احمدزي

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>احمدزي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7976</id>
    <revision>
      <id>363157</id>
      <parentid>164795</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T09:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inayatullah Ahmadzai</username>
        <id>38966</id>
      </contributor>
      <comment>تړنې ورگډې کړې</comment>
      <origin>363157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7711" sha1="onaw5mc02tudqp5t0vi5nsjfp1v9b1k" xml:space="preserve">{{ويکيسازنه}}
احمدزي  په ا صل کې [[غلجی|غلجي]] پښتانه دي، د احمدزیو قبیله د شمیر ډیروالی له امله د پښتنو ډېره پياوړې او غښتلې قبېله شمېرل کيږي٠ددغې قبېلې خلک د افغانستان په ډېرو ولايتونو كابل او په تېره بياپه [[د پکتيا ولايت|پکتيا]]، [[د لوگر ولايت|لوگر]]، [[د ننگرهار ولايت|ننگرهار]]، [[د لغمان ولايت|لغمان]]، مزارشريف، [[د بغلان ولايت|بغلان]]، [[د هرات ولايت|هرات]]، [[د کندز ولايت|کندز]] او [[د فارياب ولايت|فارياب]] خوست کې هم استوگنه لري٠داحمدزيو قبېله دپکتيا د مهمو قبېلو په ډله کې شمېرل کيړي چې زيات شمېر يې دگرديز په شما ل ختېز او جنوب کې د رود احمدزي او ميلن په سېمو کې استو گنه لري٠دپکتيا و لايت احمدزي د منگلو، تو تا خېلو،خدراڼو،زرمت او لو گر دولايت سره پوله لري او د١٣٥٤ کال ديوې سروې له مخې ددوی شمېر په پکتيا کې د يو سلو زرو تنو په شا او خو اکې ښودل شوی و ٠دلوگرولايت احمدزي ددغه ولايت په ځېنو سېمولکه [[د ازره ولسوالۍ|ازره]]، التمور، سرخاب، داوبازک په دښته او [[د محمد اغه ولسوالۍ|محمد اغه]] کې ژوند کوي٠
نوټ: په [[لوګر]] ولايت کې ۷۵% نفوس احمدزي دي!.

دننگرهار ولايت احمدزي ددغه ولايت په مر گز [[جلال اباد]]، د سره رود ولسوالۍ د احمد زيو په کلي، دچپرهار دولسوالۍ د دولت زيو په کلي،دحصارک غلزايي په اولسوالۍ او د کامې په او لسوالۍ کې استوگنه لري٠دلغمان ولايت احمدزي ددغه ولايت په مرکزاو هم يو شمېر يې د کابل او لغمان تر مينځ [[د کابل سيند]] پر دواړو غارو مېشته دي٠

داحمدزيويوه پياوړې څانگه د موسی خيلو په نا مه سره شهرت لري چې اکثره خلک يې کو چيان دي٠زه ددې  مقالې ليکوال په ١٣٥٤ لمرېزکال کې دميدان او وردگو ولايت دبهسودو دويمې حصې ولسوالۍ ته تللی وم او  هلته مې د احمدزيو کو چيانو په زر گو نو کيږدۍ  ليدلې وې٠،ځکه همدا  احمدزي او نورکو چيان ددوبي په موسم کې ايلبندونو ته تلل او ددوی د څارويو له پاره دغه سېمه ډېر ښه څړ ځای شمېرل کېده٠
په پښتنو قبېلو کې تر بلې هرې قبيلې د احمدزيو د قبيلي خلک په جر گو کې ښه مهارت لري او ددوی جر گې درنې گڼل کيږي او په پښتنو کې دوی څلي او نر خونه ډېر اهميت لري٠ په پخوا وختو نو کې به که چېرې د نورو پښتنو تر مينخ کو مه شخړه او لانجه پيښه شوه نو خلکو به د احمد زيو دقبېلې جر گه ما رانو ته ورتلل او ددوی په مر سته او منځگړتوب به يې شخړې او لانجې اوارولې چې بيا به وروسته دواړو خواووته دمنلو وړ وي او عمل به پرې کېده٠

احمد زي زړور او په هېواد مين خلک دي٠دانگر يزي ښکيلاکگرو پر خلاف ددوی د غيرت او ميړانې نمونې په تاريخ کې ثبتې دي٠ دروسي ير غلگرو سره د مبارزې په ترڅ کې هم دوی د مبارزې سنگرونه تاوده ساتلي وو چې زموړ هېواد او تاريخ پرې وياړې٠

==نوميالي==
د افغانستان پخوانی جمهور رئيس او د وطن گوند مشر نجيب الله هم د احمدزيو د قبېلې پورې اړه درلوده او په اصل کې دپکتيا ولايت درود احمدزي د ميلن د کلي او سيدونکی احمدزی پښتون و٠ همداراز په احمدزيوکې د جنرال شا هپور ا حمدزي او د ماليي د پخواني وزيردکتور اشرف غني احمدزي نو مو نه  هم يادولای شو٠

==د احمدزيو ځينې څانگې او خېلونه==
د احمدزيو ځينې څانگې او خېلونه په لاندې ډول دي :
بابکرخیل،جبارخيل،معروف خيل، يحيی خيل, مو سی خيل ,عيسی خيل،اله دين خيل،  ،ځنډي خيل، ،ابرا هيم خيل  ،ستانکزي،عبدالر حيمزي (ادريمزي)چې دغه څا بيا په لاندنيو کو چنيو ښا خو نو ويشل شوي:

'''[[بابکرخیل]]''': چه د احمدزیو یوه ډیری برخه دي او په کابل،کونړ،لغمان،ننگرهاراوپروان کې میشته دي چه په ډیرو کوچنیو خیلونو ویشل شوي لکه صوفیان،لنگرخیل،خانخیل،لالاخیل... او داسې ډیر نور

الله دين خيل په: با دين خيلواو کو چي خيلومهم خيلونه يي ، پا ينده خيلو او منصور خيلو,

عيسی خيل په: سا دو خيلو، با زو خيلو، محمد علي خيلو، پا دشاه خيلو، خواجه خيلو،توره خيلو ا و ما ني خيلو با ندې ويشل شوي دي

همداراز يحيې خيل: په حسن خيل اوښالي باندي ويشل کيږي 
حسن خيل: فتح الله خيلو،سلام خيلو، کامران خيل, خا نه خيلو ،ازک خيلو او فيروزخيلو.

ښالى په: ټغر, كړوخيل, اكوړخيل, وليخيل.......

ځنډيخيل:

موسی خيل:په خوجي او ممي باندې ويشل كيږي
چې بيا دغه دوه په لسگونو وړو خيلو ويشل كيږي, له تفصيلاتو تيريږو او مهم خيلونه يې لاندې دي:
جاني خيل, سلطان خيل, سدي خيل( نعيم كوچى), خانان خيل (د غني كورنۍ) جامبي خيل, فتح خيل, گلمتخيل, زمانخيل, تالوخيل, البيخيل, مدرزاخيل, رضاخيل, جنگي خيل, باټوخيل, حكيم خيل, سنگرخيل, سرواڼيخيل, ببر(إنجنير احمدشاه), قاسمخيل, حاجي خيل,ازلخيل, عبدالله خيل.....................

معروف خيل:په با دين خيلو، شکر خيلو،محمد خيلو، عبدالرحمن خيلو او سر کي خيلو با ندې ويشل شوي دي٠
جبارخيل:

همدارنگه دگردۍز ابراهيم خيل په لسو کوچنيو پلارينو ويشل شوى دى چي عبارت دي له : پيرزادخيل ، تنخانخيل ، اعظمي خيل ، کرموخيل ، وليان ، صادق خيل  ، مشهدخيل ، سرورخيل ، رحمت خيل ، بډه خيل 
دا خلک اکثرا په خليج هيوادونو کي مسافري کوي او له هغه ځايه خپل کورونه چلوي او متوسط اقتصاد لري
اوس مهال دمهال ددي قوم ځوانانو يو ويب لاگ هم خلاص کړي چي پته يي دا ده 

==سرچينې==
{{reflist}}
* ''پښتني قبيلې و پيژنئ''، دکتو رلطيف ياد


[[وېشنيزه:پښتانه ټبرونه]]</text>
      <sha1>onaw5mc02tudqp5t0vi5nsjfp1v9b1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شيخ متي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16139</id>
    <revision>
      <id>363153</id>
      <parentid>363135</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T00:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Enayat Nasir26</username>
        <id>39257</id>
      </contributor>
      <comment>کوچني بدلون پکې راغي</comment>
      <origin>363153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15188" sha1="j3mrdl2znklzffb2o9iomkap4a902xr" xml:space="preserve">شيخ متي چي خليلي و

لوى څښتن ځني راضي و

دا ستر فیلسوف، عارف او متقي شاعر د پښتنو د [https://ketabona.com/books/%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%90-%D9%88%D9%BE%DB%90%DA%98%D9%86%D8%A6/ غوریاخېلو] له ټبر څخه دی. دی د شیخ عباس زوی او د خرښبون پرهېزګاره لمسی دی. د نوموړي مشهوره کورنۍ د خرښبون تر مړینې وروسته په ارغستان، پښین او پېښور کې خپره شوه.

شیخ متي بابا له دغو سیمو څخه بېرته د کندهار خوا ته راغی او د '''[[ترنک او جلدک ولسوالۍ|ترنک]]''' سیند پر غاړه مېشت شو. نوموړی په ۶۲۳ هجري قمري کال زېږېدلی و او په '''۶۸۸''' هـ کال کې د ۶۵ کلونو په عمر وفات شو. د ده مزار تر اوسه هم د کندهار په شمال ختیځ کې، نږدې ۵۰ میله لرې په یوه غونډۍ کې دی چې د کلات په نوم یادیږي او په «کلات بابا» مشهور دی. نوموړي خپل ژوند د [[ترنک سیند]] پر غاړه، د غونډان په غره او د کلات په حدودو کې تېر کړی دی.

د شیخ متي بابا د ژوند او اثارو په اړه تر اوسه خورا لږه څېړنه شوې ده. هغه څه چې د نوموړي د ژوند او ستر علمي شخصیت په اړه زموږ تر پوهې رسېدلي، یوازې د ولس ترمنځ د هغه پر محبوبیت او یا د ځینو لیکوالانو پر مقدماتي لیکنو ولاړ دي چې ډېر تمرکز یې د هغه پر شخصیت دی. دا چې نوموړي د پېړیو په تېرېدو سره لا هم د خلکو په زړونو کې خپل لوړ مقام ساتلی، دا په خپله د هغه د شخصیت یو داسې پیاوړی اړخ دی چې د لا نورو ژورو علمي څېړنو لپاره لاره هواروي.

== د شیخ متي بابا ستر روحاني شخصیت ==
شیخ متي بابا د خپل وخت یو [https://www.tolafghan.com/articles/13550 نامتو عارف، مخکښ عالم او د لوړ شخصیت خاوند] و، چې د خلکو په منځ کې یې بې کچې محبوبیت درلود. د نوموړي د ولسي منښت او قدر کچه له دې معلومېږي چې د سیمې خلکو ورته د بابا لوړ لقب ورکړی دی. په پښتني کلتور کې د «بابا» لقب هغو کسانو ته ورکول کېږي چې په علم، عرفان، ملي خدمتونو او ټولنیزو اصلاحاتو کې یې د پام وړ خدمتونه کړي وي او ولس یې په روحاني او ملي مشرۍ زړه پورې باور ولري. د شیخ متي بابا په اړه په پخوانیو تاریخونو او معتبرو کتابونو کې مستند معلومات او ګڼ روایتونه شته، چې د هغه معنوي او ټولنیز لارښود تاییدوي.

د «[[iarchive:20200522_20200522_0355/page/n1/mode/2up|پټې خزانې]]» مؤلف، [[محمد هوتک]]، شیخ متي بابا یو ستر زاهد، د حق عابد او پر خدای مین انسان معرفي کوي. دی نوموړی د دین یو داسې مرشد بولي چې په روحاني ژوند کې یې خورا لوړ مقام درلود. د همدې معنوي کمالاتو له امله، تر ننه د ولس په منځ کې د هغه د شخصیت او کراماتو په اړه ډېر روایتونه ژوندي پاتې دي.

محمود هوتک په خپل اثر کې له افضل الطرائق څخه یو اخلاقي حکایت را اخلي چې د شیخ متي بابا د خاکسارۍ او خدمت څرګندونه کوي. 

په روایت کې راځي:

یوه ورځ شیخ متي پر یوه لاره تېرېده چې لویه ډبره پکې پرته وه او د خلکو لاره یې بنده کړې وه. شیخ چې دا حالت ولید، څو شپې پرله پسې راغی او په یوازې ځان یې هغه درنې ډبرې له لارې لرې کړې. یوه بزګر (دهقان) چې دا ننداره کوله، ورته ویې ویل: ته د خدای دوست او د دومره لوړ مقام خاوند یې، ټول خلک ستا درناوی کوي؛ نو ولې ځان ته دومره زحمت ورکوې او لاره پاکوې؟ 

شیخ متي په ځواب کې ورته وویل: د خلکو خدمت تر هر څه غوره عبادت دی.

'''[[نعمت الله هروي]]''' پخپل اثر '''[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/xxj26E8O2lHHNaNd مخزن افغاني]''' کې د شیخ متي بابا د زهد او تقوا په اړه ليکي چې نوموړي خپل ټول عمر د حق په عبادت او ریاضت کې تېر کړ. د هروي په وینا، شیخ متي بابا په ولس کې دومره زیات محبوبیت او نفوذ درلود چې خلکو به ډلې ډلې د هغه حضور ته مخه کوله ترڅو د مریداینو په لړۍ کې یې شامل شي.

د نوموړي د کراماتو او معنوي شخصیت کیسې د ولس په منځ کې په پراخه کچه خپرې وې، چې همدې چارې هغه د خپل وخت یو له خورا منلو او مشهورو روحاني مشرانو څخه ګرځولی و. 

د ولسي روایاتو له مخې، ویل کېږي چې یوه ورځ د شیخ متي بابا مشر زوی، شیخ محمد زهیر، د خپل پلار په زیارت کې د سختې تندې له امله بې‌حاله شو. په هغه وخت کې پر دغې غونډۍ اوبه نه وې او مریداینو او لیدونکو به اوبه په ډېر زحمت سره له لیرې واټن او د ترنک له سینده راوړلې.

د روایت پر بنسټ، د الله (ج) په امر د مزار تر څنګ له وچې ځمکې یوه شفافه او بهانده چینه راوخوټېده چې تر نن ورځې پورې بهېږي. د دغې چينې یوه ځانګړتیا دا ده چې اوبه یې د ژمي په موسم کې تودې او د اوړي په ګرمۍ کې خورا سړې وي. لـه دغي چينې څخه خلـك د پوستكي ناروغيو لپاره اوبه د درمل په توګه استعمالوي. د زیارت لیدونکي دا چینه د شیخ متي بابا د یو معنوي کرامت په توګه یادوي چې د زایرو ستونزه یې پرې حل کړې وه. 

د کابل پوهنتون د تاریخ استاد او د تاریخي مطالعاتو د مرکز غړي، شاه محمود محمود، پخپلې یوې [https://afghanistanefarda.blogfa.com/post/304 ارزښتناکې څېړنیزې مقالې] کې چې د افغانستان د تمدني او روحاني میراثونو په اړه یې کښلې، د شیخ متي بابا شخصیت داسې څېړلی دی:

&quot;دا به له ګټې خالي نه وي چې دلته د هغه مزار په اړه لنډ معلومات وړاندې کړل شي چې په دغه سیمه کې شتون لري؛ د پښتو ژبې د مشهور فیلسوف او شاعر، شیخ متي علیه الرحمه مزار، چې په '''کلات بابا''' مشهور دی. دا مزار له پېړیو راهیسې د خلکو د پاملرنې او درناوي وړ دی. هغه څه چې خلک یې دغه مزار او مقبرې ته ډېر متوجه کړي دي، د دې سیمې د خلکو پاکه عقیده ده.

همدارنګه د دغه زیارت تر څنګ یو کارېز یا چینه بهېږي. د دغې چینې اوبه سره له دې چې خورا رڼې او سړې دي، خو کله چې د زیارت له ازغلي (پښو) څخه تېرېږي، تودوخه یې بدلون مومي او خپله یخنۍ له لاسه ورکوي. نن سبا د کلات ښاریانو د زیارت په شاوخوا کې کوټې (سقاخانې) ابادې کړې دي او د دغې چینې له اوبو څخه د پاکۍ، اودس او غسل لپاره ګټه اخلي.&quot;

== د شیخ متي بابا کورنۍ او علمي لړۍ ==
د پښتو ژبې تاریخ‌پوهان په دې باور دي چې د شیخ متي بابا کورنۍ پښتني ټولنې ته ستر علمي او روحاني شخصیتونه وړاندې کړي دي. د شیخ متي بابا له وفات وروسته هم د هغه په کورنۍ کې د علم، عرفان، زهد او تقوا لړۍ روانه وه؛ په هره دوره کې له دغې کورنۍ څخه [Https://www.tolafghan.com/articles/13550 لويان، عالمان، عارفان، لیکوالان او شاعران راپورته شوي] چې د خپل وخت د علم او کلتور په وده کې یې اغېزناک رول لوبولی دی.

'''د شیخ متي بابا مشهور اولادونه او لمسيانو څو بیلګې:'''

* د شیخ متي له زامنو څخه حسن او یوسف ډېر مشهور وو. د یوسف زوی '''شیخ کټه''' یو لوی عارف او د پښتو ژبې مشهور مؤلف و، چې د '''۷۵۰ هـ''' کال په شاوخوا کې یې ژوند کاوه. نوموړي د '''لرغوني پښتانه''' په نوم مشهور کتاب لیکلی دی.
* د شیخ کټه له زامنو څخه یو هم '''شیخ قدم''' و چې د خپل وخت مشهور عارف تېر شوی دی. نوموړی په سرهند کې وفات شوی او مزار یې هم هلته دی.
* '''شیخ قاسم''' (۹۵۶ هـ / ۱۵۴۹ م) د خپلې زمانې مشهور عارف او د '''«[https://afghanpedia.com/depot/article/D2/92dOfxc4yLlMCwFd تذکرة الاولیای افغان]»''' اثر مؤلف و. د شیخ قاسم له زامنو څخه '''شیخ کبیر''' هم په عرفان او تقوا کې خورا مشهور و.
* '''شیخ امام الدین''' (زوکړه: ۱۰۲۰ هـ) د خپل وخت عالم او لیکوال و چې '''«تاریخ افغان»''' او '''«اولیای افغان»''' یې مشهور اثار دي.
* د دغې علمي کورنۍ بل مشهور مؤلف او شاعر '''میا نعیم''' دی چې په '''۱۲۳۰ هـ (۱۸۱۴ م)''' کال وفات شوی او په کندهار کې یې ژوند کاوه.

د دې کورنۍ ځانګړتیا دا ده چې ميراث يې یوازې په نسب پورې تړلی نه دی، بلکې هغه علمي او روحاني پانګه ده چې پېړۍ پېړۍ یې د پښتنو د هویت او عرفان ساتنه کړې ده.

== د شیخ متي بابا عرفاني اشعار او مناجات ==


شیخ متي بابا د پښتنو یو له خورا لویو صوفي شاعرانو او عارفانو څخه دی، چې د غونډان په غره (د کلات په حدودو کې) یې په یوې غار کې د عبادت پر مهال د '''«خداى مينه»''' په نوم یو کتاب لیکلی و. د «پټې خزانې» مؤلف، محمود هوتک، روایت کوي چې دا کتاب د شیخ متي تر مړینې وروسته د هغه پر مزار پروت و او خلکو به په ډېر عقیدت سره لوست.

د شیخ متي بابا ډېری عرفاني اشعار او مناجات په داسې یو سوزناک او مانیز انداز ویل شوي، چې د هغو په اورېدو به د خلکو زړونه ولړزېدل او ژور اغېز به یې پرې کاوه. که څه هم نن سبا د دغه مقتدر صوفي شاعر د اشعارو بشپړه ټولګه زموږ په لاس کې نشته، خو د پټې خزانې مؤلف یوه خورا مشهوره عرفاني منظومه (مناجات) له خپل پلار څخه اورېدلې او په خپل کتاب کې یې خوندي کړې ده.

دلته د دغه مناجات نهم بند ته لنډه کتنه کوو چې په لاندې ډول دی:

ستا په جمال باندي شيدا سوم

لـه خپلي سټي را جلا سوم

په ژړا ژاړم چي بېلتون دى

يمه پردېسى بل مي تون دى

== د شیخ متي بابا عرفاني او فلسفي لیدلوری ==
د شیخ متي بابا د مناجاتو له بندونو څخه د هغه لوړ عرفاني، فکري او فلسفي مقام په څرګند ډول ښکاري. نوموړی په خپل دغه لیدلوري کې کاینات د یوه ابدي حقیقت څرګندوی بولي. د هغه په باور:

که لمر او سپوږمۍ نړۍ روښانه کوي، که په دښتو کې ګلان خاندي، که په پسرلي کې د ځمکې پر مخ د زرغونېدو مېله وي، که په غرونو کې د مینې شپېلۍ غږېږي او که بورا د ګل پر سر له مینې کړېږي؛ دا ټول د هغه '''«ابدي عرفاني جمال»''' بېلابېل مظاهر او نښې دي.

شیخ متي بابا په دې باور دی چې انسان تل د همدغه ازلي ښکلا او جمال په مینه ژوندی پاتې دی. د هغه د فلسفې له مخې، انسان پخپله هم له یوې فیاضې او ښکلې منبع څخه راوتلی (صادر شوی) دی؛ ځکه خو په دې نړۍ کې هم د فطرت پر ښکلا مین دی او تل دا میل ورسره وي چې بېرته خپلې هغې ښکلې مرجع (حقیقي محبوب) ته ور وګرځي.

== د شیخ متي بابا د افکارو ارزونه او ادبي مقام ==
که څه هم د شیخ متي بابا اشعار په ظاهري بڼه ساده او روان برېښي، خو په حقیقت کې خورا ژور مفاهیم پکې نغښتي دي. سره له دې چې نوموړی د پوهې، تصوف او پرهېزګارۍ په لوړو پوړیو کې و، خو بیا هم د حق له دربار څخه د بېلتون شېبې ورته سختې تمامېدې. هغه په دې نړۍ کې خپل ټول زهد او نېک کړه وړه د الله (ج) د رضا په وړاندې ډېر ناڅیزه ګڼل او تل یې پر دې ټینګار کاوه چې د دنیا ژوند موقتي او یوازې آخروي ژوند ابدي او همېشنی دی.

د پورتنیو څېړنو پر بنسټ ویلی شو چې شیخ متي بابا د خپل عصر پر تصوفي علومو بشپړ حاکمیت درلود او په عرفاني برخه کې یې خورا پاخه او پیاوړي افکار وړاندې کړي دي. له همدې امله، نوموړی د پښتو د متصوفو شاعرانو «امام» او مخکښ ګڼل کېږي. د هغه د فکر او سبک اغېزې تر ده پېړۍ وروسته د روښانیانو په اثارو، او د عبدالقادر خان خټک، رحمان بابا او نورو عارفو شاعرانو په کلام کې په څرګند ډول لیدل کېږي.</text>
      <sha1>j3mrdl2znklzffb2o9iomkap4a902xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د قنوج جګړه ۱۵۴۰ کال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87105</id>
    <revision>
      <id>363154</id>
      <parentid>363144</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T03:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>363154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5078" sha1="310zp2jhk1a8np3uymv4uodycjjn3ey" xml:space="preserve">'''د قنوج جګړه''' [[شېر شاه سوري|د شیرشاه سوري]] او [[نصیرالدین همایون|همایون]] ترمنځ د ۱۵۴۰ کال د می په ۱۷مه [[هند|د هند]] [[اتر پرديش|د اترپردیش]] په قنوج کې وشوه. دا جګړه د بلګرام جګړې په نوم هم پیژندل کیږي، چې همایون پکې ماتې وخوړه. 
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;&quot; |د قنوج جګړه
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |نېټه
|۱۷ مې ۱۵۴۰ زېږدیز
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |ځای
|قنوج، اترپردیش (د مغولي هند امپراتوري)
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |پایله
|د سوري امپراتورۍ بریا
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ښکېلې غاړې
|-
| style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_the_Mughal_Empire.svg|20x20پېکسل]] '''مغولي امپراتوري'''
| style=&quot;width:50%; text-align:center; vertical-align:top;&quot; |'''سلطنت سور (سوري لړۍ)'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |قوماندانان او مشران
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |نصیر الدین محمد همایون 
بیرم خان 
عسکري مرزا 
هندل مرزا 
مرزا محمد حیدر دوغلات
| style=&quot;text-align:center; vertical-align:top;&quot; |شیر شاه سوري
|}

== شاليد ==
په ۱۵۳۹ کال کې، د شیرشاه سوري ځواکونو چې مشري یې شیره خپله کوله د چوسا په جګړه کې د همایون ځواکونو ته ماتې ورکړه. مغل امپراتور همایون په ګنګا سیند کې ځان ګوزار کړ او په یو ډول یې خپل ژوند وژغوره. د چوسا په جګړه کې له ماتې وروسته، همایون د خپلو وروڼو د مرستې په لټه کې اګره ته راستون شو ترڅو بیا شیرشاه سوري سره جګړې ته ځان چمتو کړي. د هغه یو ورور، هندال میرزا، همایون ته د خپل پوځ د ملاتړ ډاډ ورکړ. په هرصورت، د همایون بل ورور، کامران میرزا، د همایون په قومانده کې د خپل پوځ د لیږلو سره موافق نه و، ځکه چې کامران میرزا غوښتل چې پخپله تخت ونیسي. کامران د خپل ورور همایون څخه واک ترلاسه نه کړ او خپل پوځ یې لاهور ته یوړ. سره له دې، همایون وکولی شو چې د شیرشاه سوري په وړاندې د جګړې لپاره کافي ځواکونه راټول کړي. د چوسا په بریا سره، شیرخان ځان سلطان اعلان کړ. هغه ډیر ځواک او وقار ترلاسه کړ او د شیرشاه لقب هم ترلاسه کړ پداسې حال کې چې همایون او د هغه وروڼه خپل وخت په بې ګټې بحثونو کې ضایع کول. 

== جګړه ==
همایون خپل دوه وروڼه عسکري میرزا او هندال میرزا د قنوج په جګړه کې د شیرشاه سره د مخامخ کیدو لپاره له ځانه سره یوړل. دواړو ډلو د ۱۵۴۰ کال د می په ۱۷مه یو بل سره جګړه وکړه. د همایون توپخانه د خپل ارزښت په ثابتولو کې پاتې راغله، او  همایون یو ځل بیا د ماتې سره مخ شوه. شیرشاه د قنوج په جګړه کې د دوهم ځل لپاره د مغلو پوځ ته ماتې ورکړه. یو ځل بیا همایون د خپلو وروڼو سره د خپل ژوند د ژغورلو لپاره له جګړې څخه وتښتید او اګره ته راستون شو.

== وروسته ==
د قنوج له جګړې وروسته، همایون تقریبا یو فراري شو. هغه او د هغه وروڼه په خوندي ډول اګره ته ورسیدل مګر هلته پاتې نشو ځکه چې شیرشاه د خپل پوځ سره د دوی تعقیب وکړ. وروسته شیرشاه د اګره او ډهلي سلطان شو. همایون په لاهور کې له خپلو وروڼو سره ولیدل مګر د شیرخان سره د جګړې لپاره یې ځواک راټول نه کړ ځکه چې دوی ټول مختلف شخصي ګټې درلودې. کامران د پنجاب او [[افغانستان]] د امنیت په اړه اندیښمن و او هیندال غوښتل چې [[سند]] ونیسي. د قنوج له جګړې وروسته، همایون د خپل ژوند راتلونکي ۱۵ کاله په جلاوطنۍ کې تیر کړل.  

== ماخذونه ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>310zp2jhk1a8np3uymv4uodycjjn3ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Abid775986</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87106</id>
    <revision>
      <id>363145</id>
      <timestamp>2026-04-15T13:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[Template:Welcome|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="5ukkz35pb269hifkuc80zst7u88oow3" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Abid775986}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۵۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>5ukkz35pb269hifkuc80zst7u88oow3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اردشیر لومړی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87107</id>
    <revision>
      <id>363146</id>
      <timestamp>2026-04-15T14:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:ur:Special:Redirect/revision/9854090|اردشیر اول]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>363146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6521" sha1="mm4e7b9qm3joj0gj1z53dxhh6ja2ez3" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=اردشیر اول&lt;br/&gt;ارتخششتا اول|image=Xerxes I of Persia (2).jpg}}'''اردشیر اول''' یا '''اردشیر دراز دست''' یا '''ارتاکسیرکس I''' ( {{Lang-fa|اردشیر یکم}}   ، قدیم فارسی  {{Transliteration|peo|''Artaxšaça'' / ارتخشتره}} ،  ) [[هخامنشیانو سترواکي|د هخامنشي امپراتورۍ]] امپراتور او [[خشايارشا|د لومړي زرکس]] دریم زوی چې د خپل پلار او مشر ورور داریوس له وژنې وروسته د [[ايران|ایران]] تخت ته پورته شو. د هغه ښي لاس د هغه د چپ لاس څخه لوی و. په پیل کې، هغه د ارتانیس تر اغیز لاندې و. کله چې ارتانیس د اردشیر د وژلو په دسیسه کې ووژل شو، هغه د باغ-تخشا په نوم د بل امیر تر اغیز لاندې راغی. د هغه د واکمنۍ پرمهال، په امپراتورۍ کې بغاوتونه وشول. د عزرا د کتاب له مخې، دا [[ايران|د ایران]] د پاچا نوم و. د هغه د واکمنۍ پرمهال، ډیری [[یهود|یهودي]] بندیان خوشې شول. عزرا د ۵۰۰۰ آزاد شویو کسانو د مشري لپاره ګمارل شوی و. 

== د ژوند حالت ==
ارتخشتر یا اردشیر اول (چې «دراز لاس» بلل کېده) له ۴۶۵ تر ۴۲۴ مخکې له میلاده پورې واکمن و. د خشایارشا اول تر وژل کېدو وروسته، اردشیر اول پر تخت کېناست. خو نږدې یو کال یې خپلواکه واکمني ونه شوه کولای، ځکه چې د هغه د پلار قاتل «اردوان» پرې برلاسی و. وروسته له څه شخړو، د پاچا یو باوري کس مغابیز (Megabyzus) هغه ووژلو او پاچا یې له دې ستونزې خلاص کړ.د دې پېښې دوه کاله وروسته، په ۴۶۲ ق.م کې د اردشیر ورور هستاسب په باختر کې بغاوت وکړ. اردشیر خپله هلته ولاړ، او په دوو جګړو کې یې هغه مات کړ او په هېواد کې یې بېرته سوله ټینګه کړه.د اردشیر د ژوند تر ټولو مهمې پېښې له یونانیانو سره تړاو لري. د خشایارشا اول په زمانه کې ایرانیان له یونانیانو مات شوي وو. د دې ماتې له امله، یوناني ټاپوګان او نیول شوې سیمې د ایران له لاسه ووتلې، او په مصر کې یې هم واک کمزوری شو.په ۴۶۱ ق.م کې، د لیبیا د پخوانۍ شاهي کورنۍ یو غړي ایناروس د یونانیانو په مرسته د ایران پر ضد بغاوت وکړ. یوناني بېړیو د مصر ملاتړ وکړ او په څو ځایونو کې یې له ایراني پوځ سره جګړې وکړې او هغوی یې مات کړل. د پپریمس په جګړه کې د مصر ایراني والي هخامنش ووژل شو. وروسته یاغیانو ممفیس کلابند کړ.اردشیر، بغابیش (Bagabish) له درې لکه پوځ سره مصر ته ولېږه ترڅو دا بغاوت ختم کړي. هغه په رسېدو سره یاغیان سخت مات کړل، ایناروس یې ونیو او له خپلو ملګرو سره یې سوسې ته ولېږه (۴۵۶ ق.م).له دې بریا وروسته، ایراني پوځ د یونانیانو پر ضد عملیات پیل کړل. په همدې وخت کې یونان کې اتحاد کمزوری شوی و، او دوه لوی ځواکونه، ایتنز او اسپارټا، یو د بل پر ضد جګړه کوله. په داسې حالت کې یونانیانو سوله غوره وبلله، او په ۴۴۹ ق.م کې د دواړو خواوو ترمنځ سوله وشوه. د «دلس اتحاد» غړو ته خپلواکي ومنل شوه، او پر قبرص د ایران واک هم تسلیم شو.اردشیر په ۴۲۴ ق.م کې وفات شو او په نقش رستم کې خاورو ته وسپارل شو.

=== له یهودیانو سره اړیکې ===
ویل کېږي چې ارتخشتر یا اردشیر اول ډېر ښکلی، باوقاره او مهربان پاچا و. د مصر د لومړۍ آبشار ترڅنګ د «الفنطین» په سیمه کې یو شمېر پاپیروس (لرغوني لیکلي اسناد) موندل شوي، چې د «الفنطین پاپیروس» په نوم مشهور دي. په دې اسنادو کې د نورو موضوعاتو تر څنګ د اردشیر د مذهبي تګلارو په اړه هم معلومات شته. له دې څخه داسې ښکاري چې هغه له یهودیانو سره ډېر مهربان و او هغوی ته یې بشپړه مذهبي ازادي ورکړې وه.د یهودیانو مذهبي روایتونه هم دا خبره تاییدوي. د هغوی په روایتونو کې راغلي چې اردشیر له نحمیا سره ډېره مینه او باور درلود، او هغه یې ساقي (د دربار نږدې کس) و.د هغه په زمانه کې د فلسطین ځینو چارواکو پاچا ته دا خبره ورسوله چې یهودیان تل سرکښه پاتې شوي او د آشوریان او کلدانیان په دورو کې یې هم پرله‌پسې بغاوتونه کړي دي. له همدې امله، هغوی له پاچا څخه فرمان واخیست چې د یهودیانو مذهبي ودانیو جوړول بند شي. نو د پاچا په امر سمدستي دا کار ودرول شو.په دې حالت کې، نحمیا مرکزي چارواکو ته ورغی او دا یې وویل چې د دې ودانیو د جوړولو اجازه مخکې د کوروش بزرگ او دارا اول له خوا ورکړل شوې وه، نو باید د هغوی حکم ته درناوی وشي. بالاخره، د ده خبره ومنل شوه او د جوړولو اجازه بېرته ورکړل شوه.د یهودي روایتونو له مخې، عزرا د همدې پاچا د واکمنۍ په اووم کال کې له بابل څخه بېرته اورشلیم ته راستون شو.. 
{{لړسرچينې}}

== سرچینې ==

[[وېشنيزه:هغه مخونه چې له نامالومو پاراميترونو سره سرچينې کاروي]]</text>
      <sha1>mm4e7b9qm3joj0gj1z53dxhh6ja2ez3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Erakilos</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87108</id>
    <revision>
      <id>363147</id>
      <timestamp>2026-04-15T14:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="oa6rfa0qm4qubdi9ehfqtb3p5di0dmb" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Erakilos}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۰۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>oa6rfa0qm4qubdi9ehfqtb3p5di0dmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Jkklbh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87109</id>
    <revision>
      <id>363148</id>
      <timestamp>2026-04-15T17:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="m8ve0jfgs0iw65a7nii9w4fw4x5ho1h" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Jkklbh}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۱۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>m8ve0jfgs0iw65a7nii9w4fw4x5ho1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Nouakchott99</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87110</id>
    <revision>
      <id>363149</id>
      <timestamp>2026-04-15T17:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="i2vrvuj0xeiw34ritg4q1qddhbzedce" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Nouakchott99}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۴۰ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>i2vrvuj0xeiw34ritg4q1qddhbzedce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:ځدراڼ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87111</id>
    <revision>
      <id>363150</id>
      <timestamp>2026-04-15T18:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="gggkwwnozu2zavt5l5s6hlp2fti3p8t" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=ځدراڼ}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۴۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>gggkwwnozu2zavt5l5s6hlp2fti3p8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Cortex0917</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87112</id>
    <revision>
      <id>363151</id>
      <timestamp>2026-04-15T19:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="q0fyq0h0mri96x6op7fyxl1l0t2a3e6" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Cortex0917}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۹:۱۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>q0fyq0h0mri96x6op7fyxl1l0t2a3e6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Prosnu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87113</id>
    <revision>
      <id>363152</id>
      <timestamp>2026-04-15T21:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="hxp17bohy0jeuwj1fw45obdgvp9g2as" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Prosnu}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۵ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۲۱:۳۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>hxp17bohy0jeuwj1fw45obdgvp9g2as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د آمو سیند جګړه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87114</id>
    <revision>
      <id>363155</id>
      <timestamp>2026-04-16T08:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1347669457|Battle of the Amu Darya]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>363155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9256" sha1="kwt45gxumos3kct3pefn8ye41iswxnt" xml:space="preserve"> 
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;&quot; |د آمو سیند جګړه
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |نېټه
|۱۷۸۸–۱۷۸۹ زېږدیز
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |ځای
|آمو سیند، بلخ او قطغن (اوسنی شمالي افغانستان)
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |پایله
|د دراني امپراتورۍ بریا
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ښکېلې غاړې
|-
| style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_the_Durrani_Empire.svg|20x20پېکسل]] '''دراني امپراتوري'''
| style=&quot;width:50%; text-align:center; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|20x20پېکسل]] '''د بخارا امارت'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |قوماندانان او مشران
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |تیمور شاه دراني 
مدد خان اسحاقزی 
میر قلیج علي بېګ (د خلم حاکم)
| style=&quot;text-align:center; vertical-align:top;&quot; |شاه مراد
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ځواک
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |۴۰,۰۰۰ سرتېري
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۳۰,۰۰۰ سپاره پوځ یا ۱۰۰,۰۰۰ ټول سرتېري
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |مرګ ژوبله او زیانونه
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |نامالومه
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۶,۰۰۰ وژل شوي
|}
'''د آمو سیند جګړه''' (۱۷۸۸-۱۷۸۹) [[تېمور شاه دراني|د تیمور شاه دراني]] په مشرۍ د [[د درانيانو ټولواکمني|دراني امپراتورۍ]] د ځواکونو او د شاه مراد خان په مشرۍ [[د بخارا امارت|د بخارا د امارت]] د ځواکونو ترمنځ د [[د آمو سيند|آمو سیند]] په اوږدو او د [[بلخ]] ، اقچه او قطغان په ولسوالیو کې د جګړو او مانورونو یوه لړۍ وه. دې کمپاین محاصرې، د هندوکش په اوږدو کې لوی لاریونونه او یوه پریکړه کوونکې جګړه چې پکې د بخارا ستنې سختې ماتې وخوړلې، یوځای کړه. پایله یې د خبرو اترو له لارې جوړجاړی و چې په لویه کچه یې پخواني تړونونه بیا تایید کړل مګر په شمال کې د دراني دریځ یې ناڅرګند پریښود.

== شاليد ==
د ۱۷۸۸م کال په اوړي کې، شاه مراد خان له دې فرصت څخه ګټه واخیسته چې تیمور شاه درانی په ملتان کې بوخت و. هغه د چهار ولایت د څو امیرانو په ملاتړ د امو سیند (آمو دریا)څخه واوښت. د بخارا ځواکونو اقچه ونیوله، د دراني کوچنۍ پوځي ډله یې وشړله، او بیا د بلخ پر لور ولاړل او هلته یې د پاتې حاکم ځواکونه په کلا کې کلابند کړل.تیمور شاه، مدد خان اسحاقزي له ملتان څخه راوغوښت او د نږدې ۴۰ زره پوځ سره یې د مرستې لپاره ولېږه، په داسې حال کې چې خپله یې په کابل کې یو لوی پوځ راټولاوه تر څو شمال ته حرکت وکړي. خو مخکې له دې چې تیمور شاه جګړې سیمې ته ورسېږي، د بخارا په کمپ کې داخلي اختلافات پیدا شول، او د شاه مراد د یوه زوی مړینې هم د هغوی یووالی موقتي کمزوری کړ.&lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

سره له دې، شاه مراد په راتلونکي پسرلي کې بیا عملیات پیل کړل او یو ځل بیا یې د امو سیند واوښت. تیمور شاه هم په ځواب کې له یو ډېر لوی پوځ سره مخ پر وړاندې ولاړ، چې د هغه وخت په روایتونو کې شاوخوا ۱۵۰ زره کسان یاد شوي دي. خو د دراني پوځ دا ډېره لویه شمېره خپله ستونزه شوه، ځکه په غرنیو لارو کې د لوژستیک (اکمالاتو) ستونزې پیدا شوې او د ژمي په سختو شرایطو کې دا یو ستره ستراتیژیکه نیمګړتیا وګرځېده. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153–154}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جګړه ==


د تیمور شاه درانی شمال ته لښکرکښي سمدستي له ستونزو سره مخ شوه. په غرنیو لارو کې د خوراکي توکو کمښت پیدا شو، توپونه د واورو له امله بند پاتې شول، او کله چې د تېرېدو دودیزې پیسې ورنه کړل شوې، له هزاره ګان (د شیخ علي هزاره) سره وسله‌والې نښتې هم وشوې.

وروسته له دې چې تیمور شاه په زور د شیبر له دره واوښت او د سرخاب درې ته ښکته شو، بغلان ته ورسېد. هلته له میر قلیج علي بېګ سره یوځای شو، چې د خلم میر والي و. د هغه په سلا، تیمور شاه لومړی د قطغن سیمې د خوندي کولو پرېکړه وکړه. که څه هم د تیمور پوځ شمېر ډېر و، خو د قطغن سپاره ځواکونه خطرناک ثابت شول. بالاخره یو سیاسي جوړجاړی وشو چې له مخې یې مزرب بي د اتالق په توګه پاتې شو، په دې شرط چې د دراني واکمني ومني او باج ورکړي.د قطغن له عملیاتو وروسته، تیمور شاه د بلخ پر لور حرکت وکړ. بخارايي ځواکونه له محاصرې شاته شول او د چهار ولایت سیمو ته ولاړل، تر څو دراني پوځونه د اکمالاتو له ستونزو سره مخ کړي. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153–154}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

وروسته، شاه مراد د شپې یو برید تنظیم کړ. ویل کېږي شاوخوا ۳۰ زره سپاره پوځ په دوو برخو کې د آمو سیند واوښتل، تر څو د تیمور شاه پوځ کلابند کړي. خو د میر والي د استخباراتي شبکې له معلوماتو څخه په ګټې اخیستنې، تیمور شاه خپل پوځ د برید پر لاره برابر کړ. په ورپسې جګړه کې د بخارا برید مات شو، او د هغه وخت د سرچینو له مخې شاوخوا ۶ زره بخارايي سرتېري ووژل شول له دې ماتې وروسته، شاه مراد د سولې لپاره لوړپوړي مذهبي استازي ولېږل. هغه د ۱۷۶۸م کال پخواني تړونونه بېرته تایید کړل، او په بدل کې تیمور شاه د بخارا واکمني پر شهر سبز او مرو ومنله.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153–154}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>kwt45gxumos3kct3pefn8ye41iswxnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363156</id>
      <parentid>363155</parentid>
      <timestamp>2026-04-16T08:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <origin>363156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9165" sha1="plc0iq8a765sd0s6aowb6ycvd0mkq2x" xml:space="preserve"> 
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;&quot; |د آمو سیند جګړه
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |نېټه
|۱۷۸۸–۱۷۸۹ زېږدیز
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |ځای
|آمو سیند، بلخ او قطغن (اوسنی شمالي افغانستان)
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |پایله
|د دراني امپراتورۍ بریا
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ښکېلې غاړې
|-
| style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_the_Durrani_Empire.svg|20x20پېکسل]] '''دراني امپراتوري'''
| style=&quot;width:50%; text-align:center; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_the_Emirate_of_Bukhara.svg|20x20پېکسل]] '''د بخارا امارت'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |قوماندانان او مشران
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |تیمور شاه دراني 
مدد خان اسحاقزی 
میر قلیج علي بېګ (د خلم حاکم)
| style=&quot;text-align:center; vertical-align:top;&quot; |شاه مراد
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ځواک
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |۴۰,۰۰۰ سرتېري
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۳۰,۰۰۰ سپاره پوځ یا ۱۰۰,۰۰۰ ټول سرتېري
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |مرګ ژوبله او زیانونه
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |نامالومه
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۶,۰۰۰ وژل شوي
|}
'''د آمو سیند جګړه''' (۱۷۸۸-۱۷۸۹) [[تېمور شاه دراني|د تیمور شاه دراني]] په مشرۍ د [[د درانيانو ټولواکمني|دراني امپراتورۍ]] د ځواکونو او د شاه مراد خان په مشرۍ [[د بخارا امارت|د بخارا د امارت]] د ځواکونو ترمنځ د [[د آمو سيند|آمو سیند]] په اوږدو او د [[بلخ]] ، اقچه او قطغان په ولسوالیو کې د جګړو او مانورونو یوه لړۍ وه. دې کمپاین محاصرې، د هندوکش په اوږدو کې لوی لاریونونه او یوه پریکړه کوونکې جګړه چې پکې د بخارا سختې ماتې وخوړلې، یوځای کړه. پایله یې د خبرو اترو له لارې جوړجاړی و چې په لویه کچه یې پخواني تړونونه بیا تایید کړل.

== شاليد ==
د ۱۷۸۸م کال په اوړي کې، شاه مراد خان له دې فرصت څخه ګټه واخیسته چې تیمور شاه درانی په ملتان کې بوخت و. هغه د چهار ولایت د څو امیرانو په ملاتړ د امو سیند (آمو دریا)څخه واوښت. د بخارا ځواکونو اقچه ونیوله، د دراني کوچنۍ پوځي ډله یې وشړله، او بیا د بلخ پر لور ولاړل او هلته یې د پاتې حاکم ځواکونه په کلا کې کلابند کړل.تیمور شاه، مدد خان اسحاقزي له ملتان څخه راوغوښت او د نږدې ۴۰ زره پوځ سره یې د مرستې لپاره ولېږه، په داسې حال کې چې خپله یې په کابل کې یو لوی پوځ راټولاوه تر څو شمال ته حرکت وکړي. خو مخکې له دې چې تیمور شاه جګړې سیمې ته ورسېږي، د بخارا په کمپ کې داخلي اختلافات پیدا شول، او د شاه مراد د یوه زوی مړینې هم د هغوی یووالی موقتي کمزوری کړ.&lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

سره له دې، شاه مراد په راتلونکي پسرلي کې بیا عملیات پیل کړل او یو ځل بیا یې د امو سیند واوښت. تیمور شاه هم په ځواب کې له یو ډېر لوی پوځ سره مخ پر وړاندې ولاړ، چې د هغه وخت په روایتونو کې شاوخوا ۱۵۰ زره کسان یاد شوي دي. خو د دراني پوځ دا ډېره لویه شمېره خپله ستونزه شوه، ځکه په غرنیو لارو کې د لوژستیک (اکمالاتو) ستونزې پیدا شوې او د ژمي په سختو شرایطو کې دا یو ستره ستراتیژیکه نیمګړتیا وګرځېده. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153–154}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== جګړه ==


د تیمور شاه درانی شمال ته لښکرکښي سمدستي له ستونزو سره مخ شوه. په غرنیو لارو کې د خوراکي توکو کمښت پیدا شو، توپونه د واورو له امله بند پاتې شول، او کله چې د تېرېدو دودیزې پیسې ورنه کړل شوې، له هزاره ګان (د شیخ علي هزاره) سره وسله‌والې نښتې هم وشوې.

وروسته له دې چې تیمور شاه په زور د شیبر له دره واوښت او د سرخاب درې ته ښکته شو، بغلان ته ورسېد. هلته له میر قلیج علي بېګ سره یوځای شو، چې د خلم میر والي و. د هغه په سلا، تیمور شاه لومړی د قطغن سیمې د خوندي کولو پرېکړه وکړه. که څه هم د تیمور پوځ شمېر ډېر و، خو د قطغن سپاره ځواکونه خطرناک ثابت شول. بالاخره یو سیاسي جوړجاړی وشو چې له مخې یې مزرب بي د اتالق په توګه پاتې شو، په دې شرط چې د دراني واکمني ومني او باج ورکړي.د قطغن له عملیاتو وروسته، تیمور شاه د بلخ پر لور حرکت وکړ. بخارايي ځواکونه له محاصرې شاته شول او د چهار ولایت سیمو ته ولاړل، تر څو دراني پوځونه د اکمالاتو له ستونزو سره مخ کړي. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153–154}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

وروسته، شاه مراد د شپې یو برید تنظیم کړ. ویل کېږي شاوخوا ۳۰ زره سپاره پوځ په دوو برخو کې د آمو سیند واوښتل، تر څو د تیمور شاه پوځ کلابند کړي. خو د میر والي د استخباراتي شبکې له معلوماتو څخه په ګټې اخیستنې، تیمور شاه خپل پوځ د برید پر لاره برابر کړ. په ورپسې جګړه کې د بخارا برید مات شو، او د هغه وخت د سرچینو له مخې شاوخوا ۶ زره بخارايي سرتېري ووژل شول له دې ماتې وروسته، شاه مراد د سولې لپاره لوړپوړي مذهبي استازي ولېږل. هغه د ۱۷۶۸م کال پخواني تړونونه بېرته تایید کړل، او په بدل کې تیمور شاه د بخارا واکمني پر شهر سبز او مرو ومنله.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=153–154}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731-1901 |date=1996-01-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-10399-3 |pages=93–94 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>plc0iq8a765sd0s6aowb6ycvd0mkq2x</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>