Canada'' (African Sun Media, 2015). [https://books.google.com/books?id=SGb6AgAAQBAJ&amp;pg=PA11 online]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=21 November 2015|title=6 anti-Muslim incidents in Ontario since Paris attacks|publisher=[[CBC News]]|url=https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/hate-crimes-ontario-paris-attacks-1.3328660|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20220508034817/https://www.cbc.ca/news/canada/toronto/hate-crimes-ontario-paris-attacks-1.3328660|archive-date=8 May 2022|access-date=8 May 2022}}&lt;/ref&gt;

د اینرونیکس انسټیوت لخوا په ۲۰۱۶ م کال کې یو سروی چې د لس کاله پخوا ترسره شوي مطالعې پلټنه وه، دا وښودله چې کېدای شي په متحده ایالاتو کې د ۲۰۱۱ م کال د سپټمبر د یوولسمې برید له امله اوس هم تبعیض کول شتون ولري. په ۲۰۰۹ م کال کې د مکلین مجلې له لورې یو نظرسنجي دا څرګنده کړه چې یوازې ۲۸ سلنه کاناډایانو اسلام ته په ښه سترګه کتلي، او یوازې دېرش سلنه وګړو د سیکانو دین ته مثبته رایه ورکړي. همداراز د دې نظر سنجي  ۴۵ سلنه ځواب ورکونکو دا باور درلوده چې اسلام د تاوتریخوالۍ لامل کېـږي. په ځانګړې توګه بیا په کیوبیک ایالت کې یوازې ۱۷ سلنه ځواب ورکونکو اسلام ته په ښه سترګه کتلي دي. &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Environics Institute: Survey of Muslims in Canada |url=http://www.environicsinstitute.org/uploads/institute-projects/survey%20of%20muslims%20in%20canada%202016%20-%20final%20report.pdf |access-date=4 March 2017 |publisher=The Environics Institute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;macleans.ca&quot;&gt;{{cite web |last=Geddes |first=John |date=28 April 2009 |title=What Canadians think of Sikhs, Jews, Christians, Muslims . . . |url=https://www.macleans.ca/news/canada/what-canadians-think-of-sikhs-jews-christians-muslims/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612152407/https://www.macleans.ca/news/canada/what-canadians-think-of-sikhs-jews-christians-muslims/ |archive-date=12 June 2018 |access-date=11 June 2018 |website=Maclean's}}&lt;/ref&gt;

=== کولمبیا ===
د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د عالي کمشینرۍ په اساس، د ۲۰۱۹ م کال د جون تر میاشتې د ۴ میلیونه وینزویلا کډوالو له ډلې ۱.۳ میلیونه کډوال په کولمبیا کې و. د دوي د بیړني حالت له امله، ډېری کډوال له وینزویلا څخه په غیري قانوني توګه تر پولې واوښتل چې دا کار د دې ښکاروندی دي چې دوی قانوني حقونو یا لومړني مرستې ته لاسرسي نلري او په ډېر بد او خطرناک حالت کې واقع دي، د دې سربیره له دوی سره بد سلوک، زینوفوبیا او تبعیضي چلند کېـږي. د دغه کډوالو د بحران د پیل کېـدو سره رسنیو او دولتي چارواکو په هېـواد کې د کډوالو سره د تبعیضي چلند د ډېـریدو او په ځانګړې توګه د کډوالو خلاف د جرمانو راپوارونه ورکړل.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 December 2018 |title=Venezuela Situation 2018 Supplementary Appeal {{!}} Global Focus |url=http://reporting.unhcr.org/node/20393 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204092433/http://reporting.unhcr.org/node/20393 |archive-date=4 December 2018 |access-date=14 June 2019 |publisher=UN Refugee Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Venezuelans brave torrential border river, face exploitation, abuse – UN urges greater protection|url=https://news.un.org/en/story/2019/04/1036181|access-date=15 June 2019|work=UN News|date=5 April 2019|archive-date=22 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722053643/https://news.un.org/en/story/2019/04/1036181|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 June 2019 |title=Refugees and migrants from Venezuela top 4 million: UNHCR and IOM |url=https://www.unhcr.org/news/press/2019/6/5cfa2a4a4/refugees-migrants-venezuela-top-4-million-unhcr-iom.html |access-date=14 June 2019 |publisher=United Nations High Commissioner}}&lt;/ref&gt;

=== ګیانا ===
په ګیانا کې هم د بومي ګیانیانو او افريقایي الاصله ګیانیانو تر منځ د توکم پالنې له امله تاوتریخوالۍ شتون لري.  &lt;ref&gt;{{cite web |title=BBCCaribbean.com – News – Guyana turns attention to racism |url=https://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2005/09/050920_guyana_race.shtml |access-date=17 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Conflict between East Indians and Blacks |url=http://www.guyana.org/features/conflicts_indiansandblacks.html |access-date=17 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wordpress.com&quot;&gt;{{cite web |title=Indian Racism Against Afro Guyanese In Guyana |url=http://barbadosunderground.wordpress.com/2008/01/31/indian-racism-against-afro-guyanese-in-guyana/ |access-date=17 June 2015 |work=Barbados Underground}}&lt;/ref&gt;

=== میکسیکو ===
توکم پالنه په میکسیکو کې لویه تاریخچه لري. په تاریخي توګه، هغه میکسیکایانو چې سپین پوست یې درلوده د اسپانیا د استعمار د قانون پر اساس په تورپوستو امریکایانو په پوره توګه واک درلود. خو کله چې به تورپوستي میکسیکوي وګړي له یو سپین پوستي سره واده کاوه نو دوی په عامه توګه دا جمله ورته کاروله چې دوی دا لوبه لا ښه کوي ( په مکسیکوي ژبه کې ورته میجوراندو لا رځا  ویل کېـږي ). دا ډول خبرې کېدای شي چې د دوی په قومیت حمله وبلل شي. د اقتصادي او ټولنیز پرمختګ سربیره د بومي میکسیکایانو سره تبعیض تر نن ورځې دوام لري او داسې ډېر لږ قوانین ترسترګو کېـږي چې د بومي میکسیکایانو په خلاف د تبعیض مخنیوی وکړي. همداراز د دوی خلاف د تاوتریخوالۍ بریدونه معمولا عام دي او زیاتره وخت خو عاملینو ته سزا هم نه ورکول کېـږي. &lt;ref&gt;&quot;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CEEDF1330F932A25755C0A963958260&amp;sec=&amp;spon= The World; Racism? Mexico's in Denial.]&quot;, ''The New York Times'', 11 June 1995&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.finalcall.com/artman/publish/article_2081.shtml Racism in Mexico?]&quot;, The Final Call, 23 June 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=La Redacción |title=Empresario agrede a valet parking, se ampara y evita la cárcel |url=http://www.proceso.com.mx/?p=294476 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104809/http://www.proceso.com.mx/?p=294476 |archive-date=24 September 2015 |access-date=12 December 2017 |work=Proceso}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۱۱ م کال د مارچ په پنځلسمه نېټه د مادریستا د سرتېرو یو ډله د میکسیکو د تیرون ته ننوته او ۳۰۳ تنه چینایان او ۵ تنه جاپانیان یې ووژل. همداراز تاریخ لیکونکې لیرسیه سکورټز استدلال کوي چې کینګ یوهي په بریالیتوب سره چیني سوداګر په هغه ځای کې مېشت کړل او هغوی یې د یادونې وړ یو ټاکل شوې موخې ټه د یوې طبقاتي ټکر لپاره چمتو کړی و، چې د سختي زینوفوبیا څخه رامنځته شوي و. &lt;ref&gt;Larissa N. Schwartz, &quot;The Inconveniences Resulting from Race Mixture: The Torreon Massacre of 1911.&quot; ''Chinese America: History and Perspectives'' (1998): 57–65.&lt;/ref&gt;

خو د چینایانو پيژندل په شمالي ښارونه کې کوم مشکل کار نه و، او په ځانګړې توګه په ۱۹۳۰ م لسیزه کې په سونرا کې په دوامدره توګه تر هدف لاندې نیول کېدل. سیستمیکه شکنجه او ځورونه د چینایانو د اقتصادي، سیاسي او رواني ډار له امله وه او دولت هم د دوی د ساتنې لپاره څه خاصه دلچسپي ونه ښوده. &lt;ref&gt;Charles C. Cumberland, &quot;The Sonora Chinese and the Mexican Revolution.&quot; ''Hispanic American Historical Review'' 40.2 (1960): 191–211 [https://read.dukeupress.edu/hahr/article-pdf/40/2/191/776093/0400191.pdf online].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/phr.2010.79.1.50|jstor=10.1525/phr.2010.79.1.50|doi=10.1525/phr.2010.79.1.50|title=Chinos and Paisanos: Chinese Mexican Relations in the Borderlands|year=2010|last1=Lim|first1=Julian|journal=Pacific Historical Review|volume=79|issue=1|pages=50–85}}&lt;/ref&gt;

ترازا الفارو ویلکمي دلیل وړاندې کوي چې د پروفیرو په دوره کې  (له ۱۸۷۶ م ــ ۱۹۱۰ م کال پورې) له منځني ختیځ څخه کډوالي ډېره شوه. په هرحال، د ۱۹۱۰ څخه تر ۱۹۲۰ م کلونو پورې انقلاب د میستزاجی پر بنسټ د زینوفویبا او ملتپالنې په کچه کې زیاتوالي راوست. نو له همدې امله دا ټولنه په یو سوکاله اقتصادي لبناني میکسیکو تقسیم شوه چې د لبناني میکسیکوي په هویت یې ویاړ کاوه، خو بل لور ته بیا د دوي پاتې شونې د میسټیزیو په ټولنې کې جذب شول. &lt;ref&gt;Theresa Alfaro-Velcamp, . &quot;Immigrant positioning in twentieth-century Mexico: middle easterners, foreign citizens, and multiculturalism.&quot; ''Hispanic American Historical Review'' 86.1 (2006): 61–92.&lt;/ref&gt;

د بومي وګړو خلاف توکم پالنه نن ورځ هم په میکسیکو کې یوه لویه ستونزه ده. همدارنګه هغه داخلي کارګران چې بومي ښځې دي او له کلیو څخه ښارونو ته راکډه شوي، تر ډېره حده ځورول کېـږي چې په دې جمله کې رواني، فزیکي او جنسي ځورونې شاملي دي. &lt;ref&gt;{{Citation|title=🇲🇽 Ridicule of indigenous Oscar nod highlights racism in Mexico|date=19 March 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=sgBozq0Ir9A|publisher=[[Al Jazeera]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 November 2015 |title=Mexico City's domestic workers: a life being treated as a lesser person |url=http://www.theguardian.com/cities/2015/nov/10/mexico-city-domestic-workers-life-lesser-person |website=[[The Guardian]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>2556dws5ttod9fak3u6mjsm6h9femz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هاوارد هیوز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65500</id>
    <revision>
      <id>362824</id>
      <parentid>361440</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T20:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15821" sha1="7m87uimol4xmohrqbihbbgixi6qnuh4" xml:space="preserve">{{Infobox person}}هاوارد رابرد هیوز کشر (د ۱۹۰۵ کال د ډسمبر له ۲۴ – د ۱۹۷۶ کال د اپریل تر ۵) یو امریکایی لوی شتمن سوداګر، ریکارډ جوړونکی پیلوټ، انجینر، فلم جوړونکی، او انسان دوست و، چې د خپل ژوند په اوږدو کې یې د یو دېر با نفوذه او بډایه کس په توګه شهرت درلود. نوموړي لومړی د فلم جوړونکي په توګه، او بیا د هوايي چلند صنعت کې د برلاسې څېرې په توګه نامتو شو. وروسته په ژوند کې، نوموړی د خپل عجیب چلند او د ژوندانه د ځانګړې بڼې له امله شهرت ترلاسه کړ – چې دا عجیب چلند یوڅه د هغه د خرابېدونکې جبري وسواس د ختلال (OCD)، د الوتکې د مرګونې پېښې څخه اوږد درد، او زیاتېدونکې کوڼوالي له امله رامنځ ته شو. &lt;ref&gt;{{cite web |date=July 20, 2011 |title=Howard R. Hughes |url=https://www.unlv.edu/engineering/hughes |access-date=July 18, 2018 |work=UNLV Howard R. Hughes College of Engineering}}&lt;/ref&gt;

د فلم د شتمن په توګه، هیوز د ۱۹۲۰ لسیزې په وروستیو کې په هالیوډ کې هغه وخت شهرت ترلاسه کړ، چې هغه د لوی مصرف او زیاتره جنجالي فلمونه لکه شورماشو (۱۹۲۸)، د دوزخ پریښتې (۱۹۳۰)او داغ مخ (۱۹۳۲)، تولید کړل. وروسته په ۱۹۴۸ کال کې نوموړي د کېت-البي-اورفیو انځورونو (RKO Pictures) د فلم سټوډیو واخیسته، چې په هغه وخت کې د هالیوډ د زرینې دورې د پنځو لویو سټوډیوګانو څخه وه، خو د دې تولیدي شرکت د هغه تر کنټرول لاندې له ستونزو سره مخ شوه او په پایله کې کې یې په ۱۹۵۷ کال فعالیت بند کړ. &lt;ref&gt;{{cite web |title=The Racket (1928) |url=http://www.tcm.com/this-month/article/85281%7C0/The-Racket.html |access-date=August 14, 2017 |website=Turner Classic Movies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hell's Angels |url=http://www.tcm.com/this-month/article/78352%7C0/Hell-s-Angels.html |access-date=August 14, 2017 |website=Turner Classic Movies}}&lt;/ref&gt;

الوتنې او فضایي سفر سره د خپلې لېوالتیا له امله، نوموړي په ۱۹۳۲ کال کې د هیوز د الوتکو شرکت تاسیس کړ، چې لوی شمېر انجینران، ډیزاینران، او دفاعي قراردادیان یې وګومارل. هغه د ۱۹۳۰ لیسیزې پاتې برخه او د ۱۹۴۰ لسیزې زیاته برخه د نړۍ د هوایې سرعت په زیاتره ریکارډونه تېر کړل. هغه د هیوز اچ-۱ مسابقه کوونکي (Hughes H-1 Racer) (۱۹۳۵ کال) او اچ-۴ هرکلیز (د پاک کارغه، ۱۹۴۷) جوړ کړل، چې دوهمه یې د هغه وخت راهیسې تر ۲۰۱۹ کال پورې په تاریخ کې د لویو وزرونو پر درلودلو ترټولو لویه الوتونکې کښتۍ وه. هغه د Trans World Airlines و پېرود او پراخ یې کړ او وروسته یې Air West واخیست او هغه ته یې د  Hughes Airwest نوم ورکړ. هیوز په دوه ځله (په ۱۹۳۶ او ۱۹۳۸ کلونو کې) د هارمون جایزه، همدارنګه د کولیر جایزه (۱۹۳۸ کال) او د کانګریس د سرو زرو مډال (۱۹۳۹ کال) یې د ۱۹۳۰ کلونو په اوږدو کې د هوایی چلند په برخه کې د هغه د لاسته راوړنو لپاره ترلاسې کړې. په ۱۹۷۳ کال کې د ملي هوایي چلند د شهرت په سالون کې شامل شو او د پرواز مجلې په ۲۰۱۳ کال کې نوموړی د هوایی چلند د ۵۱ اتلانو په نوملړ کې راوست شو چې ۲۵ ځای یې ترلاسه کړی و.  &lt;ref name=&quot;Rumerman&quot;&gt;Rumerman, Judy. [http://www.centennialofflight.net/essay/Aerospace/Hughes/Aero44.htm &quot;Hughes Aircraft.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607012944/http://www.centennialofflight.net/essay/Aerospace/Hughes/Aero44.htm |date=2017-06-07 }} ''centennialofflight.net'', 2003. Retrieved: August 5, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Noah&quot;&gt;{{cite book|last1=Dietrich|first1=Noah|last2=Thomas|first2=Bob|title=Howard, The Amazing Mr. Hughes|date=1972|publisher=Fawcett Publications, Inc.|location=Greenwich|pages=34, 69}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.flyingmag.com/photo-gallery/photos/51-heroes-aviation?pnid=41829 &quot;51 Heroes of Aviation.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702120522/http://www.flyingmag.com/photo-gallery/photos/51-heroes-aviation?pnid=41829 |date=2017-07-02 }} ''Flying'' Magazine. Retrieved: December 27, 2014.&lt;/ref&gt;

هغه د ژوند د وروستیو کلونو کې خپله مالي سترواکي پراخه کړه او په لاس ویګاس کې زیاتره لوی کاروبارونه، لکه املاک، هوټلونه، قمارخانې، او د رسنۍ، لاس ته راوړل. نوموړی چې په هغه وخت کې د نیوادا ایالت له خورا ځواکمنو څېرو څخه ګڼل کېده، د یو نړیوال ښار حیثیت ته ویګاس په بدلون کې په پراخه کچه کرېدیت ترلاسه کوي. د کلونو ذهني او فزیکي زوال وروسته، هیوز په ۱۹۷۶ کال کې د پښتورګو د درېدو له امله مړ شو. د هغه میراث د هاورډ هیوز د طبي انسټیټیوټ او هاوارد هیوز کارپوریشن پر مټو ساتل کېږي. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Howard Hughes, Our Company, History |url=http://www.howardhughes.com/our-company |access-date=November 6, 2017 |work=Howard Hughes Company Website |archive-date=October 29, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171029003444/http://www.howardhughes.com/our-company |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== لومړی ژوند ==
کشر هاوارد رابرد هیوز د ایلین سټون ګانو (۱۸۸۳ – ۱۹۲۲) او مشر هاورډ آر هیوز (۱۸۶۹ – ۱۹۲۴) زوی و، چې د میسوري یو بریالی اختراع کونکی او سوداګر و. هغه انګلیسي، ویلزي او یو څه فرانسوي هوګینوټ نسب درلود او د جان ګانو (۱۷۲۷ – ۱۸۰۴) له اولادې څه دی، چې یو کشیش و او ویل کېږي چې جورج واشنګټن ته یې د تعمید غسل ورکړی. پلار يې په ۱۹۰۹ کال کې د دوه مخروطي څرخنده برمې اختراح ثبت کړه، چې په مخکینیو له لاس رسي بهر سیمو کې یې د نفتو د استخراج لپاره برمه کول ممکن کړل. مشر هیوز د اختراع د سوداګریز کولو لپاره هوښیاره او ګټور پریکړه وکړه چې د برمې د پلور پر ځای یې هغه په اجاره ورکوله، چې نورې زیاتې برمې یې اختراع کړې او په ۱۹۰۹ کال کې یې د هیوز د وسایلو شرکت تاسیس کړ. د هیوز تره، رپرت هیوز مشهور ناول لیکونکی، ننداره لیکونکی او د فلم ډایرکټر و. &lt;ref&gt;Barlett and Steele 2004, p. 15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barlett, Donald L. and Steele, James B. ''Howard Hughes: His Life and Madness'' Norton, 2011, page 29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=American National Biography Online: Hughes, Howard |url=http://www.anb.org/articles/10/10-01809.html |access-date=August 15, 2017 |website=www.anb.org}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۴۱ کال د هوګز د زیږون اقرار نامه چې د هغه د تره انیټ ګانو لومیس او اسټیل بوټن شارپ له خوا لاسلیک شوی، ښیي چې هغه د ۱۹۰۵ کال د ډسمبر په ۲۴ نېټه د تکزاس په هاریس ولسوالۍ کې زیږېدلی. خو د هغه د تعمید سند د ۱۹۰۶ کال د اکتوبر په ۷ نېټه د آیوا په کیوک کې د سېنت جانز ایپیسکوپل کلیسا کې ثتب شوی، د هغه د زیږون نیټه د ۱۹۰۵ کال د سپټمبر ۲۴ ښیي چې د زیږون جای ته یې اشاره نه ده کړې.  

هیوز په ځوانۍ کې د ساینس او ​​ټیکنالوژۍ سره لېوالتیا وښودله. په ځانګړې توګه، هغه په انجینرۍ کې غوره استعداد درلود او په ۱۱ کلنۍ کې یې د هوسټن لومړی &quot;بې سیم&quot; راډیو ټرانسمیټر جوړ کړ. هغه په ​​هوسټن کې د لومړي جواز لرونکي آماتور-راډیو مالک شو، چې د W5CY رادیویي نښان (اصل کې 5CY) یې درلود. په ۱۲کلنۍ کې، هیوز انځو په سیمه ییزه ورځپاڼه کې خپور شو چې په هوسټن کې د لومړي هلک و چې یو &quot;موتور لرونکی&quot; بایسکل یې درلود. هغه دا د خپل پلار د بخار انجن له پرزو څخه جوړ کړی و. هغه یو متفاوت زده کونکی و، چې د ریاضیاتو، الوتنې او میخانیک سره یې مینه درلوده. نوموړي د الوتنې لومړی درس په ۱۴ کلنۍ کې واخیست او په ۱۹۲۱ کال کې یې په ماساچوسټس کې د فیسنډن په ښوونځي کې شامل شو. &lt;ref name=&quot;encarta&quot;&gt;[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553204/Howard_Hughes.html &quot;Howard Hughes.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103075357/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553204/howard_hughes.html|date=January 3, 2006}} ''MSN Encarta online,'' October 21, 2009. Retrieved: January 5, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Original Famous Hams and ex-Hams List |url=http://users.tellurian.com/gjurrens/famous_hams.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140519025753/http://users.tellurian.com/gjurrens/famous_hams.html |archive-date=May 19, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cof.net&quot;&gt;[http://www.century-of-flight.net/Aviation%20history/pathfinders/Howard%20Hughes.htm &quot;Howard Hughes.&quot;] ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Retrieved: January 5, 2008.&lt;/ref&gt;

هیوز د تاچر په ښوونځي کې د لنډې مودې وروسته، په کالټیک کې د ریاضی او د هوایي چلند د انجینرۍ په کورسونو کې ګډون وکړ. د هوستون په ۳۹۲۱ یواکم بلوید کې د سرو خښتو هغه کور چې نوموړي په تڼکیتوب کې په ژوند کاوه، اوس هم پرځای دی، او اوس د سینټ توماس پوهنتون په چاپېریال کې د هیوز کور په نوم یادېږي. &lt;ref&gt;{{cite news|title=The Mail Goes Through But Flavor Is Gone|date=March 8, 1972|last=Beeney|first=Bill|work=The Democrat Chronicle|location=Rochester, New York|page=31|quote=Our facility residence is in the 4000 block on Yoakum Blvd. The building next to it at 3900 is the Modern Language Department, It is the former Howard Hughes home. We paid $82,000 cash for it about 10 years ago.|publisher=[[Ancestry.com#Newspapers.com|Newspapers.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=1952 Purchase of Hughes House |url=http://alumni.stthom.edu/s/1733/alumni/index.aspx?sid=1733&amp;gid=2&amp;pgid=252&amp;cid=1526&amp;ecid=1526&amp;ciid=1697&amp;crid=0 |access-date=April 21, 2018 |publisher=alumni.stthom.edu }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

مور یې، ایلین د ۱۹۲۲ کال په مارچ کې د ایکتوپیک (غیر نارمل) باردارۍ د ستونزو له امله مړه شوه. مشر هاورډ هیوز په ۱۹۲۴ کال کې د زړه د حملې له امله مړ شو. ظاهراً د دوی مړینې هیوز وهڅو چې د ۱۹۲۹ کال کې د ۱۹ کلنۍ په خپل وصیت کې د طبي څیړنو د لابراتوار ودانول شامل کړي. د مشر هیوز وصیت د ایلین له مړینې ورسته نه و اپدېټ شوی، او هیوز د کورنۍ ۷۵٪ شتمني په میراث کې ترلاسه کړه. د د ۱۹مې کلیزې په ورځ، هیوز خپلواک کوچنی اعلان شو، چې هغه ته یې توان ورکړ چې د خپل ژوند بشپړ کنټرول ترلاسه کړي.  &lt;ref&gt;[http://history1900s.about.com/od/peoplewhomadeanimpact/p/howardhughes.htm &quot;Howard Hughes.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823115531/http://history1900s.about.com/od/peoplewhomadeanimpact/p/howardhughes.htm |date=2006-08-23 }} ''about.com''. Retrieved: January 5, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.golfonline.com/golfonline/features/features/article/0,17742,1013633-2,00.html &quot;Golf's Bizarre Billionaire.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014014020/http://www.golfonline.com/golfonline/features/features/article/0,17742,1013633-2,00.html|date=October 14, 2007}} ''golfonline.com''. Retrieved: September 4, 2007.&lt;/ref&gt;

په ځوانۍ کې ه، هیوز یو تکړه او لېواله ګولف لوبغاړی شو. هغه اکثراً د لمړۍ کچې د شارتونو نمرې اخیستي او په ۲۰ کلنۍ کې یې د مقابل لوري پر وړاندې د دوه-پر-دری امتیازنو سره لوبه کوله، او د یو وخت لپاره یې د مسلکي ګلف لپاره هوډ درلود. هغه په مکرر ډول د غوره لوبغاړو ، لکه جین سرازین، سره ګلف لوبو. هیوز ډېر لږ رقابتي لوبه کوله او په تدریجي ډول یې د نورو لېوالتیا وو لپاره له سپورت نه لاس واخیست. هیوز هره ماسپښین د لاس انجلس په کورسونو کې، لکه په لیکسایډ ګلف کلب، ولشیر کنټري کلب، یا بیل ایر کنټري کلب کې، د ګلف لوبه کوله. د هغه ملګري جورج وان ایلم یا اوزي کارلټن وو. کله چې هیوز د ۱۹۲۰ کلونو په وروستیو کې ځان ټپي کړ، د هغه ګلف لوبې لږ شوې، او د F-11 له غورځیدو وروسته یې د لوبې توان له لاسه ورکړ. &lt;ref&gt;Barkow 1986, p. 13.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Noah2&quot;&gt;{{cite book|last1=Dietrich|first1=Noah|last2=Thomas|first2=Bob|title=Howard, The Amazing Mr. Hughes|date=1972|publisher=Fawcett Publications, Inc.|location=Greenwich|pages=34, 69}}&lt;/ref&gt;

هیوز د خپل پلار له مړینې لږ وروسته یې د رایس پوهنتون پرېښود. نوموړي د ۱۹۲۵ کال د جون په ۱ نېټه د ایلا بوټس رایس سره واده وکړ. نوموړې د د هوستون د ډیویډ رایس او مارتا لاسن بوټس لور، او د ویلیم مارش رایس، چې د رایس پوهنتون یې به نوم دی، د خور لمسۍ وه. دوی لاس انجلس ته لاړ، چې هلته نوموړي هیله درلوده چې د فلم جوړونکي په توګه د ځان لپاره شهرت ترلاسه کړي.  

دوی د امبسېډور هوټل ته لاړل، او هیوز د واکو (Waco) د الوتنې زده کړه پیل کړه، چې په ورته وخت کې یې د سوېل هوګان (''Swell Hogan'') په نوم خپل لومړی متحرک انځورونه تولید کړل. &lt;ref name=&quot;Noah3&quot;&gt;{{cite book|last1=Dietrich|first1=Noah|last2=Thomas|first2=Bob|title=Howard, The Amazing Mr. Hughes|date=1972|publisher=Fawcett Publications, Inc.|location=Greenwich|pages=34, 69}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>7m87uimol4xmohrqbihbbgixi6qnuh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65766</id>
    <revision>
      <id>362840</id>
      <parentid>306359</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T07:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>35228</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Caravaggio-Crucifixion of Peter.jpg]] → [[File:Crucifixion of Saint Peter-Caravaggio (c.1600).jpg]] → File replacement: update from a old version to a newer one with better quality ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>362840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47747" sha1="2dkau205dz3m19zrmo8uhnycqzi3gvw" xml:space="preserve">{{مسیحیت}}'''پاپ''' &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=POPE {{!}} meaning in the Cambridge English Dictionary|نشانی=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/pope|وبگاه=dictionary.cambridge.org|بازبینیمذدذپمام=2019-12-08|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; یا '''پاپا''' (لاتين : Papa)  د '''روم''' '''بشپ''' او په ټوله نړۍ [[کاتولیکه کلیسا|کې د کاتولیک کلیسا]] مشر او [[واټيکان ښار|د واتیکان ښار حکومت]] یا [[هېوادمشر|د دولت مشر]] یا حاکم دی. &lt;ref name=&quot;section880&quot;&gt;{{Cite web |year=1993 |title=Christ's Faithful – Hierarchy, Laity, Consecrated Life: The episcopal college and its head, the pope |url=https://www.vatican.va/archive/ENG0015/_P2A.HTM#PZ |access-date=14 April 2013 |website=[[Catechism of the Catholic Church]] |publisher=Libreria Editrice Vaticana |location=Vatican City}}&lt;/ref&gt; د کاتولیکانو په وینا، د پاپ لومړیتوب په لویه برخه کې د پیټرس د رسول جانشین په توګه د هغه رول څخه اخیستل کیږي، چا ته چې [[عيسی|عیسی]] د جنت کونجيانې او د &quot;بندولو او جلا کولو&quot; واکونه ورکړي، هغه ته یې د ډبرې په نوم یادیږي. په هغه باندې به جوړ شي. اوسنی پاپ پاپ فرانسیس دی، چې د ۲۰۱۳ کال د مارچ په ۱۳ مه وټاکل شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=News from The Associated Press |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_VATICAN_POPE?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2013-03-13-14-10-46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130315070123/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_VATICAN_POPE?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2013-03-13-14-10-46 |archive-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt;

د ایپسکوپل سر د واک ساحه د مقدس سر په نوم یادیږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Definition of Holy See |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/holy%20see}}&lt;/ref&gt; دا هولي سی دی ، کوم چې د [[نړیوال قانون]] لاندې [[حاکميت|اداره کونکې اداره ده]] چې په [[واټيکان ښار|واتیکان]] کې میشته ده ، د روم دننه یو [[ښاري دولت (خپلواک ښار)|ښاري]] دولت دی ، کوم چې د ایټالیا او هولي لید ترمینځ د 1929 د وروستي تړون لخوا رامینځته شوی ترڅو د دې لنډمهاله او معنوي خپلواکي تضمین کړي. هولي سی په نړیوالو سازمانونو او د ډیری خپلواکو دولتونو سره سياسي تړونونو کې په بېلابېلو کچو کې د خپل شتون له امله پېژندل شوی دی.

== لرغونی تاریخ ==
کاتوليک او غير کاتوليک تاريخپوهان په دې موافق دي چې په اوسني شکل کې د پاپسي تاسيس په 50 م مېلادي کال کې [[روم]] ته د پېټرس تر راتګ وروسته دود شو. د مسیح د کلیسا د لومړۍ پیړۍ په جریان کې، د روم پلازمینه د [[مسيحيت|عیسویت]] د مرکز په توګه پیژندل کیده ځکه چې دا د پیټر لخوا تاسیس شوی. مګر د لومړۍ پیړۍ او د روم څخه بهر د روم د پاپ د برتری په اړه لږې حوالې شتون لري. د ځینو تاریخ پوهانو په وینا، حقایق لکه د [[آمان|روم]] څخه کورنتیانو ته لیک [http://www.newadvent.org/fathers/1010.htm] او دا حقیقت چې د انټیوچ څخه سینټ ایګنټیوس روم ته په خپل لیک کې د مخکښ کلمې کارولې او د روم خلکو &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=POPE {{!}} meaning in the Cambridge English Dictionary|نشانی=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/pope|وبگاه=dictionary.cambridge.org|بازبینیمذدذپمام=2019-12-08|کد زبان=en}}&lt;/ref&gt; د حاکمیت ثبوت دی. پاپسي په هغه کلونو پوهیږي. ځینې هم په دې باور دي چې دا اسناد یوازې د روم د عزت او وقار لوړتیا په ګوته کوي.

په دوهم تمدن (  189مېلادي) کې، د [[د روم کليسا|روم د کلیسا]] برتری په ښکاره توګه لیدل کیږي. د لیونز د سینټ ایرینیس لپاره وايي چې ټولې کلیساګانې د روم سره موافق دي او په هر ځای کې د پوپ استازي شول. په دريمه ربعه کې د روم کليسا د واکمنۍ او پرترۍ ډېر نښې شته.

د [[قسطنطنیه|قسطنطنیې]] لومړۍ شورا (۳۸۱ م)په زور سره اعلان وکړ چې د روم برتري ثابته شوې ده او پاپ ليو اول  په ۴۴۰ کال کې چې د پوپل اطاعت د مسیح لخوا د پادری پیټر لخوا لومړی ډالۍ شوی و. د [[کاتولیکه کلیسا|رومن کاتولیک کلیسا]] د دود مذهبي عقیدې او اصول دا ښوونه کوي چې د پاپیت تاسیس د بابلیانو په لیکنو کې امر شوی دی: &quot;متی (متی) 16: 18-19&quot; او زه تاسو ته وایم چې تاسو پیټر یاست، او خلاف. دا ډبره زه خپله کلیسا جوړوم ، زه به یې جوړ کړم او د غږونو نړۍ دروازې به د هغې په وړاندې غالب نشي. زه به تاسو ته د آسمان د سلطنت کلیدونه درکړم، هر څه چې تاسو په ځمکه کې پلي کوئ په جنت کې به پلي شي او هر څه چې تاسو په ځمکه کې له لاسه ورکړئ په جنت کې به له لاسه ورکړي. د &quot;پیټر&quot; نوم دلته د ډبرې معنی لري، او د &quot;د آسمان د سلطنت کلیدي&quot; ته اشاره د پوپل کاتولیک سمبولونو په منځ کې موندل شوي سمبولیک کلیدي دي.

== انتخاب، مرګ او استعفا ==

=== انتخاب ===
[[دوتنه:Gesupietrochiave.jpg|کيڼ|بټنوک|300x300px| عیسی مسیح سینټ پیټرس ته کلیانې ورکوي&quot; (1481-82)]]
پاپ په روم او شاوخوا سیمو کې د کارډینالانو له خوا د پوپل په ټاکنو کې ټاکل شوی و. تر 654 میلادي کال پورې، د 15 پاپانو څخه 13 د [[روم]] له ښار څخه وټاکل شول او اکثره یې د واک او شتمنو خلکو سره ښه اړيکه نه درلوده.[6] په 1059 کې، د ټاکنو حق د روم د مقدس کلیسا کارډینالانو ته ورکړل شو، او په 1179 کې، د ټولو کارتینالانو رایه مساوي اعلان شوه. پوپ اربن شپږم چې په ۱۳۷۸ لمریز کال کې وټاکل شو، وروستی پوپ و چې د ټاکنو په وخت کې کارډینل نه و. د کليسا قانون وايي که چېرې يو عام سړی وټاکل شي ، هغه باید د کارډینالانو د ټولنې له مشر څخه د episcopal تقدس وغواړي. د کلیسا د اوسني قانون له مخې، پوپ د کارډینالانو لخوا ټاکل کیږي چې عمر یې له 80 کلونو څخه کم وي.

د لیون دوهمه شورا د می په 7، 1274 کې جوړه شوه ترڅو د پاپ د ټاکنو څارنه وکړي. دې شورا پریکړه وکړه چې رایه ورکوونکي باید د پاپ تر مړینې وروسته په لسو ورځو کې سره راټول شي، او د پاپ تر ټاکنو پورې باید د دوی دروازې تړلې وي. د شپاړسمې پیړۍ په لومړیو کې، د ټاکنو طريقه د نن ورځې څخه توپير درلود، کوم چې د پاپ د مړينې وخت او د کارډينالانو د غونډې ترمنځ د بدلون لامل شو.

په هغه وخت کې، رایې په لفظي توګه اعلان شوې، چې ترټولو اسانه لاره وه. زباني رايې د وروستي ځل لپاره په 1621 کې وکارول شوې. پاپ جان پاول II د ژبپوهنې رایه لغوه کړه، او له هغه وروسته پوپ د کارډینالانو په رایو او د رایو په واسطه ټاکل کیږي.

ټاکنې معمولا په سیستین چپل کې ترسره کیږي. درې کارډینالان د غیر حاضر کارډینالانو د رایو د راټولولو لپاره ټاکل کیږي (د ناروغۍ له امله) او درې کارتینان د رایو شمیرلو لپاره ټاکل کیږي او درې کارډینالان د رایو د شمیرنې نظارت لپاره ټاکل کیږي. رای پاڼې ویشل کیږي، او هر کارتینال د هغه چا نوم لیکي چې هغه یې غواړي او په لوړ غږ یې قسم کوي چې &quot;هغه څوک چې د خدای د حکم لاندې فکر کوي غوره کړي&quot; او بیا یې د رای ورکولو صندوق ته اچوي. د لوستلو دمخه، د رایو شمیر شمیرل کیږي او که چیرې د دوی شمیر د ګډون کوونکو شمیر سره یو شان نه وي، رایې سوځول کیږي او بیا رایه ورکول کیږي. بیا یو بل کارتینل شیټونه د تار او ستنې سره نښلوي ترڅو درغلۍ شتون ونلري. رایه اچونه تر هغه وخته پورې دوام کوي چې پاپ د دوه پر دریمې برخې په اکثریت سره وټاکل شي.

د پاپ د ټاکنو يو مشهور اړخ دا دی  چې د رایو د بیا شمېرنې پایلې هر وخت نړۍ ته اعلانېږي. د ټاکنو نه وروسته، د رای پاڼو پاڼې سوځول کیږي او لوګی د سینټ پیټرز چوک له چمني څخه لیدل کیږي. خو که په ټاکنو کې سرغړونې وشي، رای پاڼې د کیمیاوي موادو په وسیله سوځول کیږي چې تور لوګی تولیدوي. مګر په بریالۍ ټاکنو کې، کاغذونه یوازې سوځول کیږي، سپین لوګي تولیدوي او د نوي پوپ ټاکنې اعلانوي.

بیا د کارډینالانو ولسمشر له پاپ څخه غوښتنه کوي چې مراسم ترسره کړي. لومړی هغه پوښتنه کوي: &quot;ایا تاسو خپل وړیا انتخاب منئ؟&quot; د &quot;زه منم&quot; ځواب سره د پوپ مسؤلیت پیل کیږي. بیا پوښتنه کوي: &quot;موږ تاسو ته څه وایو؟&quot; نوی پاپ بیا هغه شاهي نوم اعلانوي چې هغه یې غوره کړی دی. (که ولسمشرپه خپله د پاپ په توګه وټاکل شي، مرستیال ولسمشر به دا کارونه وکړي). نوی پاپ د &quot;اوښکو د دروازې&quot; له لارې د جامو خونې ته ځي، چې درې رسمي پاپي جامې لري، کوچني، متوسط او لوی. بیا د فشرمین حلقه پوپ ته ورکول کیږي. پوپ بیا د عزت څوکۍ نیسي او پاتې کارډینال د هغه برکت ترلاسه کوي. بیا د کلیسا وزیر د سینټ پیټر چوک له بالکوني څخه اعلان وکړ چې &quot;زه ستاسو لپاره ښه خبر لرم! موږ یو پوپ لرو &quot;&quot; habemus papam &quot;. بیا هغه د پوپ نوم او د هغه شاهي نوم اعلانوي.

تر 1978 پورې، د پوپل ټاکنې څو ورځې دوام درلود او د سیستین چپل څخه د سینټ پیټر هال ته یې دوام ورکړ. هلته به هغه خپله تاجپوشی ترسره کوي او د پوپ په توګه به خپله لومړنۍ هولي وړاندې کوي. د پاپ جان پاول په انتخاب سره، دا مراسم لغوه شول. ځینې عنعنوي کاتولیکان د پوپل د حلف د مراسمو غوښتنه کوي (د ماډرنیزم په وړاندې د حلف په نوم هم پیژندل کیږي). بیا ترسره شي. د پاپ جان پاول وروسته پاپ ما دا قسم نه دی ساتلی. په هرصورت، د دې غوښتنې لپاره هیڅ منطق او دلیل شتون نلري.

د لاتیني کلمه &quot;sede vacante&quot; (خالي څوکۍ) د دوو پوپل اصطلاحاتو ترمنځ وقفه ته اشاره کوي، دا د مخکیني پوپ د مړینې او د ځای ناستي د ټاکنې تر منځ وقفه ده. د دې مفکورې څخه، د &quot;خالی پیړۍ&quot; اصطلاح اخیستل شوی، دا معنی لري چې د ځینو مخالفو کاتولیکانو ټاکنه چې ادعا کوي چې هیڅ قانوني او قانوني پوپ نه دی ټاکل شوی او له همدې امله یو خالي ځای شتون لري. د دې نظر سره د مخالفت یو دلیل دا دی چې د واتیکان د دویمې شورا اصلاحات او په ځانګړې توګه د پاول شپږم له بدن سره د ټرایډینټین د بدن ځای په ځای کول، د کفر نښه ده.

د ډیرو کلونو لپاره، پاپسي یوه اداره وه چې د ایټالویانو لخوا واکمنه وه. په 1978 کې د پاپ دوهم جان پاول له ټاکلو دمخه کارول وجیټیلا، چې ایټالوی نه و، د پوپ اواریانو شپږم څخه وروسته وروستی غیر ایټالوی پاپ و، چې په 1522 کې یو آلمانی وټاکل شو. د دوهم پاپ جان پاول څخه وروسته، شپاړسم بینډیکټ، چې یو [[المان|جرمنی]] و، د پاپ پاچا ته راغی ترڅو وښيي چې په پاپسي باندې د ایټالویانو تسلط پای ته رسېدلی.

=== مرګ ===
[[دوتنه:Pope_Julius_II.jpg|بټنوک| دوهم جولیوس ]]
هغه مقررات چې نن ورځ د پاپ د مړینې او د ځای ناستي انتخاب تر مینځ وقفه اداره کوي د دوهم جان پاول  (1996) وخت څخه پاتې دي. د خالي کولو په جریان کې، د کارډینالانو ټولنه چې د پوپ اصلي مشاورینو څخه جوړه ده. دوی د کلیسا او واتیکان د چلولو مسولیت لري. په هرصورت، د کلیسا قانون په ښکاره توګه کارډینالونه د کلیسا چلولو څخه منع کوي. که چیرې پریکړه د پوپ لخوا تایید ته اړتیا ولري، دوی انتظار کوي تر هغه چې یو نوی پوپ وټاکل شي او دفتر په غاړه واخلي.

له ډېرې مودې راهیسې دا غوښتنه کېده چې یو پرده دار کارډینال د مخکیني پاپ پر سر درې ځله د سپینو زرو په مرمۍ وهلو او د هغه نوم درې ځله په نښه کولو سره د پاپ مړینه اعلان کړي، که څه هم دا کار هیڅکله نه دی شوی. موافقه شوې چې که یوه ورځ دغه مراسم ترسره شي. د جان پاول II له مړینې وروسته. بیا پرده دار کارډینل د فشرمین حلقه اخلي. معمولا حلقه د پوپ په ښي لاس کې وي؛ مګر د پاپ پاول VI په قضیه کې، هغه د خپل ژوند په وروستي کال کې حلقه نه وه لیرې کړې.

حلقه کیدای شي د طبي دلایلو لپاره لیرې شوې وي. بیا پوښل شوی حلقه د نورو کارتینالونو په شتون کې په دوه برخو ویشي. د پوپ مهر ویجاړ شوی، هیڅکله به بیا وکارول شي، او د هغه شخصي اپارتمان هم مهر شوی. مړی د څو ورځو لپاره په واتیکان کې پاتې کیږي او بیا د کلیسا څخه د پټې لارې له لارې کاتډرل ته وړل کیږي او هلته ښخیږي ، په داسې حال کې چې د شلمې پیړۍ پاپان په سينټ پېټرس باسيليکا کې ښخ شوی بيا د ماتم دمراسم د 9 ورځو لپاره ترسره کيږي.

=== استعفا ===
[[دوتنه:Giulio_cesare_bedeschini,_san_pietro_celestino,_1613,_dall'arcivescovado_dell'aquila_(cropped).jpg|بټنوک| [[پنځم سيلستين|پنځم سیلستین]] ]]
د واتیکان ښار د [http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P16.HTM 332 §2 قوانینو له مخې،] که پوپ له خپلې دندې استعفا وکړي، د هغې اعتبار او د هغې ازادي او خلاصون باید وڅیړل شي. د واتیکان د قانون له مخې هیڅ واک د پاپ د استعفا د ردولو حق نه لري.

په 1294 کې پاپ سیلستین V او په 1409 کې پوپ ګریګوري VII دا حق کارولی و ، او اووم ګريګوري وروستی پالپ دی چې دا کار کوي. د 2002 کال په جولای او جولای کې، دوهم پاپ جان پاول  د میلانیز ورځپاڼې Corriere della Sera ته یو لیک واستاوه چې په کلکه یې د استعفا لپاره هر ډول دسیسه رد کړه.

په هرصورت، د کلیسا د کینن 332 §2 ماده د الندې لامل کیږي:

* دوهم پاپ جان پاول د ناروغۍ له امله استعفا کړې وه.
* عامه اعلان به هغه استعفا ته اړ کړی وای که چېرې هغه خپله دنده ترسره نه کړه.

پاپ جان پاول II استعفا نه ده کړې. نوموړی د ۲۰۰۵ کال د اپریل په دویمه له یوې اوږدې ناروغۍ وروسته وفات شو او د ۲۰۰۵ کال د اپریل په اتمه خاورو ته وسپارل شو. د هغه له مړینې وروسته، هغه په خپل وصیت کې لیکلي چې په 2000 کې د هغه څخه د استعفا غوښتنه وشوه، کله چې هغه نږدې 80 کلن و. په هرصورت، د وصیت دا برخه روښانه نه ده او د هغې مختلف تفسیرونه شتون لري. پاپ بینډیکټ XVI د 2013 په مارچ کې استعفا وکړه.

== د پاپ مستعار نومونه ==

=== په دې وروستیو کې کارول شوي مستعار نومونه ===
د پوپ سرلیکونه، په ترتیب سره دوی په &quot;انواریو پونفیو&quot; کې کارول کیږي:

* د روم بشپ
* د مسیح جانشین
* د رسولانو د شهزاده جانشین
* د نړیوالې کلیسا لوی پادری
* د اېټالیا مذهبي مشر
* د روم د ایالتونو میټروپولیټین بشپ
* د واتیکان ښار پاپ
* د خدای د بندګانو خدمتګار

=== په تیرو وختونو کې کارول کیږي ===

* لوی لویدیځ (په 2006 کې لغوه شوی)
* د پوپل ایالتونو جانشین

=== د پاپ سرلیکونو  او القابو تاریخ ===
[[دوتنه:Popepiusix.jpg|بټنوک| نهم پاپ پيوسد بل پوپ په پرتله ډېر وخت په دې موقف کې پاتې شو.]]
[[دوتنه:Urban_VII.jpg|کيڼ|بټنوک|281x281px| اووم اوربان په دې موقف کې د نورو ټولو پاپانو په پرتله لږ پاتې شو.]]
د &quot;مسیح ویکار&quot; لقب د پوپ الهی ماموریت ته اشاره کوي. دا مستعار نوم د پنځمې او شپږمې پیړۍ راهیسې کارول کیږي. د واتیکان دوهم شورا د مسیح د Vicar او د پیټر Vicar لقب تایید کړ.

د Pontifex Maximus سرلیک کارول د څلورمې پیړۍ په پای کې پای ته رسیږي. د روم د آرچ بشپ پخوانی لقب د روم پادریانو لخوا فرض شوی و. دا لقب نورو میټروپولیټین بشپانو ته هم ورکول کیږي، که څه هم محدود مثالونه شتون لري. په 11 پیړۍ کې، دا لقب په پراخه توګه د روم د بشپ لپاره کارول کیده. سرلیک ته د &quot;نړیوال کلیسا&quot; اصطلاح اضافه کول په وروستیو کلونو کې شوي.

د &quot;د خدای د بندګانو خدمتګار&quot; صفت د کلیسا مشرانو لکه سینټ اګسټین او سینټ بینډیکټ لخوا کارول کیده. دا مستعار نوم تر 13 پیړۍ پورې نه و کارول شوی. د واتیکان ټولنې اسناد ښیې چې دا لقب د نړۍ نورو بشپانو ته د خدمتګار په توګه د پاپ دنده څرګندوي. د &quot;ایټالیا مشر&quot;، &quot;د روم د ایالتونو د میټروپولیټین آرک بشپ&quot; او &quot;د واتیکان ښار پوپ&quot; لقبونه هم د کلیسا د قانون او د 1929 د وروستي تړون له مخې د پوپ واک ته اشاره کوي.

د پوپ لاسلیک معمولا &quot;NN. PP.x&quot; (د مثال په توګه د پوپ VI لاسلیک &quot;پاولس پی پی. VI&quot; شوی دی). PP د پوپ لپاره ولاړ دی، او د هغه نوم معمولا د &quot;پونټ&quot; سره تړاو لري. اعظمي.&quot; یا &quot;PM&quot; کارول کیږي ( ''مخفف Pontifex Maximus'' او NN د کاتولیک کلیسا بشپ ته اشاره کوي. نور سرلیکونه کارول شوي دي: &quot;سوموس پونټیفیکس&quot; (لوی پادری)، &quot;سانتیسیوس پیټرس&quot; او &quot;باتیسمیوس پیټر&quot; (ډیر مقدس پلار او ډیر مهربان پلار)، &quot;سانتیسموس ډومینس نوسټر&quot; (زموږ ترټولو مقدس رب) او &quot;ډومینس اپوستولیکس&quot; ( د پوپ پیروي څښتن). په غیر رسمي لیکنو کې، کاتولیکان لنډیزونه کاروي لکه HH (His Holiness)، لکه HH Benedict XVI.

د پاپ رسمي دفتر د سینټ جان لیټران په کلیسا کې دی او د هغه رسمي استوګنځی د واتیکان ماڼۍ ده. هغه په ګندولفو کیسل کې د دوبي ماڼۍ لري (د البالونگا لرغوني ښار ته نږدې). په تیرو وختونو کې، د پوپ رسمي استوګنځی د لیتران ماڼۍ وه، چې د روم امپراتور، قسطنطین I لخوا مرسته شوې وه. د پوپ (پاپل سی) روحاني واک د لنډمهاله قضاوت (واتیکان ښار) څخه توپیر لري. د پاپ څوکۍ د نړیوالو اړیکو مرکز دی، او د ډیرو کلونو لپاره، د پاپ محکمه د کاتولیک کلیسا د حکومت په توګه دنده ترسره کړې.

د پوپل لید د روم د بشپ د روحاني قضاوت مجموعه ده ، چیرې چې پوپ د کاتولیک کلیسا او نړیوالې ټولنې ټاکنې او ځواک او ګټې کاروي. په دودیز ډول، روم په کاتولیک کلیسا کې مرکزي رول لري. پوپ د روم د بشپ په توګه خپله د ایپسکوپال اصطلاح پیل کوي ، مګر اړتیا نلري هلته ژوند وکړي. چیرته چې پاپ د استوګنې لپاره غوره کوي، د کلیسا مرکزي حکومت به هلته وي. له 1309 څخه تر 1378 پورې، پاپانو په ایوګنون کې استوګنه درلوده، کوم چې یو وخت د بابل، اسراییل کې د جلاوطنۍ څخه د بې وزلو په توګه د بابلیانو په نوم یادیدل.

هر پاپ خپله نښه لري. د پوپل بیرغ اکثرا د واتیکان بیرغ ژیړ او سپین دی ، د پوپل نښه (دوه کیلي د صلیب په شکل کې) سره.

== سرچینې ==
[[دوتنه:Emblem_of_the_Papacy.svg|کيڼ|بټنوک|325x325px| دپاپ نښه]]

* &quot; Triregnum &quot; papal crown، چې د &quot;tiara&quot; او &quot;triple crown&quot; په نوم هم یادیږي، د وروستیو پاپانو لخوا کارول کیږي ځکه چې دا د پوپل سمبول دی او لا تر اوسه ناڅرګند شوی نه دی. د لمانځه په جریان کې، پوپ یو اوږد ټوکر خولۍ اغوندي.
* پالیوم، (دوه انچه غټه بنده چې په غاړه، سینې او اوږو باندې اغوستل کیږي او د شا او مخ څخه دولس انچه اوږده ځړول کیږي او د غاړې، شا، اوږو او ځړولو برخو په شاوخوا کې شپږ کوچني تور صلیبونه لري) هغه کوي.
* &quot;د آسمان د سلطنت کلیدونه&quot; د دوو کلیو انځور دی، یو د سپینو زرو او بل د سرو زرو. د سپینو زرو کلی په ځمکه کې د واک ترلاسه کولو او له لاسه ورکولو سمبول دی او د سرو زرو کلی په آسمان کې د واک ترلاسه کولو او له لاسه ورکولو سمبول دی.
* د فشرمین حلقه، د سرو زرو یوه حلقه چې د سینټ پیټر په انځور کې جوړه شوې وه، د پوپ په نوم یې شاوخوا جال اچول.
* &quot; Umbracullum &quot;، یو چھتری یا چترۍ د سور او سرو زرو پټو رنګونو څخه جوړه ده.
* &quot; Sedia gestatoria &quot;، یو عام بستر چې د دولسو کسانو لخوا وړل کیږي، او دوه کسان چې د ''فلابیلا'' شترمرغ د بڼو جامې یې اغوستي وي د هغې سره په مراسمو کې ګډون کوي. د دې نرم بستر او فلابیلا کارول د پاپ جان پاول II لخوا لغوه شو.

دا بیرغ د لومړي ځل لپاره په 1808 کې ډیزاین شوی. په داسې حال کې چې پخوانی بیرغ [[سور (رنگ)|سور]] او سرو زرو و. په 2005 کې د بینډیکټ XVI په ټاکنو کې، د هغه ځانګړی نښه یو تاج دی چې د بالیم سره درې افقی کرښې لري، د تاج د لرغوني ځواک نښه نښه ده. د پوپ د شخصي نښان څخه د پوپ د خولۍ لرې کول به د پوپل دود څخه د لیرې کولو دلیل نه وي.

که څه هم دا پریکړې د کاتولیکانو او غیر کاتولیکانو لخوا یو شان تفسیر شوي، ډیری پاپانو ټینګار کړی چې هغه څوک چې د کاتولیک عقیدې څخه په ناپوهۍ سره ناپوه دي ژغورل کیدی شي. پاپ Pius IX په 1868 کې په خپله وینا کې اعلان وکړ: &quot;موږ ټول پوهیږو چې هغه څوک چې جاهل دي مګر زموږ د دین درناوی کوي، که دوی د طبیعت قوانین چې خدای د ټولو انسانانو په زړونو کې ځای پرځای کړي دي، که دوی د خدای اطاعت وکړي او که دوی. پاک او مسؤلانه ژوند وکړي، دوی کولی شي د خدای په قدرت سره ابدي ژوند ترلاسه کړي.&quot; پاپ جان پاول II وايي: &quot;دا روښانه ده چې نن ورځ ډیری خلک دا فرصت نلري چې انجیل وپیژني او ومني او د پخوا په څیر کلیسا ته ننوځي. دا ډول خلک د مسیح په دین کې د پاک او پاک ژوند سره ژغورل کیږي، کوم چې د کلیسا سره یو عجیب اړیکه رامینځته کوي او دوی ته د نجات لاره ښیي. د خدای دا فضل د مسیح څخه سرچینه اخلي، دا د هغه د رضا پایله ده. دا عامل د هر انسان د نجات سبب ګرځي. دا د کاتولیک کلیسا د کیټیزم او امرونو په کتاب کې لیکل شوی:
[[دوتنه:Gustave_Doré,_St_Peter_Denying_Christ.jpg|ښي|بټنوک|386x386px| سینټ پیټر د مسیح څخه انکار کوي، د ګوستاو ډور لخوا]]
او په کاتوليک کليسا کې د پاپ واک او اختيار په دقیق ډول د لومړي واتیکان شورا له خوا تعریف شوی او د 18 جولای 1870 نیټه د مسیح د کلیسا په ټاکلي قانون کې ثبت شوی. د دې اسنادو لومړی څپرکی چې د &quot;د پیټر د پوپل حاکمیت تاسیس&quot; نومیږي یادونه کوي چې د انجیل له مخې په ټولو کلیساګانو کې د خدای د عدالت خپرول پیټر ته تبلیغ شوي او هغه ته د خدای (مسیح) لخوا ورکړل شوی و &quot;هر څوک چې پیټر ووایی هغه به ووایی. د عیسی مسیح لخوا د ټولو رسولانو مشر او د مسیح د ملت مشر په توګه نه و ټاکل شوی یا اعلان کوي چې صداقت، قضاوت او عزت په مستقیم ډول د [[عيسی|عیسی مسیح]] څخه نه دی راغلی، هغه باید لعنت شي. »

د حتمي قانون دوهم فصل چې &quot;د روم د پاپانو په مینځ کې د پیټر د برترۍ په وخت کې&quot; نومیږي وايي چې زموږ مالک عیسی مسیح د پیټر لپاره د ډبرې په مقابل کې کلیسا جوړه کړه ترڅو د مسیح ځواک د تل لپاره پاتې شي او &quot;که څوک ووایی چې دا ودانۍ د مسیح په لاسونو جوړه شوې وه&quot; دا نه ده جوړه شوې، او پیټر باید په ټولو کلیسا کې جانشین ولري، یا د روم پوپ د پیټر جانشین نه دی، اجازه راکړئ چې هغه وغندل شي. »

د حتمي قانون دریم څپرکی چې &quot;د روم د پاپ د ځواک او برتری په اړه&quot; نومیږي وايي: &quot;د فلورنس په فورم کې د کلیساګانو د سنود تعریف چې باید د ټولو عیسوي مومنانو لخوا باور ولري، دا دی چې د پاپ پاپ. روم او رسولان له ټولې نړۍ څخه غوره دي او د روم پاپ د پیټر جانشین دی او د مسیح ریښتینی جانشین او د کلیسا مشر او د ټولو عیسوي خلکو پلار او ښوونکی ګڼل کیږي. د خدای حکمونه.&quot;

د پاپ واک په حتمي قانون کې په لاندې ډول تعریف شوی: &quot;هغه د وفادارانو عالي قاضي دی، او ټولې ځانګړې قضیې باید د هغه لاندې قضاوت وشي&quot; او &quot;هیڅ واک له هغه لوړ نه دی او هیڅوک نشي کولی په قانوني توګه له هغه څخه تیر شي. &quot; (پوپ د کلیسا غوره، بشپړ، پریکړه کونکی او نړیوال ځواک دی او هغه په آزاده توګه خپل واک کاروي)

کله چې د روم پوپ &quot;Ex Catura&quot; ووایي، یعني، پوپ د ټولو عیسویانو مشر او ښوونکی دی، او د خپل پوپل واک له امله، هغه د مومن یا کافر کیدو دودونه او شرایط تعریفوي چې ټولې کلیساګانې یې باید تعقیب کړي. هغه د کورنۍ په مرسته چې پیټر سره یې ژمنه کړې وه، نه ویجاړیدونکی دی. نو ځکه، د روم د پاپانو دا ډول تعریفونه د بدلون وړ نه دي.
[[دوتنه:Bonifatius_viii_papst.jpg|بټنوک| پوپ بونیفیس VIII]]
[[کاتولیکه کلیسا|کاتولیک کلیسا]] ښوونه کوي چې هر مخلوق باید د روم پوپ (پوپ بونفیس VIII) تعقیب کړي ترڅو وژغورل شي. دا نظریه ځینې وختونه څرګندیږي ځکه چې د کلیسا څخه بهر هیڅ نجات شتون نلري، کوم چې د پیړیو په اوږدو کې د ډیری پاپانو لخوا تایید شوی. پاپ جان XXIII وویل: &quot;هیڅ څوک د عیسی مسیح پیروانو کې نه شي کیدی مګر د روم پاپ لخوا رهبري کیږي، او یوازې د دې کولو سره به انسانیت وژغورل شي.&quot; »

پاپ پاول شپږم دا هم وویل: &quot;د کلیسا څخه بهر خلک روح القدس نلري. یوازې کاتولیک کلیسا د مسیح بنسټ دی، او هرڅوک چې له بنسټ څخه جلا شي د مسیح پیروان نه ګڼل کیږي. »

په حقیقت کې، د خدای په دې کلیسا کې د پیل راهیسې، ډیری توپیرونه شتون لري چې رسولان یې غندي؛ مګر په راتلونکو پیړیو کې، ډیر مهم توپیرونه رامنځته شول او لویې ټولنې د کاتولیک کلیسا څخه جلا شوې. د هغو توپیرونو په منځ کې چې د مسیح بدن یې ټپي کړی، موږ کولی شو په کلیسا کې د کفر، ارتداد او ویش یادونه وکړو.

ځینې غیر رومن کاتولیک عیسوي ټولنو لکه د ختیځ د اسوریانو کلیسا کلیسا، د ختیځ [[ختیځه ارتودوکس کلیسا|ارتودوکس کلیسا]] ، د ختیځ ارتودوکس کلیسا، [[د انګلستان کليسا|د انګلستان]] کلیسا، خپلواکه عیسوی کلیساونه، او د لوتران ځینې پیروان، د پیروانو دودونه منلي دي. د پوپل جانشیني او په دې توګه (تر یو حده) د پوپل برتری شتون منلی دی. په هرصورت، دا کلیساونه عموما دا نه مني چې پوپ د سینټ پیټر ځای ناستی دی او پوښتنه کوي چې آیا سینټ پیټر کله هم د روم بشپ و. له همدې امله، دوی د روم د امپراتورۍ د آرشیف په توګه د پوپ برتری مني، یو تعریف چې د کلیسا د کلیسا د کلیسا په 28 ماده کې په وفادارۍ سره رامینځته شوی. دا کلیساګانې د &quot;پریکنده نړیوال قاضي&quot; په توګه د پوپ په رامینځته کولو کې هیڅ مشروعیت یا اړتیا نه ویني او د هغه بې کفایتي. ځکه چې د دوی څخه هیڅوک د لومړۍ واتیکان شورا د نړیوالې کلیسا په توګه نه مني، دوی تعریفونه او قضاوتونه (او د هغو کسانو کفر چې په دوی باور نه لري) د اعتبار وړ نه ګڼي. دوی دا ډول ادعاوې &quot;لوړوالي ته چلند&quot; بولي.

: چیرته چې ګناه وي، هلته تفرقه او تفرقه، کفر او نفاق وي. چېرته چې تقوا وي، هلته هماهنګي او اتحاد وي، چې د ټولو مؤمنانو زړونه او روحونه بیداروي. (cf. CIC، کولی شي. ۷۵۱)

[[دوتنه:Sebastiano_del_Piombo_(Italian)_-_Pope_Clement_VII_-_Google_Art_Project.jpg|بټنوک| اووم کلمېنټ]]
. &quot;818&quot; که څه هم په تیرو او نننیو ټولنو کې هیڅوک نشي کولی د جلا کیدو او ویشلو ګناه ومني ، دوی په مسیح باور سره لوی شوي او کاتولیک کلیسا دوی د خپلو وروڼو په توګه مني. ټول هغه څوک چې د [[تعمید غسل|تعميد غسل]] سره زېږېدلي دي په مسیح پورې اړه لري او حق لري چې عیسویان وبلل شي او د کاتولیک کلیسا د وروڼو ماشومانو په توګه ومنل شي. (UR 31) &quot;819&quot; د بشپړتیا ډیری پاکونکي اجنټان (LG 8 2) د کاتولیک کلیسا د لید ساحې څخه بهر موندل کیږي. &quot;د خدای کلمې، د روح القدس د نورو ډالیو سره د رحمت، باور، امید او ښو کارونو سره ژوند کول.&quot; (UR 32, cf. LG 15) د مسیح روح دا کلیساګانې او مذهبي ټولنې د نجات د یوې وسیلې په توګه کاروي ، چې ځواک یې د مسیح له رحم او اخلاص څخه کاتولیک کلیسا ته اخیستل شوی. دا ټول رحمتونه د مسیح څخه راځي (cf. UR 3) او پخپله دننه د کاتولیک اتحادیې په نوم یادیږي.

پاپ ډیری واکونه لري چې هغه یې تمرین کوي. هغه کولی شي بشپان وټاکي ، د ایپسکوپل سیمې رامینځته کړي یا ضمیمه کړي ، د روم د &quot;ډیکاسټرانو&quot; عملونه تایید یا لغوه کړي ، لمونځونه تنظیم کړي ، د کاتولیک کلیسا کینن تعدیل کړي ، د کلیسا فرمانونه اضافه کړي ، د قاضي په توګه عمل وکړي ، صادر کړي. عمومي لارښوونې او هغه مفکورې ته وده ورکول چې ټول کاتولیکان باید باور ولري. ډیری دا دندې د روم ډیکاسټری لخوا ترسره کیږي او د پوپ لخوا نظارت کیږي.

== سیاسي رول ==
[[دوتنه:Gregorythegreat.jpg|بټنوک| پاپ ګریګوري اول]]
په څلورمه پیړۍ کې د روم امپراتورۍ د تدریجي عیسویت کولو پرمهال، بشپانو ډیر واک نه درلود، او په پنځمه پیړۍ کې د امپراتورۍ تدریجي زوال سره په روم کې د پوپ واک زیات شو، او په مختلفو ښارونو کې د بشپانو شمیر زیات شو. د یو روحاني او سیاسي مشر په توګه دا دریځ د پوپ لیو I کې ښه څرګند و، چا چې په 452 کې د اټیلا مخالفت وکړ. په 754 کې، د فرنګ خلکو پاچا، چې د پیپین ځوان په نوم نومول شوی و، د پاپ د ایالتونو خاوره پاپ ته ورکړه. په 800 کې، لیو III د فرانکس پاچا شارلمین تاج وکړ، ترڅو د مقدس روم امپراتورۍ د جوړولو په لور یو لوی ګام پورته کړي. لکه څنګه چې مخکې یادونه وشوه، په 1870 کې د پاپ په ایالتونو باندې د پوپل واکمني پای ته ورسیده کله چې دا ایټالیا سره ضمیمه شوه.

د عیسویت د واکمن او اربشپ په توګه د پوپ د موقف سربیره، په ځانګړې توګه د پاپ الکساندر VI او پوپ جولیوس II په قضیه کې، او د مقدس روم امپراتورۍ د مذهبي مشر په توګه (په ځانګړې توګه د بشپانو په مهمو دورو کې لکه پاپ ګریګوري VII او الکساندر III)، پوپ یو څه د پوپل سیاسي واک لري چې پدې کې شامل دي: &quot;Lavableiter&quot; په 1155 کې (د انګلستان هینري II اجازه ورکړل شوه چې په آیرلینډ یرغل وکړي)، &quot;Intercatras&quot; په 1493 کې (په 1494 کې د Terdesilas د تړون لامل شو، کوم چې نړۍ په [[اسپانیا|هسپانوي]] او پرتګالي ډومینونو ویشلې وه))، په 1570 کې &quot;Regnans in Excelsis&quot; (د انګلیسي ملکې الیزابت لومړۍ رد کول او د هغې د وفادارو کسانو د تابعیت د ختمولو غوښتنه کول) او &quot;Inter Gravisimas&quot; په 1582 کې (د عیسوي تقویم تاسیس کول). ).

== د پاپ پر ضد مظاهرې ==
[[دوتنه:Crucifixion of Saint Peter-Caravaggio (c.1600).jpg|کيڼ|بټنوک|324x324px| د کاراوګیو له خوا د سینټ پیټرس صلیب.]]
د نړۍ د کلیساګانو د عالي بشپ په توګه د پوپ دریځ تعصب دی او له همدې امله په کاتولیک کلیسا کې د اختلاف وړ نه دی. د واتیکان لومړۍ شورا ټول هغه کسان کافران او ملحدین اعلان کړل چې د پوپ په عالي واک کې د اختلاف او شک لامل کیږي. که څه هم د مسیح د کلیسا څخه بهر د پوپ د واک په اړه بحثونه شتون لري، دا اعتراضونه په مختلفو مذهبونو کې توپیر لري، مګر دا ویل کیدی شي چې د پوپ د حاکمیت په اړه اعتراضونه خورا پراخ دي، (٢) د برتري د شتون په اړه هم اعتراضونه شتون لري.

د [[روسیه|روسیې]] د ارتودوکس کلیسا او د [[سربيا]] ارتودوکس کلیسا کې، د کلیو پادریان ځینې وختونه د پاپ په نوم یادیږي. په هرصورت، ځینې وختونه، د الهیات پوهانو پورې اړه لري، دا نسخه د کاهن د سپکاوي لپاره کارول کیږي. {{سرچینه}}
[[دوتنه:Retrato_del_Papa_Inocencio_X._Roma,_by_Diego_Velázquez.jpg|بټنوک| د ډیاګو ویلازکوز له خوا د لسم اينوسنټ پاپ انځور]]
نور غیر کاتولیک عیسوی مذهبونه د پوپل د جانشینۍ اصول نه مني او یا یې په درجه بندۍ کې په پام کې نیسي، او له همدې امله د پوپ پیټرین او د هغه قضاوت نه مني، او د پوپل [[بائبل|نیمګړتیا غیر صحيفه]] ګڼي. د روم ، بازنطيني امپراتورۍ او نورو هېوادونو سره د پوپل د نظام پېچلې اړيکې او په ايټاليا کې د پوپل د واکمنۍ ادعاوې هم د نورو اعتراضونو له جملې څخه دي او د پوپل د دفتر پر شاهي شخصيت هم اعتراض کېږي. په لویدیځ عیسویت کې، دا اعتراضونه - او د دوی د تیز بیان ځواک - د پروټسټینزم د اصلاح او تولید لامل شوی. دا مذهبونه په دې باور دي چې د پوپ واک مشروع نه دی او دا چې پوپ یو دروغجن پیغمبر دی، چې د جان د وحی په کتاب کې بحث شوی.

دا مذهبونه له یو بل سره ډیر توپیرونه لري او لکه څنګه چې یادونه وشوه، د پوپ د مشروعیت په اړه د دوی نظرونه توپیر لري. ځینې مخالفین له استدلال څخه کار اخلي او د ځینو چارواکو فساد ته اشاره کوي. د بېلګې په توګه، د سینټ پیټر د جانشینۍ ځینې ادعا کوونکي، لکه د بورجیا د کورنۍ د کالیکستوس III، الکساندر شپږم، تحریف شوي او د ځمکې او اسمان د قوانینو د حاکمیت حق نه درلود. ټول پوه خدای به داسې خلکو ته د رومن کاتولیک کلیسا واک نه ورکوي. د پاپ د پاچاهۍ مدافعین وايي چې انجیل ښیي چې خدای حتی د ګمراه کونکو خلکو سره هم بخښنه کوي (لکه د اسراییلو ځینې پاچاهان ، رسول جوډاس اسکریوټ ، او حتی سینټ پیټر وروسته له دې چې هغه د عیسی انکار وکړ). دوی وايي چې فاسدو پاپانو هڅه وکړه چې پاپیت له رسولي ریښو څخه جلا کړي او دا چې دوی ناکام شوي، دا د دې ثبوت دی چې پاپ د الهي ځواکونو لخوا ساتل کیږي. ځینې مخالفین په عادت سره کاتولیک کلیسا او د هغې پیروانو ته د پام وړ اصطلاح &quot;پاپیست&quot; بولي ترڅو د پوپل دفتر مرکزيت ته په بې پامۍ کې د دوی باور رد کړي.

== نور پاپان ==
[[دوتنه:Św_i_bł_Zwierzchnicy_Kościoła_katolickiego.JPG|بټنوک| ځینې مشهور پاپان]]
د عیسویت په لومړیو پیړیو کې، د &quot;پوپ&quot; لقب چې معنی یې &quot;پلار&quot; د ټولو بشپانو لپاره کارول کیده. د وخت په تیریدو سره، دا لقب د روم بشپ پورې محدود و. نن ورځ، د کاپټیک ارتودوکس کلیسا مشران، د کاپټیک کاتولیک کلیسا، او [[ختیځه ارتودوکس کلیسا|د الکساندریا ختیځ ارتودوکس کلیسا]] هم د &quot;پوپ&quot; په نوم یادیږي، پخوا &quot;کوپټیک پوپ&quot;؛ او د اسکندریه پوپ او د سینټ مارک د پوپل څوکۍ لیدل د &quot;پوپ او لوی اسکندریا او ټولې افریقا&quot; په نوم یادیږي.

یو &quot;پوپ ضد&quot; هغه څوک دی چې د کلیسا له ټاکلو پرته د episcopacy غوښتنه کوي. د پاپ مخالف د کلیسا سره د نظریاتي شخړو له امله شتون لري چې د وخت مشروع پاپ څوک دی. که څه هم یو وخت د پاپ ضد حرکتونه پراخ وو، خو اوس نادر او په څنډه کې دي. &quot;تور پوپ&quot; یو سپکاوی کونکی نوم دی چې د عیسوي ټولنې مشر ته د تور کاساک اغوستلو لپاره کارول کیږي، پداسې حال کې چې پوپ تل سپینې جامې اغوندي.

د عیسوي مذهب د ترویج لپاره د ټولنې بشپړ کارډینل (کوم چې د عقیدې د ودې لپاره مقدس ځای و) د &quot;سور پاپ&quot; په نوم پېژندل کیږي. سور ځکه چې هغه یو اصلي او پاپ دی ځکه چې هغه په کاتولیک حلقو او په ځانګړي توګه د آسیا او افریقا په کلیساګانو کې تقریبا مطلق واک لري. [https://web.archive.org/web/20060621082856/http://www.chiesa.espressonline.it/dettaglio.jsp?id=7049 سانډرو میګیسټر، www.chiesa] ).
[[دوتنه:Pontifical_palace_and_Vatican_Observatory,_Castel_Gandolfo.jpg|کيڼ|بټنوک|300x300px| د کاسټل ګانډولفو ماڼۍ یوه لید، د دوبي ويلا چې د پاپ له خوا کارول کیږي په کاسټل ګانډولفو ، [[اېټاليا|ایټالیا]] کې. &lt;ref&gt;[https://www.ncronline.org/news/vatican/no-pope-residence-vatican-opens-gardens-summer-villa With no pope in residence, Vatican opens gardens of summer villa], ''The National Catholic Reporter''&lt;/ref&gt;]]

== اړوندې پوښتنې ==

* د رومن کاتولیک کلیسا د پاپانو لیست

== بهرنۍ لینک ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

* [http://www.vatican.va/ واتیکان، د پاپ څوکۍ]
* [http://www.vatican.va/holy_father/index.htm واتیکان - سپیڅلی پلار] - د لیو VIII وخت څخه تر اوسه پورې د مقدس پلرونو ویب پاڼه
* [http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_INDEX.HTM د کلیسا قوانین] - د واتیکان ویب پاڼه
* [http://www.newadvent.org/cathen/12260a.htm د کاتولیک پوهنځی داخلول]
* [http://www.dailycatholic.org/history/20ecume3.htm د کلیسا د اصولو اساسي قانون، د] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124055546/http://www.dailycatholic.org/history/20ecume3.htm |date=2018-01-24 }} واتیکان د لومړۍ شورا څلورمه غونډه
* [https://web.archive.org/web/20061205053000/http://popetribute.com/ د پاپ ډالۍ] - اوسني او راتلونکي پوپ ته ډالۍ
* [http://kolonisera.rymden.nu/pope/popes.php?l=1 د پوپ بقا فورم - په ترتیب سره د پاپانو لیست]
[[وېشنيزه:کليسا]]
[[وېشنيزه:رومیان]]
[[وېشنيزه:پاپ]]
[[وېشنيزه:روم]]
[[وېشنيزه:اېټاليا]]
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>2dkau205dz3m19zrmo8uhnycqzi3gvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په ۱۸۴۸ زکال کې د هنګري انقلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66708</id>
    <revision>
      <id>362832</id>
      <parentid>360006</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T05:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20416" sha1="m03d3332r3eny7nyp549sul1cy4of74" xml:space="preserve">په ۱۸۴۸ زکال کې د هنګري انقلاب یا په بشپړه بڼه له ۱۸۴۸ زکال څخه تر ۱۸۴۹ زکال پورې د هنګري مدني انقلاب او د خپلواکۍ جګړه په ۱۸۴۸ زکال کې د اروپایي انقلابونو څخه یو و چې د هابسبورګ په دوره کې د ۱۸۴۸ زکال له نورو انقلابونو سره یې اړیکه لرله. په داسې حال کې چې دغه انقلاب ماتې وخوړه، خو د هنګري په معاصر تاریخ کې یو له مهمو پېښو وګرځېد او د هنګري د معاصر ملي هویت د بنسټ ډبره وګرځېد. 

د ۱۸۴۸ زکال په اپرېل میاشت کې هنګري د اروپا لویې وچې دریم هېواد (په ۱۷۹۱ زکال کې له فرانسې او په ۱۸۳۱ زکال کې له [[بېلجیم|بلجیم]] وروسته) شو چې د دیموکراتیکو پارلماني ټاکنو قانون یې تصویب کړ. له دې وروسته دغو هېوادونو استازیتوب کوونکی پارلمان رامنځته کړ چې د فئوډالي املاکو پر بنسټ د پخواني پارلماني سیسټم ځای یې ونیو. &lt;ref&gt;prof. András Gerő (2014): Nationalities and the Hungarian Parliament (1867-1918) LINK:[http://www.geroandras.hu/2014_Nationalities_and_the_Hungarian_Parliament.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425200559/http://www.geroandras.hu/2014_Nationalities_and_the_Hungarian_Parliament.pdf|date=2019-04-25}}&lt;/ref&gt;

د دغو پېښو د عطف نقطه هغه مهال رامنځته شوه چې د [[اتريش|اتریش]] ځوان پاچا لومړي فرانتس یوزف په خپلې سرې بڼه د اپریل قوانین (پاچا لومړي فردیناند تصویب کړي و) لغو کړل په داسې حال کې چې د هغو اړوند قانوني واک یې هم نه درلود. دغې غیرقانوني چارې د هنګري د پارلمان او فرانتس یوزف ترمنځ نه حل کېدونې ستونزې راوپارولې. د اتریش له خوا د مارچ میاشتې نوی محدود اساسي قانون، د اپرېل د قوانینو لغو کول او د هنګري د پاچاهۍ پر وړاندې د اتریش لښکرکشي لامل وګرځېدل څو د لایوش بټیاني سوله غوښتونکی دولت (له دربار سره هوکړې ته د رسېدو په لټه کې و) سقوط وکړي او په چټکۍ سره د لایوش کشوت پلویان پارلمان ته لار ومومي، هغو چې په بشپړه توګه یې د هنګري د خپلواکۍ غوښتنه لرله. د هنګري په پاچاهۍ کې د اتریش پوځي مداخلې د هنګري وګړو ترمنځ له هابسبورګ سره شدید مخالف احساسات راوپارول، همدا و چې د هنګري پېښې له هابسبورګ لړۍ څخه د بشپړې خپلواکۍ ترلاسه کولو په موخه په جګړې واوښتې. د هنګري په انقلابي پوځ کې شاوخوا ۴۰ سلنه خصوصي سرتېري د دغه هېواد قومي لږکیو ته اړوند و. &lt;ref name=&quot;epa.oszk.hu&quot;&gt;{{Cite web |title=&quot;Bona Gábor: A szabadságharc honvédsége Link |url=https://epa.oszk.hu/00000/00016/00036/980621.htm |access-date=2023-01-06 |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707180512/https://epa.oszk.hu/00000/00016/00036/980621.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۴۹ زکال کې اتریشي لوري ته د اړوندو یو لړ جدي ماتو له امله د اتریش سترواکي له پاشل کېدو سره مخ شوه. ځوان سترواک لومړی فرانتس یوزف اړ شو د سپېڅلي اتحاد په نامه له روسیې مرسته وغواړي. تزار لومړي نیکولاس هم لاس ورکړ او ۲۰۰ زره کسیز پوځ یې له ۸۰ زره نورو مرستندویه ځواکونو سره ور ولېږه. بالاخره د روسیې او اتریش ګډو ځواکونو د هنګري ځواکونو ته ماته ورکړه. د هابسبورګ د واکمنۍ په بېرته پیاوړي کېدو سره هنګري د یوه پوځي حکومت تر ادارې لاندې راغی.&lt;ref&gt;Eric Roman: Austria-Hungary &amp; the Successor States: A Reference Guide from the Renaissance to the Present -PAGE: 67, Publisher: Infobase Publishing, 2003 {{ISBN|9780816074693}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Making of the West: Volume C, Lynn Hunt, Pages 683–684&lt;/ref&gt;

اوس مهال په هنګري کې د انقلاب کالیزه یا د مارچ ۱۵مه د دغه هېواد دریو ملي ورځو څخه د یوې په توګه عمومي رخصتي وي. 

== له انقلاب وړاندې هنګري ==
د هنګري پاچاهۍ د تل لپاره ځانته ځانګړي حقوقي نظام او جلا پارلمان درلود چې آن په ۱۸۰۴زکال کې یې د اتریش د سترواکۍ له جوړېدو وروسته هم ځانګړې مقننه قوه لرله. د هابسبورګ تر پاچاهۍ لاندې د نورو ټولو سیمو پر خلاف د هنګري پاچاهۍ له پخوا راهیسې تاریخي اساسي قانون درلود چې له دیارلسمې پېړۍ راهیسې یې د پاچا واکونه محدود او پارلمان ته یې پرېمانه واکونه سپارلي و. &lt;ref&gt;In 1804, Emperor Franz assumed the title of Emperor of Austria for all the ''[[Erblande]]'' of the dynasty and for the other Lands, including Hungary. Thus Hungary formally became part of the Empire of Austria. The Court reassured the diet, however, that the assumption of the monarch's new title did not in any sense affect the laws and the constitution of Hungary. {{Citation|last=Laszlo|first=Péter|title=Hungary's Long Nineteenth Century: Constitutional and Democratic Traditions|publisher=Koninklijke Brill NV, Leiden, the Netherlands|year=2011|page=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Robert Young|title=Secession of Quebec and the Future of Canada|publisher=[[McGill-Queen's Press]]|year=1995|page=[https://archive.org/details/secessionofquebe0000youn/page/138 138]|isbn=9780773565470|url=https://archive.org/details/secessionofquebe0000youn|url-access=registration|quote=the Hungarian constitution was restored.}}&lt;/ref&gt;

د هنګري د پاچاهۍ اداره او حکومت (تر ۱۸۴۸ زکال پورې) په عمدي توګه د اتریش د سترواکۍ له مخ پر زیاتوالي لاسوهنې څخه وساتل شوه. د هنګري د مرکزي دولت جوړښت په سمه توګه د سترواکۍ له جوړښت توپیر درلود. دغه هېواد د هنګري د نایب السلطنتي شورا (the Gubernium) – چې په پوزني (اوسني براتیسلاوا) او وروسته یې په پېست کې موقعیت درلود – او په ویانا کې د هنګري د سلطنتي دربار د لومړي وزیر له خوا اداره کېده. &lt;ref&gt;Éva H. Balázs: Hungary and the Habsburgs, 1765–1800: An Experiment in Enlightened Absolutism. p.&amp;nbsp;320.&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې په ډېری لویدیځو هېوادونو (لکه فرانسې او انګلستان کې) د پاچاهۍ د هر وارث واکمني د خپل مخکښ پاچا له مړینې وروسته پیل بلل کېده، خو په هنګري کې د تاج اېښودو مراسم تر ټولو اړینه چاره وه او که چېرې په سمه توګه دغه مراسم نه وای ترسره شوي نو بیا پاچاهي «یتیمه» بلل کېده. آن د هنګري د پاچاهۍ او د هابسبورګ د پاچاهۍ تر حاکمیت لاندې نورو سیمو سره د اوږد مهاله اتحاد پر مهال د هابسبورګ پاچاهانو باید د هنګري د پاچاهانو په توګه د تاج اېښودو مراسم ترسره کړي وای ځکه چې وکولای شي د هنګري اړوند قوانین خپاره کړي او یا هم د هنګري د پاچاهۍ په قلمرو کې له سلطنتي واکونو ګټنه وکړي.  &lt;ref&gt;{{cite book|last=Yonge|first=Charlotte|title=A Book of Golden Deeds Of all Times and all Lands|publisher=Blackie and Son|location=London, Glasgow and Bombay|year=1867|chapter=The Crown of St. Stephen|chapter-url=http://digital.library.upenn.edu/women/yonge/deeds/crown.html|access-date=2008-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;review1&quot;&gt;{{cite web |last=Nemes |first=Paul |date=2000-01-10 |title=Central Europe Review&amp;nbsp;— Hungary: The Holy Crown |url=http://www.ce-review.org/00/1/nemes1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517110819/http://www.ce-review.org/00/1/nemes1.html |archive-date=2019-05-17 |access-date=2008-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;An account of this service, written by Count Miklos Banffy, a witness, may be read at [http://www.websitetoolbox.com/tool/post/royalcello/vpost?id=2646769&amp;trail=15 The Last Habsburg Coronation: Budapest, 1916].  From [http://www.royaltymonarchy.com/ Theodore's Royalty and Monarchy Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111094956/http://www.royaltymonarchy.com/ |date=2009-01-11 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=András A. Gergely|author2=Gábor Máthé|title=The Hungarian state: thousand years in Europe : [1000-2000]|publisher=Korona|year=2000|page=66|isbn=9789639191792}}&lt;/ref&gt;

له ۱۵۲۶ زکال څخه تر ۱۸۵۱ زکال پورې د هنګري پاچاهۍ خپلې ګمرکي پولې وساتلې چې هنګري یې د هابسبورګ تر واکمنۍ لاندې د ټولو قلمرونو له واحد ګمرکي سیسټم څخه جلا ساته. 

== د خپلواکۍ جګړه ==
په ۱۸۴۸ زکال او ۱۸۴۹ زکال کې هغه هنګري وګړي یا مجارستانیان چې د خپلواکۍ غوښتنه یې لرله یوازې یې په مرکزي سیمو کې اکثریت درلود او هنګري اصلي وګړي د نورو ملیتونو له خوا راچاپېر شوي و. 

له ۱۸۴۸ زکال څخه تر ۱۸۴۹ زکال پورې د اتریش سلطنت او هغه کسان چې هغوی ته یې مشوره ورکوله په ځیرکتیا یې له کرواسیايي، صربي او رومانیایي وګړو سره چلن کاوه؛ د هنګري وګړو ته به یې یوه ورځ یوه ژمنه ورکوله او بله ورځ به یې صربیانو او نورو ته بل ډوله ژمنه ورکوله. یو شمېر دغې ډلې د خپلو رهبرانو له خوا چې د خپلواکۍ لپاره یې هڅې کولې د هنګري له دولت سره د مبارزې لوري ته هدایت شوې؛ چې د هنګري او رومانیايي وګړو ترمنځ د ګڼ شمېر وحشیانه حوادثو د رامنځته کېدو لامل وګرځېدې. {{sfn|Marx|Engels|p=229}}

په ۱۸۴۸ او ۱۸۴۹ زکلونو کې ګڼ شمېر سلواکي وګړو، جرمنانو، روسانو، هنګري الاصله سلوانیانو، هنګري الاصله یهودانو او ګڼ شمېر پولنډي، اتریشي او ایټالوي داوطلبو وګړو د هنګري وګړو ملاتړ وکړ. همدا و چې د هنګري انقلابي پارلمان د ۱۸۴۹ زکال د جولای په ۲۸مه د قومونو او لږکیو د حقونو اړوند قوانین اعلان کړل چې په اروپا کې دغه ډول لومړني قوانین وو، خو دغه قوانین وروسته له هغه چې د هنګري انقلاب د روسیې او اتریش د پوځونو له خوا مات کړای شو لغو شول. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.vasidigitkonyvtar.hu/vdkweb/vm_honvedseg/honvedseg.html|title=Kik voltak a honvédek|access-date=2 July 2011|encyclopedia=www.vasidigitkonyvtar.hu (The Hungarian Peoples' Online Encyclopaedia)|language=hu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925141902/http://www.vasidigitkonyvtar.hu/vdkweb/vm_honvedseg/honvedseg.html|archive-date=25 September 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925141902/http://www.vasidigitkonyvtar.hu/vdkweb/vm_honvedseg/honvedseg.html |date=25 September 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kozár|first1=Mária|last2=Gyurácz|first2=Ferenc|title=Felsőszölnök, Száz magyar falu könyvesháza|year=2000|publisher=KHT|isbn=963-9287-20-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Források a Muravidék történetéhez/Viri za zgodovino Prekmurja|volume=1|issue=871–1849|publisher=Szombathely-Zalaegerszeg|year=2008|isbn=978-963-7227-19-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Mikulas Teich|author-link1=Mikulas Teich|author-link2=Roy Porter|author2=Roy Porter|title=The National Question in Europe in Historical Context|page=256|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=9780521367134|url=https://books.google.com/books?id=Hu2SnETtV3kC&amp;q=%22first+nationality%22+1849&amp;pg=PA256}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ferenc Glatz|title=Etudes historiques hongroises 1990: Ethnicity and society in Hungary, Volume 2|page=108|publisher=Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences|year=1990|isbn=9789638311689|url=https://books.google.com/books?id=UwQQAQAAMAAJ&amp;q=%22first+nationality%22+1849|author-link=Ferenc Glatz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pFCzty0P4UcC&amp;pg=PA50|first1=Steven|last1=Tötösy de Zepetnek|first2=Louise O.|last2=Vasvari|title=Comparative Hungarian Cultural Studies|page=50|isbn=9781557535931|year=2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GvUhAQAAIAAJ|first=György|last=Spira|title=The nationality issue in the Hungary of 1848-49|isbn=9789630562966|year=1992}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=XIN6QmozBE0C&amp;pg=PA40|first1=Dov|last1=Ronen|first2=Anton|last2=Pelinka|title=The challenge of ethnic conflict, democracy and self-determination in Central Europe|page=40|isbn=9780714647524|year=1997}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Marx|Engels|loc=3 May 1848|p=390}}

== له انقلاب وروسته ==
د اتریشي پوځ مشر جولیوس یاکوب فون هایناو ته بشپړ واک ورکړل شو چې له جګړې وروسته په هنګري کې نظم ټینګ کړي. نوموړي د آراد سیمې د ۱۳ شهیدانو د اعدام امر ورکړ (اوس مهال د رومانیا آراد ښار دی) او همدغه ورځ په پېست کې لومړی وزیر باټیاني هم اعدام کړای شو. &lt;ref name=&quot;jbszabo&quot;&gt;{{cite web |last=Szabó |first=János B. |date=5 September 2006 |title=Hungary's War of Independence |url=http://www.historynet.com/magazines/military_history/3822491.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080401053017/http://www.historynet.com/magazines/military_history/3822491.html |archive-date=1 April 2008 |access-date=2 July 2011 |work=historynet.com}}&lt;/ref&gt;

له دغه ماته خوړلي انقلاب وروسته په ۱۸۴۹ زکال کې په ملي کچه «غیرفعال مقاومت» شتون درلود. په ۱۸۵۱ زکال کې د تیشن دوک آرشیدوک آلبرشت د نایب السلطنت په توګه وټاکل شو چې واکمنۍ یې تر ۱۸۶۰ زکال پورې دوام وکړ او دغه مهال هغه د جرمني سازۍ بهیر اجرا کړ. &lt;ref&gt;{{in lang|hu}} [http://www.matud.iif.hu/05mar/06.html Tamás Csapody: ''Deák Ferenc és a passzív rezisztencia''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403205008/http://www.matud.iif.hu/05mar/06.html|date=2012-04-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;elte&quot;&gt;{{cite web |title=Kormányzat |url=http://gepeskonyv.btk.elte.hu/adatok/Tortenelem/14Szab%F3_Marjanucz/html/3_4.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508181516/http://gepeskonyv.btk.elte.hu/adatok/Tortenelem/14Szab%F3_Marjanucz/html/3_4.htm |archive-date=8 May 2018 |access-date=20 June 2015 |publisher=gepeskonyv.btk.elte.hu}}&lt;/ref&gt;

کشوت له انقلاب وروسته تبعید شو، نوموړي په پیل کې عثماني سترواکۍ ته پناه یووړه او تر ۱۸۵۱ زکال کې پورې په کوتاهیا کې واوسېد. همدغه کال د متحده ایالاتو کانګرس نوموړي ته بلنه ورکړه چې متحده ایالاتو ته ولاړ شي. نوموړی د سپټمبر په میاشت کې له عثماني سترواکۍ ووت او په بریتانیا کې یې دمه وکړه وروسته بیا په ډسمبر کې نیویارک ته ورسېد. نوموړی په متحده ایالاتو کې د متحده ایالاتو د وګړو او همدارنګه د وخت د بهرنیو چارو د وزیر ډانیل وبسټر له ګرم هرکلي سره مخ شو؛ دغه چاره لامل وګرځېده په راتلونکو شلو کلونو کې د متحده ایالاتو او اتریش ترمنځ اړیکې ترینګلې شي. د آیووا ایالت کشوت ښارګوټی د هغه په نوم ونومول شو. نوموړی د ۱۸۵۲ زکال په اوړي کې له متحده ایالاتو څخه انګلستان ته ولاړ او تر ۱۸۵۹ زکال د پیډمونت – سارادینا پلازمینې تورین ته د کډې کولو تر مهاله هلته پاتې شو؛ هغه په دې هیله تورین ته کډه وکړه چې هنګري ته به ستون شي خو دغه هیله یې هېڅکله پوره نه شوه. 

د کشوت ډېری تبعید شوي ملګري په متحده ایالاتو کې له هغه سره یوځای شول چې په دغو کې د هغه یو خوریی هم شامل و. یو شمېر له دغو «۴۸ کسانو» (Forty-Eighters) څخه د کشوت له وتو وروسته په متحده ایالاتو کې پاتې شول او د متحده ایالاتو په کورنۍ جګړه کې یې د اتحادیې په ملاتړ جګړه وکړه. هنګري الاصله وکیل جورج لیختتنشتاین چې د کشوت د خصوصي منشي په توګه یې خدمت کاوه له انقلاب وروسته کونیګزبرګ ته وتښتېد او بالاخره په ادینبورګ کې استوګن شو چېرې چې هلته په مخکښ موسیقار واوښت. &lt;ref&gt;&quot;Encyclopædia Britannica: Kossuth article&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q44PAAAAYAAJ&amp;q=G.+Lichtenstein+music&amp;pg=PA156|title=Musical Times|volume=34|year=1893|access-date=9 February 2012}}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۴۹ زکال کې په ویلاګوس کې د هنګري د پوځ له تسلمېدو وروسته د هغوی انقلابي بیرغونه یا نښانونه د تزاري روسیې د ځواکونو له خوا یووړل شول او هلته هم د تزاري او کمونیستي نظامونو په واکمنیو کې وساتل شول. په ۱۹۴۰ زکال کې [[شوروي اتحاد]] د هنګري الاصله کمونیست رهبر ماتیاس راکوشي د خوشي کولو به بدل کې د هورتي حکومت ته د دغو نښانونو د سپارلو وړاندیز وکړ چې د هورتي دولت دغه وړاندیز ومانه. &lt;ref name=&quot;Mátyás Rákosi&quot;&gt;{{cite web |date=September 12, 2001 |title=Mátyás Rákosi |url=http://www.rev.hu/history_of_56/szerviz/kislex/biograf/rakosi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615010820/http://www.rev.hu/history_of_56/szerviz/kislex/biograf/rakosi.htm |archive-date=15 June 2011 |access-date=28 June 2011}}&lt;/ref&gt;

د هنګري د افسانو له مخې وروسته له هغه چې اتریشی لوري د دوی انقلاب مات کړ د شرابو ګیلاسونه یې سره وجنګول له همدې امله دوی د شرابو ګیلاسونه له یوبل سره نه جنګوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pityer |date=2 May 2013 |title=Szabad-e sörrel koccintani? |url=https://retrolegends.hu/2013/05/02/szabad-e-sorrel-koccintani/ |access-date=2019-10-08 |website=Retró Legendák |language=hu |archive-date=2019-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008093516/https://retrolegends.hu/2013/05/02/szabad-e-sorrel-koccintani/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>m03d3332r3eny7nyp549sul1cy4of74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په متحده ایالاتو کې اقلیمي بدلونونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71174</id>
    <revision>
      <id>362831</id>
      <parentid>354852</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T05:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28513" sha1="5abpmibtnsx774bw6fngy9g1qvhshrb" xml:space="preserve">له ۱۹۷۰ زکال راهیسې په متحده ایالاتو کې اقلیمي بدلونونه د ۲.۶ فارنهایت درجو (۱.۴ سانتي ګراد درجو) په کچه د هوا د ګرمښت لامل ګرځېدلي دي. د متحده ایالاتو اقلیم په داسې ډول د بدلون په حالت کې دی چې پراختیا مومي او همدارنګه د سیمو له مخې له یو بل توپیر کوي. له ۲۰۱۰ زکال څخه تر ۲۰۱۹ زکال پورې متحده ایالاتو په خپل تاریخ کې تر ټولو ګرمه لسیزه تجربه کړه. ورته مهال غیرعادي د هوا حالات، د بېلابېلو حیواناتو د له منځه تلو ګواښونه، سېلابونه او وچکالۍ مخ پر زیاتوالي دي. له دې سره په استوايي طوفانونو او د سمندر د سطحې په لوړوالي باندې د اقلیمي بدلونونو اغېزو د دغه هېواد ډیرې برخې تر خپل اغېز لاندې راوړې دي.&lt;ref name=&quot;ClimateCentral_20220420&quot;&gt;{{cite web |date=April 20, 2022 |title=Earth Day: U.S. Warming Rankings |url=https://medialibrary.climatecentral.org/resources/earth-day-warming-rankings |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161432/https://medialibrary.climatecentral.org/resources/earth-day-warming-rankings |archive-date=April 20, 2022 |website=Climate Central}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sixth Assessment Report |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/#SPM |access-date=2021-08-20 |website=www.ipcc.ch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heidari 2020 e2020EF001657&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Heidari|first1=Hadi|last2=Arabi|first2=Mazdak|last3=Warziniack|first3=Travis|last4=Kao|first4=Shih-Chieh|date=2020|title=Assessing Shifts in Regional Hydroclimatic Conditions of U.S. River Basins in Response to Climate Change over the 21st Century|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2020EF001657|journal=Earth's Future|language=en|volume=8|issue=10|pages=e2020EF001657|doi=10.1029/2020EF001657|bibcode=2020EaFut...801657H|s2cid=225251957|issn=2328-4277}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2016-06-27 |title=Climate Change Indicators: U.S. and Global Temperature |url=https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-us-and-global-temperature |access-date=2021-08-20 |website=www.epa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Heidari|first1=Hadi|last2=Arabi|first2=Mazdak|last3=Ghanbari|first3=Mahshid|last4=Warziniack|first4=Travis|date=June 2020|title=A Probabilistic Approach for Characterization of Sub-Annual Socioeconomic Drought Intensity-Duration-Frequency (IDF) Relationships in a Changing Environment|journal=Water|language=en|volume=12|issue=6|pages=1522|doi=10.3390/w12061522|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2015-11-06 |title=Climate Change Indicators in the United States |url=https://www.epa.gov/climate-indicators |access-date=2022-07-29 |website=www.epa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Casagr |first=Tina |date=2022-02-16 |title=Climate Change and Invasive Species - NISAW |url=https://www.nisaw.org/climatechange/ |access-date=2022-07-29 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۵۰ زکال کې متحده ایالاتو د بل هر هېواد څخه زیات ګلخانه یي ګازونه په هوا کې خپاره کړل چې د نړۍ د ټولیز کاربن ډای اکساید ۲۰ سلنه برخه یې جوړوله، دغه ګازونه له بل هر څه ډیر د اقلیمي بدلونونو لامل ګرځي. اوس مهال هم متحده ایالات یو له هغو هېوادونو څخه دی چې په سړي سر کچه د نورو هېوادونو په پرتله په زیاته کچه ګلخانه یي ګازونه تولید کوي. له دې سره چې په ایالتي او فدرال کچه یې د اقلیمي بدلونونو اړوندې پالیسۍ جوړې کړې او همدارنګه یې د موقت خروج په شرط د پاریس هوکړه هم تصویب کړې ده. په ۲۰۲۱ زکال کې دغه هېواد پرېکړه وکړه چې باید تر ۲۰۳۰ زکال پورې د ګلخانه یي ګازونو تولید تر نیمايي پورې راکم کړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-05 |title=Analysis: Which countries are historically responsible for climate change? |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-which-countries-are-historically-responsible-for-climate-change |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223055902/https://www.carbonbrief.org/analysis-which-countries-are-historically-responsible-for-climate-change |archive-date=December 23, 2021 |access-date=2021-12-30 |website=Carbon Brief}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;watch&quot;&gt;[https://www.climatewatchdata.org/ghg-emissions?calculation=PER_CAPITA&amp;end_year=2018&amp;start_year=1990 www.climatewatchdata.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200743/https://www.climatewatchdata.org/ghg-emissions?calculation=PER_CAPITA&amp;end_year=2018&amp;start_year=1990|date=2021-06-24}}, at ''Calculations'' select ''per capita.''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAT&quot;&gt;{{cite web |title=New momentum reduces emissions gap, but huge gap remains - analysis |url=https://climateactiontracker.org/press/new-momentum-reduces-emissions-gap-but-huge-gap-remains-analysis/ |access-date=27 April 2021 |website=[[Climate Action Tracker]]}}&lt;/ref&gt;

اقلیمي بدلونونه د متحده ایالاتو په چاپېریال او ټولنې پام وړ اغېزې لري. په دغو کې په کرهڼې، اقتصاد، عامې روغتیا او بومي وګړو اغېزې شاملېږي؛ همدارنګه د دغه هېواد د ملي امنیت پر وړاندې ګواښ ګڼل کېږي. هغه ایالاتونه چې د نورو په پرتله ډیر کاربن ډای اکسایډ تولید کوي او د اقلیمي چارو په مخالفت پالیسۍ وړاندې کوي له نورو ډیر د دغو بدلونونو تر اغېز لاندې دي. ۲۰۲۰ زکال د متحده ایالاتو لپاره د اقلیمې فاجعې له مخې تاریخي کال و چې ورته په میلیاردونو ډالر زیان واوښت. &lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=March 29, 2016 |title=Climate Change and US National Security: Past, Present, Future |url=http://www.atlanticcouncil.org/publications/reports/climate-change-and-us-national-security-past-present-future |access-date=September 21, 2016 |website=atlanticcouncil.org |publisher=[[Atlantic Council]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nature.com&quot;&gt;{{cite journal|last1=Tollefson|first1=Jeff|date=12 February 2019|title=US climate costs will be highest in Republican strongholds|url=https://www.nature.com/articles/d41586-019-00327-2|journal=Nature|doi=10.1038/d41586-019-00327-2|access-date=28 October 2020|s2cid=188147110}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ecowatch.com&quot;&gt;{{cite news|date=October 29, 2019|title=States Blocking Climate Action Hold Residents Who Suffer the Most From Climate Impacts|agency=Climate Nexus, Ecowatch|url=https://www.ecowatch.com/states-climate-action-consequences-2641152322.html|access-date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCEI_thru202009&quot;&gt;{{cite journal|title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Overview / 2020 in Progress|url=https://www.ncdc.noaa.gov/billions/|website=NCDC.NOAA|publisher=National Centers for Environmental Information (NCDC, part of NOAA)|access-date=11 December 2020|doi=10.25921/stkw-7w73|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210044128/https://www.ncdc.noaa.gov/billions/|archive-date=10 December 2020|date=December 2020|url-status=live|last1=Smith|first1=Adam B.|author2=NOAA National Centers For Environmental Information}} and {{cite web |date=January 2021 |title=Contiguous U.S. ranked fifth warmest during 2020; Alaska experienced its coldest year since 2012 / 2020 Billion Dollar Disasters and Other Notable Extremes |url=https://www.ncei.noaa.gov/news/national-climate-202012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108185719/https://www.ncei.noaa.gov/news/national-climate-202012 |archive-date=8 January 2021 |website=NCEI.NOAA.gov |publisher=NOAA}} For 2021 data: {{cite web |date=6 October 2017 |title=Calculating the Cost of Weather and Climate Disasters / Seven things to know about NCEI's U.S. billion-dollar disasters data |url=https://www.ncei.noaa.gov/news/calculating-cost-weather-and-climate-disasters |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111143455/https://www.ncei.noaa.gov/news/calculating-cost-weather-and-climate-disasters |archive-date=11 January 2022 |website=ncei.noaa.gov}}&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې اقلیمي موضوع یوه غیرګوندي مسئله ده، خو په وروستیو لسیزو کې اقلیمي بدلونونه بحث پارونکي شوي او له سیاسي پلوه یې په هېواد کې اختلافات رامنځته کړي. د نفتو شرکتونه له ۱۹۷۰مې لسیزې راهیسې پوهېدل چې د نفتو او ګازو سوزول د ځمکې د کرې د ګرمښت لامل ګرځي، خو د دغې موضوع د پټولو په خاطر یې د هغو رد کوونکو ته بډې ورکولې. له دې سره چې یوې واضحې علمي اجماع شتون درلود، خو تر ۲۰۲۱ زکال پورې یو پر درې برخه امریکايي وګړو له دې انکار کاوه چې انسانان د اقلیمي بدلونونو لامل ګرځي، په داسې حال کې چې ټول یې اړوند اندېښمن دي او د هغو اړوند خبرداری ورکوي. &lt;ref name=&quot;NYT-20151105&quot;&gt;{{cite news|last=Egan|first=Timothy|author-link=Timothy Egan|title=Exxon Mobil and the G.O.P.: Fossil Fools|url=https://www.nytimes.com/2015/11/06/opinion/fossil-fools.html|date=November 5, 2015|work=The New York Times|access-date=November 9, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TG-20150708&quot;&gt;{{cite news|last=Goldenberg|first=Suzanne|date=July 8, 2015|title=Exxon knew of climate change in 1981, email says – but it funded deniers for 27 more years|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/jul/08/exxon-climate-change-1981-climate-denier-funding|access-date=November 9, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-07-08|title=A third of Americans deny human-caused climate change exists|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2021/07/08/a-third-of-americans-deny-human-caused-climate-change-exists|access-date=2021-12-30|issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite news|last1=Yang|first1=Maya|title=Six in 10 Americans 'alarmed' or 'concerned' about climate change – study|url=https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/13/record-number-americans-alarmed-about-climate-crisis|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114032315/https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/13/record-number-americans-alarmed-about-climate-crisis|archive-date=14 January 2022|newspaper=The Guardian|date=13 January 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== د ګلخانه یي ګازونو خپرېدل ==
متحده ایالاتو په ۲۰۲۰ زکال کې د کاربن ډای اکساید معادل ۵.۲ بیلیونه مټریک ټنه ګلخانه یي ګازونه په هوا کې خپاره کړل، چې له چین څخه وروسته یې د ګلخانه یي ګازونو د تولید په برخه کې دویم ځایګی خپل کړ او یو له هغو هېوادونو څخه شو چې په سړي سر کچه زیات ګلخانه یي ګازونه تولید کوي. په ۲۰۱۹ زکال کې چین د ټولۍ نړۍ ۲۷ سلنه ګلخانه یي ګازونه په هوا کې خپاره کړل، له هغو وروسته متحده ایالات د ۱۱ سلنو په کچه او هند د ۶.۶ سلنو په کچه دویم او دریم ځایګی لري. متحده ایالات هر کال سړي سر ۱۵ ټنه ګلخانه يي ګازونه په هوا کې خپروي چې د ګلخانه یي ګازونو د خپرونکو اتو لویو هېوادونو په کتار کې ځای لري. ورته مهال د انرژۍ نړیوال اژانس اټکل کوي چې په متحده ایالاتو کې تر ټولو بډایه ټولنې په سړي سر کچه هر کال ۵۵ ټنه کاربن ډای اکساید تولید کوي. له دې امله چې د ډبرو د سکرو پر مټ چلېدونکي د برېښنا سټېشنونه په تدریجي ډول مخ پر تړل کېدو دي، خو له دې سره هم په ۲۰۱۰مه لسیزه کې د ګلخانه یي ګازونو د تولید له مخې د برېښنا د تولید صنعت د ټرانسپورټ څخه وروسته دویم ځایګی خپل کړ چې اوس د ګلخانه یي ګازونو د تولید تر ټولو لویه واحده منبع ده. په ۲۰۲۰ زکال کې د متحده ایالاتو د ګلخانه یي ګازونو د تولید ۲۷٪ برخه د ټرانسپورټ، ۲۵٪ د برېښنا له تولید، ۲۴٪ له صنعت، ۱۳٪ له سوداګریزو او مسکوني ودانیو او ۱۱٪ د کرهڼیزو چارو څخه تولید کېده. په ۲۰۲۱ زکال کې د برېښنا تولیدي سکتور په متحده ایالاتو کې د ګلخانه یي ګازونو د تولید دویمه لویه منبع جوړله چې د متحده ایالاتو د ټولو خپرېدونکو ګلخانه یي ګازونو ۲۵٪ برخه یې تولید کوله. د دغو ګازونو تولید په متحده ایالاتو او ټوله نړۍ کې له اقلیمي بدلونونو سره مرسته کوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2017-02-08 |title=Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/inventory-us-greenhouse-gas-emissions-and-sinks |access-date=2022-08-04 |website=www.epa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-05-07|title=Report: China emissions exceed all developed nations combined|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57018837}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cumulative {{CO2}} emissions globally by country 2018 |url=https://www.statista.com/statistics/1007454/cumulative-co2-emissions-worldwide-by-country/ |access-date=2021-02-19 |website=Statista |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-26 |title=The world is still falling short of meeting its climate goals |url=https://www.nationalgeographic.com/environment/article/the-world-is-still-falling-short-of-meeting-its-climate-goals |access-date=2021-10-28 |website=Environment |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who has contributed most to global {{CO2}} emissions? |url=https://ourworldindata.org/contributed-most-global-co2 |access-date=2021-12-29 |website=Our World in Data}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2020-02-06|title=4 Charts Explain Greenhouse Gas Emissions by Countries and Sectors|url=https://www.wri.org/blog/2020/02/greenhouse-gas-emissions-by-country-sector|access-date=2020-04-29|website=World Resources Institute|language=en|last1=Ge|first1=Mengpin|last2=Friedrich|first2=Johannes|last3=Vigna|first3=Leandro|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413072635/https://www.wri.org/blog/2020/02/greenhouse-gas-emissions-by-country-sector|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;IEA (2023), The world’s top 1% of emitters produce over 1000 times more {{CO2}} than the bottom 1%, IEA, Paris https://www.iea.org/commentaries/the-world-s-top-1-of-emitters-produce-over-1000-times-more-co2-than-the-bottom-1 , License: CC BY 4.0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=EPA,OA |first=US |date=2015-12-29 |title=Sources of Greenhouse Gas Emissions - US EPA |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/sources-greenhouse-gas-emissions |access-date=19 April 2018 |website=US EPA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=EPA, OA |first=US |date=2015-12-29 |title=Sources of Greenhouse Gas Emissions - US EPA |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/sources-greenhouse-gas-emissions |access-date=19 April 2018 |website=US EPA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sources of Greenhouse Gas Emissions |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/sources-greenhouse-gas-emissions |access-date=28 April 2023 |website=EPA}}&lt;/ref&gt;

== په خلکو اغېزې ==

=== اقتصادي اغېزې ===
د علمي وړاندوینو په برخه کې یوې مقالې څرګنده کړې چې د متحده ایالاتو سویلي ایالتونه لکه تکزاس، فلوریډا او ډیپ سوت به له اقتصادي پلوه د سویلي ایالتونو په پرتله د اقلیمي بدلونونو تر زیات اغېز لاندې راشي، ان تر دې چې د شمالي اړخ یو شمېر ایالتونه به «په منځنۍ کچه ګټې» هم وکړي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hsiang|first1=Solomon|last2=Kopp|first2=Robert|last3=Jina|first3=Amir|last4=Rising|first4=James|last5=Delgado|first5=Michael|last6=Mohan|first6=Shashank|last7=Rasmussen|first7=D. J.|last8=Muir-Wood|first8=Robert|last9=Wilson|first9=Paul|last10=Oppenheimer|first10=Michael|last11=Larsen|first11=Kate|date=2017-06-30|title=Estimating economic damage from climate change in the United States|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aal4369|journal=Science|language=en|volume=356|issue=6345|pages=1362–1369|doi=10.1126/science.aal4369|issn=0036-8075|pmid=28663496|bibcode=2017Sci...356.1362H|s2cid=217546780}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Heidari|first1=Hadi|last2=Arabi|first2=Mazdak|last3=Warziniack|first3=Travis|last4=Kao|first4=Shih-Chieh|date=June 2021|title=Shifts in hydroclimatology of US megaregions in response to climate change|url=https://doi.org/10.1088/2515-7620/ac0617|journal=Environmental Research Communications|language=en|volume=3|issue=6|pages=065002|doi=10.1088/2515-7620/ac0617|bibcode=2021ERCom...3f5002H|s2cid=235367031|issn=2515-7620}}&lt;/ref&gt;

==== کرهڼه او خوراکي امنیت ====
په ۲۰۱۸ زکال کې د اقلیمي بدلونونو څلورمې ملي ارزونې وښووله چې د کرهڼې پر مټ سیمه ییز اقتصادونه کېدای شي د اقلیمی بدلونونو څخه پام وړ زیان وویني. د اقتصاد په برخه کې د نوبل د جایزې ګټونکي جوزف سټیګلیټز څرګنده کړې چې په ۲۰۱۷ زکال کې اقلیمي افاتو د ۱.۵ سلنه ناخالصو داخلي تولیداتو له کچې سره برابر لګښت درلود. د اقلیمي بدلونونو له امله کرهڼه او مالداري په مخ پر زیاتوالي بڼې له ستونزې سره مخ ده. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=USGCRP |date=2018 |title=Fourth National Climate Assessment |url=https://nca2018.globalchange.gov/#sf-3 |pages=1–470 |language=en |access-date=2023-09-25 |archive-date=2018-11-23 |archive-url=https://archive.today/20181123193619/https://nca2018.globalchange.gov/#sf-3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Stiglitz |first1=Joseph |author-link=Joseph Stiglitz |date=20 January 2020 |title=Donald Trump is a good president … but only for the top 1% |url=https://www.theguardian.com/business/2020/jan/20/donald-trump-is-a-good-president-but-only-for-the-top-1 |access-date=23 January 2020 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StateOfKnowledge&quot;&gt;{{cite book|title=Global climate change impacts in the United States : a state of knowledge report|date=2009|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521144070|url=https://downloads.globalchange.gov/usimpacts/pdfs/climate-impacts-report.pdf|access-date=24 December 2019}}&lt;/ref&gt;

==== د افاتو پر مهال د مرستې رسونې لګښتونه ====
له ۱۹۸۰ زکال راهیسې متحده ایالاتو اقلیمي مواردو ته د اړوندو افاتو ۳۲۳ موارد تجربه کړي چې په ټولیز ډول یې لګښت ۲.۱۹۵ ټریلیون ډالرو ته رسېږي. د چاپېریالي اطلاعاتو د ملي مرکز د راپور له مخې په ۲۰۲۱ زکال کې اقلیمي بدلونونو ته اړوندې ۲۰ فاجعې رامنځته شوې چې د هرې یوې زیان له یو میلیارد ډالرو څخه زیات و. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=NCEI.Monitoring.Info@noaa.gov |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters {{!}} National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=https://www.ncei.noaa.gov/access/billions/ |access-date=2022-05-26 |website=www.ncei.noaa.gov |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last= |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Overview {{!}} National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=https://www.ncdc.noaa.gov/billions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510033505/http://www.ncdc.noaa.gov:80/billions/ |archive-date=2012-05-10 |access-date=2021-12-05 |website=www.ncdc.noaa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;

دغه اقلیمي مخ پر زیاتوالي رایجو او شدیدو پېښو په طبیعي افاتو کې د مرستې رسونې پر هڅو فشار وارد کړی دی. د بېلګې په توګه د ځنګلونو د اور اخیستنې د کچې زیاتوالی، د اورلګېدنې د فصلونو اوږدوالی او د هغو مخ پر زیاتوالي شدت، ملي او نړیوال منابع تر فشار لاندې راوړي. په متحده ایالاتو کې د اور وژنې د فدرال هڅو لګښت په ۲۰۱۷ زکال کې د لومړي ځل لپاره په کال کې له ۲ میلیارد ډالر څخه زیات شو چې بیا ځلي په ۲۰۱۸ زکال کې هم همدغه کچه لګښت پرې راغی. ورته مهال په نړیواله کچه مشترکو تجهیزاتو لکه اور وژونکو الوتکو ته په مخ پر زیاتوالي بڼه اړتیا زیاته شوې چې نوې پانګونې ته اړتیا لري.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Suppression Costs {{!}} National Interagency Fire Center |url=https://www.nifc.gov/fire-information/statistics/suppression-costs |access-date=2022-03-10 |website=www.nifc.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cave |first1=Damien |date=21 November 2019 |title=The World Burns All Year. Are There Enough Planes to Douse the Flames? |url=https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/australia/fires-water-tankers-climate-change.html |access-date=12 December 2019 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

=== روغتیايي اغېزې ===
دا څرګنده ده چې اقلیمي بدلونونه د انسانانو د روغتیا پر وړاندې پام وړ ګواښونه رامنځته کوي. په متحده ایالاتو کې د اقلیمي بدلونونو فزیکي او اروايي اغېزې په ډېر احتمال سره ځانګړو سیمو ته په پام له یو بل توپیر لري. څېړونکو ښوولې ده چې تر ټولو اندېښنې وړ ځایونه «سواحلي سیمې، ټاپوګان، په سوېل لویدیځ کې دښتي، د انسانانو او حیواناتو د مشترکو ناروغیو ناقلې سرحدي سیمې، ښارونه او د متحده ایالاتو شمالي قطب (الاسکا)» دي. په فزیکي اغېزو کې یې د لویو اقلیمي پېښو یا د هوا د حالاتو د بدلون له امله د رامنځته کېدونکو لومړنیو حوادثو په ترڅ کې ټپي کېدل او یا هم له هغو سرچینه اخیستونکې ناروغۍ او همدارنګه د هغو وروسته اغېزې شاملېږي. په اروایي اغېزو کې یې له پېښې وروسته مغزي اختلال، اجباري کډوالي او د ځای او هویت سره د اړوندتیا د ټولنیزو احساساتو له لاسه ورکول شاملېږي. دغه فردي اغېزې بیا په ټوله ټولنه کې احساس کېږي. د یوې لویې اقلیمي پېښې وروسته د وګړو ځای پر ځای کول د تعامل او انعطاف منلو په برخه کې د یوې ټولنې ظرفیت ته زیان اړوي. &lt;ref name=&quot;StateOfKnowledge2&quot;&gt;{{cite book|title=Global climate change impacts in the United States : a state of knowledge report|date=2009|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521144070|url=https://downloads.globalchange.gov/usimpacts/pdfs/climate-impacts-report.pdf|access-date=24 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Hess|first1=Jeremy J.|last2=Malilay|first2=Josephine N.|last3=Parkinson|first3=Alan J.|date=2008-11-01|title=Climate Change: The Importance of Place|url=https://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(08)00689-2/abstract|journal=American Journal of Preventive Medicine|language=English|volume=35|issue=5|pages=473|doi=10.1016/j.amepre.2008.08.024|pmid=18929973|issn=0749-3797}}&lt;/ref&gt;

=== په کډوالۍ اغېزې ===
اقلیمي بدلونونه له مرکزي امریکا څخه متحده ایالاتو ته د وګړو د کډوالۍ د زیاتوالي لامل ګرځېدلي دي. د سمندر د سطحې لوړوالي ته په پام وړاندوینه کېږي چې د متحده ایالاتو په سواحلي سیمو کې ۱۳ میلیونه امریکايي وګړي اړ دي له سواحلي سیمو څخه لرې کډه وکړي. &lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lee |first1=Deborah Jian |date=4 December 2019 |title=How climate change influences immigration to the United States |url=https://yaleclimateconnections.org/2019/12/how-climate-change-influences-immigration-to-the-united-states/ |access-date=3 November 2020 |website=Yale Climate Connections |publisher=ChavoBart Digital Media}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lustgarten |first=Abrahm |title=Climate Change Will Force a New American Migration |url=https://www.propublica.org/article/climate-change-will-force-a-new-american-migration?token=-L_tfnbCuURPOGrhh5EWTKvU7C44wJHC |access-date=2022-05-27 |website=ProPublica |language=en |authorlink=Abrahm Lustgarten }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== په امنیت اغېز ===
د متحده ایالاتو د دفاع وزیر په خبره اقلیمي بدلونونه د متحده ایالاتو ملي امنیت ته ګواښ دي. ولسمشر بایډن ادعا وکړه چې لوړپوړي پوځي چارواکی اقلیمي بدلونونه د خپل هېواد د امنیت پر وړاندې تر ټولو جدي ګواښ بولي. د متحده ایالاتو د پوځ لوی درستیز مارک میلي د دغو خبرو په غبرګون کې وویل چې د نظامي اړخه روسیه او چین د متحده ایالاتو پر وړاندې لوی ګواښونه دي، خو د ملي امنیت موضوع بیا ډیره پراخه لمن لري. په داسې حال کې چې دغه اړیکه لا تر اوسه په سمه توګه نه ده درک شوې، خو د اقلیمي بدلونونو بین الدولتي کمېټې په منځنۍ کچې ډاډ سره څرګنده کړې چې اقلیمي بدلونونه په متحده ایالاتو کې له تاوتریخوالو څخه ډکو او همدارنګه ملکیتي جنایاتو سره اړیکه لري. &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Macias|first1=Amanda|title=Climate crisis threatens U.S. national security, Defense secretary says|url=https://www.cnbc.com/2021/04/22/climate-crisis-poses-existential-threat-to-us-security-defense-chief-austin.html|access-date=2 July 2021|agency=CNBC|date=22 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Top Military Officer Clarifies Biden's Threat Assessment: Climate Change – But Also China and Russia|url=https://www.usnews.com/news/national-news/articles/2021-06-10/top-military-officer-clarifies-bidens-threat-assessment-climate-change-but-also-china-and-russia|access-date=2 July 2021|agency=U.S. news|date=10 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Chapter 14: North America|url=https://report.ipcc.ch/ar6wg2/pdf/IPCC_AR6_WGII_FinalDraft_Chapter14.pdf|access-date=2023-09-25|archive-date=2022-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228140214/https://report.ipcc.ch/ar6wg2/pdf/IPCC_AR6_WGII_FinalDraft_Chapter14.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>5abpmibtnsx774bw6fngy9g1qvhshrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سونامي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80957</id>
    <revision>
      <id>362798</id>
      <parentid>362026</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T14:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18319" sha1="iyqab9g07vt3kmt3sg5c86xmh70hyui" xml:space="preserve">[[دوتنه:Megatsunami-coast.jpg|بټنوک|272x272px]]
'''سونامي''' (په اصل کې جاپاني ريښه لري، چې د «بندر څپې» معنی لري) د اوبو په جسم کې د څپو يو لړۍ ده، چې په عمومي ډول يو سمندر يا لوی جهيل کې د اوبو د لويې کچې د بې ځايه کېدلو له امله رامنځته کېږي. تر اوبو لاندې يا پرې له پاسه د چاودنو، ځمکې ښوييدنو، د کنګل کيندنو، د اسماني کاڼو او نورو نابرابريو په ګډون زلزلې، اور غورځونکې خوټېدنې ټول د څونامی رامنځته کولو ځواک لري. د عادي سمندري څپو په خلاف، چې د باد يا څپې په واسطه او د سپوږمۍ او لمر د جاذبې قوې د راښکون له مخې تولېدېږي، څونامی د يوې لويې پېښې له امله د اوبو د بې ځايه کېدنې له مخې رامنځته کېږي. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Longman pronunciation dictionary|first=John C.|last=Wells|publisher=Longman|location=Harlow, England|date=1990|isbn=978-0-582-05383-0|page=736}} Entry: &quot;tsunami&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.macmillandictionary.com/pronunciation/british/tsunami|title=tsunami|work=[[Macmillan Dictionary]]|access-date=2018-11-23}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Merriam-Webster|tsunami|access-date=19 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/tsunami|title=tsunami|work=[[Longman Dictionary of Contemporary English]]|publisher=[[Longman]]|access-date=19 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nthmp-history.pmel.noaa.gov/terms.html|title=Tsunami Terminology|publisher=[[NOAA]]|access-date=2010-07-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225143835/http://nthmp-history.pmel.noaa.gov/terms.html|archive-date=2011-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=When icebergs capsize, tsunamis may ensue|url=http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|author=Barbara Ferreira|date=April 17, 2011|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|access-date=2011-04-27|archive-date=2011-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104140755/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|url-status=dead|archivedate=2011-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111104140755/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize}}&lt;/ref&gt;

د څونامی څپې تر سمندرګي لاندې د عادي بهيرونو يا سمندرګيزو څپو سره ځکه ورته والی نه لري، چې د دوی د څپې اوږدوالی خورا اوږد دی. د يوې ماتونکې څپې په توګه د ښکارهامی لو پر ځای څونامې ښايي په لومړيو کې په چټک ډول له يوې راپورته کېدونکې څپې سره ورته وي. د همدې له امله څونامی ته زياتره وختونه څپه ييزه څپه وايي، که څه هم دا کارونه د پوهنيزې ټولنې د خوښې وړ ځکه نه ده، چې کېدای د څپو او څونامی تر منځ د سببي اړيکې ناسم فکر وړاندې کړي. څونامی په عمومي ډول د څپو له يوې لړۍ څخه جوړه شوې ده، چې د ترتيب له مخې له دقيقو څخه تر ساعتونو پورې دورې لري او يوازې د نوم په ډول د «څپې اورګاډي» کې رارسېږي. په لسګونو مترو د څپې لوړوالي د لويو پېښو په واسطه رامنځته کېدلی شي. که څه هم د څونامی اغېز د ساحلي سيمو تر بريده دی، مګر وېجاړونکی ځواک يې له دې څخه لوی هم اوسېدلی شي او د سمندر ټولې کاسې اغېزمنولی شي. د هند سمندر د ۲۰۰۴ ز کال څونامی د انسان په تاریخ کې د تر ټولو مرګونو طبيعي ناورينونو څخه و، چې د هند له سمندر سره په پوله لرونکو ۱۴ هېوادونو کې يې ۲۳۰۰۰۰ ووژل او يا ورک کړل. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2011-374|title=NASA Finds Japan Tsunami Waves Merged, Doubling Power|website=[[Jet Propulsion Laboratory]]|access-date=3 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://courses.washington.edu/larescue/Tsunami101/Tsunami101.htm|title=Tsunami 101|publisher=University of Washington|access-date=1 December 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/tidal%20wave|title=Definition of Tidal Wave}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://earthweb.ess.washington.edu/tsunami/general/physics/meaning.html|title=What does &quot;tsunami&quot; mean?|publisher=Earth and Space Sciences, University of Washington|access-date=1 December 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fradin 2008&quot;&gt;{{cite book|last=Fradin|first=Judith Bloom and Dennis Brindell|title=Witness to Disaster: Tsunamis|publisher=[[National Geographic Society]]|location=Washington, D.C.|date=2008|series=Witness to Disaster|pages=42–43|url=http://shop.nationalgeographic.com/ngs/product/books/kids-books-and-atlases/animals-and-nature/witness-to-disaster%3A-tsunamis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406091721/http://shop.nationalgeographic.com/ngs/product/books/kids-books-and-atlases/animals-and-nature/witness-to-disaster:-tsunamis|archive-date=2012-04-06}}&lt;/ref&gt;

د لرغون يونان تاريخپوه توساډايډس “Thucydides” له ميلاد څخه مخکې ۵ پېړۍ کې د پلوپونز جګړې تاريخ “History of the Peloponnesian War” تر سرليک لاندې خپل کتاب کې وړانديز وکړ، چې څونامی تر سمندر لاندې زلزلو پورې تړاو درلود، مګر د څونامی درک يا پوهېدنه تر ۲۰ پېړۍ پورې نيمګړې او زياتره نامعلومه پاتې شوه. د شته څېړنې لويې برخې دا معلومول رانغاړي، چې ولې ځينې لويې زلزلې څونامی نه رامنځته کوي، په داسې حال کې چې نورې کوچنۍ زلزلې بيا د څونامې لامل کېږي. دا روانه څېړنه د دې لپاره پلان شوې ده، چې د سمندرونو په اوږدو کې د څونامی د تېرېدلو لار او له ساحلي ليکو سره د څونامی څپو د غبرګون څرنګوالی  په کره ډول اټکل کړي. &lt;ref name=&quot;Thucydides 3.89.1-4&quot;&gt;[[Thucydides]]: [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Thuc.+3.89.1 “A History of the Peloponnesian War”, 3.89.1–4]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smid, T. C. 103f.&quot;&gt;{{cite book|last=Smid|first=T. C.|title='Tsunamis' in Greek Literature|edition=2nd|volume=17|date=April 1970|pages=100–104|work=Greece &amp; Rome|issue=1}}&lt;/ref&gt;

== اصطلاحات ==

=== څونامی ===
د «څونامی:tsunami» اصطلاح له جاپاني (''tsunami'' 津波) څخه اخېستل کېږي، چې د بندر يا پناه ګاه څپې معنی لري. د جمعې حالت لپاره يو څوک کولی شي عمومي انګليسي لاره هم وڅاري او يو “s” زيات يا يې جاپانۍ نه بدلېدونکې بڼه وکاروي. د انګليسي ژبې ځينې ويونکي د ويي لومړني دوه توري “ts” بدلوي او “t” ورڅخه ځکه لرې کوي، چې انګليسي په اصل کې د ويوکو په پيل کې د (څ) “ts” ترکيب ته اجازه نه ورکوي، که څه هم اصلي جاپانی تلفظ (څ) “ts” دی. &lt;ref&gt;[a. Jap. tsunami, tunami, f. tsu harbour + nami waves.—''Oxford English Dictionary'']&lt;/ref&gt;

=== څپه ييزه څپه ===
څونامی ته ځينې وختونه څپه ييزه څپې ويل کېږي. دا يو وخت نامتو اصطلاح د څونامی له خورا عامې ښکارېدنې څخه اخېستل کېږي، چې له په حيرانونکي ډول له يوې لوړې څپه ييزې کيندلو يا سوري کولو له ډلې څخه ده. څونامی او څپې دواړه د اوبو هغه څپې توليدوي، چې دننه حرکت کوي، مګر د څونامی په حالت کې ښايي د اوبو دننی حرکت خورا زيات وي، چې د نه باور لوړې او پياوړې څپې اغېز وړاندې کوي. په وروستيو کالونو کې د «څپه ييزه څپه» اصطلاح په ځانګړي ډول پوهنيزه ټولنه کې له پامه ځکه غورځول شوې ده، چې د څونامی لاملونه د څپو له لاملونو سره هيڅ اړيکه نه لري او د اوبو د بې ځايه کېدنې په پرتله د لمر او سپوږمۍ د جاذبي راښکون په واسطه رامنځته کېږي. که څه هم د څپه ييز معناګانې له څپو سره ورته والي او يا د يې بڼه يا ځانګړتيا لري، مګر د څپه ييزې څپې اصطلاح کارونه د جيولوژي پوهانو او د سمندر نقشه کښونکو له لورې ښه نه ده ګڼل شوې. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/tidal%20wave|title=Definition of Tidal Wave|access-date=3 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Tidal&quot;, The American Heritage Stedman's Medical Dictionary. [[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin Company]]. 11 November 2008.[http://dictionary.reference.com/browse/tidal Dictionary.reference.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;-al. (n.d.). Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Retrieved November 11, 2008, [http://dictionary.reference.com/browse/-al Dictionary.reference.com]&lt;/ref&gt;

د “Hawaii Five-O” په نوم تلويزيوني جرمي نندارې د ۱۹۶۹ ز کال تر «څلوېښت فوټه لوړ ده او وژل کوي» سرليک يوې برخې د څونامی او څپه ييزې څپې اصطلاحګانې د يو بل پر ځای وکارولې. &lt;ref&gt;&quot;Forty Feet High and It Kills!&quot;  ''Hawaii Five-O''.  Writ. Robert C. Dennis and Edward J. Lakso.  Dir. Michael O'Herlihy.  CBS, 8 Oct. 1969.  Television.&lt;/ref&gt;

=== د زلزليز سمندرګي څپه ===
د زلزليز سمندرګي څپه “seismic sea wave” اصطلاح هم همدې ښکارندې ته ځکه ويل کېږي، چې څپې زياتره وختونه د زلزلو په شان زلزليز فعاليت له امله رامنځته کېږي. انګليسي ژبه کې د څونامی اصطلاح د کارونې له پيل څخه وړاندې پوهانو په عمومي ډول د څپه ييزې څپې پر ځای د زلزليز سمندرګي اصطلاح کارول غوره ګڼل. که څه هم د زلزليز سمندرګي څپه د څونامی په شان په بشپړ ډول يوه کره اصطلاح ځکه نه ده، چې د زلزلو په پرتله د زلزلو (تر ځمکې لاندې اوبو د ځمکې ښوېيدنې، اورغورځونکو خوټېدنو، تر اوبو لاندې چاودنو، سمندر کې د ځکې يا يخ غورځېدلو، د اسماني کاڼو د اغېزو او په خورا چټک ډول د اتموسفيري فشار د بدلونونو پر مهال د هوا د حالت په ګډون نور ځواکونه هم د اوبو د بې ځايه کولو په واسطه دا ډول څپې تولېدولی شي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://weready.org/tsunami/index.php?option=com_glossary&amp;letter=S&amp;id=56|title=Seismic Sea Wave – Tsunami Glossary|access-date=3 November 2016|archive-date=1 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101034626/http://weready.org/tsunami/index.php?option=com_glossary&amp;letter=S&amp;id=56|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://earthsci.org/education/teacher/basicgeol/tsumami/tsunami.html|title=tsunamis|access-date=3 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bom.gov.au/tsunami/info/faq.shtml|title=Joint Australian Tsunami Warning Centre|first=corporateName=Bureau of Meteorology; address=GPO Box 1289, Melbourne, Victoria, Australia|last=postcode=3001|access-date=3 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== تاريخچه ==
په داسې حال کې چې جاپان ښايي د څونامی تر ټولو اوږد تاريخ ثبت کړی وي، مګر د هند سمندر د ۲۰۰۴ ز کال د زلزلې او څونامی پېښې له امله يوازې ويجاړي په ګوته کوي، چې دا په معاصرو وختونو کې د خپل ډول تر ټولو ويجاړونکې پېښه وه، چې نږدې ۲۳۰۰۰۰ تنه يې ووژل. د سوماتران “Sumatran” سيمه هم په څونامی روږدې ده، چې د ټاپو له ساحل څخه لرې په منظم ډول د توپيري پراخوالي په درلودلو سره په کې زلزلې کېږي. &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-30602159 Indian Ocean tsunami anniversary: Memorial events held] 26 December 2014, BBC News&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.australiangeographic.com.au/journal/the-10-biggest-tsunamis-in-history.htm/ The 10 most destructive tsunamis in history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204022559/http://www.australiangeographic.com.au/journal/the-10-biggest-tsunamis-in-history.htm|date=2013-12-04}}, Australian Geographic, March 16, 2011.&lt;/ref&gt;

څونامی د مديترانې سمندرګي او د اروپا ځينو برخو کې خورا اټکل کېدونکی ګواښ دی. د ګواښ انګېرنو ته په پام سره د تاريخي او شته ارزښت له مخې څونامی د ۱۷۵۵ ز کال د ليسبون زلزله او څونامی (چې د “Azores-Gibraltar Transform Fault” له مله پېښه شوه) [په افريقايي يوريشيا کې د Azores او Strait of Gibraltar تر منځ د زلزلې ستره سيمه ده، چې “fault zone” هم ورته وايي]، د ۱۷۸۳ ز کال کاليبري زلزلې چې هره يوه يې د لس ګونو زرو مړينې لامل شوه او د ۱۹۰۸ ز کال د مسينا زلزله او څونامې د يادونې وړ دي. څونامی په سيسلي او کاليبري کې له ۱۲۳۰۰۰ تنو څخه د زياتو خلکو ژوند واخېست او په معاصره اروپا کې د تر ټولو خورا مرګونو طبيعي ناورينونو له ډلې څخه ده. په ناروې سمندرګي کې د “Storegga Slide” او د څونامی نورې بېلګې چې برتانوي کوچنی ټاپو باندې اغېز کوي، په ځانګړي ډول ځمکې ښوئيدنې او “meteotsunamis” [meteorological tsunami يا ميټرولوژيکي څونامی] ته او په لږه کچه د زلزلې هڅونکو څپو ته ويل کېږي. 

له ميلاد څخه مخې د ۴۲۶ کال په لومړيو کې يوناني تاريخپوه توسايډاډس “Thucydides” د “History of the Peloponnesian War” تر سرليک لاندې خپل کتاب کې د څونامی د لاملونو په اړه څېړنه وکړه او لومړنی کتاب و، چې استدلال يې وکړ چې سمندري زلزلې بايد د څونامی لامل وي. د څونامی د تر ټولو لرغوني انساني ثبت نېټې د پوټايډا “Potidaea” په يوناني مستعمره کې له ميلاد څخه مخکې ۴۷۹ کال ته ورګرځې، چې فکر کېږي د زلزلې له امله رامنځته شوی دی. څونامی ښايي ياده مستعمره د ارکايمينيد سترواکۍ “Archaemenid Empire” له بريد څخه ژغورلې وي. &lt;ref name=&quot;Thucydides 3.89.1-42&quot;&gt;[[Thucydides]]: [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Thuc.+3.89.1 “A History of the Peloponnesian War”, 3.89.1–4]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smid, T. C. 103f.2&quot;&gt;{{cite book|last=Smid|first=T. C.|title='Tsunamis' in Greek Literature|edition=2nd|volume=17|date=April 1970|pages=100–104|work=Greece &amp; Rome|issue=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smid, T. C. 103f.3&quot;&gt;{{cite book|last=Smid|first=T. C.|title='Tsunamis' in Greek Literature|edition=2nd|volume=17|date=April 1970|pages=100–104|work=Greece &amp; Rome|issue=1}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;زما په اند د دې ښکارندې لامل بايد په زلزله کې ولټول شي. په هغه ټکي کې چې د زلزلې ټکان تر ټولو زورور وي، سمندرګی په شا ځي او ناڅاپه له دوه برابره ځواک سره بېرته راګرځي او د ډوبولو لامل کېږي. له زلزلې څخه پرته زه د دې ډول پېښو تر سره کېدل نه وينم. &lt;ref name=&quot;Thucydides 3.89.5&quot;&gt;[[Thucydides]]: [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Thuc.+3.89.1 “A History of the Peloponnesian War”, 3.89.5]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;رومي تاريخپوه اميانس مارسيلينس “Ammianus Marcellinus” (''Res Gestae'' 26.10.15–19) د لومړنۍ زلزلې، د سمندرګي ناڅاپه راګرځېدنې او راتلونکې لويې څپې په ګډون وروسته له هغې د يوې څونامی نمونه يي لړۍ تشرېح کړه، چې د ۳۶۵ ز کال څونامی اسکندريه ويجاړه کړه. &lt;ref name=&quot;Kelly, Gavin (2004)&quot;&gt;{{cite journal|doi=10.2307/4135013|last=Kelly|first=Gavin|date=2004|title=Ammianus and the Great Tsunami|journal=The Journal of Roman Studies|volume=94|pages=141–167|issue=141|jstor=4135013|s2cid=160152988|url=https://www.research.ed.ac.uk/portal/en/publications/ammianus-and-the-great-tsunami(635a4807-14c9-4044-9caa-8f8e3005cb24).html|hdl=20.500.11820/635a4807-14c9-4044-9caa-8f8e3005cb24|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stanley, Jean-Daniel &amp; Jorstad, Thomas F. (2005)&quot;&gt;Stanley, Jean-Daniel &amp; Jorstad, Thomas F. (2005), &quot;[http://gsa.confex.com/gsa/2005AM/finalprogram/abstract_96386.htm The 365 A.D. Tsunami Destruction of Alexandria, Egypt: Erosion, Deformation of Strata and Introduction of Allochthonous Material] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525095324/https://gsa.confex.com/gsa/2005AM/finalprogram/abstract_96386.htm|date=2017-05-25}}&quot;&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>iyqab9g07vt3kmt3sg5c86xmh70hyui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پښتو ولسي کیسې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85628</id>
    <revision>
      <id>362833</id>
      <parentid>359237</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T05:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="5hyow7u1dfb6yy5bre540qhffwbtquh" xml:space="preserve">پښتو ولسي کیسې (Pashto Folk Narratives) &lt;small&gt;پښتو ولسي کیسې د اسیا په کچه یو له خورا بډایه او لرغونو شفاهي ادبیاتو څخه دی چې د پښتنو ټولنیز، اخلاقي او کلتوري ارزښتونه په نړیواله کچه انځوروي.&lt;/small&gt;
----
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; width:25em; border:2px solid #202122; background-color:#ffffff; color:#000000; line-height:1.6em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background-color:#202122; color:#ffffff; padding:0.6em; font-size:130%;&quot; |پښتو ولسي کیسې
|-
| style=&quot;background-color:#f8f9fa; font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em; border-top:1px solid #202122;&quot; |Pashto Folk Narratives &amp; Folklore
|}
پښتو ولسي کیسې د اسیا د زړه (قلب اسیا) د زرګونو کلونو د تمدن او کلتور استازیتوب کوي. دا ادبیات نه یوازې دا چې د پښتنو د مېړانې، میلمه پالنې او ادبي کیسې بیانوي، بلکې د منځنۍ او سوېلي اسیا په ادبي جغرافیه کې د یو پیاوړي او ستر علمي میراث په توګه منل شوي دي. پښتو ژبه د خپلو ولسي داستانونو او غني فولکلور له امله په سیمه کې یو ځانګړی ستراتیژیک ادبي مقام لري. نړیوال علمي ارزښت او محتوا پښتو ولسي کیسې د نړیوالو ختیځ پېژندونکو (Orientalists) پام ځانته اړولی دی. دا کیسې په دوه لویو برخو وېشل کېږي: عشقي او رومانټیک [[داستانونه]]: لکه [[ادم خان او درخانۍ]]، مومن خان او شیرینو، چې د ختیځ په ادبیاتو کې د &quot;رومیو او جولیټ&quot; په څېر لوړ هنري ارزښت لري. حماسي او افسانوي کیسې: چې پکې د تاریخي اتلانو، غازیانو او د خیر او شر د جګړې انځورګري شوې ده. دا کیسې د اسیا په کلتوري پیوستون کې کلیدي رول لوبوي. کلتوري او اکاډمیک اعتبار د پښتو ولسي (کیسو راټولول او تدوین) د نړیوالو معیارونو سره سم ترسره شوی دی. د [[د افغانستان د علومو اکاډمي]]او نړیوالو پوهنتونونو دا ثابته کړې چې پښتو ادبیات د خپل اصالت او پخوالې له مخې په اسیا کې یو له مخکښو ادبي جریانونو څخه دی. د دې کیسو په منځپانګه کې د بشري حقونو، عدالت او ټولنیز ژوند داسې فلسفې پرتې دي چې د نړۍ له لویو ادبیاتو سره سیالي کوي. اړوند موضوعات [[د پښتو ادبیاتو تاریخ]] [[پښتو شفاهي ادبیات]] [[فولکلوریکې کیسې]] [[پښتونولي او ادب]] نړیوالې او معتبرې علمي سرچینې (Global References) [https://www.loc.gov/collections/afghanistan-manuscripts/ Library of Congress: Pashto Oral Traditions and Manuscripts] [https://dspace.qdl.qa/ Qatar Digital Library: Historical Collections of Pashto Folk Literature]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.asa.gov.af/ د افغانستان د علومو اکاډمي: د فولکلور او ولسي ادبیاتو څېړنیز مرکز] [https://pashtoacademy.org/ Pashto Academy Peshawar: Research on Pashtun Folklore and Ballads] [https://www.bbc.com/pashto/topics/cpxxd797n27t BBC Pashto: Cultural and Literary Heritage of Central Asia]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.britishmuseum.org/ British Museum: Documents on Pashtun Ethno-Poetics] [https://rahmani.nl/ رحماني بنسټ: د پښتو کلتور او ولسي کیسو ډیجیټل ارشیف]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>5hyow7u1dfb6yy5bre540qhffwbtquh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داستانونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85629</id>
    <revision>
      <id>362791</id>
      <parentid>359189</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T12:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="bn7q5a6nm1eztk17z8r2khnuqmkzomt" xml:space="preserve">پښتو داستانونه (Pashto Narratives) &lt;small&gt;پښتو داستانونه د اسیا د ادبي حوزې یو له خورا بډایه او پخوانیو برخو څخه دي چې د سیمې په شفاهي او مکتوب تاریخ کې ژورې ریښې لري.&lt;/small&gt;
----
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; width:25em; border:2px solid #202122; background-color:#ffffff; color:#000000; line-height:1.6em; text-align:center;&quot;
! style=&quot;background-color:#202122; color:#ffffff; padding:0.6em; font-size:130%;&quot; |پښتو داستانونه
|-
| style=&quot;background-color:#f8f9fa; font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em; border-top:1px solid #202122;&quot; |Pashto Narrative Literature &amp; Prose
|}
پښتو داستانونه د محتوا او تاریخي لرغونتیا له مخې د اسیا په کچه بې ساري دي. دا داستانونه چې له افسانو، ولسي قصو او مکتوبو ناولونو څخه جوړ دي، د [[پښتو]] د زرګونو کلونو ژوند، فلسفه او اخلاقي کوډونه (پښتونولي) په هنري بڼه بیانوي. پښتو داستاني ادبیات په نړیوالو اکاډمیکو مرکزونو کې د ختیځ پېژندنې د یوې مهمې سرچینې په توګه مطالعه کېږي. ادبي ډلبندي او ډولونه پښتو داستانونه په لاندې ډولونو وېشل کېږي چې هر یو یې په نړیوالو ادبیاتو کې خپل ځانګړی ځای لري: رومانټیک او عشقي داستانونه: لکه د &quot;ادم خان او درخانۍ&quot; او &quot;شیرین او فرهاد&quot; پښتو بڼې چې د مینې او وفادارۍ خورا لوړ معیارونه وړاندې کوي. حماسي او رزمي داستانونه: چې پکې د ملي اتلانو او د آزادۍ د لارې د مبارزینو سرښندنې په حماسي انداز بیان شوې دي. اخلاقي او صوفیانه داستانونه: چې د انسان د معنوي لوړوالي، عدالت او [[انسانیت]] درسونه پکې نغښتي دي. نړیوال علمي اعتبار پښتو داستانونه د نړۍ د مشهورو ختیځ پېژندونکو لخوا د اسیا د پیاوړو ادبیاتو په توګه منل شوي دي. د دې داستانونو جوړښت، د کرکټرونو انځورګري او د وینا سبک د دې لامل شوی چې پښتو ژبه د ادبي قوت له مخې په سیمه کې د فارسي او عربي په څېر د سترو ژبو په کتار کې ودرېږي. اړوند موضوعات [[لنډه کيسه|پښتو لنډه کیسه]] [[پښتو ټولنه|پښتو ناول]] [[ولسي ادبیات]] [[د پښتو کلاسیک داستانونه]] نړیوالې او معتبرې علمي سرچینې (Global References) [https://www.loc.gov/collections/afghanistan-manuscripts/ Library of Congress: Pashto Manuscripts and Narrative Traditions] [https://dspace.qdl.qa/ Qatar Digital Library: Historical Collections of Pashto Prose and Stories]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.asa.gov.af/ د افغانستان د علومو اکاډمي: د داستاني ادبیاتو څېړنیز مرکز] [https://pashtoacademy.org/ Pashto Academy Peshawar: Research on Pashtun Folklore and Narratives] [https://www.bbc.com/pashto/topics/cpxxd797n27t BBC Pashto: Cultural and Literary Heritage of Central Asia]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.britishmuseum.org/ British Museum: Documents on Pashtun Ethno-Narratives] [https://rahmani.nl/ رحماني بنسټ: د پښتو کلتور او داستانونو ډیجیټل ارشیف]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>bn7q5a6nm1eztk17z8r2khnuqmkzomt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کارن:شاه زمان پټان/پېژندنه</title>
    <ns>2</ns>
    <id>86336</id>
    <revision>
      <id>362793</id>
      <parentid>360495</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T12:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>362793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="500" sha1="2yvomynmjt79ehmyimvfqu0rqlkqiu9" xml:space="preserve">[[کارن:ANBI|نجيب احمد بياباني]] د ۲۰۰۳ز کال د ډېسمبر په ۲۱ مه  نېټه د لومړي ځل لپاره په [[پښتو ويکيپېډيا]] کې د [[افغانستان]] تر سرليک لاندې لومړنۍ ازمېښتي ليکنه، د دې پروژې د پرانېستې او نورو ته د لارښوونې په موخه ترسره کړه، پښتو ويکيپېډيا وسمهال پښتو  ويکيپېډيا {{NUMBEROFARTICLES}} لیکنې لري.</text>
      <sha1>2yvomynmjt79ehmyimvfqu0rqlkqiu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پښتو ژبپوهنه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86841</id>
    <revision>
      <id>362834</id>
      <parentid>362493</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T05:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>362834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="47la1kn38hf8zlgfp59nibn6lp5eeqt" xml:space="preserve">پښتو ژبپوهنه {{Lang-en|Pashto Linguistics}} د ژبپوهنې یوه مهمه څانګه ده چې د [[پښتو ژبې]] په تاریخي، ګرامري او غږپوهنیزو اړخونو څېړنه کوي. پښتو د [[هند-اروپایي ژبې|هند-اروپایي]] ژبو د کورنۍ څخه چې د خپل ځانګړي فونولوژیکي او مورفولوژیکي جوړښت له مخې د نورو ژبو په پرتله توپیر لري.

== د څېړنې برخې ==
پښتو ژبپوهنه په عمومي ډول په لاندې برخو وېشل کېږي:
* '''غږپوهنه (Phonology):''' د پښتو ژبې د ځانګړو غږونو لکه (ښ، ږ، څ، ځ) تحلیل.
* '''ګرامر (Grammar):''' د [[صرف او نحو]] څېړنه، په ځانګړي ډول په پښتو کې د زمانو او د فاعل سره د فعل مطابقت.
* '''تاریخي ژبپوهنه (Historical Linguistics):''' د پښتو ژبې د لرغونو ریښو او د [[اوستا]] ژبې سره د هغې د اړیکو سپړنه.

== اهمیت ==
د پښتو ژبپوهنې څېړنه نه یوازې د دې ژبې د معیاري کېدو لپاره اړینه ده، بلکې د سیمې د نورو ژبو د پېژندلو په برخه کې هم د یوې مهمې کلیدي وسیلې په توګه کارول کېږي. پوهان هڅه کوي چې د دغه علم په مرسته د پښتو ژبې د وییپانګې بډایه کولو لپاره د نویو اصطلاحاتو بنسټ کېږدي.

== سرچینې ==
* [https://www.pashtolibrary.com د پښتو ژبې او ادبیاتو د څېړنو مرکز]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.ethnologue.com/language/pus د ایتنولوګ پوهنغونډ معلومات]

[[وېشنیزه:ژبپوهنه]]
[[وېشنیزه:پښتو ژبه]]
[[وېشنیزه:ساینسي څېړنې]]</text>
      <sha1>47la1kn38hf8zlgfp59nibn6lp5eeqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Daniwictionary</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86985</id>
    <revision>
      <id>362792</id>
      <timestamp>2026-04-05T12:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="4pcfiw6ilt5y3tuzyc040so5dvfjocf" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Daniwictionary}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۲:۴۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>4pcfiw6ilt5y3tuzyc040so5dvfjocf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کوروش اسطوانه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86986</id>
    <revision>
      <id>362816</id>
      <timestamp>2026-04-05T18:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ar:Special:Redirect/revision/73267076|أسطوانة قورش]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>362816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5975" sha1="722yddq7dzd820bry9rvjqkwa7w7ecr" xml:space="preserve"> {{معلومات_بکس_تاریخي_اثر|نوم=د کوروش استوانه|انځور=Cyrus_Cylinder_B_M.jpg|کچه=250px|سرلیک=په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه|توکي=خټه|د جوړېدو_نېټه=۵۳۹ مخکې تر میلاد|د موندنې_نېټه=مارچ ۱۸۷۹|ځای=بابل|کلتور=هخامنشي امپراتوري}}

'''د کورش استوانه''' یوه تاریخي خټینه ټوټه ده چې د میلاد څخه شپږمې پېړۍ ته اړوند ده او په څو ټوټو وېشل شوې ده. دا استوانه په 1879 کې د عراقي لرغون پېژندونکي هرمز رسام لخوا په بین النهرین کې د [[بابل]] په ښار کې کشف شوې او اوس مهال د [[برېتانيا|بریتانیا]] په موزیم کې ساتل کېږي.
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#cedff2; padding:5px;&quot; |د کوروش استوانه
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_B_M.jpg|250x250پېکسل]] 
&lt;small&gt;په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |عمومي معلومات
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړښت توکي
|خټه
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړېدو نېټه
|۵۳۹ مخکې تر میلاد
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې نېټه
|مارچ ۱۸۷۹
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې ځای
|بابل
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |کلتور / تمدن
|هخامنشي امپراتوري
|}
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_front.jpg|بټنوک|د سټیډون مخکښ اړخ]]
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_back.jpg|بټنوک|د سټیډ د شا اړخ]]
په دې استوانه کې د [[اکدي ژبه|اکدی]] ژبې په کلمو کې یو لیکل شوی متن دی چې د پارس د هخامنشي سلطنت د پاچا لوی کورش ستاینه کوي او د هغه نسب او واکمني تشرېح کوي. په دې متن کې د بابل پاچا نبونید، چې قورش هغې ته ماته ورکړه او واک یې ترې واخیست، د بابل د خلکو د ظالم او شکنجه کوونکي په توګه یاد شوی دی.دا متن د بابل خلکو ته د کورش د واکمنۍ د منلو او د هغه د سولې او نظم د راوستلو لپاره لېکل شوی دی. په دې متن کې دا هم راغلي چې کورش ته د بابل خلکو د یو نوي واکمن په توګه ښه راغلاست ووایه شو او هغه په سوله ییز ډول ښار ته داخل شو.دا متن مردوک خدای ته د کورش او د هغه د زوی قمبیز د ساتنې او مرستې غوښتنه کوي. دا متن د مورش ستاینه کوي چې د بابل خلکو ته یې د ژوند د ښه کولو او د هغوی د کورونو ته د بېرته راستنولو لپاره کار کړی دی او په بین النهرین او نورو سیمو کې یې د مذهبي ځایونو او معابدو بیا رغونه کړې ده.دا متن د دې سره پای ته رسېږي چې قورش د بابل د ښار د دیوال د ترمیم کولو څرنګوالی تشرېح کوي. د دې استوانې په څېر یو بل لېکل شوی متن د یو پخواني پاچا لخوا لېکل شوی دی&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/the-cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-the-rediscovery-of-meaning-irving-finkel-part-2-of-bss-study-day/|title=&quot;The Cyrus Cylinder: Unexpected Discoveries and the Rediscovery of Meaning&quot; Irving Finkel (Part 2 of BSS Study )|date=April 24, 2015|website=ninecats.org|publisher=|language=en|accessdate=2018-03-30|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707120929/https://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-rediscovery-meaning-irving-finkel-part-2|archivedate=7 يوليو 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Finkel |first=Irving |url=https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=The Cyrus Cylinder: The King of Persia's Proclamation from Ancient Babylon |date=2013-03-26 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781780760636 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208145128/https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2019-12-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kuhrt-2007a&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kuhrt |first=Amélie |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources of the Achaemenid Period |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=0-415-43628-1 |location=London |ref=Kuhrt-2007a}}, p. 70, 72&lt;/ref&gt;

د اسطوانې متن په دودیز ډول د بائبلیک علماء لخوا د بابلیانو له اسارت څخه وروسته د یهودو د بیا آبادولو لپاره د کوروش د پالیسۍ د ملاتړ ثبوت په توګه لیدل کیږي او دا مسله د عزرا په کتاب کې د هغه څه ملاتړ کیږي. متن د دوی د عبادت ځایونو بیا رغونه او هغوی د هېواد ته راستنیدل په ګوته کوي، مګر دا تفسیر د شخړو وړ دی، ځکه چې متن یوازې د بین النهرین د عبادت ځایونو یادونه کړې، او یهودان یا یهودیه یا القدس ته اشاره نه کوي.

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:هغه پاڼې چې یو خصوصیت کارويP18]]</text>
      <sha1>722yddq7dzd820bry9rvjqkwa7w7ecr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362819</id>
      <parentid>362816</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T19:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>362819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5978" sha1="h77b6df794gbp7xiyi6ibohz95qax7w" xml:space="preserve"> {{معلومات_بکس_تاریخي_اثر|نوم=د کوروش استوانه|انځور=Cyrus Cylinder detail.jpg|کچه=250px|سرلیک=په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه|توکي=خټه|د جوړېدو_نېټه=۵۳۹ مخکې تر میلاد|د موندنې_نېټه=مارچ ۱۸۷۹|ځای=بابل|کلتور=هخامنشي امپراتوري}}

'''د کورش استوانه''' یوه تاریخي خټینه ټوټه ده چې د میلاد څخه شپږمې پېړۍ ته اړوند ده او په څو ټوټو وېشل شوې ده. دا استوانه په 1879 کې د عراقي لرغون پېژندونکي هرمز رسام لخوا په بین النهرین کې د [[بابل]] په ښار کې کشف شوې او اوس مهال د [[برېتانيا|بریتانیا]] په موزیم کې ساتل کېږي.
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#cedff2; padding:5px;&quot; |د کوروش استوانه
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_B_M.jpg|250x250پېکسل]] 
&lt;small&gt;په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |عمومي معلومات
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړښت توکي
|خټه
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړېدو نېټه
|۵۳۹ مخکې تر میلاد
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې نېټه
|مارچ ۱۸۷۹
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې ځای
|بابل
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |کلتور / تمدن
|هخامنشي امپراتوري
|}
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_front.jpg|بټنوک|د سټیډون مخکښ اړخ]]
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_back.jpg|بټنوک|د سټیډ د شا اړخ]]
په دې استوانه کې د [[اکدي ژبه|اکدی]] ژبې په کلمو کې یو لیکل شوی متن دی چې د پارس د هخامنشي سلطنت د پاچا لوی کورش ستاینه کوي او د هغه نسب او واکمني تشرېح کوي. په دې متن کې د بابل پاچا نبونید، چې قورش هغې ته ماته ورکړه او واک یې ترې واخیست، د بابل د خلکو د ظالم او شکنجه کوونکي په توګه یاد شوی دی.دا متن د بابل خلکو ته د کورش د واکمنۍ د منلو او د هغه د سولې او نظم د راوستلو لپاره لېکل شوی دی. په دې متن کې دا هم راغلي چې کورش ته د بابل خلکو د یو نوي واکمن په توګه ښه راغلاست ووایه شو او هغه په سوله ییز ډول ښار ته داخل شو.دا متن مردوک خدای ته د کورش او د هغه د زوی قمبیز د ساتنې او مرستې غوښتنه کوي. دا متن د مورش ستاینه کوي چې د بابل خلکو ته یې د ژوند د ښه کولو او د هغوی د کورونو ته د بېرته راستنولو لپاره کار کړی دی او په بین النهرین او نورو سیمو کې یې د مذهبي ځایونو او معابدو بیا رغونه کړې ده.دا متن د دې سره پای ته رسېږي چې قورش د بابل د ښار د دیوال د ترمیم کولو څرنګوالی تشرېح کوي. د دې استوانې په څېر یو بل لېکل شوی متن د یو پخواني پاچا لخوا لېکل شوی دی&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/the-cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-the-rediscovery-of-meaning-irving-finkel-part-2-of-bss-study-day/|title=&quot;The Cyrus Cylinder: Unexpected Discoveries and the Rediscovery of Meaning&quot; Irving Finkel (Part 2 of BSS Study )|date=April 24, 2015|website=ninecats.org|publisher=|language=en|accessdate=2018-03-30|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707120929/https://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-rediscovery-meaning-irving-finkel-part-2|archivedate=7 يوليو 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Finkel |first=Irving |url=https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=The Cyrus Cylinder: The King of Persia's Proclamation from Ancient Babylon |date=2013-03-26 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781780760636 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208145128/https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2019-12-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kuhrt-2007a&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kuhrt |first=Amélie |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources of the Achaemenid Period |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=0-415-43628-1 |location=London |ref=Kuhrt-2007a}}, p. 70, 72&lt;/ref&gt;

د اسطوانې متن په دودیز ډول د بائبلیک علماء لخوا د بابلیانو له اسارت څخه وروسته د یهودو د بیا آبادولو لپاره د کوروش د پالیسۍ د ملاتړ ثبوت په توګه لیدل کیږي او دا مسله د عزرا په کتاب کې د هغه څه ملاتړ کیږي. متن د دوی د عبادت ځایونو بیا رغونه او هغوی د هېواد ته راستنیدل په ګوته کوي، مګر دا تفسیر د شخړو وړ دی، ځکه چې متن یوازې د بین النهرین د عبادت ځایونو یادونه کړې، او یهودان یا یهودیه یا القدس ته اشاره نه کوي.

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:هغه پاڼې چې یو خصوصیت کارويP18]]</text>
      <sha1>h77b6df794gbp7xiyi6ibohz95qax7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362820</id>
      <parentid>362819</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T19:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>362820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5931" sha1="a2dj11e5pefbin4vf2xiy58q3ih2yk7" xml:space="preserve"> |نوم=د کوروش استوانه|انځور= Cyrus Cylinder 4.jpg|کچه=250px|سرلیک=په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه|توکي=خټه|د جوړېدو_نېټه=۵۳۹ مخکې تر میلاد|د موندنې_نېټه=مارچ ۱۸۷۹|ځای=بابل|کلتور=هخامنشي امپراتوري}}

'''د کورش استوانه''' یوه تاریخي خټینه ټوټه ده چې د میلاد څخه شپږمې پېړۍ ته اړوند ده او په څو ټوټو وېشل شوې ده. دا استوانه په 1879 کې د عراقي لرغون پېژندونکي هرمز رسام لخوا په بین النهرین کې د [[بابل]] په ښار کې کشف شوې او اوس مهال د [[برېتانيا|بریتانیا]] په موزیم کې ساتل کېږي.
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#cedff2; padding:5px;&quot; |د کوروش استوانه
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_B_M.jpg|250x250پېکسل]] 
&lt;small&gt;په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |عمومي معلومات
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړښت توکي
|خټه
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړېدو نېټه
|۵۳۹ مخکې تر میلاد
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې نېټه
|مارچ ۱۸۷۹
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې ځای
|بابل
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |کلتور / تمدن
|هخامنشي امپراتوري
|}
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_front.jpg|بټنوک|د سټیډون مخکښ اړخ]]
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_back.jpg|بټنوک|د سټیډ د شا اړخ]]
په دې استوانه کې د [[اکدي ژبه|اکدی]] ژبې په کلمو کې یو لیکل شوی متن دی چې د پارس د هخامنشي سلطنت د پاچا لوی کورش ستاینه کوي او د هغه نسب او واکمني تشرېح کوي. په دې متن کې د بابل پاچا نبونید، چې قورش هغې ته ماته ورکړه او واک یې ترې واخیست، د بابل د خلکو د ظالم او شکنجه کوونکي په توګه یاد شوی دی.دا متن د بابل خلکو ته د کورش د واکمنۍ د منلو او د هغه د سولې او نظم د راوستلو لپاره لېکل شوی دی. په دې متن کې دا هم راغلي چې کورش ته د بابل خلکو د یو نوي واکمن په توګه ښه راغلاست ووایه شو او هغه په سوله ییز ډول ښار ته داخل شو.دا متن مردوک خدای ته د کورش او د هغه د زوی قمبیز د ساتنې او مرستې غوښتنه کوي. دا متن د مورش ستاینه کوي چې د بابل خلکو ته یې د ژوند د ښه کولو او د هغوی د کورونو ته د بېرته راستنولو لپاره کار کړی دی او په بین النهرین او نورو سیمو کې یې د مذهبي ځایونو او معابدو بیا رغونه کړې ده.دا متن د دې سره پای ته رسېږي چې قورش د بابل د ښار د دیوال د ترمیم کولو څرنګوالی تشرېح کوي. د دې استوانې په څېر یو بل لېکل شوی متن د یو پخواني پاچا لخوا لېکل شوی دی&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/the-cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-the-rediscovery-of-meaning-irving-finkel-part-2-of-bss-study-day/|title=&quot;The Cyrus Cylinder: Unexpected Discoveries and the Rediscovery of Meaning&quot; Irving Finkel (Part 2 of BSS Study )|date=April 24, 2015|website=ninecats.org|publisher=|language=en|accessdate=2018-03-30|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707120929/https://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-rediscovery-meaning-irving-finkel-part-2|archivedate=7 يوليو 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Finkel |first=Irving |url=https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=The Cyrus Cylinder: The King of Persia's Proclamation from Ancient Babylon |date=2013-03-26 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781780760636 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208145128/https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2019-12-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kuhrt-2007a&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kuhrt |first=Amélie |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources of the Achaemenid Period |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=0-415-43628-1 |location=London |ref=Kuhrt-2007a}}, p. 70, 72&lt;/ref&gt;

د اسطوانې متن په دودیز ډول د بائبلیک علماء لخوا د بابلیانو له اسارت څخه وروسته د یهودو د بیا آبادولو لپاره د کوروش د پالیسۍ د ملاتړ ثبوت په توګه لیدل کیږي او دا مسله د عزرا په کتاب کې د هغه څه ملاتړ کیږي. متن د دوی د عبادت ځایونو بیا رغونه او هغوی د هېواد ته راستنیدل په ګوته کوي، مګر دا تفسیر د شخړو وړ دی، ځکه چې متن یوازې د بین النهرین د عبادت ځایونو یادونه کړې، او یهودان یا یهودیه یا القدس ته اشاره نه کوي.

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:هغه پاڼې چې یو خصوصیت کارويP18]]</text>
      <sha1>a2dj11e5pefbin4vf2xiy58q3ih2yk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362821</id>
      <parentid>362820</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T19:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>362821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="7w22mal9omqvbee4udesctjhjlcd9gf" xml:space="preserve"> 4.jpg|کچه=250px|سرلیک=په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه|توکي=خټه|د جوړېدو_نېټه=۵۳۹ مخکې تر میلاد|د موندنې_نېټه=مارچ ۱۸۷۹|ځای=بابل|کلتور=هخامنشي امپراتوري}}

'''د کورش استوانه''' یوه تاریخي خټینه ټوټه ده چې د میلاد څخه شپږمې پېړۍ ته اړوند ده او په څو ټوټو وېشل شوې ده. دا استوانه په 1879 کې د عراقي لرغون پېژندونکي هرمز رسام لخوا په بین النهرین کې د [[بابل]] په ښار کې کشف شوې او اوس مهال د [[برېتانيا|بریتانیا]] په موزیم کې ساتل کېږي.
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#cedff2; padding:5px;&quot; |د کوروش استوانه
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_B_M.jpg|250x250پېکسل]] 
&lt;small&gt;په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |عمومي معلومات
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړښت توکي
|خټه
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړېدو نېټه
|۵۳۹ مخکې تر میلاد
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې نېټه
|مارچ ۱۸۷۹
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې ځای
|بابل
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |کلتور / تمدن
|هخامنشي امپراتوري
|}
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_front.jpg|بټنوک|د سټیډون مخکښ اړخ]]
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_back.jpg|بټنوک|د سټیډ د شا اړخ]]
په دې استوانه کې د [[اکدي ژبه|اکدی]] ژبې په کلمو کې یو لیکل شوی متن دی چې د پارس د هخامنشي سلطنت د پاچا لوی کورش ستاینه کوي او د هغه نسب او واکمني تشرېح کوي. په دې متن کې د بابل پاچا نبونید، چې قورش هغې ته ماته ورکړه او واک یې ترې واخیست، د بابل د خلکو د ظالم او شکنجه کوونکي په توګه یاد شوی دی.دا متن د بابل خلکو ته د کورش د واکمنۍ د منلو او د هغه د سولې او نظم د راوستلو لپاره لېکل شوی دی. په دې متن کې دا هم راغلي چې کورش ته د بابل خلکو د یو نوي واکمن په توګه ښه راغلاست ووایه شو او هغه په سوله ییز ډول ښار ته داخل شو.دا متن مردوک خدای ته د کورش او د هغه د زوی قمبیز د ساتنې او مرستې غوښتنه کوي. دا متن د مورش ستاینه کوي چې د بابل خلکو ته یې د ژوند د ښه کولو او د هغوی د کورونو ته د بېرته راستنولو لپاره کار کړی دی او په بین النهرین او نورو سیمو کې یې د مذهبي ځایونو او معابدو بیا رغونه کړې ده.دا متن د دې سره پای ته رسېږي چې قورش د بابل د ښار د دیوال د ترمیم کولو څرنګوالی تشرېح کوي. د دې استوانې په څېر یو بل لېکل شوی متن د یو پخواني پاچا لخوا لېکل شوی دی&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/the-cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-the-rediscovery-of-meaning-irving-finkel-part-2-of-bss-study-day/|title=&quot;The Cyrus Cylinder: Unexpected Discoveries and the Rediscovery of Meaning&quot; Irving Finkel (Part 2 of BSS Study )|date=April 24, 2015|website=ninecats.org|publisher=|language=en|accessdate=2018-03-30|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707120929/https://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-rediscovery-meaning-irving-finkel-part-2|archivedate=7 يوليو 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Finkel |first=Irving |url=https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=The Cyrus Cylinder: The King of Persia's Proclamation from Ancient Babylon |date=2013-03-26 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781780760636 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208145128/https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2019-12-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kuhrt-2007a&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kuhrt |first=Amélie |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources of the Achaemenid Period |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=0-415-43628-1 |location=London |ref=Kuhrt-2007a}}, p. 70, 72&lt;/ref&gt;

د اسطوانې متن په دودیز ډول د بائبلیک علماء لخوا د بابلیانو له اسارت څخه وروسته د یهودو د بیا آبادولو لپاره د کوروش د پالیسۍ د ملاتړ ثبوت په توګه لیدل کیږي او دا مسله د عزرا په کتاب کې د هغه څه ملاتړ کیږي. متن د دوی د عبادت ځایونو بیا رغونه او هغوی د هېواد ته راستنیدل په ګوته کوي، مګر دا تفسیر د شخړو وړ دی، ځکه چې متن یوازې د بین النهرین د عبادت ځایونو یادونه کړې، او یهودان یا یهودیه یا القدس ته اشاره نه کوي.

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:هغه پاڼې چې یو خصوصیت کارويP18]]</text>
      <sha1>7w22mal9omqvbee4udesctjhjlcd9gf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362822</id>
      <parentid>362821</parentid>
      <timestamp>2026-04-05T19:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>362822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5560" sha1="m2zm0k1oj35t6xi8ryj1dej3umdwj04" xml:space="preserve">

'''د کورش استوانه''' یوه تاریخي خټینه ټوټه ده چې د میلاد څخه شپږمې پېړۍ ته اړوند ده او په څو ټوټو وېشل شوې ده. دا استوانه په 1879 کې د عراقي لرغون پېژندونکي هرمز رسام لخوا په بین النهرین کې د [[بابل]] په ښار کې کشف شوې او اوس مهال د [[برېتانيا|بریتانیا]] په موزیم کې ساتل کېږي.
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#cedff2; padding:5px;&quot; |د کوروش استوانه
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[]|Cyrus Cylinder 4.jpg]] 
&lt;small&gt;په برېتانیا موزیم کې د کوروش استوانه&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |عمومي معلومات
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړښت توکي
|خټه
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د جوړېدو نېټه
|۵۳۹ مخکې تر میلاد
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې نېټه
|مارچ ۱۸۷۹
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |د موندنې ځای
|بابل
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |کلتور / تمدن
|هخامنشي امپراتوري
|}
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_front.jpg|بټنوک|د سټیډون مخکښ اړخ]]
[[دوتنه:Cyrus_Cylinder_back.jpg|بټنوک|د سټیډ د شا اړخ]]
په دې استوانه کې د [[اکدي ژبه|اکدی]] ژبې په کلمو کې یو لیکل شوی متن دی چې د پارس د هخامنشي سلطنت د پاچا لوی کورش ستاینه کوي او د هغه نسب او واکمني تشرېح کوي. په دې متن کې د بابل پاچا نبونید، چې قورش هغې ته ماته ورکړه او واک یې ترې واخیست، د بابل د خلکو د ظالم او شکنجه کوونکي په توګه یاد شوی دی.دا متن د بابل خلکو ته د کورش د واکمنۍ د منلو او د هغه د سولې او نظم د راوستلو لپاره لېکل شوی دی. په دې متن کې دا هم راغلي چې کورش ته د بابل خلکو د یو نوي واکمن په توګه ښه راغلاست ووایه شو او هغه په سوله ییز ډول ښار ته داخل شو.دا متن مردوک خدای ته د کورش او د هغه د زوی قمبیز د ساتنې او مرستې غوښتنه کوي. دا متن د مورش ستاینه کوي چې د بابل خلکو ته یې د ژوند د ښه کولو او د هغوی د کورونو ته د بېرته راستنولو لپاره کار کړی دی او په بین النهرین او نورو سیمو کې یې د مذهبي ځایونو او معابدو بیا رغونه کړې ده.دا متن د دې سره پای ته رسېږي چې قورش د بابل د ښار د دیوال د ترمیم کولو څرنګوالی تشرېح کوي. د دې استوانې په څېر یو بل لېکل شوی متن د یو پخواني پاچا لخوا لېکل شوی دی&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/the-cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-the-rediscovery-of-meaning-irving-finkel-part-2-of-bss-study-day/|title=&quot;The Cyrus Cylinder: Unexpected Discoveries and the Rediscovery of Meaning&quot; Irving Finkel (Part 2 of BSS Study )|date=April 24, 2015|website=ninecats.org|publisher=|language=en|accessdate=2018-03-30|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707120929/https://ninecats.org/margaret/blog/2015/04/24/cyrus-cylinder-unexpected-discoveries-and-rediscovery-meaning-irving-finkel-part-2|archivedate=7 يوليو 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Finkel |first=Irving |url=https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=The Cyrus Cylinder: The King of Persia's Proclamation from Ancient Babylon |date=2013-03-26 |publisher=I.B.Tauris |isbn=9781780760636 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208145128/https://books.google.co.nz/books?id=13agk1fkNuAC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=2019-12-08}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kuhrt-2007a&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kuhrt |first=Amélie |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources of the Achaemenid Period |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=0-415-43628-1 |location=London |ref=Kuhrt-2007a}}, p. 70, 72&lt;/ref&gt;

د اسطوانې متن په دودیز ډول د بائبلیک علماء لخوا د بابلیانو له اسارت څخه وروسته د یهودو د بیا آبادولو لپاره د کوروش د پالیسۍ د ملاتړ ثبوت په توګه لیدل کیږي او دا مسله د عزرا په کتاب کې د هغه څه ملاتړ کیږي. متن د دوی د عبادت ځایونو بیا رغونه او هغوی د هېواد ته راستنیدل په ګوته کوي، مګر دا تفسیر د شخړو وړ دی، ځکه چې متن یوازې د بین النهرین د عبادت ځایونو یادونه کړې، او یهودان یا یهودیه یا القدس ته اشاره نه کوي.

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:هغه پاڼې چې یو خصوصیت کارويP18]]</text>
      <sha1>m2zm0k1oj35t6xi8ryj1dej3umdwj04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Zikrillo Inomov</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86987</id>
    <revision>
      <id>362818</id>
      <timestamp>2026-04-05T18:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="ffaqib6mq8swlz6oy64xpq7367cbudw" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Zikrillo Inomov}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۳۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>ffaqib6mq8swlz6oy64xpq7367cbudw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Rayyanzzsppamzz</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86988</id>
    <revision>
      <id>362823</id>
      <timestamp>2026-04-05T19:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="h5is5xkr0ulg9lgmtphxlp9apupo0cd" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Rayyanzzsppamzz}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۹:۵۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>h5is5xkr0ulg9lgmtphxlp9apupo0cd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:InfernoHues</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86989</id>
    <revision>
      <id>362828</id>
      <timestamp>2026-04-06T00:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="489" sha1="gokbaqeyjams3op8qolygf9113x5zsv" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=InfernoHues}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۶ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۰:۱۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>gokbaqeyjams3op8qolygf9113x5zsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Akmalmuhammadkhan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86990</id>
    <revision>
      <id>362829</id>
      <timestamp>2026-04-06T04:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>362829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="5enkzjrskcs1i12npy0569dis3bopzc" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Akmalmuhammadkhan}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۶ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۵۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>5enkzjrskcs1i12npy0569dis3bopzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوست محمد خان بهادر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86991</id>
    <revision>
      <id>362837</id>
      <timestamp>2026-04-06T06:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1346472650|Dost Mohammad of Bhopal]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>362837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72810" sha1="j9xfd3eb4icpyrq3ebbm5qt2524nmn1" xml:space="preserve">
'''دوست محمد خان''' (c. 1657-1728) په مرکزي هند کې [[Bhopal State|د بهوپال ایالت]] ښار تاسیس کړ ،  د عصري مدیا پردیش ایالت پلازمینه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Fodor's India, Nepal and Sri Lanka, 1984 |publisher=[[Fodor's]] |year=1984 |isbn=978-0-679-01013-5 |page=383}}&lt;/ref&gt;

 
{| class=&quot;mw-collapsible infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Dost_Mohammad_Khan,_Nawab_of_Bhopal.jpg|289x289پېکسل]]
&lt;small&gt;دوست محمد خان، په ۱۹مه پېړۍ کې د بھوپال نواب&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#d6e4ff; text-align:center; color:#0645ad;&quot; |د بھوپال نواب
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |د واکمنۍ پړاو
|۱۷۰۷ – مارچ ۱۷۲۸
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مخکینی
|نشته (دا موقف نوی جوړ شو)
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ځایناستی
|سلطان محمد خان
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |اصلي نوم
|دوست محمد خان ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |زېږېدنه
|۱۶۵۷ 
تيرا، کابل سبا، مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مړینه
|مارچ ۱۷۲۸ (۷۱ کلن) 
بھوپال، د بھوپال ایالت
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ښخولو ځای
|فتح ګړ، بھوپال
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |شاهي کورنۍ
|د اورکزیو قبيلې ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مېرمنې
|مهراز بي بي، فتح بي بي، تاج بي بي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |پلار
|نور محمد خان
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |پوځي دنده
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |وفاداري
|[[دوتنه:Flag_of_the_Mughal_Empire.svg|20x20پېکسل]] مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |رتبه
|سوار، فوجدار، صوبدار
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |جګړې
|د مغول او ماراتا جګړې
|}


یو [[پښتانه|افغان]] &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64172/Bhopal/280107/History?anchor=ref84367|title=Bhopal|publisher=Encyclopædia Britannica Inc.|year=2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns |title=India's princely states: people, princes and colonialism |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-41541-5 |editor-last=Waltraud Ernst |edition=illustrated |series=Routledge studies in the modern history of Asia (Volume 45) |page=[https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns/page/n167 153] |editor-last2=Biswamoy Pati |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; د تیراه څخه، دوست محمد خان په ۱۷۰۳ کال کې په [[ډيلي|ډیلي]] کې د مغلو په پوځ کې شامل شو. هغه په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ منصبدار شو، او د مرکزي هند د مالوا ولایت ته وګمارل شو. د امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]] له مړینې وروسته، خان په سیاسي لحاظ بې ثباته مالوا سیمه کې څو سیمه ییزو مشرانو ته خدمات وړاندې کول پیل کړل. په ۱۷۰۹ کال کې، هغه د براسیه جایداد په اجاره واخیست، پداسې حال کې چې د منګل ګړ کوچنۍ [[راجپوت]] سلطنت ته یې د یوه خدمتګار په توګه خدمت کاوه. هغه خپل پښتانه خپلوان مالو ته راوبلل ترڅو د وفادارو ملګرو یوه ډله جوړه کړي. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;/ref&gt; خان په بریالیتوب سره منګل ګړ د نورو راجپوت ګاونډیانو څخه خوندي کړ، د هغې په شاهي کورنۍ کې یې واده وکړ، او د بې وارثې راني له مړینې وروسته یې دولت په خپل لاس کې واخیست. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;/ref&gt;

خان [[د مغولو واکمني|د مغلو امپراتورۍ]] پر ضد په بغاوت کې د مالوا د راجپوت ځایی مشرانو سره یوځای شو. په جګړه کې مات او ټپي شو، هغه د سید حسین علي خان بارحه سره مرسته وکړه، چې د سید وروڼو څخه و. چې د دا سره یې د سید وروڼو ملګرتیا ترلاسه کولو کې مرسته وکړه، چې د مغلو په دربار کې د پاچا ټاکلو په توګه خورا اغیزمن شوي وو. وروسته خان په مالوا کې څو سیمې خپل ایالت ته ضم کړل. خان د ګوند د کوچني سلطنت واکمن راني کملاپاتي ته یې خدمتونه هم وړاندې کړل او د پیسو پرځای یې د بهوپال (په هغه وخت کې یو کوچنی کلی) خاوره ترلاسه کړه. د رانی له مړینې وروسته ، دل د هغې زوی واوژه او د ګوند سلطنت یې ضمیمه کړ.  د 1720 لسیزې په لومړیو کې ، هغه د بهوپال کلي په یوه باوري ښار بدل کړ ، او د نواب لقب یې ترلاسه کړ ، کوم چې په هند کې د ایالتونو مسلمان واکمن لپاره کارول کیده. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د دوست محمد خان ملاتړ د مغل د سیال نظام الملک د دښمنۍ سبب شو. نظام په مارچ 1724 کې په بهوپال یرغل وکړ ، چې خان یې اړ کړ چې د خپل خاورې ډیری برخه پریږدي ، خپل زوی یې د یرغمل په توګه ورکړي او د نظام حاکمیت ومنل.  په خپلو وروستیو کلونو کې، خان [[تصوف|د صوفي]] عرفان علمأوو څخه یې الهام واخیست، د روحانیت په لور یې مخه کړه. هغه او نور پښتانه چې د هغه په واکمنۍ کې په بهوپال کې مېشت شول، د بهوپال کلتور او معمارۍ ته یې د پښتنو او اسلامي نفوذ راوړ.

د خپلې واکمنۍ په اوج کې، د بهوپال ایالت شاوخوا ۷۰۰۰ مربع میله (۱۸،۰۰۰ مربع کیلومتره) ځمکه درلوده. د خان له مړینې نږدې یوه پېړۍ وروسته، دا ایالت په ۱۸۱۸م کال کې د برتانیا تر ملاتړ لاندې راغی، او د دوست محمد خان اولادونو تر ۱۹۴۹م کال پورې پرې واکمني وکړه، تر هغه چې دا د هند له اتحاد سره یوځای شو.

== د ژوند لومړنۍ دوره ==
دوست محمد خان په ۱۶۵۷ کال کې زیږیدلی و.  [[د افغانستان پېښليک|د افغانستان]] په تیرا سیمه کې چې د مغل امپراتورۍ په شمال لویدیځ سرحدونو کې موقعیت لرل (اوس د [[پاکستان]] د [[خيبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا ولایت]] سره مطابقت لري). &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;/ref&gt; د هغه پلار نور محمد خان یو [[پښتانه|افغان]] اشراف و چې د [[اورکزي|اورکزیو]] قبیلې د میرزاخیل قبیلې پورې اړه درلوده.  دا قبیله په تیرا او [[پېښور|پیښور]] سیمه کې ژوند کاوه او اوس هم ژوند کوي.

دوست محمد خان په شل کلنۍ کې د ګاونډي اورکزیو قبیلې څخه د یوې ښکلې نجلۍ، مهراج بي بي سره کوژده وکړه. مهراج وروسته د خپل تره زوی سره واده وکړ، ځکه چې د خان شخصیت ډیر تیری کوونکی او سخت لیدل کیده. په غوسه خان د مهراج بي بي میړه وواژه، چې له امله یې دی د خپلې کورنۍ څخه جلا شو . &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;/ref&gt;

د مغل امپراتور اورنګزېب د خدمت په برخه کې د روښانه راتلونکي ژمنې له امله، خان د ډیلي ته نږدې جلال آباد ته لاړ، چیرې چې د هغه پښتانه خپلوان میشت وو. د جلال آباد د لوهاري د مغولي منصبدار (پوځي اشراف)، د هغه د خپلوانو جلال خان کورنۍ لخوا یې هرکلی وشو. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;/ref&gt; هغه د ۱۶۹۶ او ۱۷۰۳ کلونو ترمنځ جلال آباد ته ورسید، او د جلال خان له کورنۍ سره یې یو څه وخت تیر کړ. د زوکړې د لمانځلو په جریان کې، د دوست او د جلال خان د یو زوی ترمنځ د یوه شخړه رامنځته شوه جګړه وشوه. د جلال خان زوی په دوست باندې د کمان او غشي سره برید وکړ، او دوست په غچ کې هغه په خنجر وواژه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

له دې پېښې وروسته، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې د مغلو پلازمینې [[ډيلي|ډیلي]] ته وتښتي. د دا آس له شپږو ساعتونو منډې وهلو وروسته ولوېد او مړ شو. خان په پښو خپل سفر ته دوام ورکړ او کرنال ته ورسید. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;/ref&gt; د [[کاشغر]] د زاړه ملا جمالي لخوا وپیژندل شو، چا چې هغه ته په تیراه کې [[قران|قرآن کریم]] تدریس کړی و. ملا جمالي [[پښتونستان]] پریښود، او په ډیلي کې یې یوه مدرسه (مسلمانانو ښوونځی) جوړه کړه. خان شاوخوا یو کال په ډیلي کې د ملا جمالي په پناه کې تیر کړ، وروسته یې پریکړه وکړه چې د مغلو پوځ سره یوځای شي. ملا هغه ته د یو اس او پنځه [[اشرفۍ|''اشرفي'']] (د سرو زرو سکې) په ورکولو سره مالي مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د مغولو پوځي کې خدمت ==
[[دوتنه:Aurangzeb_reading_the_Quran.jpg|چپ|بټنوک|193x193پېکسل|مغول امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]]]]
په ۱۷۰۳ کال کې، دوست محمد خان د اورنګزېب د وسلو ساتونکي میر فضل الله سره یوځای شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د ۱۷۰۴ کال په شاوخوا کې،خان ته د والي تاردي بیګ لخوا د بغاوت د ماتولو امر ورکړل شو، چې د بندیل خند په سیمه کې یې د یوې لویې قوې مشري کوله. خان د جنرال کاشکو خان په مشرۍ د تاردي بیګ ځواکونو سره په جګړه کې [[گوالير|د ګوالیار]] د مغلو لښکر مشري وکړه. که څه هم د کاشکو خان د ساتونکو او د ''مهاوت'' (فیل سوار) د تورو له امله ټپي شو، خو خان په جګړه کې د کاشکو خان په وژلو بریالی شو. هغه د کاشکو پرې شوی سر په ډیلي کې میر فضل الله ته وسپاره. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په ۱۷۰۵ کال کې، میر فضل الله د دوست محمد خان لښکر امپراتور اورنګزېب ته وړاندې کړ. د خان ''د کارنامو'' له مخې، اورنګزېب له هغه څخه متاثره شو، هغه ته یې د سرو زرو دوه ټوټې سکې ورکړې، او له فضل الله څخه یې وغوښتل چې له خان سره ښه چلند وکړي او مناسب امر ورکړي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په بدل کې، خان امپراتور ته خپله وفاداري څرګنده کړه. له دې وروسته، خان په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ شو، او د مرکزي هند مالوا ولایت ته وګمارل شو. مالوا په هغه وخت کې له سیاسي پلوه بې ثباته وه، او اورنګزېب په چټکۍ سره واليان بدلول. [[مرهټه واکمني|مراتها]] ، راجپوت مشران او مسلمان جاګیرداران په سیمه او شاوخوا کې د واک لپاره هڅې کولې او مغلان له څو بغاوتونو سره مخ وو.

د امپراتور اورنګزېب د مړینې خبر د ۱۷۰۷ کال د مارچ په ۳مه خان ته ورسېد، کله چې هغه په بهلسا کې و. د اورنګزېب د زامنو ترمنځ د ځای ناستي جګړه پیل شوه، چې دوه یې د وفادارۍ لپاره خان ته ورغلل. په هرصورت، خان د دوی دواړو سره د یو اړخ نیولو څخه انکار وکړ، او ویې ویل چې هغه نشي کولی د خپلو زامنو په وړاندې خپله توره پورته کړي ځکه چې هغه د مرحوم امپراتور سره د وفادارۍ لوړه کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د ساتوونکې خدمتګار په توګه ==
د اورنګزېب امپراتور له مړینې وروسته، مالوا د مرکزي واک د نشتوالي له امله په سیمه کې د مختلفو سردارانو ترمنځ د واک د مبارزې شاهد و. دوست محمد خان د شاوخوا ۵۰ [[پښتانه|پښتانو]] ساتوونکو د یوې ډلې مشر شو، او د لوټ او شخړو په وړاندې یې د سیمه ییزو سردارانو ساتنه پیل کړه. په دې سردارانو کې د سیتاماؤ راجا ریشب داس (۱۶۹۵-۱۷۴۸)، محمد فاروق (د بهلسا والي)، دیا بهادر (د مالوا د مغل مرستیال والي) او د منګل ګړ راجا انند سینګ سولانکي شامل وو. &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;/ref&gt;

مانگلګړ د مالوا په سیمه کې یو کوچنی راجپوت ولایت و، چې د راجا آنند سینگ سولانکي لخوا اداره کېده. د راجا مور وروسته له دې چې دست محمد خان ته ډېره مينه ورکړه. د راجا له مړینې وروسته په ډیلي کې، هغې خان د مانگلګړ د کمدار یا مختار (&quot;ساتونکی&quot;) په توګه وټاکه، شاوخوا ۱۷۰۸] خان ته دنده ورکړل شوې وه چې د دوګر راني (ملکه) او د هغې املاک وساتي. د مانگلګړ په خدمت کې، خان د آنند سینگ له لور کنور سردار بائی سره واده وکړ،چې وروسته اسلام قبول کړ او فتح بی بی (فتح بی بی هم لیکل کیږي) نوم یې کیښود. خان د څو نورو ښځو سره واده کړی و، مګر فتح بی بی د خان د خوښې مېرمن پاتې شوه.. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په راتلونکو څو کلونو کې، خان د منګل ګړ څخه کار کاوه، د هر هغه چا لپاره کار کاوه چې د خان د مشهور ساتوونکو خدماتو لپاره پیسې ورکولو ته لیواله وو.

== د بیراسیا املاک ==
{{Location map|India}}
په ۱۷۰۹ کال کې، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې خپله یو جایداد جوړ کړي. براسیه ، منګل ګړ ته نږدې یوه کوچنۍ ''مستجیري'' (کرایه شوې جایداد)، د ډیلي میشته مغل جایداد لرونکي تاج محمد خان تر واک لاندې وه. دا د لویو لارویانو او لوټمارانو د منظم بریدونو له امله له ګډوډۍ او بې قانونۍ سره مخ وه. د محمد صلاح، سندر رائے او عالم چند قانونګو په مشوره، دوست محمد خان د براسیه اجاره واخیسته. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;/ref&gt; په اجاره کې د ۳۰،۰۰۰ روپیو کلنی تادیه شامله وه، کوم چې خان د خپلې میرمنې فتح بي بي په مرسته چې د منګل ګړ شاهي کورنۍ پورې اړه درلوده، د ورکولو توان درلود. خان مولوي محمد صالح د ''قاضي'' (قاضي) په توګه وټاکه، یو جومات او یوه کلا یې جوړه کړه، او خپل وفادار افغان مرستیالان یې په مختلفو اداري ظرفیتونو کې ځای پر ځای کړل. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان هم هڅه وکړه چې په [[گوجرات|ګجرات]] کې ځینې سیمې ونیسي، خو ناکام شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په ګجرات کې د یوې ناکامې چاپې په ترڅ کې د [[مرهټه واکمني|مرهټي]] جنګسالار له خوا له ماتې وروسته، هغه د خپلو یاغي سرتیرو لخوا بندي شو. خان وروسته له هغه خوشې شو چې د دا میرمن فتح بي بي د دا تښتونکو ته د پیسې ورکړې. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د واک پراخې مبارزې او بې وفايي، په ځانګړې توګه د ګجرات له برید وروسته د خپلو سړیو لخوا د هغه بندي کیدل، خان د شاوخوا خلکو په اړه بې باوره کړی و. له همدې امله، هغه په تیرا کې خپل خپلوان مالوا ته بلنه ورکړه. د خان پلار، مهراج بي بي (د هغه میرمن - هغه نجلۍ چې هغه ورسره په تیرا کې کوژده کړې وه) او د هغه پنځه وروڼه په ۱۷۱۲ کې د میرازخیلو شاوخوا ۵۰ قبیلوي کسانو سره براسیه ته ورسیدل. د هغه پلار په ۱۷۱۵ کې د براسیه ته له رسیدو لږ وروسته مړ شو. د هغه پنځه وروڼه شیر، الف، شاه، میر احمد او عاقل وو؛ د عاقل پرته ټول په راتلونکو جګړو کې مړه شول. هغه پښتانه چې د خان د نږدې کورنۍ سره ملګري وو، وروسته د &quot;برو کټ پټان&quot; په نوم پیژندل شوي، او د دوی کورنۍ په بهوپال کې خورا اغیزمنې شوې. &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbida_Sultaan2004&quot;&gt;[[Abida Sultan|Abida Sultaan]] (2004). ''Memoirs of a rebel princess'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). [[Oxford University Press]]. p.&amp;nbsp;xli-11. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-579958-3|&lt;bdi&gt;978-0-19-579958-3&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوی د ''برو کټ'' (&quot;د سرې پرې کوونکی&quot;) پټان په نوم پیژندل شوي ځکه چې دوی په پیل کې خپل کورونه په سرو خښتو جوړ کړل.

== د سیمه ییزو مشرانو سره مبارزه ==
د منګل ګړ د راجپوت ګاونډیانو، د پاراسون د ټھاکر (مشر) په مشرۍ، د منګل ګړ د رانې د مخ په زیاتیدونکي ځواک سره د مقابلې لپاره یو اتحاد جوړ کړ. د منګل ګړ او ټھاکر ترمنځ جګړه د څو ورځو لپاره روانه وه. د [[هولي]] د جشن په جریان کې، ټھاکر د جشنونو لپاره په اوربند ټینګار وکړ. دوست محمد خان اوربند ته موافقه وکړه، مګر د سوالګر په جامو کې  یېیو جاسوس د ټھاکر کمپ ته واستاوه. جاسوس بیرته د دې خبر سره راغی چې راجپوتان د شرابو په حالت کې دي. خان د اوربند سرغړونه وکړه او د شپې یې د دښمن په کمپ برید وکړ، د راجپوت سردارانو ته یې په قاطع ډول ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د راجپوت نورې نږدې سیمې لکه خیچیواړه او امتواره هم فتح کړې. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۵ کال کې، خان د بل ګاونډي راجپوت مشر، نارسینګ راو چوهان (چې د نارسینګ دیورا په نوم هم پیژندل کیږي) سره په شخړه کې ښکیل شو، چې د براسیا ته نږدې د جګدیش پور د قلعه بند کلي مالک و. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=R. K. Sharma |title=Archaeology of Bhopal region |last2=Rahman Ali |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1980 |series=Indian history and culture series (Volume 1) |oclc=7173802}}&lt;/ref&gt; نارسینګ دیورا د دلود په برخیرا پټیل څخه د خراج غوښتنه وکړه، چا چې مخکې له دې چې دوست ته د مغل کمپ څخه وتښتي، پناه ورکړې وه. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;/ref&gt; خان موافقه وکړه چې د نارسینګ سره یو تړون وکړي، او دواړه خواوې په جګدیش پور کې سره ولیدل، چې په هر اړخ کې ۱۶ سړي وو. خان د غونډې لپاره د تال سیند (چې د بنګانا په نوم هم پیژندل کیږي) په غاړه خیمه ودروله. د دواړو خواوو لپاره د هغه لخوا ترتیب شوي ډوډۍ وروسته، هغه ''د اتر'' (عطر) او ''پان'' (د شرابو پاڼې) امر کولو په بهانه بهر ووت، کوم چې په حقیقت کې د خان پټو کسانو لپاره د راجپوتانو د وژلو لپاره یو سیګنال و. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ویل کیږي چې د تال سیند د قربانیانو په وینو سره سور ښکاریده، او له همدې امله یې د &quot; هالالي &quot; سیند (د قتل سیند) نوم بدل شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; له دې پېښې وروسته، خان د جګدیش پور نوم په اسلام نگر بدل کړ، کلا یې پیاوړې کړه او دا ځای یې خپل مرکز وټاکه.

د خان د تره زوی دلیر محمد خان (یا دلیل خان) هم یو څه سیمه ترلاسه کړې وه، چې د کوروای دولت یې تاسیس کړ. په ۱۷۲۲ کال کې، هغه د براسیا څخه لیدنه وکړه او وړاندیز یې وکړ چې دواړه د تره زویان د خپلې سیمې د پراخولو لپاره سره یوځای شي، او د دوی د ځمکې او ملکیت استملاک په مساوي ډول وویشل شي. په هرصورت، دوست محمد خان خپل د تره زوی ووژلو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان د دیا بهادر په وړاندې هم جګړه وکړه، چې د راجپوت جنرال او مغل ولایتی (والي) و. د دیا بهادر ځواکونو په پیل کې د خان پوځ ته ماتې ورکړه، چې د جګړې له ډګر څخه وتښتېد. یو سخت ټپي خان، چې په جګړه کې یې خپل یو ورور له لاسه ورکړی و، بندی شو. د راجپوتانو لخوا ورسره ښه چلند وشو، او د ټپونو څخه د رغیدو وروسته دیا بهادر ته وړاندې شو. دیا بهادر خان ته په خپلو ځواکونو کې د مقام وړاندیز وکړ، خو خان  رد کړ، پداسې حال کې چې د بهادر د مهربانۍ څخه مننه څرګنده کړه. کله چې له هغه وپوښتل شول چې که خوشې شي نو څه به وکړي، خان ځواب ورکړ چې هغه به دیا بهادر په وړاندې بله جګړه وکړي. بهادر، د خان له زړورتیا څخه متاثره شو، هغه یې خوشې کړ. څو میاشتې وروسته، خان د دیا بهادر په خپل نوي راپورته شوي ځواک سره ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د سید وروڼو سره بیعت ==
سيد وروڼه دوه اشراف وو، چې د اورنګزيب د امپراتور له مړينې وروسته په مغولو دربار کې ډېر نفوذ درلود. د اورنګزيب زوی بهادر شاه اول خپلو وروڼو ته ماتې ورکړه ترڅو د سيد وروڼو او نظام الملک، چې د مغولو په دربار کې يو بل اغېزمن مدير و، په مرسته تخت ونيسي. بهادر شاه اول په ۱۷۱۲ کال کې مړ شو او د هغه ځای ناستی جهاندار شاه د سيد وروڼو په امر ووژل شو. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Salma Ahmed Farooqui |title=A Comprehensive History of Medieval India |publisher=[[Pearson Education]] India |year=2011 |isbn=978-81-317-3202-1 |page=308}}&lt;/ref&gt; په ۱۷۱۳ کال کې، د جهاندار وراره فرخسيار د وروڼو لخوا د ګوډاګي پاچا په توګه وټاکل شو، چا چې د نظام الملک د مغل دربار څخه لرې دکن ته د لېږلو دسيسه جوړه کړه. د مغولو له دربار څخه ناخوښه، نظام الملک هم اراده درلوده چې خپل خپلواک دولت جوړ کړي، او د مالوا او دکن د والي په توګه جنوب ته لاړ.

کله چې مغلو د مالوا د راجپوت مشرانو د بغاوت د مخنیوي لپاره له ډیلي څخه یو ځواک واستاوه، دوست محمد خان د راجپوتونو سره یوځای شو د جګړې په پایله کې، د خان جنګیالي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل، چې خان یې سخت ټپي او بې هوښه پریښود. خان په خپله ډایري کې لیکلي چې هغه یوازې هغه وخت هوش ته راغی کله چې [[سورلنډی|ګیدړو]] د هغه د غړو په خوړلو پیل وکړ. خان په خپل ''مشوک'' (د اوبو وړونکی) کې پاتې لږې اوبه یو ټپي او تږي مغولي سرتیري ته وړاندې کړې،. دا سړی سید حسین علي خان برها وو، د سید وروڼو څخه کوچنی. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

کله چې مغولي عسکر د سید حسین علي د ژغورنې لپاره راورسېدل، نو دوست محمد خان هم د ټپي مغولي اشراف ته د اوبو ورکولو په برخه کې د هغه د مهربانۍ په بدل کې وژغورل شو. خان وروسته د سید حسین علي تر څارنې لاندې روغ شو، چا چې هغه ته د [[اله اباد|اله آباد]] والي جوړولو وړاندیز وکړ. خان د سید وروڼو سره خپله وفاداري اعلان کړه، مګر وړاندیز یې رد کړ، ځکه چې خان نه غوښتل چې مالوا پریږدي. هغه د سرو زرو سکې، توره او د اسونو د یوې ډلې د ډالیو سره بیرته منګلګر ته واستول شو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د خان نږدېوالي وروسته خان ته د نظام الملک غوسه راوپاروله، نظام الملوک د ۱۷۲۲-۲۴ کلونو په اوږدو کې د سید وروڼو د وژلو لپاره د مغول امپراتور محمد شاه سره یوځای شو.

== د جاگیردارۍ پراختیا ==
د دوست محمد خان د منګل ګړ ته له راستنېدو لږ وروسته، د سلطنت د ملکې (ملکه) بې وارثه مړه شوه. د راني له مړینې وروسته، خان د منګل ګړ سیمه غصب کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shyam Singh Shashi |title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 100 |publisher=Anmol |year=1996 |isbn=978-81-7041-859-7 |page=158}}&lt;/ref&gt; د خپلو وفادارو &quot;باروکټ&quot; پښتنو ملګرو په ملاتړ، خان د خپل ځان لپاره د جایداد جوړولو ته چمتو شو. خان د څو سیمو د یوځای کولو لپاره جګړې وکړې، په جګړو کې یې خپل دوه وروڼه له لاسه ورکړل. څو سیمه ییزو مشرانو ( جاګیرداران او زمینداران ) پرته له جګړې د هغه واکمني ومنله.

کله چې خان له منګلګره لرې و، د بهلسه والي محمد فاروق حکیم د هغه سړي بندیان کړل او د هغه شخصي ملکیت یې ضبط کړ. کله چې خان بیرته راغی او ورسره مخ شو، فاروق وویل چې فاروق باور لرل چې خان د مغلو سره په جګړه کې مړ شوی دی. هغه بندیان شوي سړي خوشې کړل، مګر د خان یوازې نیمایي شیان یې بیرته ورکړل. پایله یې دښمني شوه بالاخره بهلسه ته نږدې د جګړې لامل شوه. د فاروق په پوځ کې ۴۰،۰۰۰ مرهټي او راجپوت سرتیري شامل وو، پداسې حال کې چې خان یوازې ۵۰۰۰ افغانان قومانده کوله، چې د ځینو راجپوت سرتیرو لخوا یې ملاتړ کیده. په یوه اړخیزه جګړه کې، خان خپل ورور شیر محمد خان له لاسه ورکړ، او د هغه سړي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل. دوست محمد خان، د خپلو ځینو خورا وفادارو کسانو سره، د جګړې ډګر ته نږدې په یوه ځنګله کې پټ شو.  کله چې خان پټ پروت و  فاروق یې د بریا په لاریون کې په فیل سپور ولید. ځان د فاروق د وژل شوي سرتیري په یونیفورم کې و، خپل مخ یې د سکارف او خولۍ سره پټ کړی و. د بریا د ډولونو د شور او زوږ په منځ کې، هغه په فیل باندې ''هوده'' (څوکۍ) وخوځوله، فاروق او د هغه ساتونکی یې ووژل، او بریا یې اعلان کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Vidisha |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 42) |oclc=42872666}}&lt;/ref&gt;

خان په آشته ، دبیپوره، درهه ، ګلګاون، ګیراسپور، اچهور ، سیهور او شوجالپور کې د څو سیمو کنټرول هم ترلاسه کړ. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSomerset_PlayneR._V._SolomonJ._W._BondArnold_Wright1922&quot;&gt;Somerset Playne; R. V. Solomon; J. W. Bond; Arnold Wright (1922). Arnold Wright (ed.). ''Indian states: a biographical, historical, and administrative survey'' (illustrated, reprint&amp;nbsp;ed.). Asian Educational Services. p.&amp;nbsp;57. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-206-1965-4|&lt;bdi&gt;978-81-206-1965-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[کينډۍ:کتابي سرچينه|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;ISBN / Date incompatibility ([[لارښود:CS1 errors|help]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 errors: ISBN date]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Prem Chand Malhotra |title=Socio-economic survey of Bhopal City and Bairagarh |publisher=Asia Publishing House |year=1964 |page=2 |oclc=1318920}}&lt;/ref&gt;

== راني کاملاپتي ==
[[دوتنه:Ginnorgarh_Fort.jpg|چپ|بټنوک|د ګینورګره کنډوالې، د ګینور کلا]]
په ۱۷۱۰ لسیزه کې، د بهوپال د پورتنۍ جهيل شاوخوا سیمه په عمده توګه د بهیل او ګونډ قبیلې میشته وې. نظام شاه، چې د سیمه ایزو ګونډ جنګسالارانو تر ټولو پیاوړی و، د ګینور کلا (د اوسني سیهور ولسوالۍ کې ګینورګر ) څخه خپله سیمه واکمنه کړه. ګینور یوه نه ماتیدونکې کلا ګڼل کیده، چې د ۲۰۰۰ فوټ لوړو ډبرو په سر کې موقعیت لري، او د ګڼ ځنګلونو سره محاصره وه. د چوهدري کرپا رام چندرا لور، راني کاملاپتي (یا کاملاوتي) د نظام شاه د اوو میرمنو څخه یوه وه. هغه د خپلې ښکلا او وړتیا لپاره مشهوره وه: سیمه ایز افسانې هغه د ''پری'' څخه ډیره ښکلې بولي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[دوتنه:Kamalapati_Mahal_Bhopal.jpg|بټنوک|په بهوپال کې کاملاپتي محل]]
نظام شاه د خپل وراره عالم شاه (چې د چین شاه په نوم هم پیژندل کیږي) لخوا چې د چین پور باری راجا و، زهر ورکړل شو، چې غوښتل یې له کمالاپتي سره واده وکړي. &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;/ref&gt; کمالاپتي دوست محمد خان ته د هغې د عزت او سلطنت د ساتنې او د هغې د میړه د مرګ د غچ اخیستلو لپاره سل زره روپۍ وړاندیز وکړ. خان دا وړاندیز ومانه، او کمالاپتي په خپل لاس راکهي وتړله (په دودیز ډول د خور لخوا د هغې د ورور په لاس تړل کیږي). خان د افغان او ګونډ سرتیرو د ګډ پوځ مشري وکړه عالم شاه ته یې ماته ورکړه. د وژل شوي پاچا سیمه د کمالاپتي سلطنت سره ضمیمه شوه. راني سل زره روپۍ نه درلودې، نو هغې هغه ته نیمایي پیسې ورکړې او د پاتې پیسو په بدل کې یې د بهوپال کلی ورکړ. خان د کاملاپتي د ایالت مدیر هم وټاکل شو، او په حقیقت کې د کوچني ګونډ سلطنت واکمن شو. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAjai_Pal_Singh1987&quot;&gt;Ajai Pal Singh (1987). ''Forts and fortifications in India''. Agam Kala Prakashan. p.&amp;nbsp;94. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16758153 16758153].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; خان د هغې تر مرګ پورې د راني او د هغې زوی نوال شاه ته وفادار پاتې . &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Gillian Bennett |title=Bodies: Sex, Violence, Disease, and Death in Contemporary Legend |publisher=University Press of Mississippi |year=2009 |isbn=978-1-60473-245-0 |pages=70–71}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۲۳ کال کې، راني کاملاپتي د خپل ماڼۍ (اوسنۍ کاملا پارک په بهوپال کې) ته نږدې ځان وژنه وکړه. دوست په پیل کې د راني زوی نول شاه ته وفاداري وښوده، چې د ګینور کلا یې کنټرولوله، او په کلا کې د ژوند کولو بلنه ورکړل شوه. خان خپل ۱۰۰ سرتیري سره نول شاه ووژل او د ګینور کلا یې خپله کړه

== د بهوپال پراختیا ==
[[دوتنه:Upper_Lake,_Bhopal.jpg|چپ|بټنوک|د دوست محمد خان له راتګ څخه مخکې، [[بوپال|بهوپال]] د ګونډ سلطنت یو کلی و.]]
دوست محمد خان د خپل دولت واکمني د اسلام نگر له پلازمېنې څخه کوله. د کمالاپتي د مړینې پر مهال، بهوپال د اسلام نگر جنوب ته د شاوخوا ۱۰۰۰ کسانو کلی و. یوه ورځ، د شکار (ښکار) سفر په جریان کې، دوست محمد خان او میرمن فتح بي بي پریکړه وکړه چې د بهوپال په کلي کې استراحت وکړي. دوست ویده شو، او خوب یې ولید چې یو زاړه پیر له هغه څخه د کلا جوړولو غوښتنه کړې ده. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه خپلې میرمنې ته د خوب په اړه وویل. دا د فتح ګړ کلا د جوړولو لامل شو، چې د فتح بي بي په نوم نومول شوې وه. د کلا بنسټ د ۱۷۲۳ کال د اګست په ۳۰ مه کېښودل شو &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;''Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen''. Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27). Government Central Press. 1979. p.&amp;nbsp;54. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/58636955 58636955].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لومړۍ ډبره د رایسین د قاضي محمد معظم لخوا کېښودل شوه، چې وروسته د بهوپال قاضي (اسلامي قاضي) شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; کلا بالاخره د بهوپال کلي د محاصرې لپاره پراخه شوه. دا هیڅکله دښمن ته ونه رسیده، او تر ۱۸۸۰ پورې، ښار په عمده توګه په دې کلا پورې محدود و.

د بهوپال لومړی جومات، د [[تاج المساجد]] ، هم په دې وخت کې جوړ شو، ترڅو د کلا ساتونکي لمونځونه (لمونځونه) وکړي. په کلا کې د قرآن کریم یوه لاس لیکل شوې کاپي هم [[پارسي ژبه|د فارسي ژبې]] ژباړې سره ساتل شوې وه - کتاب د 5x2.5 فوټ په اندازه پاڼې درلودې (دا کاپي وروسته د خان د اولادې نواب حمیدالله لخوا [[د الازهر پوهنتون|الازهر پوهنتون]] ته ورکړل شوه). &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست محمد خان او د هغه کورنۍ په تدریجي ډول د بهوپال څخه د خپل اصلي کلا په توګه کار اخیستل پیل کړل، که څه هم اسلام نگر لاهم د هغه د ایالت رسمي پلازمینه پاتې شوه.

د ۱۷۲۰-۱۷۲۶ کلونو په اوږدو کې، دوست د ښار شاوخوا د محافظتي دیوال پیل وکړ. په دې توګه، بهوپال له کلي څخه په یوه قوي ښار بدل شو چې شپږ دروازې لري: &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJogendra_Prasad_SinghAnita_Dharmajog1998&quot;&gt;Jogendra Prasad Singh; Anita Dharmajog (1998). ''City planning in India: a study of land use of Bhopal''. Mittal Publications. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28–&lt;/span&gt;33. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7099-705-4|&lt;bdi&gt;978-81-7099-705-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

# ګینوري (د ګینورګر دروازه)
# بودهوارا (د چهارشنبې دروازه)
# اتوارا (د یکشنبې دروازه)
# جمراتي (د پنجشنبې دروازه)
# ملګری (د دوشنبې دروازه)
# امامي (د محرم په ورځ د تعزيې د ساتلو لپاره کارول کېږي)

د شجالپور د راجپوت مشر، بجی رام (یا بجی رام) د دوست د ایالت دیوان (لمړی وزیر) وټاکل شو. هغه د [[هندوان|هندو]] په توګه، د دوست سره د ځایی خلکو په ګټلو کې مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د آصف جاه سره شخړه ==
[[دوتنه:Asaf_Jah_I.jpg|چپ|بټنوک|225x225پېکسل|نظام الملک د سید وروڼو سره د دوست محمد خان د ملاتړ په خاطر په بهوپال برید وکړ.]]
[[دوتنه:CoA_Bhopal.png|چپ|بټنوک|180x180پېکسل|د دوست محمد خان زوی یار محمد د نظام الملک څخه د ''ماهي مراتب'' (د کب وقار) نښه ترلاسه کړه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دا نښه د بهوپال ایالت د وسلو د کوټ برخه شوه.]]
د ۱۷۲۰ لسیزې په لومړیو کې، دوست محمد خان ځان د اجیر عسکر څخه د یو کوچنی دولت واکمن ته انتقال کړ. د مغل امپراتور اورنګزیب له مړینې وروسته، د مالوا سیمه د مغلو سربیره د مراټها او د راجپوتانا د ځینو پاچاهانو لخوا هم ادعا شوه. دې ټولو قدرتونو دا ډول ادعاوې په عمده توګه د خپلو نمایندګیو (لکه سیمه ایزو سردارانو) له لارې کولې، که څه هم دوی کله ناکله په مجازاتو چاپو کې ښکیل وو کله چې سیمه ایزو مشرانو د دوی لخوا غوښتل شوي خراج ورکولو څخه انکار کاوه. دوست محمد خان د مغل امپراتور ته د ګران بیه ډالیو (لکه فیل) او چاپلوسی لیکونو په لیږلو سره د مغل واک ومانه، چې د سید وروڼو لخوا کنټرول کیده. امپراتور فرخ سیار هغه ته ''د نواب دلیر جنګ'' لقب ورکړ، شاید د سید وروڼو په سپارښتنه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د مراټها یرغلونو مخه هم ونیوله چې په منظم ډول یې مغلو ته چوت (خراج) ورکړ. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Zahiruddin Malik |title=The reign of Muhammad Shah, 1719–1748 |publisher=Asia Publishing House |year=1977 |isbn=978-0-210-40598-7}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۹ کال کې، سید وروڼو امپراتور فرخسیار وواژه، چې د دوی پر ضد یې دسیسه جوړه کړې وه. وروسته، دوی رفیع الدرجات او رفیع الدوله د امپراتورانو په توګه وټاکل، چې دواړه په ۱۷۱۹ کال کې د ناروغۍ له امله مړه شول &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Richards |first=John F. |author-link=John F. Richards |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-56603-2 |edition=illustrated, reprint |series=New Cambridge history of India (Volume 5) |page=272}}&lt;/ref&gt; بیا محمد شاه د سید وروڼو په مرسته د مغلو تخت ته پورته شو، چې تر ۱۷۲۲ کال پورې یې د هغه د واکمنانو په توګه دنده ترسره کوله. د سید وروڼو او سیال اشراف نظام الملک ترمنځ دښمني په وروستیو کلونو کې مخ په زیاتیدو وه. دوست محمد خان د نظام الملک له ځواک څخه ښه خبر و، چې د مالوا صوبه دار (والي) و؛ خان د هغه قوي ځواک په جنوب کې دکن ته په لاره کې د بهوپال له لارې تیریدل لیدلي وو. په هرصورت، هغه ځان د سید وروڼو لخوا کنټرول شوي مغل دربار سره یوځای کړ، چې ورسره یې نږدې ملګرتیا رامینځته کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په کال ۱۷۲۰  کې، سید وروڼو د دلاور علي خان په مشرۍ د مغولو یو ځواک د نظام پر وړاندې مالوا ته واستاوه. کله چې له دوست محمد خان څخه وغوښتل شول چې د دې ځواک ملاتړ وکړي، هغه د خپل ورور میر احمد خان په مشرۍ یوه ډله د مغولو په لوري د جګړې لپاره واستوله. د ۱۷۲۰ کال د جون په ۱۹مه د خندوا ته نږدې په برهان پور کې د مغولو ځواکونو پر نظام برید وکړ، خو د نظام له خوا چې د مراټهایانو ملاتړ یې کاوه، په قاطع ډول ماتې وخوړه. دلاور خان، میر احمد او نور جنرالان چې د سید وروڼو له خوا لیږل شوي وو، په جګړه کې ووژل شول، او د دوست محمد خان ځواکونه له مالوا شاته شول، د نظام د مراټها مرستندویانو لخوا تعقیب او لوټ شول. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Raghubir Sinh |title=Malwa in Transition Or a Century of Anarchy: The First Phase, 1698–1765 |publisher=Asian Educational Services |year=1993 |isbn=978-81-206-0750-7 |page=140}}&lt;/ref&gt; په دې توګه، دوست د نظام او مراټها پیشوا دواړو د مخالفت له امله د هغوی دا غوسې ښکار شوه.

وروسته، نظام الملک د سید وروڼو په وژلو کې د امپراتور محمد شاه سره مرسته وکړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Pran Nath Chopra |title=A comprehensive history of modern India, Volume 3 |publisher=Sterling |year=2003 |isbn=978-81-207-2506-5 |page=14}}&lt;/ref&gt; د دکن کنټرول ترلاسه کولو وروسته، هغه پریکړه وکړه چې د سید وروڼو د ملاتړ په توګه د دوست محمد خان څخه ه غچ واخلي. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRajendra_Verma1984&quot;&gt;Rajendra Verma (1984). ''The freedom struggle in the Bhopal State''. Intellectual. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/562460775 562460775].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د مارچ پ۱۷۲۳.۲۳23، هغه یو ځواک بهوپال ته واستاوه، چیرې چې خان د خپلې کلا څخه یو څه جګړه وکړه. &lt;ref name=&quot;WilliamIrvine_1922&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Irvine |author-link=William Irvine (historian) |title=Later Mughals. Vol. 2, 1719–1739 |year=1922 |oclc=452940071}}&lt;/ref&gt; د لنډې محاصرې وروسته، خان بله ورځ د اوربند سره موافقه وکړه. هغه د نظام لپاره د ګران استقبال میلمستیا تنظیم کړه، هغه ته یې یو فیل وړاندې کړ او خپل ځواکونه یې د نظام په ویاړ په یوه غونډۍ کې ځای پر ځای کړل چې ''د نظام ټیکري'' (د نظام غونډۍ) په نوم نومول شوی و''خان'' ه موافقه وکړه چې د خپلې سیمې یوه برخه، په شمول د اسلام نگر کلا، وسپاري. هغه د لس لکو (یو ملیون) روپیو خراج هم ورکړ او ژمنه یې وکړه چې وروسته به دوهم قسط ورکړيخانغه هم اړ شو چې خپل 14 کلن زوی او وارث یار محمد خان د نظام پلازمینې [[حيدراباد، هند|حیدراباد]] ته د یرغمل په توګه واستوي. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د نظام لخوا بهوپال کنټرول په لاس کې واخیست او دوست محمد خان یې د ''کلیدار'' (د کلا قوماندان) په توګه وټاکه. د یوې کلا، ۵۰،۰۰۰ روپیو او د ۲۰۰۰ سرتیرو د ژمنې په بدل کې، نظام خان ته یو ''سند'' (فرمان) ورکړ چې د سیمې څخه د عوایدو راټولولو حق یې ومنل. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Barbara N. Ramusack |author-link=Barbara Ramusack |title=The Indian princes and their states, Volume 3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-26727-4 |edition=illustrated |series=New Cambridge history of India |page=28}}&lt;/ref&gt;

== مړینه او میراث ==
په خپل وروستي کلونو کې، چې د نظام له خوا د هغه سپکاوی یې ولید، د خان یرغل خورا کم شو. هغه د صوفي عرفان او اولیاء څخه الهام واخیست، او روحانيت ته یې مخه کړه. خان ډیری عالمان، حکیمان (ډاکټران) او هنرمندان وهڅول چې په بهوپال کې میشت شي. [[یوسفزی|د یوسفزي]] ، [[روهيله پښتانه|روهیلا]] او فیروز قبیلو په ګډون ډیری پښتانه د هغه د واکمنۍ پرمهال په بهوپال کې میشت شول ځکه چې د سیمې نسبتا سوله ایز چاپیریال و. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(2).jpg|ځايناستی| د دوست خان او فتح بي بي د مقبرې معلومات
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_Bhopal.jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره په [[بوپال|بهوپال]] کې
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(4).jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره
&lt;/gallery&gt;دوست محمد خان د ۱۷۲۸ کال د مارچ په میاشت کې د یوې ناروغۍ له امله مړ شو. ویل کیږي چې د هغه په بدن کې د مختلفو جګړو له امله ۳۰ ټپونه وو چې هغه پکې برخه اخیستې وه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه د فتح ګړه په کلا کې د خپلې میرمنې فتح بي بي تر څنګ ښخ شو.

دوست محمد خان پنځه لوڼې او شپږ زامن (یار، سلطان، صدر، فاضل، واصل او خان بهادر) پریښودل. هغه څو ځله واده وکړ، خو د څو میرمنو تاریخ یې نه دی یاد شوی. د هغه څلور ماشومان د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي څخه وو. کنور سردار بای (وروسته فتح بي بي)، چې د راجپوت نسل څخه د هغه د خوښې میرمن وه، بې اولاده وه، خو د ابراهیم خان په نوم یې یو زوی درلود. خان د جی کنور (وروسته تاج بي بي) څخه درې ماشومان درلودل، چې د کالیاخیري د زمیندار (د ځمکو مشر) لخوا ورته ورکړل شوي وو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د بهوپال محکمې د خان کشر زوی سلطان محمد د خپل ځای ناستي په توګه وټاکه. سلطان محمد خان هغه وخت ۷ یا ۸ کلن و. نظام دا ګمارنه رد کړه، او د دوست یرغمل شوی ځوان زوی یار محمد خان یې د زرو اسونو سره بهوپال ته واستاوه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; یار محمد خان د دوست مشر زوی و، خو هغه د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي زوی نه و؛ هغه ممکن د دوست له مالوا څخه د راتلو وروسته د یوې میرمنې څخه زیږیدلی وای. د بهوپال محکمې هغه ته د نواب لقب ورکولو څخه انکار وکړ ځکه چې هغه یو ناروا زوی و. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFS.R._BakshiO.P._Ralhan2007&quot;&gt;S.R. Bakshi; O.P. Ralhan (2007). ''Madhya Pradesh Through the Ages''. Sarup &amp; Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;380–&lt;/span&gt;383. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7625-806-7|&lt;bdi&gt;978-81-7625-806-7&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په هرصورت، یار محمد ته اجازه ورکړل شوه چې د ریجنټ په توګه شاهي دندې ترسره کړي.

د بهوپال ایالت وروسته د [[برېتانوي هند|برتانوي هند]] تر سرپرستۍ لاندې راغی، او تر ۱۹۴۹ کال پورې د دوست محمد خان د اولادونو لخوا اداره کېده، کله چې دا په خپلواک هند کې مدغم شو. د دوست محمد خان ډیری اولادونه د مسلمان اشرافو سره یوځای وروسته [[پاکستان]] ته مهاجر شول، ځینې یې بیرته خپل اصلي ټاټوبي تیراه سیمې ته راستانه شول پداسې حال کې چې ډیری یې د [[کراچۍ]] په بندري ښار کې میشت شول. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويکيپېډيا:سرچينه په کار ده|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2021)&quot;&gt;حواله اړینه ده&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|30em}}</text>
      <sha1>j9xfd3eb4icpyrq3ebbm5qt2524nmn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362838</id>
      <parentid>362837</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T06:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>362838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72800" sha1="4kb0m31gbwi2454s86gigejrlae6aaa" xml:space="preserve">
'''دوست محمد خان''' (c. 1657-1728) په مرکزي هند کې [[Bhopal State|د بهوپال ایالت]] ښار تاسیس کړ ،  د عصري مدیا پردیش ایالت پلازمینه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Fodor's India, Nepal and Sri Lanka, 1984 |publisher=[[Fodor's]] |year=1984 |isbn=978-0-679-01013-5 |page=383}}&lt;/ref&gt;

 
{| class=&quot;mw-collapsible infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Dost_Mohammad_Khan,_Nawab_of_Bhopal.jpg|289x289پېکسل]]
&lt;small&gt;دوست محمد خان د بهوپال لمړی افغان نواب&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#d6e4ff; text-align:center; color:#0645ad;&quot; |د بھوپال نواب
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |د واکمنۍ پړاو
|۱۷۰۷ – مارچ ۱۷۲۸
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مخکینی
|نشته (دا موقف نوی جوړ شو)
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ځایناستی
|سلطان محمد خان
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |اصلي نوم
|دوست محمد خان ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |زېږېدنه
|۱۶۵۷ 
تيرا، کابل سبا، مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مړینه
|مارچ ۱۷۲۸ (۷۱ کلن) 
بھوپال، د بھوپال ایالت
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ښخولو ځای
|فتح ګړ، بھوپال
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |شاهي کورنۍ
|د اورکزیو قبيلې ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مېرمنې
|مهراز بي بي، فتح بي بي، تاج بي بي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |پلار
|نور محمد خان
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |پوځي دنده
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |وفاداري
|[[دوتنه:Flag_of_the_Mughal_Empire.svg|20x20پېکسل]] مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |رتبه
|سوار، فوجدار، صوبدار
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |جګړې
|د مغول او ماراتا جګړې
|}


یو [[پښتانه|افغان]] &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64172/Bhopal/280107/History?anchor=ref84367|title=Bhopal|publisher=Encyclopædia Britannica Inc.|year=2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns |title=India's princely states: people, princes and colonialism |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-41541-5 |editor-last=Waltraud Ernst |edition=illustrated |series=Routledge studies in the modern history of Asia (Volume 45) |page=[https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns/page/n167 153] |editor-last2=Biswamoy Pati |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; د تیراه څخه، دوست محمد خان په ۱۷۰۳ کال کې په [[ډيلي|ډیلي]] کې د مغلو په پوځ کې شامل شو. هغه په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ منصبدار شو، او د مرکزي هند د مالوا ولایت ته وګمارل شو. د امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]] له مړینې وروسته، خان په سیاسي لحاظ بې ثباته مالوا سیمه کې څو سیمه ییزو مشرانو ته خدمات وړاندې کول پیل کړل. په ۱۷۰۹ کال کې، هغه د براسیه جایداد په اجاره واخیست، پداسې حال کې چې د منګل ګړ کوچنۍ [[راجپوت]] سلطنت ته یې د یوه خدمتګار په توګه خدمت کاوه. هغه خپل پښتانه خپلوان مالو ته راوبلل ترڅو د وفادارو ملګرو یوه ډله جوړه کړي. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;/ref&gt; خان په بریالیتوب سره منګل ګړ د نورو راجپوت ګاونډیانو څخه خوندي کړ، د هغې په شاهي کورنۍ کې یې واده وکړ، او د بې وارثې راني له مړینې وروسته یې دولت په خپل لاس کې واخیست. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;/ref&gt;

خان [[د مغولو واکمني|د مغلو امپراتورۍ]] پر ضد په بغاوت کې د مالوا د راجپوت ځایی مشرانو سره یوځای شو. په جګړه کې مات او ټپي شو، هغه د سید حسین علي خان بارحه سره مرسته وکړه، چې د سید وروڼو څخه و. چې د دا سره یې د سید وروڼو ملګرتیا ترلاسه کولو کې مرسته وکړه، چې د مغلو په دربار کې د پاچا ټاکلو په توګه خورا اغیزمن شوي وو. وروسته خان په مالوا کې څو سیمې خپل ایالت ته ضم کړل. خان د ګوند د کوچني سلطنت واکمن راني کملاپاتي ته یې خدمتونه هم وړاندې کړل او د پیسو پرځای یې د بهوپال (په هغه وخت کې یو کوچنی کلی) خاوره ترلاسه کړه. د رانی له مړینې وروسته ، دل د هغې زوی واوژه او د ګوند سلطنت یې ضمیمه کړ.  د 1720 لسیزې په لومړیو کې ، هغه د بهوپال کلي په یوه باوري ښار بدل کړ ، او د نواب لقب یې ترلاسه کړ ، کوم چې په هند کې د ایالتونو مسلمان واکمن لپاره کارول کیده. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د دوست محمد خان ملاتړ د مغل د سیال نظام الملک د دښمنۍ سبب شو. نظام په مارچ 1724 کې په بهوپال یرغل وکړ ، چې خان یې اړ کړ چې د خپل خاورې ډیری برخه پریږدي ، خپل زوی یې د یرغمل په توګه ورکړي او د نظام حاکمیت ومنل.  په خپلو وروستیو کلونو کې، خان [[تصوف|د صوفي]] عرفان علمأوو څخه یې الهام واخیست، د روحانیت په لور یې مخه کړه. هغه او نور پښتانه چې د هغه په واکمنۍ کې په بهوپال کې مېشت شول، د بهوپال کلتور او معمارۍ ته یې د پښتنو او اسلامي نفوذ راوړ.

د خپلې واکمنۍ په اوج کې، د بهوپال ایالت شاوخوا ۷۰۰۰ مربع میله (۱۸،۰۰۰ مربع کیلومتره) ځمکه درلوده. د خان له مړینې نږدې یوه پېړۍ وروسته، دا ایالت په ۱۸۱۸م کال کې د برتانیا تر ملاتړ لاندې راغی، او د دوست محمد خان اولادونو تر ۱۹۴۹م کال پورې پرې واکمني وکړه، تر هغه چې دا د هند له اتحاد سره یوځای شو.

== د ژوند لومړنۍ دوره ==
دوست محمد خان په ۱۶۵۷ کال کې زیږیدلی و.  [[د افغانستان پېښليک|د افغانستان]] په تیرا سیمه کې چې د مغل امپراتورۍ په شمال لویدیځ سرحدونو کې موقعیت لرل (اوس د [[پاکستان]] د [[خيبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا ولایت]] سره مطابقت لري). &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;/ref&gt; د هغه پلار نور محمد خان یو [[پښتانه|افغان]] اشراف و چې د [[اورکزي|اورکزیو]] قبیلې د میرزاخیل قبیلې پورې اړه درلوده.  دا قبیله په تیرا او [[پېښور|پیښور]] سیمه کې ژوند کاوه او اوس هم ژوند کوي.

دوست محمد خان په شل کلنۍ کې د ګاونډي اورکزیو قبیلې څخه د یوې ښکلې نجلۍ، مهراج بي بي سره کوژده وکړه. مهراج وروسته د خپل تره زوی سره واده وکړ، ځکه چې د خان شخصیت ډیر تیری کوونکی او سخت لیدل کیده. په غوسه خان د مهراج بي بي میړه وواژه، چې له امله یې دی د خپلې کورنۍ څخه جلا شو . &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;/ref&gt;

د مغل امپراتور اورنګزېب د خدمت په برخه کې د روښانه راتلونکي ژمنې له امله، خان د ډیلي ته نږدې جلال آباد ته لاړ، چیرې چې د هغه پښتانه خپلوان میشت وو. د جلال آباد د لوهاري د مغولي منصبدار (پوځي اشراف)، د هغه د خپلوانو جلال خان کورنۍ لخوا یې هرکلی وشو. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;/ref&gt; هغه د ۱۶۹۶ او ۱۷۰۳ کلونو ترمنځ جلال آباد ته ورسید، او د جلال خان له کورنۍ سره یې یو څه وخت تیر کړ. د زوکړې د لمانځلو په جریان کې، د دوست او د جلال خان د یو زوی ترمنځ د یوه شخړه رامنځته شوه جګړه وشوه. د جلال خان زوی په دوست باندې د کمان او غشي سره برید وکړ، او دوست په غچ کې هغه په خنجر وواژه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

له دې پېښې وروسته، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې د مغلو پلازمینې [[ډيلي|ډیلي]] ته وتښتي. د دا آس له شپږو ساعتونو منډې وهلو وروسته ولوېد او مړ شو. خان په پښو خپل سفر ته دوام ورکړ او کرنال ته ورسید. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;/ref&gt; د [[کاشغر]] د زاړه ملا جمالي لخوا وپیژندل شو، چا چې هغه ته په تیراه کې [[قران|قرآن کریم]] تدریس کړی و. ملا جمالي [[پښتونستان]] پریښود، او په ډیلي کې یې یوه مدرسه (مسلمانانو ښوونځی) جوړه کړه. خان شاوخوا یو کال په ډیلي کې د ملا جمالي په پناه کې تیر کړ، وروسته یې پریکړه وکړه چې د مغلو پوځ سره یوځای شي. ملا هغه ته د یو اس او پنځه [[اشرفۍ|''اشرفي'']] (د سرو زرو سکې) په ورکولو سره مالي مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د مغولو پوځي کې خدمت ==
[[دوتنه:Aurangzeb_reading_the_Quran.jpg|چپ|بټنوک|193x193پېکسل|مغول امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]]]]
په ۱۷۰۳ کال کې، دوست محمد خان د اورنګزېب د وسلو ساتونکي میر فضل الله سره یوځای شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د ۱۷۰۴ کال په شاوخوا کې،خان ته د والي تاردي بیګ لخوا د بغاوت د ماتولو امر ورکړل شو، چې د بندیل خند په سیمه کې یې د یوې لویې قوې مشري کوله. خان د جنرال کاشکو خان په مشرۍ د تاردي بیګ ځواکونو سره په جګړه کې [[گوالير|د ګوالیار]] د مغلو لښکر مشري وکړه. که څه هم د کاشکو خان د ساتونکو او د ''مهاوت'' (فیل سوار) د تورو له امله ټپي شو، خو خان په جګړه کې د کاشکو خان په وژلو بریالی شو. هغه د کاشکو پرې شوی سر په ډیلي کې میر فضل الله ته وسپاره. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په ۱۷۰۵ کال کې، میر فضل الله د دوست محمد خان لښکر امپراتور اورنګزېب ته وړاندې کړ. د خان ''د کارنامو'' له مخې، اورنګزېب له هغه څخه متاثره شو، هغه ته یې د سرو زرو دوه ټوټې سکې ورکړې، او له فضل الله څخه یې وغوښتل چې له خان سره ښه چلند وکړي او مناسب امر ورکړي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په بدل کې، خان امپراتور ته خپله وفاداري څرګنده کړه. له دې وروسته، خان په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ شو، او د مرکزي هند مالوا ولایت ته وګمارل شو. مالوا په هغه وخت کې له سیاسي پلوه بې ثباته وه، او اورنګزېب په چټکۍ سره واليان بدلول. [[مرهټه واکمني|مراتها]] ، راجپوت مشران او مسلمان جاګیرداران په سیمه او شاوخوا کې د واک لپاره هڅې کولې او مغلان له څو بغاوتونو سره مخ وو.

د امپراتور اورنګزېب د مړینې خبر د ۱۷۰۷ کال د مارچ په ۳مه خان ته ورسېد، کله چې هغه په بهلسا کې و. د اورنګزېب د زامنو ترمنځ د ځای ناستي جګړه پیل شوه، چې دوه یې د وفادارۍ لپاره خان ته ورغلل. په هرصورت، خان د دوی دواړو سره د یو اړخ نیولو څخه انکار وکړ، او ویې ویل چې هغه نشي کولی د خپلو زامنو په وړاندې خپله توره پورته کړي ځکه چې هغه د مرحوم امپراتور سره د وفادارۍ لوړه کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د ساتوونکې خدمتګار په توګه ==
د اورنګزېب امپراتور له مړینې وروسته، مالوا د مرکزي واک د نشتوالي له امله په سیمه کې د مختلفو سردارانو ترمنځ د واک د مبارزې شاهد و. دوست محمد خان د شاوخوا ۵۰ [[پښتانه|پښتانو]] ساتوونکو د یوې ډلې مشر شو، او د لوټ او شخړو په وړاندې یې د سیمه ییزو سردارانو ساتنه پیل کړه. په دې سردارانو کې د سیتاماؤ راجا ریشب داس (۱۶۹۵-۱۷۴۸)، محمد فاروق (د بهلسا والي)، دیا بهادر (د مالوا د مغل مرستیال والي) او د منګل ګړ راجا انند سینګ سولانکي شامل وو. &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;/ref&gt;

مانگلګړ د مالوا په سیمه کې یو کوچنی راجپوت ولایت و، چې د راجا آنند سینگ سولانکي لخوا اداره کېده. د راجا مور وروسته له دې چې دست محمد خان ته ډېره مينه ورکړه. د راجا له مړینې وروسته په ډیلي کې، هغې خان د مانگلګړ د کمدار یا مختار (&quot;ساتونکی&quot;) په توګه وټاکه، شاوخوا ۱۷۰۸] خان ته دنده ورکړل شوې وه چې د دوګر راني (ملکه) او د هغې املاک وساتي. د مانگلګړ په خدمت کې، خان د آنند سینگ له لور کنور سردار بائی سره واده وکړ،چې وروسته اسلام قبول کړ او فتح بی بی (فتح بی بی هم لیکل کیږي) نوم یې کیښود. خان د څو نورو ښځو سره واده کړی و، مګر فتح بی بی د خان د خوښې مېرمن پاتې شوه.. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په راتلونکو څو کلونو کې، خان د منګل ګړ څخه کار کاوه، د هر هغه چا لپاره کار کاوه چې د خان د مشهور ساتوونکو خدماتو لپاره پیسې ورکولو ته لیواله وو.

== د بیراسیا املاک ==
{{Location map|India}}
په ۱۷۰۹ کال کې، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې خپله یو جایداد جوړ کړي. براسیه ، منګل ګړ ته نږدې یوه کوچنۍ ''مستجیري'' (کرایه شوې جایداد)، د ډیلي میشته مغل جایداد لرونکي تاج محمد خان تر واک لاندې وه. دا د لویو لارویانو او لوټمارانو د منظم بریدونو له امله له ګډوډۍ او بې قانونۍ سره مخ وه. د محمد صلاح، سندر رائے او عالم چند قانونګو په مشوره، دوست محمد خان د براسیه اجاره واخیسته. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;/ref&gt; په اجاره کې د ۳۰،۰۰۰ روپیو کلنی تادیه شامله وه، کوم چې خان د خپلې میرمنې فتح بي بي په مرسته چې د منګل ګړ شاهي کورنۍ پورې اړه درلوده، د ورکولو توان درلود. خان مولوي محمد صالح د ''قاضي'' (قاضي) په توګه وټاکه، یو جومات او یوه کلا یې جوړه کړه، او خپل وفادار افغان مرستیالان یې په مختلفو اداري ظرفیتونو کې ځای پر ځای کړل. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان هم هڅه وکړه چې په [[گوجرات|ګجرات]] کې ځینې سیمې ونیسي، خو ناکام شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په ګجرات کې د یوې ناکامې چاپې په ترڅ کې د [[مرهټه واکمني|مرهټي]] جنګسالار له خوا له ماتې وروسته، هغه د خپلو یاغي سرتیرو لخوا بندي شو. خان وروسته له هغه خوشې شو چې د دا میرمن فتح بي بي د دا تښتونکو ته د پیسې ورکړې. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د واک پراخې مبارزې او بې وفايي، په ځانګړې توګه د ګجرات له برید وروسته د خپلو سړیو لخوا د هغه بندي کیدل، خان د شاوخوا خلکو په اړه بې باوره کړی و. له همدې امله، هغه په تیرا کې خپل خپلوان مالوا ته بلنه ورکړه. د خان پلار، مهراج بي بي (د هغه میرمن - هغه نجلۍ چې هغه ورسره په تیرا کې کوژده کړې وه) او د هغه پنځه وروڼه په ۱۷۱۲ کې د میرازخیلو شاوخوا ۵۰ قبیلوي کسانو سره براسیه ته ورسیدل. د هغه پلار په ۱۷۱۵ کې د براسیه ته له رسیدو لږ وروسته مړ شو. د هغه پنځه وروڼه شیر، الف، شاه، میر احمد او عاقل وو؛ د عاقل پرته ټول په راتلونکو جګړو کې مړه شول. هغه پښتانه چې د خان د نږدې کورنۍ سره ملګري وو، وروسته د &quot;برو کټ پټان&quot; په نوم پیژندل شوي، او د دوی کورنۍ په بهوپال کې خورا اغیزمنې شوې. &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbida_Sultaan2004&quot;&gt;[[Abida Sultan|Abida Sultaan]] (2004). ''Memoirs of a rebel princess'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). [[Oxford University Press]]. p.&amp;nbsp;xli-11. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-579958-3|&lt;bdi&gt;978-0-19-579958-3&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوی د ''برو کټ'' (&quot;د سرې پرې کوونکی&quot;) پټان په نوم پیژندل شوي ځکه چې دوی په پیل کې خپل کورونه په سرو خښتو جوړ کړل.

== د سیمه ییزو مشرانو سره مبارزه ==
د منګل ګړ د راجپوت ګاونډیانو، د پاراسون د ټھاکر (مشر) په مشرۍ، د منګل ګړ د رانې د مخ په زیاتیدونکي ځواک سره د مقابلې لپاره یو اتحاد جوړ کړ. د منګل ګړ او ټھاکر ترمنځ جګړه د څو ورځو لپاره روانه وه. د [[هولي]] د جشن په جریان کې، ټھاکر د جشنونو لپاره په اوربند ټینګار وکړ. دوست محمد خان اوربند ته موافقه وکړه، مګر د سوالګر په جامو کې  یېیو جاسوس د ټھاکر کمپ ته واستاوه. جاسوس بیرته د دې خبر سره راغی چې راجپوتان د شرابو په حالت کې دي. خان د اوربند سرغړونه وکړه او د شپې یې د دښمن په کمپ برید وکړ، د راجپوت سردارانو ته یې په قاطع ډول ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د راجپوت نورې نږدې سیمې لکه خیچیواړه او امتواره هم فتح کړې. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۵ کال کې، خان د بل ګاونډي راجپوت مشر، نارسینګ راو چوهان (چې د نارسینګ دیورا په نوم هم پیژندل کیږي) سره په شخړه کې ښکیل شو، چې د براسیا ته نږدې د جګدیش پور د قلعه بند کلي مالک و. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=R. K. Sharma |title=Archaeology of Bhopal region |last2=Rahman Ali |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1980 |series=Indian history and culture series (Volume 1) |oclc=7173802}}&lt;/ref&gt; نارسینګ دیورا د دلود په برخیرا پټیل څخه د خراج غوښتنه وکړه، چا چې مخکې له دې چې دوست ته د مغل کمپ څخه وتښتي، پناه ورکړې وه. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;/ref&gt; خان موافقه وکړه چې د نارسینګ سره یو تړون وکړي، او دواړه خواوې په جګدیش پور کې سره ولیدل، چې په هر اړخ کې ۱۶ سړي وو. خان د غونډې لپاره د تال سیند (چې د بنګانا په نوم هم پیژندل کیږي) په غاړه خیمه ودروله. د دواړو خواوو لپاره د هغه لخوا ترتیب شوي ډوډۍ وروسته، هغه ''د اتر'' (عطر) او ''پان'' (د شرابو پاڼې) امر کولو په بهانه بهر ووت، کوم چې په حقیقت کې د خان پټو کسانو لپاره د راجپوتانو د وژلو لپاره یو سیګنال و. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ویل کیږي چې د تال سیند د قربانیانو په وینو سره سور ښکاریده، او له همدې امله یې د &quot; هالالي &quot; سیند (د قتل سیند) نوم بدل شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; له دې پېښې وروسته، خان د جګدیش پور نوم په اسلام نگر بدل کړ، کلا یې پیاوړې کړه او دا ځای یې خپل مرکز وټاکه.

د خان د تره زوی دلیر محمد خان (یا دلیل خان) هم یو څه سیمه ترلاسه کړې وه، چې د کوروای دولت یې تاسیس کړ. په ۱۷۲۲ کال کې، هغه د براسیا څخه لیدنه وکړه او وړاندیز یې وکړ چې دواړه د تره زویان د خپلې سیمې د پراخولو لپاره سره یوځای شي، او د دوی د ځمکې او ملکیت استملاک په مساوي ډول وویشل شي. په هرصورت، دوست محمد خان خپل د تره زوی ووژلو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان د دیا بهادر په وړاندې هم جګړه وکړه، چې د راجپوت جنرال او مغل ولایتی (والي) و. د دیا بهادر ځواکونو په پیل کې د خان پوځ ته ماتې ورکړه، چې د جګړې له ډګر څخه وتښتېد. یو سخت ټپي خان، چې په جګړه کې یې خپل یو ورور له لاسه ورکړی و، بندی شو. د راجپوتانو لخوا ورسره ښه چلند وشو، او د ټپونو څخه د رغیدو وروسته دیا بهادر ته وړاندې شو. دیا بهادر خان ته په خپلو ځواکونو کې د مقام وړاندیز وکړ، خو خان  رد کړ، پداسې حال کې چې د بهادر د مهربانۍ څخه مننه څرګنده کړه. کله چې له هغه وپوښتل شول چې که خوشې شي نو څه به وکړي، خان ځواب ورکړ چې هغه به دیا بهادر په وړاندې بله جګړه وکړي. بهادر، د خان له زړورتیا څخه متاثره شو، هغه یې خوشې کړ. څو میاشتې وروسته، خان د دیا بهادر په خپل نوي راپورته شوي ځواک سره ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د سید وروڼو سره بیعت ==
سيد وروڼه دوه اشراف وو، چې د اورنګزيب د امپراتور له مړينې وروسته په مغولو دربار کې ډېر نفوذ درلود. د اورنګزيب زوی بهادر شاه اول خپلو وروڼو ته ماتې ورکړه ترڅو د سيد وروڼو او نظام الملک، چې د مغولو په دربار کې يو بل اغېزمن مدير و، په مرسته تخت ونيسي. بهادر شاه اول په ۱۷۱۲ کال کې مړ شو او د هغه ځای ناستی جهاندار شاه د سيد وروڼو په امر ووژل شو. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Salma Ahmed Farooqui |title=A Comprehensive History of Medieval India |publisher=[[Pearson Education]] India |year=2011 |isbn=978-81-317-3202-1 |page=308}}&lt;/ref&gt; په ۱۷۱۳ کال کې، د جهاندار وراره فرخسيار د وروڼو لخوا د ګوډاګي پاچا په توګه وټاکل شو، چا چې د نظام الملک د مغل دربار څخه لرې دکن ته د لېږلو دسيسه جوړه کړه. د مغولو له دربار څخه ناخوښه، نظام الملک هم اراده درلوده چې خپل خپلواک دولت جوړ کړي، او د مالوا او دکن د والي په توګه جنوب ته لاړ.

کله چې مغلو د مالوا د راجپوت مشرانو د بغاوت د مخنیوي لپاره له ډیلي څخه یو ځواک واستاوه، دوست محمد خان د راجپوتونو سره یوځای شو د جګړې په پایله کې، د خان جنګیالي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل، چې خان یې سخت ټپي او بې هوښه پریښود. خان په خپله ډایري کې لیکلي چې هغه یوازې هغه وخت هوش ته راغی کله چې [[سورلنډی|ګیدړو]] د هغه د غړو په خوړلو پیل وکړ. خان په خپل ''مشوک'' (د اوبو وړونکی) کې پاتې لږې اوبه یو ټپي او تږي مغولي سرتیري ته وړاندې کړې،. دا سړی سید حسین علي خان برها وو، د سید وروڼو څخه کوچنی. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

کله چې مغولي عسکر د سید حسین علي د ژغورنې لپاره راورسېدل، نو دوست محمد خان هم د ټپي مغولي اشراف ته د اوبو ورکولو په برخه کې د هغه د مهربانۍ په بدل کې وژغورل شو. خان وروسته د سید حسین علي تر څارنې لاندې روغ شو، چا چې هغه ته د [[اله اباد|اله آباد]] والي جوړولو وړاندیز وکړ. خان د سید وروڼو سره خپله وفاداري اعلان کړه، مګر وړاندیز یې رد کړ، ځکه چې خان نه غوښتل چې مالوا پریږدي. هغه د سرو زرو سکې، توره او د اسونو د یوې ډلې د ډالیو سره بیرته منګلګر ته واستول شو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د خان نږدېوالي وروسته خان ته د نظام الملک غوسه راوپاروله، نظام الملوک د ۱۷۲۲-۲۴ کلونو په اوږدو کې د سید وروڼو د وژلو لپاره د مغول امپراتور محمد شاه سره یوځای شو.

== د جاگیردارۍ پراختیا ==
د دوست محمد خان د منګل ګړ ته له راستنېدو لږ وروسته، د سلطنت د ملکې (ملکه) بې وارثه مړه شوه. د راني له مړینې وروسته، خان د منګل ګړ سیمه غصب کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shyam Singh Shashi |title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 100 |publisher=Anmol |year=1996 |isbn=978-81-7041-859-7 |page=158}}&lt;/ref&gt; د خپلو وفادارو &quot;باروکټ&quot; پښتنو ملګرو په ملاتړ، خان د خپل ځان لپاره د جایداد جوړولو ته چمتو شو. خان د څو سیمو د یوځای کولو لپاره جګړې وکړې، په جګړو کې یې خپل دوه وروڼه له لاسه ورکړل. څو سیمه ییزو مشرانو ( جاګیرداران او زمینداران ) پرته له جګړې د هغه واکمني ومنله.

کله چې خان له منګلګره لرې و، د بهلسه والي محمد فاروق حکیم د هغه سړي بندیان کړل او د هغه شخصي ملکیت یې ضبط کړ. کله چې خان بیرته راغی او ورسره مخ شو، فاروق وویل چې فاروق باور لرل چې خان د مغلو سره په جګړه کې مړ شوی دی. هغه بندیان شوي سړي خوشې کړل، مګر د خان یوازې نیمایي شیان یې بیرته ورکړل. پایله یې دښمني شوه بالاخره بهلسه ته نږدې د جګړې لامل شوه. د فاروق په پوځ کې ۴۰،۰۰۰ مرهټي او راجپوت سرتیري شامل وو، پداسې حال کې چې خان یوازې ۵۰۰۰ افغانان قومانده کوله، چې د ځینو راجپوت سرتیرو لخوا یې ملاتړ کیده. په یوه اړخیزه جګړه کې، خان خپل ورور شیر محمد خان له لاسه ورکړ، او د هغه سړي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل. دوست محمد خان، د خپلو ځینو خورا وفادارو کسانو سره، د جګړې ډګر ته نږدې په یوه ځنګله کې پټ شو.  کله چې خان پټ پروت و  فاروق یې د بریا په لاریون کې په فیل سپور ولید. ځان د فاروق د وژل شوي سرتیري په یونیفورم کې و، خپل مخ یې د سکارف او خولۍ سره پټ کړی و. د بریا د ډولونو د شور او زوږ په منځ کې، هغه په فیل باندې ''هوده'' (څوکۍ) وخوځوله، فاروق او د هغه ساتونکی یې ووژل، او بریا یې اعلان کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Vidisha |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 42) |oclc=42872666}}&lt;/ref&gt;

خان په آشته ، دبیپوره، درهه ، ګلګاون، ګیراسپور، اچهور ، سیهور او شوجالپور کې د څو سیمو کنټرول هم ترلاسه کړ. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSomerset_PlayneR._V._SolomonJ._W._BondArnold_Wright1922&quot;&gt;Somerset Playne; R. V. Solomon; J. W. Bond; Arnold Wright (1922). Arnold Wright (ed.). ''Indian states: a biographical, historical, and administrative survey'' (illustrated, reprint&amp;nbsp;ed.). Asian Educational Services. p.&amp;nbsp;57. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-206-1965-4|&lt;bdi&gt;978-81-206-1965-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[کينډۍ:کتابي سرچينه|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;ISBN / Date incompatibility ([[لارښود:CS1 errors|help]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 errors: ISBN date]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Prem Chand Malhotra |title=Socio-economic survey of Bhopal City and Bairagarh |publisher=Asia Publishing House |year=1964 |page=2 |oclc=1318920}}&lt;/ref&gt;

== راني کاملاپتي ==
[[دوتنه:Ginnorgarh_Fort.jpg|چپ|بټنوک|د ګینورګره کنډوالې، د ګینور کلا]]
په ۱۷۱۰ لسیزه کې، د بهوپال د پورتنۍ جهيل شاوخوا سیمه په عمده توګه د بهیل او ګونډ قبیلې میشته وې. نظام شاه، چې د سیمه ایزو ګونډ جنګسالارانو تر ټولو پیاوړی و، د ګینور کلا (د اوسني سیهور ولسوالۍ کې ګینورګر ) څخه خپله سیمه واکمنه کړه. ګینور یوه نه ماتیدونکې کلا ګڼل کیده، چې د ۲۰۰۰ فوټ لوړو ډبرو په سر کې موقعیت لري، او د ګڼ ځنګلونو سره محاصره وه. د چوهدري کرپا رام چندرا لور، راني کاملاپتي (یا کاملاوتي) د نظام شاه د اوو میرمنو څخه یوه وه. هغه د خپلې ښکلا او وړتیا لپاره مشهوره وه: سیمه ایز افسانې هغه د ''پری'' څخه ډیره ښکلې بولي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[دوتنه:Kamalapati_Mahal_Bhopal.jpg|بټنوک|په بهوپال کې کاملاپتي محل]]
نظام شاه د خپل وراره عالم شاه (چې د چین شاه په نوم هم پیژندل کیږي) لخوا چې د چین پور باری راجا و، زهر ورکړل شو، چې غوښتل یې له کمالاپتي سره واده وکړي. &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;/ref&gt; کمالاپتي دوست محمد خان ته د هغې د عزت او سلطنت د ساتنې او د هغې د میړه د مرګ د غچ اخیستلو لپاره سل زره روپۍ وړاندیز وکړ. خان دا وړاندیز ومانه، او کمالاپتي په خپل لاس راکهي وتړله (په دودیز ډول د خور لخوا د هغې د ورور په لاس تړل کیږي). خان د افغان او ګونډ سرتیرو د ګډ پوځ مشري وکړه عالم شاه ته یې ماته ورکړه. د وژل شوي پاچا سیمه د کمالاپتي سلطنت سره ضمیمه شوه. راني سل زره روپۍ نه درلودې، نو هغې هغه ته نیمایي پیسې ورکړې او د پاتې پیسو په بدل کې یې د بهوپال کلی ورکړ. خان د کاملاپتي د ایالت مدیر هم وټاکل شو، او په حقیقت کې د کوچني ګونډ سلطنت واکمن شو. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAjai_Pal_Singh1987&quot;&gt;Ajai Pal Singh (1987). ''Forts and fortifications in India''. Agam Kala Prakashan. p.&amp;nbsp;94. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16758153 16758153].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; خان د هغې تر مرګ پورې د راني او د هغې زوی نوال شاه ته وفادار پاتې . &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Gillian Bennett |title=Bodies: Sex, Violence, Disease, and Death in Contemporary Legend |publisher=University Press of Mississippi |year=2009 |isbn=978-1-60473-245-0 |pages=70–71}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۲۳ کال کې، راني کاملاپتي د خپل ماڼۍ (اوسنۍ کاملا پارک په بهوپال کې) ته نږدې ځان وژنه وکړه. دوست په پیل کې د راني زوی نول شاه ته وفاداري وښوده، چې د ګینور کلا یې کنټرولوله، او په کلا کې د ژوند کولو بلنه ورکړل شوه. خان خپل ۱۰۰ سرتیري سره نول شاه ووژل او د ګینور کلا یې خپله کړه

== د بهوپال پراختیا ==
[[دوتنه:Upper_Lake,_Bhopal.jpg|چپ|بټنوک|د دوست محمد خان له راتګ څخه مخکې، [[بوپال|بهوپال]] د ګونډ سلطنت یو کلی و.]]
دوست محمد خان د خپل دولت واکمني د اسلام نگر له پلازمېنې څخه کوله. د کمالاپتي د مړینې پر مهال، بهوپال د اسلام نگر جنوب ته د شاوخوا ۱۰۰۰ کسانو کلی و. یوه ورځ، د شکار (ښکار) سفر په جریان کې، دوست محمد خان او میرمن فتح بي بي پریکړه وکړه چې د بهوپال په کلي کې استراحت وکړي. دوست ویده شو، او خوب یې ولید چې یو زاړه پیر له هغه څخه د کلا جوړولو غوښتنه کړې ده. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه خپلې میرمنې ته د خوب په اړه وویل. دا د فتح ګړ کلا د جوړولو لامل شو، چې د فتح بي بي په نوم نومول شوې وه. د کلا بنسټ د ۱۷۲۳ کال د اګست په ۳۰ مه کېښودل شو &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;''Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen''. Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27). Government Central Press. 1979. p.&amp;nbsp;54. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/58636955 58636955].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لومړۍ ډبره د رایسین د قاضي محمد معظم لخوا کېښودل شوه، چې وروسته د بهوپال قاضي (اسلامي قاضي) شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; کلا بالاخره د بهوپال کلي د محاصرې لپاره پراخه شوه. دا هیڅکله دښمن ته ونه رسیده، او تر ۱۸۸۰ پورې، ښار په عمده توګه په دې کلا پورې محدود و.

د بهوپال لومړی جومات، د [[تاج المساجد]] ، هم په دې وخت کې جوړ شو، ترڅو د کلا ساتونکي لمونځونه (لمونځونه) وکړي. په کلا کې د قرآن کریم یوه لاس لیکل شوې کاپي هم [[پارسي ژبه|د فارسي ژبې]] ژباړې سره ساتل شوې وه - کتاب د 5x2.5 فوټ په اندازه پاڼې درلودې (دا کاپي وروسته د خان د اولادې نواب حمیدالله لخوا [[د الازهر پوهنتون|الازهر پوهنتون]] ته ورکړل شوه). &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست محمد خان او د هغه کورنۍ په تدریجي ډول د بهوپال څخه د خپل اصلي کلا په توګه کار اخیستل پیل کړل، که څه هم اسلام نگر لاهم د هغه د ایالت رسمي پلازمینه پاتې شوه.

د ۱۷۲۰-۱۷۲۶ کلونو په اوږدو کې، دوست د ښار شاوخوا د محافظتي دیوال پیل وکړ. په دې توګه، بهوپال له کلي څخه په یوه قوي ښار بدل شو چې شپږ دروازې لري: &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJogendra_Prasad_SinghAnita_Dharmajog1998&quot;&gt;Jogendra Prasad Singh; Anita Dharmajog (1998). ''City planning in India: a study of land use of Bhopal''. Mittal Publications. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28–&lt;/span&gt;33. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7099-705-4|&lt;bdi&gt;978-81-7099-705-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

# ګینوري (د ګینورګر دروازه)
# بودهوارا (د چهارشنبې دروازه)
# اتوارا (د یکشنبې دروازه)
# جمراتي (د پنجشنبې دروازه)
# ملګری (د دوشنبې دروازه)
# امامي (د محرم په ورځ د تعزيې د ساتلو لپاره کارول کېږي)

د شجالپور د راجپوت مشر، بجی رام (یا بجی رام) د دوست د ایالت دیوان (لمړی وزیر) وټاکل شو. هغه د [[هندوان|هندو]] په توګه، د دوست سره د ځایی خلکو په ګټلو کې مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د آصف جاه سره شخړه ==
[[دوتنه:Asaf_Jah_I.jpg|چپ|بټنوک|225x225پېکسل|نظام الملک د سید وروڼو سره د دوست محمد خان د ملاتړ په خاطر په بهوپال برید وکړ.]]
[[دوتنه:CoA_Bhopal.png|چپ|بټنوک|180x180پېکسل|د دوست محمد خان زوی یار محمد د نظام الملک څخه د ''ماهي مراتب'' (د کب وقار) نښه ترلاسه کړه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دا نښه د بهوپال ایالت د وسلو د کوټ برخه شوه.]]
د ۱۷۲۰ لسیزې په لومړیو کې، دوست محمد خان ځان د اجیر عسکر څخه د یو کوچنی دولت واکمن ته انتقال کړ. د مغل امپراتور اورنګزیب له مړینې وروسته، د مالوا سیمه د مغلو سربیره د مراټها او د راجپوتانا د ځینو پاچاهانو لخوا هم ادعا شوه. دې ټولو قدرتونو دا ډول ادعاوې په عمده توګه د خپلو نمایندګیو (لکه سیمه ایزو سردارانو) له لارې کولې، که څه هم دوی کله ناکله په مجازاتو چاپو کې ښکیل وو کله چې سیمه ایزو مشرانو د دوی لخوا غوښتل شوي خراج ورکولو څخه انکار کاوه. دوست محمد خان د مغل امپراتور ته د ګران بیه ډالیو (لکه فیل) او چاپلوسی لیکونو په لیږلو سره د مغل واک ومانه، چې د سید وروڼو لخوا کنټرول کیده. امپراتور فرخ سیار هغه ته ''د نواب دلیر جنګ'' لقب ورکړ، شاید د سید وروڼو په سپارښتنه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د مراټها یرغلونو مخه هم ونیوله چې په منظم ډول یې مغلو ته چوت (خراج) ورکړ. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Zahiruddin Malik |title=The reign of Muhammad Shah, 1719–1748 |publisher=Asia Publishing House |year=1977 |isbn=978-0-210-40598-7}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۹ کال کې، سید وروڼو امپراتور فرخسیار وواژه، چې د دوی پر ضد یې دسیسه جوړه کړې وه. وروسته، دوی رفیع الدرجات او رفیع الدوله د امپراتورانو په توګه وټاکل، چې دواړه په ۱۷۱۹ کال کې د ناروغۍ له امله مړه شول &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Richards |first=John F. |author-link=John F. Richards |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-56603-2 |edition=illustrated, reprint |series=New Cambridge history of India (Volume 5) |page=272}}&lt;/ref&gt; بیا محمد شاه د سید وروڼو په مرسته د مغلو تخت ته پورته شو، چې تر ۱۷۲۲ کال پورې یې د هغه د واکمنانو په توګه دنده ترسره کوله. د سید وروڼو او سیال اشراف نظام الملک ترمنځ دښمني په وروستیو کلونو کې مخ په زیاتیدو وه. دوست محمد خان د نظام الملک له ځواک څخه ښه خبر و، چې د مالوا صوبه دار (والي) و؛ خان د هغه قوي ځواک په جنوب کې دکن ته په لاره کې د بهوپال له لارې تیریدل لیدلي وو. په هرصورت، هغه ځان د سید وروڼو لخوا کنټرول شوي مغل دربار سره یوځای کړ، چې ورسره یې نږدې ملګرتیا رامینځته کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په کال ۱۷۲۰  کې، سید وروڼو د دلاور علي خان په مشرۍ د مغولو یو ځواک د نظام پر وړاندې مالوا ته واستاوه. کله چې له دوست محمد خان څخه وغوښتل شول چې د دې ځواک ملاتړ وکړي، هغه د خپل ورور میر احمد خان په مشرۍ یوه ډله د مغولو په لوري د جګړې لپاره واستوله. د ۱۷۲۰ کال د جون په ۱۹مه د خندوا ته نږدې په برهان پور کې د مغولو ځواکونو پر نظام برید وکړ، خو د نظام له خوا چې د مراټهایانو ملاتړ یې کاوه، په قاطع ډول ماتې وخوړه. دلاور خان، میر احمد او نور جنرالان چې د سید وروڼو له خوا لیږل شوي وو، په جګړه کې ووژل شول، او د دوست محمد خان ځواکونه له مالوا شاته شول، د نظام د مراټها مرستندویانو لخوا تعقیب او لوټ شول. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Raghubir Sinh |title=Malwa in Transition Or a Century of Anarchy: The First Phase, 1698–1765 |publisher=Asian Educational Services |year=1993 |isbn=978-81-206-0750-7 |page=140}}&lt;/ref&gt; په دې توګه، دوست د نظام او مراټها پیشوا دواړو د مخالفت له امله د هغوی دا غوسې ښکار شوه.

وروسته، نظام الملک د سید وروڼو په وژلو کې د امپراتور محمد شاه سره مرسته وکړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Pran Nath Chopra |title=A comprehensive history of modern India, Volume 3 |publisher=Sterling |year=2003 |isbn=978-81-207-2506-5 |page=14}}&lt;/ref&gt; د دکن کنټرول ترلاسه کولو وروسته، هغه پریکړه وکړه چې د سید وروڼو د ملاتړ په توګه د دوست محمد خان څخه ه غچ واخلي. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRajendra_Verma1984&quot;&gt;Rajendra Verma (1984). ''The freedom struggle in the Bhopal State''. Intellectual. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/562460775 562460775].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د مارچ پ۱۷۲۳.۲۳23، هغه یو ځواک بهوپال ته واستاوه، چیرې چې خان د خپلې کلا څخه یو څه جګړه وکړه. &lt;ref name=&quot;WilliamIrvine_1922&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Irvine |author-link=William Irvine (historian) |title=Later Mughals. Vol. 2, 1719–1739 |year=1922 |oclc=452940071}}&lt;/ref&gt; د لنډې محاصرې وروسته، خان بله ورځ د اوربند سره موافقه وکړه. هغه د نظام لپاره د ګران استقبال میلمستیا تنظیم کړه، هغه ته یې یو فیل وړاندې کړ او خپل ځواکونه یې د نظام په ویاړ په یوه غونډۍ کې ځای پر ځای کړل چې ''د نظام ټیکري'' (د نظام غونډۍ) په نوم نومول شوی و''خان'' ه موافقه وکړه چې د خپلې سیمې یوه برخه، په شمول د اسلام نگر کلا، وسپاري. هغه د لس لکو (یو ملیون) روپیو خراج هم ورکړ او ژمنه یې وکړه چې وروسته به دوهم قسط ورکړيخانغه هم اړ شو چې خپل 14 کلن زوی او وارث یار محمد خان د نظام پلازمینې [[حيدراباد، هند|حیدراباد]] ته د یرغمل په توګه واستوي. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د نظام لخوا بهوپال کنټرول په لاس کې واخیست او دوست محمد خان یې د ''کلیدار'' (د کلا قوماندان) په توګه وټاکه. د یوې کلا، ۵۰،۰۰۰ روپیو او د ۲۰۰۰ سرتیرو د ژمنې په بدل کې، نظام خان ته یو ''سند'' (فرمان) ورکړ چې د سیمې څخه د عوایدو راټولولو حق یې ومنل. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Barbara N. Ramusack |author-link=Barbara Ramusack |title=The Indian princes and their states, Volume 3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-26727-4 |edition=illustrated |series=New Cambridge history of India |page=28}}&lt;/ref&gt;

== مړینه او میراث ==
په خپل وروستي کلونو کې، چې د نظام له خوا د هغه سپکاوی یې ولید، د خان یرغل خورا کم شو. هغه د صوفي عرفان او اولیاء څخه الهام واخیست، او روحانيت ته یې مخه کړه. خان ډیری عالمان، حکیمان (ډاکټران) او هنرمندان وهڅول چې په بهوپال کې میشت شي. [[یوسفزی|د یوسفزي]] ، [[روهيله پښتانه|روهیلا]] او فیروز قبیلو په ګډون ډیری پښتانه د هغه د واکمنۍ پرمهال په بهوپال کې میشت شول ځکه چې د سیمې نسبتا سوله ایز چاپیریال و. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(2).jpg|ځايناستی| د دوست خان او فتح بي بي د مقبرې معلومات
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_Bhopal.jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره په [[بوپال|بهوپال]] کې
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(4).jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره
&lt;/gallery&gt;دوست محمد خان د ۱۷۲۸ کال د مارچ په میاشت کې د یوې ناروغۍ له امله مړ شو. ویل کیږي چې د هغه په بدن کې د مختلفو جګړو له امله ۳۰ ټپونه وو چې هغه پکې برخه اخیستې وه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه د فتح ګړه په کلا کې د خپلې میرمنې فتح بي بي تر څنګ ښخ شو.

دوست محمد خان پنځه لوڼې او شپږ زامن (یار، سلطان، صدر، فاضل، واصل او خان بهادر) پریښودل. هغه څو ځله واده وکړ، خو د څو میرمنو تاریخ یې نه دی یاد شوی. د هغه څلور ماشومان د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي څخه وو. کنور سردار بای (وروسته فتح بي بي)، چې د راجپوت نسل څخه د هغه د خوښې میرمن وه، بې اولاده وه، خو د ابراهیم خان په نوم یې یو زوی درلود. خان د جی کنور (وروسته تاج بي بي) څخه درې ماشومان درلودل، چې د کالیاخیري د زمیندار (د ځمکو مشر) لخوا ورته ورکړل شوي وو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د بهوپال محکمې د خان کشر زوی سلطان محمد د خپل ځای ناستي په توګه وټاکه. سلطان محمد خان هغه وخت ۷ یا ۸ کلن و. نظام دا ګمارنه رد کړه، او د دوست یرغمل شوی ځوان زوی یار محمد خان یې د زرو اسونو سره بهوپال ته واستاوه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; یار محمد خان د دوست مشر زوی و، خو هغه د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي زوی نه و؛ هغه ممکن د دوست له مالوا څخه د راتلو وروسته د یوې میرمنې څخه زیږیدلی وای. د بهوپال محکمې هغه ته د نواب لقب ورکولو څخه انکار وکړ ځکه چې هغه یو ناروا زوی و. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFS.R._BakshiO.P._Ralhan2007&quot;&gt;S.R. Bakshi; O.P. Ralhan (2007). ''Madhya Pradesh Through the Ages''. Sarup &amp; Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;380–&lt;/span&gt;383. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7625-806-7|&lt;bdi&gt;978-81-7625-806-7&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په هرصورت، یار محمد ته اجازه ورکړل شوه چې د ریجنټ په توګه شاهي دندې ترسره کړي.

د بهوپال ایالت وروسته د [[برېتانوي هند|برتانوي هند]] تر سرپرستۍ لاندې راغی، او تر ۱۹۴۹ کال پورې د دوست محمد خان د اولادونو لخوا اداره کېده، کله چې دا په خپلواک هند کې مدغم شو. د دوست محمد خان ډیری اولادونه د مسلمان اشرافو سره یوځای وروسته [[پاکستان]] ته مهاجر شول، ځینې یې بیرته خپل اصلي ټاټوبي تیراه سیمې ته راستانه شول پداسې حال کې چې ډیری یې د [[کراچۍ]] په بندري ښار کې میشت شول. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويکيپېډيا:سرچينه په کار ده|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2021)&quot;&gt;حواله اړینه ده&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|30em}}</text>
      <sha1>4kb0m31gbwi2454s86gigejrlae6aaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362845</id>
      <parentid>362838</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T09:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>362845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72775" sha1="g3zgu00c37s5ktvymcrp6gnt6voluzp" xml:space="preserve">
'''دوست محمد خان''' (c. 1657-1728) په مرکزي هند کې [[Bhopal State|د بهوپال ایالت]] ښار تاسیس کړ ،  د عصري مدیا پردیش ایالت پلازمینه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Fodor's India, Nepal and Sri Lanka, 1984 |publisher=[[Fodor's]] |year=1984 |isbn=978-0-679-01013-5 |page=383}}&lt;/ref&gt;

 
{| class=&quot;mw-collapsible infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Dost_Mohammad_Khan,_Nawab_of_Bhopal.jpg|289x289پېکسل]]
&lt;small&gt;دوست محمد خان د بهوپال لمړی افغان نواب&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#d6e4ff; text-align:center; color:#0645ad;&quot; |د بھوپال نواب
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |د واکمنۍ پړاو
|۱۷۰۷ – مارچ ۱۷۲۸
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مخکینی
|نشته (دا موقف نوی جوړ شو)
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ځایناستی
|سلطان محمد خان
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |اصلي نوم
|دوست محمد خان ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |زېږېدنه
|۱۶۵۷ 
تيرا، کابل سبا، مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مړینه
|مارچ ۱۷۲۸ (۷۱ کلن) 
بھوپال، د بھوپال ایالت
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ښخولو ځای
|فتح ګړ، بھوپال
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |شاهي کورنۍ
|د اورکزیو قبيلې ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مېرمنې
|مهراز بي بي، فتح بي بي، تاج بي بي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |پلار
|نور محمد خان
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |پوځي دنده
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |وفاداري
|[[دوتنه:Flag_of_the_Mughal_Empire.svg|20x20پېکسل]] مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |رتبه
|سوار، فوجدار، صوبدار
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |جګړې
|د مغول او ماراتا جګړې
|}


یو [[پښتانه|افغان]] &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64172/Bhopal/280107/History?anchor=ref84367|title=Bhopal|publisher=Encyclopædia Britannica Inc.|year=2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns |title=India's princely states: people, princes and colonialism |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-41541-5 |editor-last=Waltraud Ernst |edition=illustrated |series=Routledge studies in the modern history of Asia (Volume 45) |page=[https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns/page/n167 153] |editor-last2=Biswamoy Pati |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; د تیراه څخه، دوست محمد خان په ۱۷۰۳ کال کې په [[ډيلي|ډیلي]] کې د مغلو په پوځ کې شامل شو. هغه په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ منصبدار شو، او د مرکزي هند د مالوا ولایت ته وګمارل شو. د امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]] له مړینې وروسته، خان په سیاسي لحاظ بې ثباته مالوا سیمه کې څو سیمه ییزو مشرانو ته خدمات وړاندې کول پیل کړل. په ۱۷۰۹ کال کې، هغه د براسیه جایداد په اجاره واخیست، پداسې حال کې چې د منګل ګړ کوچنۍ [[راجپوت]] سلطنت ته یې د یوه خدمتګار په توګه خدمت کاوه. هغه خپل پښتانه خپلوان مالو ته راوبلل ترڅو د وفادارو ملګرو یوه ډله جوړه کړي. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;/ref&gt; خان په بریالیتوب سره منګل ګړ د نورو راجپوت ګاونډیانو څخه خوندي کړ، د هغې په شاهي کورنۍ کې یې واده وکړ، او د بې وارثې راني له مړینې وروسته یې دولت په خپل لاس کې واخیست. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;/ref&gt;

خان [[د مغولو واکمني|د مغلو امپراتورۍ]] پر ضد په بغاوت کې د مالوا د راجپوت ځایی مشرانو سره یوځای شو. په جګړه کې مات او ټپي شو، هغه د سید حسین علي خان بارحه سره مرسته وکړه، چې د سید وروڼو څخه و. چې د دا سره یې د سید وروڼو ملګرتیا ترلاسه کولو کې مرسته وکړه، چې د مغلو په دربار کې د پاچا ټاکلو په توګه خورا اغیزمن شوي وو. وروسته خان په مالوا کې څو سیمې خپل ایالت ته ضم کړل. خان د ګوند د کوچني سلطنت واکمن راني کملاپاتي ته یې خدمتونه هم وړاندې کړل او د پیسو پرځای یې د بهوپال (په هغه وخت کې یو کوچنی کلی) خاوره ترلاسه کړه. د رانی له مړینې وروسته ، دل د هغې زوی واوژه او د ګوند سلطنت یې ضمیمه کړ.  د 1720 لسیزې په لومړیو کې ، هغه د بهوپال کلي په یوه باوري ښار بدل کړ ، او د نواب لقب یې ترلاسه کړ ، کوم چې په هند کې د ایالتونو مسلمان واکمن لپاره کارول کیده. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د دوست محمد خان ملاتړ د مغل د سیال نظام الملک د دښمنۍ سبب شو. نظام په مارچ 1724 کې په بهوپال یرغل وکړ ، چې خان یې اړ کړ چې د خپل خاورې ډیری برخه پریږدي ، خپل زوی یې د یرغمل په توګه ورکړي او د نظام حاکمیت ومنل.  په خپلو وروستیو کلونو کې، خان [[تصوف|د صوفي]] عرفان علمأوو څخه یې الهام واخیست، د روحانیت په لور یې مخه کړه. هغه او نور پښتانه چې د هغه په واکمنۍ کې په بهوپال کې مېشت شول، د بهوپال کلتور او معمارۍ ته یې د پښتنو او اسلامي نفوذ راوړ.

د خپلې واکمنۍ په اوج کې، د بهوپال ایالت شاوخوا ۷۰۰۰ مربع میله (۱۸،۰۰۰ مربع کیلومتره) ځمکه درلوده. د خان له مړینې نږدې یوه پېړۍ وروسته، دا ایالت په ۱۸۱۸م کال کې د برتانیا تر ملاتړ لاندې راغی، او د دوست محمد خان اولادونو تر ۱۹۴۹م کال پورې پرې واکمني وکړه، تر هغه چې دا د هند له اتحاد سره یوځای شو.

== د ژوند لومړنۍ دوره ==
دوست محمد خان په ۱۶۵۷ کال کې زیږیدلی و.  [[د افغانستان پېښليک|د افغانستان]] په تیرا سیمه کې چې د مغل امپراتورۍ په شمال لویدیځ سرحدونو کې موقعیت لرل (اوس د [[پاکستان]] د [[خيبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا ولایت]] سره مطابقت لري). &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;/ref&gt; د هغه پلار نور محمد خان یو [[پښتانه|افغان]] اشراف و چې د [[اورکزي|اورکزیو]] قبیلې د میرزاخیل قبیلې پورې اړه درلوده.  دا قبیله په تیرا او [[پېښور|پیښور]] سیمه کې ژوند کاوه او اوس هم ژوند کوي.

دوست محمد خان په شل کلنۍ کې د ګاونډي اورکزیو قبیلې څخه د یوې ښکلې نجلۍ، مهراج بي بي سره کوژده وکړه. مهراج وروسته د خپل تره زوی سره واده وکړ، ځکه چې د خان شخصیت ډیر تیری کوونکی او سخت لیدل کیده. په غوسه خان د مهراج بي بي میړه وواژه، چې له امله یې دی د خپلې کورنۍ څخه جلا شو . &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;/ref&gt;

د مغل امپراتور اورنګزېب د خدمت په برخه کې د روښانه راتلونکي خان د ډیلي ته نږدې جلال آباد ته لاړ، چیرې چې د هغه پښتانه خپلوان میشت وو. د جلال آباد د لوهاري د مغولي منصبدار (پوځي اشراف)، د هغه د خپلوانو جلال خان کورنۍ لخوا یې هرکلی وشو. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;/ref&gt; هغه د ۱۶۹۶ او ۱۷۰۳ کلونو ترمنځ جلال آباد ته ورسید، او د جلال خان له کورنۍ سره یې یو څه وخت تیر کړ. د زوکړې د لمانځلو په جریان کې، د دوست او د جلال خان د یو زوی ترمنځ د یوه شخړه رامنځته شوه جګړه وشوه. د جلال خان زوی په دوست باندې د کمان او غشي سره برید وکړ، او دوست په غچ کې هغه په خنجر وواژه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

له دې پېښې وروسته، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې د مغلو پلازمینې [[ډيلي|ډیلي]] ته وتښتي. د دا آس له شپږو ساعتونو منډې وهلو وروسته ولوېد او مړ شو. خان په پښو خپل سفر ته دوام ورکړ او کرنال ته ورسید. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;/ref&gt; د [[کاشغر]] د زاړه ملا جمالي لخوا وپیژندل شو، چا چې هغه ته په تیراه کې [[قران|قرآن کریم]] تدریس کړی و. ملا جمالي [[پښتونستان]] پریښود، او په ډیلي کې یې یوه مدرسه (مسلمانانو ښوونځی) جوړه کړه. خان شاوخوا یو کال په ډیلي کې د ملا جمالي په پناه کې تیر کړ، وروسته یې پریکړه وکړه چې د مغلو پوځ سره یوځای شي. ملا هغه ته د یو اس او پنځه [[اشرفۍ|''اشرفي'']] (د سرو زرو سکې) په ورکولو سره مالي مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د مغولو پوځي کې خدمت ==
[[دوتنه:Aurangzeb_reading_the_Quran.jpg|چپ|بټنوک|193x193پېکسل|مغول امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]]]]
په ۱۷۰۳ کال کې، دوست محمد خان د اورنګزېب د وسلو ساتونکي میر فضل الله سره یوځای شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د ۱۷۰۴ کال په شاوخوا کې،خان ته د والي تاردي بیګ لخوا د بغاوت د ماتولو امر ورکړل شو، چې د بندیل خند په سیمه کې یې د یوې لویې قوې مشري کوله. خان د جنرال کاشکو خان په مشرۍ د تاردي بیګ ځواکونو سره په جګړه کې [[گوالير|د ګوالیار]] د مغلو لښکر مشري وکړه. که څه هم د کاشکو خان د ساتونکو او د ''مهاوت'' (فیل سوار) د تورو له امله ټپي شو، خو خان په جګړه کې د کاشکو خان په وژلو بریالی شو. هغه د کاشکو پرې شوی سر په ډیلي کې میر فضل الله ته وسپاره. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په ۱۷۰۵ کال کې، میر فضل الله د دوست محمد خان لښکر امپراتور اورنګزېب ته وړاندې کړ. د خان ''د کارنامو'' له مخې، اورنګزېب له هغه څخه متاثره شو، هغه ته یې د سرو زرو دوه ټوټې سکې ورکړې، او له فضل الله څخه یې وغوښتل چې له خان سره ښه چلند وکړي او مناسب امر ورکړي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په بدل کې، خان امپراتور ته خپله وفاداري څرګنده کړه. له دې وروسته، خان په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ شو، او د مرکزي هند مالوا ولایت ته وګمارل شو. مالوا په هغه وخت کې له سیاسي پلوه بې ثباته وه، او اورنګزېب په چټکۍ سره واليان بدلول. [[مرهټه واکمني|مراتها]] ، راجپوت مشران او مسلمان جاګیرداران په سیمه او شاوخوا کې د واک لپاره هڅې کولې او مغلان له څو بغاوتونو سره مخ وو.

د امپراتور اورنګزېب د مړینې خبر د ۱۷۰۷ کال د مارچ په ۳مه خان ته ورسېد، کله چې هغه په بهلسا کې و. د اورنګزېب د زامنو ترمنځ د ځای ناستي جګړه پیل شوه، چې دوه یې د وفادارۍ لپاره خان ته ورغلل. په هرصورت، خان د دوی دواړو سره د یو اړخ نیولو څخه انکار وکړ، او ویې ویل چې هغه نشي کولی د خپلو زامنو په وړاندې خپله توره پورته کړي ځکه چې هغه د مرحوم امپراتور سره د وفادارۍ لوړه کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د ساتوونکې خدمتګار په توګه ==
د اورنګزېب امپراتور له مړینې وروسته، مالوا د مرکزي واک د نشتوالي له امله په سیمه کې د مختلفو سردارانو ترمنځ د واک د مبارزې شاهد و. دوست محمد خان د شاوخوا ۵۰ [[پښتانه|پښتانو]] ساتوونکو د یوې ډلې مشر شو، او د لوټ او شخړو په وړاندې یې د سیمه ییزو سردارانو ساتنه پیل کړه. په دې سردارانو کې د سیتاماؤ راجا ریشب داس (۱۶۹۵-۱۷۴۸)، محمد فاروق (د بهلسا والي)، دیا بهادر (د مالوا د مغل مرستیال والي) او د منګل ګړ راجا انند سینګ سولانکي شامل وو. &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;/ref&gt;

مانگلګړ د مالوا په سیمه کې یو کوچنی راجپوت ولایت و، چې د راجا آنند سینگ سولانکي لخوا اداره کېده. د راجا مور وروسته له دې چې دست محمد خان ته ډېره مينه ورکړه. د راجا له مړینې وروسته په ډیلي کې، هغې خان د مانگلګړ د کمدار یا مختار (&quot;ساتونکی&quot;) په توګه وټاکه، شاوخوا ۱۷۰۸] خان ته دنده ورکړل شوې وه چې د دوګر راني (ملکه) او د هغې املاک وساتي. د مانگلګړ په خدمت کې، خان د آنند سینگ له لور کنور سردار بائی سره واده وکړ،چې وروسته اسلام قبول کړ او فتح بی بی (فتح بی بی هم لیکل کیږي) نوم یې کیښود. خان د څو نورو ښځو سره واده کړی و، مګر فتح بی بی د خان د خوښې مېرمن پاتې شوه.. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په راتلونکو څو کلونو کې، خان د منګل ګړ څخه کار کاوه، د هر هغه چا لپاره کار کاوه چې د خان د مشهور ساتوونکو خدماتو لپاره پیسې ورکولو ته لیواله وو.

== د بیراسیا املاک ==
{{Location map|India}}
په ۱۷۰۹ کال کې، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې خپله یو جایداد جوړ کړي. براسیه ، منګل ګړ ته نږدې یوه کوچنۍ ''مستجیري'' (کرایه شوې جایداد)، د ډیلي میشته مغل جایداد لرونکي تاج محمد خان تر واک لاندې وه. دا د لویو لارویانو او لوټمارانو د منظم بریدونو له امله له ګډوډۍ او بې قانونۍ سره مخ وه. د محمد صلاح، سندر رائے او عالم چند قانونګو په مشوره، دوست محمد خان د براسیه اجاره واخیسته. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;/ref&gt; په اجاره کې د ۳۰،۰۰۰ روپیو کلنی تادیه شامله وه، کوم چې خان د خپلې میرمنې فتح بي بي په مرسته چې د منګل ګړ شاهي کورنۍ پورې اړه درلوده، د ورکولو توان درلود. خان مولوي محمد صالح د ''قاضي'' (قاضي) په توګه وټاکه، یو جومات او یوه کلا یې جوړه کړه، او خپل وفادار افغان مرستیالان یې په مختلفو اداري ظرفیتونو کې ځای پر ځای کړل. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان هم هڅه وکړه چې په [[گوجرات|ګجرات]] کې ځینې سیمې ونیسي، خو ناکام شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په ګجرات کې د یوې ناکامې چاپې په ترڅ کې د [[مرهټه واکمني|مرهټي]] جنګسالار له خوا له ماتې وروسته، هغه د خپلو یاغي سرتیرو لخوا بندي شو. خان وروسته له هغه خوشې شو چې د دا میرمن فتح بي بي د دا تښتونکو ته د پیسې ورکړې. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د واک پراخې مبارزې او بې وفايي، په ځانګړې توګه د ګجرات له برید وروسته د خپلو سړیو لخوا د هغه بندي کیدل، خان د شاوخوا خلکو په اړه بې باوره کړی و. له همدې امله، هغه په تیرا کې خپل خپلوان مالوا ته بلنه ورکړه. د خان پلار، مهراج بي بي (د هغه میرمن - هغه نجلۍ چې هغه ورسره په تیرا کې کوژده کړې وه) او د هغه پنځه وروڼه په ۱۷۱۲ کې د میرازخیلو شاوخوا ۵۰ قبیلوي کسانو سره براسیه ته ورسیدل. د هغه پلار په ۱۷۱۵ کې د براسیه ته له رسیدو لږ وروسته مړ شو. د هغه پنځه وروڼه شیر، الف، شاه، میر احمد او عاقل وو؛ د عاقل پرته ټول په راتلونکو جګړو کې مړه شول. هغه پښتانه چې د خان د نږدې کورنۍ سره ملګري وو، وروسته د &quot;برو کټ پټان&quot; په نوم پیژندل شوي، او د دوی کورنۍ په بهوپال کې خورا اغیزمنې شوې. &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbida_Sultaan2004&quot;&gt;[[Abida Sultan|Abida Sultaan]] (2004). ''Memoirs of a rebel princess'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). [[Oxford University Press]]. p.&amp;nbsp;xli-11. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-579958-3|&lt;bdi&gt;978-0-19-579958-3&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوی د ''برو کټ'' (&quot;د سرې پرې کوونکی&quot;) پټان په نوم پیژندل شوي ځکه چې دوی په پیل کې خپل کورونه په سرو خښتو جوړ کړل.

== د سیمه ییزو مشرانو سره مبارزه ==
د منګل ګړ د راجپوت ګاونډیانو، د پاراسون د ټھاکر (مشر) په مشرۍ، د منګل ګړ د رانې د مخ په زیاتیدونکي ځواک سره د مقابلې لپاره یو اتحاد جوړ کړ. د منګل ګړ او ټھاکر ترمنځ جګړه د څو ورځو لپاره روانه وه. د [[هولي]] د جشن په جریان کې، ټھاکر د جشنونو لپاره په اوربند ټینګار وکړ. دوست محمد خان اوربند ته موافقه وکړه، مګر د سوالګر په جامو کې  یېیو جاسوس د ټھاکر کمپ ته واستاوه. جاسوس بیرته د دې خبر سره راغی چې راجپوتان د شرابو په حالت کې دي. خان د اوربند سرغړونه وکړه او د شپې یې د دښمن په کمپ برید وکړ، د راجپوت سردارانو ته یې په قاطع ډول ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د راجپوت نورې نږدې سیمې لکه خیچیواړه او امتواره هم فتح کړې. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۵ کال کې، خان د بل ګاونډي راجپوت مشر، نارسینګ راو چوهان (چې د نارسینګ دیورا په نوم هم پیژندل کیږي) سره په شخړه کې ښکیل شو، چې د براسیا ته نږدې د جګدیش پور د قلعه بند کلي مالک و. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=R. K. Sharma |title=Archaeology of Bhopal region |last2=Rahman Ali |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1980 |series=Indian history and culture series (Volume 1) |oclc=7173802}}&lt;/ref&gt; نارسینګ دیورا د دلود په برخیرا پټیل څخه د خراج غوښتنه وکړه، چا چې مخکې له دې چې دوست ته د مغل کمپ څخه وتښتي، پناه ورکړې وه. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;/ref&gt; خان موافقه وکړه چې د نارسینګ سره یو تړون وکړي، او دواړه خواوې په جګدیش پور کې سره ولیدل، چې په هر اړخ کې ۱۶ سړي وو. خان د غونډې لپاره د تال سیند (چې د بنګانا په نوم هم پیژندل کیږي) په غاړه خیمه ودروله. د دواړو خواوو لپاره د هغه لخوا ترتیب شوي ډوډۍ وروسته، هغه ''د اتر'' (عطر) او ''پان'' (د شرابو پاڼې) امر کولو په بهانه بهر ووت، کوم چې په حقیقت کې د خان پټو کسانو لپاره د راجپوتانو د وژلو لپاره یو سیګنال و. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ویل کیږي چې د تال سیند د قربانیانو په وینو سره سور ښکاریده، او له همدې امله یې د &quot; هالالي &quot; سیند (د قتل سیند) نوم بدل شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; له دې پېښې وروسته، خان د جګدیش پور نوم په اسلام نگر بدل کړ، کلا یې پیاوړې کړه او دا ځای یې خپل مرکز وټاکه.

د خان د تره زوی دلیر محمد خان (یا دلیل خان) هم یو څه سیمه ترلاسه کړې وه، چې د کوروای دولت یې تاسیس کړ. په ۱۷۲۲ کال کې، هغه د براسیا څخه لیدنه وکړه او وړاندیز یې وکړ چې دواړه د تره زویان د خپلې سیمې د پراخولو لپاره سره یوځای شي، او د دوی د ځمکې او ملکیت استملاک په مساوي ډول وویشل شي. په هرصورت، دوست محمد خان خپل د تره زوی ووژلو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان د دیا بهادر په وړاندې هم جګړه وکړه، چې د راجپوت جنرال او مغل ولایتی (والي) و. د دیا بهادر ځواکونو په پیل کې د خان پوځ ته ماتې ورکړه، چې د جګړې له ډګر څخه وتښتېد. یو سخت ټپي خان، چې په جګړه کې یې خپل یو ورور له لاسه ورکړی و، بندی شو. د راجپوتانو لخوا ورسره ښه چلند وشو، او د ټپونو څخه د رغیدو وروسته دیا بهادر ته وړاندې شو. دیا بهادر خان ته په خپلو ځواکونو کې د مقام وړاندیز وکړ، خو خان  رد کړ، پداسې حال کې چې د بهادر د مهربانۍ څخه مننه څرګنده کړه. کله چې له هغه وپوښتل شول چې که خوشې شي نو څه به وکړي، خان ځواب ورکړ چې هغه به دیا بهادر په وړاندې بله جګړه وکړي. بهادر، د خان له زړورتیا څخه متاثره شو، هغه یې خوشې کړ. څو میاشتې وروسته، خان د دیا بهادر په خپل نوي راپورته شوي ځواک سره ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د سید وروڼو سره بیعت ==
سيد وروڼه دوه اشراف وو، چې د اورنګزيب د امپراتور له مړينې وروسته په مغولو دربار کې ډېر نفوذ درلود. د اورنګزيب زوی بهادر شاه اول خپلو وروڼو ته ماتې ورکړه ترڅو د سيد وروڼو او نظام الملک، چې د مغولو په دربار کې يو بل اغېزمن مدير و، په مرسته تخت ونيسي. بهادر شاه اول په ۱۷۱۲ کال کې مړ شو او د هغه ځای ناستی جهاندار شاه د سيد وروڼو په امر ووژل شو. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Salma Ahmed Farooqui |title=A Comprehensive History of Medieval India |publisher=[[Pearson Education]] India |year=2011 |isbn=978-81-317-3202-1 |page=308}}&lt;/ref&gt; په ۱۷۱۳ کال کې، د جهاندار وراره فرخسيار د وروڼو لخوا د ګوډاګي پاچا په توګه وټاکل شو، چا چې د نظام الملک د مغل دربار څخه لرې دکن ته د لېږلو دسيسه جوړه کړه. د مغولو له دربار څخه ناخوښه، نظام الملک هم اراده درلوده چې خپل خپلواک دولت جوړ کړي، او د مالوا او دکن د والي په توګه جنوب ته لاړ.

کله چې مغلو د مالوا د راجپوت مشرانو د بغاوت د مخنیوي لپاره له ډیلي څخه یو ځواک واستاوه، دوست محمد خان د راجپوتونو سره یوځای شو د جګړې په پایله کې، د خان جنګیالي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل، چې خان یې سخت ټپي او بې هوښه پریښود. خان په خپله ډایري کې لیکلي چې هغه یوازې هغه وخت هوش ته راغی کله چې [[سورلنډی|ګیدړو]] د هغه د غړو په خوړلو پیل وکړ. خان په خپل ''مشوک'' (د اوبو وړونکی) کې پاتې لږې اوبه یو ټپي او تږي مغولي سرتیري ته وړاندې کړې،. دا سړی سید حسین علي خان برها وو، د سید وروڼو څخه کوچنی. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

کله چې مغولي عسکر د سید حسین علي د ژغورنې لپاره راورسېدل، نو دوست محمد خان هم د ټپي مغولي اشراف ته د اوبو ورکولو په برخه کې د هغه د مهربانۍ په بدل کې وژغورل شو. خان وروسته د سید حسین علي تر څارنې لاندې روغ شو، چا چې هغه ته د [[اله اباد|اله آباد]] والي جوړولو وړاندیز وکړ. خان د سید وروڼو سره خپله وفاداري اعلان کړه، مګر وړاندیز یې رد کړ، ځکه چې خان نه غوښتل چې مالوا پریږدي. هغه د سرو زرو سکې، توره او د اسونو د یوې ډلې د ډالیو سره بیرته منګلګر ته واستول شو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د خان نږدېوالي وروسته خان ته د نظام الملک غوسه راوپاروله، نظام الملوک د ۱۷۲۲-۲۴ کلونو په اوږدو کې د سید وروڼو د وژلو لپاره د مغول امپراتور محمد شاه سره یوځای شو.

== د جاگیردارۍ پراختیا ==
د دوست محمد خان د منګل ګړ ته له راستنېدو لږ وروسته، د سلطنت د ملکې (ملکه) بې وارثه مړه شوه. د راني له مړینې وروسته، خان د منګل ګړ سیمه غصب کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shyam Singh Shashi |title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 100 |publisher=Anmol |year=1996 |isbn=978-81-7041-859-7 |page=158}}&lt;/ref&gt; د خپلو وفادارو &quot;باروکټ&quot; پښتنو ملګرو په ملاتړ، خان د خپل ځان لپاره د جایداد جوړولو ته چمتو شو. خان د څو سیمو د یوځای کولو لپاره جګړې وکړې، په جګړو کې یې خپل دوه وروڼه له لاسه ورکړل. څو سیمه ییزو مشرانو ( جاګیرداران او زمینداران ) پرته له جګړې د هغه واکمني ومنله.

کله چې خان له منګلګره لرې و، د بهلسه والي محمد فاروق حکیم د هغه سړي بندیان کړل او د هغه شخصي ملکیت یې ضبط کړ. کله چې خان بیرته راغی او ورسره مخ شو، فاروق وویل چې فاروق باور لرل چې خان د مغلو سره په جګړه کې مړ شوی دی. هغه بندیان شوي سړي خوشې کړل، مګر د خان یوازې نیمایي شیان یې بیرته ورکړل. پایله یې دښمني شوه بالاخره بهلسه ته نږدې د جګړې لامل شوه. د فاروق په پوځ کې ۴۰،۰۰۰ مرهټي او راجپوت سرتیري شامل وو، پداسې حال کې چې خان یوازې ۵۰۰۰ افغانان قومانده کوله، چې د ځینو راجپوت سرتیرو لخوا یې ملاتړ کیده. په یوه اړخیزه جګړه کې، خان خپل ورور شیر محمد خان له لاسه ورکړ، او د هغه سړي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل. دوست محمد خان، د خپلو ځینو خورا وفادارو کسانو سره، د جګړې ډګر ته نږدې په یوه ځنګله کې پټ شو.  کله چې خان پټ پروت و  فاروق یې د بریا په لاریون کې په فیل سپور ولید. ځان د فاروق د وژل شوي سرتیري په یونیفورم کې و، خپل مخ یې د سکارف او خولۍ سره پټ کړی و. د بریا د ډولونو د شور او زوږ په منځ کې، هغه په فیل باندې ''هوده'' (څوکۍ) وخوځوله، فاروق او د هغه ساتونکی یې ووژل، او بریا یې اعلان کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Vidisha |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 42) |oclc=42872666}}&lt;/ref&gt;

خان په آشته ، دبیپوره، درهه ، ګلګاون، ګیراسپور، اچهور ، سیهور او شوجالپور کې د څو سیمو کنټرول هم ترلاسه کړ. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSomerset_PlayneR._V._SolomonJ._W._BondArnold_Wright1922&quot;&gt;Somerset Playne; R. V. Solomon; J. W. Bond; Arnold Wright (1922). Arnold Wright (ed.). ''Indian states: a biographical, historical, and administrative survey'' (illustrated, reprint&amp;nbsp;ed.). Asian Educational Services. p.&amp;nbsp;57. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-206-1965-4|&lt;bdi&gt;978-81-206-1965-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[کينډۍ:کتابي سرچينه|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;ISBN / Date incompatibility ([[لارښود:CS1 errors|help]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 errors: ISBN date]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Prem Chand Malhotra |title=Socio-economic survey of Bhopal City and Bairagarh |publisher=Asia Publishing House |year=1964 |page=2 |oclc=1318920}}&lt;/ref&gt;

== راني کاملاپتي ==
[[دوتنه:Ginnorgarh_Fort.jpg|چپ|بټنوک|د ګینورګره کنډوالې، د ګینور کلا]]
په ۱۷۱۰ لسیزه کې، د بهوپال د پورتنۍ جهيل شاوخوا سیمه په عمده توګه د بهیل او ګونډ قبیلې میشته وې. نظام شاه، چې د سیمه ایزو ګونډ جنګسالارانو تر ټولو پیاوړی و، د ګینور کلا (د اوسني سیهور ولسوالۍ کې ګینورګر ) څخه خپله سیمه واکمنه کړه. ګینور یوه نه ماتیدونکې کلا ګڼل کیده، چې د ۲۰۰۰ فوټ لوړو ډبرو په سر کې موقعیت لري، او د ګڼ ځنګلونو سره محاصره وه. د چوهدري کرپا رام چندرا لور، راني کاملاپتي (یا کاملاوتي) د نظام شاه د اوو میرمنو څخه یوه وه. هغه د خپلې ښکلا او وړتیا لپاره مشهوره وه: سیمه ایز افسانې هغه د ''پری'' څخه ډیره ښکلې بولي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[دوتنه:Kamalapati_Mahal_Bhopal.jpg|بټنوک|په بهوپال کې کاملاپتي محل]]
نظام شاه د خپل وراره عالم شاه (چې د چین شاه په نوم هم پیژندل کیږي) لخوا چې د چین پور باری راجا و، زهر ورکړل شو، چې غوښتل یې له کمالاپتي سره واده وکړي. &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;/ref&gt; کمالاپتي دوست محمد خان ته د هغې د عزت او سلطنت د ساتنې او د هغې د میړه د مرګ د غچ اخیستلو لپاره سل زره روپۍ وړاندیز وکړ. خان دا وړاندیز ومانه، او کمالاپتي په خپل لاس راکهي وتړله (په دودیز ډول د خور لخوا د هغې د ورور په لاس تړل کیږي). خان د افغان او ګونډ سرتیرو د ګډ پوځ مشري وکړه عالم شاه ته یې ماته ورکړه. د وژل شوي پاچا سیمه د کمالاپتي سلطنت سره ضمیمه شوه. راني سل زره روپۍ نه درلودې، نو هغې هغه ته نیمایي پیسې ورکړې او د پاتې پیسو په بدل کې یې د بهوپال کلی ورکړ. خان د کاملاپتي د ایالت مدیر هم وټاکل شو، او په حقیقت کې د کوچني ګونډ سلطنت واکمن شو. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAjai_Pal_Singh1987&quot;&gt;Ajai Pal Singh (1987). ''Forts and fortifications in India''. Agam Kala Prakashan. p.&amp;nbsp;94. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16758153 16758153].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; خان د هغې تر مرګ پورې د راني او د هغې زوی نوال شاه ته وفادار پاتې . &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Gillian Bennett |title=Bodies: Sex, Violence, Disease, and Death in Contemporary Legend |publisher=University Press of Mississippi |year=2009 |isbn=978-1-60473-245-0 |pages=70–71}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۲۳ کال کې، راني کاملاپتي د خپل ماڼۍ (اوسنۍ کاملا پارک په بهوپال کې) ته نږدې ځان وژنه وکړه. دوست په پیل کې د راني زوی نول شاه ته وفاداري وښوده، چې د ګینور کلا یې کنټرولوله، او په کلا کې د ژوند کولو بلنه ورکړل شوه. خان خپل ۱۰۰ سرتیري سره نول شاه ووژل او د ګینور کلا یې خپله کړه

== د بهوپال پراختیا ==
[[دوتنه:Upper_Lake,_Bhopal.jpg|چپ|بټنوک|د دوست محمد خان له راتګ څخه مخکې، [[بوپال|بهوپال]] د ګونډ سلطنت یو کلی و.]]
دوست محمد خان د خپل دولت واکمني د اسلام نگر له پلازمېنې څخه کوله. د کمالاپتي د مړینې پر مهال، بهوپال د اسلام نگر جنوب ته د شاوخوا ۱۰۰۰ کسانو کلی و. یوه ورځ، د شکار (ښکار) سفر په جریان کې، دوست محمد خان او میرمن فتح بي بي پریکړه وکړه چې د بهوپال په کلي کې استراحت وکړي. دوست ویده شو، او خوب یې ولید چې یو زاړه پیر له هغه څخه د کلا جوړولو غوښتنه کړې ده. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه خپلې میرمنې ته د خوب په اړه وویل. دا د فتح ګړ کلا د جوړولو لامل شو، چې د فتح بي بي په نوم نومول شوې وه. د کلا بنسټ د ۱۷۲۳ کال د اګست په ۳۰ مه کېښودل شو &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;''Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen''. Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27). Government Central Press. 1979. p.&amp;nbsp;54. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/58636955 58636955].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لومړۍ ډبره د رایسین د قاضي محمد معظم لخوا کېښودل شوه، چې وروسته د بهوپال قاضي (اسلامي قاضي) شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; کلا بالاخره د بهوپال کلي د محاصرې لپاره پراخه شوه. دا هیڅکله دښمن ته ونه رسیده، او تر ۱۸۸۰ پورې، ښار په عمده توګه په دې کلا پورې محدود و.

د بهوپال لومړی جومات، د [[تاج المساجد]] ، هم په دې وخت کې جوړ شو، ترڅو د کلا ساتونکي لمونځونه (لمونځونه) وکړي. په کلا کې د قرآن کریم یوه لاس لیکل شوې کاپي هم [[پارسي ژبه|د فارسي ژبې]] ژباړې سره ساتل شوې وه - کتاب د 5x2.5 فوټ په اندازه پاڼې درلودې (دا کاپي وروسته د خان د اولادې نواب حمیدالله لخوا [[د الازهر پوهنتون|الازهر پوهنتون]] ته ورکړل شوه). &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست محمد خان او د هغه کورنۍ په تدریجي ډول د بهوپال څخه د خپل اصلي کلا په توګه کار اخیستل پیل کړل، که څه هم اسلام نگر لاهم د هغه د ایالت رسمي پلازمینه پاتې شوه.

د ۱۷۲۰-۱۷۲۶ کلونو په اوږدو کې، دوست د ښار شاوخوا د محافظتي دیوال پیل وکړ. په دې توګه، بهوپال له کلي څخه په یوه قوي ښار بدل شو چې شپږ دروازې لري: &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJogendra_Prasad_SinghAnita_Dharmajog1998&quot;&gt;Jogendra Prasad Singh; Anita Dharmajog (1998). ''City planning in India: a study of land use of Bhopal''. Mittal Publications. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28–&lt;/span&gt;33. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7099-705-4|&lt;bdi&gt;978-81-7099-705-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

# ګینوري (د ګینورګر دروازه)
# بودهوارا (د چهارشنبې دروازه)
# اتوارا (د یکشنبې دروازه)
# جمراتي (د پنجشنبې دروازه)
# ملګری (د دوشنبې دروازه)
# امامي (د محرم په ورځ د تعزيې د ساتلو لپاره کارول کېږي)

د شجالپور د راجپوت مشر، بجی رام (یا بجی رام) د دوست د ایالت دیوان (لمړی وزیر) وټاکل شو. هغه د [[هندوان|هندو]] په توګه، د دوست سره د ځایی خلکو په ګټلو کې مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د آصف جاه سره شخړه ==
[[دوتنه:Asaf_Jah_I.jpg|چپ|بټنوک|225x225پېکسل|نظام الملک د سید وروڼو سره د دوست محمد خان د ملاتړ په خاطر په بهوپال برید وکړ.]]
[[دوتنه:CoA_Bhopal.png|چپ|بټنوک|180x180پېکسل|د دوست محمد خان زوی یار محمد د نظام الملک څخه د ''ماهي مراتب'' (د کب وقار) نښه ترلاسه کړه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دا نښه د بهوپال ایالت د وسلو د کوټ برخه شوه.]]
د ۱۷۲۰ لسیزې په لومړیو کې، دوست محمد خان ځان د اجیر عسکر څخه د یو کوچنی دولت واکمن ته انتقال کړ. د مغل امپراتور اورنګزیب له مړینې وروسته، د مالوا سیمه د مغلو سربیره د مراټها او د راجپوتانا د ځینو پاچاهانو لخوا هم ادعا شوه. دې ټولو قدرتونو دا ډول ادعاوې په عمده توګه د خپلو نمایندګیو (لکه سیمه ایزو سردارانو) له لارې کولې، که څه هم دوی کله ناکله په مجازاتو چاپو کې ښکیل وو کله چې سیمه ایزو مشرانو د دوی لخوا غوښتل شوي خراج ورکولو څخه انکار کاوه. دوست محمد خان د مغل امپراتور ته د ګران بیه ډالیو (لکه فیل) او چاپلوسی لیکونو په لیږلو سره د مغل واک ومانه، چې د سید وروڼو لخوا کنټرول کیده. امپراتور فرخ سیار هغه ته ''د نواب دلیر جنګ'' لقب ورکړ، شاید د سید وروڼو په سپارښتنه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د مراټها یرغلونو مخه هم ونیوله چې په منظم ډول یې مغلو ته چوت (خراج) ورکړ. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Zahiruddin Malik |title=The reign of Muhammad Shah, 1719–1748 |publisher=Asia Publishing House |year=1977 |isbn=978-0-210-40598-7}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۹ کال کې، سید وروڼو امپراتور فرخسیار وواژه، چې د دوی پر ضد یې دسیسه جوړه کړې وه. وروسته، دوی رفیع الدرجات او رفیع الدوله د امپراتورانو په توګه وټاکل، چې دواړه په ۱۷۱۹ کال کې د ناروغۍ له امله مړه شول &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Richards |first=John F. |author-link=John F. Richards |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-56603-2 |edition=illustrated, reprint |series=New Cambridge history of India (Volume 5) |page=272}}&lt;/ref&gt; بیا محمد شاه د سید وروڼو په مرسته د مغلو تخت ته پورته شو، چې تر ۱۷۲۲ کال پورې یې د هغه د واکمنانو په توګه دنده ترسره کوله. د سید وروڼو او سیال اشراف نظام الملک ترمنځ دښمني په وروستیو کلونو کې مخ په زیاتیدو وه. دوست محمد خان د نظام الملک له ځواک څخه ښه خبر و، چې د مالوا صوبه دار (والي) و؛ خان د هغه قوي ځواک په جنوب کې دکن ته په لاره کې د بهوپال له لارې تیریدل لیدلي وو. په هرصورت، هغه ځان د سید وروڼو لخوا کنټرول شوي مغل دربار سره یوځای کړ، چې ورسره یې نږدې ملګرتیا رامینځته کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په کال ۱۷۲۰  کې، سید وروڼو د دلاور علي خان په مشرۍ د مغولو یو ځواک د نظام پر وړاندې مالوا ته واستاوه. کله چې له دوست محمد خان څخه وغوښتل شول چې د دې ځواک ملاتړ وکړي، هغه د خپل ورور میر احمد خان په مشرۍ یوه ډله د مغولو په لوري د جګړې لپاره واستوله. د ۱۷۲۰ کال د جون په ۱۹مه د خندوا ته نږدې په برهان پور کې د مغولو ځواکونو پر نظام برید وکړ، خو د نظام له خوا چې د مراټهایانو ملاتړ یې کاوه، په قاطع ډول ماتې وخوړه. دلاور خان، میر احمد او نور جنرالان چې د سید وروڼو له خوا لیږل شوي وو، په جګړه کې ووژل شول، او د دوست محمد خان ځواکونه له مالوا شاته شول، د نظام د مراټها مرستندویانو لخوا تعقیب او لوټ شول. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Raghubir Sinh |title=Malwa in Transition Or a Century of Anarchy: The First Phase, 1698–1765 |publisher=Asian Educational Services |year=1993 |isbn=978-81-206-0750-7 |page=140}}&lt;/ref&gt; په دې توګه، دوست د نظام او مراټها پیشوا دواړو د مخالفت له امله د هغوی دا غوسې ښکار شوه.

وروسته، نظام الملک د سید وروڼو په وژلو کې د امپراتور محمد شاه سره مرسته وکړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Pran Nath Chopra |title=A comprehensive history of modern India, Volume 3 |publisher=Sterling |year=2003 |isbn=978-81-207-2506-5 |page=14}}&lt;/ref&gt; د دکن کنټرول ترلاسه کولو وروسته، هغه پریکړه وکړه چې د سید وروڼو د ملاتړ په توګه د دوست محمد خان څخه ه غچ واخلي. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRajendra_Verma1984&quot;&gt;Rajendra Verma (1984). ''The freedom struggle in the Bhopal State''. Intellectual. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/562460775 562460775].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د مارچ پ۱۷۲۳.۲۳23، هغه یو ځواک بهوپال ته واستاوه، چیرې چې خان د خپلې کلا څخه یو څه جګړه وکړه. &lt;ref name=&quot;WilliamIrvine_1922&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Irvine |author-link=William Irvine (historian) |title=Later Mughals. Vol. 2, 1719–1739 |year=1922 |oclc=452940071}}&lt;/ref&gt; د لنډې محاصرې وروسته، خان بله ورځ د اوربند سره موافقه وکړه. هغه د نظام لپاره د ګران استقبال میلمستیا تنظیم کړه، هغه ته یې یو فیل وړاندې کړ او خپل ځواکونه یې د نظام په ویاړ په یوه غونډۍ کې ځای پر ځای کړل چې ''د نظام ټیکري'' (د نظام غونډۍ) په نوم نومول شوی و''خان'' ه موافقه وکړه چې د خپلې سیمې یوه برخه، په شمول د اسلام نگر کلا، وسپاري. هغه د لس لکو (یو ملیون) روپیو خراج هم ورکړ او ژمنه یې وکړه چې وروسته به دوهم قسط ورکړيخانغه هم اړ شو چې خپل 14 کلن زوی او وارث یار محمد خان د نظام پلازمینې [[حيدراباد، هند|حیدراباد]] ته د یرغمل په توګه واستوي. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د نظام لخوا بهوپال کنټرول په لاس کې واخیست او دوست محمد خان یې د ''کلیدار'' (د کلا قوماندان) په توګه وټاکه. د یوې کلا، ۵۰،۰۰۰ روپیو او د ۲۰۰۰ سرتیرو د ژمنې په بدل کې، نظام خان ته یو ''سند'' (فرمان) ورکړ چې د سیمې څخه د عوایدو راټولولو حق یې ومنل. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Barbara N. Ramusack |author-link=Barbara Ramusack |title=The Indian princes and their states, Volume 3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-26727-4 |edition=illustrated |series=New Cambridge history of India |page=28}}&lt;/ref&gt;

== مړینه او میراث ==
په خپل وروستي کلونو کې، چې د نظام له خوا د هغه سپکاوی یې ولید، د خان یرغل خورا کم شو. هغه د صوفي عرفان او اولیاء څخه الهام واخیست، او روحانيت ته یې مخه کړه. خان ډیری عالمان، حکیمان (ډاکټران) او هنرمندان وهڅول چې په بهوپال کې میشت شي. [[یوسفزی|د یوسفزي]] ، [[روهيله پښتانه|روهیلا]] او فیروز قبیلو په ګډون ډیری پښتانه د هغه د واکمنۍ پرمهال په بهوپال کې میشت شول ځکه چې د سیمې نسبتا سوله ایز چاپیریال و. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(2).jpg|ځايناستی| د دوست خان او فتح بي بي د مقبرې معلومات
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_Bhopal.jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره په [[بوپال|بهوپال]] کې
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(4).jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره
&lt;/gallery&gt;دوست محمد خان د ۱۷۲۸ کال د مارچ په میاشت کې د یوې ناروغۍ له امله مړ شو. ویل کیږي چې د هغه په بدن کې د مختلفو جګړو له امله ۳۰ ټپونه وو چې هغه پکې برخه اخیستې وه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه د فتح ګړه په کلا کې د خپلې میرمنې فتح بي بي تر څنګ ښخ شو.

دوست محمد خان پنځه لوڼې او شپږ زامن (یار، سلطان، صدر، فاضل، واصل او خان بهادر) پریښودل. هغه څو ځله واده وکړ، خو د څو میرمنو تاریخ یې نه دی یاد شوی. د هغه څلور ماشومان د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي څخه وو. کنور سردار بای (وروسته فتح بي بي)، چې د راجپوت نسل څخه د هغه د خوښې میرمن وه، بې اولاده وه، خو د ابراهیم خان په نوم یې یو زوی درلود. خان د جی کنور (وروسته تاج بي بي) څخه درې ماشومان درلودل، چې د کالیاخیري د زمیندار (د ځمکو مشر) لخوا ورته ورکړل شوي وو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د بهوپال محکمې د خان کشر زوی سلطان محمد د خپل ځای ناستي په توګه وټاکه. سلطان محمد خان هغه وخت ۷ یا ۸ کلن و. نظام دا ګمارنه رد کړه، او د دوست یرغمل شوی ځوان زوی یار محمد خان یې د زرو اسونو سره بهوپال ته واستاوه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; یار محمد خان د دوست مشر زوی و، خو هغه د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي زوی نه و؛ هغه ممکن د دوست له مالوا څخه د راتلو وروسته د یوې میرمنې څخه زیږیدلی وای. د بهوپال محکمې هغه ته د نواب لقب ورکولو څخه انکار وکړ ځکه چې هغه یو ناروا زوی و. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFS.R._BakshiO.P._Ralhan2007&quot;&gt;S.R. Bakshi; O.P. Ralhan (2007). ''Madhya Pradesh Through the Ages''. Sarup &amp; Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;380–&lt;/span&gt;383. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7625-806-7|&lt;bdi&gt;978-81-7625-806-7&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په هرصورت، یار محمد ته اجازه ورکړل شوه چې د ریجنټ په توګه شاهي دندې ترسره کړي.

د بهوپال ایالت وروسته د [[برېتانوي هند|برتانوي هند]] تر سرپرستۍ لاندې راغی، او تر ۱۹۴۹ کال پورې د دوست محمد خان د اولادونو لخوا اداره کېده، کله چې دا په خپلواک هند کې مدغم شو. د دوست محمد خان ډیری اولادونه د مسلمان اشرافو سره یوځای وروسته [[پاکستان]] ته مهاجر شول، ځینې یې بیرته خپل اصلي ټاټوبي تیراه سیمې ته راستانه شول پداسې حال کې چې ډیری یې د [[کراچۍ]] په بندري ښار کې میشت شول. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويکيپېډيا:سرچينه په کار ده|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2021)&quot;&gt;حواله اړینه ده&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|30em}}</text>
      <sha1>g3zgu00c37s5ktvymcrp6gnt6voluzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>362846</id>
      <parentid>362845</parentid>
      <timestamp>2026-04-06T09:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>362846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72768" sha1="1mof1j3xnaie2dlebujik3rcqe8648u" xml:space="preserve">
'''دوست محمد خان''' (c. 1657-1728) په مرکزي هند کې [[Bhopal State|د بهوپال ایالت]] ښار تاسیس کړ ،  د عصري مدیا پردیش ایالت پلازمینه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Fodor's India, Nepal and Sri Lanka, 1984 |publisher=[[Fodor's]] |year=1984 |isbn=978-0-679-01013-5 |page=383}}&lt;/ref&gt;

 
{| class=&quot;mw-collapsible infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Dost_Mohammad_Khan,_Nawab_of_Bhopal.jpg|289x289پېکسل]]
&lt;small&gt;دوست محمد خان د بهوپال لمړی افغان نواب&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#d6e4ff; text-align:center; color:#0645ad;&quot; |د بھوپال نواب
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |د واکمنۍ پړاو
|۱۷۰۷ – مارچ ۱۷۲۸
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مخکینی
|نشته (دا موقف نوی جوړ شو)
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ځایناستی
|سلطان محمد خان
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |اصلي نوم
|دوست محمد خان ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |زېږېدنه
|۱۶۵۷ 
تيرا، کابل سبا، مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مړینه
|مارچ ۱۷۲۸ (۷۱ کلن) 
بھوپال، د بھوپال ایالت
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |ښخولو ځای
|فتح ګړ، بھوپال
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |شاهي کورنۍ
|د اورکزیو قبيلې ميرزنی خېل
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |مېرمنې
|مهراز بي بي، فتح بي بي، تاج بي بي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |پلار
|نور محمد خان
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd; text-align:center;&quot; |پوځي دنده
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |وفاداري
|[[دوتنه:Flag_of_the_Mughal_Empire.svg|20x20پېکسل]] مغولي سترواکي
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |رتبه
|سوار، فوجدار، صوبدار
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot; |جګړې
|د مغول او ماراتا جګړې
|}


یو [[پښتانه|افغان]] &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64172/Bhopal/280107/History?anchor=ref84367|title=Bhopal|publisher=Encyclopædia Britannica Inc.|year=2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns |title=India's princely states: people, princes and colonialism |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-41541-5 |editor-last=Waltraud Ernst |edition=illustrated |series=Routledge studies in the modern history of Asia (Volume 45) |page=[https://archive.org/details/indiasprincelyst00erns/page/n167 153] |editor-last2=Biswamoy Pati |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; د تیراه څخه، دوست محمد خان په ۱۷۰۳ کال کې په [[ډيلي|ډیلي]] کې د مغلو په پوځ کې شامل شو. هغه په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ شو، او د مرکزي هند د مالوا ولایت ته وګمارل شو. د امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]] له مړینې وروسته، خان په سیاسي لحاظ بې ثباته مالوا سیمه کې څو سیمه ییزو مشرانو ته خدمات وړاندې کول پیل کړل. په ۱۷۰۹ کال کې، هغه د براسیه جایداد په اجاره واخیست، پداسې حال کې چې د منګل ګړ کوچنۍ [[راجپوت]] سلطنت ته یې د یوه خدمتګار په توګه خدمت کاوه. هغه خپل پښتانه خپلوان مالو ته راوبلل ترڅو د وفادارو ملګرو یوه ډله جوړه کړي. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;/ref&gt; خان په بریالیتوب سره منګل ګړ د نورو راجپوت ګاونډیانو څخه خوندي کړ، د هغې په شاهي کورنۍ کې یې واده وکړ، او د بې وارثې راني له مړینې وروسته یې دولت په خپل لاس کې واخیست. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;/ref&gt;

خان [[د مغولو واکمني|د مغلو امپراتورۍ]] پر ضد په بغاوت کې د مالوا د راجپوت ځایی مشرانو سره یوځای شو. په جګړه کې مات او ټپي شو، هغه د سید حسین علي خان بارحه سره مرسته وکړه، چې د سید وروڼو څخه و. چې د دا سره یې د سید وروڼو ملګرتیا ترلاسه کولو کې مرسته وکړه، چې د مغلو په دربار کې د پاچا ټاکلو په توګه خورا اغیزمن شوي وو. وروسته خان په مالوا کې څو سیمې خپل ایالت ته ضم کړل. خان د ګوند د کوچني سلطنت واکمن راني کملاپاتي ته یې خدمتونه هم وړاندې کړل او د پیسو پرځای یې د بهوپال (په هغه وخت کې یو کوچنی کلی) خاوره ترلاسه کړه. د رانی له مړینې وروسته ، دل د هغې زوی واوژه او د ګوند سلطنت یې ضمیمه کړ.  د 1720 لسیزې په لومړیو کې ، هغه د بهوپال کلي په یوه باوري ښار بدل کړ ، او د نواب لقب یې ترلاسه کړ ، کوم چې په هند کې د ایالتونو مسلمان واکمن لپاره کارول کیده. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د دوست محمد خان ملاتړ د مغل د سیال نظام الملک د دښمنۍ سبب شو. نظام په مارچ 1724 کې په بهوپال یرغل وکړ ، چې خان یې اړ کړ چې د خپل خاورې ډیری برخه پریږدي ، خپل زوی یې د یرغمل په توګه ورکړي او د نظام حاکمیت ومنل.  په خپلو وروستیو کلونو کې، خان [[تصوف|د صوفي]] عرفان علمأوو څخه یې الهام واخیست، د روحانیت په لور یې مخه کړه. هغه او نور پښتانه چې د هغه په واکمنۍ کې په بهوپال کې مېشت شول، د بهوپال کلتور او معمارۍ ته یې د پښتنو او اسلامي نفوذ راوړ.

د خپلې واکمنۍ په اوج کې، د بهوپال ایالت شاوخوا ۷۰۰۰ مربع میله (۱۸،۰۰۰ مربع کیلومتره) ځمکه درلوده. د خان له مړینې نږدې یوه پېړۍ وروسته، دا ایالت په ۱۸۱۸م کال کې د برتانیا تر ملاتړ لاندې راغی، او د دوست محمد خان اولادونو تر ۱۹۴۹م کال پورې پرې واکمني وکړه، تر هغه چې دا د هند له اتحاد سره یوځای شو.

== د ژوند لومړنۍ دوره ==
دوست محمد خان په ۱۶۵۷ کال کې زیږیدلی و.  [[د افغانستان پېښليک|د افغانستان]] په تیرا سیمه کې چې د مغل امپراتورۍ په شمال لویدیځ سرحدونو کې موقعیت لرل (اوس د [[پاکستان]] د [[خيبر پښتونخوا|خیبر پښتونخوا ولایت]] سره مطابقت لري). &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;/ref&gt; د هغه پلار نور محمد خان یو [[پښتانه|افغان]] اشراف و چې د [[اورکزي|اورکزیو]] قبیلې د میرزاخیل قبیلې پورې اړه درلوده.  دا قبیله په تیرا او [[پېښور|پیښور]] سیمه کې ژوند کاوه او اوس هم ژوند کوي.

دوست محمد خان په شل کلنۍ کې د ګاونډي اورکزیو قبیلې څخه د یوې ښکلې نجلۍ، مهراج بي بي سره کوژده وکړه. مهراج وروسته د خپل تره زوی سره واده وکړ، ځکه چې د خان شخصیت ډیر تیری کوونکی او سخت لیدل کیده. په غوسه خان د مهراج بي بي میړه وواژه، چې له امله یې دی د خپلې کورنۍ څخه جلا شو . &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;/ref&gt;

د مغل امپراتور اورنګزېب د خدمت په برخه کې د روښانه راتلونکي لپاره خان ډیلي ته نږدې جلال آباد ته لاړ، چیرې چې د هغه پښتانه خپلوان میشت وو. د جلال آباد د لوهاري د مغولي منصبدار (پوځي اشراف)، د هغه د خپلوانو جلال خان کورنۍ لخوا یې هرکلی وشو. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;/ref&gt; هغه د ۱۶۹۶ او ۱۷۰۳ کلونو ترمنځ جلال آباد ته ورسید، او د جلال خان له کورنۍ سره یې یو څه وخت تیر کړ. د زوکړې د لمانځلو په جریان کې، د دوست او د جلال خان د یو زوی ترمنځ د یوه شخړه رامنځته شوه جګړه وشوه. د جلال خان زوی په دوست باندې د کمان او غشي سره برید وکړ، او دوست په غچ کې هغه په خنجر وواژه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

له دې پېښې وروسته، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې د مغلو پلازمینې [[ډيلي|ډیلي]] ته وتښتي. د دا آس له شپږو ساعتونو منډې وهلو وروسته ولوېد او مړ شو. خان په پښو خپل سفر ته دوام ورکړ او کرنال ته ورسید. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;/ref&gt; د [[کاشغر]] د زاړه ملا جمالي لخوا وپیژندل شو، چا چې هغه ته په تیراه کې [[قران|قرآن کریم]] تدریس کړی و. ملا جمالي [[پښتونستان]] پریښود، او په ډیلي کې یې یوه مدرسه (مسلمانانو ښوونځی) جوړه کړه. خان شاوخوا یو کال په ډیلي کې د ملا جمالي په پناه کې تیر کړ، وروسته یې پریکړه وکړه چې د مغلو پوځ سره یوځای شي. ملا هغه ته د یو اس او پنځه [[اشرفۍ|''اشرفي'']] (د سرو زرو سکې) په ورکولو سره مالي مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د مغولو پوځي کې خدمت ==
[[دوتنه:Aurangzeb_reading_the_Quran.jpg|چپ|بټنوک|193x193پېکسل|مغول امپراتور [[اورنگزیب عالمگیر|اورنګزیب]]]]
په ۱۷۰۳ کال کې، دوست محمد خان د اورنګزېب د وسلو ساتونکي میر فضل الله سره یوځای شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د ۱۷۰۴ کال په شاوخوا کې،خان ته د والي تاردي بیګ لخوا د بغاوت د ماتولو امر ورکړل شو، چې د بندیل خند په سیمه کې یې د یوې لویې قوې مشري کوله. خان د جنرال کاشکو خان په مشرۍ د تاردي بیګ ځواکونو سره په جګړه کې [[گوالير|د ګوالیار]] د مغلو لښکر مشري وکړه. که څه هم د کاشکو خان د ساتونکو او د ''مهاوت'' (فیل سوار) د تورو له امله ټپي شو، خو خان په جګړه کې د کاشکو خان په وژلو بریالی شو. هغه د کاشکو پرې شوی سر په ډیلي کې میر فضل الله ته وسپاره. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په ۱۷۰۵ کال کې، میر فضل الله د دوست محمد خان لښکر امپراتور اورنګزېب ته وړاندې کړ. د خان ''د کارنامو'' له مخې، اورنګزېب له هغه څخه متاثره شو، هغه ته یې د سرو زرو دوه ټوټې سکې ورکړې، او له فضل الله څخه یې وغوښتل چې له خان سره ښه چلند وکړي او مناسب امر ورکړي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په بدل کې، خان امپراتور ته خپله وفاداري څرګنده کړه. له دې وروسته، خان په چټکۍ سره د رتبو له لارې لوړ شو، او د مرکزي هند مالوا ولایت ته وګمارل شو. مالوا په هغه وخت کې له سیاسي پلوه بې ثباته وه، او اورنګزېب په چټکۍ سره واليان بدلول. [[مرهټه واکمني|مراتها]] ، راجپوت مشران او مسلمان جاګیرداران په سیمه او شاوخوا کې د واک لپاره هڅې کولې او مغلان له څو بغاوتونو سره مخ وو.

د امپراتور اورنګزېب د مړینې خبر د ۱۷۰۷ کال د مارچ په ۳مه خان ته ورسېد، کله چې هغه په بهلسا کې و. د اورنګزېب د زامنو ترمنځ د ځای ناستي جګړه پیل شوه، چې دوه یې د وفادارۍ لپاره خان ته ورغلل. په هرصورت، خان د دوی دواړو سره د یو اړخ نیولو څخه انکار وکړ، او ویې ویل چې هغه نشي کولی د خپلو زامنو په وړاندې خپله توره پورته کړي ځکه چې هغه د مرحوم امپراتور سره د وفادارۍ لوړه کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د ساتوونکې خدمتګار په توګه ==
د اورنګزېب امپراتور له مړینې وروسته، مالوا د مرکزي واک د نشتوالي له امله په سیمه کې د مختلفو سردارانو ترمنځ د واک د مبارزې شاهد و. دوست محمد خان د شاوخوا ۵۰ [[پښتانه|پښتانو]] ساتوونکو د یوې ډلې مشر شو، او د لوټ او شخړو په وړاندې یې د سیمه ییزو سردارانو ساتنه پیل کړه. په دې سردارانو کې د سیتاماؤ راجا ریشب داس (۱۶۹۵-۱۷۴۸)، محمد فاروق (د بهلسا والي)، دیا بهادر (د مالوا د مغل مرستیال والي) او د منګل ګړ راجا انند سینګ سولانکي شامل وو. &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;/ref&gt;

مانگلګړ د مالوا په سیمه کې یو کوچنی راجپوت ولایت و، چې د راجا آنند سینگ سولانکي لخوا اداره کېده. د راجا مور وروسته له دې چې دست محمد خان ته ډېره مينه ورکړه. د راجا له مړینې وروسته په ډیلي کې، هغې خان د مانگلګړ د کمدار یا مختار (&quot;ساتونکی&quot;) په توګه وټاکه، شاوخوا ۱۷۰۸] خان ته دنده ورکړل شوې وه چې د دوګر راني (ملکه) او د هغې املاک وساتي. د مانگلګړ په خدمت کې، خان د آنند سینگ له لور کنور سردار بائی سره واده وکړ،چې وروسته اسلام قبول کړ او فتح بی بی (فتح بی بی هم لیکل کیږي) نوم یې کیښود. خان د څو نورو ښځو سره واده کړی و، مګر فتح بی بی د خان د خوښې مېرمن پاتې شوه.. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په راتلونکو څو کلونو کې، خان د منګل ګړ څخه کار کاوه، د هر هغه چا لپاره کار کاوه چې د خان د مشهور ساتوونکو خدماتو لپاره پیسې ورکولو ته لیواله وو.

== د بیراسیا املاک ==
{{Location map|India}}
په ۱۷۰۹ کال کې، دوست محمد خان پریکړه وکړه چې خپله یو جایداد جوړ کړي. براسیه ، منګل ګړ ته نږدې یوه کوچنۍ ''مستجیري'' (کرایه شوې جایداد)، د ډیلي میشته مغل جایداد لرونکي تاج محمد خان تر واک لاندې وه. دا د لویو لارویانو او لوټمارانو د منظم بریدونو له امله له ګډوډۍ او بې قانونۍ سره مخ وه. د محمد صلاح، سندر رائے او عالم چند قانونګو په مشوره، دوست محمد خان د براسیه اجاره واخیسته. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;/ref&gt; په اجاره کې د ۳۰،۰۰۰ روپیو کلنی تادیه شامله وه، کوم چې خان د خپلې میرمنې فتح بي بي په مرسته چې د منګل ګړ شاهي کورنۍ پورې اړه درلوده، د ورکولو توان درلود. خان مولوي محمد صالح د ''قاضي'' (قاضي) په توګه وټاکه، یو جومات او یوه کلا یې جوړه کړه، او خپل وفادار افغان مرستیالان یې په مختلفو اداري ظرفیتونو کې ځای پر ځای کړل. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان هم هڅه وکړه چې په [[گوجرات|ګجرات]] کې ځینې سیمې ونیسي، خو ناکام شو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په ګجرات کې د یوې ناکامې چاپې په ترڅ کې د [[مرهټه واکمني|مرهټي]] جنګسالار له خوا له ماتې وروسته، هغه د خپلو یاغي سرتیرو لخوا بندي شو. خان وروسته له هغه خوشې شو چې د دا میرمن فتح بي بي د دا تښتونکو ته د پیسې ورکړې. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د واک پراخې مبارزې او بې وفايي، په ځانګړې توګه د ګجرات له برید وروسته د خپلو سړیو لخوا د هغه بندي کیدل، خان د شاوخوا خلکو په اړه بې باوره کړی و. له همدې امله، هغه په تیرا کې خپل خپلوان مالوا ته بلنه ورکړه. د خان پلار، مهراج بي بي (د هغه میرمن - هغه نجلۍ چې هغه ورسره په تیرا کې کوژده کړې وه) او د هغه پنځه وروڼه په ۱۷۱۲ کې د میرازخیلو شاوخوا ۵۰ قبیلوي کسانو سره براسیه ته ورسیدل. د هغه پلار په ۱۷۱۵ کې د براسیه ته له رسیدو لږ وروسته مړ شو. د هغه پنځه وروڼه شیر، الف، شاه، میر احمد او عاقل وو؛ د عاقل پرته ټول په راتلونکو جګړو کې مړه شول. هغه پښتانه چې د خان د نږدې کورنۍ سره ملګري وو، وروسته د &quot;برو کټ پټان&quot; په نوم پیژندل شوي، او د دوی کورنۍ په بهوپال کې خورا اغیزمنې شوې. &lt;ref name=&quot;Abida_memoirs&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Abida Sultaan |author-link=Abida Sultan |title=Memoirs of a rebel princess |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-19-579958-3 |edition=illustrated |page=xli-11}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAbida_Sultaan2004&quot;&gt;[[Abida Sultan|Abida Sultaan]] (2004). ''Memoirs of a rebel princess'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). [[Oxford University Press]]. p.&amp;nbsp;xli-11. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-579958-3|&lt;bdi&gt;978-0-19-579958-3&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوی د ''برو کټ'' (&quot;د سرې پرې کوونکی&quot;) پټان په نوم پیژندل شوي ځکه چې دوی په پیل کې خپل کورونه په سرو خښتو جوړ کړل.

== د سیمه ییزو مشرانو سره مبارزه ==
د منګل ګړ د راجپوت ګاونډیانو، د پاراسون د ټھاکر (مشر) په مشرۍ، د منګل ګړ د رانې د مخ په زیاتیدونکي ځواک سره د مقابلې لپاره یو اتحاد جوړ کړ. د منګل ګړ او ټھاکر ترمنځ جګړه د څو ورځو لپاره روانه وه. د [[هولي]] د جشن په جریان کې، ټھاکر د جشنونو لپاره په اوربند ټینګار وکړ. دوست محمد خان اوربند ته موافقه وکړه، مګر د سوالګر په جامو کې  یېیو جاسوس د ټھاکر کمپ ته واستاوه. جاسوس بیرته د دې خبر سره راغی چې راجپوتان د شرابو په حالت کې دي. خان د اوربند سرغړونه وکړه او د شپې یې د دښمن په کمپ برید وکړ، د راجپوت سردارانو ته یې په قاطع ډول ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د راجپوت نورې نږدې سیمې لکه خیچیواړه او امتواره هم فتح کړې. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۵ کال کې، خان د بل ګاونډي راجپوت مشر، نارسینګ راو چوهان (چې د نارسینګ دیورا په نوم هم پیژندل کیږي) سره په شخړه کې ښکیل شو، چې د براسیا ته نږدې د جګدیش پور د قلعه بند کلي مالک و. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=R. K. Sharma |title=Archaeology of Bhopal region |last2=Rahman Ali |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1980 |series=Indian history and culture series (Volume 1) |oclc=7173802}}&lt;/ref&gt; نارسینګ دیورا د دلود په برخیرا پټیل څخه د خراج غوښتنه وکړه، چا چې مخکې له دې چې دوست ته د مغل کمپ څخه وتښتي، پناه ورکړې وه. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;/ref&gt; خان موافقه وکړه چې د نارسینګ سره یو تړون وکړي، او دواړه خواوې په جګدیش پور کې سره ولیدل، چې په هر اړخ کې ۱۶ سړي وو. خان د غونډې لپاره د تال سیند (چې د بنګانا په نوم هم پیژندل کیږي) په غاړه خیمه ودروله. د دواړو خواوو لپاره د هغه لخوا ترتیب شوي ډوډۍ وروسته، هغه ''د اتر'' (عطر) او ''پان'' (د شرابو پاڼې) امر کولو په بهانه بهر ووت، کوم چې په حقیقت کې د خان پټو کسانو لپاره د راجپوتانو د وژلو لپاره یو سیګنال و. &lt;ref name=&quot;ShahJahan_taj-ul&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shah Jahan Begam |author-link=Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal |url=https://archive.org/details/tjulikbltrikhbh00begagoog |title=The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal |publisher=Thacker, Spink |year=1876 |location=Calcutta |oclc=28302607}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShah_Jahan_Begam1876&quot;&gt;[[Sultan Shah Jahan, Begum of Bhopal|Shah Jahan Begam]] (1876). [[iarchive:tjulikbltrikhbh00begagoog|''The táj-ul ikbál tárikh Bhopal, or, The history of Bhopal'']]. Calcutta: Thacker, Spink. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/28302607 28302607].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ویل کیږي چې د تال سیند د قربانیانو په وینو سره سور ښکاریده، او له همدې امله یې د &quot; هالالي &quot; سیند (د قتل سیند) نوم بدل شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; له دې پېښې وروسته، خان د جګدیش پور نوم په اسلام نگر بدل کړ، کلا یې پیاوړې کړه او دا ځای یې خپل مرکز وټاکه.

د خان د تره زوی دلیر محمد خان (یا دلیل خان) هم یو څه سیمه ترلاسه کړې وه، چې د کوروای دولت یې تاسیس کړ. په ۱۷۲۲ کال کې، هغه د براسیا څخه لیدنه وکړه او وړاندیز یې وکړ چې دواړه د تره زویان د خپلې سیمې د پراخولو لپاره سره یوځای شي، او د دوی د ځمکې او ملکیت استملاک په مساوي ډول وویشل شي. په هرصورت، دوست محمد خان خپل د تره زوی ووژلو. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان د دیا بهادر په وړاندې هم جګړه وکړه، چې د راجپوت جنرال او مغل ولایتی (والي) و. د دیا بهادر ځواکونو په پیل کې د خان پوځ ته ماتې ورکړه، چې د جګړې له ډګر څخه وتښتېد. یو سخت ټپي خان، چې په جګړه کې یې خپل یو ورور له لاسه ورکړی و، بندی شو. د راجپوتانو لخوا ورسره ښه چلند وشو، او د ټپونو څخه د رغیدو وروسته دیا بهادر ته وړاندې شو. دیا بهادر خان ته په خپلو ځواکونو کې د مقام وړاندیز وکړ، خو خان  رد کړ، پداسې حال کې چې د بهادر د مهربانۍ څخه مننه څرګنده کړه. کله چې له هغه وپوښتل شول چې که خوشې شي نو څه به وکړي، خان ځواب ورکړ چې هغه به دیا بهادر په وړاندې بله جګړه وکړي. بهادر، د خان له زړورتیا څخه متاثره شو، هغه یې خوشې کړ. څو میاشتې وروسته، خان د دیا بهادر په خپل نوي راپورته شوي ځواک سره ماتې ورکړه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د سید وروڼو سره بیعت ==
سيد وروڼه دوه اشراف وو، چې د اورنګزيب د امپراتور له مړينې وروسته په مغولو دربار کې ډېر نفوذ درلود. د اورنګزيب زوی بهادر شاه اول خپلو وروڼو ته ماتې ورکړه ترڅو د سيد وروڼو او نظام الملک، چې د مغولو په دربار کې يو بل اغېزمن مدير و، په مرسته تخت ونيسي. بهادر شاه اول په ۱۷۱۲ کال کې مړ شو او د هغه ځای ناستی جهاندار شاه د سيد وروڼو په امر ووژل شو. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Salma Ahmed Farooqui |title=A Comprehensive History of Medieval India |publisher=[[Pearson Education]] India |year=2011 |isbn=978-81-317-3202-1 |page=308}}&lt;/ref&gt; په ۱۷۱۳ کال کې، د جهاندار وراره فرخسيار د وروڼو لخوا د ګوډاګي پاچا په توګه وټاکل شو، چا چې د نظام الملک د مغل دربار څخه لرې دکن ته د لېږلو دسيسه جوړه کړه. د مغولو له دربار څخه ناخوښه، نظام الملک هم اراده درلوده چې خپل خپلواک دولت جوړ کړي، او د مالوا او دکن د والي په توګه جنوب ته لاړ.

کله چې مغلو د مالوا د راجپوت مشرانو د بغاوت د مخنیوي لپاره له ډیلي څخه یو ځواک واستاوه، دوست محمد خان د راجپوتونو سره یوځای شو د جګړې په پایله کې، د خان جنګیالي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل، چې خان یې سخت ټپي او بې هوښه پریښود. خان په خپله ډایري کې لیکلي چې هغه یوازې هغه وخت هوش ته راغی کله چې [[سورلنډی|ګیدړو]] د هغه د غړو په خوړلو پیل وکړ. خان په خپل ''مشوک'' (د اوبو وړونکی) کې پاتې لږې اوبه یو ټپي او تږي مغولي سرتیري ته وړاندې کړې،. دا سړی سید حسین علي خان برها وو، د سید وروڼو څخه کوچنی. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

کله چې مغولي عسکر د سید حسین علي د ژغورنې لپاره راورسېدل، نو دوست محمد خان هم د ټپي مغولي اشراف ته د اوبو ورکولو په برخه کې د هغه د مهربانۍ په بدل کې وژغورل شو. خان وروسته د سید حسین علي تر څارنې لاندې روغ شو، چا چې هغه ته د [[اله اباد|اله آباد]] والي جوړولو وړاندیز وکړ. خان د سید وروڼو سره خپله وفاداري اعلان کړه، مګر وړاندیز یې رد کړ، ځکه چې خان نه غوښتل چې مالوا پریږدي. هغه د سرو زرو سکې، توره او د اسونو د یوې ډلې د ډالیو سره بیرته منګلګر ته واستول شو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د سید وروڼو سره د خان نږدېوالي وروسته خان ته د نظام الملک غوسه راوپاروله، نظام الملوک د ۱۷۲۲-۲۴ کلونو په اوږدو کې د سید وروڼو د وژلو لپاره د مغول امپراتور محمد شاه سره یوځای شو.

== د جاگیردارۍ پراختیا ==
د دوست محمد خان د منګل ګړ ته له راستنېدو لږ وروسته، د سلطنت د ملکې (ملکه) بې وارثه مړه شوه. د راني له مړینې وروسته، خان د منګل ګړ سیمه غصب کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shyam Singh Shashi |title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 100 |publisher=Anmol |year=1996 |isbn=978-81-7041-859-7 |page=158}}&lt;/ref&gt; د خپلو وفادارو &quot;باروکټ&quot; پښتنو ملګرو په ملاتړ، خان د خپل ځان لپاره د جایداد جوړولو ته چمتو شو. خان د څو سیمو د یوځای کولو لپاره جګړې وکړې، په جګړو کې یې خپل دوه وروڼه له لاسه ورکړل. څو سیمه ییزو مشرانو ( جاګیرداران او زمینداران ) پرته له جګړې د هغه واکمني ومنله.

کله چې خان له منګلګره لرې و، د بهلسه والي محمد فاروق حکیم د هغه سړي بندیان کړل او د هغه شخصي ملکیت یې ضبط کړ. کله چې خان بیرته راغی او ورسره مخ شو، فاروق وویل چې فاروق باور لرل چې خان د مغلو سره په جګړه کې مړ شوی دی. هغه بندیان شوي سړي خوشې کړل، مګر د خان یوازې نیمایي شیان یې بیرته ورکړل. پایله یې دښمني شوه بالاخره بهلسه ته نږدې د جګړې لامل شوه. د فاروق په پوځ کې ۴۰،۰۰۰ مرهټي او راجپوت سرتیري شامل وو، پداسې حال کې چې خان یوازې ۵۰۰۰ افغانان قومانده کوله، چې د ځینو راجپوت سرتیرو لخوا یې ملاتړ کیده. په یوه اړخیزه جګړه کې، خان خپل ورور شیر محمد خان له لاسه ورکړ، او د هغه سړي د جګړې له ډګر څخه وتښتېدل. دوست محمد خان، د خپلو ځینو خورا وفادارو کسانو سره، د جګړې ډګر ته نږدې په یوه ځنګله کې پټ شو.  کله چې خان پټ پروت و  فاروق یې د بریا په لاریون کې په فیل سپور ولید. ځان د فاروق د وژل شوي سرتیري په یونیفورم کې و، خپل مخ یې د سکارف او خولۍ سره پټ کړی و. د بریا د ډولونو د شور او زوږ په منځ کې، هغه په فیل باندې ''هوده'' (څوکۍ) وخوځوله، فاروق او د هغه ساتونکی یې ووژل، او بریا یې اعلان کړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Vidisha |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 42) |oclc=42872666}}&lt;/ref&gt;

خان په آشته ، دبیپوره، درهه ، ګلګاون، ګیراسپور، اچهور ، سیهور او شوجالپور کې د څو سیمو کنټرول هم ترلاسه کړ. &lt;ref name=&quot;Somerset_states&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Somerset Playne |title=Indian states: a biographical, historical, and administrative survey |last2=R. V. Solomon |last3=J. W. Bond |last4=Arnold Wright |publisher=Asian Educational Services |year=1922 |isbn=978-81-206-1965-4 |editor-last=Arnold Wright |edition=illustrated, reprint |page=57}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSomerset_PlayneR._V._SolomonJ._W._BondArnold_Wright1922&quot;&gt;Somerset Playne; R. V. Solomon; J. W. Bond; Arnold Wright (1922). Arnold Wright (ed.). ''Indian states: a biographical, historical, and administrative survey'' (illustrated, reprint&amp;nbsp;ed.). Asian Educational Services. p.&amp;nbsp;57. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-206-1965-4|&lt;bdi&gt;978-81-206-1965-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[کينډۍ:کتابي سرچينه|cite book]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cs1-hidden-error citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;ISBN / Date incompatibility ([[لارښود:CS1 errors|help]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 errors: ISBN date]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Prem Chand Malhotra |title=Socio-economic survey of Bhopal City and Bairagarh |publisher=Asia Publishing House |year=1964 |page=2 |oclc=1318920}}&lt;/ref&gt;

== راني کاملاپتي ==
[[دوتنه:Ginnorgarh_Fort.jpg|چپ|بټنوک|د ګینورګره کنډوالې، د ګینور کلا]]
په ۱۷۱۰ لسیزه کې، د بهوپال د پورتنۍ جهيل شاوخوا سیمه په عمده توګه د بهیل او ګونډ قبیلې میشته وې. نظام شاه، چې د سیمه ایزو ګونډ جنګسالارانو تر ټولو پیاوړی و، د ګینور کلا (د اوسني سیهور ولسوالۍ کې ګینورګر ) څخه خپله سیمه واکمنه کړه. ګینور یوه نه ماتیدونکې کلا ګڼل کیده، چې د ۲۰۰۰ فوټ لوړو ډبرو په سر کې موقعیت لري، او د ګڼ ځنګلونو سره محاصره وه. د چوهدري کرپا رام چندرا لور، راني کاملاپتي (یا کاملاوتي) د نظام شاه د اوو میرمنو څخه یوه وه. هغه د خپلې ښکلا او وړتیا لپاره مشهوره وه: سیمه ایز افسانې هغه د ''پری'' څخه ډیره ښکلې بولي. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
[[دوتنه:Kamalapati_Mahal_Bhopal.jpg|بټنوک|په بهوپال کې کاملاپتي محل]]
نظام شاه د خپل وراره عالم شاه (چې د چین شاه په نوم هم پیژندل کیږي) لخوا چې د چین پور باری راجا و، زهر ورکړل شو، چې غوښتل یې له کمالاپتي سره واده وکړي. &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;/ref&gt; کمالاپتي دوست محمد خان ته د هغې د عزت او سلطنت د ساتنې او د هغې د میړه د مرګ د غچ اخیستلو لپاره سل زره روپۍ وړاندیز وکړ. خان دا وړاندیز ومانه، او کمالاپتي په خپل لاس راکهي وتړله (په دودیز ډول د خور لخوا د هغې د ورور په لاس تړل کیږي). خان د افغان او ګونډ سرتیرو د ګډ پوځ مشري وکړه عالم شاه ته یې ماته ورکړه. د وژل شوي پاچا سیمه د کمالاپتي سلطنت سره ضمیمه شوه. راني سل زره روپۍ نه درلودې، نو هغې هغه ته نیمایي پیسې ورکړې او د پاتې پیسو په بدل کې یې د بهوپال کلی ورکړ. خان د کاملاپتي د ایالت مدیر هم وټاکل شو، او په حقیقت کې د کوچني ګونډ سلطنت واکمن شو. &lt;ref name=&quot;AjaiPal_1987&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ajai Pal Singh |title=Forts and fortifications in India |publisher=Agam Kala Prakashan |year=1987 |page=94 |oclc=16758153}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAjai_Pal_Singh1987&quot;&gt;Ajai Pal Singh (1987). ''Forts and fortifications in India''. Agam Kala Prakashan. p.&amp;nbsp;94. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16758153 16758153].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; خان د هغې تر مرګ پورې د راني او د هغې زوی نوال شاه ته وفادار پاتې . &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Gillian Bennett |title=Bodies: Sex, Violence, Disease, and Death in Contemporary Legend |publisher=University Press of Mississippi |year=2009 |isbn=978-1-60473-245-0 |pages=70–71}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۲۳ کال کې، راني کاملاپتي د خپل ماڼۍ (اوسنۍ کاملا پارک په بهوپال کې) ته نږدې ځان وژنه وکړه. دوست په پیل کې د راني زوی نول شاه ته وفاداري وښوده، چې د ګینور کلا یې کنټرولوله، او په کلا کې د ژوند کولو بلنه ورکړل شوه. خان خپل ۱۰۰ سرتیري سره نول شاه ووژل او د ګینور کلا یې خپله کړه

== د بهوپال پراختیا ==
[[دوتنه:Upper_Lake,_Bhopal.jpg|چپ|بټنوک|د دوست محمد خان له راتګ څخه مخکې، [[بوپال|بهوپال]] د ګونډ سلطنت یو کلی و.]]
دوست محمد خان د خپل دولت واکمني د اسلام نگر له پلازمېنې څخه کوله. د کمالاپتي د مړینې پر مهال، بهوپال د اسلام نگر جنوب ته د شاوخوا ۱۰۰۰ کسانو کلی و. یوه ورځ، د شکار (ښکار) سفر په جریان کې، دوست محمد خان او میرمن فتح بي بي پریکړه وکړه چې د بهوپال په کلي کې استراحت وکړي. دوست ویده شو، او خوب یې ولید چې یو زاړه پیر له هغه څخه د کلا جوړولو غوښتنه کړې ده. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه خپلې میرمنې ته د خوب په اړه وویل. دا د فتح ګړ کلا د جوړولو لامل شو، چې د فتح بي بي په نوم نومول شوې وه. د کلا بنسټ د ۱۷۲۳ کال د اګست په ۳۰ مه کېښودل شو &lt;ref name=&quot;Gazetteer_Raisen_1979&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |title=Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen |publisher=Government Central Press |year=1979 |series=Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27) |page=54 |oclc=58636955}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;''Madhya Pradesh District Gazetteers: Raisen''. Madhya Pradesh District Gazetteers (Volume 27). Government Central Press. 1979. p.&amp;nbsp;54. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/58636955 58636955].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; لومړۍ ډبره د رایسین د قاضي محمد معظم لخوا کېښودل شوه، چې وروسته د بهوپال قاضي (اسلامي قاضي) شو. &lt;ref name=&quot;KamlaMittal_1990&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Kamla Mittal |title=History of Bhopal State |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |page=2 |oclc=551527788}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKamla_Mittal1990&quot;&gt;Kamla Mittal (1990). ''History of Bhopal State''. Munshiram Manoharlal. p.&amp;nbsp;2. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/551527788 551527788].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; کلا بالاخره د بهوپال کلي د محاصرې لپاره پراخه شوه. دا هیڅکله دښمن ته ونه رسیده، او تر ۱۸۸۰ پورې، ښار په عمده توګه په دې کلا پورې محدود و.

د بهوپال لومړی جومات، د [[تاج المساجد]] ، هم په دې وخت کې جوړ شو، ترڅو د کلا ساتونکي لمونځونه (لمونځونه) وکړي. په کلا کې د قرآن کریم یوه لاس لیکل شوې کاپي هم [[پارسي ژبه|د فارسي ژبې]] ژباړې سره ساتل شوې وه - کتاب د 5x2.5 فوټ په اندازه پاڼې درلودې (دا کاپي وروسته د خان د اولادې نواب حمیدالله لخوا [[د الازهر پوهنتون|الازهر پوهنتون]] ته ورکړل شوه). &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست محمد خان او د هغه کورنۍ په تدریجي ډول د بهوپال څخه د خپل اصلي کلا په توګه کار اخیستل پیل کړل، که څه هم اسلام نگر لاهم د هغه د ایالت رسمي پلازمینه پاتې شوه.

د ۱۷۲۰-۱۷۲۶ کلونو په اوږدو کې، دوست د ښار شاوخوا د محافظتي دیوال پیل وکړ. په دې توګه، بهوپال له کلي څخه په یوه قوي ښار بدل شو چې شپږ دروازې لري: &lt;ref name=&quot;Jogendra_Anita_Planning&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Jogendra Prasad Singh |title=City planning in India: a study of land use of Bhopal |last2=Anita Dharmajog |publisher=Mittal Publications |year=1998 |isbn=978-81-7099-705-4 |pages=28–33}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFJogendra_Prasad_SinghAnita_Dharmajog1998&quot;&gt;Jogendra Prasad Singh; Anita Dharmajog (1998). ''City planning in India: a study of land use of Bhopal''. Mittal Publications. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;28–&lt;/span&gt;33. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7099-705-4|&lt;bdi&gt;978-81-7099-705-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

# ګینوري (د ګینورګر دروازه)
# بودهوارا (د چهارشنبې دروازه)
# اتوارا (د یکشنبې دروازه)
# جمراتي (د پنجشنبې دروازه)
# ملګری (د دوشنبې دروازه)
# امامي (د محرم په ورځ د تعزيې د ساتلو لپاره کارول کېږي)

د شجالپور د راجپوت مشر، بجی رام (یا بجی رام) د دوست د ایالت دیوان (لمړی وزیر) وټاکل شو. هغه د [[هندوان|هندو]] په توګه، د دوست سره د ځایی خلکو په ګټلو کې مرسته وکړه. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== د آصف جاه سره شخړه ==
[[دوتنه:Asaf_Jah_I.jpg|چپ|بټنوک|225x225پېکسل|نظام الملک د سید وروڼو سره د دوست محمد خان د ملاتړ په خاطر په بهوپال برید وکړ.]]
[[دوتنه:CoA_Bhopal.png|چپ|بټنوک|180x180پېکسل|د دوست محمد خان زوی یار محمد د نظام الملک څخه د ''ماهي مراتب'' (د کب وقار) نښه ترلاسه کړه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دا نښه د بهوپال ایالت د وسلو د کوټ برخه شوه.]]
د ۱۷۲۰ لسیزې په لومړیو کې، دوست محمد خان ځان د اجیر عسکر څخه د یو کوچنی دولت واکمن ته انتقال کړ. د مغل امپراتور اورنګزیب له مړینې وروسته، د مالوا سیمه د مغلو سربیره د مراټها او د راجپوتانا د ځینو پاچاهانو لخوا هم ادعا شوه. دې ټولو قدرتونو دا ډول ادعاوې په عمده توګه د خپلو نمایندګیو (لکه سیمه ایزو سردارانو) له لارې کولې، که څه هم دوی کله ناکله په مجازاتو چاپو کې ښکیل وو کله چې سیمه ایزو مشرانو د دوی لخوا غوښتل شوي خراج ورکولو څخه انکار کاوه. دوست محمد خان د مغل امپراتور ته د ګران بیه ډالیو (لکه فیل) او چاپلوسی لیکونو په لیږلو سره د مغل واک ومانه، چې د سید وروڼو لخوا کنټرول کیده. امپراتور فرخ سیار هغه ته ''د نواب دلیر جنګ'' لقب ورکړ، شاید د سید وروڼو په سپارښتنه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; دوست د مراټها یرغلونو مخه هم ونیوله چې په منظم ډول یې مغلو ته چوت (خراج) ورکړ. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Zahiruddin Malik |title=The reign of Muhammad Shah, 1719–1748 |publisher=Asia Publishing House |year=1977 |isbn=978-0-210-40598-7}}&lt;/ref&gt;

په ۱۷۱۹ کال کې، سید وروڼو امپراتور فرخسیار وواژه، چې د دوی پر ضد یې دسیسه جوړه کړې وه. وروسته، دوی رفیع الدرجات او رفیع الدوله د امپراتورانو په توګه وټاکل، چې دواړه په ۱۷۱۹ کال کې د ناروغۍ له امله مړه شول &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Richards |first=John F. |author-link=John F. Richards |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-56603-2 |edition=illustrated, reprint |series=New Cambridge history of India (Volume 5) |page=272}}&lt;/ref&gt; بیا محمد شاه د سید وروڼو په مرسته د مغلو تخت ته پورته شو، چې تر ۱۷۲۲ کال پورې یې د هغه د واکمنانو په توګه دنده ترسره کوله. د سید وروڼو او سیال اشراف نظام الملک ترمنځ دښمني په وروستیو کلونو کې مخ په زیاتیدو وه. دوست محمد خان د نظام الملک له ځواک څخه ښه خبر و، چې د مالوا صوبه دار (والي) و؛ خان د هغه قوي ځواک په جنوب کې دکن ته په لاره کې د بهوپال له لارې تیریدل لیدلي وو. په هرصورت، هغه ځان د سید وروڼو لخوا کنټرول شوي مغل دربار سره یوځای کړ، چې ورسره یې نږدې ملګرتیا رامینځته کړې وه. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

په کال ۱۷۲۰  کې، سید وروڼو د دلاور علي خان په مشرۍ د مغولو یو ځواک د نظام پر وړاندې مالوا ته واستاوه. کله چې له دوست محمد خان څخه وغوښتل شول چې د دې ځواک ملاتړ وکړي، هغه د خپل ورور میر احمد خان په مشرۍ یوه ډله د مغولو په لوري د جګړې لپاره واستوله. د ۱۷۲۰ کال د جون په ۱۹مه د خندوا ته نږدې په برهان پور کې د مغولو ځواکونو پر نظام برید وکړ، خو د نظام له خوا چې د مراټهایانو ملاتړ یې کاوه، په قاطع ډول ماتې وخوړه. دلاور خان، میر احمد او نور جنرالان چې د سید وروڼو له خوا لیږل شوي وو، په جګړه کې ووژل شول، او د دوست محمد خان ځواکونه له مالوا شاته شول، د نظام د مراټها مرستندویانو لخوا تعقیب او لوټ شول. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Raghubir Sinh |title=Malwa in Transition Or a Century of Anarchy: The First Phase, 1698–1765 |publisher=Asian Educational Services |year=1993 |isbn=978-81-206-0750-7 |page=140}}&lt;/ref&gt; په دې توګه، دوست د نظام او مراټها پیشوا دواړو د مخالفت له امله د هغوی دا غوسې ښکار شوه.

وروسته، نظام الملک د سید وروڼو په وژلو کې د امپراتور محمد شاه سره مرسته وکړه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Pran Nath Chopra |title=A comprehensive history of modern India, Volume 3 |publisher=Sterling |year=2003 |isbn=978-81-207-2506-5 |page=14}}&lt;/ref&gt; د دکن کنټرول ترلاسه کولو وروسته، هغه پریکړه وکړه چې د سید وروڼو د ملاتړ په توګه د دوست محمد خان څخه ه غچ واخلي. &lt;ref name=&quot;Rajendra_struggle&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Rajendra Verma |title=The freedom struggle in the Bhopal State |publisher=Intellectual |year=1984 |oclc=562460775}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFRajendra_Verma1984&quot;&gt;Rajendra Verma (1984). ''The freedom struggle in the Bhopal State''. Intellectual. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/562460775 562460775].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; د مارچ پ۱۷۲۳.۲۳23، هغه یو ځواک بهوپال ته واستاوه، چیرې چې خان د خپلې کلا څخه یو څه جګړه وکړه. &lt;ref name=&quot;WilliamIrvine_1922&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Irvine |author-link=William Irvine (historian) |title=Later Mughals. Vol. 2, 1719–1739 |year=1922 |oclc=452940071}}&lt;/ref&gt; د لنډې محاصرې وروسته، خان بله ورځ د اوربند سره موافقه وکړه. هغه د نظام لپاره د ګران استقبال میلمستیا تنظیم کړه، هغه ته یې یو فیل وړاندې کړ او خپل ځواکونه یې د نظام په ویاړ په یوه غونډۍ کې ځای پر ځای کړل چې ''د نظام ټیکري'' (د نظام غونډۍ) په نوم نومول شوی و''خان'' ه موافقه وکړه چې د خپلې سیمې یوه برخه، په شمول د اسلام نگر کلا، وسپاري. هغه د لس لکو (یو ملیون) روپیو خراج هم ورکړ او ژمنه یې وکړه چې وروسته به دوهم قسط ورکړيخانغه هم اړ شو چې خپل 14 کلن زوی او وارث یار محمد خان د نظام پلازمینې [[حيدراباد، هند|حیدراباد]] ته د یرغمل په توګه واستوي. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د نظام لخوا بهوپال کنټرول په لاس کې واخیست او دوست محمد خان یې د ''کلیدار'' (د کلا قوماندان) په توګه وټاکه. د یوې کلا، ۵۰،۰۰۰ روپیو او د ۲۰۰۰ سرتیرو د ژمنې په بدل کې، نظام خان ته یو ''سند'' (فرمان) ورکړ چې د سیمې څخه د عوایدو راټولولو حق یې ومنل. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Barbara N. Ramusack |author-link=Barbara Ramusack |title=The Indian princes and their states, Volume 3 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-26727-4 |edition=illustrated |series=New Cambridge history of India |page=28}}&lt;/ref&gt;

== مړینه او میراث ==
په خپل وروستي کلونو کې، چې د نظام له خوا د هغه سپکاوی یې ولید، د خان یرغل خورا کم شو. هغه د صوفي عرفان او اولیاء څخه الهام واخیست، او روحانيت ته یې مخه کړه. خان ډیری عالمان، حکیمان (ډاکټران) او هنرمندان وهڅول چې په بهوپال کې میشت شي. [[یوسفزی|د یوسفزي]] ، [[روهيله پښتانه|روهیلا]] او فیروز قبیلو په ګډون ډیری پښتانه د هغه د واکمنۍ پرمهال په بهوپال کې میشت شول ځکه چې د سیمې نسبتا سوله ایز چاپیریال و. &lt;ref name=&quot;Ashfaq_1981&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Ashfaq Ali |title=Bhopal, past and present |publisher=Jai Bharat |year=1981 |edition=2nd |oclc=7946861}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFAshfaq_Ali1981&quot;&gt;Ashfaq Ali (1981). ''Bhopal, past and present'' (2nd&amp;nbsp;ed.). Jai Bharat. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/7946861 7946861].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

دوست محمد خان&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(2).jpg|ځايناستی| د دوست خان او فتح بي بي د مقبرې معلومات
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_Bhopal.jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره په [[بوپال|بهوپال]] کې
دوتنه:Mausoleum_of_Dost_Khan_and_Fateh_Bibi_(4).jpg|ځايناستی| د دوست خان مقبره
&lt;/gallery&gt;دوست محمد خان د ۱۷۲۸ کال د مارچ په میاشت کې د یوې ناروغۍ له امله مړ شو. ویل کیږي چې د هغه په بدن کې د مختلفو جګړو له امله ۳۰ ټپونه وو چې هغه پکې برخه اخیستې وه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; هغه د فتح ګړه په کلا کې د خپلې میرمنې فتح بي بي تر څنګ ښخ شو.

دوست محمد خان پنځه لوڼې او شپږ زامن (یار، سلطان، صدر، فاضل، واصل او خان بهادر) پریښودل. هغه څو ځله واده وکړ، خو د څو میرمنو تاریخ یې نه دی یاد شوی. د هغه څلور ماشومان د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي څخه وو. کنور سردار بای (وروسته فتح بي بي)، چې د راجپوت نسل څخه د هغه د خوښې میرمن وه، بې اولاده وه، خو د ابراهیم خان په نوم یې یو زوی درلود. خان د جی کنور (وروسته تاج بي بي) څخه درې ماشومان درلودل، چې د کالیاخیري د زمیندار (د ځمکو مشر) لخوا ورته ورکړل شوي وو. &lt;ref name=&quot;Shaharyar_Begums_2000&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Shaharyar M. Khan |author-link=Shahryar Khan |title=The Begums of Bhopal |publisher=I.B.Tauris |year=2000 |isbn=978-1-86064-528-0 |edition=illustrated |pages=1–29}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFShaharyar_M._Khan2000&quot;&gt;[[Shahryar Khan|Shaharyar M. Khan]] (2000). ''The Begums of Bhopal'' (illustrated&amp;nbsp;ed.). I.B.Tauris. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1–&lt;/span&gt;29. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-86064-528-0|&lt;bdi&gt;978-1-86064-528-0&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

د بهوپال محکمې د خان کشر زوی سلطان محمد د خپل ځای ناستي په توګه وټاکه. سلطان محمد خان هغه وخت ۷ یا ۸ کلن و. نظام دا ګمارنه رد کړه، او د دوست یرغمل شوی ځوان زوی یار محمد خان یې د زرو اسونو سره بهوپال ته واستاوه. &lt;ref name=&quot;William_Hough_1845&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=William Hough |url=https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog |title=A brief history of the Bhopal principality in Central India |publisher=Baptist Mission Press |year=1845 |location=Calcutta |pages=[https://archive.org/details/abriefhistorybh01houggoog/page/n50 1]–4 |oclc=16902742}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFWilliam_Hough1845&quot;&gt;William Hough (1845). [[iarchive:abriefhistorybh01houggoog|''A brief history of the Bhopal principality in Central India'']]. Calcutta: Baptist Mission Press. pp.&amp;nbsp;[[iarchive:abriefhistorybh01houggoog/page/n50|1]]–4. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/16902742 16902742].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; یار محمد خان د دوست مشر زوی و، خو هغه د هغه د لومړۍ میرمنې مهراج بي بي زوی نه و؛ هغه ممکن د دوست له مالوا څخه د راتلو وروسته د یوې میرمنې څخه زیږیدلی وای. د بهوپال محکمې هغه ته د نواب لقب ورکولو څخه انکار وکړ ځکه چې هغه یو ناروا زوی و. &lt;ref name=&quot;SRBakshi_OPRalhan_2007&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=S.R. Bakshi |title=Madhya Pradesh Through the Ages |last2=O.P. Ralhan |publisher=Sarup &amp; Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |pages=380–383}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFS.R._BakshiO.P._Ralhan2007&quot;&gt;S.R. Bakshi; O.P. Ralhan (2007). ''Madhya Pradesh Through the Ages''. Sarup &amp; Sons. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;380–&lt;/span&gt;383. [[د کتاب نړيواله کره شمېره|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7625-806-7|&lt;bdi&gt;978-81-7625-806-7&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په هرصورت، یار محمد ته اجازه ورکړل شوه چې د ریجنټ په توګه شاهي دندې ترسره کړي.

د بهوپال ایالت وروسته د [[برېتانوي هند|برتانوي هند]] تر سرپرستۍ لاندې راغی، او تر ۱۹۴۹ کال پورې د دوست محمد خان د اولادونو لخوا اداره کېده، کله چې دا په خپلواک هند کې مدغم شو. د دوست محمد خان ډیری اولادونه د مسلمان اشرافو سره یوځای وروسته [[پاکستان]] ته مهاجر شول، ځینې یې بیرته خپل اصلي ټاټوبي تیراه سیمې ته راستانه شول پداسې حال کې چې ډیری یې د [[کراچۍ]] په بندري ښار کې میشت شول. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ويکيپېډيا:سرچينه په کار ده|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2021)&quot;&gt;حواله اړینه ده&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ماخذونه ==
{{لړسرچينې|30em}}</text>
      <sha1>1mof1j3xnaie2dlebujik3rcqe8648u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تور سوری (کلکته)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86992</id>
    <revision>
      <id>362844</id>
      <timestamp>2026-04-06T08:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/9384482|بلیک ہول (کلکتہ)]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>362844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="0cw2j5qxcj7aupr14ja788hl72d3yaa" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|22.5546|N|88.3358|E|type:city_region:IN|display=title}}
[[دوتنه:Black_Hole_of_Calcutta_1908.jpg|بټنوک|200x200پېکسل|تور سوری کلکته]]
نواب سراج الدوله د خپل نیکه د مزاج مخالف وو. د تخت له ترلاسه کولو سره سم نواب لومړی کار وکړ چې د خپلو ۵۰،۰۰۰ سرتیرو سره یې په کلکته کې د ختیځ هند کمپنۍ پر یوه پوسته برید وکړ او هغه یې ونیوله.

په [[کلکته]] کې د یوې تاریخي خونې نوم، چې د برتانوي دود سره سم ، نواب سراج الدوله په ۱۷۵۶ کال کې ۱۴۶ برتانوي بندیان په کې بندیان کړل. دا کوټه یوازې ۲۰ مربع [[فوټ]] وه او له هغو بندیانو څخه چې په کې بند وو، یوازې ۲۳ یې په بله سهار ژوندي راووتل. په دومره کوچنۍ کوټه کې د دومره ډېرو خلکو ځای پر ځای کول ناممکن دي، نو ډیری اروپایان دا یوه افسانه ګڼي.

له دې برید وروسته رابرټ کلائیو کلکتې ته ورسېد او د غچ اخیستلو په نیت یې د تاریخ لاره بدله کړه او د سالار میر [[میرجعفر|جعفر علي]] خان مرسته یې ترلاسه کړه.۔

په حقیقت کې، دا افسانه د نواب سراج الدوله لپاره [[بنګال|د بنګال]] د برید لپاره د دلیل یا توجیه رامینځته کولو لپاره جوړه شوې وه. د لارډ رابرټ کلائیو د [[امین چند]] سره خیانت او [[میرجعفر|د میر جعفر]] سره دسیسه هم د دې سلسلې یوه اړیکه وه. په هغه وخت کې چې خلک د انګریزانو څخه ډیر ویره درلوده [[محمد اقبال|، علامه اقبال]] په خپل کتاب &quot;د هند تاریخ&quot; کې دا افسانه په کلکه رد کړه. خو دا اقبال دداغه کتاب د نشرول مخنیوی وشو

== انځورونه ==
&lt;gallery&gt;
دوتنه:Black_Hole_Monument.jpg|تړونی=فائل:Black_Hole_Monument.jpg
دوتنه:Holwell_Monument_and_Writers_Buildings.jpeg|تړونی=فائل:Holwell_Monument_and_Writers_Buildings.jpeg
دوتنه:Black_Hole_Calcutta_memorial_2.jpg|تړونی=فائل:Black_Hole_Calcutta_memorial_2.jpg
دوتنه:Scene_of_the_Black_Hole.jpeg|تړونی=فائل:Scene_of_the_Black_Hole.jpeg
&lt;/gallery&gt;
[[وېشنيزه:1756]]</text>
      <sha1>0cw2j5qxcj7aupr14ja788hl72d3yaa</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>