لیبریا

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>لیبریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3281</id>
    <revision>
      <id>363299</id>
      <parentid>336064</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24534" sha1="piki79rfu2nhvw0yqh8ajxbjbotpu6w" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = د لیبریا هیواد ولسمشریزه
| common_name = Liberia
| image_flag = Flag of Liberia.svg
| image_coat = Coat of arms of Liberia.svg
| symbol_type = نښان
| image_map = Liberia (orthographic projection).svg
| map_caption = {{map caption|countryprefix=|location_color=dark blue|region=Africa|region_color=light blue}}
| image_map2 = 
| national_motto = &quot;The Love of Liberty Brought Us Here&quot;
| national_anthem = ''[[All Hail, Liberia, Hail!]]''&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[File:Liberia National Anthem.ogg]]&lt;/center&gt;
| official_languages = [[انګلیسي]]
| languages_type = Spoken and national languages&lt;ref&gt;{{cite web |editor1-first=M. Paul |editor1-last=Lewis |editor2-first=Gary F. |editor2-last=Simons |editor3-first=Charles D. |editor3-last=Fennig |year=2015 |title=Liberia |website=[[Ethnologue]] |edition=18th |location=Dallas, Texas |publisher=SIL International |url=http://www.ethnologue.com/country/lr/languages}}&lt;/ref&gt;
| languages = {{hlist|[[لیبریایي انګلیسي]]}}
| ethnic_groups = {{unbulleted list
  | ۲۰.۳% [[کپیل]]
  | ۱۳.۴% [[باسا]]
  | ۱۰% [[ربو]]
  | ۸% [[ګیو]]
  | ۷.۹% [[مانو]]
  | ۶% [[کرو]]
  | ۵.۱% [[لورما]]
  | ۴.۸% [[کیسسي]]
  | ۴.۴% [[ولا]]
  | ۴% [[کراهن]]
  | ۴% [[وای]]
  | ۳.۲% [[ماندیکا]]
  |۳% [[ګادي]]
  |۱.۳% [[مند]]
  |۱.۲% [[ساپو]]
  |۰.۸% [[بلل]]
  |۰.۳% [[دي]]
  |۰.۶% نور لیبریایان
  |۱.۴% نور افریقایان
  |۰.۱%  نون-افریقایان
}}
| ethnic_groups_year = ۲۰۰۸&lt;ref name=CIA/&gt;
| religion = {{unbulleted list
  | ۸۵.۶% [[مسیحیت]]
  | ۱۲.۲% [[اسلام]] 
  | ۲.۲% نور&lt;ref name=CIA/&gt;
}}
| demonym = لیبریانیان
| capital = [[مونروویا]]
| coordinates = {{Coord|6|19|N|10|48|W|type:city}}
| largest_city = مونرویا
| government_type = [[جمهوري]] [[ولسمشریزه]] [[پارلماني]]
| leader_title1 = [[ولسمشر]]
| leader_name1 = [[ګورګ وا]]
| leader_title2 = [[لومړی وزیر]]
| leader_name2 = [[ژول تایلور]]
| leader_title3 = [[د ولسي جرګې رئیس]]
| leader_name3 = بوفال چامبرس
| leader_title4 = [[چیف جوستیک]]
| leader_name4 = [[فرانکس کورکپور]]
| legislature = [[ولسي جرګه]]
| upper_house = [[مشرانو جرګه]]
| lower_house = [[ټولپښتنه]]
| area_rank = ۱۰۲nd &lt;!-- Area rank should match List of countries and dependencies by area --&gt;
| area_km2 = ۱۱۱,۳۶۹
| area_sq_mi = ۴۳,۰۰۰ &lt;!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --&gt;
| percent_water = ۱۳.۵۱۴
| population_estimate = ۵,۰۷۳,۲۹۶&lt;ref name=CIA&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/li.html |title=Liberia |work=The Central Intelligence Agency side for Liberia |publisher=Central Intelligence Agency |year=2019 |accessdate=جون ۱, ۲۰۲۰ |تاريخ الأرشيف=2020-08-31 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200831034011/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/li.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-08-31 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200831034011/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/li.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200424074441/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/li.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831034011/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/li.html }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ۲۰۱۵
| population_estimate_rank = ۱۲۶th
| population_census = ۳,۴۷۶,۶۰۸
| population_census_year = ۲۰۰۸
| population_census_rank = 
| population_density_km2 = ۴۰.۴۳
| population_density_sq_mi = ۹۲.۰ &lt;!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --&gt;
| population_density_rank = ۱۸۰th
| GDP_PPP_year = ۲۰۱۹
| GDP_PPP = $۶.۴۶۸ میلیونه
| GDP_PPP_per_capita = ۱,۴۱۳&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=42&amp;pr.y=10&amp;sy=2019&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=668&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=www.imf.org|accessdate=September ۱, ۲۰۱۹}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year = ۲۰۱۹
| GDP_nominal = $۳,۲۲۱ میلیونه
| GDP_nominal_per_capita = $۷۰۴&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
| sovereignty_type = [[د لیبریا تاریخ]] او [[خپلواکي]] له [[د امریکا متحده آیالاتونه]]
| established_event1 = [[د امریکا ورتګ]]
| established_date1 = جنوري ۷, ۱۸۲۲
| established_event2 = [[د خپواکې اعلان]]&lt;!--Note: Liberia was never colonized or claimed by the United States government. It was founded by the ACS (American Colonization Society), a private organization. Please do not change this field to include &quot;from the United States&quot; without first discussing it on the talk page--&gt;
| established_date2 = جولای ۲۶, ۱۸۴۷
| established_event3 = د  [[ماریلانډ]]
سره یوځای کیدل
| established_date3 = مارچ ۱۸, ۱۸۵۷
| established_event4 = د امریکا لخوا په رسمیت پیژندنه
| established_date4 = فبروري ۵, ۱۸۶۲
| established_event5 = [[د ملګرو ملتونو منځګړیتوب]] [[ملګري ملتونه]]
| established_date5 = نوامبر ۲, ۱۹۴۵
| established_event6 = [[د لیبریا لومړنی آساسی قانون]]
| established_date6 = جنوري ۶, ۱۹۸۶
| Gini_year = ۲۰۱۶
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini = ۳۵.۳ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref name=gini-index&gt;{{cite web|title=GINI index|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LR&amp;name_desc=false|publisher=World Bank|access-date=2020-06-09|archive-date=2020-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501233605/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LR&amp;name_desc=false|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI_year = ۲۰۱۸&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI = ۰.۴۶۵ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ۱۷۶th
| currency = [[د لیبریا ډالر]] (LRD)
| currency_code = 
| utc_offset = {{sp}}
| time_zone = [[نړیوال ساعت]]
| drives_on = ښوی لاس
| calling_code = [[+۲۳۱]]
| cctld = [[.lr]]
| today = 
}}'''لیبیریا''' په [[انګلیسي]] Republic of Liberia) چې رسمي نوم یې '''د لایبیریا جمهوریت''' دی د [[افریقا]] په لویدیځ کې پروت یو هیواد دی. پلازمینه یې د [[مونروویا]] ښار او رسمی ژبه یې انګلیسي ده، لیبیریا ۳۶۹'۱۱۱ کیلومتره مساخت او ۰۰۰'۴۸۹'۳ میلیونه وګړي لري، د یاد هیواد د پیسو واحد [[د لیبریا ډالر]] دی (LRD).

ليبريا (/laɪˈbɪəriə/) چې په رسمي ډول د ليبريا جمهوريت دی، د لويديځې افريقا پر ساحل باندې پروت هېواد دی. شمال لويديځ ته له سيراليون، شمال ته له ګينه، ختيځ ته له ايوري ساحل (Ivory Coast) او سوېل او سوېل لويديځ ته له اتلانتيک سمندر سره پوله لري. نږدې ۵ ميليونه نفوس لري او ۱۱۱۳۶۹ کېلو متر (۴۳۰۰۰ ميل مربع) سيمه پوښي. انګليسې يې رسمي ژبه ده، مګر له ۲۰ څخه زياتې هېوادنۍ ژبې په کې ويل کېږي، چې د هېواد توکميز او کلتوري راز راز والی (تنوع) په ډاګه کوي. د هېواد پلازمېنه او لوی ښار مورنوويا (Mornovia) ښار دی. 

ليبريا د امريکايې استعمار ټولنې (American Colonization Society (ACS)) د يوې پروژې په توګه د ۱۹ پېړۍ په لومړيو کې پيل وکړ، چې د باور له مخې به تور پوستي وګړي په افريقا کې د متحده ايالتونو په پرتله د خپلواکۍ او نېکمرغۍ له غوره موکو سره مخامخ شي. د ۱۸۲۲ او په ۱۸۶۱ کې د امريکا د کورنۍ جګړې د پيل تر منځ له ۱۵۰۰۰ څخه زيات خپلواک شوي يا په خپلواک ډول زېږېدلي تور پوستي د ۳۱۹۸ افريقايي الاصل کارابيني وګړو تر څنګ، چې په متحده ايالتونو کې له ټولنيز او حقوقي فشار سره مخامخ شول؛ بېرته په ليبريا کې ځای پر ځای يا استوګن شول. يادو استوګنو چې په پرله پسې ډول يې «امريکايي ليبريايي» پېژندنه (شناخت) رامنځته کړ، له خپل ځان سره خپل کلتور او دود ولېږداوه. د ليبريا اساسي قانون او توغ د متحده ايالتونو له اساسي قانون او توغ څخه وروسته موډل شول، په داسې حال کې چې پلازمېنه يې د امريکايې استعمار ټولنې (ACS) د ملاتړ کوونکي او د متحده ايالتونو د ولسمشر جيمز مونرو (James Monroe) څخه وروسته نومول شوې وه. ليبريا د ۱۸۴۷ جولای پر ۲۶ خپلواکي اعلان کړه، چې متحده ايالتونو د ۱۸۶۲ فبروري تر ۵ نېټې پورې په رسميت ونه پېژندله. د ۱۸۴۸ جنوري پر ۳ جوزف جنکينس روبرټس (Joseph Jenkins Roberts) چې د متحده ايالتونو د ويرجينيا ايالت يو خپلواک زېږېدلی افريقايي الاصله امريکايی او د ليبريا استوګن و، د خلکو له لورې د خپلواکۍ له اعلان څخه وروسته د ليبريا د لومړني ولسمشر په توګه وټاکل شو. &lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;[http://www.fcnl.org/issues/item.php?item_id=731&amp;issue_id=75 &quot;Background on conflict in Liberia&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070214051143/http://www.fcnl.org/issues/item.php?item_id=731&amp;issue_id=75|date=February 14, 2007}}, Friends Committee on National Legislation, July 30, 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TDIH&quot;&gt;[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed &quot;July 26, 1847 Liberian independence proclaimed&quot;], This Day In History, History website.&lt;/ref&gt;

ليبريا لومړنی افريقايي جمهوريت و، چې خپله خپلواکي يې اعلان کړه او د افريقا لومړنی او تر ټولو لرغونی معاصر جمهوريت دی. دا هېواد د هغو محدودو هېوادونو له ډلې څخه و، چې افريقا لپاره د تيت او پرک کولو (Scramble) پر مهال يې خپله خپلواکي وساتله. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال دې هېواد د المان پر وړاندې د متحده ايالتونو د جګړې د هڅې ملاتړ وکړ او په خپل وار سره يې په جوړښت کې د پام وړ امريکايي پانګه اچونه ترلاسه کړه، چې د هېواد له شتمنۍ او پرمختګ سره يې مرسته وکړه. ولسمشر ويليم ټبمېن (William Tubman) سياسي او اقتصادي بدلونونه وهڅول، چې د هېواد نېکمرغي يا هوساينه او نړېواله څېره يې هسکه کړه. ليبريا د ملتونو ټولنې، ملګرو ملتونو او د افريقايي يووالي سازمان بنسټګره غړې وه. 

د امريکا ليبريايي استوګنو په هغو ذاتي يا هېوادنيو وګړو پورې په ښه ډول اړه نه درلوده، چې دوی يې مخالفت وکړ؛ په ځانګړي ډول له هغو خلکو سره چې په يو څه ګوښه دننيو سيمو کې يې ژوند کاوه. “Kru” او “Grebo” له خپلو کورنيو مشريو څخه پر مستعمراتي اوسېدونکو باندې بريدونه وکړل. د امريکا ليبريايي وګړو د اصلي وګړو د ماموريتونو او ښوونځيو د جوړولو په موخه مذهبي بنسټونو ته وده ورکړه، چې د هېواد اصلي وګړي وروزي. ياد ليبريايي وګړي په يوه کوچنۍ ځانګړې او ممتازه ډله کې رامنځته [راټول] شول، چې نابرابر سياسي واک يې وساته او بومي يا ذاتي افريقايان تر ۱۹۰۴ پورې د هغوی په خپله خاوره کې له طبيعي حق څخه بې برخې وو.  &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.org/details/liberiacountryst00nels|title=Liberia, a country study|first1=Harold D.|last1=Nelson|first2=D. C. ) Foreign Area Studies|last2=American University (Washington|date=January 24, 1984|publisher=Washington, D.C. : The Studies : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O.|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Constitutional History&quot;&gt;{{cite news|title=Constitutional history of Liberia|url=http://constitutionnet.org/country/liberia|access-date=July 1, 2020|website=Constitutionnet.org}}&lt;/ref&gt;

په ۱۹۸۰ کال کې د ويليم ار ټولبرټ (William R. Tolbert) له حکومت څخه سياسي کړکېچونه د پوځي کودتا لامل شو، چې پر مهال يې ټولبرټ ووژل شو؛ يادو پېښو په هېواد کې د امريکايي ليبريايي حکومت پای او له دوه لسيزو څخه د زياتې سياسي بې ثباتۍ پيل په نښه کړ. د خلکو د پېر شورا (People’s Redemption Council) له لورې د پينځه کالونو پوځي او د ليبريا د ملي ديموکراتيک ګوند له لورې پينځه کالونه ملکي حکومتونه د ليبريا له لومړۍ او دويمې کورنۍ جګړو څخه مخکې وو. يادې جګړې د ليبريا اقتصاد تر ٪۹۰ پورې د ټيټېدلو تر څنګ د ۲۵۰۰۰۰ تنو (نږدې ٪۸ نفوس) د مړينې او د نورو زياتو د بې ځايه کېدنې لامل شوې. په ۲۰۰۳ کال کې د سولې يو تړون په ۲۰۰۵ کې ديموکراتيکو ټاکنو ته لاره هواره کړه، چې “Ellen Johnson Sirleaf” په کې ولسمشره وټاکله شوه او په دې سره يې په لويه وچه کې د لومړنۍ ښځينه ولسمشرې تاريخ جوړ کړ. ملي جوړښت (زېربنا) او بنسټيز ټولنيز خدمتونه د شخړو او همدارنګه د (۲۰۱۶-۲۰۱۳) کالونو د ايبولا د خپرېدنې له امله سخت اغېزمن شول، چې تر ۲۰۱۵ پورې د هېواد ٪۸۳ وګړو د نړېوال فقر تر کرښې لاندې ژوند کاوه. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wfp.org/countries/liberia|title=Liberia &amp;#124; World Food Programme|website=www.wfp.org|access-date=September 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812192157/https://www.wfp.org/countries/liberia|archive-date=August 12, 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;veconomist&quot;&gt;{{cite news|title=Praise for the woman who put Liberia back on its feet|url=https://www.economist.com/news/leaders/21730015-ellen-johnson-sirleaf-has-not-been-perfect-president-she-has-been-good-enough-praise|work=[[The Economist]]|date=October 5, 2017}}&lt;/ref&gt;

== تاريخچه ==

=== بومي وګړي ===
په لويديځه افريقا کې د اولډووان لرغونې تېږي دورې (Oldowan Earlier Stone Age (earliest ESA)) د لاسي صنعتونو شتون د مايکل اوميليوا (Michael Omelewa) له لورې تاييد شوی دی، چې د لرغونو انسانانو شتون ثابتوي. &lt;ref name=&quot;Omolewa&quot;&gt;{{cite book|last1=Michael|first1=Omolewa|date=1986|title=Certificate history of Nigeria|url=https://www.africabib.org/s/rec.php?RID=406720584|publisher=Longman|isbn=9780582585188|تاريخ الوصول=2022-05-23|تاريخ الأرشيف=2021-04-14|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210414143441/https://www.africabib.org/s/rec.php?RID=406720584|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-05-23|خونديځ نېټه=2021-04-14|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210414143441/https://www.africabib.org/s/rec.php?RID=406720584|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210414143441/https://www.africabib.org/s/rec.php?RID=406720584|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414143441/https://www.africabib.org/s/rec.php?RID=406720584}}&lt;/ref&gt;

د تېږې لرغونې دورې د بې نېټې “Acheulean” دورې لاسي صنعتونه په ټوله لويديځه افريقا کې په ښه ډول لاسوند (مستند) شوي دي. د تيږې د منځنۍ دورې د نېټې معلومونې د ثبت راڅرګندېدل څرګندوي، چې لږ تر لږه د منځنۍ پليسټوسين «Middle Pleistocene» (۱۲۶-۷۸۰ زره کالونه زرګونه کاله پخوا) راهيسې د لويديځي افريقا په شمالي، پرانيستو ساحلي (Sahelian) حوزو او هغو سيمو کې د هستې او پتري ټيکنالوژي شته دی، چې دوی د لويديځ افريقا په شمالي او سويلي دواړو سيمو کې د پليسټوسين يا هولوسين تر وروستنۍ (Terminal Pleistocene/Holocene) پولې (۱۲ زره کالونو) پورې پرې ټينګار وکړ. دا حالت دوی په افريقا کې د بل هر ځای په پرتله، د منځنۍ تيږې دورې (Middle Stone Age (MSA)) د دې ډول ټيکنالوژۍ ځوانه بېلګه جوړوي. په ځنګلونو کې د MSA شتون يوه پرانيستې پوښتنه پاتې کېږي، که څه هم ښايي ټيکنالوژيکي توپيرونه د ژوند چاپيريال په بېلابېلو سيمو پورې اړه ولري. د تيږې وروستۍ دورې (Later Stone Age (LSA)) وګړي د کوچنيو او سترو ډبرينو دودونو په ګډون د پام وړ ټيکنالوژيکي توپير ثابتوي. &lt;ref name=&quot;Scerri&quot;&gt;{{cite journal|last1=Eleanor|first1=Scerri|date=1986|title=T Certificate history of Nigeria|url=https://www.africabib.org/s/rec.php?RID=406720584|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.137|access-date=July 26, 2020|archivedate=April 14, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414143441/https://www.africabib.org/s/rec.php?RID=406720584}}&lt;/ref&gt;

ثبت ښيي چې په لويديځه افريقا کې د تيږې وروستۍ دورې د سيراميک يا کلالۍ او اسيراميک ټولنې په تاريخي ډول يو بل رانغاړي او له ساحل څخه د شمال پر لور د مايکرولايتيک يا د کوچنۍ ډبرې د صنعتونو بدليدونکي تراکمونه په جغرافيوي ډول جوړ شوي دي. دا بڼې کېدای شي ټولنيزې شبکې يا د ژوند چاپيريال له بدلون سره د يو ځای شوې کلتوري خپرېدنې يو څه بڼه وړاندې کړي.&lt;ref name=&quot;Scerri&quot; /&gt;

له کلالۍ سره يو ځای د مايکرولايتيک يا د کوچنۍ ډبرې صنعتونه د ژوو يا ځنګي خواړو څخه د ګټې اخيستنې د يوې روښانه سختۍ په ملتيا د منځنۍ هولوسين “Mid-Holocence” دورې له لورې عام شول. دا ټولنې د له ۳،۵ څخه تر ۴ زره کالونو تر منځ په پرله پسې ډول د خواړو توليدونکو ټولنو ته بدلې شوې. يادې ټولنې ښايي د شمال له کرنيزو او کليوالو وګړو سره د اړيکې له لارې ځکه بدلې شوې وي، چې چاپيريال ورته خورا شاړ يا وچ شو. که څه هم ښکاري راټولېدونکي تر ډېره وروسته مودې پورې د لويديځې افريقا په يو څه ځنګلي برخو کې ژوندي پاتې شوي دي، چې په ياده سيمه کې د ايکولوژيکي پولو پياوړتيا ثابتوي. &lt;ref name=&quot;Scerri&quot; /&gt;

=== د Mande پراختيا ===
د مرچک ساحل “Pepper Coast” کې چې د غلې ساحل (Grain Coast) په نوم هم پېژندل کېږي، لږ تر لږه ۱۲ پېړۍ کې د افريقا اصلي وګړي استوګن شول. د Mande ژبې ويونکي وګړي له سوډان څخه د لويديځ پر لور وغځېدل، چې زياتې کوچنۍ توکمي ډلې يې سوېل لور ته د اتلانتيک سمندر پر لور اړ کړل. د Dei, Bassa, Kru, Gola او Kissi په سيمه کې د لرغونو مستندو وګړو ځيني توکمونه يا خلک وو. &lt;ref name=&quot;introprof&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dunn-Marcos|first1=Robin|last2=Kollehlon|first2=Konia T.|last3=Ngovo|first3=Bernard|last4=Russ|first4=Emily|editor-last=Ranar|editor-first=Donald A.|date=April 2005|title=Liberians: An Introduction to their History and Culture|journal=Culture Profile|issue=19|publisher=Center for Applied Linguistics|access-date=July 23, 2011|url=http://www.cal.org/co/liberians/liberian_050406_1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625062344/http://www.cal.org/co/liberians/liberian_050406_1.pdf|archive-date=June 25, 2008|pages=5–6|archivedate=June 25, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625062344/http://www.cal.org/co/liberians/liberian_050406_1.pdf}}&lt;/ref&gt;

د يادو ډلو نفوذ په ۱۳۷۵ کې د سويلي سوډان د مالي سترواکۍ او په ۱۵۹۱ کې د “Songhai” سترواکۍ په شاتګ يا زوال په واسطه يو ځای شوی و. دا چې د هېواد (کورني) مذهب د دښتې له منځه وړنه وزغمله، اوسېدونکي يو څه لوند ساحل ته لاړل. دې نويو اوسېدونکو د پنبې د څرخولو، د ټوکر اوبدلو، د اوسپنې ويلي کولو، وريجې او sorghum د کښت په ګډون له مالي او سونغای سترواکيو څخه ټولنيز او سياسي بنسټونه له ځان سره راوړل. لږه موده وروسته له هغې چې “Mane” سيمه فتحه کړه، د پخوانۍ مالي سترواکۍ د “Vai” توکم وګړي د (Grand Cape Mount County) سيمې ته کډوال شول. د “Kru” توکم د “Vai” توکم د نفوذ مخالفت وکړ، چې د “Vai” د زيات نفوذ د مخنيوي په موخه يې له “Mane” توکم سره يو اتحاد رامنځته کړ. &lt;ref&gt;{{cite book|author=Jesse N. Mongrue M. Ed|title=Liberia-America's Footprint in Africa: Making the Cultural, Social, and Political Connections|date=2011|page=24|publisher=iUniverse|isbn=978-1462021642}}&lt;/ref&gt;

==ایداري وېش==
لیبریا هیواد په ټوله کې په ۱۵ ایداري برخو ویشل شوې.
[[دوتنه:Liberia Counties.png|چپ|تڼۍ|300px]]
# بومی (Bomi)
# بونګ (Bong)
# (Gbarpolu)
# ګراند باسا (Grand-Bassa)
# ګراند کیپ مونت (Grand Cape Mount)
# ګراند ګده (Grand-Gedeh)
# راند کرو (Grand-Kru)
# لوفا (Lofa)
# مارګیبی (Margibi)
# مریلنډ (Maryland)
# مونتسرادو (Montserrado)
# نیمبا (Nimba)
# ریور سس (River Cess)
# (River Gee)
# سینویه (Sinoe)

==تاریخ==
[[File:Negroland and Guinea with the European Settlements, 1736.jpg|thumb|left|upright=1.5|A European map of West Africa and the [[Pepper Coast|Grain Coast]], 1736. It has the archaic mapping designation of [[Negroland]].]]

==کلتور==
==جغرافیه==
[[File:Topographic map of Liberia-en.svg|thumb|upright=1.35|A map of Liberia]]
[[File:Koppen-Geiger Map LBR present.svg|thumb|Liberia map of Köppen climate classification.]]

==اقتصاد==


[[وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه]]
[[وېشنيزه:لایبېریا]]</text>
      <sha1>piki79rfu2nhvw0yqh8ajxbjbotpu6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ملټيپل ميولوما</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8915</id>
    <revision>
      <id>363301</id>
      <parentid>346478</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="c09ktrfgnv0a0mwi3lgqdnxcznsqdcb" xml:space="preserve">'''ملټیپل میولوما''' (انگریزي: Multiple myeloma یا MM) ناروغۍ د [[طب]] کارپوهانو له خوا د نن هاجکین لېمفوم Non-Hodgkin-Lymphom ناروغۍ د ډلې څخه شمیرل کیږي. نوموړې ناروغۍ د نن هاجکین لېمفوم د یوې  ټیټې درجې خبیثې ناروغۍ په توگه پيژندل شوې ده. د ملټیپل میولوما ناروغۍ د هډوکو په ماغزو کې د خبیثو لمفوسایتونو (B-cells)  څخه منځ ته راځي. دغه لمفوسایتونه په پایله کې د پلازما په حجروکې موتیشن (Mutation) منځ ته راولي او د نیمگړېو پلازما حجرو کولوني تولید کوي.

==اخذونه==
*http://en.wikipedia.org/wiki/Multiple_myeloma
*http://myeloma.org/
*http://www.myelomaonline.org.uk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705020611/http://www.myelomaonline.org.uk/ |date=2008-07-05 }}
*http://www.myeloma-euronet.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130015444/http://www.myeloma-euronet.org/ |date=2009-11-30 }}
*http://www2.i-med.ac.at/radiologie/Lehrbuch_Radiologie/Skele{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://www.multiplemyeloma.org/
*http://www.krebshilfe.de/blaue-ratgeber.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100225145818/http://www.krebshilfe.de/blaue-ratgeber.html |date=2010-02-25 }}

[[وېشنيزه:ناروغۍ]]</text>
      <sha1>c09ktrfgnv0a0mwi3lgqdnxcznsqdcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وېشنيزه:هنرمندان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9217</id>
    <revision>
      <id>363313</id>
      <parentid>158694</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SalomonSalmon</username>
        <id>24990</id>
      </contributor>
      <comment>یو نوم اضافه کړ</comment>
      <origin>363313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="nna2rvag0mdx90jq8mer34hvllmpczs" xml:space="preserve">د دې څانګې قدرمنو ليکونکو يادونه دې وي چې دهنرمندانو نومونه د ابېڅو په ترتيب اوډل شوي. که چېرته د کوم نوي هنرمند نوم په دې وېشنيزه کې ځايول غواړۍ نو د هماغه هنرمند د ژوندليک په پای کې &lt;nowiki&gt;[[وېشنيزه:هنرمندان]]&lt;/nowiki&gt;‎ کوډ ورګډ کړۍ.


[[مارسل ډوشمپ]]</text>
      <sha1>nna2rvag0mdx90jq8mer34hvllmpczs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماري کیوري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25896</id>
    <revision>
      <id>363306</id>
      <parentid>326538</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SalomonSalmon</username>
        <id>24990</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>وېشنيزه:پولېنډیان</comment>
      <origin>363306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6269" sha1="h27vslbckaau4ni7ryn348gcxf0c2h7" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس}}
{{Infobox person
| name =  ماري سکلودوسکا کیوري 
| image = Marie Curie c1920.jpg
| caption = شاوخوا کال 1920م
| birth_name = ماري سکلودوسکا سالومېا
| birth_date = {{birth date|1867|11|7|df=y}}
| birth_place = [[Warsaw]], [[Congress Poland|Kingdom of Poland]], then part of [[Russian Empire]]&lt;ref name=&quot;nobelprize&quot;/&gt;
| death_date = {{death date and age|df=yes|1934|7|4|1867|11|7}}
| death_place = [[Passy, Haute-Savoie]], France
| death_cause = [[Aplastic anemia]]
| citizenship = {{plainlist|
*Poland (by birth)
*France (by marriage)
}}
| spouse = [[Pierre Curie]] (1859{{ndash}}1906) m. 1895
| children = {{plainlist|
*[[Irène Joliot-Curie]] (1897{{ndash}}1956)
*[[Ève Curie]] (1904{{ndash}}2007)
}}
| footnotes =  نوموړی یوازې ښځه ده چی دوی د [[ نوبل جایزه|نوبل جایزی]] یی په دوه مختلفو علومو کی وګټلی..
| signature = Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg
| module = {{Infobox scientist
 | embed = yes
 | field = [[Physics]], [[chemistry]]
 | work_institutions = [[University of Paris]]
 | alma_mater = {{plainlist|
*University of Paris
*[[ESPCI]]
}}
 | doctoral_advisor = [[Gabriel Lippmann]]
 | doctoral_students = {{hlist|[[André-Louis Debierne]]|[[Óscar Moreno]]|[[Marguerite Perey]]|[[Émile Henriot (chemist)|Émile Henriot]]}}
 | known_for  = {{plainlist|
* [[Radioactivity]]
* [[Polonium]]
* [[Radium]]}}
 | awards =  {{plainlist|
* [[Nobel Prize in Physics]] (1903)
* [[Davy Medal]] (1903)
* [[Matteucci Medal]] (1904)
* [[Elliott Cresson Medal]] (1909)
* [[Albert Medal (Royal Society of Arts)|Albert Medal]] (1910)
* [[Nobel Prize in Chemistry]] (1911)
* [[Willard Gibbs Award]] (1921)
  }}
 }}
}}

ماري سالومیا سکلودوسکا کوري، (/ˈkjʊəri/ ''KEWR-ee'' فرانسوي''،'' : [kyʁi] پولنډ [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska] کې زږېدلې ده. د 1867 د نومبر له 7 مې څخه د 1934 د جولای تر 4 مې پورې یوه پولندي الاصله فرانسوي  فزیک او کیمیا پوهه وه، چې د راډیو اکټیوټي په اړه یې مخکښې څیړنې (په لومړني ځل ) ترسره کړې دي. دا لومړنۍ ښځه وه، چې د نوبل جایزه یې وګټله. همدانګه یوازینی کس او یوازینۍ ښځه وه چې د نوبل جایزه یې دوه ځلې وګټله. ماري یوازنی کس دی، چې په دوه ساینسي څانګو کې یې د نوبل جایزه ګټلې ده. د دې مېړه، پیري کوري د هغې د لومړۍ نوبل جایزې شریک ګټونکی و. په دې ډول دوی هغه لومړنۍ واده شوې جوړه شوه، چې د نوبل د جایزې ګټونکې وه. د کوري کورنۍ  هغه کورنۍ ده چې د نوبل د پنځو جایزو میراث یې خپل کړی دی. هغه په ۱۹۰۶ کال کې لومړنۍ ښځه وه چې د پاریس په پوهنتون کې استاده شوه.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Jones |first=Daniel |author-link=Daniel Jones (phonetician) |editor1-last=Roach |editor1-first=Peter |editor2-last=Setter |editor2-first=Jane |editor2-link=Jane Setter |editor3-last=Esling |editor3-first=John |year=2011 |title=Cambridge English Pronouncing Dictionary |edition=18th |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15253-2 |title-link=Cambridge English Pronouncing Dictionary}}&lt;/ref&gt;

هغې په وارسا کې دې نړۍ ته سترګې و غړولې او په هغه وخت کې د پولنډ سلطنت د روسیې د امپراتورۍ یوه برخه وه. هغې د وارسا په فلاینګ پوهنتون کې په پټه توګه زده کړې و کړې او په ورسا کې یې خپله عملي ساینسي روزنه پیل کړه. په 1891 کال کې چې عمر یې 24 کلونو ته رسېده، هغې د خپلې مشرې خور برونیسلاوا په تعقیب په پاریس کې خپلو زده کړو ته ادامه وکړه او هلته هغې د خپلو زده کړو لوړې درجې ترلاسه کړې او خپل پاتې علمي کارونه یې ترسره کړل. په 1895 کال کې یې د فرانسوي فزیک پوه پیري کوري سره واده وکړ. دې د فزیک په برخه کې د 1903 کال د نوبل جایزه له خپل مېړه او د فزیک پوه هنري بیکریل سره د دوی د مخکښ (چې په لومړي ځل ترسره کېږي) کار لپاره شریکه کړه. دغه مخکښ کار د راډیو فعالیت (radioactivity ) تیوري ته وده ورکول و او دغه اصطلاح هم دوی رامنځته کړه. په 1906 کې پیری کوري په  پاریس کې د سړک په سر په یوه پېښه کې مړ شو. ماري په 1911 کې د کېمیا په برخه کې د پولونیم او رادیم د عناصرو د کشفولو په خاطرد نوبل جایزه وګټله. دې دغه عناصر د هغه تخنیکونو په کارولو سره کشف کړل، چې هغې د راډیو اکټیو ایزوټوپونو د جلا کولو لپاره اختراع کړي و.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.lbl.gov/abc/wallchart/chapters/03/4.html|title=The Discovery of Radioactivity|website=[[Berkeley Lab]]|quote=The term radioactivity was actually coined by Marie Curie […].|archive-url=https://web.archive.org/web/20151101075508/http://www2.lbl.gov/abc/wallchart/chapters/03/4.html|archive-date=1 November 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/educational/nobelprize_info/curie-edu.html|title=Marie Curie and the radioactivity, The 1903 Nobel Prize in Physics|website=nobelprize.org|quote=Marie called this radiation radioactivity—&quot;radio&quot; means radiation.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730115737/https://www.nobelprize.org/educational/nobelprize_info/curie-edu.html|archive-date=30 July 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See her signature, &quot;M. Skłodowska Curie&quot;, in the infobox.&lt;/ref&gt;

==تړلې لیکنې==

==سرچینې==

[[وېشنيزه:فرانسویان]]
&lt;references /&gt;
[[وېشنيزه:پولېنډیان]]
[[وېشنيزه:Science]]</text>
      <sha1>h27vslbckaau4ni7ryn348gcxf0c2h7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سمندرګی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55396</id>
    <revision>
      <id>363295</id>
      <parentid>283126</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16095" sha1="kkxickylbnff2ycc6bkngp79pj53hts" xml:space="preserve">[[File:Bariloche-_Argentina2.jpg|thumb]]'''سمندرګی''' چې د نړيوال سمندر يا په ساده ډول سمندر په توګه نښتی دی، د مالګينو اوبو هغه کتله ده، چې د ځمکې د سطحې نږدې ۷۱ سلنه پوښي. د سمندرګي ويی د سمندر دويمې درجې برخو د څرګندولو لپاره هم کارول کېږي. لکه: د مديترانې سمندرګی، همدارنګه ځينې لويې او په بشپړ ډول وچه کې راګېر د مالګينو اوبو جهيلونه لکه د کسپين سمندرګی. سمندرګی د ځمکې اقليم برابروي او د اوبو، کاربن او نايتروجن دورانونو کې مهمه ونډه لوبوي. د انسانانو له لورې له سمندرګي څخه ګټه اخېستل او څېړل له لرغونو وختونو راهيسې ثبت شوي دي او له تاريخ څخه مخکې دوره کې په ښه ډول ثبوت شوي دي، په داسې حال کې چې معاصرې پوهنيزې څېړنې ته يې سمندر پوهنه يا “Oceanography” وايي. د سمندر اوبو کې تر ټولو زيات حل شوي جامد يا کلک مواد سوديم کلورايد دي. اوبه د نورو زياتو عناصرو له منځه د مګنيزيم، پوتاشيم، کلسيم او سيماب مالګې هم لري، چې ځينې يې په دقيقه راټولېدنو يا تمرکز کې دي. مالګينتوب په پراخه ډول توپير کوي، چې د لويو سيندونو سطحې او خولو ته نږدې لږ او د سمندر په ژورو کې لوړ دی، که څه هم د منحل شويو مالګو اړوند تناسبونه د سمندر په اوږدو کې خورا لږ توپير کوي.

د سمندرګي د سطحې له پاسه چلېدونکي بادونه څپې توليدوي، چې رغي يا سطحي اوبو ته د ننوتلو پر مهال ماتېږي. بادونه د ماتېدنې له لارې د سطحې بهيرونه هم جوړوي، چې په ټول سمندر کې د اوبو بطي مګر ثابت دورانونه برابروي. د دوران لارښوونې د لويو وچو د بڼو او د ځمکې د تاوېدنې (د کوريولېس اغېزه) په ګډون د ځينو عواملو له لورې اداره کېږي. د سمندرګي ژور بهيرونه چې د نړيوال لېږدونکي ملاوندنې (کمربند) په توګه پېژندل کېږي، له قطبونو څخه هر سمند ته سړې اوبه لېږدوي. څپې يا “Tides” چې په عمومي ډول په ورځ کې دوه ځلې د سمندرګي د کچو لوړېدل او ښکته کېدل دې، د ځمکې د تاوېدنې او په مدار کې د حرکت کونکې سپوږمۍ او يو څه د لمر د جاذبي اغېزو له امله دي. څپې ښايي په خليجونو د سيند يا خليج په خوله کې د بحيرې ننوتونکې برخو کې يوه خورا لوړه لري. تر سمندر لاندې زلزلې چې تر سمندرونو لاندې د tectonic plates [په عمومي ډول منل شوې ساينسي تيوري ده، چې «د ودانۍ اړوند معنی لري»] خوځښتونو څخه رامنځته کېږي، د اورغورځونکو غرونو، لويو ځمکې ښوېيدنو يا د لويو اسماني کاڼو د اغېزو غوندې د وېجاړونکې سونامې لامل کېدلی شی. 

د بکتريا، پرازيتونو، الجي، نباتاتو، فنجي او حيواناتو په ګډون د ژونديو موجوداتو پراخه ډولونه په سمندرګي کې ژوند کوي، چې د سمندري ژوو او نباتاتو د اصلي او طبيعي ځای او ايکوسيستمونو يوه پراخه لړۍ وړاندې کوي، چې په ولاړ يا عمود ډول له لمريزې سطحې او ساحلي ليکې څخه د سړو، تياره او ناپايه سيمې خورا ژورو او فشارونو پورې او په عرض البلد کې د کنګل تر قطبي سرپوښونو لاندې له سړو سړو اوبو څخه په استوايي سيمو کې د مرجاني ډبرو رنګا رنګ تنوع پورې ترتېبېږي. د ژونديو موجوداتو د لويو ډلو زياترو يې په سمندرګي کې تکامل کړی دی او ښايي ژوند يې هم همدلته پيل کړی وي. 

سمندرګي انسانانو لپاره د پام وړ خوراکي توکي په ځانګړي ډول کبان او تر څنګ يې تر اوبو لاندې د کب نيونکو له لورې د نيولو يا کرلو په حالت کې کلک پوښ لرونکی کب (شيلفېش)، تي لرونکي ژوي او سمندري واښه هم برابروي. له سمندرګي څخه انساني کارونې نور ډولونه سوداګري، سفر کول، د معدني موادو راويستل، د برېښنا توليد، جګړه او د وخت تېرۍ فعالتونه لکه لامبو وهل، کښتۍ چلول او د تنفس وسيلې په واسطه د سمندر ژورو ته غوټه وهل دي. زياتره دا فعاليتونه سمندري ککړتيا رامنځته کوي. سمندرګی د همدې له امله انسانانو لپاره د تاريخ او کلتور په اوږدو کې يو بشپړونکی عنصر دی. 

== پېژندنه ==
سمندرګی د اتلانتيک، ارام، هند، د سويلي او شمالي قطب سمندرونو په ګډون د ځمکې د ټولو سمندري اوبو يو له بل سره تړلی سيستم دی. که څه هم د سمندرګي ويی د شمال سمندرګي (North Sea) او سور سمندرګي (Red Sea) غوندې د سمندري اوبو زياتو معلومه او خورا کوچنيو جسمونو ته هم کارول کېدلی شي. د سمندرګيو او سمندرونو تر منځ څرګند توپير نه شته، که څه هم سمندرګي په عمومي ډول کوچني دي او زياتره وخت په يوه برخه کې (لکه د ژۍ يا څنډې سمندرګيو يا په ځانګړي ډول د مديترانې سمندرګي غوندې) او يا په بشپړ ډول (لکه د هېواد دننه سمندرګي) د وچې له لورې راچاپېر شوي دي. که څه هم د سرګاسو سمندرګی (Sargasso Sea) هيڅ ساحلي ليکه نه لري او د “North Atlantic Gyre” په يو دايروي بهير کې پروت دی. سمندرګي په عمومي ډول د ولاړو اوبو يا جهيلونو په پرتله لوی دي او مالګينې اوبه لري، مګر د ګاليله سمندرګی (Sea of Galilee) د تازه اوبو جهيل دی. د سمندرګي د قانون په اړه د ملګرو ملتونو کنوانسيون بيانوي چې ټول سمندر (ocean) سمندرګی (sea) دی.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[mwod:sea|“Sea.”]] ''Merriam-Webster.com Dictionary'', Merriam-Webster, &lt;nowiki&gt;https://www.merriam-webster.com/dictionary/sea&lt;/nowiki&gt;. Accessed 14 Mar. 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oceanservice.noaa&quot;&gt;{{cite web |title=What's the difference between an ocean and a sea? |url=http://oceanservice.noaa.gov/facts/oceanorsea.html |access-date=19 April 2013 |work=Ocean facts |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stow&quot;&gt;{{cite book|ref=Stow|title=Encyclopedia of the Oceans|publisher=Oxford University Press|author=Stow, Dorrik|year=2004|isbn=978-0-19-860687-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Nishri, A.|author2=Stiller, M|author3=Rimmer, A.|author4=Geifman, Y.|author5=Krom, M.|year=1999|title=Lake Kinneret (The Sea of Galilee): the effects of diversion of external salinity sources and the probable chemical composition of the internal salinity sources|journal=Chemical Geology|volume=158|issue=1–2|pages=37–52|doi=10.1016/S0009-2541(99)00007-8|bibcode=1999ChGeo.158...37N}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sbqBvQy04XwC&amp;pg=PA271|title=The Law of the Sea: Selected Writings|isbn=978-90-04-13863-6|last1=Vukas|first1=B.|year=2004|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|page=271}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5zpbN8I2ZR4C&amp;pg=PA57|title=Indian Ocean Region: Maritime Regimes for Regional Cooperation|isbn=978-1-4419-5989-8|last1=Gupta|first1=Manoj|year=2010|publisher=Springer|page=57}}&lt;/ref&gt;

== فزیکي پوهه ==
ځمکه پر خپله سطحه باندې د مايع اوبو د سمندرګيو په درلودلو سره يوازېنۍ پېژندل شوې سياره ده، که څه هم مريخ د کنګل سرپوښونه لري او په نورو لمريزو نظامونو کې ورته سيارې ښايي سمندرونه ولري. د ځمکې ۱۳۳۵۰۰۰۰۰۰ کېلو متر مکعب (۳۲۰۰۰۰۰۰۰ ميل مکعب) سمندرګی د خپلو معلومه اوبو نږدې ۹۷،۲ سلنه لري او د خپلې سطحې نږدې ۷۱ سلنه پوښي. د ځمکې د اوبو ۲،۱۵ سلنه کنګل دي، چې له ډلې يې په سمندري کنګل کې موندل شوې کچه د شمالي قطب سمندر پوښي، د کنګل سرپوښ انترکتيکا او د هغې ګاونډ سمندرګي او ټوله نړۍ کې کنګلونه او سطحي زېرمې تر پوښښ لاندې نيسي. د اوبو پاتې ۰،۶۵ سلنه تر ځمکې لاندې زېرمې يا د اوبو د دوران بېلابېل پړاوونه جوړوي، تازه اوبه لري، چې د زياتره ځمکني ژوند له لورې يې مخالفت شوی او يا يې ورڅخه ګټه پورته کړې ده. لکه: هوا کې بخار، هغه ورېځې چې بخار يې په بطي ډول جوړوي، له هغوی څخه د باران ورېدل او هغه سيندونه او جهيلونه، چې د سمندر پر وړاندې په پرله پسې ډول د خپلو اوبو د بهير په توګه په بې اختياره ډول جوړ شوي دي.&lt;ref&gt;Ravilious, Kate (21 Apr 2009). &quot;[http://news.nationalgeographic.co.uk/news/2009/04/090421-most-earthlike-planet.html Most Earthlike Planet Yet Found May Have Liquid Oceans]&quot; in ''National Geographic''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOAAcycle&quot;&gt;[[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]. &quot;[http://oceanexplorer.noaa.gov/edu/learning/player/lesson07.html Lesson 7: The Water Cycle]&quot; in ''Ocean Explorer''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Voyager: How much of the earth is truly undiscovered, above and/or below water? |url=https://scripps.ucsd.edu/news/voyager-how-much-earth-truly-undiscovered-above-andor-below-water |access-date=15 July 2021 |website=Scripp's Institute of Oceanography |publisher=UC San Diego |archive-date=15 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715183954/https://scripps.ucsd.edu/news/voyager-how-much-earth-truly-undiscovered-above-andor-below-water |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

د اوبو او د ځمکې د اوبو دوران پوهنيزه څېړنې ته هايدرولوژي وايي او هايدروډيناميک د حرکت پر مهال د اوبو فزيک څېړي. د سمندرګي يو څه وروستۍ څېړنه په ځانګړي ډول د سمندر پوهه يا “oceanography’ ده. دا پوهه د سمندر د بهيرونو د بڼې يا شکل د څېړنې په توګه پيل شوه، مګر له پيل راهيسې يې يو لوی او ګڼ څانګه ييز ډګر ته پراختيا موندلې ده. د سمندر پوهه د سمندري اوبو ځانګړتياوې ازمايي، څپې، سمندري لوړې څپې او بهيرونه څېړي. نخشې د سمندري بنسترونو ساحلي ليکې او نقشې جوړوي او سمندري ژوند څېړي. د سمندرګي له حرکت، د هغې له قوو او پر هغه باندې د عمل کونکو قوو اړوند فرعي څانګه د فزيکي سمندرپوهنې “physical oceanography” په نوم يادېږي. سمندري بيولوژي يا بيولوژيکي سمندرپوهنه نباتات، ژوي او نور هغه ژوندي موجودات څېړي، چې په سمندري ايکوسيستمونو کې ژوند کوي. دواړو ته د کيمياوي سمندرپوهنې په واسطه معلومات ورکړل شوي دي، چې د سمندرونو دننه د ماليکولونو او عناصرو کړه وړه او په ځانګړي ډول د کاربن دوران کې د سمندر ونډه او د سمندري اوبو په زياتېدونکې تېزابي کېدنه کې د کاربن ډای اکسايد ونډه څېړي. سمندري او د سمندري سيند جغرافيه د سمندر بڼه او بڼه ورکول نقشه کوي، په داسې حال کې چې سمندري جغرافيې (جيولوژيکي سمندرپوهنې) د لويې وچې د تمايل ثبوت او د ځمکې د جوړښت او ترکيب برابر کړی دی، د رسوب بهير يې روښانه کړی دی او د اورغورځونې او زلزلو په څېړلو کې يې مرسته کړې ده.&lt;ref&gt;Lee, Sidney, ed. &quot;[[wikisource:Rennell, James (DNB00)|Rennell, James]]&quot; in the ''Dictionary of National Biography'', Vol. 48. Smith, Elder, &amp; Co. (London), 1896. Hosted at [[wikisource:Main Page|Wikisource]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jenkins&quot;&gt;Monkhouse, F.J. (1975) ''Principles of Physical Geography''. pp. 327–28. Hodder &amp; Stoughton. {{ISBN|978-0-340-04944-0}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.2307/1785367|jstor=1785367|title=The Seas: Our Knowledge of Life in the Sea and How It is Gained|journal=The Geographical Journal|volume=73|issue=6|pages=571–572|year=1929|last1=b.|first1=R. N. R.|last2=Russell|first2=F. S.|author-link2=Frederick Stratten Russell|last3=Yonge|first3=C. M.|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/5839}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stewart, Robert H. (2008) [http://oceanworld.tamu.edu/resources/ocng_textbook/PDF_files/book.pdf ''Introduction To Physical Oceanography'']. pp. 2–3. [[Texas A &amp; M University]].&lt;/ref&gt;

=== سمندري اوبه ===

==== مالګينتوب ====
د سمندري اوبو يوه ځانګړنه دا ده، چې مالګينې دي. مالګيتوب په عمومي ډول د برخو او زر (۱۰۰۰) تر منځ نسبت (‰ يا په ميل کې) له مخې اندازه کېږي او پرانيستی سمندر په يو ليتر کې نږدې ۳۵ ګرامه (۱،۲ اونز) جامد مواد لري، چې ٪۳۵ مالګينتوب دی. د مديترانې سمندرګي د مالګيتوب لکه لږ څه زياته (٪۳۸) ده، په داسې حال کې چې د شمالي سور سمندرګي مالګيتوب ٪۴۱ ته رسېږي. د دې خلاف په وچه کې راګېر ځيني خورا مالګين جهيلونه خورا لوړ مالګينتوب لري. لکه: “Dead” سمندرګی په يو لېتر کې ۳۰۰ ګرامه (۱۱ اونز) حل شوې جامده ماده لرې چې د سلنې له مخې ٪۳۰۰ کېږي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The salinity of hypersaline brines: Concepts and misconceptions|last=A. Anati|first=David|date=March 1999|journal=International Journal of Salt Lake Research|volume=8|pages=55–70|doi=10.1023/A:1009059827435}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sciencelearn.org.nz/resources/686-ocean-salinity|title=Ocean salinity|work=Science Learning Hub|access-date=2017-07-02}}&lt;/ref&gt;

[[File:Lac d'arvoin.JPG|thumb]]
[[File:A lake in the Andes Mountains.jpeg|thumb|right]]

==د افغانستان سمندرګي==
[[هامون سمندرکی]] چې د افغانستان په [[نیمروز ولایت]] کې د [[ایران]] سره پر پوله موقیعت لري د افغانستان او ایران شریک مرزی سمندر ګی دی. هامون د هلمند سیند څخه سرچینه اخلي.

==سرچینه==</text>
      <sha1>kkxickylbnff2ycc6bkngp79pj53hts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>له تکامل څخه د ملاتړ کچه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57839</id>
    <revision>
      <id>363298</id>
      <parentid>354416</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29599" sha1="kdmzeyd5qya71xbe43huof7sddqgpmk" xml:space="preserve">د ساینس پوهانو، عامو خلکو او نورو ډلو تر منځ له تکامل څخه د ملاتړ کچه یوه داسې موضوع ده چې، ډېری وختونه د تخلیق او تکامل تناقض په کې منځته راځي او په تعلیمي، مذهبي، فلسفي، ساینسي او سیاسي مسئلو کې لیدل کېږي. دا موضوع په ځانګړې توګه په هغو هېوادونو کې جنجالي ده، چېرته چې د عامو خلکو له خوا د تکامل د نه مننې د پام وړ کچې موجود وي، خو تکامل په عامه ښوونځیو او پوهنتونونو کې تدریس کېږي.

{{مالومات}}

نږدې ټوله (نږدې ۹۷٪) علمي ټولنه، تکامل د بیولوژیکي توپیر د واکمنې علمي نظریې په توګه مني. علمي اتحادیو د ځیرک ډیزاین پلویانو له خوا د وړاندیز شوي تکامل پر وړاندې ګواښونه په کله رد کړي دي. &lt;ref name=&quot;pew&quot;&gt;[[Pew Research Center]]: &quot;[http://people-press.org/2009/07/09/section-5-evolution-climate-change-and-other-issues/ Public Praises Science; Scientists Fault Public, Media]&quot; July 9, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm|last=Delgado|first=Cynthia|title=Finding evolution in medicine|journal=NIH Record|volume=58|issue=15|access-date=2007-10-22|date=2006-07-28|format=hmtl|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081122022815/http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm|archive-date=2008-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dover_pg83&quot;&gt;[[wikisource:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page_83_of_139|Ruling, Kitzmiller v. Dover page 83]]: &quot;an overwhelming number of scientists, as reflected by every scientific association that has spoken on the matter, have rejected the ID proponents’ challenge to evolution.&quot;&lt;/ref&gt;

په څوهېوادونو کې مذهبي فرقې او ډلې شته دي، چې د دوی لپاره د تکامل تیوري، له هغه تخلیقیت سره په ټکر کې ده، چې د دوی د عقیدې مرکز بلل کېږي او څوک یې له همدې امله ردوي: دامریکا متحده ایالتونو، سویلي افریقا، هند، اسلامي نړۍ، سویلي کوریا، سینګاپور، فلیپین او برازیل کې په انګلستان، د آیرلینډ جمهوریت، جاپان، ایټالیا، جرمني، اسرائیل، اسټرالیا، نیوزیلینډ او کاناډا هېوادونو کې په لږو پلویانو سره.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.slate.com/id/1006378/|title=George W. Bush, The Last Relativist|first=Timothy|last=Noah|date=2000-10-31|access-date=2007-10-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|title=Revealed: Tony Blair's link to schools that take the Creation literally|first=Nicholas|last=Pyke|newspaper=[[The Independent]]|date=2004-06-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928001636/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|archive-date=2007-09-28}}; full article at {{cite web|last=Ohanian|first=Susan|title=Outrages|access-date=2007-10-23|url=http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|تاريخ الأرشيف=2009-02-18|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|url-status=dead|خونديځ نېټه=2009-02-18|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.onnachrichten.t-online.de/dyn/c/19/01/33/1901336.html|title=Wir drehen die Uhr um 1000 Jahre zurück (&quot;''We put the clock back a 1000 years''&quot;)|language=de|first=Peer|last=Meinert|access-date=2007-10-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014224931/http://onnachrichten.t-online.de/dyn/c/19/01/33/1901336.html|archive-date=2007-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3642460.stm|title=Serbia reverses Darwin suspension|work=[[BBC News]]|date=2004-09-09|access-date=2007-10-23|format=stm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.wbj.pl/?command=article&amp;id=35336&amp;type=wbj|title=And finally..|journal=Warsaw Business Journal|date=2006-12-18|access-date=2007-10-23|author1=&lt;!--Please add first missing authors to populate metadata.--&gt;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.answersingenesis.org/docs2005/0607dutch_debate.asp|title=Creation commotion in Dutch Parliament|first=Frans|last=Gunnink|author2=Bell, Philip|date=2005-06-07|access-date=2007-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013114948/http://answersingenesis.org/docs2005/0607dutch_debate.asp|archive-date=2007-10-13|url-status=dead}}; {{cite journal|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/308/5727/1394b|title=Evolution politics: Is Holland becoming the Kansas of Europe?|first=Martin|last=Enserink|journal=Science|date=2005-06-03|volume=308|issue=5727|pages=1394|doi=10.1126/science.308.5727.1394b|pmid=15933170|s2cid=153515231}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NS-WorldwideCreationism&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg20327153.900-worldwide-creationism-shotgun-stunner-and-more.html|title=Worldwide creationism, Shotgun stunner, and more|work=New Scientist|access-date=2010-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Galileo goes to jail&quot;&gt;{{cite book|author=Numbers, Ronald L.|title=Galileo goes to jail: and other myths about science and religion|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge|date=2009|pages=221–223|isbn=978-0-674-03327-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Numbers|first1=Ronald L.|title=Galileo goes to jail and other myths about science and religion|publisher=Harward University Press|place=Cambridge and London|date=2009|pages=217|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_Wj-ruvGFvgC&amp;q=galileo+goes+to+jail|access-date=2011-09-03|chapter=Myth 24: That Creationism is a Uniquely American Phenomenon|isbn=978-0-674-03327-6|quote=Antievolutionists in Australia celebrated in August 2005, when the minister of education, a Christian physician named Brendan Nelson, came out in favor of exposing students both to evollution and ID...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Numbers|first1=Ronald L.|title=Galileo goes to jail and other myths about science and religion|publisher=Harward University Press|place=Cambridge and London|date=2009|pages=217, 279|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_Wj-ruvGFvgC&amp;q=galileo+goes+to+jail|access-date=2011-09-03|chapter=Myth 24: That Creationism is a Uniquely American Phenomenon|isbn=978-0-674-03327-6|quote=Three years later the [[New Zealand Listener]] surprised many of its readers by announcing that &quot;God and Darwin are still battling it out in New Zealand schools.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Numbers|first1=Ronald L.|title=Galileo goes to jail and other myths about science and religion|publisher=Harward University Press|place=Cambridge and London|date=2009|pages=217|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_Wj-ruvGFvgC&amp;q=galileo+goes+to+jail|access-date=2011-09-03|chapter=Myth 24: That Creationism is a Uniquely American Phenomenon|isbn=978-0-674-03327-6|quote=Writing in 2000, one observer claimed that &quot;there are possibly more creationists per capita in Canada than in any other Western country apart from US.&quot;}}&lt;/ref&gt;

د متحده ایالتونو د علومو ملي اکاډمۍ له خوا د رامنځته شوي سند په ګډون ،ډېری خپرونې د منلو موضوع په اړه بحث کوي.&lt;ref&gt;{{cite book|author=McCollister, Betty|title=Voices for evolution|publisher=National Center for Science Education|location=Berkeley, CA|date=1989|isbn=978-0-939873-51-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Matsumura, Molleen|title=Voices for evolution|publisher=National Center for Science Education|location=Berkeley, CA|date=1995|isbn=978-0-939873-53-1|url=http://www.don-lindsay-archive.org/creation/voices/permit.htm}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NASteaching&quot;&gt;{{cite book|author=Working Group on Teaching Evolution, National Academy of Sciences|title=Teaching about evolution and the nature of science|publisher=National Academy Press|location=Washington, D.C|date=1998|isbn=978-0-309-06364-7}}; available on-line: {{cite book|url=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=5787&amp;page=56|title=Teaching About Evolution and the Nature of Science (ebook)|date=1998|author=United States National Academy of Sciences|publisher=National Academy Press|location=Washington DC|access-date=2007-10-23|doi=10.17226/5787|isbn=978-0-309-06364-7|author-link=United States National Academy of Sciences}}&lt;/ref&gt;

== علمي (ساینسي) ==
د علمي ټولنې او اکاډمۍ لویه برخه، د یوې داسې تشرېح په توګه د تکامل نظریې ملاتړ کوي چې، کولای شي د بیولوژۍ، پالیونتولوژۍ، مالیکولي بیولوژۍ، جنیټیک، انتراپولوژۍ او نوروڅانګو کې څارنې په بشپړه توګه په پام کې نیولای شي. د ۱۹۹۱ ز کال د ګالپ ټولپوښتنې وموندله چې، نږدې ۵٪ امریکایي ساینس پوهانو (د هغو کسانو په ګډون چې د بیولوژۍ څخه نوره روزنه یې ترلاسه کړې وي) ځانونه د تخلیق کوونکو په توګه پېژني. &lt;ref&gt;{{cite news|first=PZ|last=Myers|author-link=PZ Myers|title=Ann Coulter: No evidence for evolution?|date=2006-06-18|publisher=scienceblogs.com|url=http://scienceblogs.com/pharyngula/2006/06/ann_coulter_no_evidence_for_ev.php|work=Pharyngula|access-date=2006-11-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060622031856/http://scienceblogs.com/pharyngula/2006/06/ann_coulter_no_evidence_for_ev.php|archive-date=2006-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The [[National Science Teachers Association]]'s [https://web.archive.org/web/20030419055650/http://www.nsta.org/159%26psid%3D10 position statement on the teaching of evolution.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx IAP Statement on the Teaching of Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717190031/http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx|date=2011-07-17}} Joint statement issued by the national science academies of 67 countries, including the [[United Kingdom|United Kingdom's]] [[Royal Society]] (PDF file)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AAAS Denounces Anti-Evolution Laws&quot;&gt;From the [[American Association for the Advancement of Science]], the world's largest general scientific society: [https://web.archive.org/web/20131012043816/http://www.aaas.org/news/releases/2006/pdf/0219boardstatement.pdf 2006 Statement on the Teaching of Evolution] (PDF file), [https://web.archive.org/web/20131019171834/http://www.aaas.org/news/releases/2006/0219boardstatement.shtml AAAS Denounces Anti-Evolution Laws]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;factfancy&quot;&gt;[https://www.jstor.org/stable/2743476 ''Fact, Fancy, and Myth on Human Evolution'', Alan J. Almquist, John E. Cronin, Current Anthropology, Vol. 29, No. 3 (Jun., 1988), pp. 520&amp;#x2013;522]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;robinson&quot;&gt;[http://www.religioustolerance.org/ev_publi.htm ''Public beliefs about evolution and creation'', Robinson, B. A. 1995.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Many scientists see God's hand in evolution'', Witham, Larry, Reports of the National Center for Science Education 17(6): 33, 1997 |url=http://ncse.com/rncse/17/6/many-scientists-see-gods-hand-evolution |access-date=2021-11-06 |archive-date=2016-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505151513/http://ncse.com/rncse/17/6/many-scientists-see-gods-hand-evolution |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

پردې سربېره ، ساینسي ټولنه ځیرک ډیزاین، د نوي تخلیق څانګه، غیر علمي، شبه علم یا  څانګه غیرساینسي، سیوډوساینس، یا بې ځایه ساینس ګڼي. د متحده ایالتونو د علومو ملي اکاډمي ویلي دي چې: ځیرک ډیزاین&quot; او د ژوند په اصل کې د فوق العاده لاوهنې نورې ادعاګانې&quot; ساینس نه دی، ځکه چې دوی د تجربې له لارې نه شي آزمویل کېدلای، هېڅ وړاندوینې نه رامنځته کوي او په خپله د کومې نوې فرضیه وړاندیز نه کوي. د ۲۰۰۵ ز کال د سپتمبر په میاشت کې د نوبل جایزې ۳۸ ګټونکو، یوه وینا خپره کړه چې &quot;ځیرک ډیزاین اساساً غیرعلمي او غیرساینسي دی؛ دا د علمي نظریې په توګه نه شي آزمویل کېدلای، ځکه چې د هغې مرکزي پایله، د مافوق الفطرت عامل په مداخله کې د عقیدې پر بنسټ دی.&quot; د ۲۰۰۵ ز کال د اکتوبر په میاشت کې، یو داسې ائیتلاف چې د استرالیا له ۷۰،۰۰۰ څخه زیاتو ساینسپوهانو او د ساینس ښوونکو استازیتوب کوي، یو بیان خپورکړچې: &quot;ځیرک ډیزاین ساینس نه دی&quot; او &quot;په ټولو ښوونځیو او ډلو غږ کوي چې، د ساینس په توګه د ځیرک ډیزاین (ID) تدریس ونه کړي، ځکه چې دا د علمي نظریې په توګه د هر چا په وړتیا کې پاتې راغلي&quot;.&lt;ref&gt;National Science Teachers Association, a professional association of 55,000 science teachers and administrators in a 2005 press release: &quot;We stand with the nation's leading scientific organizations and scientists, including Dr. John Marburger, the president's top science advisor, in stating that intelligent design is not science.…It is simply not fair to present pseudoscience to students in the science classroom.&quot; [http://www3.nsta.org/main/news/stories/nsta_story.php?news_story_ID=50792 National Science Teachers Association Disappointed About Intelligent Design Comments Made by President Bush] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212053541/http://www.nsta.org/main/news/stories/nsta_story.php?news_story_ID=50792|date=2011-02-12}} National Science Teachers Association Press Release August 3, 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jci.org/cgi/content/full/116/5/1134#B1 Defending science education against intelligent design: a call to action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118231208/http://www.jci.org/cgi/content/full/116/5/1134#B1 |date=2016-01-18 }} Journal of Clinical Investigation 116:1134&amp;#x2013;1138 American Society for Clinical Investigation, 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Biologists aren’t alarmed by intelligent design’s arrival in Dover and elsewhere because they have all sworn allegiance to atheistic materialism; they’re alarmed because intelligent design is junk science.&quot; H. Allen Orr. Annals of Science. New Yorker May 2005.[http://www.newyorker.com/fact/content/articles/050530fa_fact Devolution&amp;#x2014;Why intelligent design isn't.] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120910005432/www.newyorker.com/fact/content/articles/050530fa_fact|date=2012-09-10}} Also, [[Robert T. Pennock]] Tower of Babel: The Evidence Against the New Creationism.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.worldmag.com/articles/11553 Junk science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107132058/http://www.worldmag.com/articles/11553 |date=2012-01-07 }} Mark Bergin. World Magazine, Vol. 21, No. 8 February 25, 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;National Academy of Sciences, 1999 [http://www.nap.edu/books/0309064066/html/25.html Science and Creationism: A View from the National Academy of Sciences, Second Edition]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Elie Wiesel Foundation for Humanity Nobel Laureates Initiative. Intelligent design cannot be tested as a scientific theory &lt;cite&gt;&quot;because its central conclusion is based on belief in the intervention of a supernatural agent.&quot;&lt;/cite&gt; [http://media.ljworld.com/pdf/2005/09/15/nobel_letter.pdf Nobel Laureates Initiative] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209120655/http://media.ljworld.com/pdf/2005/09/15/nobel_letter.pdf|date=December 9, 2006}} (PDF file)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Faculty of Science, University of New South Wales. 20 October 2005. [http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html Intelligent Design is not Science - Scientists and teachers speak out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614003243/http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html|date=2006-06-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See: 1) [[List of scientific societies rejecting intelligent design]] 2) [[wikisource:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page_83_of_139|Kitzmiller v. Dover page 83]]. 3) The Discovery Institute's [[A Scientific Dissent From Darwinism]] petition begun in 2001 has been signed by &quot;over 600 scientists&quot; as of August 20, 2006. A four-day [[A Scientific Support For Darwinism]] petition gained 7733 signatories from scientists opposing ID. The AAAS, the largest association of scientists in the U.S., has 120,000 members, and [http://www.aaas.org/news/releases/2002/1106id2.shtml firmly rejects ID] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021113213410/http://www.aaas.org/news/releases/2002/1106id2.shtml |date=2002-11-13 }}. More than 70,000 Australian scientists and educators [http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html condemn teaching of intelligent design in school science classes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614003243/http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html |date=2006-06-14 }}. [http://ncse.com/media/voices/science List of statements from scientific professional organizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211073757/https://ncse.ngo/statements-scientific-and-scholarly-organizations |date=2021-02-11 }} on the status intelligent design and other forms of creationism.&lt;/ref&gt;

په ۱۹۸۶ ز کال کې د امریکا د نوبل جایزې د ۷۲ ګټونکو، د ساینس د ۱۷ دولتي اکاډمیو او ۷ نورو ساینسي ټولنو له خوا لاسلیک شوی د محکمې د ملګري لنډ راپور، په ایډوارډز او اګیلارډ کې د امریکا له سترې محکمې څخه د لوزیانا ایالت د هغه قانون ردولو غوښتنه وکړه چې اړین ګڼ تکاملي ساینس، په عامه ښوونځیو کې تدریس کېږي او د ساینس تخلیق هم باید تدریس شي. په لنډیز کې د دې هم یادونه شوې ده چې، &quot; د ساینس تخلیق &quot; اصطلاح، لکه څنګه چې د قانون له خوا کارول کېږي، د مذهبي عقیدې په توګه کارول کېږي او دا چې &quot;د دیني نظریاتو تدریس&quot; چې د ساینس په توګه غلط نومول شوي، ساینسي زده کړې ته زیان رسوي.&quot; دا د نوبل جایزې ګټونکو تر ټولو لویه ټولګه وه، چې ترهغه وخته پورې یې یوه عریض پاڼه لاسلیک کړه. د انتراپالوجیستانو، المکیست او کرونین په وینا: دغه لنډیز &quot;د ساینس پوهانو له خوا د تکامل په ملاتړ کې تر ټولو روښانه وینا ده.&quot;&lt;ref name=&quot;amicus&quot;&gt;Amicus Curiae brief in {{cite court|litigants=Edwards v. Aguillard|vol=85-1513|reporter=|opinion=|pinpoint=|court=United States Supreme Court|date=1986-08-18|url=}}, available at {{cite web|url=http://www.talkorigins.org/faqs/edwards-v-aguillard/amicus1.html|title=Edwards v. Aguillard: Amicus Curiae Brief of 72 Nobel Laureates|access-date=2007-10-19|publisher=From [[TalkOrigins Archive]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Norman|first1=Colin|year=1986|title=Nobelists unite against &quot;creation science&quot;|journal=Science|volume=233|issue=4767|page=935|bibcode=1986Sci...233..935N|doi=10.1126/science.3738518}}&lt;/ref&gt;

د نړۍ په ګوټ ګوټ کې ډېری ساینسي او علمي سازمانونه شته دي چې، د تکامل د تیورۍ په ملاتړ یې ویناوې کړې دي. د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکا ټولنه، د نړۍ تر ټولو ستره عمومي ساینسي ټولنه ده چې، له ۱۳۰،۰۰۰ څخه ډېر غړي لري او له ۲۶۲ څخه ډېرې اړوندې ټولنې او د علومواکاډمي په ګډون، د ۱۰ میلیونو څخه ډېر غړي لري، د تکامل په ملاتړ کې یې ډېری ویناوې او مطبوعاتي اعلامیې خپرې کړې دي. د متحده ایالاتو د علومو ملي اکاډمي، چې ملت ته علمي مشورې ورکوي، څو کتابونه خپاره کړي دي چې، د تکامل ملاتړ کوي او پر تخلیقیت او ځیرک ډیزاین نیوکه کوي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=List of numerous US scientific societies that support evolution and their statements about evolution |url=http://ncse.com/media/voices/science |access-date=2021-11-06 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211073757/https://ncse.ngo/statements-scientific-and-scholarly-organizations |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icsu.org/Gestion/img/ICSU_DOC_DOWNLOAD/1017_DD_FILE_IAP_Evolution.pdf|title=List of 68 international scientific societies on the Interacademy Panel (IAP) that endorse a resolution supporting evolution and a multibillion year old earth, June 2006.|access-date=2007-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20061205234008/http://www.icsu.org/Gestion/img/ICSU_DOC_DOWNLOAD/1017_DD_FILE_IAP_Evolution.pdf|archive-date=2006-12-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Science Board letter in support of evolution 1999 |url=https://www.nsf.gov/nsb/documents/1999/nsb99149/nsb99149.txt |access-date=2021-11-06 |archive-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017195405/https://www.nsf.gov/nsb/documents/1999/nsb99149/nsb99149.txt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?year=&amp;id=4298|title=''Royal Society statement on evolution, creationism and intelligent design'', 11 Apr 2006.|access-date=4 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013040110/http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?year=&amp;id=4298|archive-date=13 October 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nap.edu/html/creationism/ ''Science and Creationism: A View from the National Academy of Sciences, Second Edition'', National Academy of Sciences, National Academy Press, Washington DC, 1999.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071117073919/http://orsted.nap.edu/openbook.php?record_id=5787&amp;page=R1 ''Teaching About Evolution and the Nature of Science (1998)'', National Academy of Sciences, National Academy Press, Washington DC, 1998.]&lt;/ref&gt;

د ساینس پوهانو او په متحده ایالتونو کې د عامو وګړو د نظرونو ترمنځ د پام وړ توپیر شته دی. د پیو څېړنیز مرکز له خوا، د ۲۰۰۹ ز کال ټولپوښتنې ومنله چې: &quot;نږدې ټول ساینس پوهان (۹۷٪) وايي چې، انسانانو او نورو ژونديو موجوداتو د وخت په تېرېدلو سره وده کړې ده، ۸۷٪ سلنه وايي چې، تکامل د طبیعي بهیرونو له امله دی. لکه طبیعي ټاکنه. د ساینس پوهانو ترمنځ غالب درېځ دا دی چې، ژوندي موجودات د طبیعي پروسو له امله رامنځته شوي، یوازې د درېیمېبرخې (۳۲٪) خلکو له خوا شریک شوي دي&quot;.

=== د ۱۹۸۵ ز کال څخه وړاندې د ساینسپوهانو رایې، پریکړه لیکونه او ویناوې ===
د تکامل په ملاتړ کې یو له لومړیو پریکړه لیکونو څخه، په ۱۹۹۲ ز کال کې د ساینس د پرمختګ لپاره، د امریکایي اتحادیې له خوا یو پریکړه لیک صادر کړ او په ۱۹۲۹ ز کال کې بیا بدل کړل شو.&lt;ref&gt;[http://archives.aaas.org/docs/resolutions.php?doc_id=450 ''AAAS Resolution: Present Scientific Status of the Theory of Evolution''], [[American Association for the Advancement of Science]], Adopted by the AAAS Council, December 26, 1922. AAAS Executive Committee readopts this resolution on April 21, 1929.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://home.entouch.net/dmd/moreandmore.htm ''The Imminent Demise of Evolution: The Longest Running Falsehood in Creationism''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207173612/http://home.entouch.net/dmd/moreandmore.htm|date=2009-02-07}}, G. R. Morton, Copyright 2002 G.R. Morton&lt;/ref&gt;

د ساینس پوهانو له خوا د تکامل لپاره د ملاتړ څرګندولو یوه بله لومړنۍ هڅه، په ۱۹۶۶ ز کال کې د نوبل جایزې ګټونکي امریکایی بیولوجیست هېرمن جې مولر له خوا تنظیم شوې و. مولر د ۱۹۶۶ ز کال د مې په میاشت کې، د &quot;ایا د بیولوژیکي تکامل د طبیعت اصول، د ساینس له خوا ښه رامنځته شوي؟&quot; تر سرلیک لاندې یوه عرض پاڼه خپره کړه:&lt;blockquote&gt;د هغه &quot;د ژوند ونې&quot; سره د تکامل د اصولو هېڅ داسې بدیله فرضیه نشته دی، چې نننی کوم وړ بیولوجیست یې جدي وګني. پردې سربېره، اصول د هغې نړۍ په اړه د پوهېدلو لپاره چې موږ په کې ژوند کوو او د ځان په اړه خورا مهم دي، چې په عمومي توګه عامه وګړي او د هغو زده کوونکو په ګډون، چې په لېسو کې د بیولوژي زده کړه کوي، باید په دې اړه او هغه حقیقت په اړه معلومات ولري، چې دا په کلکه سره تأسیس شوې ده، ان په داسې حال کې چې د ځمکې ګرځېدل په ټینګه سره تأسیس شوی دی.&lt;ref&gt;Bales, James D., ''Forty-Two Years on the Firing Line'', Lambert, Shreveport, LA, p.71-72, no date.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;دا منشور، د هارورډ پوهنتون د جورج جي سمپسن، د نوبل جایزې ګټونکی د ډیوک پوهنتوند پیټر اګری، د کارنیل کارل ساګن، د پرنیسټون جان ټایلر بونر، د نوبل جایزې ګټونکی جورج بیډل، د شیکاګو پوهنتون رئیس او د سټانفورډ پوهنتون ډونالډ ایف کینیډي او د متحده ایالتونو د خوراکي توګو او درملو ادارې پخواني رئیس په ګډون، د ۱۷۷ مخکښو امریکایې بیولوژیستانو له خوا لاسلیک شو.

له دې څخه وروسته، د ۱۹۷۲ زېږدیز کال په مني کې د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکایي اتحادیې (AAAS) له خوا د یوه داسې پرېکړه لیک له تصویب وروسته چې ویې ویل؛ په یوه برخه کې &quot;د تخلیق تیوري ... نه د ساینس له پلوه بنسټ لري او نه د هغه قواعدو د ترسره کولو توان لري چې ساینسي نظریاتو لپاره ورته اړتیا لیدل کېږي.&quot; د امریکا د علومو اکاډمۍ هم د ۱۹۷۲ کال په مني کې ورته پرېکړه لیک تصویب کړ. د &quot;د ساینس د اصولو په توګه د تکامل د تصدیقولو یوه بیانیه&quot; تر نامه لاندې یوه بیانیه د نوبل جایزې ګټونکي لینس پاولنګ، اسحاق اسیموف، جورج جي سمپسن، د کالټیک بیولوژي پروفیسور نورمن ایچ هورویټز، ارنسټ مییر او نورو له خوا لاسلیک  او په ۱۹۷۷ زېږدیز کال کې خپره شوه. د امریکا د جیولوژي انسټیټیوټ اداري بورډ د ۱۹۸۱ زېږدیز کال د نومبر په میاشت کې د پرېکړه لیک په ملاتړ یوه بیانیه خپره کړه. له دې وروسته، د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکایي اتحادیې د تکامل په ملاتړ او د ساینس په ټولګیو کې د تخلیقیت د تدریس هڅو ته د سپکاوي په اړه یو بل پریکړه لیک تصویب کړ.&lt;ref name=&quot;ABT&quot;&gt;American Biology Teacher, January 1973.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''A Statement Affirming Evolution as a Principle of Science,'' The Humanist, January/February, 1977, p. 4-6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AAPG Explorer, January, 1982.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''&quot;Creation-Science&quot; Law Is Struck Down,'' Raloff, J., Science News, 121[2]:20, January 9, 1982.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid16670753&quot;&gt;{{cite journal|author=Attie AD|author2=Sober E|last8=Cox|first7=T|last7=Powell|display-authors=6|author6=Berceau T|author5=Cox B|author4=Amasino RM|author3=Numbers RL|name-list-style=vanc|title=Defending science education against intelligent design: a call to action|pmc=1451210|doi=10.1172/JCI28449|pmid=16670753|pages=1134–8|issue=5|volume=116|date=2006|journal=J Clin Invest|first8=MM}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>kdmzeyd5qya71xbe43huof7sddqgpmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارټین وان بورېن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58447</id>
    <revision>
      <id>363312</id>
      <parentid>274474</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14397" sha1="7w573it36ywctfqzd4nu5kkhyxdikmw" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

مارټین وان بورېن (د سمبر ۵، ۱۷۸۲- جولای ۲۴، ۱۸۶۲ ز) یو امریکایی مدافع وکیل او سیاستوال و، چې له ۱۸۳۷ ز څخه تر  ۱۸۴۱  ز پورې یې د امریکا د ۸ ام ولسمشر په توګه خدمت کړی دی. مارټین د دموکراټیک ګوند یو بنسټګر، د نیویارک ۹ ام والي، د امریکا د بهرنیو چارو ۱۰ ام وزیر او د متحده آیالتونو ۸ ام مرستیال ولسمشر و.  وروسته هم، وان بورین یو مشر سیاستوال او د غلامۍ ضد یو مهم رهبر و، چې په ۱۸۴۸ز کال  کې یې په ولسمشریزو ټاکنو کې د فري سایل ګوند ټکټ مشري کوله. 

وان بورین د نیویارک په کېنډرهوک کې وزېږېد. په هغې سیمه کې ډېری اوسېدونکي په خټه هالنډیان وو او په خپل منځ کې به يې په هالنډۍ ژبه خبرې کولې. دی لومړنی ولسمشر دی چې، د امریکا له انقلاب څخه وروسته زېږېدلی، پلار يې د امریکا په ګټه په دې انقلاب کې برخه درلوده او دی یوازینی ولسمشر دی چې انګلیسي يې مورنۍ ژبه نه، بلکې دویمه ژبه ده. وکالت د هغه مسلک و، خو سیاست ته د دموکراټیک جمهوري غوښتونکي ګوند د غړي په توګه ورننوت. ده د نیویارک ایالت د سنا چوکۍ وګټله اوبیا په ۱۸۲۱ز کال کې د امریکا متحده آیالتونو د سنا چوکۍ ته وټاکل شو. د بکټېلز (Bucktails) اړخ د مشر په توګه، وان بورین په ۱۸۲۰مو ز کلونو کې د نیویارک تر ټولو اغېزناک سیاستوال شو او البانی نایب السلطنت (Albany Regency) په نامه يې یو سیاسي سازمان رامنځته کړ. 

د ۱۸۲۴ز کال له ولسمشریزو ټاکنو څخه وروسته، وان بورین د سیاسي شیانو او ګوندي مخالفتونو پر ځای د ایډیالوژۍ پر بنسټ د ګوندي تفاوتونو درلودنکی دوه ګوندي نظام بیاځلي رامنځته کړ. هغه په همدې هدف د ۱۸۲۸زکال په ولسمشریزو ټاکنو کې د جکسن له ولسمشرۍ څخه خپل ملاتړ اعلان کړ. هغه د جکسن د کمپاین د ملاتړ په موخه د نیویارک ایالت والیتوب وګاټه، خو ډېر ژر يې د ولسمشر په توګه د جکسن د پرانیستې مراسمو څخه وروسته استعفا ورکړه، تر څو د جکسن په کابینه کې د بهرنیو چارو وزیر په توګه وګومارل شي. په کابینه کې، دی د جکسن کلیدي سلاکار شو او د دموکراټیک ګوند د پیوستون لپاره يې سازماني جوړښت رامنځته کړ. هغه په پای کې د پېټي کوټ افېیر (Petticoat Affair) په نامه رسوايۍ د هواري په موخه استعفا ورکړه او د لنډې مودې لپاره يې په بریتانیه کې د امریکا د سفیر په توګه خدمت وکړ. د جکسن په غوښتنه، د ۱۸۳۲ز کال دموکراټیک ملي کنوانسیون وان بورین، د امریکا د مرستیال ولسمشر په توګه ونوماوه او هغه د ۱۸۳۲ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د دموکراټیک ټکټ په ګټه ټولټاکنې(انتخابات) وګټلې. 

د جکسن په پیاوړي ملاتړ او د دموکراټیک ګوند د سازماني پیاوړتیا له امله، وان بورین په بریالیتوب سره د ۱۸۳۶ز کال ولسمشریزې ټاکنې وګټلې او په دې توګه يې د وېګ ګوند ګڼ مخالفین مات کړل، خو د ۱۸۳۷ز کال د وارخطايۍ له امله، ډېر ژر د هغه محبوبیت راکم شو. هغه د ماليې د خپلواک نظام لپاره یو پلان درلود، چې له مخې يې به يې د امریکا فدرالي حکومت خپلې پیسې د بانکونو پر ځای په خزانو کې ساتلې، خو په کانګرس کې ډېرو محافظه کارو دموکراټانو او ویګ ګوند غړو، تر ۱۸۴۰ز کال پورې، د دې پلان پلي کول وځنډول. د هغه د ولسمشرۍ بل ګوزارپه دویمه سمینول جګړه کې (د جکسن د سورپوټکو د لېږد سیاست د دوام له امله) ولیدله او بل تاوان يې هغه مهال وکړ، چې په اتحادیه کې د غلامۍ د پلوي ایالت په توګه د تګزاس د وریوځای کولو مخه ډب کړه، تر څو په دې توګه له ګوندي ترېنګلتیا څخه ځان لرې وساتي. په ۱۸۴۰ز کال کې، وان بورېن د دویمې دورې لپاره ولسمشرۍ ته ودرېد، خو د جکسن ضد وېګ ګوند نوماند ویلیام هېنري هاریسون ته يې ټاکنې وبایللې. 

په ۱۸۴۴ ز کال کې، وان بورېن په لومړي سر کې د دموکراټیک ګوند مخکښ نوماند و، خو د تګزاس له یوځای کېدو سره يې پرله پسې مخالفت د جنوبي ایالتونو دموکراتان په غوصه کړل او هماغه و چې، د ده پرځای جېمز کې پالک د وروستي نوماند په توګه وټاکل شو. وان بورېن په ۱۸۴۸ ز کال کې د فري سویل په نامه ګوند جوړ او د همدې ګوند د ولسمشرۍ نوماند شو او د هغه دې نوماندۍ د وېګ ګوند له کاندید زاکاري ټایلر سره مرسته وکړه، تر څو د دموګراټ ګوند نوماند لویس کاس ته ماته ورکړي. وان بورېن له ۱۸۴۸ ز کال وروسته بېرته دموکراټیک ګوند ته راستون شو، خو په ډېرېدونکې بڼه د غلامۍ ضد څېره شوه او په دې ډول په ګوند کې د غلامۍ د له منځه وړلو تر ټولو نوموتی پلوی و. هغه د امریکا د کورنۍ جګړې پر مهال د جمهوري غوښتونکي ولسمشر ابراهام لینکلن د سیاستونو ملاتړ وکړ. هغه په کینډرهوک کې د ۱۸۶۲ ز کال د جولای په میاشت کې د ۷۹ کلونو په عمر مړشو.

په تاریخي درجه بندۍ کې، تاریخپوهان او د سیاسي علومو عالمان وان بورېن د منځنۍ یا منځنۍ څخه ښکته درجې امریکایی ولسمشرځکه بولې چې، د ۱۸۳۷ز وارخطايي يې په سمه توګه مدیریت نه شوه کړای، خو نن ورځ وان بورېن ته تر ډېره د داسې ولسمشر په سترګه کتل کېږي، چې د دوه ګوندي نظام رامنځته کولو مشري يې درلوده. 

== ماشومتوب، ځواني او زده کړې ==
وان بورېن (مارتېن وان بورېن) د ۱۷۸۲ ز کال د دسمبر په ۵مه نېټه د نیوریاک ښار په کېنډرهوک سیمه کې وزېږېد. دا سیمه په هوډسن سیند دره کې د البانی د جنوب په ۲۰ میلۍ (۳۲ کیلومترۍ) کې پرته ده. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/buren-martin-van/|title=Martin van Buren [1782–1862]|website=New Netherland Institute.org|publisher=New Netherland Institute|location=Albany, NY|access-date=February 24, 2020|archive-date=September 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914221702/https://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/buren-martin-van/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د هغه پلار، ابراهام وان بورېن په خټه د هالنډ د بوورمالسېن د کورنېلیس مېسېن سیمې و، چې په ۱۶۳۱ ز کال کې يې نوي هالنډ ته کډه کړې وه او په منهاټن ټاپو کې يې یوه نمره ځمکه اخېستې وه. ابراهام وان بورېن د امریکايي انقلاب پر مهال، د امریکا په پلوي ولاړ و او وروسته له دموکراټیک جمهوري پلوه ګوند سره یوځای شو. هغه په کینډرهوک کې بارګاه او شرابخانه درلوده او د ډېرو کلونو لپاره يې د کینډرهوک ښارګوټي د منشي په توګه خدمت وکړ. په ۱۷۷۶ز کال کې د ماریا هوس (ګوس) وان الین (۱۷۴۶-۱۸۱۸ ز) سره د کینډرهوک په ښارګوټي کې واده وکړ. ښځه يې ماریا هم په خټه هالنډۍ او د جانېس وان الین (۱۷۴۴-۱۷۷۳ز) کونډه وه. هغې د خپل لومړني واده څخه درې بچیان درلودل، چې یو يې بیا په کې د امریکا د استازو جرګې غړی لومړی جېمز وان الین شو. د دویم واده مېوه يې پنځه بچیان وو، چې مارټين یې درېیم هغه و. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Roberts|first=James A.|date=1898|title=New York in the Revolution as Colony and State|url=https://books.google.com/books?id=u-81AQAAMAAJ&amp;pg=PA109|location=Albany|publisher=Brandow Printing Company|page=109|isbn=978-0-8063-0496-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kane|first=Joseph Nathan|date=1998|title=Presidential Fact Book|url=https://archive.org/details/presidentialfact00kane|url-access=registration|publisher=Random House|page=[https://archive.org/details/presidentialfact00kane/page/53 53]|isbn=978-0-375-70244-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Foss|first=William O.|date=2005|title=Childhoods of the American Presidents|url=https://books.google.com/books?id=ZpAMAQAAMAAJ|location=Jefferson|publisher=McFarland Publishing|page=45|isbn=978-0-7864-2382-8}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Niven|1983|pp=5–6}}{{sfn|Widmer|2005|pp=153–165}}{{sfn|Cole|1984|pp=3, 9}}

وان بورېن، د کلي په ښوونځي کې لومړنۍ زده کړې وکړې او د لنډې مودې لپاره يې په کېنډرهوک اکاډمۍ کې لاتین ژبه او کلاوېراک کې يې د واشنګټن په مدرسه کې زده کړې وکړې. د وان بورېن مورنۍ ژبه هالنډي وه او بیا يې په ښوونځي کې انګلیسي زده کړه. تر ۲۰۲۱ ز پورې، هغه د امریکا یوازینی ولسمشر دی، چې لومړنۍ ژبه يې انګلیسي نه وه. په ماشومتوب کې هغه د خپل پلار په بارګاه کې د بېلابېلو توکمونو، عایدلرونکو او ټولنیزو ډلو له وګړو سره تعامل زده کړ او دې کار په سیاسي هلو ځلو کې ډېره مرسته ورسره وکړه. رسمي زده کړې يې په ۱۷۹۶ ز کال کې پای ته ورسولې او د پیټر سېلوېسټر او د هغه د زوی فرانسیس په دفتر کې يې حقوق لوستل پیل کړل. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Martin Van Buren, 1782–1862|url=https://www.nycourts.gov/history/legal-history-new-york/legal-history-eras-02/history-era-02-van-buren.html|publisher=Historical Society of the New York Courts|access-date=March 4, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Alexander|first=De Alva S. Alexander|author-link=De Alva S. Alexander|date=1906|title=A Political History of the State of New York|volume=I|url=https://books.google.com/books?id=TEIOAAAAIAAJ&amp;pg=PA206|location=New York, NY|publisher=Henry Holt and Company|page=206|via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sidey|first=Hugh|title=The Presidents of the United States of America|url=https://books.google.com/books?id=eIujFN5vfwMC|location=Washington, DC|publisher=White House Historical Association|date=1999|page=23|isbn=978-0-912308-73-9}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Brooke|2010|p=230}}{{sfn|Widmer|2005|pp=6–7}}{{sfn|Cole|1984|p=14}}

وان بورېن ۵ فوټه ۶ انچه (۱,۶۸ سانتی متره) ونه او کوچنی بدن درلود او پر هغه يې &quot; ټيټکی وان&quot; نوم اېښی و. د حقوقي زده کړو د پیل پر مهال هغه به ګډوډ زاړه کالي اغوستل، همدا و چې سېلوېسټر دغو په ټینګه ورته وویل چې، د خپلو جامو ډېر خیال وساتي، ځکه د یوه ښه مدافع وکیل سره ښايي، چې ښه واغوندي او ښه وګرځي. هغه د دوی مشوره ومنله او بیا به یې د سېلوېسټرخېلو په څېر جامي اغوستې، د هغوی په څېربه ګرځېده، د هغوی په شان به يې ناسته پاسته کوله او هغوی ته ورته چلند یې درلود. له فډرالیسټ ګوند سره د کینډرهوک په پیاوړې اړیکې سربېره، چې د سېلوېسراو پلویان يې هم قوي ملاتړي وو، وان بورېن د خپل پلار دموکراټیک جمهوري غوښتونکي ګوند ته میلان لاره. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Henretta|first1=James A.|last2=Edwards|first2=Rebecca|last3=Hinderaker|first3=Eric|last4=Self|first4=Robert O.|title=America: a Concise History, Combined Volume|url=https://books.google.com/books?id=Zv7cBQAAQBAJ&amp;pg=PA290|publisher=Bedford/St. Martin's|location=Boston|date=2015|page=290|isbn=978-1-4576-4862-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Koenig|first=Louis William|title=The Invisible Presidency|url=https://archive.org/details/invisiblepreside0000koen|url-access=registration|publisher=Rinehart &amp; Company|location=New York|date=1960|page=[https://archive.org/details/invisiblepreside0000koen/page/89 89]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Foss|first=William O.|title=Childhoods of the American Presidents|url=https://books.google.com/books?id=ZpAMAQAAMAAJ|location=Jefferson, NC|publisher=McFarland &amp; Company|date=2005|page=46|isbn=978-0-7864-2382-8}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Niven|1983|pp=14–15}}{{sfn|Niven|1983|pp=15–17}}{{sfn|Niven|1983|pp=10–11}}{{sfn|Niven|1983|pp=8–9}} 

== سرچینۍ ==</text>
      <sha1>7w573it36ywctfqzd4nu5kkhyxdikmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد رحیم الافغاني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58516</id>
    <revision>
      <id>363300</id>
      <parentid>302089</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20354" sha1="9ov1wee7a40q049315fnrnylysesrvc" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

'''محمد رحیم حقمل الافغاني''' د افغانستان وګړی چې د ګوانتانامو په زندان کې د امریکا د متحده ایالاتو تر اسارت لاندې و. نوموړی د افغانستان په ختیځ کې زیږیدلی. محمد رحیم د افغانستان په یوه دولتي اداره کې چې له هېواد څخه د نشه يي توکو د له منځه وړلو په برخه کې یې فعالیت درلود، دنده درلوده. نوموړی د طالبانو له خوا اړ شو تر څو خپله دنده پریږدي. رحیم او ورور یې په ۱۹۷۹ ز کال کې افغانستان پریښود او پاکستان ته ولاړل. د دې کار لامل پر افغانستان باندې د پخواني شوروي اتحاد یرغل و.&lt;ref name=&quot;ApBenFox2012-12-31&quot;&gt;{{cite news|url=http://bigstory.ap.org/article/lesson-pop-culture-guantanamo|title=A Lesson in Pop Culture via Guantanamo|publisher=[[Associated Press]]|author=Ben Fox|date=2012-12-31|accessdate=2013-06-25|archivedate=2013-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120025641/http://bigstory.ap.org/article/lesson-pop-culture-guantanamo|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''د نیشن ورځپاڼې (The Nation)'' په ۲۰۰۷ ز کال کې رپوټ ورکړ چې محمد رحیم او شیخ الیاس خېل د پاکستان د امنیتي چارواکو له خوا نیول شوي دي. یادې ورځپاڼې نوموړی د «اسامه بن لادن دځانګړې سکرتر» په توګه معرفي کړ او ادعا یې وکړه چې په ۲۰۰۲ ز کال کې یې له حضرت علي سره مذاکرات تر سره کړي وو. &lt;ref name=&quot;TheNation2007-02&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nation.com.pk/daily/aug-2007/2/index16.php|title=Qaeda two key figures arrested from Pakistan|publisher=[[The Nation (Pakistan)|The Nation]]|author=Shamim Shahid|date=August 2007|location=[[Peshawar]]|accessdate=2013-06-30|archivedate=2008-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080317132409/http://www.nation.com.pk/daily/aug-2007/2/index16.php|url-status=dead|quote=According to them, Rahim was Osama bin Laden's special aide, hailing from Nangarhar province of Afghanistan, while the other had worked for Laden as translator and guide during his stay in Afghanistan. Rahim was chief of Qaeda's team, which was engaged in negotiations with the Afghan govt-nominated commanders including Hazrat Ali in early 2002.}}&lt;/ref&gt;

کله چې محمد رحیم په پاکستان کې اوسېده، ونیول شو او د امریکا د اطلاعاتو مرکزي ادارې (CIA) ته په لاس ورکړل شو تر څو له طالبانو سره د هغه د تړاو په اړه ترې پوښتنې وکړي. کله چې رحیم د CIA په بند کې و نو د شکنجې له بېلابېلو لارو چارو له هغې جملې د زیات وخت لپاره د نه ویده کېدو له شکنجې سره مخ شو، کوم چې د تسلیمي، توقیف او پوښتنې (RDI) یوه برخه ده. نوموړی د هغه وروستي کس په توګه پېژندل شوی چې د امریکا د CIA د RDI تر پروګرام لاندې نیول شوی دی.&lt;ref&gt;See Executive Summary, Findings and Conclusions, and Foreword by Senate Select Committee on Intelligence (SSCI) Chairman Dianne Feinstein, of the Senate Select Committee on Intelligence's study of the Central Intelligence Agency's Detention and Interrogation Program, released on or about December of 2014SSCI at 145-156, describing the legal and operation challenges of inflicting torture in violation of international U.S. law; see also SSCI at 163-166, providing a summary of the methods of enhanced interrogations employed against Mr. Rahim.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See SSCI at 143&lt;/ref&gt;

رحیم له څو میاشتو شکنجو او پلټنو وروسته د CIA سازمان له خوا د ۲۰۰۸ کال د مارچ په میاشت کې د کیوبا ګوانتانامو زندان ته یوړل شو او هلته تر اداري توقیف (پرته له محکمې) لاندې ونیول شو. رحیم چې د امریکا د مرکزي اطلاعاتو د ادارې له خوا د «سرټنبه او زیارکښ جهادي» په توګه نومول شوی و، پر دې تورن و چې د اسامه بن لادن په نیولو کې یې د هغه له تیښتې سره مرسته کړې او د هغه د ژباړن او سکرتر په توګه یې دنده تر سره کړې ده. رحیم هغه وروستی زنداني و چې د ګوانتانامو زندان ته یوړل شو. که څه هم هغه په ګوانتانامو زندان کې پنځه کاله بند تیر کړ، خو پر وړاندې یې هېڅ حکم صادر نه شو. د امریکا وسله والو ځواکونو ویلي و چې په پوځي کمېسیون کې د هغه د محاکمې لپاره هېڅ نیت نشته. د امریکا د متحده ایالاتو حکومت هم د دارالانشاء د مقطعې څېړنې له مخې، اعلان کړی دی چې داسې کوم تصمیم نه لري چې د هغه د ازادیدو سپارښتنه وکړي. له همدې کبله هغه یو «تلپاته زنداني دی». همداشان هغه د سولې د خبرو اترو له مخې د بندیانو د تبادلې لپاره ممکنه نوماند هم نه دی. د امریکا د دفاع وزارت اعلان کړی و چې نوموړی د ۲۰۰۸ز کال د مارچ په ۱۴مه پوځي زندان ته وړل شوی دی. &lt;ref name=&quot;MyNW2013-01-02&quot;&gt;{{cite news|url=http://mynorthwest.com/926/2165232/Quirky-letters-from-Guntanamo-prisoner-describe-desire-to-do-Gangnam-Style|title=Quirky letters from Guantanamo prisoner describe desire to do 'Gangnam Style'|publisher=[[The Luke Burbank Show]]|author=Alyssa Kleven|author-link=Alyssa Kleven|date=2013-01-02|accessdate=2013-04-15|archivedate=2013-06-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fmynorthwest.com%2F926%2F2165232%2FQuirky-letters-from-Guntanamo-prisoner-describe-desire-to-do-Gangnam-Style&amp;date=2013-06-25|url-status=dead|quote=Rahim's &quot;quirky&quot; letters are turning a lot of heads.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DoDIsn10030&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11758|title=Defense Department Takes Custody Of A High-Value Detainee|publisher=[[United States Department of Defense]]|date=2008-03-28|accessdate=2008-12-02|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.defenselink.mil%2Freleases%2Frelease.aspx%3Freleaseid%3D11758&amp;date=2008-12-02|archivedate=2008-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Afp20080314&quot;&gt;{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gzeT25X_--y4QeZPx32MmdPbHbrw|title=Alleged Bin Laden associate in US military custody: Pentagon|publisher=[[Agence France-Presse]]|date=14 March 2008|accessdate=2008-03-14|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080905080019/http://afp.google.com/article/ALeqM5gzeT25X_--y4QeZPx32MmdPbHbrw|archivedate=5 September 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DoDMuhammedRahim20080314&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11758|title=Defense Department Takes Custody Of A High-Value Detainee|publisher=[[United States Department of Defense]]|date=14 March 2008|accessdate=2008-03-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/5cm8gWlGo?url=http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11758|archivedate=2008-12-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WashingtonPost20080314&quot;&gt;{{cite news|url=https://washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/14/AR2008031403702.html|title=U.S. Transfers Bin Laden Aide|page=A03|work=Washington Post|author=Joby Warrick|author-link=Joby Warrick|date=15 March 2008|accessdate=2008-03-15|quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTimes20080315&quot;&gt;{{cite news|url=https://nytimes.com/2008/03/15/washington/15detain.html|title=C.I.A. Secretly Held Qaeda Suspect, Officials Say|work=New York Times|author=Mark Mazzetti|author-link=Mark Mazzetti|date=15 March 2008|accessdate=2008-03-15|quote=The Central Intelligence Agency secretly detained a suspected member of Al Qaeda for at least six months beginning last summer as part of a program in which C.I.A. officers have been authorized by President Bush to use harsh interrogation techniques, American officials said Friday.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn20080315&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.dawn.com/2008/03/15/top10.htm|title=US claims capturing Osama aide|publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|author=|date=15 March 2008|accessdate=2008-03-15|quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MiamiHerald20080315&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/breaking_dade/story/457581.html|title=New 'high-value detainee' arrives at Gitmo|publisher=[[Miami Herald]]|author=Carol Rosenberg|author-link=Carol Rosenberg|date=15 March 2008|accessdate=2008-03-15|quote=}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abc20080314&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.abcnews.go.com/Blotter/story?id=4453407&amp;page=1|title=CIA: We Got Bin Laden Translator|publisher=[[ABC News]]|author=Jonathon Karl|author-link=Jonathon Karl|date=14 March 2008|accessdate=2008-03-15|quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DoDAfps20080314&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=49283|title=Defense Department Takes Custody of High-Value Al Qaeda Operative|publisher=[[American Forces Press Service]]|author=Jim Garamone|author-link=Jim Garamone|date=14 March 2008|accessdate=2008-03-15|quote=|archive-date=2009-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090809024956/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=49283|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د ''فرانس پریس د'' اژانس له قوله:&lt;blockquote&gt;رحیم هغه شپاړسم په اصطلاح «ارزښتناکه» زنداني دی چې د ۲۰۰۶ کال له سپټمبر وروسته، کله چې جورج ډبلیو بوش د مرکزي اطلاعاتو د سازمان له پولو بهر د یوه بندي د شتون خبره تایید کړه، نو ګوانتانامو ته یوړل شو. &lt;/blockquote&gt;د ''نیویارک ټایمز'' د رپوت له مخې چې نوموړی لومړنی بندي دی چې د CIA له ادارې سره له نږدې یو کلن بند وروسته ګوانتانامو ته وړل کېږي.&lt;ref name=&quot;NYTimes200803152&quot;&gt;{{cite news|url=https://nytimes.com/2008/03/15/washington/15detain.html|title=C.I.A. Secretly Held Qaeda Suspect, Officials Say|work=New York Times|author=Mark Mazzetti|author-link=Mark Mazzetti|date=15 March 2008|accessdate=2008-03-15|quote=The Central Intelligence Agency secretly detained a suspected member of Al Qaeda for at least six months beginning last summer as part of a program in which C.I.A. officers have been authorized by President Bush to use harsh interrogation techniques, American officials said Friday.}}&lt;/ref&gt;

رحیم د ۲۰۰۷ ز کال د جون په میاشت کې د پاکستان په لاهور ښار کې ونیول شو او د CIA له خوا د تسلیمي، توقیف او پلټڼې د یوې برخې په توګه تر شکنجې لاندې ونیول شو تر څو بیا د ۲۰۰۸ ز کال د مارچ په ۲۸مه ګوانتانامو ته یوړل شو. د هغه رسمي خبر له مخې چې ګوانتانامو ته یې د هغه د وړلو خبر ورکړ، نوموړی ګوانتانامو ته تر وړلو وړاندې د شکنجې د پټو مرکزونو په شبکه (د CIA په سایټونو) کې ساتل کېده. پنټاګون هغه د یوه ارزښتناک زنداني په توګه معرفي کړی، دا هغه لقب دی چې د ۲۰۰۶ ز کال د سپټمبر په ۶مه د عبدالهادي العراقي په ګډون ۱۴ نورو هغو بندیانو ته هم ورکړل شو کوم چې د CIA له سایټونو څخه ګوانتانامو ته وړل شوي وو.&lt;ref name=&quot;DoDIsn100302&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11758|title=Defense Department Takes Custody Of A High-Value Detainee|publisher=[[United States Department of Defense]]|date=2008-03-28|accessdate=2008-12-02|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.defenselink.mil%2Freleases%2Frelease.aspx%3Freleaseid%3D11758&amp;date=2008-12-02|archivedate=2008-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SeattleTimes&quot;&gt;{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2004283911_alqaida15.html|title=Al-Qaida operative sent to Guantánamo|date=2008-03-15|author=Josh Meyers, Carol Williams|publisher=Seattle Times|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fseattletimes.nwsource.com%2Fhtml%2Fnationworld%2F2004283911_alqaida15.html&amp;date=2009-05-30|archivedate=2009-05-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|محمد رحیم الافغاني د اسامه بن لادن یو  له نږدې همکارانو څخه و او د القاعدې له سازمانونو سره یې په ټول منځني ختیځ کې  اړیکه درلوده. نوموړی وړاندې تر دې چې ونیول شي، د تسهیل او تدارکاتو په چارو کې  د بن لادن یو له اعتمادي کسانو څخه و. 
|}
محمد رحیم په دې وخت کې چې د ګوانتانامو په ټاپو کې و په ۷ شمېره کمپ کې بندي و، دا د هغو بندیانو لپاره و چې د امریکا دولت «ارزښتناک» بندیان بلل. په دې موده کې چې رحیم د ګوانتانامو په بند کې دی، لا تر اوسه پورې د هغه پر وړاندې کوم حکم نه دی صادر شوی او نه هم تر اوسه پورې کومې محکمې ته احضار شوی تر څو له خپله ځانه دفاع وکړي. &lt;ref name=&quot;huffingtonpost.com&quot;&gt;Ben Fox, &quot;Mohammed Rahim Al-Afghani, Guantanamo Bay Prisoner, Sends Quirky Letters,&quot; The Huffington Post, http://www.huffingtonpost.com/2012/12/31/mohammed-rahim-al-afghani_n_2389243.html (accessed May 04, 2013).&lt;/ref&gt;

''نیویارک ټایمز'' د ۲۰۰۸ ز کال د نومبر په وروستیو کې د همدې بندیانو په اړه ۲۲۰ پیکسیله پاڼه خپره کړه چې په کې د دې ټولو بندیانو په اړه د رسمي سندونو لنډیز لیکل شوی و. ''نیویارک ټایمز'' وویل چې د دې کسانو د حبس اړوند کوم بل رسمي سند نشته. د جنګیالیو د قضايي وضعیت د څېړنې په اړه هېڅ نه دي خپاره شوي. هغوی نوموړی د ۱۰۰۳۰ شمېره بندي په نوم پېژني. همدا شان هغوی نوموړی د «ارزښتناک بندي» په توګه پېژني. &lt;ref name=&quot;NYTimesGuantanamoDocketStart2008-11&quot;&gt;{{cite news|url=http://projects.nytimes.com/guantanamo|title=The Detainees|work=New York Times|date=2008-11-23|accessdate=2008-12-02|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081106102122/http://projects.nytimes.com/guantanamo|archivedate=2008-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTimesGuantanamoDocketIsn10030&quot;&gt;{{cite news|url=http://projects.nytimes.com/guantanamo/detainees/10030-muhammad-rahim-al-afghani|title=Guantanamo Docket: Muhammad Rahim al-Afghani|work=New York Times|author=Margot Williams|author-link=Margot Williams|date=2008-11-03|accessdate=2008-12-02|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501002152/http://projects.nytimes.com/guantanamo/detainees/10030-muhammad-rahim-al-afghani|archivedate=2011-05-01}}&lt;/ref&gt;

بي بي سي په ۲۰۰۲ ز کال کې رپوټ ورکړ چې د طالبانو د مشر ملا محمد عمر یو موټر چلوونکی د «محمد رحیم» په نوم و. د بي بي سي د خبر له مخې، محمد رحیم د ۲۰۰۲ ز کال د جنوري په میاشت کې له رویټرز سره د خپلې مصاحبې په ترڅ کې د امریکا له دوو راکټي بریدونو څخه د طالبانو د مشر د تیښتې څرنګوالی تشرېح کړی و.&lt;ref name=&quot;Bbc20020122&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1775223.stm|title=Mullah Omar 'survived missile strikes'|publisher=BBC News|date=22 January 2002|accessdate=2008-06-13|quote=}}&lt;/ref&gt;

محمد رحیم په خپله مصاخبه کې وویل: کله چې په کندهار کې د ملامحمد عمر کور د امریکا په راکټونو باندې ووېشل شو، نو محمد عمر له هغه وغوښتل تر څو په ټکسي کې کښيني او محمد عمر، د هغه دویمه ښځه او څو زامن یې د سنګیسار په نوم سیمې ته چې یو ساعت لاره وه، یوسي. تقریباً د هغوی په رسیدو سره او وروسته له هغه چې نوموړي له ټکسي څخه ښکته شي، د هغوی ټکسي هم په راکټ وویشل شوه. دې راکټ یوازې ټکسي وویشتله او بل هېڅ څه په دې کلي کې بمبار نه شو. محمد رحیم وویل چې ده یوې خوا ته منډې کړي او محمد عمر بلې خوا او له هغه وروسته یې بیا هېڅکله له هغه سره اړیکه نه لرله. 

د اوهایو ایالت د اکرون د سیمې اوسېدونکی کارلوس وارنر چې د محمدرحیم مدافع وکیل دی وايي چې هان کله چې نوموړي له خپل موکل سره لیده کاته کاوه، نو رحیم به په ځنځیر تړلی و. وارنر وروسته له هغه چې د رحیم له بند څخه پنځه کاله تیر شوي و ''محکمې ته یې د هغه د احضار د حکم'' لپاره مدني سند ثبت کړ او د خپل موکل پر وړاندې یې د پوره سندونو د نشتوالي له امله د هغه د ازادیدو غوښتنه وکړه.&lt;ref&gt;The Guantanamo Docket,&quot; The New York Times, http://projects.nytimes.com/guantanamo/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218214053/http://projects.nytimes.com/guantanamo |date=2017-02-18 }} (accessed April 11, 2013).&lt;/ref&gt;

رحیم د خپل بند په درشل کې کارلوس وارنر ته څو لیکونه ولیکل او کارلوس هم هغه په دې وروستیو کې په عامه توګه خپاره کړل. د رحیم لیکونه له امریکايي پاپ کلتور څخه د هغه د فوق العاده خبراوي ښکارندوی دي، له هغې جملې پر لبران جیمز باندې د هغه ګوتنیونه. د نوموړي وکیل تشرېح کوي چې له کلیولانډ کاوالایرز څخه ګرمې میامي ته د لبران جیمز تګ د رحیم د شدیدې وفادارۍ په احساس کې ریښه لري. محمد رحیم همداشان لیکلي و چې هغه «د ګنګم سټایل نوې سندره ډېره خوښیږي» او «[غواړي] د [کارلوس وارنر] لپاره ډانس وکړي، خو د ځنځیرونو له امله دا کار نشي کولای». د امریکايي پاپ کلتور څخه د پوهې لرلو نه سربېره، کوم چې د هغو ورځپاڼو په لوستلو سره چې کارلوس وارنر ورته د لیدو په مهال وروړلې تر لاسه کړې وي، د رحیم لیکونه همداشان په انګریزې ژبه کې د هغه د وړتیا ښکارندوی دي.

رحیم خپل مدافع وکیل ته ولیکل چې «ساتونکو ته ووایاست تر څو د [ده] ملګری یوازې پریږدي. هغوی باید نرم کړه وړه ولري». دا لیکونه د هغه څه ښکارندوی نه دي چې د ګوانتانامو د زندان له یوه بندي څخه د هغه د رنځونو او ناهیلو تمه کېږي. کارلوس وارنر پر دې اند دی چې د رحیم لیکونه ښیي چې «هغه متفاوت او ذکي دی... تاسې فکر وکړئ چې هغه دا ټول کارونه په هغو محدودیتونو کې چې هلته شته تر سره کوي. نوموړی خارق العاده شوخ طبیعت لري». 

== سرچينې ==</text>
      <sha1>9ov1wee7a40q049315fnrnylysesrvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هومیوپاتي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62086</id>
    <revision>
      <id>363315</id>
      <parentid>336255</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27774" sha1="3bq8iku2yfkdty80v4f9fv71o22i1sj" xml:space="preserve">'''هومیوپاتي''' (Homeopathy) د بدیل طب یو علمي وزمه سیستم دی. د دغه ډول طب ډاکتران چې «هومیوپاتس» بلل کېږي، په دې باور دي چې هغه ماده چې په روغو اشخاصو کې د ناروغۍ د نښو لامل کېږي، کولای شي په ناروغو اشخاصو کې د دې ته ورته نښو درملنه وکړي. د ۱۹مې پېړۍ له منځنیو کلونو را وروسته چې په فزیک، کیمیا، بیوکیمیا او بیولوژۍ کې څومره پوهه ترلاسه شوې ده، له هومیوپاتي سره په ټکر کې ده. د هومیوپاتي درمل د بیوکیمیا له نظره بې اغېزې دي او پر هېڅ کوم ناروغ هېڅ ډول اغېزه نه لري. د ناروغۍ په اړه د دغه ډول طب تیوري چې د ښاغلي «هانمن» پر «میاسم» اصولو متمرکزه ده، د ناروغۍ د عواملو په توګه د ویروسونو او باکتریاوو له پېژندلو سره اړخ نه لګوي. په دې برخه کې کلینیکي څېړنې شوې دي او د هومیوپاتيکو ترکیبونو هېڅ کومه عیني اغېزه یې نه ده موندلې. د هومیوپاتي بنسټیز نامعتبروالی او د ثابتېدونکې اغېزې نشتون د دې لامل شوی چې دا ډول طب په طبي او علمي ټولنو کې یوه درغلي وبلل شي.&lt;ref name=&quot;Tuomela2&quot;&gt;{{cite book|author=Tuomela, R|title=Rational Changes in Science: Essays on Scientific Reasoning|publisher=Springer|year=1987|isbn=978-94-010-8181-8|veditors=Pitt JC, Marcello P|series=Boston Studies in the Philosophy of Science|volume=98|pages=83–101|chapter=Chapter 4: Science, Protoscience, and Pseudoscience|doi=10.1007/978-94-009-3779-6_4|author-link=Raimo Tuomela}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smith20122&quot;&gt;{{cite journal|author=Smith K|year=2012|title=Homeopathy is Unscientific and Unethical|url=https://zenodo.org/record/1035885|journal=Bioethics|volume=26|issue=9|pages=508–12|doi=10.1111/j.1467-8519.2011.01956.x|s2cid=143067523}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Baran2014&quot;&gt;{{cite book|vauthors=Baran GR, Kiana MF, Samuel SP|journal=Healthcare and Biomedical Technology in the 21st Century|publisher=Springer|year=2014|pages=19–57|title=Chapter 2: Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?|doi=10.1007/978-1-4614-8541-4_2|isbn=978-1-4614-8540-7|quote=within the traditional medical community it is considered to be quackery|chapter=Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ernst-skeptical-inquirer&quot;&gt;{{cite journal|last=Ernst|first=E.|date=December 2012|title=Homeopathy: a critique of current clinical research|url=http://www.csicop.org/si/show/homeopathy_a_critique_of_current_clinical_research|journal=[[Skeptical Inquirer]]|volume=36|issue=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Homeopathy|url=http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/homeopathy|access-date=October 12, 2014|publisher=American Cancer Society|تاريخ الأرشيف=March 16, 2013|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130316003948/http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/homeopathy|url-status=dead|خونديځ نېټه=March 16, 2013|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20130316003948/http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/homeopathy|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20130316003948/http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/homeopathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316003948/http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/pharmacologicalandbiologicaltreatment/homeopathy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inquiry_cfm&quot;&gt;UK Parliamentary Committee Science and Technology Committee. [http://www.parliament.uk/business/committees/committees-a-z/commons-select/science-and-technology-committee/inquiries/homeopathy-/ &quot;Evidence Check 2: Homeopathy&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GrimesFACT&quot;&gt;{{cite journal|last1=Grimes|first1=D.R.|year=2012|title=Proposed mechanisms for homeopathy are physically impossible|journal=Focus on Alternative and Complementary Therapies|volume=17|issue=3|pages=149–55|doi=10.1111/j.2042-7166.2012.01162.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EASAC2017&quot;&gt;{{cite web|date=September 2017|title=Homeopathic products and practices: assessing the evidence and ensuring consistency in regulating medical claims in the EU|url=http://www.easac.eu/fileadmin/PDF_s/reports_statements/EASAC_Homepathy_statement_web_final.pdf|access-date=1 October 2017|work=European Academies' Science Advisory Council|page=1|quote=... we agree with previous extensive evaluations concluding that there are no known diseases for which there is robust, reproducible evidence that homeopathy is effective beyond the placebo effect.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid124926032&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ernst|first1=E.|author-link=Edzard Ernst|year=2002|title=A systematic review of systematic reviews of homeopathy|journal=British Journal of Clinical Pharmacology|volume=54|issue=6|pages=577–82|doi=10.1046/j.1365-2125.2002.01699.x|pmc=1874503|pmid=12492603}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inquiry_4504&quot;&gt;{{cite web|date=February 22, 2010|title=Evidence Check 2: Homeopathy – Science and Technology Committee|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmsctech/45/4504.htm|access-date=April 5, 2014|publisher=[[House of Commons of the United Kingdom|British House of Commons]] Science and Technology Committee}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caulfield20053&quot;&gt;{{cite journal|last1=Caulfield|first1=Timothy|author-link=Timothy Caulfield|last2=Debow|first2=Suzanne|year=2005|title=A systematic review of how homeopathy is represented in conventional and CAM peer reviewed journals|journal=BMC Complementary and Alternative Medicine|volume=5|page=12|doi=10.1186/1472-6882-5-12|pmc=1177924|pmid=15955254}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sbm-fun&quot;&gt;{{Cite news|last=Gorski|first=David|date=October 13, 2008|title=Fun with homeopaths and meta-analyses of homeopathy trials|language=en-US|website=Science-Based Medicine|url=https://sciencebasedmedicine.org/fun-with-homeopaths-and-meta-analyses-of-homeopathy-trials/|access-date=2019-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shelton&quot;&gt;{{cite book|last=Shelton|first=JW|year=2004|title=Homeopathy: How it really works|url=https://archive.org/details/homeopathyhowitr0000shel|url-access=registration|location=Amherst, New York|publisher=[[Prometheus Books]]|isbn=978-1-59102-109-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ernst20102&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ernst|first1=E.|author-link1=Edzard Ernst|year=2010|title=Homeopathy: What does the &quot;best&quot; evidence tell us?|url=https://www.mja.com.au/journal/2010/192/8/homeopathy-what-does-best-evidence-tell-us|journal=Medical Journal of Australia|volume=192|issue=8|pages=458–60|doi=10.5694/j.1326-5377.2010.tb03585.x|pmid=20402610|s2cid=42180344}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Baran20142&quot;&gt;{{cite book|vauthors=Baran GR, Kiana MF, Samuel SP|journal=Healthcare and Biomedical Technology in the 21st Century|publisher=Springer|year=2014|pages=19–57|title=Chapter 2: Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?|doi=10.1007/978-1-4614-8541-4_2|isbn=978-1-4614-8540-7|quote=within the traditional medical community it is considered to be quackery|chapter=Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walport-Nonsense&quot;&gt;{{cite news|last1=Collins|first1=Nick|date=April 18, 2013|title=Homeopathy is nonsense, says new chief scientist|work=[[The Daily Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/10003680/Homeopathy-is-nonsense-says-new-chief-scientist.html|url-status=dead|access-date=September 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420234704/http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/10003680/Homeopathy-is-nonsense-says-new-chief-scientist.html|archive-date=April 20, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxcompus&quot;&gt;{{cite book|author=Paul S. Boyer|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00paul_0|title=The Oxford companion to United States history|year=2001|isbn=9780195082098|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00paul_0/page/630 630]|quote=After 1847, when regular doctors organized the American Medical Association (AMA), that body led the war on &quot;quackery&quot;, especially targeting dissenting medical groups such as homeopaths, who prescribed infinitesimally small doses of medicine. Ironically, even as the AMA attacked all homeopathy as quackery, educated homeopathic physicians were expelling untrained quacks from their ranks.|access-date=January 15, 2013|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ladyman&quot;&gt;{{cite book|author=Ladyman J|veditors=Pigliucci M, Boudry M|year=2013|pages=48–49|publisher=University of Chicago Press|chapter=Chapter 3: Towards a Demarcation of Science from Pseudoscience|title=Philosophy of Pseudoscience: Reconsidering the Demarcation Problem|quote=Yet homeopathy is a paradigmatic example of pseudoscience. It is neither simply bad science nor science fraud, but rather profoundly departs from scientific method and theories while being described as scientific by some of its adherents (often sincerely).|isbn=978-0-226-05196-3}}&lt;/ref&gt;

د هومیوپاتي ترکیبونو ته علاجونه ویل کېږي او د هومیوپاتي د نروب (محلول) په مرسته جوړېږي. په دې پروسه کې ټاکل شوې ماده په پرله‌پسې ډول نرۍ کېږي، تر هغه چې وروستی یا نهايي محصول یې له کیمیاوي نظره له نروب سره توپیر ونه لري. تر ډېره تمه نه کېږي چې د اصلي مادې حتا یو مالیکول دې هم په محصول کې باقي پاتې شي. د دغه ډول طب ډاکتران ښايي د هر نروب یا محلول تر منځ محصول وټکوي یا یې ولړزوي او ادعا یې دا ده چې په دې سره حلوونکی کولای شي اصلي ماده تر حذفېدو وروسته بیا ترلاسه کړي. ډاکتران یې ادعا کوي چې دغه ډول ترکیب تر خوړلو وروسته د ناروغۍ درملنه کولای شي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rpharms.com/resources/quick-reference-guides/homeopathy|title=Homeopathy|website=[[Royal Pharmaceutical Society]]|access-date=2019-11-17|archive-date=2022-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601174923/https://www.rpharms.com/resources/quick-reference-guides/homeopathy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/homeopathy/|title=Homeopathy|date=2017-10-18|website=nhs.uk|language=en|access-date=2019-11-10}}&lt;/ref&gt;

د دغه ډول طب بنسټ په ۱۷۹۶ کال جرمني ډاکتر «ساموېل هانمن» کېښود. هومیوپاتي تر ټولو ډېر محبوبیت په نولسمه پېړۍ کې وګاټه. په ۱۸۲۵ کال کې متحدو ایالتونو ته ور وړل شو او په ۱۸۳۵ کال کې هلته لومړنی هومیوپاتیک انستېتیوت جوړ شو. د نولسمې پېړۍ په جریان کې په اروپا او متحدو ایالتونو کې لسګونه هومیوپاتي مؤسسې را څرګندې شوې. په دې دوره کې هومیوپاتي نسبتاً بریالۍ برېښېده، ځکه چې د درملنې نورې بڼې ښايي زیان لرونکې او بې اغېزې وي. دغه ډول طب د پېړۍ په پای کې مخ پر ځوړ روان شو او په متحدو ایالتونو کې د هومیوپاتي وروستی طبي ښوونځی په ۱۹۲۰ کال کې وتړل شو. د ۱۹۷۰یمې لسیزې په جریان کې هومیوپاتي یو ځل بیا په پام وړ ډول را وګرځېده او د یو شمېر هومیوپاتي محصولاتو شمېر لس برابره شو. دغه تمایل د نوي عصر د غورځنګ له را څرګندېدو سره برابر و او ښايي تر یوه حده یې دلیل له کیمیاوي توکو څخه ډار، د طبیعي محصولاتو لپاره غیر منطقي ترجېح او د هومیوپاتي ډاکترانو د مشورې څه ناڅه اوږده وختونه وي.

په یوویشتمه پېړۍ کې یو شمېر مېټا انلایزونو وښوده چې د هومیوپاتي درملیزې ادعاوې کومه علمي توجېه نه لري. په پایله کې ملي او نړیوالو بنسټونو سپارښتنه وکړه چې په روغتیايي برخو کې باید د هومیوپاتي لپاره دولتي بودیجه لغوه شي. د استرالیا، بریتانیا، سویزرلنډ او فرانسې ملي بنسټونه، د دې تر څنګ د اروپا د اکاډمیو علمي مشورتي شورا او د روسیې د علومو اکاډمي ټول دې پایلې ته ورسېدل چې هومیوپاتي بې اغېزې ده او سپارښتنه یې وکړه چې دغه عمل باید هېڅ ډول بودیجه یا مالي مرسته ترلاسه نه کړي. په انګلستان کې د ملي روغتیا خدمتونه تر دې وروسته هومیوپاتي درملنو ته بودیجه نه ورکوي او د روغتیا له وزارت څخه یې غوښتنه کړې چې هومیوپاتي درمل باید د ممنوعو درملو نوملړ ته ور اضافه کړي. فرانسې په ۲۰۲۱ کال کې د دې برخې بودیجه لرې کړه او اسپانیا هم په روغتيايي مرکزونو کې د هومیوپاتي او نورو درمل‌وزمو د ممنوعیت لپاره د اقداماتو خبر ورکړی دی.&lt;ref name=&quot;Conversation-NHMRC&quot;&gt;{{cite news|url=http://theconversation.com/no-evidence-homeopathy-is-effective-nhmrc-review-25368|title=No evidence homeopathy is effective: NHMRC review|work=The Conversation|date=April 8, 2014|last=Musgrave|first=I|access-date=January 10, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Swiss make New Year's regulations|url=http://www.swissinfo.ch/eng/swiss-make-new-year-s-regulations/31867422|publisher=Swiss Info|access-date=December 16, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Homeopathic remedies are 'nonsense and risk significant harm' say 29 European scientific bodies|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/homeopathy-nonsense-risk-harm-29-european-academies-science-advisory-council-remedies-a7963786.html|access-date=October 10, 2017|newspaper=The Independent|date=September 23, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-02-07|title=Memorandum #2. Homeopathy as pseudoscience|url=http://klnran.ru/en/2017/02/memorandum02-homeopathy/|access-date=June 25, 2019|website=[[Commission on Pseudoscience]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=July 21, 2017|title=NHS to ban homeopathy and herbal medicine, as 'misuse of resources'|newspaper=Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/07/21/nhs-ban-homeopathy-herbal-medicine-misuse-resources/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/2017/07/21/nhs-ban-homeopathy-herbal-medicine-misuse-resources/|archive-date=January 11, 2022|url-access=subscription|url-status=live|access-date=July 21, 2017}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TNHS&quot;&gt;{{cite news|last1=Donnelly|first1=Laura|date=5 June 2018|title=High Court backs NHS decision to stop funding homeopathy|newspaper=Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/science/2018/06/05/high-court-backs-nhs-decision-stop-funding-homeopathy/|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/science/2018/06/05/high-court-backs-nhs-decision-stop-funding-homeopathy/|archive-date=January 11, 2022|url-access=subscription|url-status=live|access-date=26 August 2018}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-blacklist&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/health-34744858|title=Homeopathy 'could be blacklisted'|last=Gallagher|first=James|date=2015-11-13|work=BBC News|access-date=2017-12-05|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GuardianFrance&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/10/france-to-stop-reimbursing-patients-for-homeopathic-treatment|title=France to stop reimbursing patients for homeopathy|last=France-Presse|first=Agence|date=2019-07-10|work=The Guardian|access-date=2019-07-30|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FranceEndFunding2021&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/medicament/homeopathie/homeopathie-2021-signe-la-fin-du-remboursement_4240961.html|title=Homéopathie : 2021 signe la fin du remboursement}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://elpais.com/elpais/2018/11/14/inenglish/1542203925_514487.html|title=Spain moves to ban pseudo-therapies from universities and health centers|last=Güell|first=Oriol|date=2018-11-14|work=El País|access-date=2019-07-30|language=en|issn=1134-6582}}&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==
هومیوپاتي چې په اروپا کې تر ټولو پخوانی پېژندل شوی بدیل طب دی، په ۱۷۹۷ کال کې «ساموېل هانمن» رامنځته کړ. هانمن د ۱۸مې پېړۍ د وروستیو کلونو طب رد کړ او هغه یې غیر منطقي وباله، ځکه چې تر ډېره حده بې اغېزې او زیان لرونکی و. ده د هغو درملو کارول غوره بلل چې ټيټ دوزونه لري او د ژوندیو موجوداتو یا ارګانېزمونو د فعالیت د څرنګوالي غیر مادي او حیاتي لیدلوری یې دوداوه. هومیوپاتي اصطلاح د هانمن له‌خوا رامنځته شوه او د لومړي ځل لپاره په ۱۸۰۷ کال کې چاپ شوه. د دې تر څنګ يې د «الوپاتیک طب» اصطلاح هم رامنځته کړه چې د لوېديځ دودیز طب ته د توهین په توګه کارول کېده.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Loudon|first=Irvine|date=December 2006|title=A brief history of homeopathy|journal=Journal of the Royal Society of Medicine|volume=99|issue=12|pages=607–610|doi=10.1177/014107680609901206|issn=0141-0768|pmc=1676328|pmid=17139061}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lasagna&quot;&gt;{{cite book|author=Lasagna L|title=The doctors' dilemmas|location=New York|publisher=Collier Books|year=1970|orig-year=1962|page=33|isbn=978-0-8369-1669-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isbn0-393-06661-4&quot;&gt;{{cite book|author1=Edzard Ernst|author-link1=Edzard Ernst|author2=Singh, Simon|author-link2=Simon Singh|title=Trick or Treatment: The Undeniable Facts about Alternative Medicine|publisher=W. W. Norton|location=New York|year=2008|isbn=978-0-393-06661-6|title-link=Trick or Treatment: The Undeniable Facts about Alternative Medicine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pray2003&quot;&gt;{{cite book|author=W. Steven Pray|title=a History of Nonprescription Product Regulation|url=https://books.google.com/books?id=uadgq04eLr0C&amp;pg=PA192|access-date=January 21, 2013|date=August 1, 2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7890-1538-9|page=192}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Dean ME|year=2001|title=Homeopathy and &quot;the progress of science&quot;|url=http://www.shpltd.co.uk/dean-homeopathy.pdf|journal=Hist Sci|volume=39|issue=125 Pt 3|pages=255–83|bibcode=2001HisSc..39..255E|doi=10.1177/007327530103900301|pmid=11712570|archive-url=https://web.archive.org/web/20060101084902/http://www.shpltd.co.uk/dean-homeopathy.pdf|archive-date=January 1, 2006|access-date=March 31, 2009|s2cid=23943688|archivedate=January 1, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060101084902/http://www.shpltd.co.uk/dean-homeopathy.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Whorton2004&quot;&gt;{{cite book|author=Whorton JC|url=https://books.google.com/books?id=RU0DndWVSPoC&amp;pg=PA18|title=Nature Cures: The History of Alternative Medicine in America|publisher=[[Oxford University Press US]]|year=2004|isbn=978-0-19-517162-4|location=New York|pages=18, 52}}&lt;/ref&gt;

=== مفهوم ===
هانمن هغه مهال هومیوپاتي درک کړه چې د سکاټلنډي ډاکتر او کیمیاپوه «ویلیم کالن» یوه طبي رساله یې جرمني ژبې ته ژباړله. کالن ویلي وو چې «سینچونا» [په سوېلي امریکا کې یو ډول ونه ده] د تریخوالي په دلیل د ملاریا ناروغۍ درملنه کولای شي، ده دغې تیورۍ ته د شک په سترګه وکتل او د دغې ونې پوست یې د دې لپاره وخواړه چې تجربه یې کړي. تر دې وروسته تبه، لړزه او د مفصلونو درد پرې راغی او دا هغه نښانې دي چې د ملاریا نښانو ته ورته دي. له دې امله هانمن په دې باور شو چې ټول اغېزناک درمل په روغو اشخاصو کې د هغې ناروغۍ نښانې را پیدا کوي چې پرې رغېږي. په دې توګه «همیوپاتي» نوم رامنځته شو چې له یوناني څخه اخیستل شوی دی.&lt;ref name=&quot;UllmanReichenberg-Ullman1994&quot;&gt;{{cite book|author1=Robert W. Ullman|author2=Judyth Reichenberg-Ullman|title=The patient's guide to homeopathic medicine|url=https://archive.org/details/patientsguidetoh00robe|url-access=registration|access-date=January 24, 2013|date=October 1, 1994|publisher=Picnic Point Press|isbn=978-0-9640654-2-0|pages=[https://archive.org/details/patientsguidetoh00robe/page/1 1]–2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Merrell|first1=Woodson C.|last2=Shalts|first2=Edward|date=2002|title=Homeopathy|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11795090/|journal=The Medical Clinics of North America|volume=86|issue=1|pages=47–62|doi=10.1016/s0025-7125(03)00071-3|issn=0025-7125|pmid=11795090}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kirk&quot;&gt;{{cite journal|date=December 1894|editor2=John Hugh McQuillen|editor3=George Jacob Ziegler|editor4=James William White|editor5=Edward Cameron Kirk|editor6=Lovick Pierce Anthony|title=A wail from the waste-basket|url=http://quod.lib.umich.edu/d/dencos/acf8385.0036.001/1050:349?didno=ACF8385.0036.001;rgn=full+text;view=image|journal=[[The Dental Cosmos]]|type=editorial|volume=36|issue=12|pages=1030–32|editor=J. D. White}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Atwood-BTTF1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebasedmedicine.org/homeopathy-and-evidence-based-medicine-back-to-the-future-part-i/|title=Homeopathy and evidence-based medicine: back to the future|publisher=[[Science Based Medicine]]|date=January 4, 2008|access-date=September 9, 2013|last=Atwood|first=Kimball}}&lt;/ref&gt;

=== ۱۹مه پېړۍ: محبوبیت او لومړني نقدونه ===
هومیوپاتي په نولسمه پېړۍ کې ډېر محبوبیت وګاټه. په ۱۸۲۵ کال کې د هانمن شاګرد «هانس برچ ګرام» دغه ډول طب متحدو ایالتونو ته هم یووړ. په متحدو ایالتونو کې د هومیوپاتي لومړنی ښوونځی په ۱۸۳۵ کال کې پرانیستل شو او د هومیوپاتي امریکايی انستېتیوت په ۱۸۴۴ کال کې جوړ شو. د نولسمې پېړۍ په جریان کې په اروپا او متحدو ایالتونو کې د هومیوپاتي لسګونه مؤسسې را څرګندې شوې او تر ۱۹۰۰ کال پورې په متحدو ایالتونو کې د هومیوپاتي ۲۲ کالجونه او ۱۵۰۰۰ کارکوونکي موجود وو.&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;{{cite book|last=Miller|first=Timothy|author-link=Timothy Miller|title=America's alternative religions|publisher=State University of New York Press, Albany|date=1995|pages=[https://archive.org/details/americasalternat00mill/page/80 80]|isbn=978-0-7914-2397-4|url=https://archive.org/details/americasalternat00mill/page/80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Julian&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.wholehealthnow.com/homeopathy_pro/homeopathy_1825_1849.html|title=Homeopathy Timeline|access-date=July 23, 2007|author=Winston J|year=2006|work=The Faces of Homoeopathy|publisher=Whole Health Now|isbn=978-0-473-05607-0|تاريخ الأرشيف=December 15, 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181215122834/http://www.wholehealthnow.com/homeopathy_pro/homeopathy_1825_1849.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=December 15, 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181215122834/http://www.wholehealthnow.com/homeopathy_pro/homeopathy_1825_1849.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181215122834/http://www.wholehealthnow.com/homeopathy_pro/homeopathy_1825_1849.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215122834/http://www.wholehealthnow.com/homeopathy_pro/homeopathy_1825_1849.html}}&lt;/ref&gt;

دا چې د هغه مهال طبي کړنې پر داسې درملنو تکیه وې چې تر ډېره بې اغېزې او زیان لرونکې وې، د هومیوپاتانو ناروغانو د هغو کسانو په نسبت ښې پایلې لرلې چې ډاکترانو یې درملنه کوله. که څه هم هومیوپاتي درمل بې اغېزې دي، خو زیان یې کم دی. له دې امله دا احتمال کم دی چې د دغو درملو کاروونکو ته د ګټې پر ځای زیان ورسېږي. په ۱۹مه پېړۍ کې ښايي د هومیوپاتي نسبي بریالیتوب د خونرېزۍ د بې اغېزو او زیان لرونکو درملو د څنګ ته کېدو او د علم پر بنسټ د ولاړ او اغېزناک طب لوري ته د حرکت لامل شو. د هومیوپاتي د محبوبیت یو لامل د هغو اشخاصو په درملنه کې څرګند بریالیتوب و چې د ساري ناروغیو له وباګانو څخه کړېدل. د نولسمې پېړۍ په جریان کې د کولرا په څېر ناروغیو د وباګانو له امله د مړینو کچه د هومیوپاتي په روغتونونو کې تر هغو روغتونونو ډېره کمه وه چې په کې کېدونکې درملنې تر ډېره زیان لرونکې وې او له دغو ناروغیو سره په مبارزه کې یا ډېرې کمې اغېزناکې وې یا هم بېخي اغېزناکې نه وې.&lt;ref name=&quot;pmid8885813&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ernst|first1=E.|last2=Kaptchuk|first2=TJ|title=Homeopathy revisited|journal=Archives of Internal Medicine|volume=156|issue=19|pages=2162–4|year=1996|pmid=8885813|doi=10.1001/archinte.156.19.2162}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;homhist1&quot;&gt;{{cite web|title=History of Homeopathy|publisher=Creighton University Department of Pharmacology|url=http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/history.htm|access-date=July 23, 2007|date=July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070705095116/http://altmed.creighton.edu/Homeopathy/history.htm|archive-date=July 5, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kaufmanm&quot;&gt;{{cite book|author=Kaufman M|title=Homeopathy in America: The rise and fall of a medical heresy|publisher=[[The Johns Hopkins University Press]]|year=1971|isbn=978-0-8018-1238-5}}{{Page needed|date=March 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Coulter HL|year=1973|title=Divided Legacy|pages=II:544–46; III:267–70, 298–305|location=Berkeley|publisher=North Atlantic|oclc=9538442}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Death rates in conventional hospitals were typically two- to eight-fold higher than in homeopathic hospitals for patients with these infectious diseases; see {{cite book|title=The logic of figures or comparative results of homeopathic and other treatments|author=Bradford TL|publisher=Kessinger|year=2007|orig-year=1900|isbn=978-1-4304-8892-7}}{{Page needed|date=March 2011}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>3bq8iku2yfkdty80v4f9fv71o22i1sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرېډریک چوپېن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63069</id>
    <revision>
      <id>363309</id>
      <parentid>335992</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SalomonSalmon</username>
        <id>24990</id>
      </contributor>
      <comment>ځانگړی:وېشنيزې</comment>
      <origin>363309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12361" sha1="4fl29r9ix8fqsioq1gvgphdlzy65iya" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

فرېډریک فرانسوا چوپېن (Fryderyk Franciszek Chopin؛ زوکړه د ۱۸۱۰م کال د مارچ ۱ – مړینه د ۱۸۴۹م کال د اکټوبر ۱۷مه) د رومانټیک دورې یو پولنډی کمپوزر او پیانوغږوونکی وو چې په عمده توګه یې د سولو پیانو لپاره لیکنې کولې. هغه د خپل عصر د تکړه موسیقي غږوونکي په توګه خپل نړیوال شهرت ساتلی دی، د چا چې «شاعرانه هوښیارتیا د مسلکي تخنیک په اساس وه او ځکه په خپل نسل کې بې ساری وو».{{sfn|Rosen|1995|p=284}}

چوپېن د وارسا دوچي په زیلازوا وولا کې وزېږېد او په وارسا کې لوی شو چې په ۱۸۱۵م کال کې د پولنډ کانګرس یوه برخه شوه. هغه چې یو عجیبه ماشوم وو، په موسیقي کې یې خپلې زده‌کړې پای ته ورسولې او خپل لومړني اثرونه یې په ۲۰ کلنۍ کې مخکې له دې چې پولند څخه لاړ شي، د ۱۸۳۰م کال د نومبر له پاڅون څخه یوه میاشت مخکې، په وارسا کې کمپوز کړې. په ۲۱ کلنۍ کې په پاریس کې مېشت شو. له هغه وروسته – د خپل ژوند په وروستیو ۱۸ کلونو کې یې – یوازې ۳۰ عامه نندارې ترسره کړې او د سالون صمیمي فضا یې غوره وګڼله. هغه د خپلو کمپوزونو په خرڅولو او د پیانو په درس ورکولو سره، کوم څه لپاره چې ډېرو خلکو غوښته، د خپل ژوند لګښتونه برابرول. چوپېن له فرانز لیسټ سره ملګرتیا جوړه کړه او د خپلې معاصرې موسیقۍ ملګرو لکه رابرټ شومان لخوا وستایل شو.

له ۱۸۳۶ څخه تر ۱۸۳۷ پورې له ماریا ووډزینسکا سره له ناکامه کوژدنې وروسته، هغه له فرانسوۍ لیکوالې اورورې ډوپین (په خپل مستعار نوم، جورج سانډ باندې نامتو) سره یوه له پېچلتیا ډکه اړیکه وساتله. په ۱۸۳۸-۱۸۳۹م کلونو کې له سانډ سره د مایورکا څخه د هغه یوه لنډه او ناخوښه لیدنې د هغه د کمپوز جوړونې ترټولو ډېر تولیدوونکې دورو په توګه ثابته شوه. د خپل ژوند په وروستیو کلونو کې، هغه د خپل هڅوونکي جېن سټرلینګ لخوا مالي ملاتړ کېده، چې هغه هم پلان جوړ کړ ترڅو په ۱۸۴۸م کال کې له سکاټلند څخه لیدنه وکړي. چوپېن د خپل عمر ډېری برخه کې له خرابې روغتیا څخه برخمن وو. هغه په ۱۸۴۹م کال کې په پاریس کې د ۳۹ کلنۍ په عمر په لوړ ګومان د نري رنځ له امله تشدید شوي زړه التهاب له امله ومړ.

د چوپېن ټولو کمپوزونو کې پیانو شامله ده. ډېری یې د انفرادي پیانو لپاره دي، که څه هم هغه دوه پیانويي کنسرټوان، څو مجلسي سندرې او له پولنډي شعرونو سره کابو ۱۹ سندرو البوم ولیکلې. د هغه پیانو لیکنه له تخنیکي اړخه سخته وه او د ساز محدودیتونو ته یې وده ورکړه، د هغه خپلې نندارې د ظریف بدلون او د هغوی حساسیت له امله د پام وړ وګرځېدې. د هغه د پیانو لویو کارونو کې د مازورکاس، والتس، ناکټورنس، پولونایزس، د ساز تصنیف (چې چوپېن هغه د ساز نسل په توګه خلق کړ)، اېټوډان، امپرومپټوسان، سکرزوسان، وړاندیزونه او سوناټان چې ځینې یې د هغه له مړینې وروسته خپاره شول، شامل دي. د پولنډ ځایي موسیقي، د جي اس باخ کلاسیک دود، موتزارت او شوبرټ او د پاریس سالونونو فضا چې هغه به تل د هغوی مېلمه وو، د هغه د کمپوز جوړونې سټایل باندې اغیزه درلودله. په سټایل، هارموني او موسیقۍ فورم کې د هغه نوښتونه، او د موسیقۍ او نشنالیزم سره د هغه اړیکه، د ټولې رومانټیک دورې کې او له هغه وروسته هم اغیزناکه وو.

د چوپېن موسیقي، د موسیقۍ لومړنیو مشهورو شخصیتونو په توګه د هغه ځای، له سیاسي بغاوت سره د هغه غیرمستقیمه اړیکه، د هغه له مینې ډک ژوند او د هغه ژر مړینې هغه د رومانټیک دورې په یوه نامتو سمبول بدل کړی دی. د هغه اثرونه لا هم نامتو دي، او هغه د ګڼو فیلمونو او له تاریخي وفادارۍ سره د ګڼو ژوندلیکونو په موضوع بدل شوی دی. د هغه له یادګارونو څخه یو یې د فرېډریک چوپېن انسټیټوټ دی، کوم چې د پولنډ پارلمان لخوا د هغه د ژوند او اثرونو د څېړنې او دودونې لپاره جوړ شوی. دا انسټیټوټ د چوپېن پیانو نړیوالې سیالۍ کوربه توب وکړ، یوه معتبره سیالۍ چې په بشپړه توګه د هغه اثرونو ته ځانګړې شوې ده.

== ژوند ==

=== د ژوند اوایل ===

==== ماشومتوب ====
فرېډریک چوپېن د وارسا ختیځ ۴۶ کیلومټرۍ کې (۲۹ مایلي) په زیلازووا وولا کې، چې په هغه وخت کې دوچي وارسا وه، د پولنډ یو ایالت چې د ناپولیون لخوا تاسیس شو، وزېږېد. د ۱۸۱۰م کال د اپرېل ۲۳مه کې د تعمید غسل په لیکل شویو سوابقو کې، د هغه د زېږېدو نېټه د ۱۸۱۰م کال د فبروري ۲۲مه ده، او د هغه نوم په لاتین بڼه Fridericus Franciscus (په پولنډي کې: Fryderyk Franciszek) ذکر شوی دی. په هرحال دې کمپوز جوړوونکي او د هغه کورنۍ د زوکړې نېټې لپاره د مارچ ۱ نېټه وکاروله چې اوس په ټولیزه توګه د دقیقې نېټې په توګه منل شوی دی.{{sfn|Cholmondeley|1998}}{{sfn|Zamoyski|2010|pp=4–5}}{{sfn|Hedley|Brown|1980|p=292}}

پلار یې نیکولاس چوپېن، د لورېن اهل یو فرانسوی وو چې په ۱۷۸۷م کال کې یې د شپاړس کلو په عمر پولنډ ته مهاجرت کړی وو. هغه له جسټینا کرزیزانوسکا سره چې د سکاربکس کورنۍ پورې یې تړاو لاره، هغه کورنۍ چې هغه ورته کار کاوه، واده وکړ. چوپېن ته په هماغه کلیسا کې چې مور او پلار یې واده کړی وو، په بروخو کې د تعمید غسل ورکړل شو. د هغه اته لس کلن تعمیدي پلار، د چا لپاره چې په هغه دا نوم کېښودل شو، فرېډریک اسکاربېک، د نیکولاس چوپېن شاګرد وو. چوپېن د نیکولاس او جاسټینا دوهم اولاد او د هغوی یوازنی زوی وو. هغه د لودویکا په نوم یوه مشره خور (زوکړه ۱۸۰۷ – مړینه ۱۸۵۵) او د ایزابېلا (زوکړه ۱۸۱۱ – مړینه ۱۸۸۱) او امیلیا (زوکړه ۱۸۱۲ – مړینه ۱۸۲۷) په نومونو دوه کوچنۍ خوېندې لرلې چې په ۱۴ کلنۍ کې د امیلیا مړینې لامل په لوړ ګومان نري رنځ ناروغي وه. نیکولاس چوپېن خپل منل شوي هېواد پورې تړلی وو او په کور کې یې د پولنډي ژبې په کارونې ټینګار درلود.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mysłakowski |first1=Piotr |last2=Sikorsky |first2=Andrzej |title=Emilia Chopin |url=http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/6368 |access-date=2021-06-27 |website=[[Fryderyk Chopin Institute|Narodowy Instytut Fryderyka Chopina]] |تاريخ الأرشيف=2018-01-02 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180102165448/http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/6368 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2018-01-02 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180102165448/http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/6368 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180102165448/http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/6368 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102165448/http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/6368 }}&lt;/ref&gt;{{sfn|Zamoyski|2010|pp=4–5}}{{sfn|Zamoyski|2010|p=7}}{{sfn|Samson|2001|loc=§1, para. 1}}{{sfn|Walker|2018|p=32}}{{sfn|Zamoyski|2010|p=3}}

د ۱۸۱۰م کال په اکټوبر، د چوپېن له زوکړې شپږ میاشتې وروسته، د هغه کورنۍ وراسا ته کډه وکړه، چېرته چې د هغه پلار د وارسا په ښوونځي کې د فرانسوي ژبې تدریس دنده لاس ته راوړه، وروسته د ساکسون په ماڼۍ کې مېشت شو. چوپېن له خپلې کورنۍ سره د ماڼۍ په حولۍ کې ژوند کاوه. دې پلار فلوټ (توله) او وایلن غږول؛ مور بیا پیانو غږوله او په هغه کور کې چې چوپېن دوی ژوند کاوه هلته یې ماشومانو ته درس ورکاوه. چوپېن کوچنی جسامت درلود، او آن د ماشومتوب په لومړیو کې ناروغیو ته برابر وو.{{sfn|Szulc|1998|pp=41–42}}{{sfn|Zamoyski|2010|pp=5–6}}

کېدای شي چوپېن د پیانو ځینې درسونه له خپلې مور څخه زده کړي وي، خو د هغه د مسلکي موسیقۍ لومړنی ښوونکی، له ۱۸۱۶ څخه تر ۱۸۲۱م پورې، چکي پیانوغږوونکی ووجیچ ژیوني وو. د هغه مشرې خور لوډویکا هم له ژیوني څخه درس اخیست او کله کله به یې له خپل ورور سره په دوه ګوني توګه پیانو غږوله. ډېر په چټکۍ سره څرګنده شوه چې هغه یو عجیبه ماشوم وو. په اووه کلنۍ کې یې د عامه کنسرتونو په ورکړې پیل کړی وو او په ۱۸۱۷م کال کې یې په کوچني جي او لوی بي فلاټ کې دوه پولونیزه کمپوز کړل. د هغه بل اثر، په ۱۸۲۱م کال کې لوی ای فلټ پولونیز، چې ژیوني ته وقف شوی، له هغه څخه پاتې لومړنی په لاس لیکل شوی د موسیقي سکرپټ دی.{{sfn|Walker|2018|pp=50–52}}{{sfn|Samson|1996|p=8}}{{sfn|Samson|2001|loc=§1, para. 3}}

په ۱۸۱۷م کال کې د ساکسون ماڼۍ د وارسا روسي قومندان لخوا د نظامي کارونې لپاره وغوښتل شوه او د وارسا ښوونځی په کازیمیرز ماڼۍ (د وارسا پوهنتون نننی ریاست) کې بیاځلې تاسیس شو. چوپېن او کورنۍ یې هغې ودانۍ ته چې لا هم روغ پاتې دی، د کازیمیرز ماڼۍ څنګ ته کډه وکړه. په دې دوره کې، هغه کله کله د بلوېډر ماڼۍ ته بلل کېده ترڅو د روسي پولنډ حاکم، د روسیې لوی ډوک کونسټانټین پاولوویچ، له زوی سره لوبې وکړي؛ هغه د کونسټانټین پاولوویچ لپاره پیانو وغږوله او د هغه لپاره یې یو سرود هم کمپوز کړ. جولیان اورسین نیمچوویچ، په خپل ډراماټیک داستان، «ناسزه پرزبیګی» («زموږ خبرې اترې»، ۱۸۱۸) کې، د «کوچني چوپېن» محبوبیت تایید کړ.{{sfn|Zamoyski|2010|pp=11–12}}

== سرچينې ==
&lt;references /&gt;
[[وېشنيزه:پولېنډیان]]</text>
      <sha1>4fl29r9ix8fqsioq1gvgphdlzy65iya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هارون الافغاني</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70538</id>
    <revision>
      <id>363303</id>
      <parentid>302805</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13812" sha1="ko6ffsbs125yxormu2j090950oajn7m" xml:space="preserve">اسد الله هارون ګل چې عموماً د هارون الافغاني (افغان) په نوم يادېږي، يو افغاني الاصله پاکستانی تبعه دی، څوک چې په کيوبا کې د متحده ايالاتو د ګوانتنامو بی بنديخانو په پنډغالو کې په غېر قانوني ډول د بندي په توګه ساتل شوی و.&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;[http://www.reprieve.org/guantanamo-bay/haroon-gul/ Haroon Gul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203064203/http://www.reprieve.org/guantanamo-bay/haroon-gul/ |date=2017-02-03 }}, ''[[Reprieve (organisation)#Reprieve US|Reprieve US]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/05/10/us/politics/asadullah-haroon-gul.html|title=U.S. Defends Detention of Afghan at Guantánamo Despite Pullout|newspaper=The New York Times|date=10 May 2021|last1=Rosenberg|first1=Carol}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheJurist20070622&quot;&gt;{{cite news|url=http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2007/06/afghan-terror-suspect-transferred-to.php|date=June 22, 2007|publisher=[[The Jurist]]|title=Afghan terror suspect transferred to Guantanamo Bay prison|author=Gabriel Haboubi|author-link=Gabriel Haboubi|accessdate=2007-06-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090509160657/http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2007/06/afghan-terror-suspect-transferred-to.php|archive-date=May 9, 2009}}&lt;/ref&gt;

هارون الافغاني د 2007ز کال د جون د مياشتې په دوه ويشتمه نېټه د ګوانتنامو توقيفي کمپونو ته ولېږدول شو، او هلته د پنځلسو کلونو لپاره وساتل شو. د 2007ز کال د جون په دوه ويشتمه نېټه، د متحده ايالاتو د دفاع وزارت ومنله چې هارون الافغاني يې ګوانتنامو ته لېږدولی دی. له 2016ز کال مخکې، د هغه د مخينې او فعالیتونو په اړه کره هېڅ نه و معلوم. نوموړی له اتو کلونو څخه د زياتې مودې لپاره له کومو تورونو پرته مخکې له دې په بند کې ساتل شوی و چې د قانوني استازولۍ اجازه ورکړل شي (د کوم له امله چې الجزېرې هغه ته د تل لپاره د زنداني نوم ورکړ)، د کومې غوښتنه چې په برياليتوب سره د « Reprieve US» له خوا تر سره شوه.&lt;ref name=&quot;NYTimesGuantanamoDocketIsn10028&quot;&gt;{{cite news|url=http://projects.nytimes.com/guantanamo/detainees/10028-haroon-al-afghani|title=Guantanamo Docket: Haroon al-Afghani|work=[[New York Times]]|date=2008-11-03|author=Margot Williams|author-link=Margot Williams|accessdate=2010-03-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429200951/http://projects.nytimes.com/guantanamo/detainees/10028-haroon-al-afghani|archive-date=2011-04-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DoDPressRelease20070622&quot;&gt;{{cite web |date=June 22, 2007 |title=Terror Suspect Transferred To Guantanamo |url=http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=11041 |publisher=[[United States Department of Defense|Department of Defense]] |accessdate=2007-06-22 |archive-date=2010-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100302004538/http://www.defense.gov/releases/release.aspx?releaseid=11041 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HoustonChronicle20070622&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/4912267.html|work=[[Houston Chronicle]]|date=June 22, 2007|title=U.S. says Afghan prison not meant to be Gitmo alternative|author=Deb Reichman|author-link=Deb Reichman|accessdate=2007-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indiainfo20070623&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.indiainfo.com/2007/06/23/guantanamo.html|title=Afghan insurgent commander lands in Guantanamo|date=June 23, 2007|publisher=[[Indiainfo]]|accessdate=2007-06-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202215105/http://news.indiainfo.com/2007/06/23/guantanamo.html|archive-date=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bio2&quot;&gt;[http://www.reprieve.org/guantanamo-bay/haroon-gul/ Haroon Gul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203064203/http://www.reprieve.org/guantanamo-bay/haroon-gul/ |date=2017-02-03 }}, ''[[Reprieve (organisation)#Reprieve US|Reprieve US]]''&lt;/ref&gt;

د امریکا د دفاع وزارت نوموړی په دې تور ونيو چې هغه د القاعده پیغام رسونکی (قاصد) او د ګلبدين د حزب اسلامي لوړ پوړی قوماندان و، چې د دې ادعا پر بنسټ هغه د ګلبدين د حزب اسلامي د ګڼو تروريستي ډلګيو مشري کوله، په ننګرهار ولايت کې يې د ماينونو بريدونه تر سره کړي، او د القاعده او ګلبدين د حزب اسلامي له لوړ پوړي مشرتابه سره يې منظمې اړيکې درلودې. د هغه د نیولو دليل دا و چې شونې ده له هغه سره د القاعده پر ضد روانو عملياتو په اړوند اضافي معلومات وي، او شونې ده داسې معلومات ولري چې د دوی لپاره د راتلونکو بريدونو په مخنيوي کې ګټور وي.&lt;ref name=&quot;Indiainfo200706232&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.indiainfo.com/2007/06/23/guantanamo.html|title=Afghan insurgent commander lands in Guantanamo|date=June 23, 2007|publisher=[[Indiainfo]]|accessdate=2007-06-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202215105/http://news.indiainfo.com/2007/06/23/guantanamo.html|archive-date=December 2, 2008}}&lt;/ref&gt;

په هر حال، د هغه خپلوانو دا کيسه رد کړه، څوک چې د نوموړي د ناڅاپي نيول کېدو څخه وروسته د هغه له ځای څخه ناخبره وو، او ويې ويل چې دا تورونه بې بنسټه دي. «Reprieve US» او د هغه وکيل باور لري، کوم چې د الجيزيرې له څېړنې هم تاييدېږي، دا چې الافغاني د نا سمې پېژندګلو قرباني شوی دی، او هېڅکله هم نه د طالبانو او نه د القاعده غړی و، نه يې کله امريکايي اشخاصو يا ملکيتونو ته زيان رسولی او نه يې د زيان رسولو هڅه کړې ده، او کله يې هم د تاو تریخوالي باورونو ملاتړ نه دی کړی.&lt;ref name=&quot;bio3&quot;&gt;[http://www.reprieve.org/guantanamo-bay/haroon-gul/ Haroon Gul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203064203/http://www.reprieve.org/guantanamo-bay/haroon-gul/ |date=2017-02-03 }}, ''[[Reprieve (organisation)#Reprieve US|Reprieve US]]''&lt;/ref&gt;

د «جيفري کايي» په وينا، هغه وېره درلوده چې نور بنديان به هغه د امريکا جاسوس وګڼي.

== د شریکې ارزونې کارډله ==
د 2009ز کال د جنورۍ په يو ويشتمه نېټه، په کومه ورځ چې دا کارډله پرانيستل شوه، ولسمشر بارک اوباما په ګوانتنامو کې د بندي افرادو د بند په اړوند درې اجرائيوي فرمانونه صادر کړل. نوموړي د شپږو ډيپارټمنټونو له چارواکو څخه جوړ د ارزونې يو نوی سيستم جوړ کړ، چېرته چې د OARDEC ارزونې په بشپړ ډول د دفاع وزارت له خوا تر سره کېدې. کله چې دې کارډلې يو کال وروسته بېرته خپر راپور ورکړ، د شريکې ارزونې کار ډلې ځينې افراد له ګوانتنامو څخه د لېږدولو لپاره د ډېرو خطرناکو په ډول ډلبندي کړل، سره له دې چې د هغوی پر ضد د تورونو لګولو کوم ثبوت هم نه و. د 2013ز کال د اپريل په نهمه نېټه، د معلوماتو ازادۍ قانون د غوښتنې څخه وروسته دا سند نشر کړای شو. هارون الافغاني د هغو يواويا افرادو له ډلې يو و، کوم چې د تورنېدو لپاره ډېر بې ګناه؛ خو د خوشې کولو لپاره ډېر خطرناک بلل کېدل. اوباما وويل هغه افراد چې د تورنېدو لپاره ډېر بې ګناه، خو د خوشې کولو لپاره ډېر خطرناک بلل شوي دي، د دوره يي ارزونې پلاوي به د دوی ارزونې پيل کړي.&lt;ref name=&quot;AndyWorthington2012-10-25&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.andyworthington.co.uk/2012/10/25/who-are-the-55-cleared-guantanamo-prisoners-on-the-list-released-by-the-obama-administration/|title=Who Are the 55 Cleared Guantánamo Prisoners on the List Released by the Obama Administration?|author=Andy Worthington|author-link=Andy Worthington|date=2012-10-25|accessdate=2015-02-19|quote=I have already discussed at length the profound injustice of holding Shawali Khan and Abdul Ghani, in articles here and here, and noted how their cases discredit America, as Khan, against whom no evidence of wrongdoing exists, nevertheless had his habeas corpus petition denied, and Ghani, a thoroughly insignificant scrap metal merchant, was put forward for a trial by military commission — a war crimes trial — under President Bush.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AndyWorthington2010-06-11&quot;&gt;{{cite web |author=Andy Worthington |date=June 11, 2010 |title=Does Obama Really Know or Care About Who Is at Guantánamo? |url=http://www.andyworthington.co.uk/2010/06/11/does-obama-really-know-or-care-about-who-is-at-guantanamo/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616161842/http://www.andyworthington.co.uk/2010/06/11/does-obama-really-know-or-care-about-who-is-at-guantanamo |archive-date=June 16, 2010 |accessdate=July 21, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finn1&quot;&gt;{{cite news|title=Justice task force recommends about 50 Guantanamo detainees be held indefinitely|author=Peter Finn|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/01/21/AR2010012104936.html|newspaper=[[Washington Post]]|date=January 22, 2010|accessdate=July 21, 2010|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504225142/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/01/21/AR2010012104936.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;finn2&quot;&gt;{{cite news|title=Most Guantanamo detainees low-level fighters, task force report says|author=Peter Finn|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/28/AR2010052803873.html|newspaper=[[Washington Post]]|date=May 29, 2010|accessdate=July 21, 2010|archive-date=2015-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510052105/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/28/AR2010052803873.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unchargeable71&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.documentcloud.org/documents/1020057-guantanamo-parole-list.html|title=71 Guantanamo Detainees Determined Eligible to Receive a Periodic Review Board as of April 19, 2013|publisher=[[Joint Review Task Force]]|date=2013-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519230955/https://www.documentcloud.org/documents/1020057-guantanamo-parole-list.html|archive-date=2015-05-19|accessdate=2015-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== د دوره يي ارزونې پلاوی ==
لومړۍ ارزونه د 2013ز کال د نومبر تر شلمې نېټې نه وه بیل شوې. د 2012ز کال د اکتوبر په اومه نېټه د هارون لېږدول تاييد کړای شول.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 7, 2021 |title=Unclassified Summary of Final Determination |url=https://www.prs.mil/Portals/60/Documents/ISN3148/FullReview2/211007_UPR_ISN3148_FH2_FINAL_DETERMINATION.pdf |website=prs.mil}}&lt;/ref&gt;

== د الجزيرې معلومات ==
د الجزيرې خبري سرويس د 2016ز کال د جنورۍ په شلمه نېټه د الافغاني په اړه لنډ معلومات چمتو کړل، نوموړی یې د داسې يو شخص په توګه تشریح کړ، د چا په اړه چې نږدې هېڅ کره څه معلوم نه دي. دوی نوموړي ته د دايمي بندي نوم ورکړ – یو له هغو څخه، د چا په اړه چې په 2009ز کال کې د ګوانتنامو ارزونې کارډلې ويلي و چې د خوشې کولو لپاره ډېر خطرناک دي – بیا هم په نوموړي د هېڅ جرم تور نه و پورې شوی.

باور کېږي چې افغاني د 1981زپه شا اوخوا کې زېږېدلی و او د افغانستان د ننګرهار ولايت د شيرزاد ولسوالۍ اوسېدونکی دی. د الجزيرې د يو راپور پر بنسټ هغه يوازې یو عادي ځوان هلک و. د طالبانو د واکمنۍ پر مهال الافغاني زده کونکی و. نوموړي د پاکستان د پېښور ښار د حيات اباد ساينس په پوهنتون کې اقتصاديات لوستلي و.

== افغانستان کې د هغه شخصي پېژندنه ==
د بشري حقوقو Reprieve ډلې هڅه کړې وه چې د هارون لپاره په افغانستان کې یو اشنا نوم جوړ کړي، تر څو د هغه د خوشې کولو لپاره ولسي فشار پيدا کړي. د بنسټګر «کلايو سټافورډ سمت» په وينا &quot;د هغه په پلوۍ د عامو افغانانو څخه کېدای شي هغه فشار راوړي چې موږ ورته په داسې وخت کې اړتيا لرو، چې امریکايان له طالبانو سره د سولې په خبرو بوخت دي&quot;. 

«سټافورډ سميت» يادونه کړې چې تر اوسه افغان چارواکو له هارون سره نه دي کتلي.

== سرچينې ==</text>
      <sha1>ko6ffsbs125yxormu2j090950oajn7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عمار البلوچي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70761</id>
    <revision>
      <id>363297</id>
      <parentid>358569</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 8 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21321" sha1="6m0kcqamnsx8oysfzwra3g8670hgi9k" xml:space="preserve">[[File:Ammar al-Baluchi circa 2004 (cropped).png|thumb|upright||al-Baluchi circa 2004]]

عمارالبلوچي (په عربي ژبه عمار البلوشي، عمارالبلوشي؛ چې په لاتیني عربي لیکدود کې د امرالبلوشي په توګه هم لیکل کېږي، د ۱۹۷۷ کال د اګست په ۲۹مه د علي عبدالعزیز علي په کورنۍ کې زېږېدلی) یو پاکستانی ښاروند چې د متحده ایالاتو د ګوانتانامو په توقیفي اډه کې بندي دی. «د سېپټمبر د ۱۱مې بریدونو اسانچاري، اسامه بن لادن ته د یو استازي په توګه کار او په کراچۍ کې د متحده ایالاتو پر کونسلګرۍ له چاودېدونکو توکو څخه ډکې الوتکې د نسکورولو پلان پر هغه لګېدلي تورونه دي.»&lt;ref name=&quot;bbc6jun082&quot;&gt;{{cite news|title=Guantanamo 9/11 suspects on trial|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7437164.stm|work=[[BBC News]]|date=6 June 2008|access-date=8 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216052225/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7437164.stm|archive-date=16 February 2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Loading... |url=http://www.rulit.net/books/the-black-banners-read-249656-135.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time4&quot;&gt;Shannon, Elaine. ''[[Time (magazine)|Time]]'', [https://web.archive.org/web/20030504070328/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html Al-Qaeda Moneyman Caught], 1 May 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite magazine|date=1 May 2003|title=Al-Qaeda Moneyman Caught|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html|access-date=16 January 2021|last1=Shannon|first1=Elaine|archive-date=11 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211054442/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardian-16-4-20112&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/26/guantanamo-files-aafia-siddiqui-alqaida|title=Guantánamo files paint Aafia Siddiqui as top al-Qaida operative|date=26 April 2011|agency=The Guardian|access-date=20 February 2017}}&lt;/ref&gt;

د خالد شیخ محمد (KSM) او رمزي یوسف په څېر د هم‌هغه البلوچي ټبر یو غړی دی؛ د متحده ایالاتو رسمي چارواکي داسې څرګندونه کوي چې هغه د خپل تره KSM له کلیدي مرستیالانو څخه و چې د سېپټمبر د یوولسمې نېټې د بریدونو په پلي کولو کې یې ورسره مرسته وکړه او هغه پلټونکو ته وویل چې له القاعده سره یې د بیولوژیکي وسلو د جوړولو په هڅو کې مرسته کړې تر څو يې د خپلو دوښمنانو پر وړاندې وکاروي. د راپورونو له مخې هغه له پاکستانۍ ساینس پوه عافیه صدیقي سره واده کړی او وروسته يې طلاقه کړې، یاده مېرمن پر امریکايي سرتېرو د ډزو کولو په تور محکومه او په متحده ایالاتو کې زنداني ده.  &lt;ref name=&quot;DSWW2012:2464&quot;&gt;[[Ammar al-Baluchi#DSWW2012|Scroggins, ''Wanted Women'', 2012]]: p.246&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;comm5&quot;&gt;[http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf 9/11 Commission Report Findings] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423032225/http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf|date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;

هغه په ۲۰۰۳ کال ونیول شو او د سالټ پېټ (په افغانستان کې د تورو سیمو او ناقانونه پلټنو د مرکزونو پټ نوم، ژباړن) په نوم د سي‌آی‌اې (د مرکزي اطلاعاتو سازمان) په یوه توره سیمه کې په افغانستان کې ساتل کېده او په دې بهیر کې په شدید ډول شکنجه کېده. سي‌آی‌اې  بلوچ پلټونکو ته د شکنجې تخنیکونو د تدریس لپاره د یوې «روزنیزې پايې» په توګه کاروه؛ کار زده‌کوونکو به په خپل وار سره په ساعتونو اوږدو جلسو کې د هغه سر په دېوال وهه چې هغه ته يې مغزي زیان اړوه. هغه همدارنګه په سړو اوبو کې ځوړندېده او په سترس لرونکو موقعیتونو (داسې حالت چې د بدن ټول وزن یوازې په یوه یا دوو عضلو پرېوځي، ژباړن) کې ساتل کېده. د هغه شکنجه کولو سي‌آي‌اې ته څه ګټور معلومات ورنکړل. بلوچي په ۲۰۰۶ کال کې د ګوانتانامو زندان اډې ته ولېږل شو، په ۲۰۱۸ کال کې ملګرو ملتونه په خپل سرې توګه د هغه د نیولو له امله د هغه د سم‌لاسي خوشي کولو غوښتنه وکړه.  &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |last=Borger |first=Julian |date=14 March 2022 |title=CIA black site detainee served as training prop to teach interrogators torture techniques |url=https://www.theguardian.com/law/2022/mar/14/cia-black-site-detainee-training-prop-torture-techniques |access-date=15 March 2022 |website=The Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{cite news|last1=Miller|first1=Greg|last2=Goldman|first2=Adam|last3=Nakashima|first3=Ellen|title=CIA misled on interrogation program, Senate report says|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/cia-misled-on-interrogation-program-senate-report-says/2014/03/31/eb75a82a-b8dd-11e3-96ae-f2c36d2b1245_story.html|access-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{cite news|last1=Miller|first1=Greg|last2=Goldman|first2=Adam|last3=Nakashima|first3=Ellen|title=CIA misled on interrogation program, Senate report says|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/cia-misled-on-interrogation-program-senate-report-says/2014/03/31/eb75a82a-b8dd-11e3-96ae-f2c36d2b1245_story.html|access-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OHCHR &amp;#124; Guantanamo detention of Ammar al Baluchi breaches human rights law, UN experts say |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=22730&amp;LangID=E |access-date=2 August 2020 |website=www.ohchr.org}}&lt;/ref&gt;

== د ژوند لومړي کلونه ==
عمار البلوچي د کوېټ په الاحمدي ښار کې زېږېدلی او د خالد شیخ محمد (د سېپټمبر د یوولسمې د بریدونو سازمانوونکی) مورنی وراره او په ۱۹۹۳ کال کې د نړیوالې سوداګرۍ پر مرکز د بمي بریدونو د سازمانوونکي رمزي یوسف د تره زوی دی. د البلوچي لویه کورنۍ په قوم بلوچ او په اصل کې بلوچستانیان دي. د کورنۍ مشر پلار او د هغه ورور د دیوبندي له دیني واعظانو څخه وو. هغوی خپله کورنۍ په ۱۹۶۰ لسیزه کې کویټ ته کډه کړه. &lt;ref name=&quot;time5&quot;&gt;Shannon, Elaine. ''[[Time (magazine)|Time]]'', [https://web.archive.org/web/20030504070328/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html Al-Qaeda Moneyman Caught], 1 May 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite magazine|date=1 May 2003|title=Al-Qaeda Moneyman Caught|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html|access-date=16 January 2021|last1=Shannon|first1=Elaine}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DSWW2012:602&quot;&gt;[[Ammar al-Baluchi#DSWW2012|Scroggins, ''Wanted Women'', 2012]]: p.60&lt;/ref&gt;

بلوچي په کوېټ کې لوی شو خو د خپلې نوې ځوانۍ ډېری کلونه يې د ایران په بلوچستان کې ټېر کړل. هغه یو پاکستانی ښاروند دی. هغه د کمپیوټر د تخنیګر په توګه زده‌کړې کړې وې، لویدیځې جامې به يې اغوستې او «ځان به يې تاجر معرفي کاوه»، خو د خبریال ډبرا سکروګېنز له راپور سره سم د هغه د ترونو د او د تره زامنو په وینا هغه «له هلکتوب څخه له پټې جکړې سره د یو ځای کېدلو لپاره ځان سینګاروه». د متحده ایالاتو د یو دولتي ژوندلیک له مخې د هغه «اصلي لارښود» په ۱۹۹۳ کال کې د نړیوالې سوداګرۍ په مرکز کې د بمي برید سازمانوونکی او د هغه د تره زوی رمزي یوسف و، «هغه کس چې په ۱۹۹۰ کال کې يې په ایران کې هغه ته د لویدیځ خلاف جګړې ارزښت ورزده‌کړ». &lt;ref name=&quot;DSWW2012:2192&quot;&gt;[[Ammar al-Baluchi#DSWW2012|Scroggins, ''Wanted Women'', 2012]]: p.219&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web |date=September 2006 |title=Detainee Bios |url=http://www.pegc.us/archive/White_House/detaineebiographies1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006021529/http://www.pegc.us/archive/White_House/detaineebiographies1.pdf |archive-date=6 October 2007 |access-date=24 February 2017 |website=PROJECT TO ENFORCE THE GENEVA CONVENTIONS (also on FAS.org)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transcript9&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;

هغه په انګلیسي ژبه بشپړ تسلط لري او د څه مودې لپاره يې په کراچۍ کې د محمدي د شاتو د پروسس په شرکت کې تر هغه کار وکړ چې په ۱۹۹۸ کال کې په دبۍ کې د مدرن الکترونیک شرکت له‌خوا د کمپیوټر د تخنیګر په توګه وګومارل شو. د جنګي حالت د ارزونې محکمې ته د ځینې وړاندې شویو شواهدو پر اساس هغه ډېر روښانفکره او لویديځ‌پال و، حال دا چې د هغه پخوانۍ مېرمنې پوښتونکو/ پلټونکو ته وويل چې هغه «یو سخت دریځی مسلمان» دی چې له کور څخه يې د مېرمنې له وتلو سره مخالفت درلود. &lt;ref name=&quot;transcript10&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DSWW2012:2465&quot;&gt;[[Ammar al-Baluchi#DSWW2012|Scroggins, ''Wanted Women'', 2012]]: p.246&lt;/ref&gt;

== په جهاد کې دنده ==

=== د سېپټمبر د یوولسمې پېښې (۹/۱۱) ته تیاری ===
د متحده ایالاتو د دولتي ژوندلیک پر اساس بلوچي خپل «خدمات په ۱۹۹۷ کال کې په رضاکارانه ډول» خپل تره خالد شیخ محمد ته پیل کړل. &lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Cite web |date=September 2006 |title=Detainee Bios |url=http://www.pegc.us/archive/White_House/detaineebiographies1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006021529/http://www.pegc.us/archive/White_House/detaineebiographies1.pdf |archive-date=6 October 2007 |access-date=24 February 2017 |website=PROJECT TO ENFORCE THE GENEVA CONVENTIONS (also on FAS.org)}}&lt;/ref&gt;

د متحده ایالاتو د چارواکو په وینا د سېپټمبر د یوولسمې لپاره چې کومې پیسې د الوتکې سعوديي تښتوونکو ته ورسېدې ډېری يې د بلوچي او مصطفی الحوساوي په‌واسطه ولېږدول شوې. د ۹/۱۱ کمسیون راپور ورکړ چې هغه «د الوتکې په ټيکټونو، د مسافرونو په چېکونو او د هوټل په نیولو کې له هغوی سره مرسته وکړه» او «هغوی ته یې په لویديځ کې د عادي ورځني ژوند چارې لکه د خوړو راغوښتل او د جامو اخیستل ورزده کړل». بلوچي له خپل ځان څخه په دفاع داسې ادعا کوي چې هغه تر ډېره د دبۍ له خلکو سره په داسې چارو کې مرسته کوله تر څو یوه عایداتي ضمیمه ولري او پر دې د پوهېدو لپاره له هغه سره هېڅ لاره هم نه وه چې هغوی مجرمان دي یا نه دي.  &lt;ref name=&quot;comm6&quot;&gt;[http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf 9/11 Commission Report Findings] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423032225/http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf|date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;odni142&quot;&gt;{{cite web |title=Detainee Biographies |url=http://www.odni.gov/announcements/content/DetaineeBiographies.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.odni.gov%2Fannouncements%2Fcontent%2FDetaineeBiographies.pdf+&amp;date=2009-08-31 |archive-date=31 August 2009 |publisher=[[Office of the Director of National Intelligence]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transcript11&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;

بلوچي د ۱۹۹۸ کال د اوکتوبر په ۱۰مه د اماراتو په نړیوال بانک کې له خپل پاسپورت څخه کار واخیست او د ابن عبدالعزیز علي د نسب پر بنسټ يې د «علي» له نوم څخه کار واخیست او د خپل مستخدم پته يې د دبۍ د جبل علي ښار له ۱۶۹۵۸ پوستي صندوق سره درج کړه. 

هغه وروسته د خپل تره له‌خوا مروان الشیحي ته ورپېژندل شو الشیحي ظاهراً له هغه څخه غوښتنه وکړه چې په دبۍ کې له الشیحي شرکت څخه په متحده ایالاتو کې د هغه شرکت ته د پیسو په لېږد کې ورسره مرسته وکړي او که چېرې هغه پیسې له ځان سره ولېږدوي په تظاهري ډول به له بانکي لګښتونو څخه مخنیوی وکړي. &lt;ref name=&quot;transcript12&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۰ کال په جنوري کې له شیحي کارت څخه په ګټې اخیستنې یو سپارښت د بلوچي د کار ځای پتې ته ولېږل شو چې د بوئینګ ۷۴۷-هوايي کرښې د الوتنې سمولېټر (د الوتکو د چلن تقلیدي یا ورته سیستم، ژباړن) برنامه، د بوئینګ ۷۶۷ الوتنې د عرشې یوه ویډیو د الوتنې د خدمې ځینې ادبیات او د سفر لارښود کتاب په کې وو. بلوچي وروسته هغه خپل تره ته ولېږل تر څو شیحي ته ورسېږي. &lt;ref name=&quot;comm8&quot;&gt;[http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf 9/11 Commission Report Findings] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423032225/http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf|date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[FBI]] Report: &quot;Summary of Penttbom Investigation&quot;, 29 February 2004. pp. 78&lt;/ref&gt;

بلوچي د اپرېل په ۱۸مه په دبۍ کې د وال سټرېټ د مبادلې له مرکز څخه د ساندیاګو د اسلامي مرکز مدیر عادل رافیه ته ۵۰۰۰ ډالر حواله کړل، چې خپله پوستي پته او پاسپورت يې وکارول او خپله شمېره يې داسې ۰۵۰۶۷۴۵۶۵۱ ولیکله. رافیه وروسته ادعا وکړه چې نواف الحزمي له هغه څخه غوښتنه وکړه چې د هغه په استازیتوب دا پیسې ومني.  &lt;ref name=&quot;transcript13&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time6&quot;&gt;Shannon, Elaine. ''[[Time (magazine)|Time]]'', [https://web.archive.org/web/20030504070328/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html Al-Qaeda Moneyman Caught], 1 May 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 September 2002 |title=Statement of Robert S. Mueller: Joint Investigation Into September 11 |url=https://fas.org/irp/congress/2002_hr/092602mueller.html |access-date=16 March 2022 |website=fas.org |archive-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205025548/http://www.fas.org/irp/congress/2002_hr/092602mueller.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite magazine|date=1 May 2003|title=Al-Qaeda Moneyman Caught|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html|access-date=16 January 2021|last1=Shannon|first1=Elaine|archive-date=11 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211054442/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د بلوچي له شمېرې څخه د نیول شویو اړیکو له څار څخه چارواکو وموندله چې هغه د جون له ۲۸ څخه ۳۰ پورې د وایس‌سټریم/ټی موبایل کمپنۍ له یو مخکې ادایني تلیفون څخه چې د جون په ۴مه په مېنهټن کې اخیستل شوی و ۱۶ اړیکې ترلاسه کړې وې. دا تلیفون د جولای له ۱۱مې څخه غیر فعال شو او چارواکي ادعا کوي دې تلفون له عطا سره تړاو درلود، په داسې حال کې چې بلوچي په دې ټینګار کوي چې هغه یوازې له شیحي سره چا چې هغه ګومارلی و خبرې کولې. په همدې وخت کې بلوچي محمد ته شکایت وکړ چې دا ټول اضافي کارونه یوازې په‌خپله نه شي کولی او تره يې هغه ته وویل چې مصطفی الحوساوي به له هغه سره په همغږي د بلوچي د مرستیال په توګه کار وکړي.  &lt;ref name=&quot;transcript14&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;comm7&quot;&gt;[http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf 9/11 Commission Report Findings] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423032225/http://www.gpoaccess.gov/911/pdf/fullreport.pdf|date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;

د جون په ۲۹مه د «عصام منصور» په نوم یو سړي د نیویارک په ۱۴۴۰ براډوې کې ویسټرنیون ته ۵۰۰۰ ډالر ولېږل او شيحي له همدې پتې څخه ترلاسه کړل. ویل کېږي چې دا بلوچي و ځکه د مبادلاتو له مرکز څخه د «عصام منصور» له خوا دوه پرلپسې مستقیمې حوالې یوه ۱۰۰۰۰ ډالري د جولای په ۱۸مه او دویمه ۹۵۰۰ ډالري حواله د اګست په ۵مه د شیحي سان ټراست حساب ته شوې وې چې د بلوچي پوستي پته يې ورکړې وه. &lt;ref name=&quot;time7&quot;&gt;Shannon, Elaine. ''[[Time (magazine)|Time]]'', [https://web.archive.org/web/20030504070328/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html Al-Qaeda Moneyman Caught], 1 May 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;transcript15&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite magazine|date=1 May 2003|title=Al-Qaeda Moneyman Caught|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,448922,00.html|access-date=16 January 2021|last1=Shannon|first1=Elaine}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

بلوچي د اګست په ۸مه د خپل نوم، پاسپورت او تلیفون شمېرې له کارولو سره د دبۍ په اسلامي بانک کې ځانته حساب پرانیست. د اګست په ۲۹مه د بلوچي له حساب څخه ۲۰۰۰۰ ډالر د شیحي سان ټرسټ حساب ته ورکړل شول او داسې د تلیفون شمېره يې ورکړه چې د اګست په ۵مه د عصام منصور له ورکړل شوې شمېرې سره يې یو عدد توپېر درلود.  &lt;ref name=&quot;transcript16&quot;&gt;[http://www.defenselink.mil/news/transcript_ISN10018.pdf#1 Summary of Evidence (.pdf)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, prepared for Ammar al-Baluchi's ''[[Combatant Status Review Tribunal]]''&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>6m0kcqamnsx8oysfzwra3g8670hgi9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هالنډ په دویمه نړیواله جګړه کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73226</id>
    <revision>
      <id>363304</id>
      <parentid>308919</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14106" sha1="jkyyacf6sp6qvgiwfsgmu5tug134sot" xml:space="preserve">د هالنډ له بې‌طرفۍ سره سره نازي المان د ۱۹۴۰ کال د مې په ۱۰مه د فال ګېلب (زېړې قضیې) د عملیاتي پلان د یوې برخې په توګه پر هالنډ یرغل وکړ. د ۱۹۴۰ کال د مې په ۱۵مه د روترډام تر بمبارۍ یوه ورځ وروسته هالنډي پوځیان تسلیم شول. د هالنډ دولت او سلطنتي کورنۍ لندن ته کډه وکړه، شهزادګۍ جولیانا او بچیانو یې د جګړې تر پای پورې د کاناډا په اوتاوا کې پناه واخیسته. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Werner Warmbrunn|title=The Dutch Under German Occupation, 1940–1945|url=https://books.google.com/books?id=ykWfAAAAIAAJ&amp;pg=PA6|year=1963|publisher=Stanford UP|pages=5–7|isbn=9780804701525}}&lt;/ref&gt;

یرغلګرو هالڼد د المان په اشغال کې کړ چې په ځینې سیمو کې یې اشغال د ۱۹۴۵ کال په مې میاشت کې یې د المان د تسلیمېدو تر مهاله دوام وکړ. فعال مقاومت په لومړیو کې د یو اقلیت په‌واسطه ترسره شو، چې د اشغال په ترڅ کې یې وده وکړه. اشغالګرو د هېواد ډېری یهودیان د نازي د جبري کار کمپونو ته وشړل. &lt;ref&gt;{{cite book|editor=Loyd E. Lee and Robin D. S. Higham|title=World War II in Europe, Africa, and the Americas, with General Sources: A Handbook of Literature and Research|url=https://books.google.com/books?id=dZ7SyQ5bVYEC&amp;pg=PA277|year=1997|publisher=Greenwood|page=277|isbn=9780313293252}}&lt;/ref&gt;

څېړونکو د هالنډ د سیمه‌یزو سیمو تر منځ د یهودي اوسیدونکو د ژوندي پاتې کېدولو په کچه کې د ډېر توپير له امله په ملي کچه د یوې واحدې تشرېح باور له پوښتنې سره مخ کړی. په یوه برخې کې د نفوس د ښه تنظیم شوي راجستر له امله د هېواد شاوخوا ۷۰ سلنه یهودي نفوس د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې وژل شوی- چې د بلجیم او یا فرانسې په پرتله ډېره لوړه سلنه ده. په پټو اسنادو کې راغلي چې المانيانو د هالنډ پولیسو او اداري چارواکو ته د یهودانو د موندلو او پیژندلو لپاره او دا چې د هغوی په نیولو کې مرسته وکړي انعام ورکړی و. کمونیستانو د المان د ټولو اشغال شویو سیمو ترمنځ په امستردام ښار او د هغه په شاوخوا کې د فبرورۍ اعتصاب تنظیم کړ- د یهودي ښاریانو د ځورونې پر وړاندې د لاریون لپاره عمومي اعتصاب (د ۱۹۴۱ کال فبروري).  &lt;ref&gt;{{cite journal|last=Croes|first=Marnix|title=The Holocaust in the Netherlands and the Rate of Jewish Survival'|publisher=Research and Documentation Center of the Netherlands Ministry of Justice|journal=Holocaust and Genocide Studies|volume=20|issue=3|pages=474–499|date=Winter 2006|url=http://www.yadvashem.org/yv/en/education/languages/dutch/pdf/article_croes.pdf|doi=10.1093/hgs/dcl022|s2cid=37573804|access-date=2023-12-25|archivedate=2018-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180916112711/http://www.yadvashem.org/yv/en/education/languages/dutch/pdf/article_croes.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://academic.oup.com/ehr/article-abstract/CXXI/494/1562/389360?redirectedFrom=fulltext Tim Cole, Review: ''Hitler's Bounty Hunters: The Betrayal of the Jews''], ''English Historical Review'', Volume CXXI, Issue 494, 1 December 2006, Pages 1562–1563, https://doi.org/10.1093/ehr/cel364&lt;/ref&gt;

دویمه نړیواله جګړه په هالنډ کې په درېیو بېلابېلو پړواوونو کې پېښه شوه: 

* د ۱۹۳۹ کال له سېپټمبر څخه د ۱۹۴۰ کال تر مې میاشتې: د جګړې تر پیل وروسته هالڼد د بې‌طرفۍ اعلان وکړ. وروسته دا هېواد پر لپسې ډول له یرغل سره مخ او اشغال شو.  
* د ۱۹۴۰ کال له مې میاشتې څخه د ۱۹۴۱ کال تر جون: د المان له سپارښتنو څخه رامنځته شوې اقتصادي وده چې د آرتورسیس-اینکوارت «بخملي دستکشو» له طریقې سره ترکیب شوې وه په نسبي ډول د یو ملایم کاروبار لامل شوه.  
* د ۱۹۴۱ کال له جون څخه د ۱۹۴۴ کال تر جون: د جګړې له شدت سره المان له اشغالي خاورو څخه د ډېرو مرستو غوښتونکی شو چې د ژوند د معیارونو د راټیټېدلو لامل شو. د یهودانو پر وړاندې زور زیاتی زیات شو او په زرګونه یهود د وژنې کمپونو ته ولېږل شول. د «بخملي دستکشو» کړنلاره پای ته ورسېده.  
* د ۱۹۴۴ کال له جون څخه د ۱۹۴۵ کال تر مې میاشتې پورې: شرایط لا ډېر سخت شول چې د لوږې او د تېلو د کموالي لامل شول. د المان اشغالي چارواکو په ورو ورو د وضعیت کنترول له لاسه ورکړ. نازیانو غوښتل وروستی دريځ خپل کړي او په ویجاړوونکو اقداماتو لاس پورې کړي. ځینو د وضعیت د کرارولو هڅه وکړه. 

متحدینو د ۱۹۴۴ کال په دویمه نیمه برخه کې د هالنډ د سویل ډېره برخه آزاده کړه. د هېواد پاتې برخه په ځانګړي ډول لویدیځ او شمال د آلمان په ولکه کې پاتې شول او د ۱۹۴۴ کال په پای کې هېواد له قحطۍ سره مخامخ و چې د «لوږې د ژمي» په نوم پېژندل کیږي. د ۱۹۴۵ کال د مې په ۵مه په لونبورګ هېث کې د المان تسلیمېدل د ټول هېواد د ازادۍ لامل شول. 

== مخینه ==
د ختيځ هند په څېر د هالنډ د هغه وخت مستعمرې د دې لامل شوې چې هالنډ د تېلو د تولید له پلوه د نړۍ په کچه پنځم غوره هېواد شي او په اینتربلوم (فوکر) کې د نړۍ تر ټولو ستره د الوتکو د جوړولو فابریکه ولري چې په لومړۍ نړیواله جګړه کې یې د هغوی د وسلوالو معاملاتو له بریالیتوب او د هالنډ له بې طرفۍ سره مرسته وکړه. دا هېواد د اروپا له تر ټولو شتمنو هېوادونو څخه یو و او په اسانۍ یې کولی شوی یو عصري ستر پوځ تامین کړي. د هالنډ دولتونه د ۱۹۲۹ او ۱۹۴۳ کلونو تر منځ د منځلارو ښي اړخه مسیحي ګوندونو په واک کې وو. هالنډ په ۱۹۳۳ کال کې له ستر اقتصادي کړکېچ څخه چې په ۱۹۲۹ کال کې پيل شوی و زیانمن شو. د هندیکوس کولیجن اوسني دولت د ګلیدر (د هالنډ پولي واحد) د ارزش ساتلو لپاره د کمولو پراخه برنامه وڅارله چې په امستردام کې د کاریګرانو د بلوا او د ۱۹۳۳ او ۱۹۳۴ کلونو تر منځ د سمندري ځواکونو د بلوا لامل شوه. په پای کې په ۱۹۳۶ کال کې دولت اړ شو د سرو زرو معیار پرېږدي او د پیسو ارزښت راکم کړي. &lt;ref name=&quot;KMLA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Netherlands between the Wars, 1929–1940|url=http://www.zum.de/whkmla/region/lowcountries/neth19291940.html|work=History of the Netherlands|publisher=World History at KLMA|access-date=6 July 2013}}&lt;/ref&gt;

په هالنډ کې د ستر اقتصادي کړکېچ پر مهال بېلابېل فاشیستي غورځنګونه راڅرګند شول چې له ايټالیايي فاشیزم یا الماني نازیزم څخه يې الهام اخیستی و، خو هېڅ‌کله یې پر یو کتله‌یي غورځنګ د بدلېدو لپاره کافي غړي جذب نه شوی کړی. په ۱۹۳۵ کال کې په هالنډ کې ملي سوسیالیستي غورځنګ (Nationaal-Socialistische Beweging, NSB) د المان د کاریګرانو د سوسیالیست ګوند په ملاتړ چې په ۱۹۳۳ کال کې یې واک ترلاسه کړ د پراختیا لپاره هڅه وکړه. د نازي په سبک نژادي اېديالوژۍ په هالنډ کې محدوده غوښتنه لرله ځکه چې د تاوتريخوالي غوښتنه یې کول. NSB د دویمې نړیوالې جګړې په پیل کې له مخکې هم د غړو او هم د رایې ورکوونکو له پلوه له کمښت سره مخامخ وه. &lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hansen|first=Erik|title=Fascism and Nazism in the Netherlands, 1929–39|journal=European Studies Review|year=1981|volume=11|issue=3|pages=33–385|doi=10.1177/026569148101100304|s2cid=144805335}}&lt;/ref&gt;

دولت د دوو جګړو تر منځ دوره کې د زیدوزي کارونو (د بندونو، استنادي موانعو جوړولو، د ځمکې د بیا رغونې او اوبو ایستلو بشري سیستم، ژباړن) په ګډون د مدني بېخبنايي پروژو او د ځمکې رغونې په برخه کې کار وکړ. چې په پایله کې یې له سمندر څخه د پټمونو په‌واسطه بېله شوې د ویرینګرمیر ځمکه له اوبو څخه وچه او د افسلایټ بند بشپړ شو. &lt;ref name=&quot;KMLA13&quot;&gt;{{cite web|title=The Netherlands between the Wars, 1929–1940|url=http://www.zum.de/whkmla/region/lowcountries/neth19291940.html|work=History of the Netherlands|publisher=World History at KLMA|access-date=6 July 2013}}&lt;/ref&gt;

=== ناپېیلتوب/بې‌طرفي ===
د لومړۍ نړیوالې جګړې په بهیر کې په لیندن کې د پیتر کورت ون په مشرۍ د هالنډ دولت په دې توانېدلی و چې خپله بې‌طرفي خوندي کړي. د جګړې تر منځ دوره کې او ان په ۱۹۳۳ کال کې د نازي ګوند د واک ته رسېدو تر مهاله خپلې «خپلواکې پالیسۍ» څارلو ته دوام ورکړ. د انقلاب ضد ګوند محافظه کار وزیر هندریکوس کولین چې له ۱۹۳۳ څخه تر ۱۹۳۹ کال پورې یې واک په لاس کې و، باوري و چې هالنډ هېڅ‌کله هم نه شي کولی د یو ستر قدرت د برید پر وړاندې مقاومت وکړي. دولت له عملي پلوه پوځ ته ډېر مصرف ونه کړ. که څه هم مالي لګښتونه د ۱۹۲۸ او ۱۹۳۹ کلونو تر منځ دوه چنده شوي و، د نړیوالو ترېنګلتیاو د زیاتېدو په موخه دغو لګښتونو د ۱۹۳۹ کال د ملي لګښتونو یوازې ۴ سلنه برخه جوړوله چې د نازې المان خلاف تقریباً ۲۵ سلنه وو. دولت د هېواد د دفاع لپاره په ځینې طرحو کار وکړ، چې د «هالنډ د اوبو نوې کرښه» په کې شامله وه، د امستردام په ختيځ کې یوه سیمه له سیلاب سره مخ شوه. له ۱۹۳۹ کال څخه د ګریبي او پیل -رام کرښو په کډون د ډورډریچټ، یوټریچټ، هارلیم او امستردام کلیدي ښارونو د خوندیتوب لپاره پیاوړې پوستې جوړې شوې او د هالنډ ویستینګ (یا «د هالنډ کلا») رامنځته شوه. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Abbenhuis|first=Maartje M.|title=The Art of Staying Neutral: The Netherlands in the First World War, 1914–1918|url=https://archive.org/details/artstayingneutra00abbe_614|url-access=limited|year=2006|publisher=Amsterdam University Press|location=Amsterdam|isbn=90-5356-818-2|pages=[https://archive.org/details/artstayingneutra00abbe_614/page/n13 13]–21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hirschfeld12-4&quot;&gt;{{cite book|last=Hirschfeld|first=Gerhard|title=Nazi Rule and Dutch Collaboration: The Netherlands under German Occupation, 1940–1945|year=1988|publisher=Berg|location=Oxford|isbn=0-85496-146-1|pages=12–4|edition=1st English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wubs61-2&quot;&gt;{{cite book|last=Wubs|first=Ben|title=International Business and War Interests: Unilever between Reich and Empire, 1939–45|year=2008|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-41667-2|pages=61–2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WOH1&quot;&gt;{{cite web|title=Dutch Army Strategy and Armament in WWII|url=http://www.waroverholland.nl/index.php?page=dutch-army-strategy-organisation-and-armament-in-wwii|publisher=Waroverholland.nl|access-date=6 July 2013|archive-date=22 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222051130/http://www.waroverholland.nl/index.php?page=dutch-army-strategy-organisation-and-armament-in-wwii|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۳۹ کال په وروستیو کې د بریتانیا، فرانسې او نازي المان سترواکیو تر منځ د جګړې له اعلان سره د المان دولت د هالنډ د ناپېیلتوب لپاره یو فرمان صادر کړ. دولت په ورو ورو د ۱۹۳۹ کال له اګست څخه پوځ بسیج کړ چې د ۱۹۴۰ کال تر اپرېل پورې خپل بشپړ واک ته ورسېد. &lt;ref name=&quot;WOH12&quot;&gt;{{cite web|title=Dutch Army Strategy and Armament in WWII|url=http://www.waroverholland.nl/index.php?page=dutch-army-strategy-organisation-and-armament-in-wwii|publisher=Waroverholland.nl|access-date=6 July 2013|archive-date=22 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222051130/http://www.waroverholland.nl/index.php?page=dutch-army-strategy-organisation-and-armament-in-wwii|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>jkyyacf6sp6qvgiwfsgmu5tug134sot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارسل ډوشمپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77392</id>
    <revision>
      <id>363314</id>
      <parentid>326404</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SalomonSalmon</username>
        <id>24990</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* سرچينې */</comment>
      <origin>363314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16077" sha1="43fcxc907stf9cbt9e5t30o5wnhp8w7" xml:space="preserve">هینري-رابرټ-مارسل ډوشمپ (8 جولای 1887 – 2 اکتوبر 1968) یو فرانسوی رسام، مجسمه جوړونکی، د سطرنج لوبغاړی او لیکوال و، د چا کارونه چې د کیوبیزم، دادا او تصوراتي هنر سره تړاو لري. هغه په عام ډول د «پابلو پیکاسو» او «هنري ماتیس» سره یو له هغو دریو هنرمندانو شمیرل کیږي چې د شلمې پیړۍ په لومړیو لسیزو کې یې د پلاستیکي هنرونو کې د انقلابي پرمختګونو په تعریف کې مرسته کړې وه، او د نقاشۍ او مجسمې په برخه کې هم د پام وړ پرمختګونو مسؤل و. هغه د شلمې او يو ويشتمې پیړۍ په هنر خورا لوی اغیز درلود، او د تصوراتي هنر په پراختیا کې یې اصلي اغیزه درلوده. د لومړۍ نړیوالې جګړې په وخت کې، هغه د خپلو ډیرو ملګرو هنرمندانو (لکه هینري ماتیس) کار د &quot;شبکيه&quot; په توګه رد کړی و (شبکيه هغه هنر دی چې بصري تاثير لري نه تصوراتي)، د کوم هنر موخه چې یوازې د سترګو خوشحاله کول وي. د دې پر ځای، هغه غوښتل چې د ذهن خدمت لپاره هنر وکاروي. &lt;ref&gt;{{cite EPD|18|Duchamp|page=151}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ian Chilvers &amp; John Glaves-Smith, ''A Dictionary of Modern and Contemporary Art''. [[Oxford University Press]], p. 203&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=1634|title=Francis M. Naumann, ''Marcel Duchamp'', Grove Art Online, Oxford University Press, MoMA, 2009|publisher=Moma.org|access-date=11 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theartstory.org/artist-duchamp-marcel.htm|title=Marcel Duchamp|website=TheArtStory.org|access-date=8 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627194840/http://www.theartstory.org/artist-duchamp-marcel.htm|archive-date=27 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tate.org.uk/audio-arts/volume-2/number-4|title=Tate Modern: Matisse Picasso|work=Tate Etc.|access-date=13 February 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418055925/http://www.tate.org.uk/audio-arts/volume-2/number-4|archive-date=18 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Searle|first=Adrian|url=https://www.theguardian.com/culture/2002/may/07/artsfeatures|title=A momentous, tremendous exhibition|work=The Guardian|location=London|date=7 May 2002|access-date=13 February 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002150325/http://www.theguardian.com/culture/2002/may/07/artsfeatures|archive-date=2 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/matisse.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100508203807/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/matisse.html|url-status=dead|archive-date=8 May 2010|last=Trachtman|first=Paul|title=Matisse &amp; Picasso|work=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|date=February 2003|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC 2010&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4059997.stm|title=Duchamp's urinal tops art survey|work=[[BBC News]]|access-date=10 December 2010|date=1 December 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127184503/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4059997.stm|archive-date=27 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/duch/hd_duch.htm|title=Marcel Duchamp (1887-1968) {{pipe}} Thematic Essay {{pipe}} Heilbrunn Timeline of Art History {{pipe}} the Metropolitan Museum of Art|access-date=27 September 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930180359/http://www.metmuseum.org/toah/hd/duch/hd_duch.htm|archive-date=30 September 2013}} Marcel Duchamp (1887–1968) at [[Metropolitan Museum of Art]]&lt;/ref&gt;

== د ژوند لومړي کلونه او زده کړه ==
ډوشمپ د فرانسې د «نورمنډي» په «بلینویلی-کریون» کې زیږیدلی و، پلار یې «ایوګني ډوشمپ» او مور یې «لوسي ډوشمپ» (پخوانی نوم یې لوسي نیکول و) نومېدل، او په داسې کورنۍ کې لوی شوی و چې کلتوري فعالیتونه يې خوښول. د هغه د مورني نېکه «ايميل فريډريک نيکول» کور د انځورګرۍ او نقاشۍ له هنر څخه ډک و، او کورنۍ یې د شطرنج لوبه کول، کتابونه لوستل، رسامي کول او په ګډه موسیقي جوړول خوښول.

د یوجین او لوسي ډوشمپ له اوو ماشومانو څخه، یو یې په ماشومتوب کې مړ شو او څلور یې بریالي هنرمندان شول. لاندې کسان د مارسل ډوشمپ وروڼه وو: 

* ژاک ويان (1875-1963) رسام، رنګ جوړونکی
* ريمنډ ډوشمپ ويان (1876-1918) مجسمه جوړونکی
* سوزان ډوشمپ کراټي (1889-1963) انځورګره.

په ماشومتوب کې، کله چې د هغه دوه مشران وروڼه له مخکې څخه په «روين» ښوونځي کې له کوره لېرې وو، ډوشمپ له خپلې خور سوزاني سره ډېر نږدې و، څوک چې د هغه د ښېرازه تخیل په مټ په لوبو او فعالیتونو کې د هغه د خوښې شریکه وه. په اته کلنۍ کې، ډوشمپ د خپل ورور پر پل پښه کیښوده، کله چې هغه کور پریښود او د «روین» په «Pierre-Corneille» لېسه کې يې زده کړې پيل کړې. د هغه په ټولګي کې دوه نور زده کونکي هم مشهور هنرمندان او د هغه هميشني ملګري شول، چې هغه «رابرټ انټوني پینچون» او «پیری ډومانټ» وو. د راتلونکو اتو کلونو لپاره، هغه په یو تعلیمي نظم کې تړلی و، کوم نظم چې په فکري ودې تمرکز درلود. که څه هم هغه یو غوره زده کونکی نه و، د هغه غوره مضمون ریاضی و، او په ښوونځي کې یې د ریاضیاتو دوه جایزې وګټلې. هغه په 1903ز کال کې د رسامۍ لپاره جایزه هم وګټله ، او په 1904ز کال کې د خپل کار په بيل سره نوموړي هغه لومړۍ جايزه تر لاسه کړه چې هيله يې درلوده، او په دې ډول يې د هنرمند کېدو لپاره د هغه وروستۍ پرېکړه تاييد کړه.&lt;ref&gt;Guy Pessiot, [https://books.google.com/books?id=u2v3xkP3ekEC&amp;pg=PA271 ''Histoire de Rouen'' volume 2 ''1900–1939 en 800 photographies''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170122200759/https://books.google.com/books?id=u2v3xkP3ekEC&amp;pg=PA271|date=22 January 2017}}, repr. Rouen: PTC, 2004, {{ISBN|9782906258877}}, p. 271 {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

هغه د یو ښوونکي څخه اکاډميکه رسامي زده کړه، چا چې له اغېزمنتيا، ځنډي اغېزمنتيا (وروستموندنه) او نويو نظریاتو له اغېزو څخه د خپلو زده کونکو د خوندي کولو ناکامه هڅه وکړه. په هر حال، په هغه وخت کې د دوشمپ ریښتینی هنري لارښود د هغه ورور «ژاک ويان» و، چې هڅه يې کوله د هغه روان او نافذ سبک تعقيب کړي. په څوارلس کلنۍ کې، د هغه لومړۍ جدي هنري هڅې هغه انځورونه او د اوبو رنګونه و چې خپله خور سوزان يې په بېلا بيلو حالتونو او فعالیتونو کې انځور کړې وه. په همدې دوبي کې هغه د تېلو په کارولو سره په تاثراتي سبک کې منظرې هم رسامي کړې.

== لومړي اثار ==
د ډوشمپ لومړي هنري کارونه د ځنډي اغېزمنتيا له سبکونو سره سمون لري. نوموړي له کلاسیکو او تخنیکي شیانو سره تجربه کوله. کله چې وروسته له هغه څخه وپوښتل شول چې هغه مهال پر ده څه شي اغېز کړی و، ډوشمپ د سمبولیست انځورګر «اوډیلون ریډون» کار ته اشاره وکړه، د چا چې د هنر په اړوند ليدلوری په څرګند ډول د اکاډميک مخالف نه، بلکې په چوپتيا سره انفرادي و. 

هغه د 1904 څخه تر 1905ز کال پورې په جولیان اکاډمۍ کې هنر زده کړ، خو په ټولګیو کې د ګډون کولو پر ځای یې د بلیارډ لوبې کولو ته ترجیح ورکوله. په دې جريان کې، ډوشمپ کارتونونه رسمول او پلورل یې چې د هغه مزاحيه مزاج ته يې انعکاس ورکاوه. ډیری انځورګري يې شفاهي توريې (کله کله په څو ژبو کې وي)، بصري توريې يا دواړه کاروي. له کلمو او سمبولونو سره دا ډول لوبو، د پاتې ژوند لپاره د هغه تخيل بوخت وساته.&lt;ref&gt;[http://www.theartstory.org/artist-duchamp-marcel.htm theartstory.org] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130627194840/http://www.theartstory.org/artist-duchamp-marcel.htm|date=27 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(fr)[https://web.archive.org/web/20180222225657/https://books.google.com/books?id=Rl7vBgAAQBAJ&amp;pg=PT1152&amp;dq=Acad%C3%A9mie+Julian&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj50Iu_qsHPAhUFQBQKHUIzB7w4UBDoAQgnMAI#v=onepage&amp;q=Acad%C3%A9mie%20Julian&amp;f=false Victoria Charles, Joseph Manca, Megan McShane, ''1000 Chefs-d'œuvre de la peinture'']&lt;/ref&gt;

په 1905ز کال کې، هغه خپل اجباري پوځي خدمت په نهه دېرشم پلي کنډک کې پيل کړ، چې په «روین» کې یې د يو چاپګر لپاره کار کاوه. هلته يې د ټایپوګرافۍ او چاپ کولو پروسې زده کړې – دا هغه مهارتونه و چې په خپلو راتلونکو اثارو کې به يې کار ځينې اخيست.&lt;ref name=&quot;François Lespinasse&quot;&gt;François Lespinasse, ''Robert Antoine Pinchon: 1886–1943'', 1990, repr. Rouen: Association les amis de l'École de Rouen, 2007, {{ISBN|9782906130036}} {{in lang|fr}}&lt;/ref&gt;

په معتبره «Académie royale de peinture et de sculpture» کې د نوموړي د مشر ورور «جاکس» د غړيتوب په برکت، په 1908ز کال کې د ډوشمپ اثار په «Salon d'Automne» کې او راتلونکی کال په «Salon des Indépendants» نندارې ته وړاندې شول. د «پاول سيزان» (Paul Cézanne) «پروټو-کیوبزم» (proto-Cubism) د هغه په انځورګريو اغېز درلود، که څه هم نقاد «ګیلوم اپولینیر» (Guillaume Apollinaire) - چې وروسته يې ملګری شو – نيوکه وکړه او دا يې د &quot;ډوشمپ خورا بد لوڅ انځورونه&quot; (&quot;les nus très vilains de Duchamp&quot;) وبلل. په 1911ز کال کې په «Salon d'Automne» کې له ملاقات وروسته ډوشمپ د مستانه هنرمند «فرانسس پيکوبيا» (Francis Picabia) سره د ژوند تر پايه ملګری و، او «پيکوبيا» هغه د ګړندي موټرو او &quot;لوړ&quot; ژوند طرزالعمل ته معرفي کړ.&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?isbn=2847420436 Pierre Lartigue, ''Rose Sélavy et caetera''], University of Michigan, Le Passage, 2004, p. 65, {{isbn|2847420436}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?isbn=2246630819 Judith Housez, ''Marcel Duchamp: biographie''], Grasset, 2006, p. 93, {{ISBN|2246630819}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=tKlIAQAAIAAJ Bernard Marcadé, ''Marcel Duchamp: la vie à crédit : biographie''], Flammarion, 2007, p. 28, {{ISBN|2080682261}}&lt;/ref&gt;

په 1911ز کال کې، په پیوتو (Puteaux) کې د «جاکس» په کور کې، دې وروڼو د «کیوبیسټ» هنرمندانو سره په منظم ډول د ډله ييزو بحثونو کوبه توب کاوه، په دې ډله کې Picabia, Robert Delaunay, Fernand Léger, Roger de La Fresnaye, Albert Gleizes, Jean Metzinger, Juan Gris او Alexander Archipenko هم شامل وو. شاعرانو او لیکوالانو هم پکې ګډون درلود. دا ډله د «Puteaux Group»، یا «Section d'Or» په نوم پېژندل کېده. له دې امله چې د کیوبیسټانو له جديت يا په بصري موضوعاتو د هغوی له تمرکز سره يې لېوالتيا نه درلوده، ډوشمپ د کیوبیسټ تیورۍ په بحثونو کې برخه نه اخيسته، او د يو شرمېدونکي چا په توګه مشهور شو. په هر حال، په همدې کال نوموړي په کيبويست سبک کې انځورګري وکړه، او د تکرار انځورونو په استعمال سره يې په هغې کې د خوځښت تاثر شامل کړ.

د دې پړاو په اوږدو کې، د لیږد، بدلون، خوځښت او واټن په اړه د ډوشمپ لیوالتیا څرګنده شوه، او د هغه مهال د ډېرو هنرمندانو په څېر، نوموړي د څلورم اړخ د انځورګرۍ له تصور سره لېوالتيا درلوده. د «Sad Young Man on a Train» په نوم د هغه انځور د دې اندېښنې ښودنه کوي:&lt;ref&gt;Ian Chilvers &amp; John Glaves-Smith, ''A Dictionary of Modern and Contemporary Art''. Oxford University Press, p. 204&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;لومړی، د اورګاډي د حرکت نظریه موجوده ده، او بیا د يو غمجن ځوان په اړه چې په دهلیز کې او د حرکت په حال کې دی؛ په دې ډول دوه موازي حرکتونه موجود دي چې يو له بل سره مطابقت لري. له دې وروسته، د ځوان سړي مسخ ده - ما دې ته ابتدايي موازي نوم ورکړی و. دا یو رسمي تخریب و؛ یعني خطي عناصر، چې يو بل د موازي په توګه تعقيبوي او شی مسخ کوي. دا شی په بشپړ ډول غځول شوی دی، اعتراض په بشپړه توګه غځول شوی، لکه ارتجاعي. کرښې په موازي ډول یو بل تعقیبوي، په داسې حال کې چې په مهارت سره بدلون پیدا کوي، تر څو خوځښت جوړ کړي، تر نظر لاندې ځواک څېره جوړه کړي. ما دا کړنلاره په « Nude Descending a Staircase» کې هم کارولې وه.&lt;ref&gt;Cabanne, 1971 p.29.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;د هغه د 1911ز کال د شطرنج لوبغاړو په انځور (''Portrait de joueurs d'échecs'') کې، د کیوبیسټ سره یوځای شوي چوکاټونه او د سطرنج لوبې کولو پر مهال د هغه د دوه وروڼو ګڼې منظرې موجودې دي، خو ډوشمپ په دې کې د لوبغاړو د نه ليدو وړ ذهني فعاليت د پېزندلو عناصر شامل کړي دي.

د دې وخت په کارونو کې د هغه لومړی &quot;ماشین&quot; انځورګري، ''Coffee Mill  (Moulin à café) (1911)''هم شامل وو، کوم چې هغه خپل ورور «ریمونډ دوشمپ-ویان&quot; ته ورکړي وو. د 1944ز کال وروستۍ ډېره علامتي ماشین انځورګري، ''Chocolate Grinder''  (''Broyeuse de chocolat'')، له مخکې څخه د هغه میکانیزم ښودنه کوي، چې په «Large Glass» کې ځای ورکړل شوی، په کوم چې هغه راتلونکی کال په نیويارک کې کار پيل کړ.&lt;ref&gt;Calvin Tomkins, ''The Bride and the Bachelors'', New York 1962, pp.31–2&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==
[[وېشنيزه:هنرمندان]]</text>
      <sha1>43fcxc907stf9cbt9e5t30o5wnhp8w7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شریف پاشا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87009</id>
    <revision>
      <id>363296</id>
      <parentid>362909</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5288" sha1="7s61yvbigq1vz0nbdsybk3lcbhp9i0w" xml:space="preserve">[[File:Kurdsherifpasha.png|thumb|none|160px]]
'''شریف پاشا''' '''خندان''' (۱۸۶۵-۱۹۵۱) [[عثماني سترواکي|د عثماني]] پوځ یو جنرال، فعال سیاستوال او د سیورز په تړون کې د [[کوردان|کردانو]] استازی و.

== لمړنی ژوند ==
د دا نوم محمد د سعید پاشا زوی دی. دی په سلیمانیه کې زیږیدلی و. [[عثماني سترواکي|د عثماني]] دورې په جریان کې، د دا پلار ته ډیری لوړ مقامونه ورکړل شوي وو. د نولسمې پیړۍ په مینځ کې استانبول ته لاړ. شریف پاشا، چې د خواجه افندي په خونه کې د شیخ محمود برزنجي ټولګیوال و، په استانبول کې خپلې زده کړې ته دوام ورکړ، چیرې چې دا ایټالوي، فرانسوي او [[يوناني ژبه|یوناني]] زده کړې وکړې. په ۱۸۸۵ کې [[پاریس]] ته لاړ خپلې پوځي زده کړې یې بشپړې کړې او جنرال شو

په ۱۸۹۰ کال کې، د پنځه ویشت کلنۍ په عمر کې یې واده وکړ. د هغه میرمن د [[عەباس حیلمی|عباس حلمي]] لور او [[مصر|د مصر]] د پاچا [[مەلیک فاروق|فاروق]] د تره لور و. په ۱۸۹۸ کال کې نوموړی په [[سویډن]] کې [[عثماني سترواکي|د عثماني]] سفیر په توګه وټاکل شو، چیرې چې د لسو کلونو لپاره پاتې شو.هغه د ترکیې د اتحاد او پرمختګ سازمان له تاسیس راهیسې د ډیری مشرانو سره اړیکې درلودې، مګر د عثماني امپراتورۍ له سقوط وروسته، اتحاد او پرمختګ له خپلې لارې څخه منحرف شو او نورو نژادونو او ملیتونو ته یې هیڅ پام ونه کړ. په ۱۹۰۸ کال کې، هغه استانبول ته راستون شو او د امین علي بدر خان او [[شێخی شەمزینی|شیخ شمزني]] سره یې [[کۆمەڵەی تەعالی و تەرەقیی کورد|د کردانو د پرمختګ ټولنه]] جوړه کړه. دا د شریف پاشا شخصیت د کرد سیاستوال په توګه ښیي. د دې مقام لپاره، فدرالي ادارو نوموړي ته شا واړوله او هغه ته یې هیڅ اداري مقام نه  ورنه کړ.

په ۱۹۰۹ کال کې یې په پاریس کې د عثماني راډیکال ګوند بنسټ کېښود او په پاریس کې یې د مشروطیت&quot; مجله خپره کړه. دا مجله، چې ۵۵ ګڼې لري، د پارلماني اساسي قانون د دولت د جوړولو ټینګار کوي.
په ۱۹۱۲ کال کې، دی د [[شێخ عەبدولقادر|شیخ عبدالقادر،]] د شیخ عبیدالله نهري زوی، سره [[سەدری ئەعزەم|د صدرالاعظم]] د وژنې په تور په مرګ محکوم شو، خو [[موناکو|د موناکو]] امارت ته وتښتېدل.
د شریف پاشا تر ټولو لوی سیاسي فعالیت د ۱۹۱۹ کال په مارچ کې راغی، کله چې هغه د کردانو د باوري استازي او شیخ محمود په استازیتوب د پاریس د سولې کانګرس ته یو یادداښت وسپارل، چې د لوی کردستان نقشه یې د ضمیمې په توګه د خپلواک کرد دولت غوښتنه کوله. د هغه د یادداښت له امله، متحدینو د سیورز تړون په ۶۲، ۶۳ او ۶۴ مادو کې د کردانو نوم شامل کړ، چې په اګست کې تصویب شو، درې کاله وروسته، [[کۆنفرانسی لۆزان|د لوزان په کنفرانس]] کې، د شریف پاشا ټول خوبونه له منځه لاړل او د هغه رواني حالت اغیزمن شو.


هغه د ۱۹۵۱ کال په وروستیو کې د ایټالیا په [[ناپل|نیپلز]] کې مړ شو. له مرګ څخه مخکې یې وصیت وکړ چې د هغه جسد وسوځول شي او ایرې یې په [[قاهره|سمندر]] کې وغورځول شي ځکه خپل ځان تابعیته بلل.
== سرچینې ==

* [http://kurdsat.tv/Direje.aspx?Babet=JyaniNawdarek&amp;Jimare=129 جنرال شریف پاشا - Kurdsat.tv]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{مړ تړ|url=http://kurdsat.tv/Direje.aspx?Babet=JyaniNawdarek&amp;Jimare=129|date=ئەیلوولی ٢٠١٩}}{{مړ تړ|date=ئەیلوولی ٢٠١٧}}
* [https://web.archive.org/web/20100610081208/http://www.xozga.com/nawdaran/hemerreng/88.html شریف پاشا KNN-Webgay Khozga]
* [http://www.kurdsat.tv/DirejeWekEmro_K.aspx?Cor=WekEmro&amp;Jimare=513 د سویډن پاچا شریف پاشا خندان ته جایزه ورکړه]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{مړ تړ|url=http://www.kurdsat.tv/DirejeWekEmro_K.aspx?Cor=WekEmro&amp;Jimare=513|date=ئەیلوولی ٢٠١٩}}{{مړ تړ|date=ئەیلوولی ٢٠١٧}} ، کردسات
[[وېشنيزه:1865 زېږېدنې]]
[[وېشنيزه:1951 مړينې]]</text>
      <sha1>7s61yvbigq1vz0nbdsybk3lcbhp9i0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد زمان خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87162</id>
    <revision>
      <id>363302</id>
      <timestamp>2026-04-23T16:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1325255264|Mohammad Zaman Khan]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>363302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6056" sha1="3t6gjl3tcjl6lfa8zzbkq0kaz1zqmwf" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|name=Mohammad Zaman Khan Sadozai|title=Sultan of Herat&lt;br&gt;Chief of the Abdalis|succession=[[Sultan]] of [[Sadozai Sultanate of Herat|Herat]]|reign=1718 – 1721|birth_date=1668|birth_place=[[Herat]] or [[Kandahar]], [[Safavid Iran]]|death_date=June 1721|death_place=[[Herat]], [[Sadozai Sultanate of Herat]]|spouse=[[Zarghona Anaa]]|issue=Zulfiqar Khan&lt;br&gt;[[Ahmad Shah Durrani|Ahmad Khan]]|father=Dawlat Khan|religion=[[Sunni Islam]]}}'''محمد زمان خان ابدالي''' {{Efn|{{bulleted list|{{langx|ps|محمد زمان خان ابدالي|Muhammad Zamān Xān Abdāli}} {{IPA|ps|mu.wa.mad̪ za.mɑn xɑn ʔab.d̪ɑ.li, mu.ham.mad̪ za.mɑn xɑn ab.d̪ɑ.li|}}|{{langx|prs|محمد زمان خان ابدالی|Mohammad Zamān Khān Abdālī}} {{IPA|prs|mʊ.wäm.mád̪ zä.mɑ́ːn xɑːn ʔäb.d̪ɑ́ː.líː, mo̞.ɦäm.mád̪ zä.mɑ́ːn xɑːn ʔäb.d̪ɑ́ː.líː|}}}}}} د [[ابدالي]] قبیلوي [[کانفدراسيون|اتحاد]] مشر و چې د اتلسمې پیړۍ په لومړیو کې یې د هرات د سدوزي سلطنت واکمني کوله او په ۱۶۶۸ کال کې زیږیدلی و. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=November 2017}}&lt;/ref&gt; نوموړی په [[خراسان]] کې د صفوي واکمنۍ په وروستیو کلونو کې مهم رول ولوباوه او د ابدالي مشرانو څخه و چې په سیمه کې یې خپلواک واک وکاراوه. &lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Lee |first=Jonathan L. |url=https://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present/mode/2up |title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present |publisher=Reaktion Books |year=2018 |isbn=9781789140101}}&lt;/ref&gt;

== لومړنی ژوند ==
زمان خان د [[پښتانه|پښتنو]] د سرمست خیل [[پوپلزي]] قبیلې د دولت خان په کور کې زیږیدلی و. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=81}}&lt;/ref&gt; نوموړی د رستم خان کشر ورور و، &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |url=http://archive.org/details/afghanistan-a-history-from-1260-to-the-present |title=Afghanistan A History From 1260 To The Present |pages=75}}&lt;/ref&gt; او د خپل زوی ذوالفقار خان او [[احمد شاه درانی|احمد شاه دراني]] له لارې د وروستیو دراني واکمنانو سره تړاو درلود. د نوموړی کورنۍ د [[الکوزي|الکوزیو]] قبیلې او د [[هرات]] او [[کندهار]] شاوخوا نورو ابدالي قبیلو کې نفوذ درلود.

== واک ته رسېدل ==
[[دوتنه:Coronation_of_Ahmad_Shah_Durrani_in_1747_by_Breshna.jpg|بټنوک|د محمد زمان خان د زوی [[احمد شاه درانی|احمد شاه دراني]] تاجپوښي]]
په ۱۷۱۸ کال کې، ابدالي قومي مشران د هرات په ښار کې سره راټول شول، څو یو نوی مشر وټاکي. د الکوزي قوم په ملاتړ، زمان خان د قوم مشر وټاکل شو، او هغه خپل سیال مشر عبدالله خان په بند کې واچاوه، چې وروسته په هماغه بند کې مړ شو. دې کار د زمان خان بشپړ واک د هرات او د هغې شاوخوا سیمو په سر ټینګ کړ.. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=November 2017}}&lt;/ref&gt;

== د کافر کلا جګړه ==
په ۱۷۱۹ کال کې، د صفوي قوماندان صوفي قلي خان ترکستان اوغلي [[مشهد|د مشهد]] څخه د یوې لویې لښکر سره [[هرات|د هرات]] په لور پرمختګ وکړ. زمان خان [[اسلام کلا|د کافر کلا]] په وړاندې د [[ابدالي]] ځواکونو مشري وکړه، چیرې چې صفوي لښکر ماتې وخوړه او صفوي قوماندان د ۱۷۱۹ کال د می په ۱۹ مه ووژل شو، په دې توګه د هرات ښار له عذاب څخه وژغورل شو. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=November 2017}}&lt;/ref&gt;

== حکومتداري ==
د خپل بریا وروسته، زمان خان په ۱۷۱۹ کال کې د اوړي په موسم کې یو اداري فرمان صادر کړ، چې له مخې یې خپل چارواکي یحیی خان ته امر وکړ چې د قاسم بلوچ په نوم یو سیمه ییز باغي پر ضد پوځي ځواک رهبري کړي. یاد باغي د طبس او قاین خلکو ته ځورونې رسولې وې. په دې لیک کې په ځانګړي ډول پر عدالت او امنیت ټینګار شوی و، او دا مشهوره وینا پکې نقل شوې وه چې &quot;بادشاهي د کفر سره زغمل کېږي، خو له ظلم سره نه زغمل کېږي.&quot; دا فرمان د هرات په سیمه کې د ابدالیو د واکمنۍ یو له لومړنیو پاتې شونو اسنادو څخه دی، او د صفویانو د واک له کمزوري کېدو وروسته د سیمه ییز واک د قانوني کولو یوه هڅه ښيي. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=November 2017}}&lt;/ref&gt;

== مرګ او ځای ناستی ==
زمان خان شاوخوا دوه نیم کاله په هرات حکومت وکړ مخکې لدې چې د جون په ۱۷۲۱ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DURRANI2|url=https://www.royalark.net/Afghanistan/durrani2.htm|accessdate=2025-11-17|website=www.royalark.net}}&lt;/ref&gt; کې د ابدالي داخلي شخړو پر مهال له واکه وغورځول شو او ووژل شو. ځینې راپورونه د هغه مړینه د عبدالله خان زامنو، احتمالاً محمد خان یا الله یار خان ته منسوبوي. د هغه ځای ناستی محمد خان او وروسته د هغه خپل زوی، ذوالفقار خان و، چې تر ۱۷۲۴ پورې یې حکومت وکړ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=November 2017}}&lt;/ref&gt;

== ماخذونه ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>3t6gjl3tcjl6lfa8zzbkq0kaz1zqmwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وېشنيزه:پولېنډیان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87163</id>
    <revision>
      <id>363305</id>
      <timestamp>2026-04-23T17:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SalomonSalmon</username>
        <id>24990</id>
      </contributor>
      <comment>اضافه شوی نوم</comment>
      <origin>363305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="aczktodt74n3ukmmvgdf9p39q8ruof8" xml:space="preserve">[[ماري_کیوري]]</text>
      <sha1>aczktodt74n3ukmmvgdf9p39q8ruof8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363308</id>
      <parentid>363305</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SalomonSalmon</username>
        <id>24990</id>
      </contributor>
      <comment>اضافه شوی نوم</comment>
      <origin>363308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="jbrjg6vpd55n3duheubzil7rmhg675j" xml:space="preserve">[[فرېډریک چوپېن]]

[[ماري_کیوري]]</text>
      <sha1>jbrjg6vpd55n3duheubzil7rmhg675j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:臺灣象象</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87164</id>
    <revision>
      <id>363307</id>
      <timestamp>2026-04-23T17:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="k7z8871427bk29x33gkvl15y4960z8y" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=臺灣象象}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۳ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۲۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>k7z8871427bk29x33gkvl15y4960z8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د بکسر جګړه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87165</id>
    <revision>
      <id>363310</id>
      <timestamp>2026-04-23T17:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andar ba ba</username>
        <id>39180</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1338898985|Battle of Buxar]]&quot; مخ د ژباړلو له مخې جوړ شوی</comment>
      <origin>363310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11225" sha1="8szzt3avnuzjpf3cbqs3m8er1b56446" xml:space="preserve">
 
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;&quot; |د بکسر جګړه
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#e8e8e8; text-align:center;&quot; |د بنګال د جګړې برخه
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Sir_Hector_Munro_by_David_Martin.jpg|322x322پېکسل]]
&lt;small&gt;د هکټور منرو انځور، چې په شالید کې یې جګړه ښکاري.&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |نېټه
|۲۲ – ۲۳ اکتوبر ۱۷۶۴
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |ځای
|بکسر، بهار (هند)
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |پایله
|د بریتانیا بریا 
&lt;small&gt;د اله اباد تړون&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ښکېلې غاړې
|-
| style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_Great_Britain_(1707–1800).svg|20x20پېکسل]] '''بریتانوي امپراتوری'''
[[دوتنه:Flag_of_the_British_East_India_Company_(1707).svg|20x20پېکسل]] د ختیځ هند شرکت
| style=&quot;width:50%; text-align:center; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_the_Mughal_Empire.svg|20x20پېکسل]] '''مغولي سترواکي''' 
د بنګال صوبه 
د اود ریاست 
د کاشي سلطنت
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |قوماندانان او مشران
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |سر هکټور منرو
| style=&quot;text-align:center; vertical-align:top;&quot; |شاه عالم دویم 
نجف خان 
میر قاسم 
شجاع الدوله 
بلونت سنګ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ځواک
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |۱۷,۰۷۲ تنه
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۴۰,۱۱۲ تنه
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |مرګ ژوبله او زیانونه
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |۲۸۹ وژل شوي 
۴۹۹ ټپیان 
۸۵ لادرکه
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۲,۰۰۰ وژل شوي 
۴,۰۰۰ ټپیان
|}
'''د بکسر جګړه''' د ۱۷۶۴ کال د اکتوبر د ۲۲ او ۲۳ ترمنځ د [[ختيځ هند کمپنۍ|برتانوي ختیځ هند شرکت]] د ځواکونو ترمنځ، د میجر هیکتور منرو په قومانده، د مغل امپراتور دوهم شاه عالم ؛ د بنګال نواب میر قاسم ؛ د بنارس ایالت مهاراجا بلونت سنګ ؛ د اودھ نواب شجاع الدوله د ګډو لښکرو پر وړاندې وشوه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Parshotam Mehra |title=A Dictionary of Modern History (1707–1947) |publisher=Oxford University Press |year=1985 |isbn=0-19-561552-2}}&lt;/ref&gt;

دا جګړه د بکسر په ښار کې وشوه، چې د بهار ایالت یو &quot;کلک او پیاوړی کلاګی ښار&quot; و، او د ګنګس سیند پر غاړه د پټنې لویدیځ لوري ته نږدې ۱۳۰ کیلومتره (۸۱ میله) واټن کې موقعیت لري. دا د برتانوي ختیځ هند شرکت ته یوه ستونزمنه بریا وه. دې جګړې ته د ۱۷۶۵ کال د اله اباد تړون سره پای ته ورسیده. ماتې خوړلي هندي واکمنان مجبور شول چې تړون لاسلیک کړي، او د ختیځ هند شرکت ته یې &quot;دیواني&quot; حقونه ورکړل، چې له مخې به یې شرکت د مغل سترواک له خوا د بنګال، بهار او اړیسې سیمو مالیه راټولولای شوه.

== جګړه ==
د ختیځ هند شرکت د ځواکونو شمېر چې په جګړه کې ښکیل وو، ۱۷،۰۷۲ وو: &lt;ref name=&quot;Cust1858&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Cust |first=Edward |author-link=Edward Cust |url=https://books.google.com/books?id=DoZCAAAAYAAJ&amp;pg=PA113 |title=Annals of the Wars of the Eighteenth Century: 1760–1783 |publisher=Mitchell's Mibdglitiry Library |year=1858 |volume=III |location=London |page=113}}&lt;/ref&gt; ۱۸۵۹ برتانوي منظم سرتیري، ۵،۲۹۷ هندي سپاهیان او ۹،۱۸۹ هندي [[سپاره عسکر / سمبال پوځ|سپاره]] . په داسې حال کې چې د مغل امپراتورۍ او د اتحاد لښکرو شمیر له ۴۰،۰۰۰ څخه ډیر اټکل شوی و.

میرزا نجف خان د مغولي سترواکۍ د پوځ د ښي لوري قومانداني کوله، او د سهار له لمريځې مخکې لومړی کس و چې د لوی ښاغلي هیکټر مونرو پر پوځ یې برید وکړ. د برتانوي پوځ صفونه په شلو دقیقو کې جوړ شول او د مغولو پرمختګ یې بېرته وګرځاوه. د برتانویانو په وینا، پدې جګړه کې دراني او روښانه سپرلۍ هم حاضرې وې او په بېلابېلو ښکېلتیاوو کې یې جګړه وکړه. خو تر غرمې پورې جګړه پای ته ورسېده، او شجاع الدوله لوی باروتي ګاډي او درې لوی باروتي ګودامونه یې په هوا کې چاودولي وو.

منرو خپل پوځ په مختلفو کتارونو ووېشل او په ځانګړي ډول یې د مغلو لوی وزیر شجاع الدوله ، د اودھ نواب تعقیب کړ، چې د سیند څخه د تیریدو وروسته یې د کښتۍ پل په بمونو الوزولو سره ځواب ورکړ، په دې توګه یې د مغل امپراتور دوهم شاه عالم او د هغه د خپل لښکر غړي پریښودل. میر قاسم هم د خپلو ۳ ملیون روپیو ارزښت لرونکو قیمتي ډبرو سره وتښتید او وروسته په ۱۷۷۷ کال کې په غربت کې مړ شو. میرزا نجف خان د دوهم شاه عالم شاوخوا ځواکونه بیا تنظیم کړل، چې شاته لاړ او بیا یې د بریالي انګریزانو سره د خبرو اترو غوره کړه. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|date=2017}}&lt;/ref&gt;

تاریخپوه جان ویلیم فورټیسکیو لیکلي چې د برتانوي پوځ ټول تلفات ۸۴۷ تنه وو: د اروپايي رژيمونو نه ۳۹ وژل شوي او ۶۴ ټپیان، او د ختیځ هند شرکت د سپاهیانو نه ۲۵۰ وژل شوي، ۴۳۵ ټپیان او ۸۵ ورک دي. هغه دا هم ویلي چې درې هندي متحدینو ۲۰۰۰ مړي ورکړي، او نور ډېر ټپیان هم وو. بل سرچينه وايي چې د برتانوي اړخ نه ۶۹ اروپايان او ۶۶۴ سپاهیان تلفات شوي، او د مغولي اړخ نه ۶۰۰۰ کسان وژل شوي او ټپیان شوي دي. بریالي پوځ د دښمن ۱۳۳ توپونه او له یو میلیون روپیو څخه ډېر نقدي پیسې ونیولې. د جګړې سمدستي وروسته، منرو پریکړه وکړه چې د ماراته مرسته وکړي، کوم چې د &quot;جګړه ییز قوم&quot; په توګه پیژندل کېده، او د مغولي سترواکۍ، دراني سترواکۍ، روښانه مشرۍ، د برصغیر د بېلابېلو نوابانو (په ځانګړې توګه د بنګال نواب او د اوده نواب)، د حیدرآباد نظام، او د لنډ مهاله میسور سلطنت پر وړاندې يې د نه ستړي کېدونکي سیالۍ او قوي کرکې لپاره مشهور وو.

== وروسته ==
د بکسر جګړې ډېرې لرې پایلې درلودې چې د استعماري هند سیاسي منظره یې بیا بدله کړه. د هغې وروسته د ځواک په متحرکاتو کې د پام وړ بدلونونه راغلل او د بنګال په سیمه کې یې د برتانوي واکمنۍ لپاره لاره هواره کړه. د بنګال نواب ، د اودھ نواب او د مغل امپراتور - درې اصلي اولادونو - د ګډو ځواکونو په وړاندې د دوی د بریا وروسته، [[ختيځ هند کمپنۍ|د برتانوي ختیځ هند شرکت]] په بنګال کې د مخکښ ځواک په توګه راڅرګند شو. دا جګړه د مغل امپراتورۍ د سیاسي کنټرول د پای پیل و، ځکه چې شرکت په پراخه سیمو کې خپل نفوذ ته دوام ورکړ. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|date=2017}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSingh2017&quot;&gt;Singh, Sonal (2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په هرصورت، واک ته دا لوړوالی د مختلفو ننګونو سره مخ شو، په ځانګړې توګه د بهار د زمیندارانو څخه. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|date=2012}}&lt;/ref&gt;

میر قاسم په بشپړه غربت او ناپیژندګلوي کې ورک شو. شاه عالم دویم ځان برتانویانو ته وسپاره، او شجاع الدوله لویدیځ لوري ته وتښتېد، په داسې حال کې چې بریالي پوځ يې پسې تعقیب کاوه. د ګنګس ټوله دره د ختیځ هند شرکت په رحم کې پرته وه؛ او بالاخره شجاع الدوله هم تسلیم شو. په ۱۷۶۵ کال کې، د برتانوي ختیځ هند شرکت ته د بنګال او بهار نه د مالیاتو راټولولو حق ورکړل شو. په پای کې، په ۱۷۷۳ کال کې، ختیځ هند شرکت سیمه ییز واک لغوه کړ او د بنګال-بهار ولایت یې بشپړ کنټرول ترلاسه کړ. دې جګړې د هندي واکمنانو ترمنځ کمزوري او وېشلې بڼه ښکاره کړه. د نوابانو او مغول سترواک ترمنځ د یووالي او همغږۍ نشتوالي برتانویانو ته دا اسانه کړه چې دوی مات کړي. دې چې په هند کې د سیاسي ځواک وېش نور هم زیات کړ او د برصغیر په براعظم کې يې د برتانوي واکمنۍ لاره هواره کړه..

== انځورتون ==
&lt;gallery&gt;
دوتنه:Shah_Alam_II,_Mughal_Emperor_of_India,_reviewing_the_East_India_Company's_troops,_1781.jpg|ځايناستی| د ۱۸۹۴ کال انځور چې د شاه عالم دوهم په ۱۷۸۱ کال کې د برتانوي ختیځ هند شرکت د سرتیرو کتنه کوي.
دوتنه:The_Navab's_arrival_before_Clive's_position.jpg|ځايناستی| د بنګال نواب ، میر قاسم
دوتنه:अवध_के_नवाब_शुजाउद्दौला.jpg|ځايناستی| شجاع الدوله د [[د مغولو واکمني|مغل امپراتورۍ]] د مخکښ نواب وزیر په توګه دنده ترسره کوله، هغه د شاه عالم دوهم ژوندی و.
&lt;/gallery&gt;

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>8szzt3avnuzjpf3cbqs3m8er1b56446</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363311</id>
      <parentid>363310</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>24402</id>
      </contributor>
      <comment>Fix</comment>
      <origin>363311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11222" sha1="t7u9e0vu0hoy6v5ft24thf27iol4f4x" xml:space="preserve">
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:25em; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; direction:rtl; border-spacing:3px;&quot;
|+ style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; background:#b0c4de; padding:5px;&quot; |د بکسر جګړه
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#e8e8e8; text-align:center;&quot; |د بنګال د جګړې برخه
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:5px;&quot; |[[دوتنه:Sir_Hector_Munro_by_David_Martin.jpg|322x322پېکسل]]
&lt;small&gt;د هکټور منرو انځور، چې په شالید کې یې جګړه ښکاري.&lt;/small&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |نېټه
|۲۲ – ۲۳ اکتوبر ۱۷۶۴
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |ځای
|بکسر، بهار (هند)
|-
! style=&quot;text-align:right; color:#0645ad;&quot; |پایله
|د بریتانیا بریا 
&lt;small&gt;د اله اباد تړون&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ښکېلې غاړې
|-
| style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_Great_Britain_(1707–1800).svg|20x20پېکسل]] '''بریتانوي امپراتوری'''
[[دوتنه:Flag_of_the_British_East_India_Company_(1707).svg|20x20پېکسل]] د ختیځ هند شرکت
| style=&quot;width:50%; text-align:center; vertical-align:top;&quot; |[[دوتنه:Flag_of_the_Mughal_Empire.svg|20x20پېکسل]] '''مغولي سترواکي''' 
د بنګال صوبه 
د اود ریاست 
د کاشي سلطنت
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |قوماندانان او مشران
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa; vertical-align:top;&quot; |سر هکټور منرو
| style=&quot;text-align:center; vertical-align:top;&quot; |شاه عالم دویم 
نجف خان 
میر قاسم 
شجاع الدوله 
بلونت سنګ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |ځواک
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |۱۷,۰۷۲ تنه
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۴۰,۱۱۲ تنه
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot; |مرګ ژوبله او زیانونه
|-
| style=&quot;text-align:center; border-left:1px solid #aaa;&quot; |۲۸۹ وژل شوي 
۴۹۹ ټپیان 
۸۵ لادرکه
| style=&quot;text-align:center;&quot; |۲,۰۰۰ وژل شوي 
۴,۰۰۰ ټپیان
|}
'''د بکسر جګړه''' د ۱۷۶۴ کال د اکتوبر د ۲۲ او ۲۳ ترمنځ د [[ختيځ هند کمپنۍ|برتانوي ختیځ هند شرکت]] د ځواکونو ترمنځ، د میجر هیکتور منرو په قومانده، د مغل امپراتور دوهم شاه عالم ؛ د بنګال نواب میر قاسم ؛ د بنارس ایالت مهاراجا بلونت سنګ ؛ د اودھ نواب شجاع الدوله د ګډو لښکرو پر وړاندې وشوه. &lt;ref&gt;{{کتابي سرچينه |last=Parshotam Mehra |title=A Dictionary of Modern History (1707–1947) |publisher=Oxford University Press |year=1985 |isbn=0-19-561552-2}}&lt;/ref&gt;

دا جګړه د بکسر په ښار کې وشوه، چې د بهار ایالت یو &quot;کلک او پیاوړی کلاګی ښار&quot; و، او د ګنګس سیند پر غاړه د پټنې لویدیځ لوري ته نږدې ۱۳۰ کیلومتره (۸۱ میله) واټن کې موقعیت لري. دا د برتانوي ختیځ هند شرکت ته یوه ستونزمنه بریا وه. دې جګړې ته د ۱۷۶۵ کال د اله اباد تړون سره پای ته ورسیده. ماتې خوړلي هندي واکمنان مجبور شول چې تړون لاسلیک کړي، او د ختیځ هند شرکت ته یې &quot;دیواني&quot; حقونه ورکړل، چې له مخې به یې شرکت د مغل سترواک له خوا د بنګال، بهار او اړیسې سیمو مالیه راټولولای شوه.

== جګړه ==
د ختیځ هند شرکت د ځواکونو شمېر چې په جګړه کې ښکیل وو، ۱۷،۰۷۲ وو: &lt;ref name=&quot;Cust1858&quot;&gt;{{کتابي سرچينه |last=Cust |first=Edward |author-link=Edward Cust |url=https://books.google.com/books?id=DoZCAAAAYAAJ&amp;pg=PA113 |title=Annals of the Wars of the Eighteenth Century: 1760–1783 |publisher=Mitchell's Mibdglitiry Library |year=1858 |volume=III |location=London |page=113}}&lt;/ref&gt; ۱۸۵۹ برتانوي منظم سرتیري، ۵،۲۹۷ هندي سپاهیان او ۹،۱۸۹ هندي [[سپاره عسکر / سمبال پوځ|سپاره]] . په داسې حال کې چې د مغل امپراتورۍ او د اتحاد لښکرو شمیر له ۴۰،۰۰۰ څخه ډیر اټکل شوی و.

میرزا نجف خان د مغولي سترواکۍ د پوځ د ښي لوري قومانداني کوله، او د سهار له لمريځې مخکې لومړی کس و چې د لوی ښاغلي هیکټر مونرو پر پوځ یې برید وکړ. د برتانوي پوځ صفونه په شلو دقیقو کې جوړ شول او د مغولو پرمختګ یې بېرته وګرځاوه. د برتانویانو په وینا، پدې جګړه کې دراني او روښانه سپرلۍ هم حاضرې وې او په بېلابېلو ښکېلتیاوو کې یې جګړه وکړه. خو تر غرمې پورې جګړه پای ته ورسېده، او شجاع الدوله لوی باروتي ګاډي او درې لوی باروتي ګودامونه یې په هوا کې چاودولي وو.

منرو خپل پوځ په مختلفو کتارونو ووېشل او په ځانګړي ډول یې د مغلو لوی وزیر شجاع الدوله ، د اودھ نواب تعقیب کړ، چې د سیند څخه د تیریدو وروسته یې د کښتۍ پل په بمونو الوزولو سره ځواب ورکړ، په دې توګه یې د مغل امپراتور دوهم شاه عالم او د هغه د خپل لښکر غړي پریښودل. میر قاسم هم د خپلو ۳ ملیون روپیو ارزښت لرونکو قیمتي ډبرو سره وتښتید او وروسته په ۱۷۷۷ کال کې په غربت کې مړ شو. میرزا نجف خان د دوهم شاه عالم شاوخوا ځواکونه بیا تنظیم کړل، چې شاته لاړ او بیا یې د بریالي انګریزانو سره د خبرو اترو غوره کړه. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|date=2017}}&lt;/ref&gt;

تاریخپوه جان ویلیم فورټیسکیو لیکلي چې د برتانوي پوځ ټول تلفات ۸۴۷ تنه وو: د اروپايي رژيمونو نه ۳۹ وژل شوي او ۶۴ ټپیان، او د ختیځ هند شرکت د سپاهیانو نه ۲۵۰ وژل شوي، ۴۳۵ ټپیان او ۸۵ ورک دي. هغه دا هم ویلي چې درې هندي متحدینو ۲۰۰۰ مړي ورکړي، او نور ډېر ټپیان هم وو. بل سرچينه وايي چې د برتانوي اړخ نه ۶۹ اروپايان او ۶۶۴ سپاهیان تلفات شوي، او د مغولي اړخ نه ۶۰۰۰ کسان وژل شوي او ټپیان شوي دي. بریالي پوځ د دښمن ۱۳۳ توپونه او له یو میلیون روپیو څخه ډېر نقدي پیسې ونیولې. د جګړې سمدستي وروسته، منرو پریکړه وکړه چې د ماراته مرسته وکړي، کوم چې د &quot;جګړه ییز قوم&quot; په توګه پیژندل کېده، او د مغولي سترواکۍ، دراني سترواکۍ، روښانه مشرۍ، د برصغیر د بېلابېلو نوابانو (په ځانګړې توګه د بنګال نواب او د اوده نواب)، د حیدرآباد نظام، او د لنډ مهاله میسور سلطنت پر وړاندې يې د نه ستړي کېدونکي سیالۍ او قوي کرکې لپاره مشهور وو.

== وروسته ==
د بکسر جګړې ډېرې لرې پایلې درلودې چې د استعماري هند سیاسي منظره یې بیا بدله کړه. د هغې وروسته د ځواک په متحرکاتو کې د پام وړ بدلونونه راغلل او د بنګال په سیمه کې یې د برتانوي واکمنۍ لپاره لاره هواره کړه. د بنګال نواب ، د اودھ نواب او د مغل امپراتور - درې اصلي اولادونو - د ګډو ځواکونو په وړاندې د دوی د بریا وروسته، [[ختيځ هند کمپنۍ|د برتانوي ختیځ هند شرکت]] په بنګال کې د مخکښ ځواک په توګه راڅرګند شو. دا جګړه د مغل امپراتورۍ د سیاسي کنټرول د پای پیل و، ځکه چې شرکت په پراخه سیمو کې خپل نفوذ ته دوام ورکړ. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|date=2017}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSingh2017&quot;&gt;Singh, Sonal (2017). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; په هرصورت، واک ته دا لوړوالی د مختلفو ننګونو سره مخ شو، په ځانګړې توګه د بهار د زمیندارانو څخه. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|date=2012}}&lt;/ref&gt;

میر قاسم په بشپړه غربت او ناپیژندګلوي کې ورک شو. شاه عالم دویم ځان برتانویانو ته وسپاره، او شجاع الدوله لویدیځ لوري ته وتښتېد، په داسې حال کې چې بریالي پوځ يې پسې تعقیب کاوه. د ګنګس ټوله دره د ختیځ هند شرکت په رحم کې پرته وه؛ او بالاخره شجاع الدوله هم تسلیم شو. په ۱۷۶۵ کال کې، د برتانوي ختیځ هند شرکت ته د بنګال او بهار نه د مالیاتو راټولولو حق ورکړل شو. په پای کې، په ۱۷۷۳ کال کې، ختیځ هند شرکت سیمه ییز واک لغوه کړ او د بنګال-بهار ولایت یې بشپړ کنټرول ترلاسه کړ. دې جګړې د هندي واکمنانو ترمنځ کمزوري او وېشلې بڼه ښکاره کړه. د نوابانو او مغول سترواک ترمنځ د یووالي او همغږۍ نشتوالي برتانویانو ته دا اسانه کړه چې دوی مات کړي. دې چې په هند کې د سیاسي ځواک وېش نور هم زیات کړ او د برصغیر په براعظم کې يې د برتانوي واکمنۍ لاره هواره کړه..

== انځورتون ==
&lt;gallery&gt;
دوتنه:Shah_Alam_II,_Mughal_Emperor_of_India,_reviewing_the_East_India_Company's_troops,_1781.jpg|ځايناستی| د ۱۸۹۴ کال انځور چې د شاه عالم دوهم په ۱۷۸۱ کال کې د برتانوي ختیځ هند شرکت د سرتیرو کتنه کوي.
دوتنه:The_Navab's_arrival_before_Clive's_position.jpg|ځايناستی| د بنګال نواب ، میر قاسم
دوتنه:अवध_के_नवाब_शुजाउद्दौला.jpg|ځايناستی| شجاع الدوله د [[د مغولو واکمني|مغل امپراتورۍ]] د مخکښ نواب وزیر په توګه دنده ترسره کوله، هغه د شاه عالم دوهم ژوندی و.
&lt;/gallery&gt;

== سرچینې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>t7u9e0vu0hoy6v5ft24thf27iol4f4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Haru586</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87166</id>
    <revision>
      <id>363316</id>
      <timestamp>2026-04-24T03:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="qxlywzid2vter2glctjtr8y6n2ttvqv" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Haru586}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۳:۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>qxlywzid2vter2glctjtr8y6n2ttvqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Mainglück</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87167</id>
    <revision>
      <id>363317</id>
      <timestamp>2026-04-24T08:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="irg720u03eeiqakqf8rpowaz1qltyt4" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Mainglück}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۸:۲۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>irg720u03eeiqakqf8rpowaz1qltyt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Azgharkhil123</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87168</id>
    <revision>
      <id>363318</id>
      <timestamp>2026-04-24T08:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="12g00vmrbdqwgwnqhs2j5alwpy2gfxl" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Azgharkhil123}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۰۸:۵۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>12g00vmrbdqwgwnqhs2j5alwpy2gfxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:حزب اللّٰه صافی</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87169</id>
    <revision>
      <id>363319</id>
      <timestamp>2026-04-24T10:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="724ptl3g64079sez8rev7uvibbju7pw" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=حزب اللّٰه صافی}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۴ اپريل ۲۰۲۶، گړۍ ۱۰:۱۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>724ptl3g64079sez8rev7uvibbju7pw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>