ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 10 21863 363111 362403 2026-04-13T11:31:04Z Subhan Ahmad KDR 31468 363111 wikitext text/x-wiki <!--يادونه: د هر خبر سره ځانته نېټه کال او مياشت وليکئ. او تر ټولو مهمه زموږ د ويکيپېډيا سيسټم پر عيسوي کال (٢٠١٩) باندې چليږي، مطلب چې مياشت ليکئ نو اکتوبر.... او داسې نورې وليکئ، د غویي او دا نورې مه ليکئ او مه هم پښتو "کال" کاروئ. که نه ستاسو خبر به ډيليټ (ليرې) کړلې شي--> {{د لومړي مخ انځور او نور |image= دوتنه:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg |caption= [[نيکولاس مادورو]] امريکايي پوځيانو سره له نيولو وروسته}} * ۱۳ اپرېل ۲۰۲۶: د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد کي د ایران او متحده ایالاتو ترمنځ د روغي جوړي خبري ناکامي سولې. * ۱۸ مارچ ۲۰۲۶: د پاکستان د پوځي رژیم په هوایي برید کي د کابل د امید روغتون ۴۰۰ معتادین شهیدان او شاوخوا ۲۵۰ تنه ټپیان سول. * ۴ مارچ ۲۰۲۶: د امریکا او اسراییل په ګډ برید کي د ایران ستر مذهبي مشر ایت الله خامنه اي ووژل سو. * ۱ فبروري ۲۰۲۶: بلوڅ خپلواکي غوښتونکو د هیروف ۲ عملیاتو تر چتر لاندي د بلوچستان د پلازمېني کوټې ښار په ګډون پر ۱۲ ښارونو بریدونه ترسره کړي، او لسګونه پاکستاني پوځیان او چارواکي یې وژلي دي. * ۳ جنوري ۲۰۲۶: د [[وېنزوېلا|وېنزویلا]] پر پلازمېنه د یو برید په پایله کي ددغه هېواد ولسمشر او مېرمن یې د متحده ایالاتو له لوري ژوندي ونیول شول، او تمه ده چي په امریکا کي به محکمې ته وړاندي شي. {{خبرونه/نورو ولولئ| *''[[پښتون ژغورنې غورځنگ|د پي ټي ايم جوړښت]]'' * ''[[منظور پشتين|د منظور پشتين پاڅون]]'' * ''[[کينډۍ:خبرونه/آرشیف|زاړه خبرونه]]'' <!--يادونه: د هر خبر سره ځانته نېټه کال او مياشت وليکئ. او تر ټولو مهمه زموږ د ويکيپېډيا سيسټم پر عيسوي کال (٢٠١٩) باندې چليږي، مطلب چې مياشت ليکئ نو اکتوبر.... او داسې نورې وليکئ، د غویي او دا نورې مه ليکه او مه هم پښتو "کال" کاروئ که نه ستاسو خبر به ډيليټ (ليرې) کړلې شي--> }}{{خبرونه/پاي|Month=January|Year=2018}} bo256exiaq9b8x5zcspkijdiux6z2k9 4 27326 363088 357100 2026-04-12T14:12:17Z شاه زمان پټان 26102 363088 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-vandalism}}</noinclude>{{AWB}} {{Infobox software | name = خپلکاره‌ويکي‌ښوونگر{{سر د کرښې}}AutoWikiBrowser | logo = [[File:AWB Banner2.png|border|300px|alt=The semi-automated Wikipedia editor]] | screenshot = Awbscreenshot.PNG | caption = | collapsible = | author = [[:en:User:Bluemoose|Bluemoose]] (تقاعد شوی) | developer = {{ساده لړليک| * [[User:Magioladitis|Magioladitis]] * [[User:Reedy|Reedy]] * [[:en:User:Rjwilmsi|Rjwilmsi]] * [[:en:User:Kingboyk|Kingboyk]]}} |latest_release_version = ۶٫۳٫۰٫۰ |latest_release_date = {{release date|۲۰۲۴|۱|۱۶}} | programming language = [[سي شارپ]] | operating system = [[وېنډوز ويسټا]] يا پورته | platform = [[آی‌ای-۳۲]] | language = انگليسي | genre = [[وېشنيزه:ويکيپېډيا توکي|ويکي‌پېډيا توکي]] | license = [[جي‌اېن‌يو ټولواله ټولگړی منښتليک|GPL v2]] | website = {{وېبنښه|http://sourceforge.net/projects/autowikibrowser}} }} tvsrv681g4lhlf7mh6va6hph952tmbt 0 70677 363112 299774 2026-04-13T11:40:28Z Andar ba ba 39180 363112 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;" | د الفنسټن د لښکر ماته |- ! colspan="2" style="background:#e8e8e8; text-align:center;" | د افغان-انګرېز د لومړۍ جګړې برخه (۱۸۳۹–۱۸۴۲) |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:5px;" | [[دوتنه:The Last Stand, by William Barnes Wollen (1898).jpg|250px]] <br> <small>د ګندمک په جګړه کې د ۴۴م کنډک وروستی مقاومت، د ویلیم بارنس وولن اثر (۱۸۹۸)</small> |- ! style="text-align:right; color:#0645ad;" | نېټه | ۶ – ۱۳ جنوري ۱۸۴۲ |- ! style="text-align:right; color:#0645ad;" | ځای | د کابل–جلال اباد لاره، ګندمک ته نږدې، افغانستان |- ! style="text-align:right; color:#0645ad;" | پایله | د افغانانو پریکنده بریا |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | ښکېلې غاړې |- | style="width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;" | '''د کابل امارت''' | style="width:50%; text-align:center; vertical-align:top;" | [[دوتنه:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|20px]] '''بریتانوي امپراتوري''' <br> [[دوتنه:Flag of the British East India Company (1707).svg|20px]] د ختیځ هند شرکت |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | قوماندانان او مشران |- | style="text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;" | وزیر محمد اکبر خان | style="text-align:center; vertical-align:top;" | ویلیم الفنسټن † <br> جان شیلټن (اسیر شو) |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | ځواک |- | style="text-align:center; border-left:1px solid #aaa;" | نامالوم (د بریتانوي سرچینو په وینا تر ۳۰,۰۰۰ پورې) | style="text-align:center;" | ۴,۵۰۰ منظم سرتېري (۷۰۰ بریتانوي او ۳,۸۰۰ هندي) <br> نږدې ۱۴,۰۰۰ ملکي کسان |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | مرګ ژوبله او زیانونه |- | style="text-align:center; border-left:1px solid #aaa;" | نامالومه | style="text-align:center;" | نږدې ۱۶,۵۰۰ تنه (سرتېري او ملکي کسان) وژل شوي، ورک شوي یا اسیر شوي. |} په ۱۸۴۲ زکال کې له کابل څخه د انګرېزانو شاتګ د افغان – انګرېز د لومړۍ جګړې پر مهال د بریتانیا او د ختیځ هند د بریتانوي شرکت د ځواکونو تېښتې ته ویل کېږي. په کابل کې پاڅون د هغه وخت د بریتانوي ځواکونو قوماندان، تورن جنرال ویلیام الفینسټون اړ کړ څو خپلو بریتانوي سرتېرو ته امر ورکړي چې جلال آباد ته پر شا شي. هغه مهال چې د نوموړي ځواکونو او هغوی ته اړوندو ګڼ شمېر کسانو شاتګ پیل کړ، افغان قبایلو ورباندې برید وکړ چې له امله یې ګڼ شمېر بریتانویان د جګړې، یخنۍ او یا لوږې له امله ووژل شول. {{sfn|Colley|2010|pp=349–350}}{{sfn|Colley|2010|pp=349–350}} د جګړې په پیل کې د بریتانیا او د ختیځ هند د بریتانوي شرکت ځواکونو د افغان واکمن امیر دوست محمد خان بارکزي ځواکونو ته ماتې ورکړې او په ۱۸۳۹ زکال کې یې کابل ونیو او بیاځلي یې پخوانی واکمن شاشجاع درانی واک ته ورساوه. له دې سره هم مخ پر خرابېدو حالت لامل وګرځېد چې د دوی موقعیت لاپسې لړزانده کړي؛ په کابل کې د پاڅون له امله تورن جنرال الفینسټون اړ شو خپل ځواکونه له کابل څخه وباسي. همدا و چې نوموړي د دوست محمد خان له زوی وزیر محمد اکبرخان سره هوکړه وکړه چې له مخې به یې خپل پوځونه د کابل په ۱۴۰ کیلومترۍ (۹۰ مایله) فاصله کې د جلال اباد ښار ته پر شا کړي. دوی د کابل – جلال آباد د معاصر مسیر څخه په ګټې اخیستو شاتګ پیل کړ، خو د ژمي د واورو له امله یې نشو کولای چټک شاتګ وکړي؛ همدا و چې افغان وګړو د هغوی پر کاروانونو پریمانه بریدونه وکړل. په دې سره د بریتانیا پوځ په ټولیزه توګه خپل ۴۵۰۰ سرتېري له ۱۲۰۰۰ نورو ملکي وګړو سره یوځای له لاسه ورکړل؛ په ملکي وګړو کې د بریتانوي او هندي سرتېرو د کورنیو غړي، کارګران، خدمتکاران او د هغوی د پوځي اډو نور کارکوونکي شامل و. دوی د دغه شاتګ پر مهال خپل وروستی تم ځای د جنوري په ۱۳مه د ګندمک په نامه کلي جوړ کړ. {{sfn|Colley|2010|pp=349–350}}<ref>{{cite news|author=William Dalrymple|author-link=William Dalrymple (historian)|title=The Ghosts of Gandamak|url=https://www.nytimes.com/2010/05/09/opinion/09dalrymple.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=May 8, 2010|access-date=2010-05-09}}</ref> د الفینسټون تر قوماندانۍ لاندې د دغه څه باندې ۱۶۰۰۰ کسیز لښکر څخه یوازې یو اروپايي وګړی (مرستیال جراح ویلیام برایډن) او څو هندي سرتېري تر جلال اباد ښار پورې ورسېدل. سربېره پر دې څه باندې ۱۰۰ بریتانوي بندیان او ملکي یرغمل شوي کسان بیا وروسته خوشي شول. شاوخوا ۲۰۰۰ نور هندیان چې د یخنۍ له لاسه فلج شوي و ژوندي پاتې شول او بېرته کابل ته ستانه شول چې د ګدایانو په توګه ژوند وکړي او یا هم د غلامانو په توګه وپلورل شي، خو نور یې مړه شول. <ref name="ewans2002">{{cite book|last=Ewans|first=Martin|year=2002|title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics|publisher=HarperCollins|isbn=0060505087|page=[https://archive.org/details/afghanistanshort00ewan/page/51 51]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/afghanistanshort00ewan/page/51}}</ref>{{sfn|Dalrymple|2013|p=462}}{{sfn|Dalrymple|2013|p=387}} په ۲۰۱۳ زکال کې د اکونومېسټ ورځپانې یو لیکوال دغه شاتګ «په کره توګه د سنګاپور له سقوط یوه پېړۍ وروسته د بریتانیا لپاره د تر ټولو ناوړې پوځي فاجعې په توګه» توصیف کړ. <ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21570668-unnecessary-war-bloody-occupation-and-ignominious-retreat-lessons-unlearned|title=The first Anglo-Afghan war: Lessons unlearned|newspaper=[[The Economist]]|access-date=20 February 2013|date=26 January 2013}}</ref> == مخینه == وروسته له هغه چې دوست محمد خان بارکزي په ۱۸۳۴ زکال کې له پخواني واکمن شاشجاع دراني څخه واک خپل کړ د ختیځ هند کمپنۍ د  ۱۸۳۸ زکال پر مهال په افغانستان کې د روسیې د نفوذ له زیاتوالي څخه اندېښمنه شوه. په داسې حال کې چې دوست محمد خان له دې وړاندې د روسیې سره د اړیکو وړاندیزونه رد کړي و، خو هغه مهال چې د هند ګورنر جنرال، لارډ اوکلنډ هڅه وکړه چې د افغانستان بهرنی سیاست د بریتانیا تر کنټرول لاندې راولي، هغه بېرته له روسیې سره خپلې اړیکې جوړې کړې. لارډ اوکلنډ د خپلو سلاکارانو د مشر ویلیام هی مکناټن په مشوره له دوست محمد څخه د ملاتړ اړوند د الکساندر برنز لارښوونه رد کړه او پرېکړه یې وکړه چې دغې چارې ته پوځي حل لاره ومومي، همدا و چې نوموړي د ۱۸۳۸ زکال په وروستیو کې د خپلو ځواکونو په تنظیم کولو پیل وکړ. د جنرال ویلوبي کاټن او د هغه د ستر سلاکار مکناټن تر مشرۍ لاندې ۲۰ زره کسیز پوځ جوړ شو چې سربېره پر دې یې ۳۸ زره نور ملکي ملتیا کوونکي (صنعتګران، د ټپیانو پالونکي، اشپزان، خدمتکاران، غلامان، ډمان، خیاطان، زره پوشان، د اوښانو ساتونکي او همدارنګه د هندي او بریتانوي سرتېرو د کورنیو غړي) هم له ځانه سره لرل. دوی د ۱۸۳۹ زکال په مارچ میاشت کې د بولان له درې څخه تیر شول او د کابل پر لور یې حرکت وکړ. هغوی له ناهموارو ځمکو، دښتو او د ۴۰۰۰ مترو (۱۳۰۰۰ فوټو) په لوړوالي له غرنیو کوتلونو څخه په تېرېدو مخکې ولاړل، دوی ښه پرمختګ درلود او د اپرېل په ۲۵مه نېټه یې کندهار ونیو. <ref name="The Battle of Ghuznee">{{cite web |title=The Battle of Ghuznee |url=http://www.britishbattles.com/first-afghan-war/ghuznee.htm |access-date=20 February 2013 |publisher=www.britishbattles.com}}</ref> دوی همدارنګه د غزني نه تسخیر کېدونکې قلا د جولای په ۲۲مه د یو غافل کوونکي برید پر مهال ونیوله چې د د دغه برید له امله له بریتانوي اړخ څخه ۲۰۰ کسان مړه او ټپیان شول، په داسې حال کې چې د افغان اړخ ۵۰۰ کسان مړه او ۱۶۰۰ کسان ونیول شول؛ ورته مهال نامعلوم شمېر نور ټپیان شول. له دې وروسته یو افغان چارواکي له خپل حاکم سره په خیانت کولو باندې مرسته وکړه څو انګرېزي سرتېري په بریالۍ توګه د ښار دروازه والوزوي او په ویاړلې بڼه ښار ته دننه شي. انګرېزي سرتېرو په غزني کې پریمانه تدارکاتي توکي ترلاسه کړل او له امله یې وشو کولای پام وړ مخکې تګ وکړي؛ که چېرې یې دغه توکي نه وای ترلاسه کړي مخکې تګ یې ستونزمن و. <ref name="The Battle of Ghuznee2">{{cite web |title=The Battle of Ghuznee |url=http://www.britishbattles.com/first-afghan-war/ghuznee.htm |access-date=20 February 2013 |publisher=www.britishbattles.com}}</ref> دوست محمد خان د هندوکش غرونو ته وتښتېد او په دې سره کابل د ۱۸۳۹ زکال د اګست په ۶مه له جګړې پرته سقوط وکړ. شاشجاع بېرته هېواد ته راستون شو او د بریتانیا له خوا د افغانستان واکمن اعلان شو. هغه د کابل په بالاحصار قلا کې خپل دربار جوړ کړ. څه باندې یو کال وروسته د ۱۸۴۰ زکال د نومبر په څلورمه دوست محمد خان مکناټن ته تسلیم شو او هغه بیا هند ته تبعید کړ. == د افغانانو پاڅون == د ۱۸۴۱ زکال د نومبر په ۲مه نېټه اکبرخان د عمومي پاڅون اعلان وکړ چې کابل ښاریانو په چټکۍ سره ترې ملاتړ اعلان کړ. هغوی د بریتانیا د لوړي پوړي سیاسي چارواکي، الکساندر برنز په کور ورغلل او هغه یې له خپلو کارکوونکو سره یوځای وواژه. الفینسټون او مکناټن دواړه غافلګیره شول. دغه مهال د ختیځ هند بریتانوي شرکت کابل ته نږدې ۴۵۰۰ تنه سرتېري لرل چې له دغو څخه ۶۹۰ تنه یې اروپايان وو. له دې امله چې الفینسټون د دغه وژنو په غبرګون کې هېڅ اقدام وانخیست، پاڅون کوونکی یې لا وهڅول. د نومبر په ۹ مه په کابل کې زړورو افغان پاڅون کوونکو د بریتانویانو په یوه تدارکاتي مرکز باندې چې کمزوری امنیت یې درلود برید یې وکړ. د نومبر په ۲۳مه نېټه افغان ځواکونو په یوې بریتانوي اډې برید وکړ؛ هغوی دغه اډه له دوه توپونو څخه په ګټنې بمبارد کړه. یو بریتانوي سرتېري هڅه وکړه چې هغوی له توپونو څخه لرې کړي خو افغانانو هغوی ته شدید زیان واړوه او له لوړو برخو څخه یې په هغوی باندې د جزیل ټوپکونو ډزی کولې. په دغه برید کې د ختیځ هند شرکت ۳۰۰ ټپي سرتېري د جګړې په ډګر کې پرېښودل شول څو افغانان یې ووژني. دغه مهال د بریتانوي سرتېرو روحیه په یوې جدي مسئلې اوښتې وه. الفینسټون په کندهار کې د تورن جنرال ناټ څخه مرسته وغوښته، خو د هغه سرتېري د شدیدې واورې پر مټ د غرنیو لارو د بندوالي له امله بېرته پر شا شول. {{sfn|Hopkirk|1991|pp=248–250}} مکناټن چې په دغه ناهیلي کوونکي حالت پوی شوی و، هڅه یې وکړه له کابل څخه د خپلو پاتې سرتېرو او ۱۲۰۰۰ نورو بریتانوي او هندي ملکي وګړو د ویستو اړوند له اکبرخان سره مذاکره وکړي. د ډسمبر په ۲۳مه د پاڅون افغان رهبرانو مکناټن د چای څښلو ته راوباله څو هلته د وضعیت اړوند خبرې وکړي. له دې سره هغه مهال چې انګرېزي پلاوی له خپلو اسونو راکښته شو، هغوی یې ونیول او مکناټن یې د خپل یو همکار سره یوځای همدلته وواژه. وروسته یې بیا د مکناټن جسد وڅیره او د کابل په کوڅو کې یې وګرزاوه. <ref name="Mason 1986 223">{{cite book|first=Philip|last=Mason|page=223|title=A Matter of Honour|year=1986|isbn=0333418379}}</ref> د سواره نظام ساتونکي چې په پام کې و د بریتانوي دیپلماتانو ساتنه وکړي، ځنډېدلي وو او له دوی سره دلته یوځای نه و راغلي. دوه نور بریتانوي افسران چې له مکناټن سره یوځای دلته راغلي وو، وروسته خوشي شول. ورته مهال له الفینسټون څخه هم د خپلو ځواکونو قومانده لاسه وتلې وه ځکه چې واک یې ورځ تر بلې مخ پر کمېدو و. الفینسټون د خپلو افسرانو د ناخوښۍ له امله د دغه بریتانوي استازي وژنه له پامه وغورځوله او د غچ اخیستو هېڅ اقدام یې ترسره نه کړ. د مکناټن پر ځای د افغانستان په دربار کې جګرڼ ایلډیریډ پاټینګر د بریتانیا استازی وټاکل شو. د ۱۸۴۲ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه الفینسټون د اکبرخان شرایط ومنل چې په هغو کې یو شمېر له کچې لوړ شرایط هم شامل و. د بېلګې په توګه انګرېزان اړ و د خپلو مهماتو ټولې ډیپوګانې چې په هغو کې نوي ټوپکونه او توپونه هم شامل و افغان لوري ته وسپاري. ورته مهال د دغو په بدل کې اکبرخان هغوی ته له کابل څخه د خپلو ټولو کسانو د خوندي وتو ژمنه ورکړه. دغه شاتګ د جنوري په ۶مه نېټه پیل شو او پرېکړه دا وشوه چې دوی به د کابل په ۱۴۰ کیلومترۍ (۹۰ مایله) فاصله کې پروت جلال اباد ښار ته ځي، په دې سره دوی اړ و څو له واورو څخه د ډکو هندوکش غرونو څخه تېر شي. == شاتګ او وژنه == د جنوري میاشتې د ۶مې نېټې پر سهار د الفینسټون ځواکونو په کراره سره له کابل څخه شاتګ پیل کړ او شاشجاع درانی یې له خپلو پیروانو سره یوځای بې برخلیکه پرېښود. له دې امله چې اکبرخان ټولو ته د امنیت ژمنه ورکړې وه، ناروغان، ټپیان او ناتوانه کسان یې ټول ورته خوشي کړل. له دې سره هغه مهال چې شاتګ کوونکو ځواکونو خپلې اډې پرېښودې، افغان ځواکونو په چټکۍ سره د هغوی اډې ونیولې د هغو له دیوالونو څخه یې په وتونکو سرتېرو ډزې پیل کړې او ټول هغه کسان چې لا دلته پاتې و، وه یې وژل. {{sfn|Dalrymple|2013|p=366}} له ښار څخه په وتو الفینسټون متوجه شو چې اکبرخان ورته د ملتیا کوونکو ساتونکو د ورکولو ژمنه نه ده پوره کړې او همدارنګه په دغه ژمي کې له هندوکش غرونو څخه د تیرېدو په موخه کافي خواړه او سون توکي هم نه دي برابر کړي. جګړن ایلډیریډ پاټینګر له دغه ناروغ بریتانوي قومندان څخه وغوښتل چې بېرته کابل ته وګرځي ځکه لا یې فرصت درلود په بالاحصار کې پناه ومومي. خو الفینسټون ورته په ځواب کې وویل چې نور شاته تګ امکان نه لري او دوی باید د جلال آباد پر لور ولاړ شي. دغه مهال د ۱۶۰۰۰ سرتېرو او ملکي وګړو څخه جوړ بریتانوي کاروان د افغان قبایلو تر واک لاندې و. {{sfn|Dalrymple|2013|p=359}}{{sfn|Dalrymple|2013|p=364}} د شاتګ په دویمه ورځ له لوړو تپو څخه په هغه کاروان باندې چې ډېر ورو حرکت یې درلود له پاسه ډزې کېدلې. په داسې حال کې چې بریتانویان په بشپړه توګه مسلح و خو هغوی د خپلو ملکي وګړو او کارکوونکو له خوا له جګړې منع کېدل. مکررو کوچنیو نښتو شتون درلود. افغان قبایلو وکولای شول د هغوی د توپخانې د کاروان یو شمېر توپونه ونیسي او همدارنګه یې انګرېزان اړ کړل چې د خپلو پاتې دریو توپونو څخه دوه یې وولي. یوازې د ۲۴ ساعتونو په ترڅ کې له بریتانویانو سره یو کوچنی او دوه درانه توپونه پاتې وو. {{sfn|Dalrymple|2013|p=372}} د همدغې ورځې له غرمې وروسته اکبرخان له الفینسټون سره ولیدل او هغه ته یې د خپلې هر ډول ژمنې د ماتولو اړوند د بې خبرۍ وویل. هغه انګرېزانو ته وویل چې ده ونشو کولای هوکړه شوي ملتیا کوونکي ساتونکي ورته چمتو کړي ځکه چې دوی له ټاکل شوي وخت وړاندې له خپلو اډو حرکت کړی وو. ورته مهال اکبرخان الفینسټون ته وویل چې دی به د کابل څخه په ۲۵ کیلومترۍ (۱۵ مایلي) فاصله کې له هغو افغان مشرانو سره د دوی د خوندي وتو اړوند مذاکره وکړي چې د کابل د دغې تنګې لارې قومنداني یې په واک وه. د وړاندې ټولو ترسره شوو پېښو سربېره انګرېزي قومندان د هغه له شرایطو سره د مجبوریت له امله هوکړه وکړه او په تمه پاتې شو؛ سربېره په دې یې اکبرخان ته د تضمین په توګه د دریو نورو اروپایانو د سپارلو هوکړه هم وکړه. {{sfn|Dalrymple|2013|p=372}} الفینسټون د دې پر ځای چې په مخکې تګ کې عجله وکړي، له کابل ښار څخه یوازې لس کیلومتره (۶ مایله) لرې رسېدلی و. دغه مهال د پوځي انسجام د ساتنې هڅې هم له ناکامۍ سره مخ شوې وې. راتلونکې ورځ هغه مهال چې دغه کاروان د ۶ کیلومتره (۴ مایله) په اوږدوالي نرۍ لارې ته ننوت؛ په نیول شوو انګرېزي ټوپکونو او سنتي جزیل ټوپکونو باندې وسله والو غلجیانو له هر لوري څخه په دوی ډزی پیل کړې. دغه مهال معلومه شوه چې اکبر خان د دوی د خوندي وتو په موخه له چاسره مذاکره نه وه کړې. په واقعیت کې دا د اکبرخان ستراتیژي وه چې افغانانو ته د دې فرصت برابر کړي څو انګرېزانو ته په سمو موقعیتونو کې کمین ونیسي. {{sfn|Dalrymple|2013|p=379}} په دریمه ورځ هغه مهال چې دغه کاروان له کوتل څخه کښته لور ته روان و؛ د کاروان د اصلي برخې په تېرېدو افغانان له خپلو سنګرونو راکښته شول څو پاتې بهرنیان او د هغوی ټپیان ووژني. د جنوري د ۹مې نېټې تر مازیګره پورې دغه کاروان ۴۰ کیلومتره (۲۵ مایله) وړاندې تللی و، خو تر دغه مهاله پورې یې ۳۰۰۰ تنه له لاسه ورکړي و. ډیری له دغو څخه په جګړه کې وژل شوی و، خو یو شمېر له دغو یخ وهلي وو او یا یې هم د یخنۍ له امله ژوند له لاسه ورکړی و. د الفینسټون په یو لیکلي راپور کې راغلي چې ډیری سرتېرو یې د یخ له امله د خپلو لاسو او پښو ګوتې له لاسه ورکړې او همدارنګه له هغوی سره شته اور اچونکي توکي د واورې له امله نور د استفادې وړ نه و. {{sfn|Dalrymple|2013|p=379}} په څلورمه ورځ څو سوه بریتانوي سرتېري له دغه کاروان جلا شول او هڅه یې وکړه بېرته کابل ته وګرځي، خو دوی یا ټول ووژل شول او یا هم په غلامۍ ونیول شول. الفینسټون نور چاته امر ورنکړ او په چوپه خوله پر خپل اس سپور شو. د جنوري د ۹مې نیټې پر ماښام لیډي سېل د انګرېزي او هندي افسرانو له میرمنو او ماشومانو سره یوځای د خوندیتوب اړوند د اکبرخان ژمنې ومنلې. د جدي بې باورۍ په خوا کې دوی ځانونه د اکبرخان کسانو ته وسپارل. هغه مهال چې دوی ځانونه وسپارل د اکبرخان کسانو د هغوی ټول هندي خدمتکاران او د هندي افسرانو میرمنې ووژلې. {{sfn|Dalrymple|2013|p=369}} د جنوري د ۱۱مې نېټې پر ماښام د دغه لښکر شمېر ۲۰۰ تنو ته را کم شو. د شاتګ کوونکو د دغې کوچنۍ ډلې مشري بریدجنرال جان شیلټون کوله چې د لومړي ځل لپاره یې د دغه شاتګ پر مهال خپله زړورتیا وښووله او د افغانانو پر وړاندې یې شدید مقاومت وکړ. له دغه مقاومت څخه ژوندي پاتې شوي سرتېري د جګدلک سیمې په یوه ړنګه چاردیوالي کې چې خټین دیوالونه یې لرل کلابند شول. دوی ته د اکبرخان استازي ورسېدل او الفینسټون یې له خپل قومندان شیټلون سره دې ته متقاعد کړ چې له دوی سره د مذاکرې په موخه ولاړ شي. {{sfn|Dalrymple|2013|p=380}} اکبرخان دغه دوه افسران خپلې اډې ته راوستل او هغوی ته یې ماښامنۍ تیاره کړه. ډیر ژر د هغه د میلمه پالنې لامل څرګند شو ځکه چې دوی دواړه ته اجازه ورنکړل شوه د خپلو کسانو خوا ته ولاړ شي. شیلټون غصه شو او د یو افسر او سرتېري په توګه یې د خپلو کسانو خوا ته د هغوی د رهبرۍ په موخه د تګ او هلته یې په جګړه کې د مړینې د حق غوښتنه وکړه. {{sfn|Dalrymple|2013|p=380}} د جنوري په ۱۲مه دغه لښکر د خپل قومندان په له لاسه ورکولو او د ۱۲۰۰۰ تنو تلفاتو په لرلو پرېکړه وکړه چې یوازنی لار داده چې تر شپې صبر وکړي او په تیاره کې تګ پیل کړي. پاتې سرتېرو د برید جنرال توماس جان آنکټیل تر مشرۍ لاندې د هغه مسیر پر لور حرکت وکړ چې «د شپږ فوټو په لوړوالي د بلوطو د ازغي لرونکو ونو څخه د جوړو شوو موانعو په واسطه تړل شوی و». ډیری هغو کسانو چې هڅه یې وکړه له دغو موانعو تېر شي وړاندې له دې چې بلې غاړې ته یې ورسېږي له منځه ولاړل. د هغو کسانو ترمنځ چې د موانعو دیخوا ته پاتې وو، ټول نظم او انضباط له منځه ولاړ او په دې سره افغانان د هغوی د له منځه وړو په موخه راکښته شول. هغه کم شمېر کسان چې توانېدلي و له موانعو تېر شي په ناهیلې بڼه یې د جلال آباد پر لور ځغستل، خو له دغو څخه ډیری یې د موانعو بلې غاړې ته په غوغا کې ووژل شول. {{sfn|Dalrymple|2013|p=380}}{{sfn|Dalrymple|2013|p=382}} له دغه لښکر څخه ژوندۍ پاتې شوې لویه ډله چې ۲۰ افسران او ۴۵ اروپايي سرتېري په کې شامل و او ډیری له دغو څخه د ۴۴مې پیاده لوا سرتېري و؛ هڅه یې وکړه خپلې لارې ته دوام ورکړي، خو هغوی هم د ګندمک کلي ته څېرمه په یوه واورینه تپه کې کلابند شول. دوی یوازې ۲۰ میله ټوپکونه له ځانه سره لرل او د هر ټوپک پر سر ورسره دوې مرمۍ پاتې وې. دغه سرتېري تسلیمۍ ته حاضر نه شول. هغه مهال چې افغانانو هڅه وکړه دغه سرتېري متقاعد کړي څو وپوهېږي چې که چېرې تسلیم نه شي دوی خپل ژوند له لاسه ورکوي، ویل کېږي یو بریتانوي افسر وروسته له هغه په ژړا کې وویل چې «احتمالا زموږ تسلیمي به دومره خونړۍ نه وي!». <ref name="Terence R. Blackburn p.121">Terence R. Blackburn. David, The extermination of a British army: the retreat from Cabul, 2008 APH Publishing Corporation. p. 121</ref> له دې امله چې دوی تسلیم نه شول، خال خال ډزې پیل شوې او له هغو وروسته ډزو شدت واخیست. ډیر ژر دغه غونډۍ د قبیلوي وګړو له خوا ونیول شوه. د تورن سوتر په نامه یو افسر چې افغانانو فکر کړی و کوم لوړ رتبه افسر دی ځکه چې د جنرال ژیړ رنګی لباس یې اغوستی و د فیر په نامه د یو بل ډلګۍ مشر او اوو نورو خصوصي سرتېرو سره یوځای اسیر ونیول شو؛ دغه افسر په واقعیت کې د ۴۴مې پیاده لوا بیرغ تر ځانه تاو کړی و. پاتې نور سرتېري ووژل شول. <ref name="Terence R. Blackburn p.1212">Terence R. Blackburn. David, The extermination of a British army: the retreat from Cabul, 2008 APH Publishing Corporation. p. 121</ref> د سوارو افسرانو څخه جوړې ۱۵ کسیزې بلې ډلګۍ وکولای شول ځانونه تر فتح آباد کلي ورسوي، خو له دغو څخه ۱۰ تنه یې چې د کلیوالو وګړو سره د سهارنۍ خوړلو په تمه ناست وو ووژل شول، څلور تنه نور چې په خپلو آسونو سواره شول او هڅه یې وکړه وتښتي له بامونو وویشتل شول. یو بل چې وتښتېد هغه یې تعقیب کړ او سر یې ترې غوڅ کړ. {{sfn|Dalrymple|2013|p=385}} د جنوري په ۱۳مه له دغه ۱۶۰۰۰ کسیز لښکر څخه پر آس سور یو ټپي بریتانوي افسر جلال اباد ته ورسېد (څو تنه هغه هندي افسران چې په غرونو کې پټ شوي و وروسته پسې راغلل). مرستیال جراح ویلیام برایډن چې د یو شدید زخمي افسر قچره یې له ځان سره اخیستې وه او هغه ورته عذر کړی و پرې نږدي هغه د بل چا لاس ته ورشي ځان یې په دغې ټپي قچرې سره تر جلال اباد پورې راورساوه. {{sfn|Dalrymple|2013|p=387}} د جنوري په ۱۳مه له جلال آباد ښار څخه یوازې څو کیلومتره لرې برایډن اړ شو د خپل ځان څخه د دفاع په موخه په آسونو باندې د سورو افغان وګړو پر وړاندې مبارزه وکړي. له یو تعقیب کوونکي څخه په تېښتې نوموړی د جلال اباد د اډې د یو ساتونکي له خوا د جلال اباد له دیوالونو سره ولیدل شو چې هغوی له ځنډ پرته ورته نور اس لرونکي سرتېري ولېږل. وروسته له هغه چې برایډن اډې ته ورسېد ترې وپوښتل شول چې پر پوځ څه شول، هغه ځواب ورکړ «زه پوځ یم». {{sfn|Dalrymple|2013|p=387}} == سرچينې == r2q219nd31ib8xiivgildgpovtrjoyt 363113 363112 2026-04-13T11:42:04Z Andar ba ba 39180 363113 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;" | د الفنسټن د لښکر ماته |- ! colspan="2" style="background:#e8e8e8; text-align:center;" | د افغان-انګرېز د لومړۍ جګړې برخه (۱۸۳۹–۱۸۴۲) |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:5px;" | [[دوتنه:The Last Stand, by William Barnes Wollen (1898).jpg|250px]] <br> <small>د ګندمک په جګړه کې د ۴۴م کنډک وروستی مقاومت، د ویلیم بارنس وولن اثر (۱۸۹۸)</small> |- ! style="text-align:right; color:#0645ad;" | نېټه | ۶ – ۱۳ جنوري ۱۸۴۲ |- ! style="text-align:right; color:#0645ad;" | ځای | د کابل–جلال اباد لاره، ګندمک ته نږدې، افغانستان |- ! style="text-align:right; color:#0645ad;" | پایله | د افغانانو پریکنده بریا |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | ښکېلې غاړې |- | style="width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;" | '''د کابل امارت''' | style="width:50%; text-align:center; vertical-align:top;" | [[دوتنه:Flag of Great Britain (1707–1800).svg|20px]] '''بریتانوي امپراتوري''' <br> [[دوتنه:Flag of the British East India Company (1707).svg|20px]] د ختیځ هند شرکت |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | قوماندانان او مشران |- | style="text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;" | وزیر محمد اکبر خان | style="text-align:center; vertical-align:top;" | ویلیم الفنسټن † <br> جان شیلټن (اسیر شو) |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | ځواک |- | style="text-align:center; border-left:1px solid #aaa;" | نامالوم (د بریتانوي سرچینو په وینا تر ۳۰,۰۰۰ پورې) | style="text-align:center;" | ۴,۵۰۰ منظم سرتېري (۷۰۰ بریتانوي او ۳,۸۰۰ هندي) <br> نږدې ۱۴,۰۰۰ ملکي کسان |- ! colspan="2" style="background:#b0c4de; text-align:center;" | مرګ ژوبله او زیانونه |- | style="text-align:center; border-left:1px solid #aaa;" | نامالومه | style="text-align:center;" | نږدې ۱۶,۵۰۰ تنه سرتېري وژل شوي، ورک شوي یا اسیر شوي. |} په ۱۸۴۲ زکال کې له کابل څخه د انګرېزانو شاتګ د افغان – انګرېز د لومړۍ جګړې پر مهال د بریتانیا او د ختیځ هند د بریتانوي شرکت د ځواکونو تېښتې ته ویل کېږي. په کابل کې پاڅون د هغه وخت د بریتانوي ځواکونو قوماندان، تورن جنرال ویلیام الفینسټون اړ کړ څو خپلو بریتانوي سرتېرو ته امر ورکړي چې جلال آباد ته پر شا شي. هغه مهال چې د نوموړي ځواکونو او هغوی ته اړوندو ګڼ شمېر کسانو شاتګ پیل کړ، افغان قبایلو ورباندې برید وکړ چې له امله یې ګڼ شمېر بریتانویان د جګړې، یخنۍ او یا لوږې له امله ووژل شول. {{sfn|Colley|2010|pp=349–350}}{{sfn|Colley|2010|pp=349–350}} د جګړې په پیل کې د بریتانیا او د ختیځ هند د بریتانوي شرکت ځواکونو د افغان واکمن امیر دوست محمد خان بارکزي ځواکونو ته ماتې ورکړې او په ۱۸۳۹ زکال کې یې کابل ونیو او بیاځلي یې پخوانی واکمن شاشجاع درانی واک ته ورساوه. له دې سره هم مخ پر خرابېدو حالت لامل وګرځېد چې د دوی موقعیت لاپسې لړزانده کړي؛ په کابل کې د پاڅون له امله تورن جنرال الفینسټون اړ شو خپل ځواکونه له کابل څخه وباسي. همدا و چې نوموړي د دوست محمد خان له زوی وزیر محمد اکبرخان سره هوکړه وکړه چې له مخې به یې خپل پوځونه د کابل په ۱۴۰ کیلومترۍ (۹۰ مایله) فاصله کې د جلال اباد ښار ته پر شا کړي. دوی د کابل – جلال آباد د معاصر مسیر څخه په ګټې اخیستو شاتګ پیل کړ، خو د ژمي د واورو له امله یې نشو کولای چټک شاتګ وکړي؛ همدا و چې افغان وګړو د هغوی پر کاروانونو پریمانه بریدونه وکړل. په دې سره د بریتانیا پوځ په ټولیزه توګه خپل ۴۵۰۰ سرتېري له ۱۲۰۰۰ نورو ملکي وګړو سره یوځای له لاسه ورکړل؛ په ملکي وګړو کې د بریتانوي او هندي سرتېرو د کورنیو غړي، کارګران، خدمتکاران او د هغوی د پوځي اډو نور کارکوونکي شامل و. دوی د دغه شاتګ پر مهال خپل وروستی تم ځای د جنوري په ۱۳مه د ګندمک په نامه کلي جوړ کړ. {{sfn|Colley|2010|pp=349–350}}<ref>{{cite news|author=William Dalrymple|author-link=William Dalrymple (historian)|title=The Ghosts of Gandamak|url=https://www.nytimes.com/2010/05/09/opinion/09dalrymple.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=May 8, 2010|access-date=2010-05-09}}</ref> د الفینسټون تر قوماندانۍ لاندې د دغه څه باندې ۱۶۰۰۰ کسیز لښکر څخه یوازې یو اروپايي وګړی (مرستیال جراح ویلیام برایډن) او څو هندي سرتېري تر جلال اباد ښار پورې ورسېدل. سربېره پر دې څه باندې ۱۰۰ بریتانوي بندیان او ملکي یرغمل شوي کسان بیا وروسته خوشي شول. شاوخوا ۲۰۰۰ نور هندیان چې د یخنۍ له لاسه فلج شوي و ژوندي پاتې شول او بېرته کابل ته ستانه شول چې د ګدایانو په توګه ژوند وکړي او یا هم د غلامانو په توګه وپلورل شي، خو نور یې مړه شول. <ref name="ewans2002">{{cite book|last=Ewans|first=Martin|year=2002|title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics|publisher=HarperCollins|isbn=0060505087|page=[https://archive.org/details/afghanistanshort00ewan/page/51 51]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/afghanistanshort00ewan/page/51}}</ref>{{sfn|Dalrymple|2013|p=462}}{{sfn|Dalrymple|2013|p=387}} په ۲۰۱۳ زکال کې د اکونومېسټ ورځپانې یو لیکوال دغه شاتګ «په کره توګه د سنګاپور له سقوط یوه پېړۍ وروسته د بریتانیا لپاره د تر ټولو ناوړې پوځي فاجعې په توګه» توصیف کړ. <ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21570668-unnecessary-war-bloody-occupation-and-ignominious-retreat-lessons-unlearned|title=The first Anglo-Afghan war: Lessons unlearned|newspaper=[[The Economist]]|access-date=20 February 2013|date=26 January 2013}}</ref> == مخینه == وروسته له هغه چې دوست محمد خان بارکزي په ۱۸۳۴ زکال کې له پخواني واکمن شاشجاع دراني څخه واک خپل کړ د ختیځ هند کمپنۍ د  ۱۸۳۸ زکال پر مهال په افغانستان کې د روسیې د نفوذ له زیاتوالي څخه اندېښمنه شوه. په داسې حال کې چې دوست محمد خان له دې وړاندې د روسیې سره د اړیکو وړاندیزونه رد کړي و، خو هغه مهال چې د هند ګورنر جنرال، لارډ اوکلنډ هڅه وکړه چې د افغانستان بهرنی سیاست د بریتانیا تر کنټرول لاندې راولي، هغه بېرته له روسیې سره خپلې اړیکې جوړې کړې. لارډ اوکلنډ د خپلو سلاکارانو د مشر ویلیام هی مکناټن په مشوره له دوست محمد څخه د ملاتړ اړوند د الکساندر برنز لارښوونه رد کړه او پرېکړه یې وکړه چې دغې چارې ته پوځي حل لاره ومومي، همدا و چې نوموړي د ۱۸۳۸ زکال په وروستیو کې د خپلو ځواکونو په تنظیم کولو پیل وکړ. د جنرال ویلوبي کاټن او د هغه د ستر سلاکار مکناټن تر مشرۍ لاندې ۲۰ زره کسیز پوځ جوړ شو چې سربېره پر دې یې ۳۸ زره نور ملکي ملتیا کوونکي (صنعتګران، د ټپیانو پالونکي، اشپزان، خدمتکاران، غلامان، ډمان، خیاطان، زره پوشان، د اوښانو ساتونکي او همدارنګه د هندي او بریتانوي سرتېرو د کورنیو غړي) هم له ځانه سره لرل. دوی د ۱۸۳۹ زکال په مارچ میاشت کې د بولان له درې څخه تیر شول او د کابل پر لور یې حرکت وکړ. هغوی له ناهموارو ځمکو، دښتو او د ۴۰۰۰ مترو (۱۳۰۰۰ فوټو) په لوړوالي له غرنیو کوتلونو څخه په تېرېدو مخکې ولاړل، دوی ښه پرمختګ درلود او د اپرېل په ۲۵مه نېټه یې کندهار ونیو. <ref name="The Battle of Ghuznee">{{cite web |title=The Battle of Ghuznee |url=http://www.britishbattles.com/first-afghan-war/ghuznee.htm |access-date=20 February 2013 |publisher=www.britishbattles.com}}</ref> دوی همدارنګه د غزني نه تسخیر کېدونکې قلا د جولای په ۲۲مه د یو غافل کوونکي برید پر مهال ونیوله چې د د دغه برید له امله له بریتانوي اړخ څخه ۲۰۰ کسان مړه او ټپیان شول، په داسې حال کې چې د افغان اړخ ۵۰۰ کسان مړه او ۱۶۰۰ کسان ونیول شول؛ ورته مهال نامعلوم شمېر نور ټپیان شول. له دې وروسته یو افغان چارواکي له خپل حاکم سره په خیانت کولو باندې مرسته وکړه څو انګرېزي سرتېري په بریالۍ توګه د ښار دروازه والوزوي او په ویاړلې بڼه ښار ته دننه شي. انګرېزي سرتېرو په غزني کې پریمانه تدارکاتي توکي ترلاسه کړل او له امله یې وشو کولای پام وړ مخکې تګ وکړي؛ که چېرې یې دغه توکي نه وای ترلاسه کړي مخکې تګ یې ستونزمن و. <ref name="The Battle of Ghuznee2">{{cite web |title=The Battle of Ghuznee |url=http://www.britishbattles.com/first-afghan-war/ghuznee.htm |access-date=20 February 2013 |publisher=www.britishbattles.com}}</ref> دوست محمد خان د هندوکش غرونو ته وتښتېد او په دې سره کابل د ۱۸۳۹ زکال د اګست په ۶مه له جګړې پرته سقوط وکړ. شاشجاع بېرته هېواد ته راستون شو او د بریتانیا له خوا د افغانستان واکمن اعلان شو. هغه د کابل په بالاحصار قلا کې خپل دربار جوړ کړ. څه باندې یو کال وروسته د ۱۸۴۰ زکال د نومبر په څلورمه دوست محمد خان مکناټن ته تسلیم شو او هغه بیا هند ته تبعید کړ. == د افغانانو پاڅون == د ۱۸۴۱ زکال د نومبر په ۲مه نېټه اکبرخان د عمومي پاڅون اعلان وکړ چې کابل ښاریانو په چټکۍ سره ترې ملاتړ اعلان کړ. هغوی د بریتانیا د لوړي پوړي سیاسي چارواکي، الکساندر برنز په کور ورغلل او هغه یې له خپلو کارکوونکو سره یوځای وواژه. الفینسټون او مکناټن دواړه غافلګیره شول. دغه مهال د ختیځ هند بریتانوي شرکت کابل ته نږدې ۴۵۰۰ تنه سرتېري لرل چې له دغو څخه ۶۹۰ تنه یې اروپايان وو. له دې امله چې الفینسټون د دغه وژنو په غبرګون کې هېڅ اقدام وانخیست، پاڅون کوونکی یې لا وهڅول. د نومبر په ۹ مه په کابل کې زړورو افغان پاڅون کوونکو د بریتانویانو په یوه تدارکاتي مرکز باندې چې کمزوری امنیت یې درلود برید یې وکړ. د نومبر په ۲۳مه نېټه افغان ځواکونو په یوې بریتانوي اډې برید وکړ؛ هغوی دغه اډه له دوه توپونو څخه په ګټنې بمبارد کړه. یو بریتانوي سرتېري هڅه وکړه چې هغوی له توپونو څخه لرې کړي خو افغانانو هغوی ته شدید زیان واړوه او له لوړو برخو څخه یې په هغوی باندې د جزیل ټوپکونو ډزی کولې. په دغه برید کې د ختیځ هند شرکت ۳۰۰ ټپي سرتېري د جګړې په ډګر کې پرېښودل شول څو افغانان یې ووژني. دغه مهال د بریتانوي سرتېرو روحیه په یوې جدي مسئلې اوښتې وه. الفینسټون په کندهار کې د تورن جنرال ناټ څخه مرسته وغوښته، خو د هغه سرتېري د شدیدې واورې پر مټ د غرنیو لارو د بندوالي له امله بېرته پر شا شول. {{sfn|Hopkirk|1991|pp=248–250}} مکناټن چې په دغه ناهیلي کوونکي حالت پوی شوی و، هڅه یې وکړه له کابل څخه د خپلو پاتې سرتېرو او ۱۲۰۰۰ نورو بریتانوي او هندي ملکي وګړو د ویستو اړوند له اکبرخان سره مذاکره وکړي. د ډسمبر په ۲۳مه د پاڅون افغان رهبرانو مکناټن د چای څښلو ته راوباله څو هلته د وضعیت اړوند خبرې وکړي. له دې سره هغه مهال چې انګرېزي پلاوی له خپلو اسونو راکښته شو، هغوی یې ونیول او مکناټن یې د خپل یو همکار سره یوځای همدلته وواژه. وروسته یې بیا د مکناټن جسد وڅیره او د کابل په کوڅو کې یې وګرزاوه. <ref name="Mason 1986 223">{{cite book|first=Philip|last=Mason|page=223|title=A Matter of Honour|year=1986|isbn=0333418379}}</ref> د سواره نظام ساتونکي چې په پام کې و د بریتانوي دیپلماتانو ساتنه وکړي، ځنډېدلي وو او له دوی سره دلته یوځای نه و راغلي. دوه نور بریتانوي افسران چې له مکناټن سره یوځای دلته راغلي وو، وروسته خوشي شول. ورته مهال له الفینسټون څخه هم د خپلو ځواکونو قومانده لاسه وتلې وه ځکه چې واک یې ورځ تر بلې مخ پر کمېدو و. الفینسټون د خپلو افسرانو د ناخوښۍ له امله د دغه بریتانوي استازي وژنه له پامه وغورځوله او د غچ اخیستو هېڅ اقدام یې ترسره نه کړ. د مکناټن پر ځای د افغانستان په دربار کې جګرڼ ایلډیریډ پاټینګر د بریتانیا استازی وټاکل شو. د ۱۸۴۲ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه الفینسټون د اکبرخان شرایط ومنل چې په هغو کې یو شمېر له کچې لوړ شرایط هم شامل و. د بېلګې په توګه انګرېزان اړ و د خپلو مهماتو ټولې ډیپوګانې چې په هغو کې نوي ټوپکونه او توپونه هم شامل و افغان لوري ته وسپاري. ورته مهال د دغو په بدل کې اکبرخان هغوی ته له کابل څخه د خپلو ټولو کسانو د خوندي وتو ژمنه ورکړه. دغه شاتګ د جنوري په ۶مه نېټه پیل شو او پرېکړه دا وشوه چې دوی به د کابل په ۱۴۰ کیلومترۍ (۹۰ مایله) فاصله کې پروت جلال اباد ښار ته ځي، په دې سره دوی اړ و څو له واورو څخه د ډکو هندوکش غرونو څخه تېر شي. == شاتګ او وژنه == د جنوري میاشتې د ۶مې نېټې پر سهار د الفینسټون ځواکونو په کراره سره له کابل څخه شاتګ پیل کړ او شاشجاع درانی یې له خپلو پیروانو سره یوځای بې برخلیکه پرېښود. له دې امله چې اکبرخان ټولو ته د امنیت ژمنه ورکړې وه، ناروغان، ټپیان او ناتوانه کسان یې ټول ورته خوشي کړل. له دې سره هغه مهال چې شاتګ کوونکو ځواکونو خپلې اډې پرېښودې، افغان ځواکونو په چټکۍ سره د هغوی اډې ونیولې د هغو له دیوالونو څخه یې په وتونکو سرتېرو ډزې پیل کړې او ټول هغه کسان چې لا دلته پاتې و، وه یې وژل. {{sfn|Dalrymple|2013|p=366}} له ښار څخه په وتو الفینسټون متوجه شو چې اکبرخان ورته د ملتیا کوونکو ساتونکو د ورکولو ژمنه نه ده پوره کړې او همدارنګه په دغه ژمي کې له هندوکش غرونو څخه د تیرېدو په موخه کافي خواړه او سون توکي هم نه دي برابر کړي. جګړن ایلډیریډ پاټینګر له دغه ناروغ بریتانوي قومندان څخه وغوښتل چې بېرته کابل ته وګرځي ځکه لا یې فرصت درلود په بالاحصار کې پناه ومومي. خو الفینسټون ورته په ځواب کې وویل چې نور شاته تګ امکان نه لري او دوی باید د جلال آباد پر لور ولاړ شي. دغه مهال د ۱۶۰۰۰ سرتېرو او ملکي وګړو څخه جوړ بریتانوي کاروان د افغان قبایلو تر واک لاندې و. {{sfn|Dalrymple|2013|p=359}}{{sfn|Dalrymple|2013|p=364}} د شاتګ په دویمه ورځ له لوړو تپو څخه په هغه کاروان باندې چې ډېر ورو حرکت یې درلود له پاسه ډزې کېدلې. په داسې حال کې چې بریتانویان په بشپړه توګه مسلح و خو هغوی د خپلو ملکي وګړو او کارکوونکو له خوا له جګړې منع کېدل. مکررو کوچنیو نښتو شتون درلود. افغان قبایلو وکولای شول د هغوی د توپخانې د کاروان یو شمېر توپونه ونیسي او همدارنګه یې انګرېزان اړ کړل چې د خپلو پاتې دریو توپونو څخه دوه یې وولي. یوازې د ۲۴ ساعتونو په ترڅ کې له بریتانویانو سره یو کوچنی او دوه درانه توپونه پاتې وو. {{sfn|Dalrymple|2013|p=372}} د همدغې ورځې له غرمې وروسته اکبرخان له الفینسټون سره ولیدل او هغه ته یې د خپلې هر ډول ژمنې د ماتولو اړوند د بې خبرۍ وویل. هغه انګرېزانو ته وویل چې ده ونشو کولای هوکړه شوي ملتیا کوونکي ساتونکي ورته چمتو کړي ځکه چې دوی له ټاکل شوي وخت وړاندې له خپلو اډو حرکت کړی وو. ورته مهال اکبرخان الفینسټون ته وویل چې دی به د کابل څخه په ۲۵ کیلومترۍ (۱۵ مایلي) فاصله کې له هغو افغان مشرانو سره د دوی د خوندي وتو اړوند مذاکره وکړي چې د کابل د دغې تنګې لارې قومنداني یې په واک وه. د وړاندې ټولو ترسره شوو پېښو سربېره انګرېزي قومندان د هغه له شرایطو سره د مجبوریت له امله هوکړه وکړه او په تمه پاتې شو؛ سربېره په دې یې اکبرخان ته د تضمین په توګه د دریو نورو اروپایانو د سپارلو هوکړه هم وکړه. {{sfn|Dalrymple|2013|p=372}} الفینسټون د دې پر ځای چې په مخکې تګ کې عجله وکړي، له کابل ښار څخه یوازې لس کیلومتره (۶ مایله) لرې رسېدلی و. دغه مهال د پوځي انسجام د ساتنې هڅې هم له ناکامۍ سره مخ شوې وې. راتلونکې ورځ هغه مهال چې دغه کاروان د ۶ کیلومتره (۴ مایله) په اوږدوالي نرۍ لارې ته ننوت؛ په نیول شوو انګرېزي ټوپکونو او سنتي جزیل ټوپکونو باندې وسله والو غلجیانو له هر لوري څخه په دوی ډزی پیل کړې. دغه مهال معلومه شوه چې اکبر خان د دوی د خوندي وتو په موخه له چاسره مذاکره نه وه کړې. په واقعیت کې دا د اکبرخان ستراتیژي وه چې افغانانو ته د دې فرصت برابر کړي څو انګرېزانو ته په سمو موقعیتونو کې کمین ونیسي. {{sfn|Dalrymple|2013|p=379}} په دریمه ورځ هغه مهال چې دغه کاروان له کوتل څخه کښته لور ته روان و؛ د کاروان د اصلي برخې په تېرېدو افغانان له خپلو سنګرونو راکښته شول څو پاتې بهرنیان او د هغوی ټپیان ووژني. د جنوري د ۹مې نېټې تر مازیګره پورې دغه کاروان ۴۰ کیلومتره (۲۵ مایله) وړاندې تللی و، خو تر دغه مهاله پورې یې ۳۰۰۰ تنه له لاسه ورکړي و. ډیری له دغو څخه په جګړه کې وژل شوی و، خو یو شمېر له دغو یخ وهلي وو او یا یې هم د یخنۍ له امله ژوند له لاسه ورکړی و. د الفینسټون په یو لیکلي راپور کې راغلي چې ډیری سرتېرو یې د یخ له امله د خپلو لاسو او پښو ګوتې له لاسه ورکړې او همدارنګه له هغوی سره شته اور اچونکي توکي د واورې له امله نور د استفادې وړ نه و. {{sfn|Dalrymple|2013|p=379}} په څلورمه ورځ څو سوه بریتانوي سرتېري له دغه کاروان جلا شول او هڅه یې وکړه بېرته کابل ته وګرځي، خو دوی یا ټول ووژل شول او یا هم په غلامۍ ونیول شول. الفینسټون نور چاته امر ورنکړ او په چوپه خوله پر خپل اس سپور شو. د جنوري د ۹مې نیټې پر ماښام لیډي سېل د انګرېزي او هندي افسرانو له میرمنو او ماشومانو سره یوځای د خوندیتوب اړوند د اکبرخان ژمنې ومنلې. د جدي بې باورۍ په خوا کې دوی ځانونه د اکبرخان کسانو ته وسپارل. هغه مهال چې دوی ځانونه وسپارل د اکبرخان کسانو د هغوی ټول هندي خدمتکاران او د هندي افسرانو میرمنې ووژلې. {{sfn|Dalrymple|2013|p=369}} د جنوري د ۱۱مې نېټې پر ماښام د دغه لښکر شمېر ۲۰۰ تنو ته را کم شو. د شاتګ کوونکو د دغې کوچنۍ ډلې مشري بریدجنرال جان شیلټون کوله چې د لومړي ځل لپاره یې د دغه شاتګ پر مهال خپله زړورتیا وښووله او د افغانانو پر وړاندې یې شدید مقاومت وکړ. له دغه مقاومت څخه ژوندي پاتې شوي سرتېري د جګدلک سیمې په یوه ړنګه چاردیوالي کې چې خټین دیوالونه یې لرل کلابند شول. دوی ته د اکبرخان استازي ورسېدل او الفینسټون یې له خپل قومندان شیټلون سره دې ته متقاعد کړ چې له دوی سره د مذاکرې په موخه ولاړ شي. {{sfn|Dalrymple|2013|p=380}} اکبرخان دغه دوه افسران خپلې اډې ته راوستل او هغوی ته یې ماښامنۍ تیاره کړه. ډیر ژر د هغه د میلمه پالنې لامل څرګند شو ځکه چې دوی دواړه ته اجازه ورنکړل شوه د خپلو کسانو خوا ته ولاړ شي. شیلټون غصه شو او د یو افسر او سرتېري په توګه یې د خپلو کسانو خوا ته د هغوی د رهبرۍ په موخه د تګ او هلته یې په جګړه کې د مړینې د حق غوښتنه وکړه. {{sfn|Dalrymple|2013|p=380}} د جنوري په ۱۲مه دغه لښکر د خپل قومندان په له لاسه ورکولو او د ۱۲۰۰۰ تنو تلفاتو په لرلو پرېکړه وکړه چې یوازنی لار داده چې تر شپې صبر وکړي او په تیاره کې تګ پیل کړي. پاتې سرتېرو د برید جنرال توماس جان آنکټیل تر مشرۍ لاندې د هغه مسیر پر لور حرکت وکړ چې «د شپږ فوټو په لوړوالي د بلوطو د ازغي لرونکو ونو څخه د جوړو شوو موانعو په واسطه تړل شوی و». ډیری هغو کسانو چې هڅه یې وکړه له دغو موانعو تېر شي وړاندې له دې چې بلې غاړې ته یې ورسېږي له منځه ولاړل. د هغو کسانو ترمنځ چې د موانعو دیخوا ته پاتې وو، ټول نظم او انضباط له منځه ولاړ او په دې سره افغانان د هغوی د له منځه وړو په موخه راکښته شول. هغه کم شمېر کسان چې توانېدلي و له موانعو تېر شي په ناهیلې بڼه یې د جلال آباد پر لور ځغستل، خو له دغو څخه ډیری یې د موانعو بلې غاړې ته په غوغا کې ووژل شول. {{sfn|Dalrymple|2013|p=380}}{{sfn|Dalrymple|2013|p=382}} له دغه لښکر څخه ژوندۍ پاتې شوې لویه ډله چې ۲۰ افسران او ۴۵ اروپايي سرتېري په کې شامل و او ډیری له دغو څخه د ۴۴مې پیاده لوا سرتېري و؛ هڅه یې وکړه خپلې لارې ته دوام ورکړي، خو هغوی هم د ګندمک کلي ته څېرمه په یوه واورینه تپه کې کلابند شول. دوی یوازې ۲۰ میله ټوپکونه له ځانه سره لرل او د هر ټوپک پر سر ورسره دوې مرمۍ پاتې وې. دغه سرتېري تسلیمۍ ته حاضر نه شول. هغه مهال چې افغانانو هڅه وکړه دغه سرتېري متقاعد کړي څو وپوهېږي چې که چېرې تسلیم نه شي دوی خپل ژوند له لاسه ورکوي، ویل کېږي یو بریتانوي افسر وروسته له هغه په ژړا کې وویل چې «احتمالا زموږ تسلیمي به دومره خونړۍ نه وي!». <ref name="Terence R. Blackburn p.121">Terence R. Blackburn. David, The extermination of a British army: the retreat from Cabul, 2008 APH Publishing Corporation. p. 121</ref> له دې امله چې دوی تسلیم نه شول، خال خال ډزې پیل شوې او له هغو وروسته ډزو شدت واخیست. ډیر ژر دغه غونډۍ د قبیلوي وګړو له خوا ونیول شوه. د تورن سوتر په نامه یو افسر چې افغانانو فکر کړی و کوم لوړ رتبه افسر دی ځکه چې د جنرال ژیړ رنګی لباس یې اغوستی و د فیر په نامه د یو بل ډلګۍ مشر او اوو نورو خصوصي سرتېرو سره یوځای اسیر ونیول شو؛ دغه افسر په واقعیت کې د ۴۴مې پیاده لوا بیرغ تر ځانه تاو کړی و. پاتې نور سرتېري ووژل شول. <ref name="Terence R. Blackburn p.1212">Terence R. Blackburn. David, The extermination of a British army: the retreat from Cabul, 2008 APH Publishing Corporation. p. 121</ref> د سوارو افسرانو څخه جوړې ۱۵ کسیزې بلې ډلګۍ وکولای شول ځانونه تر فتح آباد کلي ورسوي، خو له دغو څخه ۱۰ تنه یې چې د کلیوالو وګړو سره د سهارنۍ خوړلو په تمه ناست وو ووژل شول، څلور تنه نور چې په خپلو آسونو سواره شول او هڅه یې وکړه وتښتي له بامونو وویشتل شول. یو بل چې وتښتېد هغه یې تعقیب کړ او سر یې ترې غوڅ کړ. {{sfn|Dalrymple|2013|p=385}} د جنوري په ۱۳مه له دغه ۱۶۰۰۰ کسیز لښکر څخه پر آس سور یو ټپي بریتانوي افسر جلال اباد ته ورسېد (څو تنه هغه هندي افسران چې په غرونو کې پټ شوي و وروسته پسې راغلل). مرستیال جراح ویلیام برایډن چې د یو شدید زخمي افسر قچره یې له ځان سره اخیستې وه او هغه ورته عذر کړی و پرې نږدي هغه د بل چا لاس ته ورشي ځان یې په دغې ټپي قچرې سره تر جلال اباد پورې راورساوه. {{sfn|Dalrymple|2013|p=387}} د جنوري په ۱۳مه له جلال آباد ښار څخه یوازې څو کیلومتره لرې برایډن اړ شو د خپل ځان څخه د دفاع په موخه په آسونو باندې د سورو افغان وګړو پر وړاندې مبارزه وکړي. له یو تعقیب کوونکي څخه په تېښتې نوموړی د جلال اباد د اډې د یو ساتونکي له خوا د جلال اباد له دیوالونو سره ولیدل شو چې هغوی له ځنډ پرته ورته نور اس لرونکي سرتېري ولېږل. وروسته له هغه چې برایډن اډې ته ورسېد ترې وپوښتل شول چې پر پوځ څه شول، هغه ځواب ورکړ «زه پوځ یم». {{sfn|Dalrymple|2013|p=387}} == سرچينې == m7exj9vysblmaazsqd4p5q8nssdtjxl 0 81406 363093 363081 2026-04-13T03:38:57Z شاه زمان پټان 26102 363093 wikitext text/x-wiki '''هرمز تنگی''' (په {{Lang-fa|تنگه هرمز}}) د [[نړۍ]] یو له مهمو [[سمندر|سمندري]] لارو څخه دی چې د [[کښتۍ|کښتیو]] د تگ راتگ لپاره کارېږي. دا تنگی د [[پارس خليج]] او عمان سمندر ترمنځ موقعيت لري<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref> {{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref>چې د [[پارس خليج]] له عمان سمندر سره نښلوي او د [[ايران]]، [[عمان]] او [[متحده عرب امارات|متحده عربي اماراتو]] ترمنځ پروت دی.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref> د منځني ختيځ د نفتو د صادراتو يوه اساسي او حياتي لاره گڼل کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref> هرمز تنگی د [[منځنی ختيځ|منځني ختيځ]] د نفتو د لېږد رالېږد يوه ارزښتمنه لاره ده، چې د منځني ختيځ د نفتو ډېره برخه له همدې لارې نړۍ‌والو بازارانو ته وړاندې کېږي،<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref>همدا لامل دی چې اوسمهال د هرمز تنگی د ايران او امريکا اسرائيل جگړه کې د يو ستراتيژيک موقيعت په توگه د فشار د وسيلې په توگه کارول کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/articles/c2k1jyq5q2go|title=ایا ایران هرمز تنګی تړلی شي او پر نړۍ به یې اغېز څه وي؟|date=۲۰۲۵ز جون ۱۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=بي بي سي پښتو|last=بي بي سي فارسي څانگه|first=د خبري څانگې خبریالان}}</ref> {{مالومات}} ==د هرمز تنگي ځمکپوهنه== [[دوتنه:Locatie Straat van Hormuz.PNG|بټنوک|250px|د هرمز تنگي جغرافيايي نخشه]] د هرمز تنگی د ايران او عمان ترمنځ موقعيت لري چې له۳۰-۵۰ کيلومتره پلنوالی لري؛<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/articles/c2k1jyq5q2go|title=ایا ایران هرمز تنګی تړلی شي او پر نړۍ به یې اغېز څه وي؟|date=۲۰۲۵ز جون ۱۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=بي بي سي پښتو|last=بي بي سي فارسي څانگه|first=د خبري څانگې خبریالان}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref> خو د تېرېدو ۲ اوبلارې لري، چې هره [[اوبلار]] يې شاوخوا ۳ کيلومتره پراخوالی لري چې د نړۍ ورځني ۲۰٪ نفت چې له سعودي عربستان، ايران، عراق، متحده عرب اماراتو، کوېټ او قطر نه نورو هېوادونو ته بهرلېږل کېږي، له همدې لارې نړۍ‌والو بازارونو ته رسېږي.<ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref> هرمز تنگی له شمال څخه د [[ايران|ایران]] ( [[بندر عباس|د بندر عباس]]) او له سوېل څخه [[عمان|د عمان سلطنت]] (مصندم) سیمې سره نښلي. 0jotivvpv7qkhrg31mvhysanojr7hmz 363109 363093 2026-04-13T04:38:05Z شاه زمان پټان 26102 363109 wikitext text/x-wiki '''هرمز تنگی''' (په {{Lang-fa|تنگه هرمز}}) د [[نړۍ]] یو له مهمو [[سمندر|سمندري]] لارو څخه دی چې د [[کښتۍ|کښتیو]] د تگ راتگ لپاره کارېږي. دا تنگی د [[پارس خليج]] او عمان سمندر ترمنځ موقعيت لري<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref> {{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref>چې د [[پارس خليج]] له عمان سمندر سره نښلوي او د [[ايران]]، [[عمان]] او [[متحده عرب امارات|متحده عربي اماراتو]] ترمنځ پروت دی.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref> د منځني ختيځ د نفتو د صادراتو يوه اساسي او حياتي لاره گڼل کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref> هرمز تنگی د [[منځنی ختيځ|منځني ختيځ]] د نفتو د لېږد رالېږد يوه ارزښتمنه لاره ده، چې د منځني ختيځ د نفتو ډېره برخه له همدې لارې نړۍ‌والو بازارانو ته وړاندې کېږي،<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref>همدا لامل دی چې اوسمهال د هرمز تنگی د ايران او امريکا اسرائيل جگړه کې د يو ستراتيژيک موقيعت په توگه د فشار د وسيلې په توگه کارول کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/articles/c2k1jyq5q2go|title=ایا ایران هرمز تنګی تړلی شي او پر نړۍ به یې اغېز څه وي؟|date=۲۰۲۵ز جون ۱۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=بي بي سي پښتو|last=بي بي سي فارسي څانگه|first=د خبري څانگې خبریالان}}</ref> {{مالومات |نوم='''هرمز تنگی''' |بل‌نوم=هرمز اوبلار |انځور=Strait of Hormuz and Musandam Peninsula (MODIS 2018-12-10).jpg |د انځور اړوند=د هرمز تنگي يو هوايي ليد (انځور) |هېواد={{ايران}}،{{عمان}}، {{متحده عرب امارات}} }} ==د هرمز تنگي ځمکپوهنه== [[دوتنه:Locatie Straat van Hormuz.PNG|بټنوک|250px|د هرمز تنگي جغرافيايي نخشه]] د هرمز تنگی د ايران او عمان ترمنځ موقعيت لري چې له۳۰-۵۰ کيلومتره پلنوالی لري؛<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/articles/c2k1jyq5q2go|title=ایا ایران هرمز تنګی تړلی شي او پر نړۍ به یې اغېز څه وي؟|date=۲۰۲۵ز جون ۱۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=بي بي سي پښتو|last=بي بي سي فارسي څانگه|first=د خبري څانگې خبریالان}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref> خو د تېرېدو ۲ اوبلارې لري، چې هره [[اوبلار]] يې شاوخوا ۳ کيلومتره پراخوالی لري چې د نړۍ ورځني ۲۰٪ نفت چې له سعودي عربستان، ايران، عراق، متحده عرب اماراتو، کوېټ او قطر نه نورو هېوادونو ته بهرلېږل کېږي، له همدې لارې نړۍ‌والو بازارونو ته رسېږي.<ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref> هرمز تنگی له شمال څخه د [[ايران|ایران]] ( [[بندر عباس|د بندر عباس]]) او له سوېل څخه [[عمان|د عمان سلطنت]] (مصندم) سیمې سره نښلي. d885yi99dddqgecmmb3gwqd3l3virwb 363110 363109 2026-04-13T04:39:59Z شاه زمان پټان 26102 363110 wikitext text/x-wiki '''هرمز تنگی''' (په {{Lang-fa|تنگه هرمز}}) د [[نړۍ]] یو له مهمو [[سمندر|سمندري]] لارو څخه دی چې د [[کښتۍ|کښتیو]] د تگ راتگ لپاره کارېږي. دا تنگی د [[پارس خليج]] او عمان سمندر ترمنځ موقعيت لري<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref> {{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref>چې د [[پارس خليج]] له عمان سمندر سره نښلوي او د [[ايران]]، [[عمان]] او [[متحده عرب امارات|متحده عربي اماراتو]] ترمنځ پروت دی.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref> د منځني ختيځ د نفتو د صادراتو يوه اساسي او حياتي لاره گڼل کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref> هرمز تنگی د [[منځنی ختيځ|منځني ختيځ]] د نفتو د لېږد رالېږد يوه ارزښتمنه لاره ده، چې د منځني ختيځ د نفتو ډېره برخه له همدې لارې نړۍ‌والو بازارانو ته وړاندې کېږي،<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref>همدا لامل دی چې اوسمهال د هرمز تنگی د ايران او امريکا اسرائيل جگړه کې د يو ستراتيژيک موقيعت په توگه د فشار د وسيلې په توگه کارول کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://af.dawatmedia24.com/?p=175744|title=د هرمز تنگي؛ پېژندنه، اقتصادي ارزښت او افغانستان|date=۲۰۲۵ز جون ۲۲مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۳مه|website=دعوت مېډيا|last=نايب‌زی|first=عبدالوافي}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/articles/c2k1jyq5q2go|title=ایا ایران هرمز تنګی تړلی شي او پر نړۍ به یې اغېز څه وي؟|date=۲۰۲۵ز جون ۱۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=بي بي سي پښتو|last=بي بي سي فارسي څانگه|first=د خبري څانگې خبریالان}}</ref> {{مالومات |نوم='''هرمز تنگی''' |بل‌نوم=هرمز اوبلار |انځور=Strait of Hormuz and Musandam Peninsula (MODIS 2018-12-10).jpg |د انځور اړوند=د هرمز تنگي يو هوايي ليد (انځور) |هېواد={{ايران}}،{{عمان}}، {{متحده عرب امارات}} |برخه د=[[پارس خليج]]}} ==د هرمز تنگي ځمکپوهنه== [[دوتنه:Locatie Straat van Hormuz.PNG|بټنوک|250px|د هرمز تنگي جغرافيايي نخشه]] د هرمز تنگی د ايران او عمان ترمنځ موقعيت لري چې له۳۰-۵۰ کيلومتره پلنوالی لري؛<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/pashto/articles/c2k1jyq5q2go|title=ایا ایران هرمز تنګی تړلی شي او پر نړۍ به یې اغېز څه وي؟|date=۲۰۲۵ز جون ۱۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=بي بي سي پښتو|last=بي بي سي فارسي څانگه|first=د خبري څانگې خبریالان}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref> خو د تېرېدو ۲ اوبلارې لري، چې هره [[اوبلار]] يې شاوخوا ۳ کيلومتره پراخوالی لري چې د نړۍ ورځني ۲۰٪ نفت چې له سعودي عربستان، ايران، عراق، متحده عرب اماراتو، کوېټ او قطر نه نورو هېوادونو ته بهرلېږل کېږي، له همدې لارې نړۍ‌والو بازارونو ته رسېږي.<ref>{{Cite web|url=https://omidradio.com/2026/03/07/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AB%DB%8C%D8%9B-%D8%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%D9%88-%D8%AF-%D9%84%DB%90%DA%96%D8%AF-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%DA%AB/|title=هرمز تنګی؛ د نفتو د لېږد مهم شاهرګ|date=۲۰۲۶ز مارچ ۷مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=اميد راډيو}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=4829|title=هرمز تنگی ولې مهم دی؟|date=۲۰۲۶ز مارچ ۱۴مه|accessdate=۲۰۲۶ز اپريل ۱۲مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=بريال|first=محمدالله}} </ref> هرمز تنگی له شمال څخه د [[ايران|ایران]] ( [[بندر عباس|د بندر عباس]]) او له سوېل څخه [[عمان|د عمان سلطنت]] (مصندم) سیمې سره نښلي. s7en97c89zo2gl1dv0xchcfi0uoyd1g 0 81474 363102 344843 2026-04-13T04:13:04Z شاه زمان پټان 26102 363102 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} '''باسپورس تنگی''' يا '''باسپورس اوبلار''' (په {{Lang-en|Bosphorus Strait}}) یو طبیعي تنګئ او په نړیواله کچه مشهوره سمندري لاره ده چي [[تورکيه|د ترکیې]] په [[استنبول|استانبول]] کي موقعیت لري. باسپورس [[تور سمندر|تور سمندرګي]] د مارمارا له سمندر سره نښلوي او د اسیا او اروپاد لویو وچو ترمنځ پوله جوړوي. دا تنګئ اسیايي ترکیه [[اناتولیا|یا اناتولیا]] د اروپایي ترکیې یا ټیرس څخه هم بېلوي. باسفورس د نړۍ تر ټولو تنګ تنګئ دی چي [[نړیوالې اوبه|د نړیوال تګ راتګ]] لپاره کارول کیږي. [[Category:Articles containing Turkish-language text]] د باسپورس تنګي پر شاوخوا ساحلونو باندي مېشت کسان د [[استنبول|استانبول]] د ښار 17 میلیونه نفوس په ځان کي رانغاړي. د باسپورس تنګئ او د مارمارا په سمندر کي د داردانیل تنګئ دواړه د ترکیې د تنګي په نوم یادیږي. په استانبول کي د باسپورس شاوخوا څنډي د کانکریټو په مرسته جوړي سوي او ټینګي سوي دي. == انځورتون == <gallery widths="190px" heights="150px"> File:Turkish_Strait_disambig.svg|د باسپورس موقعیت په سره رنګ چي د داردانیلز (په ژړ رنګ) او د مارمارا سمندر سره نښتی دی. File:Istanbul_and_Bosporus_big.jpg|د باسپورس تنګي فضايي انځور چي د 2004 په اپریل کي د [[نړیوال تشيال تمځای|نړیوال فضایي مرکز]] څخه اخیستل سوی دی. په پورتنۍ برخه کي یې [[تور سمندر]]، په ښکته کي د مارمارا سمندر او په مینځ کي یې د باسپورس د اوبو لاره ده چي دوی دواړه له یو بل سره نښلوي. د باسپورس لویدیځي غاړي د اروپا د لويي وچي د جغرافیایی پیل نقطه رامنځ ته کوي، او د [[استنبول|استانبول]] ښار یې پر غاړو پروت دی. File:Bosphorus_aerial_view.jpg|د باسپورس هوایی لید چي تور سمندر ته نږدې له شمالي پای څخه یې انځور اخیستل سوی دی. </gallery> kqnd7kd49semo15fpezkzl35measwu0 363103 363102 2026-04-13T04:13:27Z شاه زمان پټان 26102 /* انځورتون */ 363103 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} '''باسپورس تنگی''' يا '''باسپورس اوبلار''' (په {{Lang-en|Bosphorus Strait}}) یو طبیعي تنګئ او په نړیواله کچه مشهوره سمندري لاره ده چي [[تورکيه|د ترکیې]] په [[استنبول|استانبول]] کي موقعیت لري. باسپورس [[تور سمندر|تور سمندرګي]] د مارمارا له سمندر سره نښلوي او د اسیا او اروپاد لویو وچو ترمنځ پوله جوړوي. دا تنګئ اسیايي ترکیه [[اناتولیا|یا اناتولیا]] د اروپایي ترکیې یا ټیرس څخه هم بېلوي. باسفورس د نړۍ تر ټولو تنګ تنګئ دی چي [[نړیوالې اوبه|د نړیوال تګ راتګ]] لپاره کارول کیږي. [[Category:Articles containing Turkish-language text]] د باسپورس تنګي پر شاوخوا ساحلونو باندي مېشت کسان د [[استنبول|استانبول]] د ښار 17 میلیونه نفوس په ځان کي رانغاړي. د باسپورس تنګئ او د مارمارا په سمندر کي د داردانیل تنګئ دواړه د ترکیې د تنګي په نوم یادیږي. په استانبول کي د باسپورس شاوخوا څنډي د کانکریټو په مرسته جوړي سوي او ټینګي سوي دي. == انځورتون == <gallery widths="190px" heights="150px"> File:Turkish_Strait_disambig.svg|د باسپورس موقعیت په سره رنګ چي د داردانیلز (په ژړ رنګ) او د مارمارا سمندر سره نښتی دی. File:Bosphorus_aerial_view.jpg|د باسپورس هوایی لید چي تور سمندر ته نږدې له شمالي پای څخه یې انځور اخیستل سوی دی. File:Istanbul_and_Bosporus_big.jpg|د باسپورس تنګي فضايي انځور چي د 2004 په اپریل کي د [[نړیوال تشيال تمځای|نړیوال فضایي مرکز]] څخه اخیستل سوی دی. په پورتنۍ برخه کي یې [[تور سمندر]]، په ښکته کي د مارمارا سمندر او په مینځ کي یې د باسپورس د اوبو لاره ده چي دوی دواړه له یو بل سره نښلوي. د باسپورس لویدیځي غاړي د اروپا د لويي وچي د جغرافیایی پیل نقطه رامنځ ته کوي، او د [[استنبول|استانبول]] ښار یې پر غاړو پروت دی. </gallery> 5tgo0936wvt5iz9uqo6f7c9rsrtsc9n 363104 363103 2026-04-13T04:16:34Z شاه زمان پټان 26102 363104 wikitext text/x-wiki '''باسپورس تنگی''' يا '''باسپورس اوبلار''' (په {{Lang-en|Bosphorus Strait}}) یو طبیعي تنګئ او په نړیواله کچه مشهوره سمندري لاره ده چي [[تورکيه|د ترکیې]] په [[استنبول|استانبول]] کي موقعیت لري. باسپورس [[تور سمندر|تور سمندرګي]] د مارمارا له سمندر سره نښلوي او د اسیا او اروپاد لویو وچو ترمنځ پوله جوړوي. دا تنګی اسیايي ترکیه [[اناتولیا|یا اناتولیا]] د اروپایي ترکیې یا ټیرس څخه هم بېلوي. باسفورس د نړۍ تر ټولو تنګ تنګئ دی چي [[نړیوالې اوبه|د نړیوال تګ راتګ]] لپاره کارول کېږي. د باسپورس تنګي پر شاوخوا ساحلونو باندي مېشت کسان د [[استنبول|استانبول]] د ښار 17 میلیونه نفوس په ځان کې رانغاړي. {{مالومات |نوم=باسپورس تنگی |انځور=File:Turkish_Strait_disambig.svg |د انځور اړوند=د باسپورس موقعیت په سره رنګ چي د داردانیلز (په ژړ رنګ) او د مارمارا سمندر سره نښتی دی. }} د باسپورس تنګئ او د مارمارا په سمندر کي د داردانیل تنګئ دواړه د ترکیې د تنګي په نوم یادیږي. په استانبول کي د باسپورس شاوخوا څنډي د کانکریټو په مرسته جوړي سوي او ټینګي سوي دي. == انځورتون == <gallery widths="190px" heights="150px"> File:Turkish_Strait_disambig.svg|د باسپورس موقعیت په سره رنګ چي د داردانیلز (په ژړ رنګ) او د مارمارا سمندر سره نښتی دی. File:Bosphorus_aerial_view.jpg|د باسپورس هوایی لید چي تور سمندر ته نږدې له شمالي پای څخه یې انځور اخیستل سوی دی. File:Istanbul_and_Bosporus_big.jpg|د باسپورس تنګي فضايي انځور چي د 2004 په اپریل کي د [[نړیوال تشيال تمځای|نړیوال فضایي مرکز]] څخه اخیستل سوی دی. په پورتنۍ برخه کي یې [[تور سمندر]]، په ښکته کي د مارمارا سمندر او په مینځ کي یې د باسپورس د اوبو لاره ده چي دوی دواړه له یو بل سره نښلوي. د باسپورس لویدیځي غاړي د اروپا د لويي وچي د جغرافیایی پیل نقطه رامنځ ته کوي، او د [[استنبول|استانبول]] ښار یې پر غاړو پروت دی. </gallery> == سرچينې == {{لړسرچينې}} 1p4s5vmebvxwqekx29uw4fgkw4da7l1 363105 363104 2026-04-13T04:18:44Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[باسپورس تنګئ]] مخ [[باسپورس تنگی]] ته ولېږداوه 363104 wikitext text/x-wiki '''باسپورس تنگی''' يا '''باسپورس اوبلار''' (په {{Lang-en|Bosphorus Strait}}) یو طبیعي تنګئ او په نړیواله کچه مشهوره سمندري لاره ده چي [[تورکيه|د ترکیې]] په [[استنبول|استانبول]] کي موقعیت لري. باسپورس [[تور سمندر|تور سمندرګي]] د مارمارا له سمندر سره نښلوي او د اسیا او اروپاد لویو وچو ترمنځ پوله جوړوي. دا تنګی اسیايي ترکیه [[اناتولیا|یا اناتولیا]] د اروپایي ترکیې یا ټیرس څخه هم بېلوي. باسفورس د نړۍ تر ټولو تنګ تنګئ دی چي [[نړیوالې اوبه|د نړیوال تګ راتګ]] لپاره کارول کېږي. د باسپورس تنګي پر شاوخوا ساحلونو باندي مېشت کسان د [[استنبول|استانبول]] د ښار 17 میلیونه نفوس په ځان کې رانغاړي. {{مالومات |نوم=باسپورس تنگی |انځور=File:Turkish_Strait_disambig.svg |د انځور اړوند=د باسپورس موقعیت په سره رنګ چي د داردانیلز (په ژړ رنګ) او د مارمارا سمندر سره نښتی دی. }} د باسپورس تنګئ او د مارمارا په سمندر کي د داردانیل تنګئ دواړه د ترکیې د تنګي په نوم یادیږي. په استانبول کي د باسپورس شاوخوا څنډي د کانکریټو په مرسته جوړي سوي او ټینګي سوي دي. == انځورتون == <gallery widths="190px" heights="150px"> File:Turkish_Strait_disambig.svg|د باسپورس موقعیت په سره رنګ چي د داردانیلز (په ژړ رنګ) او د مارمارا سمندر سره نښتی دی. File:Bosphorus_aerial_view.jpg|د باسپورس هوایی لید چي تور سمندر ته نږدې له شمالي پای څخه یې انځور اخیستل سوی دی. File:Istanbul_and_Bosporus_big.jpg|د باسپورس تنګي فضايي انځور چي د 2004 په اپریل کي د [[نړیوال تشيال تمځای|نړیوال فضایي مرکز]] څخه اخیستل سوی دی. په پورتنۍ برخه کي یې [[تور سمندر]]، په ښکته کي د مارمارا سمندر او په مینځ کي یې د باسپورس د اوبو لاره ده چي دوی دواړه له یو بل سره نښلوي. د باسپورس لویدیځي غاړي د اروپا د لويي وچي د جغرافیایی پیل نقطه رامنځ ته کوي، او د [[استنبول|استانبول]] ښار یې پر غاړو پروت دی. </gallery> == سرچينې == {{لړسرچينې}} 1p4s5vmebvxwqekx29uw4fgkw4da7l1 0 81475 363098 344846 2026-04-13T04:00:04Z شاه زمان پټان 26102 363098 wikitext text/x-wiki {{مالومات}}'''د جبل الطارق تنگی''' یا '''د جبرالټر اوبلار''' یو سمندري تنګه نقطه ده چي [[اتلانتيک سمندر|اتلانتیک سمندر]] د [[مدیترانې سمندرګی|مدیترانې له سمندر]] سره نښلوي او [[اروپا]] له [[افريقا|افریقا]] څخه جلا کوي. د افریقا او اروپا دواړي وچي د 7.7 سمندري مایلونو (14.2 کیلومتره، یا 8.9 مایله د وچي فاصله) په واټن ددغه نقطې په واسطه بېلي سوي دي. دلته یوه بېړۍ هره ورځ د دوو وچو تر منځ په 35 دقیقو کي تیریږي، او د تنګي ژوروالی یې د 300 او 900 مترو ترمنځ اټکل سوی دی. جبل الطارق تنګئ د [[مراکش]]، [[اسپانیا|هسپانیې]] او د برتانیې اړوند د [[جبل الطارق]] په ځمکنیو اوبو کي پروت دی. [[د بحر د قانون په اړه د ملګرو ملتونو کنوانسیون|د سمندر د قانون په اړه د ملګرو ملتونو د کنوانسیون]] له مخي بهرنۍ کښتۍ او الوتکې د پرله پسې ټرانزیټ په صورت کي د جبرالټر تنګي څخه د تیریدو او د الوتني دواړي ازادۍ لري. bz6935uwuouw4ebduoczqjqfdnetfcc 363099 363098 2026-04-13T04:00:32Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[د جبل الطارق تنګئ]] مخ [[جبل الطارق تنگی]] ته ولېږداوه 363098 wikitext text/x-wiki {{مالومات}}'''د جبل الطارق تنگی''' یا '''د جبرالټر اوبلار''' یو سمندري تنګه نقطه ده چي [[اتلانتيک سمندر|اتلانتیک سمندر]] د [[مدیترانې سمندرګی|مدیترانې له سمندر]] سره نښلوي او [[اروپا]] له [[افريقا|افریقا]] څخه جلا کوي. د افریقا او اروپا دواړي وچي د 7.7 سمندري مایلونو (14.2 کیلومتره، یا 8.9 مایله د وچي فاصله) په واټن ددغه نقطې په واسطه بېلي سوي دي. دلته یوه بېړۍ هره ورځ د دوو وچو تر منځ په 35 دقیقو کي تیریږي، او د تنګي ژوروالی یې د 300 او 900 مترو ترمنځ اټکل سوی دی. جبل الطارق تنګئ د [[مراکش]]، [[اسپانیا|هسپانیې]] او د برتانیې اړوند د [[جبل الطارق]] په ځمکنیو اوبو کي پروت دی. [[د بحر د قانون په اړه د ملګرو ملتونو کنوانسیون|د سمندر د قانون په اړه د ملګرو ملتونو د کنوانسیون]] له مخي بهرنۍ کښتۍ او الوتکې د پرله پسې ټرانزیټ په صورت کي د جبرالټر تنګي څخه د تیریدو او د الوتني دواړي ازادۍ لري. bz6935uwuouw4ebduoczqjqfdnetfcc 3 86969 363091 363086 2026-04-12T19:07:25Z Andar ba ba 39180 363091 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Andar ba ba}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۳۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) == ستاسو ژباړه تر ډېره ماشيني ده == خوښ يم چې له موږ سره د پښتو ويکيپېډيا پراختيا کې برخه اخلئ؛ خو بايد ووايم چې ستاسو ليکنه (ژباړه) تر ډېره په ماشيني ژباړې متکي (ولاړه) ده؛ هيله لرم مخکې له دې چې نورو ژباړو ته دوام ورکړئ، لاندې ټکي په پام کې ونيسئ: * لنډه ليکنه وکړئ؛ خو په خپلو الفاظو يې وليکئ؛ ترڅو نور خلک پرې په اسانۍ پوه شي. * اړينه نه ده چې ټوله ليکنه راوژباړئ؛ يوازې مهم ځايونه يې راوژباړئ؛ خو ژباړه د لوستلو وړ وگرځوئ. * کوښښ وکړئ د ژباړې پرځای د موخې وړ ليکنه په بېلابېلو ځايونو کې ولولئ او په خپله له سره ليکنه وکړئ، بيا يې تړونی له ويکي‌اومتوک سره وتړئ. * کوښښ وکړئ د بهرنيو سرچينو پرځای له افغاني (پښتو) وېبپاڼو، کتابونو، مجلو... څخه د سرچينې په توگه کار واخلئ. * مخکې له دې چې نورې ليکنې او ژباړې وکړئ؛ لومړی مو مخکنۍ ترسره کړې ژباړې راسمې او د پوهېدو وړ وگرځوئ. په پښتني مينه [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۶ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۲۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) == یوه تیروتنه راته په ګوته کړئ == تاسې مهرباني وکړئ یوه غلط موږ ته په ګوته کړئ زما په ژباړو کې هر څه واضح دي که بیا هم تاسې پر ما بندیز لګوئ لکه زما په هغه بل اکاونت نو زه به درنه شکایت وکړم [[کارن:Andar ba ba|Andar ba ba]] ([[د کارن خبرې اترې:Andar ba ba|خبرې اترې]]) ۶ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۵۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) : که تاسو وروسته له خپراوي خپلې ليکنې يوځل بيا له نظره تېرې کړئ، نو له کومې ژبې چې تاسو راژباړلې وي، د هغې اغېز به درته په څرگنده پکې مالوم شي او د جملو ترمنځ نه پيوستون به هم پکې وگورئ. هغه گڼون دې هم د لنډې مودې لپاره يوازې درې ورځې بند و، ترڅو ته زما پيغام ولولې په هماغه ورځ مې بېرته ترې بنديز لرې کړ؛ خو اوس هيله دا ده چې په ښه بڼه په گډه د پښتو ژبې د ودې لپاره کار وکړو، داسې نه شي چې زموږ موخه د خدمت وي او ژبې ته مو تاوان رسولی وي، که موږ تاسو دلته سمې روانې او ساده ژباړې وکړو چې د ژبې ادبي او گرامري ارزښتونه مو په پام کې نيولی وي؛ ځکه له دې وروسته چې کوم د مصنوعي ځيرکتيا پليټ‌فارمونه مالومات وړاندې کوي، هغوی زموږ له همدې ژباړو ناسم جاج اخلي او ډېر نه لوستل کېدونکي او نه پوهېدونکي مالومات به موږ ته وړاندې کوي. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۱۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) : [[ بیربل]] يوځل له نظره تېر کړه، او په يقيني ډول خپل ځان سره ووايه چې موږ پښتو کې جملې په همدې ډول جمله بندي کوو. [[کارن:شاه زمان پټان|شاه زمان پټان]] ([[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان|خبرې اترې]]) ۱۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۰:۲۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) ښاغلیه د ژباړه کې زه په ښکتو برخو اخته شومه زما ورته فکر و چې لوړه به هم سموم خو ښکته ژباړې کې د بوختیدو له امله مې ورته پام نه شوه کنې ښکته چې کومه برخه ده هغه کې به ستونزه نه ووینئ ځکه هغه ما ټوله لیکلي خو لوړې ته مې دوباره فکر نه سوه [[کارن:Andar ba ba|Andar ba ba]] ([[د کارن خبرې اترې:Andar ba ba|خبرې اترې]]) ۱۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۹:۰۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 8bi717ogtp8h4o3o0vgck4efihhbdin 0 87076 363089 363049 2026-04-12T19:02:01Z Andar ba ba 39180 363089 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|title=[[Mantri]], [[Chief Minister|Mukhya Mantri]], [[Raja]]|image=Birbal.jpg|alt=Birbal|caption=Birbal|birth_name=Mahesh Das|birth_date={{C.}} 1528|birth_place=[[Kalpi]], [[Mughal Empire]]|death_date=16 February 1586 (aged 58)|death_place=[[Karakar Pass|Malandari Pass]], [[Kabulistan|Kabul Subah]], [[Mughal Empire]]|mother=Anabha Davito {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = [[Mughal Empire]] | branch = [[Mughal Army]] | branch_label = Service | serviceyears = 1572–1586 | serviceyears_label = | battles = {{tree list}} *[[Mughal–Afghan Wars]] **[[Battle of the Malandari Pass (1586)|Malandari Pass (1586)]]{{KIA}} {{tree list/end}} | rank = [[Mansabdar]] }}|occupation=|father=Ganga Das|spouse=|religion=[[Hinduism]]<br/>[[Din-e-Ilahi]]|issue=|succession=}}'''مهیش داس''' ( ; ۱۵۲۸ – ۱۶ فبروري ۱۵۸۶ <ref>{{Cite web|title=Bīrbal {{!}} Indian courtier|url=https://www.britannica.com/biography/Birbal|accessdate=2020-12-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archivedate=26 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126080650/https://www.britannica.com/biography/Birbal}}</ref> )، چې په مشهور ډول د خپل لقب '''راجه''' '''بیربل''' په نوم پیژندل شوی د هند یو وزیر او د [[د مغولو واکمني|مغل امپراتورۍ]] قوماندان و. هغه په هند برصغیر کې د هغو [[نكل|ولسي کیسو]] لپاره پیژندل کیږي چې د هغه په عقل باندې متمرکزې دي. هغه د [[جلال الدين محمد اکبر|اکبر]] لخوا ټاکل شوی و او د هغه یو له خورا مهمو درباریانو څخه و، د ''نوارتناس'' (نهه جواهراتو) په نوم د یوې ډلې برخه وه. د ۱۵۸۶ کال په فبروري کې، ] کې چې د سوات په یوه ولسوالۍ کې چې اوس مهال [[پاکستان|د پاکستان]] کې راځي د یو پاڅون د ماتولو لپاره د پوځ مشري وکړه چیرې چې هغه د ډیرو سرتیرو سره په یوه کمین کې ووژل شو چې [[یوسفزی|د یاغي یوسفزي او ګاونډیو قبیلو]] په وړاندې په بشپړ پیمانه جګړه بدله شوه. هغه یوازینی هندو و چې دین الهي یې غوره کړ، هغه مذهب چې د اکبر لخوا تاسیس شوی و. ځايي ولسي کیسې په عمده توګه په ۱۹ پیړۍ کې د اکبر سره د هغه د تعاملاتو په جریان کې راڅرګندې شوې، په دې توګه د هند په ټوله نیمه وچه کې د نیمه افسانوي شخصیت په توګه لا پراخه شوې. په هرصورت، دا کیسې عموما د عصري تاریخ پوهانو لخوا د افسانوي په توګه بیان شوي دي. <ref name="Khanna, Culture of Medieval India">{{کتابي سرچينه |title=Cultural History of Medieval India |publisher=Berghahn Books |year=2007 |isbn=978-81-87358-30-5 |editor-last=Meenakshi Khanna |pages=24–44 |chapter=Section 1: Kingship and Court Mixing the Classic with the Folk |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZbKv3zyIFD8C&pg=PA24}}</ref> === وژنه === د [[یوسفزی|یوسفزي]] افغان قبیلې د مغل واکمنۍ پر وړاندې د [[اباسين (سيند)|سیند]] د ختیځې غاړې په اوږدو کې بغاوت پیل کړی و. وروسته له هغه چې د ناکراریو د ځپلو لپاره لیږل شوي ځواکونه زیانمن شول، اکبر بیربل د هغو ځواکونو سره واستاوه چې له هغه ځایه افغانان په غونډیو کې په چمتو ځایونو کې انتظار وو. <ref name="SARIN2005 Akbar and Birbal">{{کتابي سرچينه |last=Amita Sarin |url=https://books.google.com/books?id=LN9ptrHH7EoC&pg=PT64 |title=Akbar and Birbal |date=21 March 2005 |publisher=Penguin Books Limited |isbn=978-81-8475-006-5 |page=64 |access-date=30 June 2013}}</ref> په پایله کې د کمین او درنې ماتې په ترڅ کې، بیربل او له 8000 څخه ډیر سرتیري د [[بونير ولسوالۍ|بونیر]] د مالندري دره ته نږدې ووژل شول. <ref name="Richards1995 Mughal Empire">{{کتابي سرچينه |last=Richards |first=John F. |author-link=John F. Richards |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA49 |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |isbn=978-0-521-56603-2 |pages=49–51 |access-date=29 June 2013}}</ref> دا جګړه د مالندري دره په نوم پیژندل کیږي. اکبر د دې ماتې خبر څخه حیران شو او ویل کیږي چې د خپل غوره درباري د له لاسه ورکولو په اړه یې غم څرګند کړ او د دوو ورځو لپاره یې خواړه یا څښاک ونه خوړل. <ref name="Otto2001 Court Jester and world">{{کتابي سرچينه |last=Beatrice K. Otto |url=https://books.google.com/books?id=2BglxUD6Q6kC&pg=PA16 |title=Fools Are Everywhere: The Court Jester Around the World |date=1 April 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-64091-4 |access-date=29 June 2013}}</ref> هغه غمجن و ځکه چې د هغه جسد د هندوانو د سوځولو لپاره ونه موندل شو (که څه هم په ځینو سیمه ایزو یوسفزي ولسي کیسو کې، د یو "لوړ رتبه افسر" یادونه شتون لري چې جسد یې په یوه کنده کې وغورځول شو یا د ډبرو لاندې ښخ شو - د ځایی خلکو لخوا د بیربل په توګه ګمان کیږي، مګر د دې کیسې هیڅ تایید شوی حساب نشته). <ref name="Fools and jesters">{{کتابي سرچينه |last=Janik |first=Vicki K. |url=https://books.google.com/books?id=yLtoRB9Wy-sC&pg=PA91 |title=Fools and Jesters in Literature, Art, and History: A Bio-Bibliographical Sourcebook |date=1 January 1998 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-29785-4 |pages=91–96 |access-date=17 August 2020}}</ref> اکبر اعلان وکړ چې دا د هغه د تخت ته د رسیدو راهیسې د هغه ترټولو لویه تراژیدي وه. <ref name="Fools and jesters" /> بدایوني لیکي، <ref name="Advanced studies in medieval history">{{کتابي سرچينه |last=Mehta J L |url=https://books.google.com/books?id=-TsMl0vSc0gC&pg=PA264 |title=Advanced Study in the History of Medieval India-II |publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd |isbn=978-81-207-1015-3 |pages=264, 305, 321, 335 |access-date=29 June 2013}}</ref><blockquote>پاچا د هېڅ ستر درباري د مړينې لپاره دومره غم ونه کړ لکه د بېر بل لپاره. هغه وویل: «افسوس! هغوی حتی ونه توانېدل چې د هغه جسد له درې (تنګي) څخه راوباسي، څو ښايي وسوځول شي.» خو وروسته یې ځان ته تسلي ورکړه او ویې ویل چې بېر بل اوس له ټولو د ځمکې تړاوونو ازاد او خپلواک شوی دی، او لکه څنګه چې د لمر وړانګې د هغه لپاره بس دي، نو اړتیا نشته چې هغه د اور په وسیله پاک کړل شي.</blockquote> == سرچینې == {{لړسرچينې|30em}} 1p192r5fpflcoi14eo4599me3pw1qk0 363090 363089 2026-04-12T19:03:34Z Andar ba ba 39180 363090 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|title=[[Mantri]], [[Chief Minister|Mukhya Mantri]], [[Raja]]|image=Birbal.jpg|alt=Birbal|caption=Birbal|birth_name=Mahesh Das|birth_date={{C.}} 1528|birth_place=[[Kalpi]], [[Mughal Empire]]|death_date=16 February 1586 (aged 58)|death_place=[[Karakar Pass|Malandari Pass]], [[Kabulistan|Kabul Subah]], [[Mughal Empire]]|mother=Anabha Davito {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = [[Mughal Empire]] | branch = [[Mughal Army]] | branch_label = Service | serviceyears = 1572–1586 | serviceyears_label = | battles = {{tree list}} *[[Mughal–Afghan Wars]] **[[Battle of the Malandari Pass (1586)|Malandari Pass (1586)]]{{KIA}} {{tree list/end}} | rank = [[Mansabdar]] }}|occupation=|father=Ganga Das|spouse=|religion=[[Hinduism]]<br/>[[Din-e-Ilahi]]|issue=|succession=}}'''مهیش داس''' ( ; ۱۵۲۸ – ۱۶ فبروري ۱۵۸۶ <ref>{{Cite web|title=Bīrbal {{!}} Indian courtier|url=https://www.britannica.com/biography/Birbal|accessdate=2020-12-26|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archivedate=26 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126080650/https://www.britannica.com/biography/Birbal}}</ref> )، چې په مشهور ډول د خپل لقب '''راجه''' '''بیربل''' په نوم پیژندل شوی د هند یو وزیر او د [[د مغولو واکمني|مغل امپراتورۍ]] قوماندان و. هغه په هند برصغیر کې د هغو [[نكل|ولسي کیسو]] لپاره پیژندل کیږي چې د هغه په عقل باندې متمرکزې دي. هغه د [[جلال الدين محمد اکبر|اکبر]] لخوا ټاکل شوی و او د هغه یو له خورا مهمو درباریانو څخه و، د ''نوارتناس'' (نهه جواهراتو) په نوم د یوې ډلې برخه وه. د ۱۵۸۶ کال په فبروري کې، ] د سوات په یوه ولسوالۍ کې چې اوس مهال سوات [[پاکستان| پاکستان]] کې راځي د یو پاڅون د ماتولو لپاره د پوځ مشري وکړه چیرې چې هغه د ډیرو سرتیرو سره په یوه کمین کې ووژل شو چې [[یوسفزی|د یاغي یوسفزي او ګاونډیو قبیلو]] په وړاندې په بشپړ پیمانه جګړه بدله شوه. هغه یوازینی هندو و چې دین الهي یې غوره کړ، هغه مذهب چې د اکبر لخوا تاسیس شوی و. ځايي ولسي کیسې په عمده توګه په ۱۹ پیړۍ کې د اکبر سره د هغه د تعاملاتو په جریان کې راڅرګندې شوې، په دې توګه د هند په ټوله نیمه وچه کې د نیمه افسانوي شخصیت په توګه لا پراخه شوې. په هرصورت، دا کیسې عموما د عصري تاریخ پوهانو لخوا د افسانوي په توګه بیان شوي دي. <ref name="Khanna, Culture of Medieval India">{{کتابي سرچينه |title=Cultural History of Medieval India |publisher=Berghahn Books |year=2007 |isbn=978-81-87358-30-5 |editor-last=Meenakshi Khanna |pages=24–44 |chapter=Section 1: Kingship and Court Mixing the Classic with the Folk |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZbKv3zyIFD8C&pg=PA24}}</ref> === وژنه === د [[یوسفزی|یوسفزي]] افغان قبیلې د مغل واکمنۍ پر وړاندې د [[اباسين (سيند)|سیند]] د ختیځې غاړې په اوږدو کې بغاوت پیل کړی و. وروسته له هغه چې د ناکراریو د ځپلو لپاره لیږل شوي ځواکونه زیانمن شول، اکبر بیربل د هغو ځواکونو سره واستاوه چې له هغه ځایه افغانان په غونډیو کې په چمتو ځایونو کې انتظار وو. <ref name="SARIN2005 Akbar and Birbal">{{کتابي سرچينه |last=Amita Sarin |url=https://books.google.com/books?id=LN9ptrHH7EoC&pg=PT64 |title=Akbar and Birbal |date=21 March 2005 |publisher=Penguin Books Limited |isbn=978-81-8475-006-5 |page=64 |access-date=30 June 2013}}</ref> په پایله کې د کمین او درنې ماتې په ترڅ کې، بیربل او له 8000 څخه ډیر سرتیري د [[بونير ولسوالۍ|بونیر]] د مالندري دره ته نږدې ووژل شول. <ref name="Richards1995 Mughal Empire">{{کتابي سرچينه |last=Richards |first=John F. |author-link=John F. Richards |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA49 |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |isbn=978-0-521-56603-2 |pages=49–51 |access-date=29 June 2013}}</ref> دا جګړه د مالندري دره په نوم پیژندل کیږي. اکبر د دې ماتې خبر څخه حیران شو او ویل کیږي چې د خپل غوره درباري د له لاسه ورکولو په اړه یې غم څرګند کړ او د دوو ورځو لپاره یې خواړه یا څښاک ونه خوړل. <ref name="Otto2001 Court Jester and world">{{کتابي سرچينه |last=Beatrice K. Otto |url=https://books.google.com/books?id=2BglxUD6Q6kC&pg=PA16 |title=Fools Are Everywhere: The Court Jester Around the World |date=1 April 2001 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-64091-4 |access-date=29 June 2013}}</ref> هغه غمجن و ځکه چې د هغه جسد د هندوانو د سوځولو لپاره ونه موندل شو (که څه هم په ځینو سیمه ایزو یوسفزي ولسي کیسو کې، د یو "لوړ رتبه افسر" یادونه شتون لري چې جسد یې په یوه کنده کې وغورځول شو یا د ډبرو لاندې ښخ شو - د ځایی خلکو لخوا د بیربل په توګه ګمان کیږي، مګر د دې کیسې هیڅ تایید شوی حساب نشته). <ref name="Fools and jesters">{{کتابي سرچينه |last=Janik |first=Vicki K. |url=https://books.google.com/books?id=yLtoRB9Wy-sC&pg=PA91 |title=Fools and Jesters in Literature, Art, and History: A Bio-Bibliographical Sourcebook |date=1 January 1998 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-29785-4 |pages=91–96 |access-date=17 August 2020}}</ref> اکبر اعلان وکړ چې دا د هغه د تخت ته د رسیدو راهیسې د هغه ترټولو لویه تراژیدي وه. <ref name="Fools and jesters" /> بدایوني لیکي، <ref name="Advanced studies in medieval history">{{کتابي سرچينه |last=Mehta J L |url=https://books.google.com/books?id=-TsMl0vSc0gC&pg=PA264 |title=Advanced Study in the History of Medieval India-II |publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd |isbn=978-81-207-1015-3 |pages=264, 305, 321, 335 |access-date=29 June 2013}}</ref><blockquote>پاچا د هېڅ ستر درباري د مړينې لپاره دومره غم ونه کړ لکه د بېر بل لپاره. هغه وویل: «افسوس! هغوی حتی ونه توانېدل چې د هغه جسد له درې (تنګي) څخه راوباسي، څو ښايي وسوځول شي.» خو وروسته یې ځان ته تسلي ورکړه او ویې ویل چې بېر بل اوس له ټولو د ځمکې تړاوونو ازاد او خپلواک شوی دی، او لکه څنګه چې د لمر وړانګې د هغه لپاره بس دي، نو اړتیا نشته چې هغه د اور په وسیله پاک کړل شي.</blockquote> == سرچینې == {{لړسرچينې|30em}} 0nq5o8vx09iexml5svqwyjxtp28a4gd 3 87090 363087 2026-04-12T14:09:22Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363087 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Mohammadabed880}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۰۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 6qfrtmpid3jdamix8sk96ngngdm8u75 3 87091 363092 2026-04-12T20:56:28Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363092 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=عبدالسلام نيازمن}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۰:۵۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 4aeo6r7rlobobgv6vq7bzrealf5wruk 0 87092 363094 2026-04-13T03:41:43Z شاه زمان پټان 26102 د "'''اوبلار''' په اوبو يا سمندرونو کې د کښتيو د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله ترانزيت او سوداگرۍ ترسره کېږي لکه د هرمز تنگي اوبلار." تورو مخ جوړ شو 363094 wikitext text/x-wiki '''اوبلار''' په اوبو يا سمندرونو کې د کښتيو د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله ترانزيت او سوداگرۍ ترسره کېږي لکه د هرمز تنگي اوبلار. 2n37ztdpfy3o3vdfanxgu3e75cpucbd 363095 363094 2026-04-13T03:44:57Z شاه زمان پټان 26102 363095 wikitext text/x-wiki '''اوبلار''' په اوبو يا سمندرونو کې د کښتيو د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله ترانزيت او سوداگرۍ ترسره کېږي لکه د هرمز تنگي اوبلار. == د نوم جوړښت == '''اوبلار''' يو غبرگ‌نوم دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی چې يوه يې [[اوبه]] او بله يې [[لار]] ده. 6mevg15yg1ueczgueop86yodiw3zdwu 363096 363095 2026-04-13T03:56:59Z شاه زمان پټان 26102 363096 wikitext text/x-wiki '''اوبلار''' يا تنگی (په {{Lang-en|Strait}}) په اوبو يا سمندرونو کې د کښتيو د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله ترانزيت او سوداگرۍ ترسره کېږي لکه د هرمز تنگي اوبلار. سمندري لارې، تنگي يا اوبلارې تر ډېره د دوه وچو سيمو، هېوادونو يا لويو چو ترمنځ يوه تنگه او لنډه اوبيزه لار وي. يا که په لنډ ډول ووايو چې اوبلارې دوه لويې اوبيزې سيمې يا سمندرونه سره يوځای کوي او ځمکې سره بېلوي.{{مالومات |نوم='''اوبلار''' |انځور=File:Strait.svg |د انځور اړوند=د اوبلارې دياگرام نخش == د نوم جوړښت == '''اوبلار''' يو غبرگ‌نوم دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی چې يوه يې [[اوبه]] او بله يې [[لار]] ده. [[File:ISS-44 Strait of Gibraltar.jpg|thumb|upright=1.15|د جبل الطارق اوبلار]] [[File:Strait.svg|thumb|د اوبلارې دياگرام نخشه]] e7fzkv13jr2f38e6xphaxkyqja7y36f 363097 363096 2026-04-13T03:57:10Z شاه زمان پټان 26102 363097 wikitext text/x-wiki '''اوبلار''' يا تنگی (په {{Lang-en|Strait}}) په اوبو يا سمندرونو کې د کښتيو د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله ترانزيت او سوداگرۍ ترسره کېږي لکه د هرمز تنگي اوبلار. سمندري لارې، تنگي يا اوبلارې تر ډېره د دوه وچو سيمو، هېوادونو يا لويو چو ترمنځ يوه تنگه او لنډه اوبيزه لار وي. يا که په لنډ ډول ووايو چې اوبلارې دوه لويې اوبيزې سيمې يا سمندرونه سره يوځای کوي او ځمکې سره بېلوي.{{مالومات |نوم='''اوبلار''' |انځور=File:Strait.svg |د انځور اړوند=د اوبلارې دياگرام نخشه}} == د نوم جوړښت == '''اوبلار''' يو غبرگ‌نوم دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی چې يوه يې [[اوبه]] او بله يې [[لار]] ده. [[File:ISS-44 Strait of Gibraltar.jpg|thumb|upright=1.15|د جبل الطارق اوبلار]] [[File:Strait.svg|thumb|د اوبلارې دياگرام نخشه]] 3tz0mrqt3cfd5pdspzz2nnjvmszcuh9 363101 363097 2026-04-13T04:02:37Z شاه زمان پټان 26102 363101 wikitext text/x-wiki '''اوبلار''' يا '''تنگی''' (په {{Lang-en|Strait}}) په اوبو يا سمندرونو کې د کښتيو د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله ترانزيت او سوداگرۍ ترسره کېږي لکه د هرمز تنگي اوبلار. سمندري لارې، تنگي يا اوبلارې تر ډېره د دوه وچو سيمو، هېوادونو يا لويو چو ترمنځ يوه تنگه او لنډه اوبيزه لار وي. يا که په لنډ ډول ووايو چې اوبلارې دوه لويې اوبيزې سيمې يا سمندرونه سره يوځای کوي او ځمکې سره بېلوي.{{مالومات |نوم='''اوبلار''' |انځور=File:ISS-44 Strait of Gibraltar.jpg |د انځور اړوند=د [[جبل الطارق تنگی|جبل الطارق اوبلاره]] چې [[اتلانتيک سمندر]] له [[مدیترانې سمندرګی|مديترانې سمندرگي]] سره نښلوي.}} == د نوم جوړښت == '''اوبلار''' يو غبرگ‌نوم دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی چې يوه يې [[اوبه]] او بله يې [[لار]] ده. [[File:Strait.svg|thumb|د اوبلارې دياگرام نخشه]] 278wldv0aj36romk3u9rud7zzsm3co7 363107 363101 2026-04-13T04:19:48Z شاه زمان پټان 26102 363107 wikitext text/x-wiki '''اوبلار''' يا '''تنگی''' (په {{Lang-en|Strait}}) په اوبو يا سمندرونو کې د کښتيو د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله ترانزيت او سوداگرۍ ترسره کېږي لکه د هرمز تنگي اوبلار. سمندري لارې، تنگي يا اوبلارې تر ډېره د دوه وچو سيمو، هېوادونو يا لويو چو ترمنځ يوه تنگه او لنډه اوبيزه لار وي. يا که په لنډ ډول ووايو چې اوبلارې دوه لويې اوبيزې سيمې يا سمندرونه سره يوځای کوي او ځمکې سره بېلوي.{{مالومات |نوم='''اوبلار''' |انځور=File:ISS-44 Strait of Gibraltar.jpg |د انځور اړوند=د [[جبل الطارق تنگی|جبل الطارق اوبلاره]] چې [[اتلانتيک سمندر]] له [[مدیترانې سمندرګی|مديترانې سمندرگي]] سره نښلوي.}} == د نوم جوړښت == '''اوبلار''' يو غبرگ‌نوم دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی چې يوه يې [[اوبه]] او بله يې [[لار]] ده. [[File:Strait.svg|thumb|د اوبلارې دياگرام نخشه]] == نور اړوند == * [[هرمز تنگی]] * [[جبل الطارق تنگی]] * [[باسپورس تنگی]] rqjdrq9wsh5tn5e8cjj2cxc3b09a2qz 363108 363107 2026-04-13T04:22:42Z شاه زمان پټان 26102 363108 wikitext text/x-wiki '''اوبلار''' يا '''تنگی''' (په {{Lang-en|Strait}}) په [[اوبه|اوبو]] يا [[سمندر|سمندرونو]] کې د [[کښتۍ|کښتيو]] د تگ راتگ لارې دي چې په وسيله [[لېږدچارې|ترانزيت]] او [[سوداگري|سوداگرۍ]] ترسره کېږي لکه د [[هرمز تنگی|هرمز تنگي اوبلار]]. سمندري لارې، تنگي يا اوبلارې تر ډېره د دوه [[سيمه|وچو سيمو]]، [[هېواد|هېوادونو]] يا [[لویه وچه|لويو وچو]] ترمنځ يوه تنگه او لنډه اوبيزه لار وي. يا که په لنډ ډول ووايو چې اوبلارې دوه لويې اوبيزې سيمې يا سمندرونه سره يوځای کوي او ځمکې سره بېلوي.{{مالومات |نوم='''اوبلار''' |انځور=File:ISS-44 Strait of Gibraltar.jpg |د انځور اړوند=د [[جبل الطارق تنگی|جبل الطارق اوبلاره]] چې [[اتلانتيک سمندر]] له [[مدیترانې سمندرګی|مديترانې سمندرگي]] سره نښلوي.}} == د نوم جوړښت == '''اوبلار''' يو غبرگ‌نوم دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی چې يوه يې [[اوبه]] او بله يې [[لار]] ده. [[File:Strait.svg|thumb|د اوبلارې دياگرام نخشه]] == نور اړوند == * [[هرمز تنگی]] * [[جبل الطارق تنگی]] * [[باسپورس تنگی]] dt21bj6qwlhg9jlhlyajavnogdwenij 0 87093 363100 2026-04-13T04:00:32Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[د جبل الطارق تنګئ]] مخ [[جبل الطارق تنگی]] ته ولېږداوه 363100 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[جبل الطارق تنگی]] 3tsvsi923trjaaf1qfv7woupnj1gx1g 0 87094 363106 2026-04-13T04:18:45Z شاه زمان پټان 26102 شاه زمان پټان د [[باسپورس تنګئ]] مخ [[باسپورس تنگی]] ته ولېږداوه 363106 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[باسپورس تنگی]] njdozlaub769v3hx0ruvert7p2y92nh