ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 3210 363677 361736 2026-05-03T02:42:51Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363677 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = Turkmenistan{{سخ}}ترکمنستان |native_name = {{native name|tk|Türkmenistan|Түркменистан}} |common_name = ترکمنستان |image_flag = Flag of Turkmenistan.svg |image_coat = Coat of Arms of Turkmenistan.svg |symbol_type = نښان |image_map = Turkmenistan on the globe (Eurasia centered).svg |map_caption = {{map caption |location_color= سور رنګ}} |national_motto = |national_anthem ={{سخ}}{{nowrap|''[[د ترکمنستان ملي سرود|Garaşsyz Bitarap Türkmenistanyň Döwlet Gimni]]''{{سخ}}{{small|''State Anthem of Independent, Neutral Turkmenistan''}}}}{{سخ}}{{ د چین منځ}}[[دوسیه:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]]{{پایان}} |official_languages = [[ترکمني ژبه|ترکمني]]<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Turkmenistan_2008.pdf</ref> |languages_type = رسمي ژبه |languages = [[ترکمني ژبه|ترکمني]] |ethnic_groups = {{unbulleted list | ۷۴٪ [[ترکمنان|ترکمن]] | ۱۶٪ [[روسیان|روس]] | ۴٪ [[ازبکان|ازبک]] | ۶٪ نور }} |ethnic_groups_year = ۲۰۱۱ |demonym = ترکمن |capital = [[عشق‌ آباد]] |latd=37 |latm=58 |latNS=N |longd=58 |longm=20 |longEW=E |largest_city = [[عشق‌ آباد]] |government_type = [[ریاستي ولسمشر]] |leader_title1 = [[ولسمشر]] |leader_name1 = [[قربان قلی بردی محمدوف]] |leader_title2 = د ترکمنستان د پارلمان ریس |leader_name2 = [[آقجا نوربردیوا]] |legislature = [[د ترکمنستان پارلمان|د ترکمنستان ولسی جرګه]] |sovereignty_type = [[د ترکمنستان تاریخ|بنسټ]] |established_event1 = [[خانات خیوه]] |established_date1 = ۱۵۱۱ |established_event2 = [[جمهوری سوسیالیستی شوروی ترکمنستان|شوروی ترکمنستان]] |established_date2 = ۳۰ افریل۱۹۱۸ |established_event3 = [[جمهوری سوسیالیستی شوروی ترکمنستان|شوروی ترکمنستان]] |established_date3 = ۱۳ مي ۱۹۲۵ |established_event4 = د بنسټ ایښودنی اعلان |established_date4 = ۲۲ اګست ۱۹۹۰ |established_event5 = له شوروی نه خپلواکی [[شوروی]] |established_date5 = ۲۷ اکتوبر ۱۹۹۱ |established_event6 = په رسمیت پیژندل شوی |established_date6 = ۲۶ ډسمبر ۱۹۹۱ |established_event7 = د اساسي قانون تصویر |established_date7 = ۱۸ مي ۱۹۹۲ |area_rank = 53rd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = ۴۹۱٬۲۱۰ |area_sq_mi = ۱۸۸٬۴۵۶ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_footnote =<ref>Государственный комитет Туркменистана по статистике: Информация о Туркменистане : [http://www.stat.gov.tm/ru/content/info/turkmenistan/ О Туркменистане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107073046/http://www.stat.gov.tm/ru/content/info/turkmenistan/ |date=2012-01-07 }}: Туркменистан — одна из пяти стран Центральной Азии, вторая среди них по площади (491,21 тысяч км2), расположен в юго-западной части региона в зоне пустынь, севернее хребта Копетдаг Туркмено-Хорасанской горной системы, между Каспийским морем на западе и рекой Амударья на востоке.</ref> |percent_water = ۴٫۹ |population_estimate = 5,171,943<ref name=unpop>{{cite journal |url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=World Population Prospects, Table A.1 |version=2008 revision |format=PDF |publisher=United Nations |author=Department of Economic and Social Affairs Population Division |year=2009 |accessdate=12 March 2009}}</ref> |population_estimate_rank = 117th |population_estimate_year = ۲۰۱۴ |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = ۱۰٫۵ |population_density_sq_mi = ۲۷٫۱ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 221st |GDP_PPP = $۹۳٫۲۷۱ میلیارد<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=44&pr.y=15&sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=925&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a=|title=Turkmenistan |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2 June 2016}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = ۲۰۱۶ |GDP_PPP_per_capita = $17,072<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $۳۵٫۳۹۸ میلیارد<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = ۲۰۱۶ |GDP_nominal_per_capita = $6,479<ref name=imf2/> |Gini_year = |HDI_year = ۲۰۱۴<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = ۰٫۶۸۸ <!--number only--> |HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=15 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref> |HDI_rank = ۱۰۹ مین |currency = [[منات ترکمستان]] |currency_code = TMT |country_code = TKM |time_zone = TMT |utc_offset = +۵ |drives_on = ښوی |calling_code = [[+۹۹۳]] |cctld = [[.tm]] }} ترکمنستان په لویدیځه اسیا کې په وچه کې را ایسار هېواد دی، چې شمال لویدیځ ته یې قزاقستان او شمال ختیځ ته یې اوزبیکستان، سویل ختیځ ته یې افغانستان، سویل او سویل لویدیځ ته یې ایران او لویدیځ ته یې کسپین یا خزر سیند موقعیت لري. د دغه هېواد پلازمېنه او لوی ښار عشق آباد دی. د مرکزي اسیا په هېوادونو کې کم نفوس لرونکی هېواد دی چې د وګړو شمېرو یې ۶ میلیونه کسو ته رسېږي. ترکمنستان په اسیا کې تر ټولو لږ وګړي لري. وګړي یې د  ترکمنانو په توګه پېژندل کېږي (چې د قومیت پر ځای یې په تابعیت ټینګار شوی دی).<ref>{{Cite book|last=Clark|first=Larry|title=Turkmen Reference Grammar|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|year=1998|page=50|language=en}}</ref>{{r|World Factbook}}<ref>{{Cite web|title=Turkmenian|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/turkmenian|access-date=13 December 2020|website=Ethnologue|language=en}}</ref> دغه سیمه چې اوس مهال د ترکمنستان په نوم پېژندل کېږي، له ډېر مهاله یې د ګڼ شمېر نورو ملتونو او کلتورونو د لارې په توګه عمل کړی. مروه یې د منځنۍ آسیا یو له پخوانیو آبادو ښارونو او د نړۍ یو له لویو ښارونو نه دی. په منځنیو پېړیو کې مروه د اسلامي نړۍ یو له لویو ښارونو او د ورېښمو لارې له مهمو تم ځایونو نه وه. ترکمنستان چې په ۱۸۸۱ ز کال کې د روسي سترواکۍ یوه برخه شو، خو وروسته یې په مرکزي اسیا کې په بلشویک ضد خوځښت کې مهم رول ولوباوه. په ۱۹۲۵ ز کال کې د شوروي اتحاد د بنسټ اېښودونکي جمهوریت په توګه په ترکمن شوروي سوسیالیست جمهوریت ((Turkmen SSR واوښت. دغه هېواد په ۱۹۹۱ ز کال کې د شوروي اتحاد له شیندل کېدو وروسته خپلواک شو.<ref>{{Citation|title=Turkmenistan|date=19 October 2021|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=25 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=State Historical and Cultural Park "Ancient Merv"|url=https://whc.unesco.org/en/list/886/|website=UNESCO-WHC}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tharoor|first=Kanishk|date=2016|title=LOST CITIES #5: HOW THE MAGNIFICENT CITY OF MERV WAS RAZED – AND NEVER RECOVERED|url=https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/12/lost-cities-merv-worlds-biggest-city-razed-turkmenistan|work=The Guardian|quote=Once the world's biggest city, the Silk Road metropolis of Merv in modern Turkmenistan destroyed by Genghis Khan's son and the Mongols in AD1221 with an estimated 700,000 deaths.}}</ref><ref name="World Factbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|title=Turkmenistan|work=The World Factbook|publisher=United States Central Intelligence Agency|access-date=25 November 2013|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110134553/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|url-status=dead}}</ref> ترکمنستان د طبیعي ګازو د زېرمو له مخې د نړۍ څلورم هېواد دی. د دغه هېواد ډېره برخه د قرا قروم یا تورې شګلنې دښتې په واسطه چاپېر شوی دی. له ۱۹۹۳ ز کال نه تر ۲۰۱۷ ز کال پورې، د دغه هېواد وګړو د دولت له خوا په وړیا ډول برېښنا، اوبو او طبیعي ګازو ته لاسرسی درلود.<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkmen-ruler-ends-free-power-gas-water-120631|title=Turkmen ruler ends free power, gas, water – World News|website=Hürriyet Daily News}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2019|page=30}}</ref> دغه هېواد د کمو بشري حقونو له امله په ځانګړې توګه له لږه کیو سره دچلند، مطبوعاتو د آزادۍ او مذهبي ازادیو په برخو کې له پراخو نیوکو سره مخامخ شوی دی. په ۱۹۹۱ ز کال کې، له شوروي اتحاد نه له خپلواکۍ وروسته، د ترکمنستان خپلواک دولت د دوو ځپونکو توتالیتر رژیمونو له خوا اداره کېږي. سفر مراد نیازوف (چې د ترکمن باشي یا «د ترکمنانو مشر» په توګه پېژندل کېږي)، تر ۲۰۰۶ ز کاله یعنې تر مړینې پورې یې د دغه هېواد ولسمشر و. په ۲۰۰۷ ز کال کې د غیر دیموکراتیکو ټاکنو په پایله کې قربان علي بردي محمدوف (نوموړی لومړی د ولسمشر مرستیال او بیا د ولسمشرۍ سرپرست(واکیال) شو) د دغه هېواد ولسمشر شو. د اعدام سزا په رسمي ډول، په ۲۰۰۸ ز کال کې په دغه هېواد کې منع شوه.<ref name="flee">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3007598.stm|title=Russians 'flee' Turkmenistan|work=BBC News|date=20 June 2003|access-date=25 November 2013}}</ref><ref name="Kerry">{{cite news|last1=Spetalnick|first1=Matt|title=Kerry reassures Afghanistan's neighbors over U.S. troop drawdown|url=https://www.reuters.com/article/us-centralasia-usa-kerry/kerry-reassures-afghanistans-neighbors-over-u-s-troop-drawdown-idUSKCN0SS0R720151103|access-date=23 August 2020|work=[[Reuters]]|date=3 November 2015}}</ref><ref name="constituteproject.org">[https://www.constituteproject.org/constitution/Turkmenistan_2008.pdf Turkmenistan's Constitution of 2008]. constituteproject.org</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/249665.stm|title=Asia-Pacific – Turkmenistan suspends death penalty|work=BBC News}}</ref> == سیاست == ترکمنستان له یوې پېړۍ نه د زیات وخت لپاره د روس د سترواکۍ د یوې برخې او وروسته د شوروي اتحاد د غړي په توګه (۶۷ کاله د شوروي اتحاد متحد جمهوریت و) د شوروي اتحاد له شیندل کېدو وروسته، د ۱۹۹۱ ز کال د اکتوبر په ۲۷ مه خپلواکي اعلان کړه.<ref name="Politics of Turkmen Soviet times">{{cite book|title=Turkmenistan Country Study Guide Volume 1|date=2011|publisher=International Business Publications|location=Washington DC|isbn=9781438749082|url=https://books.google.com/books?id=GzizDwAAQBAJ&pg=PA30}}</ref> د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند پخواني غړي سفر مراد نیازوف، له ۱۹۸۵ ز کال راهیسې، هغه مهال چې د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند مشر شو، تر ۲۰۰۶ ز کال پورې هغه مهال چې مړ شو، په ترکمنستان واکمني وکړه. د شوروي اتحاد له شیندل کېدو وروسته ،هغه په بشپړ ډول په هېواد کنترول وساته. د ۱۹۹۹ ز کال د دسمبر په ۲۸ مه د دغه هېواد مجلس (پارلمان) نیازوف د ټول عمر لپاره د ولسمشر په توګه اعلان کړ، هغه پارلمان چې یوه اونۍ وړاندې د رایو پر بنسټ ټاکل شوی و او یوازې هغو کسانو ورته ځانونه نوماند کړي وو، چې د ولسمشر نیازوف له خوا انتخاب شوي وو او د اپوزیسیون هېڅ نوماند ته په کې اجازه ور نه کړل شوه. د ۲۰۰۶ ز کال په دسمبر کې د نیازوف له مړینې راهیسې، د ترکمنستان ادارې د هېواد د پرانستلو په موخه یو لړازمېښتي ګامونه پورته کړل. د هغه ځای ناستي ولسمشر قربان علي بردي محمدوف، د نیازوف یو شمېر حیرانوونکې پریکړې، لکه: د اوپرا او سرکس ممنوعیت، لغوه کړې، په داسې حال کې چې یو شمېر نور قوانین، لکه: له سپینو موټرو پرته ،د نورو موټرو ممنوعیت وروسته رامنځته شو. د زده کړو په برخه کې د بردي محمدوف ادارې، لومړنۍ زده کړې له ۹ کلونو نه ۱۰ کلونو او لوړې زده کړې یې له ۴ کلونو نه ۵ کلونو ته زیاتې کړې. د دې په څنګ کې یې، له هغو لویدیځو هېوادونو سره چې د ترکمنستان د طبیعي ګازو سرچینو ته یې له لاسرسي سره لېوالتیا لرله، اړیکې پراخې کړې.<ref>{{Cite web|last=Editor|date=7 January 2018|title=Turkmenistan’s road police detain vehicles of all colours except white|url=https://en.hronikatm.com/2018/01/turkmenistans-road-police-detain-vehicles-of-all-colours-except-white/|url-status=dead|access-date=4 November 2021|website=Chronicles of Turkmenistan|language=en-US|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206224659/https://en.hronikatm.com/2018/01/turkmenistans-road-police-detain-vehicles-of-all-colours-except-white/}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sergeev|first1=Angel|title=Turkmenistan Bans All Non-White Cars From Capital|url=https://www.motor1.com/news/226932/turkmenistan-president-bans-black-cars/|access-date=4 February 2021|publisher=motor1.com|date=12 January 2018}}</ref> د ترکمنستان سیاست د ولمسشریز جمهوریت په اډانه کې جوړېږي چې ولسمشر د دولت او حکومت دواړو په سر کې ځای لري. د نیازوف تر واکمنۍ لاندې، ترکمنستان یو ګوندي نظام درلود، په داسې حال کې چې د ۲۰۰۸ ز کال په سپتمبر میاشت کې د خلکو شورا هغه پرېکړه لیک صادر کړچې، له مخې یې نوی اساسي قانون تصویب شو. اساسي قانون، د ۲۰۰۸ ز کال په دسمبر میاشت کې د خلکو شورا د له منځه تلو او د پارلمان په کچه کې د پراختیا لامل وګرځېد او د ګڼ شمېر سیاسي ګوندونو د جوړېدو اجازه یې ورکړه.<ref name="Turkmenistan Political Structure">{{cite web|title=Turkmenistan Politics|url=http://country.eiu.com/article.aspx?articleid=487259232&Country=Turkmenistan&topic=Summary&subtopic=Political+structure|website=The Economist Intelligence Unit}}</ref> پخوانی کمونیست ګوند، چې اوس مهال د ترکمنستان د دیموکراتیک ګوند په توګه پېژندل کېږي، د دغه هېواد مخکښ ګوند دی. دویم ګوند یې د صنعتګرو او کارجوړوونکو ګوند دی چې د ۲۰۱۲ ز کال په اګست میاشت کې جوړ شو. په دغه هېواد کې سیاسي لویې غونډې ناقانونه دي، یوازې هغه مهال چې دولت تحریم شي. په ۲۰۱۳ ز کال کې د لومړي ځل لپاره، په دغه هېواد کې څو ګوندي پارلماني ټاکنې ترسره شوې دي.<ref>{{cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/turkmenistan|title=Turkmenistan|access-date=12 February 2016|date=8 September 2014|تاريخ الأرشيف=15 February 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160215140250/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/turkmenistan|url-status=dead|خونديځ نېټه=15 February 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160215140250/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/turkmenistan|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160215140250/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/turkmenistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215140250/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/turkmenistan}}</ref><ref>{{cite news|url=http://carnegie.ru/2017/05/22/ru-pub-70020|script-title=ru:Независимому Туркменистану двадцать пять лет: цена авторитаризма|last=Stronski|first=Paul|date=22 May 2017|work=carnegie.ru|language=ru|access-date=23 May 2017}}</ref> === مقننه قوه === د ۲۰۲۰ ز کال په سپتمبر میاشت کې د ترکمنستان پارلمان د اساسي قانون اصلاحیه تصویب کړه چې له مخې یې د مشرانو جرګه رامنځته او پارلمان یې په دوو جرګو ووېشه. د مشرانو جرګې ته یې ولسي جرګه (په ترکمني کې: ولس مصلحتي) ویل کېږي چې ۵۶ غړي لري، ۴۸ یې د رایو پر بنسټ ټاکل کېږي او ۸ نور یې د ولسمشر له خوا انتصاب کېږي. له پخواني یوې جرګې لرونکي پارلمان سره، دغه مجلس یا ولسي جرګه ۱۲۵ چوکۍ لري، پارلمان ته اوس ملي شورا ویل کېږي (په ترکمني کې: Milli Geňeş) د مشرانو جرګې ټاکنې یې د ۲۰۲۱ ز کال د مارچ په ۲۸ مه نېټه او د ولسي جرګې وروستۍ ټاکنې یې، د ۲۰۱۸ ز کال د مارچ په ۲۵ مه ترسره شوې.<ref name="halk2">{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/turkmen-leader-signs-into-law-constitutional-changes-critics-fear-secures-lifetime-post/30857644.html|title=President For Life? Turkmen Leader Signs Mysterious Constitutional Changes Into Law|date=25 September 2020|publisher=[[RFE/RL]]}}</ref><ref name="halk3">{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/turkmenistan-senate-election-voters-two-hours-opposition/31173803.html|title=Turkmen Voters Given Two Hours To Cast Ballots In Senate Election|date=28 March 2021|publisher=[[RFE/RL]]}}</ref><ref name="dw">{{cite news|url=https://www.dw.com/ru/turkmenistan-vpervye-v-istorii-izbral-verhnjuju-palatu-parlamenta/a-57032707|title=Туркменистан впервые в истории избрал верхнюю палату парламента|language=Russian|date=28 March 2021|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref><ref name="mejlis2018">{{cite news|url=https://www.intellinews.com/turkmenistan-votes-for-a-new-rubber-stamp-parliament-138871/|title=Turkmenistan votes for a new 'rubber-stamp' parliament|date=26 March 2018|publisher=bne IntelliNews}}</ref><ref name="rlmejlis">{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/qishloq-ovozi-turkmenistan-berdymukhammedov-the-second/29115690.html|title=Turkmen Elections Look Like Next Step Toward Dynasty|publisher=[[RFE/RL]]|date=22 March 2018|first=Bruce|last=Pannier}}</ref> === بهرنۍ اړیکې === د ترکمنستان«د ناپېلتوب دایمي اعلامیه» په ۱۹۹۵ ز کال کې د ملګرو ملتونو سازمان له خوا په رسمیت وپېژندل شوه. پخواني ولسمشر سفر مراد نیازوف څرګنده کړې وه چې: ناپېلتوب په هر ډول څو ګوني دفاعي بنسټونو کې د ترکمنستان د ورګډ ېدلو مخه نیسي، خو اجازه لري چې پوځي همکارۍ ترلاسه کړي. ناپېیلی بهرنی سیاست، د دغه هېواد په اساسي قانون کې مهم ځای لري. ترکمنستان له ۱۳۹ هېوادونو سره دیپلوماتیکې اړیکې لري، چې مهم متحدین یې افغانستان، ارمنستان، ایران او روس دي. ترکمنستان د ملګرو ملتونو سازمان، د پیسو نړیوال صندوق، نړیوال بانک، اقتصادي همکاریو سازمان، د اروپا د امنیت او همکاریو د سازمان، اسلامي همکاریو سازمان، اسلامي پراختیايي بانک، اسیایي پراختیايي بانک، د بیارغونې او پرمختګ لپاره اروپايي بانک، د خوړو او کرنې سازمان او د ترکي کلتور د نړیوال سازمان غړیتوب لري.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/documents/ga/res/50/a50r080.htm|title=A/RES/50/80. Maintenance of international security|work=un.org}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.tm/en/mfa-en/diplomacy/diplomatic-relations|title=Diplomatic relations|work=Mfa.gov.tm|access-date=14 February 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102908/http://www.mfa.gov.tm/en/mfa-en/diplomacy/diplomatic-relations|archive-date=4 March 2016}}</ref> == اقتصاد == ترکمنستان په نړۍ کې د طبیعي ګازود لرلو له امله څلورم ځای لري او د نفتو د پام وړ زېرمې لري. دغه هېواد د خپلو اقتصادي اصلاحاتو په موخه له احتیاطي چلن نه کار اخلي او تمه لري چې د ګازو او پنبې د پلور له مخې خپل اقتصاد وساتي. په ۲۰۱۴ ز کال کې په دغه هېواد کې د بېکارۍ کچه ۱۱٪ وه.<ref>{{Cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2019}}</ref><ref name="World Factbook2">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|title=Turkmenistan|work=The World Factbook|publisher=United States Central Intelligence Agency|access-date=25 November 2013|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110134553/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۰۳ ز کال د اګست په ۱۴ مه د ولسي جرګې د پریکړې له مخې، په پام کې وه چې تر ۲۰۳۰ ز کال پورې ټولو وګړو ته د برېښنا، طبیعي ګازو، اوبو او مالګې په برخه کې سبسایډي ورکړل شي. دغې پریکړې ته د اړوندو اجرائیوي مقرارتو پر بنسټ، د دغه هېواد هر وګړي په هره میاشت کې ۳۵ کیلو واټه برېښنا او ۵۰ متر مکعبه طبیعي ګاز ته په وړیا ډول لاسرسی درلود. دولت ۲۵۰ لیتره (۶۶ ګیلنه) اوبه په ورځ کې ورته برابرولې، خو د ۲۰۱۹ ز کال په جنوري میاشت کې ټولې دغه سبسایډۍ لغوه شوې.<ref name="stat2020">{{cite book|title=Türkmenistanyň Ýyllyk Statistik Neşiri 2019 Ýyl|date=2020|place=Ashgabat|language=Turkmen, Russian, English|publisher=State Committee of Statistics of Turkmenistan}}</ref><ref>{{cite web|title=Country risk of Turkmenistan: Economy|url=https://import-export.societegenerale.fr/en/country/turkmenistan/economy-country-risk#:~:text=According%20to%20the%20updated%20IMF,post%2Dpandemic%20global%20economic%20recovery.|website=Societe Generale|publisher=Export Enterprises SA|access-date=27 January 2021}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="fpri">{{cite web|url=https://www.fpri.org/article/2020/06/central-asian-gas-exports-to-china-beijings-latest-bargaining-chip/|title=Central Asian Gas Exports to China: Beijing's Latest Bargaining Chip?|publisher=Foreign Policy Research Institute|date=16 June 2020|first=Maximilian|last=Hess}}</ref><ref name="eurnetgas">{{cite news|url=https://eurasianet.org/turkmenistan-big-on-gas-short-on-options|title=Turkmenistan: Big on gas, short on options|date=22 January 2021|first=Chris|last=Rickleton|publisher=Eurasianet}}</ref><ref name="manat">{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/turkmen-manat-fall/31076670.html|title=Turkmen Buy Foreign Currency On Black Market As Manat Falls Sharply|date=29 January 2021|publisher=RFE/RL}}</ref> ==تاریخ== ==کلتور== ==جغرافیه== ==اقتصاد== [[وېشنيزه:ترکمنستان]] [[وېشنيزه:هېوادونه]] [[وېشنيزه:د آسيا هېوادونه]] alwkzxlnfwoy3dh7z61g1tja0zcj9cv 0 8466 363684 358018 2026-05-03T04:30:34Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363684 wikitext text/x-wiki دا لاندې په [[افغانستان]] کې د پوهنتونونو یو لړلیک دی، چې د ولایتوتو په ترتیب اڼل شوي. ==بلخ== * [[د بلخ پوهنتون]] ( http://www.balkh-un.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109031351/http://www.balkh-un.edu.af/ |date=2010-01-09 }} ) == د هلمند ولايت == * [[د بست پوهنتون]] == د هرات ولايت == * [[د هرات پوهنتون]] == د کابل ولايت == * [[شارق پوهنتون]] * [[پيشگام د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.peshgam.edu.af/ ) * [[حربي پوهنتون]] * [[د افغانستان امريکايي پوهنتون]] ( http://www.auaf.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122221454/http://auaf.edu.af/ |date=2009-01-22 }} ) * [[د باختر پوهنتون]] ( http://www.bakhtar.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904010357/http://www.bakhtar.edu.af/ |date=2009-09-04 }} ) * [[د پيداگوگي پوهنتون]] * [[د خاوران ښونیزه موسسه]] * [[د دعوت پوهنتون]] * [[د كابل د پولي تكنيك پوهنتون]] * [[د كابل طبي پوهنتون]] * [[د مریم د لوړو زده کړو موسسه]] * [[د مولانا جلال الدین محمد بلخي د لوړو زده کړو موسسه]] * [[د میوند د لوړو زده کړو موسسه]] * [[رڼا د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.rihskabul.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930191557/http://www.rihskabul.com/ |date=2009-09-30 }}) * [[كابل پوهنتون]] * [[كاتب د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.kateb.edu.af/) * [[كاردان پوهنتون]] (http://www.kardan.edu.af/) == کندهار == * [[د كندهار پوهنتون]] == د خوست ولايت == * [[هرا پوهنتون]] * [[د خوست پوهنتون]] ( http://www.szu.edu.af/ ) * [[پامير پوهنتون]] == ننگرهار ولايت == * [[د ننگرهار پوهنتون]] * [[الفلاح پوهنتون]] * [[خراسان پوهنتون]] * [[تابش پوهنتون]] * [[اريانا د لوړو زده کړو مؤسسه]] * [[سپين غر د لوړو زده کړو مؤسسه]] * [[روښان د لوړو زده کړو مؤسسه]] * [[التقوا د لوړو زده کړو مؤسسه]] == د پکتيا ولايت == * [[د پکتيا پوهنتون]] == نور ولايتونه == * [[د البيروني پوهنتون]] ( http://www.au.edu.af/ ) * [[د باميان پوهنتون]] ( http://www.bu.edu.af/ ) * [[د بدخشان د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.badakhshan-in.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120709195407/http://www.badakhshan-in.edu.af/ |date=2012-07-09 }} ) * [[د پروان د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.fi.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219075133/http://www.fi.edu.af/ |date=2010-02-19 }} ) * [[د تخار پوهنتون]] ( http://www.tu.edu.af/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ) * [[د جوزجان پوهنتون]] ( http://www.ju.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220054929/http://www.ju.edu.af/ |date=2010-02-20 }} ) * [[د غزني پوهنتون]] ( http://www.ghi.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124091239/http://www.ghi.edu.af/ |date=2010-01-24 }} ) * [[فارياب د لوړو زده كړو موسسه]] ( http://www.fi.edu.af/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219075133/http://www.fi.edu.af/ |date=2010-02-19 }} ) * [[د لغمان پوهنتون]] {{د افغانستان پوهنتونونه}} [[وېشنيزه:زده كړه په افغانستان كې]] mtcem8hr6gxv6ipzxmi22sz9loa2f0g 0 10774 363663 326029 2026-05-03T00:25:32Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363663 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس |نوم= |انځور= |انځوراړوند= }} '''افغان بسکېټ''' د [[نيوزيلاند]] د يو دوديز بسکېټ نوم دی چې له کوکوا پوډرو، کوچي، اوړو او جوارو چې په سر يې د چاکلېټ کريم او چارمغز وي جوړېږي. د دغه بسکېټ د لومړنۍ ريسيپي او د لومړي ځل جوړېدو ځای او د نوم د ايښودلو په اړه مالومات نشته، خو همدا ريسيپي بيا د نيوزيلاند د اېډمونډز د پخلي د کتاب په ډېرو چاپونو کې راغلې. ==سرچينې== {{reflist}} == باندنۍ تړنې == *[http://tvnz.co.nz/view/page/410965/2312346 د افغان بسکېټ د جوړولو ريسيپي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617020556/http://tvnz.co.nz/view/page/410965/2312346 |date=2011-06-17 }} [[وېشنيزه:خوراکتوکي]] gjbva8sh9ffvd7h3qezugw24kk566ti 0 10916 363687 344140 2026-05-03T05:01:09Z ~2026-26860-82 39415 /* د کمپیوتر برخی */ 363687 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|240px|thumb|[[د ناسااميس په څيړنيز مركز]]كي [[د كولمبيا بر سولگر]]]] '''کمپیوټر (په انګلیسي: Computer) یو داسې عمومي او برېښنايي ماشین دی چې خام معلومات یا (Data) په خپلکار ډول پروسس او تنظیموي. که څه هم د محاسبې میخانیکي وسایل د انسانانو په ژوند کې له ډېر پخوا راهیسې موجود وو، خو لومړنی برېښنايي کمپیوټر د شلمې پېړۍ په منځنیو کلونو یعنې د ۱۹۴۰ او ۱۹۴۵ کلونو ترمنځ جوړ او پرمختګ ورکړل شو. هغه لومړني کمپیوټرونه ډېر لوی وو، د یوې سترې خونې په اندازه ځای یې نیوه، او د نننیو کمپیوټرونو په پرتله یې ډېره زیاته برېښنا مصرفوله.''' '''که د کمپیوټر تاریخ ته پام وشي، نو په پیل کې کمپیوټر یوازې د شمېرنې او حسابي مسئلو د حل لپاره کارېده، له همدې امله ورته د “شمېرونکي” نوم هم ورکول شوی و. خو د نن ورځې کمپیوټرونه یوازې د شمېرنې لپاره نه، بلکې د ژوند په نږدې ټولو برخو کې کارول کېږي، لکه تعلیم، طب، سوداګري، انجینري، بانکداري، مخابرات او نور.''' '''کمپیوټر داسې تعریفولی شو:''' '''کمپیوټر یو برېښنايي ماشین دی چې لومړني معلومات (Data) اخلي، هغه د مخکې جوړو شوو پروګرامونو (Programs) له مخې پروسس (Process) کوي، تحلیل او تجزیه کوي، او په ډېر دقت او چټکۍ سره پایلې تولیدوي، ساتي او یا یې ښکاره کوي.''' '''له دې تعریف څخه لاندې ټکي څرګندیږي:''' # '''کمپیوټر یو برېښنايي ماشین دی.''' # '''کمپیوټر هر ډول لومړني معلومات مني، په ځانګړي ډول هغه معلومات چې ډیجیټلي (Digital) بڼې ته د بدلېدو وړ وي.''' # '''کمپیوټر د پروګرام کولو وړتیا لري، یعنې د ځانګړو لارښوونو له مخې کار کوي.''' # '''کمپیوټر یو منطقي ماشین دی چې د معلوماتو تحلیل او تجزیه ترسره کوي.''' # '''کمپیوټر مسئلې په ډېر دقت او چټکتیا سره حلوي.''' # '''کمپیوټر حافظه (Storage/Memory) لري چې معلومات پکې ساتل کېږي.''' '''که په ورکړل شوي پروګرام یا لومړنیو معلوماتو کې تېروتنه وي، نو د کمپیوټر پایله هم ناسمه راځي.'''که چېرې په لومړنیو ورکړل شوو معلوماتو (Data) او یا په پروګرام (Program) کې کومه تېروتنه یا اشتباه نه وي، نو کمپیوټر حسابي او منطقي مسئلې پرته له غلطۍ او اشتباه حل کوي. په بل عبارت، کمپیوټر خپلې ټولې دندې د ورکړل شوي پروګرام او لومړنیو معلوماتو (Data) پر بنسټ ترسره کوي. ځینې وختونه کمپیوټر ورو کار کوي او سرعت یې کمېږي. نن ورځ ډېری وخت دا ستونزې د کمپیوټري ویروسونو له امله رامنځته کېږي. ویروسونه د کمپیوټر په سیستم منفي اغېز کوي، د حافظې ځای نیسي، پروګرامونه ورو کوي او کله ناکله مهم معلومات هم له منځه وړي. له همدې امله باید د کمپیوټر د ساتنې لپاره انټي‌ویروس (Antivirus) وکارول شي او له نامعلومو فایلونو او پروګرامونو څخه ډډه وشي. ==د کمپیوتر برخی== === حافظه (Memory) === حافظه هغه برخه ده چې معلومات، پروګرامونه او پایلې پکې ساتل کېږي. کمپیوټر د کار پر مهال اړین معلومات له حافظې څخه اخلي او بېرته پکې خوندي کوي. حافظه دوه ډوله وي: لنډمهاله حافظه (RAM) او دایمي حافظه (Storage) لکه هارډ ډیسک. === د کنترول برخه (Control Unit) === د کنټرول برخه د کمپیوټر د مغز په شان کار کوي. دا برخه د کمپیوټر ټولې برخې تنظیموي او هدایت ورکوي چې څه وخت او څنګه کار ترسره کړي. یعنې د معلوماتو جریان کنټرولوي او د پروګرام لارښوونې عملي کوي. === ورکړیز (Input Devices) === نني غړي هغه وسایل دي چې د هغوی له لارې معلومات کمپیوټر ته داخلیږي. لکه کیبورډ (Keyboard)، موږک (Mouse)، سکینر (Scanner) او مایکروفون (Microphone). د دې وسایلو په مرسته کاروونکی معلومات کمپیوټر ته ورکوي. === راکړیز غړي (Output Devices) === باندني غړي هغه وسایل دي چې د کمپیوټر پایلې کاروونکي ته ښکاره کوي. لکه مانیټر (Monitor)، چاپګر (Printer)، سپیکر (Speaker) او پروجکټر (Projector). دا وسایل د کمپیوټر د پروسس شوې پایلې د ښودلو لپاره کارول کېږي.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/computer|title=computer}}</ref> ==ماخذونه== [[وېشنيزه:کمپیوټر| ]] 6smd036t40wp01mqownxsme9s4ux9uo 0 19182 363713 352882 2026-05-03T10:41:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363713 wikitext text/x-wiki {{چارواکۍ}} [[دوتنه:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|بټنوک|د سعودي عرب د آل سعود ټبر اووم پاچا]] سلمان بن عبدالعزیز السعود (په عربي سلمان بن عبدالعزیز السعود، سلمان بن عبدالعزیز السعود [salˈmaːn ben ˈʕabd alʕaˈziːz ʔaːl saˈʕuːd] د ۱۹۳۵ ز کال د ډېسمبر په ۳۱ زېږېدلی) د سعودي عربستان پاچا دی، د ۲۰۱۵ ز کال د جنوري له ۱۵مې راهیسي واکمني کوي. واک ته تر رسېدو د مخه د ۲۰۱۲ کال د جون میاشتې له ۱۶مې نېټې څخه د ۲۰۱۵ کال د جنوري تر ۲۳ پورې د عربستان ولیعهد و. هغه د پاچا عبدالعزیز ۲۵ زوی او د هغه شپږم زوی دی چې د پاچا په توګه يې سلطنت کړی (نور یې سعود، فیصل، خالد، فهد او عبدالله وو). سلمان د پاچا عبدالعزیز او حسه بنت احمداسدیري زوی دی او له اووه سدیریونو (په سعودي عربستان کې د ملک عبدالعزیز ۷ زامن چې سکه وروڼه دي او د هغه مېرمنې حسې ته ویل کېږي ) څخه یو دی. هغه له ۱۹۶۳ کال راهیسې تر ۲۰۱۱ کال پورې د ۴۸ کلونو لپاره د ریاض مرستیال والي او وروسته د ریاض والي و او بیا د دفاع وزیر وټاکل شو. هغه په ۲۰۱۲ کال کې ولیهعد وټاکل شو. سلمان په ۲۰۱۵ کال کې د خپل ناسکه ورور عبدالله تر مړینې وروسته پاچا شو. د ۲۰۱۹ ز کال له ډېسمبر راهیسې د پاچا عبدالعزیز تر ټولو زوړ ژوندی زوی دی.     د پاچا په توګه د سلمان لوی نوښتونه د یمن په کورنۍ جګړه کې لاسوهنه، د سعودي د ۲۰۳۰ ز کال ليدلوری او په ۲۰۱۷ ز کال کې ښځو ته د موټر چلولو اجازه ورکول وو. د هغه زوی ولیعهد شهزاده محمد بن سلمان، د سعودي عربستان اصلي واکمن ګڼل کېږي.   <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48661233|title=Saudi Arabia: My experience as a female driver, one year on|work=BBC News|date=24 June 2019|access-date=17 August 2021}}</ref> == لومړنی ژوند == سلمان د ۱۹۳۵ ز کال د ډېسمبر په ۳۱ مه زېږېدلی او د سعودي عربستان  د لومړي پاچا او بنسټ اېښودونکي عبدالعزیز ۲۵م زوی دی. سلمان او د هغه شپږ سکه وروڼه اووه سدیري جوړوي. هغه د مربا په ماڼۍ کې لوی شوی. <ref name="Aawsat">{{cite web|title=Profile: New Saudi Defense Minister Prince Salman bin Abdulaziz|url=http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|work=Asharq Alawsat|access-date=14 February 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214200738/http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|archive-date=14 February 2015}}</ref><ref>{{cite journal|title=An Heir to the Kingdom: New Crown Prince Salman|journal=The Diplomat|date=July–August 2012|volume=35|pages=8–11|url=http://www.ids.gov.sa/sites/ar/Diplomat/Book%20Diplomat%2035.pdf|access-date=2022-03-01|archivedate=2013-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024162851/http://www.ids.gov.sa/sites/ar/Diplomat/Book%20Diplomat%2035.pdf}}</ref><ref>Alexander Bligh. From Prince to King; Succession to the throne in Saudi Arabia. New York, New York University Press (1984). Arabic edition: Alexander Bligh. Min amir ila malik. London, D.A. Publications (1989).</ref><ref name="nbhf">{{cite web|title=Crown Prince receives Lifetime Achievement Award in the field of Urban Heritage|url=http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|work=National Built Heritage Forum|access-date=17 July 2013|تاريخ الأرشيف=6 October 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|url-status=dead|خونديځ نېټه=6 October 2014|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006072727/http://www.nbhf.org.sa/english/LatestNews.aspx?id=965}}</ref> سلمان خپلې لومړنۍ زده‌کړې په پلازمېنه ریاض کې د شهزادګانو په ښوونځي کې ترلاسه کړې، هغه ښوونځۍ چې د پاچا عبدالعزیز له خوا د خپلو ماشومانو د زده‌کړې لپاره رامنځته شوی. هغه دیني او عصري علوم زده کړل. <ref>{{cite web|title=Arab Rulers' Academic Degrees, Majors at a Glance|date=11 June 2017|url=https://ifpnews.com/exclusive/arab-rulers-academic-degrees/|access-date=20 January 2019}}</ref><ref name="moi">{{cite web|title=His royal highness Prince Salman bin Abdulaziz|url=http://www.riyadh.gov.sa/en/Pages/Princes/Princes.aspx?ItemId=5|work=Ministry of Interior|access-date=12 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930121212/http://www.riyadh.gov.sa/en/Pages/Princes/Princes.aspx?ItemId=5|archive-date=30 September 2013}}</ref><ref name="sew1">{{cite web|title=Ministers with portfolio|url=http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|work=Saudi Embassy, Washington DC|access-date=19 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607004102/http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|archive-date=7 June 2012}}</ref> == د ریاض والي == سلمان د ۱۹۵۴ ز کال د مارچ په ۱۷ مه، د ۱۹ کلنۍ په عمر د ریاض ولایت مرستیال والي شو اود  ۱۹۵۵ز  کال د اپرېل میاشتې تر ۱۹مې نېتې په یاد موقف کې پاتې شو. هغه د ۱۹۶۳ ز کال د فبرورۍ په پنځمه نېټه د ولایت والي شو او په هغه موقف کې د ۲۰۱۱ ز کال د نومبر تر ۵ نېټې پاتې شو. <ref name="sew12">{{cite web|title=Ministers with portfolio|url=http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|work=Saudi Embassy, Washington DC|access-date=19 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607004102/http://www.saudiembassy.net/print/about/Biographies-of-Ministers.aspx|archive-date=7 June 2012}}</ref> د والي په توګه هغه له منځنۍ کچې ښار څخه پرمختللي ښار ته د ریاض په پرمختګ کې مرسته وکړه. هغه د سیلاني توب د یوې مهمې اړیکې په توګه د بهرنیو شتمنیو او د پانګو د پروژو د جذب له لارې خپل هېواد ته خدمت وکړ. هغه له لویديځ سره له سیاسي او اقتصادي اړیکو څخه ملاتړ وکړ. سلمان د خپلې حکومتولۍ په بهیر کې د سعود پاچا له پوهنتون څخه سلاکاران وګومارل. <ref>Joseph A. Kechichian. Succession in Saudi Arabia. New York: Palgrave, 2001. Print.</ref><ref name="pbs">{{cite web|title=Prince Salman bin Abdulaziz|url=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/episodes/the-saudi-question/whos-who-the-house-of-saud/prince-sulayman-ibn-abdul-aziz/2871/|work=PBS|date=7 October 2004|access-date=26 May 2012}}</ref> سلمان د پنځو لسیزو په بهير کې د رياض د والي په توګه د ظریفو روحاني، قبیله‌يي ګټو په مدیریت کې د هغه شهزاده په توګه چې د سعودي عربستان سیاست تعینوي ماهر شو. هغه د پاچا عبدالعزیز د څېړنو او ارشیف د بنسټ (KAFRA)، د پاچا عبدالعزیز د موزیم، د شهزاده سلمان د معلولیت د څېړنو مرکز او د بډوډو له ناروغانو څخه د شهزاده فهد بن سلمان د پالنې د خیریه بنسټ رئیس هم و.  <ref>[http://uk.businessinsider.com/heres-everything-we-know-about-the-new-saudi-king-2015-1?r=US Here's Everything We Know About The New Saudi King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018050803/http://uk.businessinsider.com/heres-everything-we-know-about-the-new-saudi-king-2015-1?r=US |date=2017-10-18 }} Business Insider. 23 January 2015. Retrieved 27 January 2015.</ref><ref>{{cite news|author=Sharif M. Taha|title=Sharjah ruler among 18 to be honored by Prince Salyman|url=http://arabnews.com/saudiarabia/article626065.ece|access-date=12 May 2012|newspaper=Arab News|date=5 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509193610/http://arabnews.com/saudiarabia/article626065.ece|archive-date=9 May 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=In-Depth Study of King Faisal's Life Urged|url=http://archive.arabnews.com/?page=1&section=0&article=109790&d=11&m=5&y=2008|access-date=8 June 2012|newspaper=Arab News|date=11 May 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616061137/http://archive.arabnews.com/?page=1|archive-date=16 June 2012}}</ref> کله چې هغه والي و، پاچا سلمان څو بهرني سفرونه وکړل. هغه په ۱۹۷۴ ز کال کې له کوېټ، بحرین او قطر څخه له یادو هېوادونو سره د سعودي د اړیکو د پیاوړي کولو لپاره لیدنه وکړه. په ۱۹۹۱ ز کال کې د کاناډا مونټ ریيل ښار ته  د سفر په بهیر کې یوه ګالري پرانیسته. په ۱۹۹۶ ز کال کې د پاریس ښار په الېزه ماڼۍ کې د فرانسې د وخت د ولسمشر جاکوس شېراک له خوا بدرګه شو. په همدې کال کې هغه بوسنيا او هرزګوینا ته سفر وکړ ، تر څو د دغه هېواد له مسلمانو ښاریانو سره مالي مرسته وکړي. سلمان په ۱۹۹۸ ز کال د اسیایي سفرونو په یوه برخه کې له پاکستان، جاپان، بروني او چین څخه لیدنه وکړه.  <ref>{{Cite journal|author1=Giorgio Cafiero|author2=Theodore Karasik|year=2017|title=King Salman's Return to Brunei Two Decades Later|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0168-ssoar-50995-9|journal=IndraStra Global|issue=3|page=5}}</ref><ref>{{cite web|title=الجولات الخارجية لسلمان.. دعم للعلاقات وتعزيز للرؤية السعودية|url=http://www.al-madina.com/node/386509|work=Al Madina|date=26 June 2012|access-date=14 February 2015|تاريخ الأرشيف=14 April 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509|url-status=dead|خونديځ نېټه=14 April 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414070304/http://www.al-madina.com/node/386509}}</ref> د واشنګټن پوست د راپور له مخې، د سعودي  ژورنالېست جمال خاشقجي «د ریاض د وخت پر والي شهزاده سلمان او له افعان مجاهدینو څخه د سعودي عربستان د ملاتړ کمېټې پر مشرتابه له سلفي افراطي ډلو څخه چې په افغانستان کې یې د شوروي خلاف جګړه کمزورې کوله، د غیر عاقلانه مالي ملاتړ  له امله نیوکه وکړه.»  <ref>{{cite news|title=Jamal Khashoggi's long road to the doors of the Saudi Consulate|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/jamal-khashoggis-long-road-to-the-doors-of-the-saudi-consulate/2018/10/12/b461d6f4-ce1a-11e8-920f-dd52e1ae4570_story.html?noredirect=on|work=The Washington Post|date=12 October 2018}}</ref> د سلمان په دوره کې ریاض د منځني ختيځ په تر ټولو غني او د سوداګرۍ او تجارت لپاره په مهم ځای بدل شو. د ښوونځیو، پوهنتونو او لوبغالو په ګډون د بنسټیزو پروژو په برخه کې هم پرمختګونه وشول. هغه د ولایت په اړه وویل: <ref name="Aawsat2">{{cite web|title=Profile: New Saudi Defense Minister Prince Salman bin Abdulaziz|url=http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|work=Asharq Alawsat|access-date=14 February 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214200738/http://www.aawsat.net/2011/11/article55244468|archive-date=14 February 2015}}</ref><blockquote>ماته د ریاض په سیمه کې هر کلی یا هر ښارګوټی ګران دی او زما په زړه کې ځانګړی ځای لري... زه په ریاض کې د هر ګام شاهد وم، ځکه له ریاض څخه د لرې‌والي فکر راته ستونزمن دی. <ref name="Aawsat2" /></blockquote> == په دویمه لیکه == سلمان د ۲۰۱۱ ز کال د نومبر په پنځمه، د لومړي وزیر دویم مرستیال او د دفاع وزیر، د خپل سکه ورور ولیعهد شهزاده سلطان ځای ناستی شو. ساتام بن عبدالعزیز د ریاض ولایت والي وټاکل شو. سلمان په ورته ورځ د ملي امنیت د شورا (NSC) غړی ونومول شو.  <ref>{{cite news|title=Saudi Arabia names Prince Salman as new defence minister|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15607814|access-date=26 May 2012|work=BBC News|date=5 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=The Allegiance Council|url=http://www.thefreelibrary.com/The+Allegiance+Council.-a0272373988|access-date=16 March 2013|work=APS Diplomat News Service|date=27 October 2011|archive-date=11 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130411223309/http://www.thefreelibrary.com/The+Allegiance+Council.-a0272373988|url-status=dead}}</ref> د اټکل له مخې: هغه د خپلو فردي ځانګړنو له امله د ځای ناستي‌توب په بېړنۍ کرښه کې ځای پر ځای شوی. تر هر څه وړاندې هغه د قونصلګرۍ او ديپلماتیک طبیعت لري. هغه د بچیانو په نوم د کورنۍ شورا (په عربي ژبه مجلس الاثرا) مشري وکړه، چې په ۲۰۰۰م کال کې د پاچا فهد په واسطه د کورنیو مسائلو د حل، هوکړو او د کورنۍ د ځینو غړو له خوا د هر ډول د شرم وړ چلند له عامولو څخه د مخنیوي د هڅو په موخه رامنځته شوې وه. په دویم قدم کې سلمان په شاهي کورنۍ کې په «منځني نسل» پورې تړاو لري، په دې توګه هغه کولی شي، له اجتماعي او فرهنګي پلوه د دواړو نسلونو تر منځ اړیکو ته پراختیا ورکړي. د هغه د واکمنۍ له اوږدې دورې څخه د یوې وروستۍ پایلې په توګه ویلی شو چې ،هغه د عربو او نړیوالې دایرې تر منځ د اړیکو یوې شبکې ته وده ورکړې ده.  <ref name="alakhbar">{{cite news|author=Basheer al Baker|title=Prince Sulayman Seeks Balance in Saudi Transitional Period|url=http://english.al-akhbar.com/content/prince-sulayman-seeks-balance-saudi-transitional-period|access-date=23 April 2012|newspaper=Al Akhbar|date=3 November 2011}}{{dead link|date=April 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=Talal Kapoor|title=Nayif's Passing – The Family Regroups|url=http://www.datarabia.com/royals/viewCommentary.do?id=88025|work=Datarabia|access-date=7 July 2012|date=2 July 2012|archive-date=17 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817042249/http://www.datarabia.com/royals/viewCommentary.do?id=88025|url-status=dead}}</ref><ref name="ata">{{cite journal|author=Amir Taheri|title=Saudi Arabia: Change Begins within the Family|journal=The Journal of the National Committee on American Foreign Policy|year=2012|volume=34|issue=3|pages=138–143|doi=10.1080/10803920.2012.686725|s2cid=154850947}}</ref> سلمان په بحرین کې د پوځي لاس‌وهنې پالیسۍ ته دوام ور کړ. سلمان د ۲۰۱۲ ز کال په اپرېل کې له امریکا او انګلیس څخه لیدنه وکړه، چېرې چې هغه د متحده ایالاتو له ولسمشر بارک اوباما او د بریتانیا له لومړي وزیر ډېوېډ کامرون سره ولیدل. په ۲۰۱۳ز کال کې يې د سعودي پوځي لګښتونو ته پام شو، چې ۶۷ میلیارد ډالرو ته لوړ شوي چې تر بریتانیا، فرانسې او جاپان وروسته یې د نړۍ په کچه څلورم ځای درلود. سلمان د دفاع د وزیر په توګه  د پوځ مشر و، چې په ۲۰۱۴ ز کال کې سعودي عربستان او نورو عربي هېوادونو له متحده ایالاتو سره د اسلامي دولت خلاف په سوریه او عراق کې په هوايي بریدونو کې برخه واخیسته. <ref>{{cite news|title=Saudi Prince dead, Salman likely successor|url=http://www.tradearabia.com/news/LAW_219067.html|access-date=17 June 2012|work=Trade Arabia|date=16 June 2012|archive-date=19 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619191540/http://www.tradearabia.com/news/LAW_219067.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|title=Al Saud move with speed to reconfigure top team after Nayef's death|journal=Gulf States Newsletter|date=21 June 2012|volume=36|issue=926|url=http://www.gsn-online.com/sites/default/files/GSN%20926.pdf|access-date=23 February 2013|archivedate=18 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018050815/http://www.gsn-online.com/sites/default/files/GSN%20926.pdf}}</ref><ref>"Saudis lead Middle East military spending". 14 April 2014. Al Jazeera. Retrieved 14 April 2014.</ref> == سرچینې == [[وېشنيزه:د سعودي عربستان پاچايان]] t5gq4fn4rlhy7i9gd8f5awyv9pt09ud 0 19811 363680 356395 2026-05-03T03:33:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363680 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} [[دوتنه:Julian Assange August 2014.jpg|بټنوک|جوليان پاؤل آسانج]] '''جوليان پاؤل آسانج''' ''([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Julian Paul Assange)'' (زوکړه : ۳ جولای ۱۹۷۱م کال) يو آستراليايي پسوللگر (خپروونکی)او ژورنالسټ دی. دی د [[ويکيليکس|ويکيلیکس]] وېبپاڼې او خپرونو پازوال (چلوونکی) هم وو چې له مخې يې په ۲۰۰۶م کال کې وروسته له اهمو لاسوندیزو اسنادو او کمپيوټري خپرونو د هېکولو (غلاکولو) مرکز ([[بنسټ]]) کېښود . ویکيليکس په ځانگړي توگه خپل شهرت په ۲۰۱۰ م کال کې اله وموند کله چې د [[امریکایې پوځ]] او ډیپلوماتانو لاسوښنه د [[چلسي مېنېنگ]] لخوا برملا يا افشا کړه. آسانج له هماغه کال راهیسې د [[امریکا]] په متحدو ايالاتو کې د څار او تحقیق لاندې شو. په هممهاله کال د [[سويډن]] د خلکو د څار ادارې لخوا ورباندې د جنسي زور زیاتی لرلو يو تحقیقي چاره پیل شوه. ګواکی ښاعلی آسانج جنسي زور زیاتی کړئ دی.<ref name="aklagaretimeline">{{cite web|url=http://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter//|title=Events concerning Julian Assange in chronological order|date=1 July 2014|access-date=12 March 2015|تاريخ الأرشيف=6 March 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|url-status=dead|خونديځ نېټه=6 March 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306200942/https://www.aklagare.se/In-English/Media/The-Assange-Matter/The-Assange-Matter/}}</ref> په ۲۰۱۲ م زېږدی کې [[سويډن]] ته ذږد آسانج سپارلو حکم شوی ؤ په هغه وخت کې آسانج په لندن کې د [[آېکوادور]] هېواد [[سفارت]] ته د [[سیاسي پناه]] لپاره غوښتنه وکړه او د افریل میاشتی په یولسم 11’4’2019 د بریتانیا پولیسو له خوا ونیول شو. == مخينه == آسانج د [[سهيلي کوينزلېنډ]] په ښار کې په [[ټاؤنزوېل]] کې زېږېدلی.<ref name="Kwek">Glenda Kwek [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/magnet-for-trouble-how-assange-went-from-simple-island-life-to-hightech-public-enemy-number-one-20101208-18pb3.html "Magnet for trouble: how Assange went from simple island life to high-tech public enemy number one,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 8 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>[http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 "Wikileaks founder Julian Assange a born and bred Queenslander,"] ''[[The Courier-Mail]]'', 29 July 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> دی د کرېسټین آن آسانج په کاله کې د ني هاکنزچې په کال ۱۹۵۱م زېږدي کې زېږېدلی ؤ وزېږېد.<ref>[http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/18203286 "Family notices,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 10 March 1951. Retrieved 17 March 2014.</ref> يو ښکارندگر (Visual Artist) <ref>David Leigh and Luke Harding, ''WikiLeaks: Inside Julian Assange's War on Secrecy'' (London: Guardian Books, 2011; rev. edn. Guardian Books / Faber and Faber, 2013), p. 34.</ref> او جان شپټون يو د جگړې ضد فعال او جوړؤونکی دی .<ref name="ShiptonGuilliat">Richard Guilliatt, [http://www.theaustralian.com.au/news/features/like-father-like-son/story-e6frg8h6-1226663757794/ "For John Shipton, the Wikileaks Party isn't just a political cause,"] ''[[The Australian]]'', 15 June 2013. Retrieved 16 March 2014.</ref> جوړه د آسانج د زېږون څخه دمخه پرېژه کړې وه.<ref name="ShiptonGuilliat"/> کله چې آسانج د يو کال شو مور یې ريچارډ برېټ آسانج سره واده وکړ.<ref name="ManneCypherpunk">Robert Manne, [http://www.themonthly.com.au/julian-assange-cypherpunk-revolutionary-robert-manne-3081 "The cypherpunk revolutionary: Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123182511/http://www.themonthly.com.au/julian-assange-cypherpunk-revolutionary-robert-manne-3081 |date=2013-01-23 }} ''[[The Monthly]]'', March 2011. Retrieved 16 March 2014. "By the time he was addressing audiences worldwide, his 'father'—which Assange informed me is an amalgam of Brett Assange and John Shipton, created to protect their identities".</ref><ref name="Khatchadourian">Raffi Khatchadourian, [http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all "No secrets: Julian Assange's mission for total transparency,"] ''[[The New Yorker]]'', 7 June 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>[http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/12/09/assange.profile/ "The secret life of Julian Assange,"] [[CNN]], 2 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> هغه يو لوبگر ؤ چې هغې ورته خپل په يوې وړه کۍ د تياتر کمپنۍ کې ځای ورکړی ؤ.<ref name="LismoreFeain">Dominic Feain, [http://www.northernstar.com.au/story/2010/07/29/wikileaks-founders-lismore-roots/ "WikiLeaks founder's Lismore roots,"] ''Northern Star'', 29 July 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> هغوی بيا په کال ۱۹۷۹م زېږدي کې پرېژه وکړه او د آسانج مور د لیئف مينيل سره په اړیکه کې شوه چې ليئف هېملټن باندې هم يادېده. دوی د آستراليا د نوي پیرډلې يوې کورنۍ غړيتوب درلودل، چې مخکې له هغه چې د آسانج مور ورڅخه کال ۱۹۸۲م زېږدي کې جلا شي نويو ځوی يې هم وزېږاوه.<ref name="RundleUnauthorised">Guy Rundle, [http://www.crikey.com.au/2011/09/23/rundle-on-the-assange-bio-not-a-manuscript-that-anyone-would-intend-to-publish/ "Assange bio: not a manuscript anyone would intend to publish,"] ''[[Crikey]]'', 23 September 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', pp. 37–38.</ref> آسانج د يو کډوال په څېرخپل وړوکتوب تېر کړی . ده په دېرشو راز رازو د [[استرالیا|آستراليا]] په ښارگوټو کې ژوند کړی.<ref name="AssangeTime">Massimo Calabresi, [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2034488,00.html "WikiLeaks' war on secrecy: truth's consequences,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225000914/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2034488,00.html |date=2016-02-25 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]'', 2 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref name="InterviewObristOne">Hans Ulrich Obrist, [http://www.e-flux.com/journal/view/232 "In conversation with Julian Assange, Part I,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507214151/http://e-flux.com/journal/view/232 |date=2011-05-07 }} e-flux, May 2011. Retrieved 14 March 2014.</ref> کله چې بيا دی د کمکيتوب څخه ځلميتوب ته په رسېدو شو نو خپل مور او مېرېزي ورور سره په مېلبورن ښار کې د وېکټوريه ایالت کې استوگن شو.<ref name="ManneCypherpunk"/><ref name="Ghosting">Andrew O'Hagan, [http://www.lrb.co.uk/v36/n05/andrew-ohagan/ghosting "Ghosting: Julian Assange,"] ''[[London Review of Books]]'', vol. 36, no. 5 (6 March 2014), pp. 5–26. Retrieved 15 March 2014.</ref> == زده کړې == هغه ډېر ښونځي بدل رابدل کړل برسېره په ډېرو ښوونځيو يې د گولمار لومړني ښونځي کې چې په نیو ساؤت وېلز کې ؤ زده کړې له (۱۹۷۹ـ ۱۹۸۳ زېږدي ) پورې کړي<ref name="LismoreFeain"/> او همدارنگه متوسطې زده کړې له ټاؤنزوېل سټېټ های سکول څخه کړي.<ref>[http://www.gilimbaa.com.au/newsarchive/535 "Jeremy Geia first Australian to interview Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140126000224/http://www.gilimbaa.com.au/newsarchive/535 |date=2014-01-26 }} Gilimbaa, 24 October 2012. Retrieved 16 March 2014.</ref> آسانج پاتې منځنۍ زده کړې په کور کې هم پرمخ وړي.<ref name="Khatchadourian"/> آسانج د کمپيوټر خپرؤونې ، شمېر پوهنې او پنځپوهنې زده کړې د مرکزي کوينزلېنډ پوهنتون کې کال ۱۹۹۴م زېږدي کې ترسره کړې <ref>Frazer Pearce, [http://www.themorningbulletin.com.au/story/2010/12/18/wikileaks-mastermind-usq-university-julian-assange/ "Assange studied at CQU,"], ''[[The Morning Bulletin]]'', 18 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> او د مېلبورن پوهنتون کې له (۲۰۰۳م زېږدي ـ ۲۰۰۶م زېږدي) خپلې زده کړې ترسره کړې .<ref name="ManneCypherpunk"/><ref>[http://www.stuff.co.nz/technology/digital-living/524296/Meet-the-Aussie-behind-Wikileaks "Meet the Aussie behind Wikileaks,"] Stuff, 7 August 2008. Retrieved 21 March 2014. First published in ''[[The Sydney Morning Herald]]''.</ref> زده کړه يې د لوړې ډگرۍ وه.<ref name="DanielAssange">Sarah Whyte, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/driven-to-dissent--like-father-like-son-20101204-18kpr.html "Driven to dissent—like father, like son,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 6 December 2010. Retrieved 21 March 2014.</ref> == کمپيوټري غلا == په ۱۹۸۷ زېږدي کې آسانج د مينډاکس (له هورېس څخه : سپلنډډ مينډاکس: ٫٫مانا: نوميالی درواغجن،، ) تر نامه د هېکنگ (کمپيوټري لاسوندونو غلا) پیل کړه.<ref name="Khatchadourian"/><ref name="Underground">Suelette Dreyfus, [http://www.underground-book.net/ ''Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier''], with research by Julian Assange (Sydney: Random House, 1997).</ref> هغه او دوه نورو چې د ٫٫ټراکس،، او ٫٫پرايم سسپکټس،، په نوم پېژندل کېدل يوه د کمپيوټري لاسوندونو د اخلاقي غلا ډله جوړه کړه چې يې د نړېوال بلواگر(International Subversives)<ref name="Khatchadourian"/> په نوم ونومؤله . په همدې مهال دوی د امريکا د دفاع وزارت پنټاگون او نورو دولتي ژغورونکو ادارو تخنيکي لاسوندونو ته لار پيدا کړه . پدغو کې د مايل نېټ ، د يو اېس نېوي ، ناسا او د آستراليا د باندنيو مخابراتي کميټې (Australia's Overseas Telecommunications Commission) ، سټي بېنک ، لاکهېډ مارټين ، موټورولا ، پاناسونيک او زيروکس او د آستراليا يوه ملي پوهنتون چې لا ټروبي پوهنتون نومېږي لاسوندونو ته يې لار ومونده او همدارنگه يې د سټانفورډ پوهنتون نړېوالې تخنيکي څانگې SRI ته لاسرسی ترلاسه کړ.<ref>Sharon Weinberger, [http://www.aolnews.com/2010/04/07/who-is-behind-wikileaks/ "Who is behind WikiLeaks?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222024155/http://www.aolnews.com/2010/04/07/who-is-behind-wikileaks/ |date=2010-12-22 }} [[AOL]] News, 7 April 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> په هغه باندې گمان ؤ چې د وانک (ورمز اگېنسټ نيوکلئير کېلر) يې په ناسا کې په کال ۱۹۸۹م زېږدي ترلاس لاندې کړی ؤ ، خو هغه منلې نده.<ref name="ManOfMystery"/><ref>Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', p. 42.</ref> د ۱۹۹۱م ز. سپتمبر کې د مېلبورن ستر ترمینل کې لاس لرلو څرک او په نورټېل (يو کاناډايي گڼملتيز مخابراتي شرکت ) کې لاس لرل زبات شوي ؤ.<ref name="Khatchadourian"/> د آستراليا فدرالي پولیسو ډلې د آسانج د تيليفوني کرښې ته وردننه شوي ؤ چې دی يې د يو موډيم کارولو کې بې قانونه گڼلی ؤ ، چې لمخې يې په اکتوبر کې د هغه په کور چاپه ورواچوله چې يې په يو دېرش ځلې لاسونديزو غلاؤ باندې کال ۱۹۹۴م.ز جريمه کړ.<ref>Richard Guilliatt, [http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 "Rudd Government blacklist hacker monitors police,"] ''[[The Australian]]'', 30 May 2009. Retrieved 17 March 2014.</ref> د ۱۹۹۶ ز.کال ډسمبر کې دی په ۲۵ جرمونو پړ وگڼل شو او (وروسته يې له هغو جرمونو څخه شپږ يې ورڅخه وايستلې) ورڅخه وغوښتل شول چې ۲۱۰۰ آستراليايي ډالره د جريمې په توگه ورکړي<ref name="Khatchadourian"/> خو د ښه سلوک له کبله له بنده وژغورل شو.<ref name="ManOfMystery">Bernard Lagan, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/international-man-of-mystery-20100409-ryvf.html "International man of mystery,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 10 April 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref name="TeenHacker">David Leigh and Luke Harding, [http://www.guardian.co.uk/media/2011/jan/30/julian-assange-wikileaks-profile "Julian Assange: the teen hacker who became insurgent in information war,"] ''[[The Guardian]]'', 30 January 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> دی يوځل په ماشومتوب کې هم په ورته جرمونو کې نیول شوی ؤ خو حکومت د هغه د ماشومتوب له کبله چې د جرم په کولو او مانا نه پوهېده پرې ايښي ؤ.<ref name="HackingTrialSMH">Adrian Lowe, [http://www.smh.com.au/national/for-lonely-teenager-assange-a-computer-was-his-only-friend-20110114-19rcq.html "For lonely teenager Assange, a computer was his only friend,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 15 January 2011. Retrieved 31 March 2014.</ref><ref name="HackingTrialOz">Lauren Wilson, [http://www.theaustralian.com.au/news/nation/assanges-hacking-offences-laid-bare/story-e6frg6nf-1225989039445 "Assange's hacking offences laid bare,"] ''[[The Australian]]'', 17 January 2011. Retrieved 31 March 2014.</ref><ref name="WildChild">Stuart Rintoul and Sean Parnell, [http://www.theaustralian.com.au/in-depth/wikileaks/julian-assange-wild-child-of-free-speech/story-fn775xjq-1225969230839 "Julian Assange, wild child of free speech,"] ''[[The Australian]]'', 11 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', pp. 44.</ref> د قضايي پرېکړو د خلاسون څخه وروسته آسانج مېلبورن ته کډه شو چې هلته د يوگړې سرپرست په نفقه يې ژوند ته ادامه ورکړه.<ref name="TeenHacker"/> == کمپيوټري خپرؤونې == په ۱۹۹۳م ز کال آسانج د وېکټوريه پولیس ته د ماشومانو څخه د ناوړه گټو اخيستنې څانگې ته تخنيکي لارښؤونې ورکړې او په څارگريزو چارو کې يې مرستې هم ورکؤلې.<ref>Steve Butcher, [http://www.theage.com.au/victoria/assange-helped-our-police-catch-child-pornographers-20110211-1aqnl.html "Assange helped our police catch child pornographers,"] ''[[The Age]]'', 12 February 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> په هم مهاله کال کې يې يو عام گټه انټرنټي شبکه په آستراليا کې پرانیسته چې نوم يې ورته د ښاريه انټرنټي شبکې عام لاسرسی (Suburbia Public Access Network) ورکړ. هغه په کال ۱۹۹۴م زېږدي کې په کمپيوټري پروگرامنگ پیل وکړ چې د پراخ خپروونکي کونترول پروټوکول (Transmission Control Protocol) خپرونې جوؤونکی او د پورټ سکېنر سټروب (۱۹۹۵م.زکال) بنسټگر هم دی.<ref name="ManneCypherpunk"/><ref>[http://suburbia.org.au/Suburbia_Public_Access_Network/home.html Suburbia Public Access Network.] Retrieved 17 March 2014.</ref> د کمپيوټر عام گټو زېرمو پاڼو څخه د پوسټگرېس SQL توکبنسټ (۱۹۹۶م.ز) برخوال او ونډه وال دی.<ref>Julian Assange, [http://seclists.org/bugtraq/1995/Mar/65 "Strobe v1.01 super optimised TCP port surveyor,"] Seclists.org, 9 Mar 1995. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://hpux.connect.org.uk/hppd/hpux/Networking/Admin/strobe-1.06 "Strobe 1.06: A super optimised TCP port surveyor,"] HP-UX Porting and Archive Centre. Retrieved 17 March 2014.</ref> په همدې کال د يوز نېټ د پوستکاليو لاندې کولو پروگرام (NNTPCache) جوړؤونکی هم دی .<ref>[http://www.postgresql.org/community/contributors/ "Contributor profiles,"] Postgresql.org. Retrieved 29 November 2010.</ref><ref>[http://git.postgresql.org/gitweb/?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author "PostgreSQL commits,"] Git.postgresql.org. Retrieved 17 March 2014.</ref> په کال ۱۹۹۷م زېږدي کې يې (ربرهاؤس ډينايبل انکريپشن) جوړؤونکی چې لمخې يې شفرلوستنه يا پټ تورو لوستونکی پروگرام ؤ.<ref>[http://www.spinics.net/lists/nntpcache/threads.html NNTPCache Mailing List.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007091118/http://www.spinics.net/lists/nntpcache/threads.html |date=2016-10-07 }} Retrieved 17 March 2014.</ref> همدارنگه د وېبپاڼې لپاره ځانگړې شوې پلټن پاڼه چې سرفرا (Surfraw) نومېده په ۲۰۰۰م زېږدي کې جوړه کړه.<ref>Ryan Singel, [http://archive.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks "Immune to critics, secret-spilling WikiLeaks plans to save journalism ... and the world,"] ''[[Wired (magazine)|Wired]]'', 3 July 2008. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Suelette Dreyfus, [http://fc04.deviantart.net/fs71/f/2013/121/3/8/rubber_hose_cryptographically_deniable_file_system_by_l33tn3rdz-d63qcd2.pdf The Idiot Savants' Guide to Rubberhose.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319233505/http://fc04.deviantart.net/fs71/f/2013/121/3/8/rubber_hose_cryptographically_deniable_file_system_by_l33tn3rdz-d63qcd2.pdf |date=2014-03-19 }} Retrieved 17 March 2014.</ref> په همدې کال کې د يوې پخوانۍ اوزاري پاڼې AUCRYPTO <ref name="JustBetweenUs"/> ته د ورځينيو خبرو او اندونو لپاره دننه په پاڼه کې انټرنټ ټولگي سر سمبالگر شو چې يې په ښه توگه د پاڼې عمومي امنیت وساته.<ref name="JustBetweenUs">Suelette Dreyfus, [http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/network-this-is-just-between-us-and-the-spies-1126316.html "Network: This is just between us (and the spies),"] ''[[The Independent]]'', 15 November 1999.</ref> دغه وېبپاڼه په کمپيوټر کې د انټرنټي او کمپيوټري امنیت او حفاظت لپاره ښې مشورې ورکولې چې يو وخت په ۱۹۹۶م <ref name="Harding, p. 45">Leigh and Harding, ''WikiLeaks'', p. 45.</ref> زېږدي کې یې ۵۰۰۰ ثبت شوي غړي درلودل او شاوخوا په نړۍ کې د سيولټ ډريفيوز انډرگراؤنډ (Suelette Dreyfus's Underground خپرونې لپاره په امنيتي څېړنو کال ۱۹۹۷م زږدي لگيا وه.<ref>[http://surfraw.alioth.debian.org/ Surfraw: Shell Users' Revolutionary Front Rage Against the Web.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517055745/http://surfraw.alioth.debian.org/ |date=2018-05-17 }} Retrieved 17 March 2014.</ref> يو کتاب يې د څېړنو په درشل کې د آستراليا د کمپيوټري غلو په هکله او د ځينو انټرنټي بلواگرو په هکله وکيښ .<ref name="Underground"/><ref>Annabel Symington, [http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets "Exposed: Wikileaks' secrets,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429142257/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets |date=2016-04-29 }} ''[[Wired UK|Wired]]'', 1 September 2009. Retrieved 17 March 2014.</ref> په ۱۹۹۸م زېږدي کې آسانج په گډه د نورو ملکارانو يې د ارتمین ټکنالوژي (Earthmen Technology ) په نوم کمپنۍ بنسټ کېښود.<ref name="WildChild"/> په ۱۹۹۹م زېږدي کې آسانج د Leaks.org په نوم ډومېن انټرنټ کې راجستر کړ ، خو لکه څنگه چې ده پدغې نوې پاڼې لیکلي ؤ چې ٫٫ ما هېڅ هم ندي ترسره کړي ،،"<ref name="WildChild"/> بيا هم ده داسې نوي څه کړي ؤ چې د امنيت ملي ادارې ته يې يو تخنیک په اگست کال ۱۹۹۹م زېږدي کې په لاس ورکړ چې د هرچا بهرني او کورني غږونه يې د ټیلیفون له لارې ترلاسه کول . ورسته بيا ده پخپله ووېل ، ٫٫ دا تخنیک باید چې ټول اندېښمن کړي ځکه چې لمخې يې د هر يو کس باندني او کورني ټیلیفوني مرکې او زنگونه ثبتوي ، بېل يې په څو برخو وېشي او بيا يې د يو بې مسولیته څارگرې ادارې په آرشيف کې خوندي کوي ،،"<ref name="JustBetweenUs"/> دغه عمل د آسانج سره تلپاتې اندېښنه شوه چې وروسته يې په کال ۲۰۱۲م زېږدي کې د ( Cypherpunks) په نوم خپل لیکل شوي کتاب کې يادونه کړې ، په همدې کتاب کې یې د انټرنټي نړۍ په هکله اټکلونه او وړاندوينې داسې کړي ، ٫٫ انټرنټ زموږ د مصونیت لويه ذريه ، خو دغه ذريه يې په ډېرو سختو خطرناکو شونتياؤ او ټولواکمنتيا بدله کړې چې هېڅکله مو نه ؤ لیدلي،،.<ref name="CypherpunksBook">Julian Assange, Jacob Appelbaum, Andy Müller-Maguhn, and Jérémie Zimmermann, ''Cypherpunks: Freedom and the Future of the Internet'' (New York and London: OR Books, 2012).</ref> == ويکيلیکس == په [[مېلبورن پوهنتون]] کې د آسانج د لوړو زده کړو د څه مودې وروسته ، هغه او څو نورو ملگرو يې په کال ۲۰۰۶م زېږدي کې د ویکيلیکس بنسټ کېښود . آسانج د مشاور په توگه په مشورتي جرگه گۍ غړيتوب لري<ref>[https://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board WikiLeaks' Advisory Board.] Wikileaks. Retrieved 17 March 2014.</ref> او خپل ځان د مسول چلؤونکي په توگه راپېژني.<ref>[http://www.theguardian.com/world/blog/2010/dec/03/julian-assange-wikileaks "Julian Assange answers your questions,"] ''[[The Guardian]]'', 3 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> له ۲۰۰۷م زېږدي ـ ۲۰۱۰م زېږدي پورې آسانج د ویکيلیکس لپاره د بسپنې راټولؤنې په يون افریقا ته ، آسيا ته ، اروپا او سهيلي (شمالي) امریکا ته د سفرونه وکړل.<ref name="Khatchadourian"/><ref name="InterviewObristOne"/><ref name="InterviewObristTwo">Hans Ulrich Obrist, [http://www.e-flux.com/journal/in-conversation-with-julian-assange-part-ii/ "In conversation with Julian Assange, Part II,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402051332/http://www.e-flux.com/journal/in-conversation-with-julian-assange-part-ii/ |date=2016-04-02 }} e-flux, 30 March 2008. Retrieved 18 March 2014.</ref><ref name="NeverSame">Julian Assange, [http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/julian-assange-i-knew-my-life-would-never-be-the-same-2358653.html "Julian Assange: 'I knew my life would never be the same',"] ''[[The Independent]]'', 22 September 2011. Retrieved 18 March 2014.</ref><ref name="PentagonHunt">Philip Shenon, [http://www.thedailybeast.com/articles/2010/06/10/wikileaks-founder-julian-assange-hunted-by-pentagon-over-massive-leak.html "Wikileaks founder Julian Assange hunted by Pentagon over massive leak,"] ''[[The Daily Beast]]'', 10 June 2010. Retrieved 18 March 2014.</ref> ویکيلیکس په ډېره لويه کچه پټ راز لرونکي دولتي لاسوندونه له ۲۰۰۶م زېږدي څخه تر ۲۰۰۹م زېږدي پورې افشا او خپاره کړل ، چې له لويه سره يې ډېره پاملرنه ترلاسه کړه.<ref name="WikiLeaksYear">[https://wikileaks.org/wiki/Category:Years Leaks by Year], WikiLeaks. Retrieved 15 March 2014.</ref> خو وروسته له هاغه چې د چلسي مېننگ لخوا په لاس ورغلي لاسوندونه خپاره شول نو يې په کورنو کې بحثونه راپارول او ساحه ورباندې تنگه کړله.<ref>Greg Mitchell, ''The Age of WikiLeaks: From Collateral Murder to Cablegate (and Beyond)'', (New York: Sinclair Books, 2011), ch. 1.</ref> د مېننگ لخوا خپاره شويو لاسوندونو کې د افغانستان په هکله هېواد کې ډله ییزې وژنې چې له اپرېل ۲۰۱۰م زېږدي تر جولای ۲۰۱۰م زېږدي ترسره شوي وې په بر کې نیولې او د عراق د هېواد چې يوازې په اکتوبر ۲۰۱۰م زېږدي کې ډله ییزې وژنې ترسره شوې وې په بر کې نیولې.<ref>{{YouTube|5rXPrfnU3G0|''Collateral Murder''}}, 5 April 2000. Retrieved 28 March 2014.</ref> برسېره په دې د ټولو اهمو لاسوندونو څخه درېيمه برخه چې شاؤخوا يو میلیون لاسوندونه د دیپلوماتیکو اړیکو په هکله راڅرخي په نومبر ۲۰۱۰م زېږدي کې شواهد راڅپړل او د گونتانامو لاسوندونه چې په اپرېل ۲۰۱۱م زېږدي سمبال شوي ول په بر کې نیول. د اسانج په هکله څو ډؤله اندونه رامنځته شول . د آستراليا پخوانۍ لومړۍ وزيرې جوليه گېلارډ د ده فعالیتونه غیر قانوني وبلل، <ref>[http://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikileaks-acting-illegally-says-gillard-20101202-18hb9.html "WikiLeaks acting illegally, says Gillard,"] ''[[Sydney Morning Herald]]'', 2 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> خو دی يې د آستراليا د قانون ماتؤونکی ونه گاڼه .<ref>Dylan Welch, [http://www.smh.com.au/technology/technology-news/julian-assange-has-committed-no-crime-in-australia-afp-20101217-190eb.html "Julian Assange has committed no crime in Australia: AFP,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 17 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> [[جو بايډن]] د امریکا مرستيال ولسمشر آسانج ته د ترهگر خطاب وکړ ، ځینو بيا د ده د اعدام غږ پورته کړی ؤ .<ref>Ewen MacAskill, [http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/19/assange-high-tech-terrorist-biden "Julian Assange like a hi-tech terrorist, says Joe Biden,"] ''[[The Guardian]]'', 20 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Tom Curry, [http://www.nbcnews.com/id/40517039/ns/politics/40516927 "McConnell optimistic on deals with Obama,"] NBC News, 5 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Senate Minority Leader [[Mitch McConnell]].</ref><ref>Shane D'Aprile, [http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist "Gingrich: Leaks show Obama administration 'shallow,' 'amateurish',"] The Hill, 5 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Former House Speaker [[Newt Gingrich]].</ref><ref>Martin Beckford, [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8171269/Sarah-Palin-hunt-WikiLeaks-founder-like-al-Qaeda-and-Taliban-leaders.html "Sarah Palin: hunt WikiLeaks founder like al-Qaeda and Taliban leaders,"] ''[[The Daily Telegraph]]'', 30 November 2010. Retrieved 17 March 2014. Former Vice-Presidential candidate and [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Sarah Palin]].</ref><ref>Kathleen Troia McFarland, [http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/ "Yes, WikiLeaks is a terrorist organization and the time to act is now,"] [[Fox News Channel|Fox News]], 30 November 2010. Retrieved 17 March 2014. [[Fox News Channel|Fox News]] commentator and former Pentagon advisor [[Kathleen Troia McFarland]].</ref><ref>[http://www.cbc.ca/news/politics/flanagan-regrets-wikileaks-assassination-remark-1.877548 "Flanagan regrets WikiLeaks assassination remark,"] CBC News, 1 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Charlie Smith, [http://www.straight.com/news/police-complaint-filed-after-tom-flanagan-calls-assassination-wikileaks-julian-assange "Police complaint filed after Tom Flanagan calls for assassination of Wikileaks' Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111233159/http://www.straight.com/news/police-complaint-filed-after-tom-flanagan-calls-assassination-wikileaks-julian-assange |date=2014-11-11 }} Straight.com. 4 December 2010. Retrieved 17 March 2014. [[Tom Flanagan (political scientist)|Tom Flanagan]], a former aide to the Canadian prime minister, [[Stephen Harper]].</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.com/2010/12/07/fox-news-bob-beckel-calls_n_793467.html "Fox News' Bob Beckel calls for 'Ilegally' killing Assange: 'A dead man can't leak stuff',"] ''[[The Huffington Post]]'', 7 December 2012. Retrieved 17 March 2014. [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Bob Beckel]].</ref><ref>Haroon Sidiqqui and Matthew Weaver, [http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/01/us-embassy-cables-executed-mike-huckabee "US embassy cables culprit should be executed, says Mike Huckabee,"] ''[[The Guardian]]'', 1 December 2010. Retrieved 17 March 2014. Former [[List of Governors of Arkansas|Governor of Arkansas]] and [[Fox News Channel|Fox News]] commentator [[Mike Huckabee]].</ref><ref name=mich>Amy Davidson, [http://www.newyorker.com/online/blogs/closeread/2013/08/michael-grunwald-and-the-assange-precedent-problem.html "Michael Grunwald and the Assange precedent problem,"] ''[[The New Yorker]]'', 18 August 2013. Retrieved 17 March 2014. ''[[Time (magazine)|Time]]'' correspondent [[Michael Grunwald]].</ref> د آسانج ملاتړ ته عام وگړي راجگ شول او ورسره سره د برازيل د ولسمشرې [[لوييز اناچيو لولا دا سلوا]] لخوا هم ورته د ملاتړ غږ پورته شو .<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7xAY7KkcUYk "President Lula shows support for Wikileaks,"] YouTube, 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11966193 "Wikileaks: Brazil President Lula backs Julian Assange,"] BBC News, 10 December 2010. Retrieved 10 December 2010.</ref> همدارنگه د روسيې صدراعضم [[ولادمير پوتين|ولادمیر پوتین]]<ref>Maria Antonova, [http://news.smh.com.au/breaking-news-world/putin-leads-backlash-over-wikileaks-boss-detention-20101209-18rgi.html "Putin leads backlash over WikiLeaks boss detention,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Luke Harding, [http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/09/julian-assange-nobel-peace-prize "Julian Assange should be awarded Nobel peace prize, suggests Russia,"] ''[[The Guardian]]'', 9 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> او ځینو فعالینو او مخورو کسانو لکه [[طارق علي]]<ref>[http://www.democracynow.org/blog/2012/8/20/craig_murray_and_tariq_ali_speak_in_support_of_wikileaks_julian_assange_outside_ecuadorean_embassay "Craig Murray and Tariq Ali speak in support of WikiLeaks' Julian Assange outside Ecuadorean embassy,"] [[Democracy Now]], 20 August 2012. Retrieved 21 March 2014.</ref> ، [[جان پېري بارلؤ]] <ref>James Ball, [http://www.support-julian-assange.com/wikileaks-supporters-plan-us-foundation-to-restore-funding/ "WikiLeaks supporters plan US foundation to restore funding,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106074842/http://www.support-julian-assange.com/wikileaks-supporters-plan-us-foundation-to-restore-funding/ |date=2014-01-06 }} Support Julian Assange Website, 20 April 2012. Retrieved 21 March 2014.</ref>، [[ډانيل اېلسبرگ]] <ref>[http://www.democracynow.org/2010/12/31/pentagon_whistleblower_daniel_ellsberg_julian_assange "Whistleblower Daniel Ellsberg: Julian Assange is not a terrorist,"] [[Democracy Now]], 31 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.accuracy.org/release/2404-ex-intelligence-officers-others-see-plusses-in-wikileaks-disclosures/ "Ex-intelligence officers, others see plusses in WikiLeaks disclosures,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728221345/http://accuracy.org/release/2404-ex-intelligence-officers-others-see-plusses-in-wikileaks-disclosures/ |date=2018-07-28 }} Institute for Public Accuracy, Media Release, 7 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref>، [[مېري کوستاکيديس]] <ref>[https://www.getup.org.au/campaigns/core-member/assange/sign-the-petition "Julian Assange: sign the petition,"] GetUp! Action for Australia, 2012. Retrieved 21 March 2014.</ref>، [[جان پیلگر]] <ref name="PilgerWar">John Pilger, [http://johnpilger.com/articles/the-war-on-wikileaks-a-john-pilger-investigation-and-interview-with-julian-assange "The war on WikiLeaks: a John Pilger investigation and interview with Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128192158/http://johnpilger.com/articles/the-war-on-wikileaks-a-john-pilger-investigation-and-interview-with-julian-assange |date=2021-01-28 }} [[John Pilger]] Website, 13 January 2011. Retrieved 19 March 2014.</ref><ref>John Pilger, [http://johnpilger.com/articles/wikileaks-is-a-rare-truth-teller-smearing-julian-assange-is-shameful "WikiLeaks is a rare truth-teller. Smearing Julian Assange is shameful,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117102734/http://johnpilger.com/articles/wikileaks-is-a-rare-truth-teller-smearing-julian-assange-is-shameful |date=2021-01-17 }} [[John Pilger]] Website, 14 February 2013. Retrieved 19 March 2014.</ref>، [[واگهن سمېت]] <ref>[http://www.thedailybeast.com/articles/2011/11/02/julian-assange-s-guardian-angel-frontline-club-founder-vaughan-smith.html "Julian Assange's guardian angel,"] ''[[The Daily Beast]]'', 2 November 2011. Retrieved 21 March 2014.</ref><ref>Charles M. Sennott, [http://www.globalpost.com/dispatches/globalpost-blogs/groundtruth/vaughan-smith-julian-assange "A bold stand in support: Vaughan Smith on Julian Assange,"] ''[[GlobalPost|Global Post]]'', 15 July 2012. Retrieved 17 March 2014.</ref> او [[اولېور سټون]] لخوا هم وستایل شو.<ref name="MooreStone">Michael Moore and Oliver Stone, [http://www.nytimes.com/2012/08/21/opinion/wikileaks-and-the-global-future-of-free-speech.html "WikiLeaks and free speech,"] ''[[The New York Times]]'', 21 August 2012. Retrieved 17 March 2014.</ref> د ۲۰۱۰م زېږدي کال د سېم اېډمز اېوارډ سره پای ته ورسېد ، چې آسانج د اکتوبر په مياشت کې خپله ستاینیزه ترلاسه کړه.<ref>Ray McGovern, [https://therealnews.com/t2/component/content/article/57-ray-mcgovern/462-julian-assange-honored-at-london-press-conference "Julian Assange honored at London press conference,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028134157/http://therealnews.com/t2/component/content/article/57-ray-mcgovern/462-julian-assange-honored-at-london-press-conference |date=2010-10-28 }} ''The Real News'', 25 October 2010. Retrieved 19 March 2014.</ref> همدارنگه په ډسمبر کې د عامو کارونو څخه د توپیریزې ستاینیزه ، د [[لې ـ موندې]] خپرؤنۍ څخه یې د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاینیزه چې دی یې د کال مخور بللی ؤ ترلاسه کړله <ref>Sylvie Kauffmann, [http://www.lemonde.fr/documents-wikileaks/article/2010/12/24/defis-et-limites-de-la-transparence_1457338_1446239.html#ens_id=1450400 "WikiLeaks: défis et limites de la transparence,"] ''[[Le Monde]]'', 24 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.abc.net.au/news/2010-12-24/assange-named-le-monde-man-of-the-year/1884984 "Assange named Le Monde Man of the Year,"] [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] News, 24 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> ، له ټایمز څخه یې هم همدارنگه د ډېرو لوستونکو د ټاکنې ستاينیزه د کال مخور انسان په توگه ترلاسه کړله .<ref>Megan Friedman, [http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ "Julian Assange: readers’ choice for Time’s person of the year 2010,"] ''[[Time (magazine)|Time]]'' Newsfeed, 13 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Barton Gellman, [http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2036683_2037118_2037146,00.html "Runners-Up Julian Assange,"] ''[[Time (magazine)|Time]]'', 15 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref> د هغه د ژوند کړووړو برسېره پوره ژوندلیک لیکنې لپاره ۱.۳ میلیونه ډالرو بسپنه ومنل شوه<ref>Paul Sonne, [http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052970203568004576043894046208056?mg=reno64-wsj&url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB10001424052970203568004576043894046208056.html "Assange memoir sold in U.S., U.K.,"] ''[[The Wall Street Journal]]'', 27 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Ravi Somaiya, [http://www.nytimes.com/2010/12/28/world/europe/28wiki.html "WikiLeaks founder signs book deal,"] ''[[The New York Times]]'', 27 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Kevin Dolak, [http://abcnews.go.com/Politics/wikileaks-julian-assange-signs-13-million-book-deal/story?id=12480583 "Julian Assange signs $1.3 million book deal,"] [[American Broadcasting Company|ABC]] News, 26 December 2010. Retrieved 16 March 2014.</ref> او د اټاليايي يوې خپرؤونکې (رولنگ سټون) دی د کال ځلېدونکي ستوري يا راک سټار آف دي اير ونوماوه .<ref>Nick Squires, [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8200997/WikiLeaks-Julian-Assange-crowned-Rock-Star-of-the-Year-by-Italian-Rolling-Stone.html "WikiLeaks: Julian Assange crowned 'Rock Star of the Year' by Italian Rolling Stone,"] ''[[The Daily Telegraph]]'', 14 December 2010. Retrieved 19 March 2014.</ref><ref>Nick Pisa, [http://www.dailymail.co.uk/news/article-1338566/Julian-Assange-dubbed-Rockstar-Year-Italys-Rolling-Stone.html "Bare-chested Julian Assange dubbed Rockstar of the Year by Italy's Rolling Stone,"] ''[[The Daily Mail]]'', 15 December 2010. Retrieved 19 March 2014.</ref> وروسته کال د فبروري په میاشت کې جوليان آسانج د سيډني د سولې له بنسټ څخه د سرو زرو مډال د سولې او نياؤ (عدالت) لپاره ترلاسه کړ ، چې مخکې لده يې يوازې درې کسانو ته ورډالۍ کړي ول ، لکه [[نېلسن مانډېلا|نیلسن مانډېلا]] ، [[دلای لامه]] او د بوديزم د دین مخور مشر [[دايساکو ايلکیدا]] ته ورکړي ول.<ref>Isabel Hayes, [http://news.smh.com.au/breaking-news-national/julian-assange-awarded-sydney-peace-medal-20110202-1ad7y.html "Julian Assange awarded Sydney peace medal,"] ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 2 February 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> دوه وونۍ وروسته د ده په نوم يو سوداگري نښه په اروپا کې د ده لخوا لاسلیک شوه ، چې لمخې یې د خبريالانو ، خبر رپوټرانو ، ژورنالستانو ، د رسالو د خپرؤونکو ، تعلیمي اداراتو او وخت تېرېؤ څانگو لپاره د بيان د ازادي نښې په توگه وکارېده .<ref>[http://trademark.markify.com/trademarks/ctm/julian+assange/009734096 "Word mark Number 009734096: Julian Assange,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022002331/http://trademark.markify.com/trademarks/ctm/julian+assange/009734096 |date=2013-10-22 }} Markify. Application filed 14 February 2011, trademark registered 23 June 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Josh Halliday, [http://www.theguardian.com/media/2011/feb/28/julian-assange-trademark-name "WikiLeaks founder Julian Assange applies to trademark his name,"] ''[[The Guardian]]'', 28 February 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref><ref>Patrick Barkham, [http://www.theguardian.com/media/2011/mar/01/why-julian-assange-trademarking-name "Why is Julian Assange trademarking his name?"] ''[[The Guardian]]'', 1 March 2011. Retrieved 16 March 2014.</ref> دی د ډېرې مودې راهیسې د آستراليا د ژورنالستانو د اتحادې افتخاري غړی ؤ ،<ref>[http://www.abc.net.au/news/2010-12-23/journalists-union-shows-support-for-assange/2383428 "Journalists' union shows support for Assange,"] [[Australian Broadcasting Corporation|ABC]] News, 23 December 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Alex Massie, [http://blogs.spectator.co.uk/alex-massie/2010/11/yes-julian-assange-is-a-journalist/ "Yes, Julian Assange is a journalist,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319222937/http://blogs.spectator.co.uk/alex-massie/2010/11/yes-julian-assange-is-a-journalist/ |date=2014-03-19 }} ''[[The Spectator]]'', 2 November 2010. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>[http://www.spiegel.de/international/world/star-lawyer-alan-dershowitz-assange-is-a-new-kind-of-journalist-a-746942.html "Star lawyer Alan Dershowitz: Assange is a new kind of journalist,"] ''[[Der Spiegel]]'', 22 February 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> ده د مارتا گېلهورن ستاينیزه د ژورنالیزم لپاره په جون مياشت کې ترلاسه کړله .<ref>Jason Deans, [http://www.theguardian.com/media/2011/jun/02/julian-assange-martha-gelhorn-prize "Julian Assange wins Martha Gellhorn journalism prize,"] ''[[The Guardian]]'', 2 June 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Joel Gunter, [http://www.journalism.co.uk/news/julian-assange-wins-martha-gellhorn-prize-for-journalism/s2/a544492/ "Julian Assange wins Martha Gellhorn Prize for Journalism,"] [[Journalism.co.uk]], 2 June 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> او همدارنگه یې د وونۍ ستاینیزه يې د ژورنالیزم په برخه کې د بې جوړې برخه وال ترلاسه کړله .<ref>Glenn Greenwald, [http://www.salon.com/2011/11/27/wikileaks_wins_major_journalism_award_in_australia/ "WikiLeaks wins major journalism award in Australia,"] ''[[Salon (website)|Salon]]'', 27 November 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref><ref>Margaret Simons, [http://www.crikey.com.au/2011/11/28/walkley-awards-decide-julian-assange-is-a-journalist/ "Walkley Awards decide Julian Assange is a journalist,"] ''[[Crikey]]'', 28 November 2011. Retrieved 17 March 2014.</ref> له مخکې کالونو څخه یې په ۲۰۰۹م زېږدي کې د برتانيې مېشتې امنسټي انټرنېشنل څانگې لخوا د نوې مېډيا په نوم ستاینیزه ترلاسه کړې وه .<ref>Dan Nystedt, [http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs "Wikileaks leader talks of courage and wrestling pigs,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140319221831/http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs |date=2014-03-19 }} ''[[Computerworld]]'', 27 October 2009. Retrieved 17 March 2014.</ref> == قانوني ځای يې == == د اېکوادور په سفارت کې يې کار == == لیکلي نښېرونه == == گډې لیکنې او کتابونه == == مدني ژوند == == جوليان آسانج په رسنيؤ کې == == سرچينې == {{Reflist|30em}} # https://en.wikipedia.org/wiki/Julian_Assange ==باندنۍ تړنې== * {{Gutenberg author | id=Assange,+Julian | name=Julian Assange}} * {{Internet Archive author |sname=Julian Paul Assange}} * {{TED speaker|julian_assange}} {{Authority control|PND=143399217|LCCN=n/98/37452|VIAF=168093721|TSURL=viaf/168093721|VIAF-1=68241727|NOTES=VIAF included(s)}} <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]] --> {{Persondata | NAME = Assange, Julian | ALTERNATIVE NAMES = Assange, Julian Paul | SHORT DESCRIPTION = آستراليايي journalist, programmer and Internet activist | DATE OF BIRTH = 3 July 1971 | PLACE OF BIRTH = Townsville, Queensland, Australia | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Assange, Julian}} [[وېشنيزه:Julian Assange| ]] [[وېشنيزه:1971 births]] [[وېشنيزه:Living people]] [[وېشنيزه:Activists from Melbourne]] [[وېشنيزه:Alternative journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي activists]] [[وېشنيزه:آستراليايي computer programmers]] [[وېشنيزه:آستراليايي expatriates in the United Kingdom]] [[وېشنيزه:آستراليايي Internet celebrities]] [[وېشنيزه:آستراليايي freelance journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي libertarians]] [[وېشنيزه:آستراليايي memoirists]] [[وېشنيزه:آستراليايي political journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي political writers]] [[وېشنيزه:آستراليايي publishers (people)]] [[وېشنيزه:آستراليايي television journalists]] [[وېشنيزه:آستراليايي whistleblowers]] [[وېشنيزه:Cypherpunks]] [[وېشنيزه:Founders]] [[وېشنيزه:Fugitives wanted by Sweden]] [[وېشنيزه:Fugitives wanted on sex crime charges]] [[وېشنيزه:Internet activists]] [[وېشنيزه:Journalists from Melbourne]] [[وېشنيزه:Media critics]] [[وېشنيزه:Open content activists]] [[وېشنيزه:People from Townsville]] [[وېشنيزه:Political party founders]] [[وېشنيزه:University of Melbourne alumni]] [[وېشنيزه:WikiLeaks]] [[وېشنيزه:The Wikileaks Party politicians]] [[وېشنيزه:TED speakers]] g6bej3e3r67zvejy3jd2sewqv0xwe1n 0 25208 363671 317257 2026-05-03T01:58:45Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363671 wikitext text/x-wiki {{ودانۍ مالوماتبکس}} '''باچا خان پوهنتون''' یو عام پوهنتون دی چې د پاکستان هېواد، [[خیبر پښتونخوا]] په[[چارسده ولسوالۍ|چارسدې]] ولسوالۍ کې موقعیت لري.<ref name=":0">{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=http://www.bkuc.edu.pk/ |access-date=2016-01-20 |archive-date=2016-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127203406/http://bkuc.edu.pk/ |url-status=dead }}</ref> د چارصدې پوهنتون جولای په درېیمه، ۲۰۱۲مه نیټه جوړ شو چې موخه یې د څېړنو او تعلیم په وسیله د پوهې او زده کړې هدف رسول وه.<ref name=":0" /> ==پوهنځي== په دې پوهنتون کې د انگلیسي، ځمکپوهنې (جيالوجي)، جیوتخنیکپوهنتې (بایو ټېکنالوژۍ)، شمېرپوهنې، بوټپوهنې (باټني)، کیمیا، پنځپوهنې (طبیعیات یا فېزېکس)، کمپیوټرپوهنې، مېنېجمنټ ساینس (مدیریت) ، ټولنپوهنې (سوشیالوژۍ)، کرنې (زراعت) او خزدکپوهنې (علم الحشرات یا اېنټامولوژي) څانگې شاملې دي. پر دې سربېره په دغه پوهنتون کې د پښتونخوا د مطالعاتو څېړنیز مرکز هم دی. == ترهگریزه برید== {{آرنۍ|۲۰۱۶ز کال چارصده پوهنتون ترهگریز برید}} د جون په ۲۰مه نیټه، ۲۰۱۶ز کال [[د پاکستان تحریک طالبان|تحریک طالبان]] غړو د خیبرپښتونخوا ایالت، چارصدې ولسوالۍ په باچا خان پوهنتون وسله وال برید وکړ چې په ترڅ کې یې ۲۲ زده کړیالان (محصلین) ووژل شول او څه باندې ۶۰ ټپیان شول چې په وژل شویو او ټپیانو کې څوکیداران، محصلین، استادان او نور شامل دي.<ref>{{Cite web|title = Pakistan Charsadda: Gun battle at Bacha Khan university|url = http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-35359072|website = BBC News|access-date = 2016-01-20}}</ref> په ورته وخت کې د باچا خان په پوهنتون باندې د برید مسؤلیت پاکستاني طالبانو په غاړه اخیستی او ویلي یې دي چې دا برید یې په قابیلي سیمو کې د پاکستاني پوځ د عملیاتو په غچ کې کړی دی. په چارسده کې پر باچاخان پوهنتون له برید نه پس د پاکستان د پوځ ویاند وویل په برید کې څلورو وسلوالو برخه اخیستې وه، څلور واړه وژل شوي او دوی پوره معلومات لري چې دوی څوک وو ؟ څنگه یې برید ترتیب کړ؟ او د چا په اشاره یې دا هرڅه وکړل؟ عاصم باجوه دا هم وویل چې دوی کافي شواهد او معلومات راټول کړي چې په تناظر کې یې دوی پلټنې کوي خو په دې اړه یې رسنیو ته نور معلومات ورنکړل. ==دا هم وگورئ== {{Portal|خيبر پښتونخوا|پوهنتون}} *[[عبدالولي خان پوهنتون]] *[[سوات پوهنتون]] *[[د پاکستان پوهنتونونه]] ==سرچینې== {{reflist}} [[وېشنيزه:پاکستان کې سوداگریز ښوونځي]] [[وېشنيزه:پاکستان کې د کمپیوټرپوهنې انسټېټیوټونه]] [[وېشنيزه:د خیبر پښتونخوا پوهنتونونه]] l6ag9h7iwpxnmw7h90odzgl7urk09dx 0 25907 363715 350350 2026-05-03T10:55:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363715 wikitext text/x-wiki '''[[سوني ارېکسن]] کا750'''{{Lang-en|Sony Ericsson K750i}} د سوني‌ارېکسن شرکت یو موبایل او د «کا» د ډول څخه دی چې په ۲۰۰۵ز کال کې بازار ته وړاندې شوی دی. دا گرځند (مبایل) د کمپنۍ له خوا له عرضه کولو څخه مخکې په خپل کوډ نوم چې کلارا (Clara) و؛ نومېدو. == قیمت == د دې گرځند موبایل قیمت په [[بریتانیا]] کې 79 [[سټرلینگ پونډ|پونډ]]ه او په [[استرالیا]] کې د 100 څخه تر 200 [[اسټرالیای ډالر|ډالر]]ه دی. == بهرنۍ تړنې == * [http://greg.mcmull.in/how-dismantle-sony-ericsson-k750i-and-fit-new-casing HOW TO: Dismantle a Sony Ericsson k750i and fit a new casing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303202835/http://greg.mcmull.in/how-dismantle-sony-ericsson-k750i-and-fit-new-casing |date=2016-03-03 }} * [http://www.topsony.com/forum/showthread.php?t=49 Upgrading K750 to W800 software (unofficial hack)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.butkaj.com/w800i K750 running W800 firmware (pictures and differences)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316150716/https://www.butkaj.com/w800i |date=2016-03-16 }} * [http://www.sonyericsson.com/cws/products/mobilephones/overview/k750i Official K750i website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090321024257/http://www.sonyericsson.com/cws/products/mobilephones/overview/k750i |date=2009-03-21 }} ** [http://developer.sonyericsson.com/wportal/devworld/phones/phone-overview/k750i?cc=gb&lc=en Official K750 specifications on the Sony Ericsson Developer website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512015044/http://developer.sonyericsson.com/wportal/devworld/phones/phone-overview/k750i?cc=gb&lc=en |date=2011-05-12 }} ** [http://www.sonyericsson.com/spg.jsp?cc=global&lc=en&ver=4001&template=pc3_2_3_1&zone=pc&lm=pc3_2&pid=10242&esi=true Official Sony Ericsson press images of the K750] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015233609/http://www.sonyericsson.com/spg.jsp?cc=global&lc=en&ver=4001&template=pc3_2_3_1&zone=pc&lm=pc3_2&pid=10242&esi=true |date=2007-10-15 }} ** [http://developer.sonyericsson.com/wportal/devworld/2.627/download/dw-70824-wpk750r1a?cc=gb&lc=en Official K750 whitepaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716104623/http://developer.sonyericsson.com/wportal/devworld/2.627/download/dw-70824-wpk750r1a?cc=gb&lc=en |date=2011-07-16 }} {{سوني‌ارېکسن}} [[وېشنيزه:سوني ارېکسن گرځند ټېلېفونونه|کا 750]] b56fkardqwavehf4zijdl9xwbctg6av 0 56617 363716 340246 2026-05-03T11:06:14Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363716 wikitext text/x-wiki يو '''سيکولر دولت''' یا سيکولر هېواد په ([[انګلیسي|انګرېزي]]: '''Secular State''') هغه نظریه ده چې په سیکولاریزم پورې اړوند ده، چې له مخې یې یو دولت په رسمي بڼه په مذهبي مسایلو کې بې پلوه وي او له دین او بې دیني څخه ملاتړ نه کوي. یو سیکولار دولت دا ادعا لري چې له خپلو ټولو اتباعو سره د هغوی د مذهب په پام کې نیولو نه پرته په مساویانه ډول چلند کوي او مدعي وي چې د مذهبي اعتقاداتو، تړاو یا د کومو نورو ځانګړنو لرونکو وګړو پر وړاندې له ترجیحي کړنو ډډه کوي.<ref name="MadeleyEnyedi2003">{{cite book|author-first1=John T. S.|author-last1=Madeley|author-first2=Zsolt|author-last2=Enyedi|title=Church and State in Contemporary Europe: The Chimera of Neutrality|url=https://books.google.com/books?id=n5Brda6FmswC|year=2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-5394-5|page=14}}</ref> سیکولار دولتونه کوم دولتي دین/ترجیحي دین (د بېلګې په توګه یو رسمي دین) یا د هغه معادل نه لري، که څه هم د دولتي رسمي دین نشتوالی په دې معنی نه ده چې یو دولت له هره اړخه په بشپړه توګه سیکولار یا مساوات غوښتونکی دی. د بېلګې په توګه، ځینې دولتونه کوم چې خپل ځان سیکولار بولي خو بیا هم په خپلو ملي سرودونو او بیرغونو کې مذهبي ارجاعات لري یا هم داسې قوانین لري چې تر نورو دینونو یوه دین ته پکې ترجیح ورکړل شوې وي.[[دوتنه:Secular States Map.svg|thumb|400px|{{legend|#2c89a0|سيکولر هېوادونه}} {{legend|red|ديني هېوادونه}} {{legend|#ACACAC|په کافي اندازه مالومات نشته}}]] == مبدا او تمرین == سیکولاریزم کېدای شي د یوه دولت په جوړولو (د بېلګې په توګه، د شوروي جمهوریتونو اتحاد، متحده ایالات، هند) یا وروسته سیکولاریز کېدو سره (لکه فرانسه یا نیپال) رامنځته شي. په فرانسه کې د laïcité خوځښتونه او په متحده ایالتونو کې د کلیسا او دولت بېلتون د سیکولاریزم عصري [[مفاهمه|مفاهیم]] تعریف کړل. د امریکا متحده ایالات په لویدیځ او ټوله نړۍ کې لومړنی سیکولار ملت دی. له تاریخي اړخه، د سیکولاریزم بهیر په معمول ډول د مذهبي ازادیو ورکړه، د دولتي دینونو له منځه وړل، د دین لپاره د عامه سرچینو د کارولو درول، له مذهبي کنټرول څخه د حقوقي نظام خلاصیدل او د روزنیز سیستم ازادیدل پکې شاملیږي او د هغو اتباعو زغمل چې خپل دین ته تغییر ورکوي یا خپل دین پریږدي او سیاسي مشرانو ته دا اجازه ورکوي څو پرته له دیني عقایدو څخه واک ته ورسیږي.<ref>{{cite web|url=https://www.slader.com/discussion/question/which-nation-was-the-first-secular-nation-in-the-history/|title=Which nation was the first secular nation in history?|access-date=2021-10-20|archive-date=2020-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807021800/https://www.slader.com/discussion/question/which-nation-was-the-first-secular-nation-in-the-history/|url-status=dead}}</ref><ref>Jean Baubérot [http://www.ambafrance-us.org/atoz/secular.asp The secular principle] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222013645/http://www.ambafrance-us.org/atoz/secular.asp|date=22 February 2008}}</ref> د بېلګې په توګه په فرانسې، ایټالیا او هسپانیا کې د دولتي ادارو لپاره د رسمي رخصتیو ورځې، د مسیحیانو د جشن ورځې دي. په فرانسه کې هر خصوصي ښوونځی چې د دې هېواد له ملي زده کړو سره قرارداد کوي دا په دې معنی ده چې ښوونکو ته یې د دولت له خوا معاش ورکول کېږي، چې زیاتره کاتولیک ښوونځي په دغه وضعیت کې دي او له تاریخي اړخه هغوی په اکثریت کې دي. له دې سره، نور مذهبي یا غیرمذهبي ښوونځي هم په دې ډول قرارداد کوي. په ځینو اروپايي هېوادونو کې چې سیکولاریزم له تک فرهنګي خیرغوښتنې سره مخ وي، ځینې اصلي مسیحي فرقې او د نورو ادیانو فرقې د خپلو ځینو مذهبي خیریه مالي سرچینو له اړخه په دولت پورې تړلي دي. په شراکتي [[قانون]] او د خیریه چارو په قانون کې دا خبره عامه ده چې باید د همدې پیسو له استعمال څخه سازمان شوی مذهب باید د عبادت په یوه بېل ځای کې د مذهبي عبادت یا د دین د بدلولو لپاره کار اخیستل ممنوع دي؛ مذهبي پلاوی باید په خپله مذهبي محتوی، تحصیل یافته روحانیون او غیرمذهبي کسان باید د خپلو دندو د تر سره کولو په موخه وړاندې کړي او کېدای شي خپل ځینې وختونه بېلابېلو خیریه چارو ته ځانګړی کړي. په دې اړه، ځینو خیریه موسساتو سیکولار سازمانونه جوړ کړي دي چې د مذهبي پلاوو له خوا ټول یا ځینې مالي مرستې مدیریت کوي. <ref>{{cite journal|last1=Teese|first1=Richard|title=Private Schools in France: Evolution of a System|journal=Comparative Education Review|date=1986|volume=30|issue=2|pages=247–259|doi=10.1086/446591|jstor=1188531|s2cid=144698211}}</ref><ref>{{cite web|last=Twinch|first=Emily|title=Religious charities: Faith, funding and the state|url=http://www.thirdsector.co.uk/news/Article/914534/religious-charities-faith-funding-state/|work=Article dated 22 June 2009|publisher=Third Sector – a UK Charity Periodical|access-date=3 June 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510221443/http://www.thirdsector.co.uk/news/Article/914534/religious-charities-faith-funding-state/|archive-date=10 May 2013}}</ref> مذهبي او غیرمذهبي موسسات کولای شي دولت ته د برابرو پیسو د ترلاسه کولو لپاره غوښتنه وړاندې کړي او د ارزول شویو ټولنیزو پایلو له مخې چې د مذهبي غیرمستقیمې دولتي بودیجې شتون په صورت کې یا هم یوازې د هغو سازمانونو د ذینفعانو د شمېر له مخې سب سایډي ترلاسه کړي. دا د متحده ایالاتو د خیریه انتخاب په څیر دی. دا خبره شکمنه ده چې ایا دولتي مذهبي بودیجه د بشر د حقونو په اړه د اروپايي کنوانسیون سره په مطابقت کې ده که نه؟. په ظاهره توګه، پر دې موضوع باندې تر اوسه د ECHR د قوانینو له مخې په ګڼ هېوادیزه توګه سره تصمیم نه دی نیول شوی کوم چې د مدني او سیاسي حقونو د نړیوال میثاق له حقونو څخه رامنځته شوی، چې په خپلو ګډو ټولنیزو بنسټیزو حقونو په تامین کې تبعیض نه لرل الزامي ګڼي. په ځانګړې توګه، د ځینو مشخصو خدماتو تمویل د دولت د عدم تبعیض له اعمالو سره مطابقت نه لري.<ref>{{cite web|url=http://www.education.gov.uk/|title=Department for Education|access-date=18 March 2015}}</ref><ref>[Sejdic and Finci v. Bosnia and Herzegovina (application nos. 27996/06 and 34836/06) found a violation of the non-discrimination overarching right [[wiktionary:vis-à-vis|vis-à-vis]] all other rights on a wider subject from often arbitrary funding of social charities viz. rights afforded by law Art. 1 of Prot. No. 12, namely protecting "any right set forth by law".{{clarify|date=February 2017}}{{Fix|text=plain English please}} The convention introduces a general prohibition of discrimination in legally enshrined state action, as well as where rights under the convention such as education or health care are funded. A superior level of services supported by religious bodies is permitted.]</ref> زیاتره هغه دولتونه چې اوسمهال په عمل کې سیکولار دي ښايي د هغو داسې قانوني لارې چارې ولري چې په هغو کې پخواني مذهبي اثار موجود وي. سیکولاریزم په خپله بېلابېل ډولونه لري چې ښايي له رسمي دین سره تر یوې اندازې پورې ورته وي. په بریتانیا کې د دولت مشر اوس هم اړ دی چې د تاج اېښودنې لوړه تر سره کړي کوم چې دا قانون په ۱۶۸۸ کې تصویب شوی و او په دې مراسمو کې لوړه کوي چې د پروتیستانت اصلاح شوی دین او د انګلستان رسمي کلیسا به ساتي. همداشان بریتانیا د انګلستان د کلیسا ۲۶ لوړپوړو روحانیونو ته د لارډونو په شورا کې څوکۍ لري چې د Lords Spiritual په نوم پیژندل کېږي. په کاناډا کې د حقونو او ازادیو کاناډايي منشور بیا د وجدان او مذهب، افکارو، عقایدو، نظریاتو او بیان په نوم سیکولار ازادي وړاندې کوي، چې د بیان په برخه کې ارتباطات، اجتماعات او ټولنې شاملیږي، خو د همدې منشور سریزه بیا د «خدای د برتري» مفهوم ساتلی چې دا د هغو کسانو لپاره چې پر بې خدايي اعتقاد لري یا پر څو خدایانو باندې اعتقاد لري له هغې ډلې الحاد او بودایزم لپاره مضر تمامیږي. [[اېټاليا|ایټالیا]] په ۱۹۴۸ کال کې د اساسي قانون له تصویب وروسته یو سیکولار دولت دی (کوم چې په ۱۹۸۵ کال کې د اساسي قانون د محکمې له خوا پرې ټینګار شوی)، خو بیا هم د کاتولیک کلیسا لپاره یو ځانګړی حالت په رسمیت پیژني. سره له دې، معکوس پرمختګ هم ممکن رامنځته شي، ځکه چې یو دولت کولای شي له سیکولار حالت څخه یو مذهبي دولت ته ولاړ شي، لکه څرنګه چې دا کار په ایران کې رامنځته شو، چیرې چې د ایران سیکولار شاهنشاهي دولت د [[ايران|ایران]] پر اسلامي جمهوریت باندې بدل شو (لاندې لیست وګورئ). خو بیا هم، په تیرو ۲۵۰ کلونو کې د سیکولاریزم بهیر ډېر تر سترګو شوی دی.<ref>{{cite web|url=http://www.royal.gov.uk/royaleventsandceremonies/coronation/coronation.aspx|title=Coronation Oath|access-date=18 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parliament.uk/business/lords/whos-in-the-house-of-lords/members-and-their-roles/how-members-are-appointed/#jump-link-3|title=How members are appointed|work=UK Parliament|access-date=18 March 2015}}</ref><ref name="Hogg, Peter W. 1982">Hogg, Peter W. ''Canada Act 1982 Annotated''. Toronto, Canada: The Carswell Company Limited, 1982.</ref><ref name="Paul Russell">[http://www.academia.edu/16378297/_The_supremacy_of_God_does_not_belong_in_the_Constitution_ ''Paul Russell''], "The supremacy of God" does not belong in the Constitution": The Globe & Mail, June 11, 1999</ref><ref>Articles 3, 7, 8, 19, 20 of the Constitution of Italy; Constitutional Court's Decision n. 203/1989</ref><ref>{{cite web|url=http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131|title=Harris Interactive: Resource Not Found|access-date=18 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723125147/http://www.harrisinteractive.com/news/allnewsbydate.asp?NewsID=1131|archive-date=23 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=300|title=A Portrait of "Generation Next"|date=9 January 2007|work=Pew Research Center for the People and the Press|access-date=18 March 2015|تاريخ الأرشيف=24 May 2008|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080524055917/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=300|url-status=dead|خونديځ نېټه=24 May 2008|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20080524055917/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=300|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20080524055917/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=300|archive-url=https://web.archive.org/web/20080524055917/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=300}}</ref><ref>{{cite web|url=http://science.jrank.org/pages/11240/Secularization-Secularism-History-Nature-Secularization-Secularism-1914.html|title=Secularization and Secularism – History and Nature of Secularization and Secularism to 1914|access-date=18 March 2015|archive-date=23 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523113139/http://science.jrank.org/pages/11240/Secularization-Secularism-History-Nature-Secularization-Secularism-1914.html|url-status=dead}}</ref> == پېژندنه == په يو سيکولر هېواد کې د هېواد دولت او قانون د دين له اړخه بې طرفه عمل کوي. او هېڅ رسمي يا مسلکي قانون يا ټينګار نه لري، چې د دين له خوا مطرح وي يا دين ورسره ګډ وي. سيکولر په دې معنا نه دی چې اسلام ته درناوی نه لري، يا د اسلام مخالف دي. بلکې دا يوه مفکوره او روشنفکري ده چې دين په عبادت ځای، او سياست په حکومت کې وي. د بېلګې په ډول: يو سيکولري نظام د مذهب پر اساس سياست مخته نه وړي، او هغه کسان چې غواړي اسلام ته ارزښت ورکړي، اجازه لري دوی کار نه پرې لري. که چېرې يوه مسلمانه مېرمن په يوه سيکولري هېواد کې حجاب ولري، که يې ونه لري، سيکولري نظام هېڅ قانون ورته نه لري، او کار نه پرې لري. == سيکولري دولتونه == == په نړۍ کې د سيکولر مهم دولتونه == === فرانسه === د فراسنې دولت د قانوني لحاظه د دين په رسميت پېژندلو څخه منع شوی. يوازې هغه مهال ديني اشخاصو ته د فعاليت اجازه ورکړل کېږي چې: *د دوی‌اصلي موخه بايد مذهبي فعالیتونه نه وي، او د عمومي سازمان فعاليت سره ګډ نه کړي. [[فرانسه|فرانسويان]] مذهب يوه شخصي وسيله ګڼي، او هېڅکله دې موضوعاتو کې مداخله او لاسوهنه نه کوي. او د يو بل سره د دين پر موضوعاتو اختلاف نه لري. == د وچو (قارو) له مخې د سیکولار دولتونو لړلیک == دا د هغو هېوادونو لړلیک دی چې یا په خپل اساسي قانون یا هم په خپلو نورو دولتي اسنادو کې په واضح توګه خپل ځان سیکولار بیان کړي دي. === افریقايي هېوادونه === * انګولا * بینین * بوتسوانا * بورکینا فاسو * بروندي * کامرون * د مرکزي افریقا جمهوریت * جاد * عاج ساحل * د کانګو دیموکراتیک جمهویت * د کانګو جمهوریت * ګابون * ګینیا * ګینیا - بیسو * مدغاسکر * مالي * نامیبیا * نایجریا * راونډا * ساو ټوم او پرنسیپ * سینیګال * تانزانیا * توكو === '''اسیایي هېوادونه''' === * [[ازربايجان|اذربایجان]] * [[چین د خلکو جمهوریت|چین]] * ختیځ تیمور * هند * [[بنګله دیش|بنګلادېش]] * [[جاپان]] * قزاقستان * قرغیزیستان * [[نیپال]] * فیلیپین * سنګاپور * [[تاجيکستان|تاجکستان]] * ترکیه¹ * ترکمنستان * [[ویتنام]] === کارابین === * کیوبا === اروپايي هېوادونه === * البانیا * اطریش * [[بلاروس|بېلاروس]] * [[بېلجیم|بلجیم]] * [[بلغاریا]] * کرواسي * چیک جمهوریت * ایسټونیا * فرانسه * ایټالیا * کوسوو ² * لاټویا * پرتګال * روسیه ¹ * صربستان * سلواکیا * سلوینیا * هسپانیا * سویډن * اوکراین === شمالي امریکا === * کاناډا * مکسیکو * متحده ایالات === اقیانوسیه === * استرالیا * نیو زیلنډ * فیجي * د میکرونیسیا فیدراتیف دولتونه === سویلي امریکا === * کولمبیا * ایکوادور * ګیانا == پخواني سیکولار دولتونه == * د امریکا کانفیدریټ ایالتونه (۱۸۶۱-۱۸۶۵) * د افغانستان دیموکراتیک جمهوریت (۱۹۸۰-۱۹۸۷) ** افغانستان د شورویانو له برید وروسته یو سیکولار دولت درلود، خو اسلام بیرته په ۱۹۸۷ کې رسمي دین وګرځید. * حکومت پاکستان  (1947-1956) * د ایران شاهنشاهي دولت  (1925–1941, 1953–1979) ** ایران تر ۱۹۴۱ کال پورې یعنې چې کله رضاشاه له واکه لري شو، یو سیکولار دولت و. دا هېواد یو ځل بیا د ۱۹۵۳ کال د کودتا نه وروسته سیکولار دولت و تر څو چې به ۱۹۷۹ کې اسلامي انقلاب رامنځته شو، چې له کبله یې محمد رضا شاه پهلوي له واک څخه لري او پر ځا یې اسلامي جمهوریت راغی. * عراق  (1932–2005) ** عراق په ۱۹۳۲ کال کې د خپلې خپلواکۍ په اخیستو سره سیکولار دولت شو. که څه هم په ۲۰۰۵ کال کې د عراق د نوی اساسي قانون له مخط اسلام د دولتي دین په توګه ومنل شو. * ساموا (1962–2017) ** په ۲۰۱۷ کال کې، د ساموا د قانون جوړونې شورا په اساسي قانون کې د تعدیل په راستلو سره عیسویت د دولتي دین په توګه ومانه. ==د سيکولر هېوادونو نوملړ== ==ورته ليکنې== [[سيکولريزم]] == سرچينه == 943ysllmk1dvf44qtzdtz9scfqfz1wr 0 57736 363679 354618 2026-05-03T03:20:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363679 wikitext text/x-wiki جعلي خبرونه په هند کې هغو غلطو یا ناسمو معلوماتو ته ویل کېږي چې په خوله او دودیزو رسنیو له لارې ویل کېږي او په دې وروستیو کې د ډیجیټالي وسایلو له لارې تر سره کېږي لکه ایډیټ شوې ویډیوګانې، میمونه، نا تایید شوي اعلانات او په ټولنیزو رسنیو کې خپرې شوې اوازې. په دې هېواد کې د ټولنیزو رسنیو له خوا خپریدونکي جعلي خبرونه په یوه جدي ستونزه باندې اوښتې ده، چې کولای شو په دې برخه کې په ۲۰۱۸ کال کې د هغو ۲۰ کسانو د مړینې موضوع یاده کړو چې په ټولنیزو رسنیو کې د ناسمو معلوماتو د خپراوي له کبله خپل ځانونه له لاسه ورکړل. <ref>{{Cite web|url=https://cis-india.org/internet-governance/resources/Intermediary%20Liability%20Rules%202018.pdf|title=Response to the Draft of The Information Technology [Intermediary Guidelines (Amendment) Rules] 2018|date=31 January 2019|website=[[Centre for Internet and Society (India)|Centre for Internet and Society]]|access-date=3 January 2020|quote=UNESCO has made the following distinction}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/social-media-india-fans-fake-news|title=Social media in India fans fake news|website=The Interpreter – [[Lowy Institute]]|access-date=27 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/disinformation-is-everywhere-in-india/article26626745.ece|title=Disinformation is everywhere in India|last1=Nielsen|first1=Rasmus Kleis|date=25 March 2019|work=The Hindu|access-date=29 August 2019|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/world/la-fg-india-whatsapp-2019-story.html|title=How WhatsApp is battling misinformation in India, where 'fake news is part of our culture'|last1=Bengali|first1=Shashank|date=4 February 2019|website=Los Angeles Times|access-date=28 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/fake-news-politicised-misinformation-more-common-in-india-us-expert-1916786|title="Lot Of Misinformation in India Spreads On WhatsApp": US Expert|date=15 September 2018|publisher=NDTV|access-date=28 August 2019}}</ref> == شالید == د رویټرز د ژورنالیزم د زده کړې د انستیتوت مشر، راسموس کلیس نیلسین فکر کوي چې: «د لویدیځ په پرتله د هند په څېر هېواد کې د ناسمو معلوماتو د خپرولو ستونزه ډېره پیچلې او ګواښوونکې ده». هند کې د انټرنېټ په زیاتیدو سره د په ټولنیزو رسنیو کې جعلي خبرونو له لاسه رامنځته کېدونکې زیانونه مخ پر زیاتیدو دي، ځکه چې په دې هېواد کې په ۲۰۱۲ کال کې د انټرنېټ کاروونکو وګړو شمېر له ۱۳۷ میلیونو څخه په ۲۰۱۹ کال کې ۶۰۰ میلیونه وګړو ته رسیدلی. هند د واټساپ تر ټولو ستر بازار دی چې ۲۳۰ میلیونه کاروونکي لري او له همدې کبله د جعلي خبرونو د خپریدو لپاره دا یو له اصلي پلاټفارمونو څخه ګڼل کېږي. یوه تر ټولو اصولي ستونزه دا ده چې د توکو او معلوماتو تر لاسه کوونکي د خپلې بې خبرۍ له لاسه دوی ته په ټولنیزو رسنیو کې پر لیږل شویو معلوماتو باندې باور کوي. د جعلي خبرونو د خپریدو او اغیزو د مخنیوي لپاره ګڼ نوښتونه او لارې چارې په کار اچول شوي دي. جعلي خبرونه همداشان په فیسبوک او ټویټر کې هم خپریږي.   <ref>{{Cite web|date=6 October 2018|title=India's Disinformation War More Complex Than in West: Oxford Prof|url=https://www.thequint.com/news/india/media-coverage-disinformation-in-india-interview-rasmus-nielsen|access-date=27 August 2019|website=The Quint}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Mohan|first1=Shriya|date=26 April 2019|title=Everybody needs a good lie|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/everybody-needs-a-good-lie/article26952244.ece|access-date=28 August 2019|website=Business Line}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last1=Perrigo|first1=Billy|date=25 January 2019|title=How Whatsapp Is Fueling Fake News Ahead of India's Elections|url=https://time.com/5512032/whatsapp-india-election-2019/|access-date=28 August 2019|website=Time|archive-date=3 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203201713/https://time.com/5512032/whatsapp-india-election-2019/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 September 2018|title=Disinformation Is Spreading on WhatsApp in India—And It's Getting Dangerous|url=http://pulitzercenter.org/reporting/disinformation-spreading-whatsapp-india-and-its-getting-dangerous|access-date=28 August 2019|website=Pulitzer Center}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Jain|first1=Rishabh R.|date=9 April 2019|title=In India's Election, Voters Feed on False Information|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-09/in-india-s-election-voters-feed-on-false-information|access-date=29 August 2019|website=Bloomberg}}</ref><ref>{{Cite web|title=WhatsApp FAQ – Contributing to the safety of elections in India|url=https://faq.whatsapp.com/en/26000233/|access-date=28 August 2019|website=WhatsApp}}</ref><ref>{{Cite web|title=WhatsApp in India: Scourge of violence-inciting fake news tough to tackle|url=https://www.dw.com/en/whatsapp-in-india-scourge-of-violence-inciting-fake-news-tough-to-tackle/a-52709823|access-date=4 June 2020|publisher=Deutsche Welle}}</ref><ref>{{Cite news|date=6 April 2019|title=WhatsApp: The 'black hole' of fake news in India's election|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47797151|access-date=4 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 May 2019|title=Alarming lessons from Facebook's push to stop fake news in India|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/alarming-lessons-from-facebooks-push-to-stop-fake-news-in-india/articleshow/69421474.cms|access-date=4 June 2020}}</ref> د ګارډین ورځپاڼې د راپور له مخې، د هند د رسنیو څېړنیزې ادارې CMS ویلي چې په هند کې د جعلي خبرونو د خپریدو یو علت «د رسنیو د تګلارې د تایید نشتوالی» دی. سربېره پر دې، د قانون پلي کوونکو چارواکو د «ساختګي مقالو لیکونکي» خبریالان او ژورنالیستان نیولي دي، په تیره بیا کله چې د هغوی مقالو جنجالونه را پورته کړي دي. <ref name="Handbook2019">{{Cite book|last1=E|first1=Chiluwa, Innocent|last2=A|first2=Samoilenko, Sergei|date=28 June 2019|title=Handbook of Research on Deception, Fake News, and Misinformation Online|url=https://books.google.com/books?id=LJGbDwAAQBAJ|publisher=IGI Global|page=236|isbn=9781522585374|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Goel|first1=Vindu|last2=Gettleman|first2=Jeffrey|last3=Khandelwal|first3=Saumya|date=2 April 2020|title=Under Modi, India's Press Is Not So Free Anymore|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/04/02/world/asia/modi-india-press-media.html|access-date=22 June 2020|issn=0362-4331}}</ref> په هند کې زیاتره جعلي خبرونه د سیاسي او مذهبي موضوعګانو اړوند خپریږي. د BJP، کانګریس او نورو سیاسي ګوندونو د معلوماتي ټیکنالوژۍ برخې د همدې ګوندونو د سیاسي مخالفینو او د هر هغه کمپاین په وړاندې چې د دغو ګوندونو پر خلاف وي، د جعلي خبرونو پر خپرولو باندې تورن شوي دي. د BJP ګوند د مذهبي لږکیو په نښه کولو سره د جعلي خبرونو پر خپریدو باندې تورن شوی دی. د RSS ګوند خپرنیز ارګان Organizer او د کانګریس ګوند خپرنیز ارګان National Herald هم د ګمراه کوونکو رپوټونو په خپرولو سره تورن پیژندل شوي دي.<ref>{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/elections/massive-crackdown-on-fake-news-facebook-removes-687-pages-linked-to-congress-it-cell/1534375/|title=Massive crackdown on fake news! Facebook removes 687 pages linked to Congress IT cell|date=1 April 2019|publisher=Financial Express}}</ref><ref>{{Cite web|last=Service|first=Tribune News|title=BJP on backfoot on migrants issue and 'fake' news targeting minorities|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/bjp-on-back-foot-on-migrants-issue-and-fake-news-targeting-minorities-83777|access-date=4 June 2020|website=The Tribune}}</ref><ref>{{Cite web|title=From spreading fake news on JNU to garnering support for CAA through dubious claims, netizens are calling out BJP's IT Cell|url=https://www.firstpost.com/india/from-fake-news-on-jnu-attack-to-luring-people-to-back-caa-through-false-promises-bjps-gargantuan-it-cell-is-being-called-out-by-netizens-7876491.html|access-date=4 June 2020|website=Firstpost|date=8 January 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Bansal|first1=Samarth|first2=Snigdha|last2=Poonam|date=1 April 2019|title=Misinformation Is Endangering India's Election|work=The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2019/04/india-misinformation-election-fake-news/586123/|access-date=22 June 2020|issn=1072-7825}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/news/the-many-lies-about-kerala-by-the-rss-organiser-news-columns-plslpvhadcbff.html|title=The many lies about Kerala by the RSS' Organiser}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/902530/claims-that-shehla-rashid-siphoned-off-funds-collected-for-kathua-rape-victim-is-fake-news|title=Claim that Shehla Rashid siphoned off funds collected for Kathua rape victim is fake news}}</ref> == بېلګې == === کرونا وېروس === د کرونا وېروس اړوند ناسم معلومات د ټولنیزو رسنیو د هغو پیغامونو په بڼه دي چې پکې نا تایید شوي د کورنۍ درملنې، جعلي مشورې او د توطیې تیوري ګانې شاملي دي. د کرونا وېروس په اړه د جعلي خبرونو د خپرولو په تور څه کم دوه کسه تر اوسه پورې نیول شوي دي. د ۲۰۲۰ کال د مارچ په اوومه د هند لومړي وزیر نرېندا مودي له خلکو وغوښت تر څو د کرونا وېروس په اړه اوازو باندې باور مه کوئ. د رسنیو معلوماتي دفتر د مارچ په ۲۴مه د امارو او ارقامو یوه څېړنه خپره کړه چې پکې لیکل شوي و چې په هند کې د بېړني مالي حالت د تپل کېدو په اړه خبرونه جعلي دي. له دې ډول خبرونو سره د مقابلې لپاره، د اپریل له ۱۴مې راهیسې څه باندې ۴۰۰ هندي ساینس پوهان په ګډه سره کار کوي تر څو د همدې وېروس په اړه ناسم معلومات رد کړي. <ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/misinformation-fake-news-spark-india-coronavirus-fears-200309051731540.html|title=Misinformation, fake news spark India coronavirus fears|last1=Purohit|first1=Kunal|date=10 March 2020|publisher=Al Jazeera|access-date=16 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boomlive.in/health/boiled-garlic-water-for-treating-coronavirus-not-really-6737|title=Boiled Garlic Water For Treating Coronavirus? Not Really|date=1 February 2020|website=Boomlive|access-date=2 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/coronavirus-update-health-worker-arrested-for-spreading-fake-news/story/398312.html|title=Coronavirus update: Health worker arrested for spreading fake news|date=16 March 2020|website=Business Today|access-date=16 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/odisha-32-year-old-held-spreading-fake-news-coronavirus-social-media-1655623-2020-03-14|title=Odisha: 32-year-old held for spreading fake news on coronavirus on social media|last1=Suffian|first1=Mohammad|date=14 March 2020|website=India Today|access-date=16 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/stop-panicking-pm-modi-is-not-declaring-an-emergency-stay-away-from-fake-news/articleshow/74791920.cms|title=Stop Panicking: PM Modi is not declaring an emergency; Stay Away from Fake News|date=24 March 2020|website=Mumbai Mirror|access-date=25 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inshorts.com/en/news/pib-warns-against-fake-news-about-imposing-financial-emergency-in-india-1585044485348|title=PIB warns against fake news about imposing financial emergency in India|website=Inshorts - Stay Informed|access-date=25 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=How 300 Indian scientists are fighting fake news about COVID-19|url=https://www.weforum.org/agenda/2020/04/indian-scientists-covid19-false-infomation-coronavirus/|last1=Dore|first1=Bhavya|date=14 April 2020|website=World Economic Forum|access-date=8 May 2020}}</ref> === په ۲۰۱۹ کال کې د تابعیت (تعدیل شوی) قانون === د تابعیت د تعدیل شوي قانون (CAA) لاریونونو په ټولنیزو رسنیو کې د جعلي خبرونو او جعلي محتوی د توپان لامل وګرځید چې په ترڅ کې یې لاریونوال او د ډیلي پولیس په ورته توګه تر هدف لاندې ونیول. د واکمن BJP ګوند غړي ولیدل شول چې داسې ویډیوګانې یې خپرولې چې پکې په غلطه سره یې خلک له دې خبرول چې ګواکې د عليګړ مسلم پوهنتون محصلینو د هندوانو ضد شعارونه ورکوي. د هند سترې محکمې د هند له مرکزي حکومت څخه وغوښتل تر څو د تابعیت د تعدیل شوي قانون موخې، مقاصد او ګټې ټولو خلکو ته ورسوي تر څو کولای شي په دې اړه خپاره شوي جعلي خبرونه له منځه یوسي. د BJP ګوند مشرانو د ټلیفون یوه شمېره خپره کړه او له خلکو څخه یې وغوښتل چې له دې قانون څخه د ملاتړ ښودلو په خاطر دې دغې شمېرې ته یو میسکال ورکړي. خو دغه شمېره په ټویټر کې په پراخه کچه سره خپره شوه او د دې شمېرې په اړه یې داسې جعلي خبرونه خپاره کړل چې ګواکې دې شمېرې ته په زنګ وهلو سره به تاسې له فاحشه ښځو سره په اړیکه کې شئ او د نیټفلیکس په څیر پلاټفارمونو کې به وړیا ګډون تر لاسه کړئ.<ref name=":7">{{Cite web|last=Goel|first=Kritika|date=2019-12-18|title=Here's Your Round-Up of All the Fake News Around CAA Protests|url=https://www.thequint.com/news/webqoof/round-up-of-fake-news-around-caa-protests-students-police|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202190430/https://www.thequint.com/news/webqoof/round-up-of-fake-news-around-caa-protests-students-police|archive-date=2020-12-02|access-date=2021-03-15|website=TheQuint|language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|others=PTI|date=18 December 2019|title=Supreme Court asks Centre to consider publicising info about CAA to curb circulation of fake news|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-asks-centre-to-consider-publicising-info-about-caa-to-curb-circulation-of-fake-news/article30339988.ece|access-date=21 December 2019|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=PTI|date=18 December 2019|title=SC asks Centre to consider publicising info about CAA to curb circulation of fake news|work=Rajya Sabha TV|url=https://rstv.nic.in/sc-asks-centre-consider-publicising-info-caa-curb-circulation-fake-news.html|access-date=21 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|last=Chatterji|first=Rohini|date=2020-01-04|title=BJP Resorts To Fake 'Lonely Woman' On Twitter To Drum Up Support For CAA|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bjp-lonely-woman-twitter-caa-support_in_5e10660cc5b6b5a713ba970b|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307224927/https://www.huffpost.com/archive/in/entry/bjp-lonely-woman-twitter-caa-support_in_5e10660cc5b6b5a713ba970b|archive-date=2021-03-07|access-date=2021-03-15|website=HuffPost|language=en}}</ref> د هند امنیتي او استخباراتي ادارو راپور ورکړی و چې دوی له پاکستان څخه شاوخوا ۵۰۰۰ د ټولنیزو رسنیو اداره کوونکي په ګوته کړي دي چې د تابعیت د تعدیل شوي قانون په اړه یې «جعلي او ناسم تبلیغات خپرول»، چې ځینو یې بیا په دې درشل کې «ډېرې ژورې جعلي ویډیوګانې» خپرولې. د ټولنیزو رسنیو پلټفارمونو د جعلي، پاروونکو او عامه خبرونو د کنترول لپاره میډیټران درلودل. <ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/around-5000-pak-social-media-handles-spread-fake-news-on-caa/1687209|title=Around 5,000 Pak social media handles spread fake news on CAA|date=16 December 2019|website=Outlook India|others=IANS|access-date=21 December 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/caa-protests-15-000-social-media-mediators-fight-to-root-out-fake-news-119121601331_1.html|title=CAA protests: 15,000 social media mediators fight to root out fake news|last1=Alawadhi|first1=Karan Choudhury & Neha|date=16 December 2019|work=Business Standard India|access-date=21 December 2019}}</ref> زاړه انځورونه او ویډیوګانې به په ټولنیزو رسنیو کې ان د مشهورو شخصیتونو له خوا خپریدل او په دې سره به د لاریونونو اور ته لمن وهل کېده.  زاړه تصویرونه به همداشان د دې لپاره خپریدل تر څو وښیې چې لاریونوالو په ګڼو ځایونو کې پر تاوتریخوالې لاس پورې کړی دی. دې ته ورته، د پولیسو له خوا د زورزیاتي ځینې پخواني کلیپونه به هم خپریدل او په غلطه سره به یې دا پرې ثابتول چې ګواکې د CAA لاریونوال په دې ډول وهل ټکول کېږي. د BJP د ګوند د معلوماتي ټیکنالوژۍ د برخې مشر، امیټ مالویا هغه منحرف شوې ویډیوګانې هم خپرولي چې پکې د CAA ضد لاریونوال یې ناسم پیژندلي وو او د «زنداباد پاکستان» شعارونه او د هندو ټولنې په وړاندې یې مخرب شعارونه ورکول. <ref>{{Cite web|last=Chaudhuri|first=Pooja|date=2020-01-28|title=Tarek Fatah, the unrelenting fake news peddler who targets Indian Muslims regularly|url=https://theprint.in/hoaxposed/tarek-fatah-the-unrelenting-fake-news-peddler-who-targets-indian-muslims-regularly/355214/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201213153922/https://theprint.in/hoaxposed/tarek-fatah-the-unrelenting-fake-news-peddler-who-targets-indian-muslims-regularly/355214/|archive-date=2020-12-13|access-date=2021-03-15|website=ThePrint|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-12-27|title=Telangana BJP MP shares old video with 'communal' claim to question CAA protests|url=https://www.thenewsminute.com/article/telangana-bjp-mp-shares-old-video-communal-claim-question-caa-protests-114865|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315014735/https://www.thenewsminute.com/article/telangana-bjp-mp-shares-old-video-communal-claim-question-caa-protests-114865|archive-date=2021-03-15|access-date=2021-03-15|website=The News Minute|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mishra|first=Shweta|date=2019-12-21|title=Fact Check: These viral images are NOT related to recent anti-CAA protests {{!}} Newsmobile|url=https://newsmobile.in/articles/2019/12/21/fact-check-these-viral-images-are-not-related-to-recent-anti-caa-protests/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221192853/https://newsmobile.in/articles/2019/12/21/fact-check-these-viral-images-are-not-related-to-recent-anti-caa-protests/|archive-date=2019-12-21|access-date=2021-03-15|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Chaudhuri|first=Pooja|date=2020-02-10|title=Amit Malviya's fake news fountain: 16 pieces of misinformation spread by the BJP IT cell chief|url=https://scroll.in/article/952731/amit-malviyas-fake-news-fountain-16-pieces-of-misinformation-spread-by-the-bjp-it-cell-chief|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215030450/https://scroll.in/article/952731/amit-malviyas-fake-news-fountain-16-pieces-of-misinformation-spread-by-the-bjp-it-cell-chief|archive-date=2021-02-15|access-date=2021-03-15|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> د مالیزیا لومړي وزیر د همدې قانون د اړتیا په اړه خبرې وکړي خو له هندي تابعیت څخه یې د هندي مسلمانانو د ممکنه محرومیدو په اړه اندېښنه څرګنده کړه. په مقابل کې د هند د بهرنیو چارو وزارت د هغه «ریښتینې ناسمې څرګندونې» رد کړي او ویې ویل چې دا کار به «هېڅ یو هندي که هغه په هر مذهب پورې تړلی وي له خپل تابعیت څخه محروم نه کړي». د بنګلور د پولیسو کمیشنر له خلکو وغوښتل چې د CAA په اړه جعلي خبرونو باندې باور و نه کړي، په داسې حال کې چې د اسام پولیسو بیا خلکو ته خبرداری ورکړ چې په ټولنیزو رسنیو کې د خپلو مطالبو د خپرولو په اړه دې احتیاط وکړي. <ref>{{Cite web|url=https://mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/32230/Factually+Inaccurate+Remarks+by+Prime+Minister+of+Malaysia+on+CAA|title=Factually Inaccurate Remarks by Prime Minister of Malaysia on CAA|website=mea.gov.in|access-date=21 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/malaysian-pm-mahathir-says-people-dying-due-to-law-inaccurate-says-india/story-X4uoQD4ryfY6usf5Dvok4M.html|title='Factually inaccurate': India rebuts Malaysian PM's remark on citizenship law|date=21 December 2019|website=Hindustan Times|access-date=21 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/section-144-imposed-in-bengaluru-other-parts-of-karnataka-to-disallow-protests-against-caa-nrc-11576688875291.html|title=Section 144 imposed in Bengaluru, other parts of Karnataka|last1=Poovanna|first1=Sharan|date=18 December 2019|website=Livemint|access-date=21 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/caa-protest-be-cautious-posting-social-media-assam-police-tells-people-1630156-2019-12-20|title=Be cautious while posting on social media, Assam police tells people|date=20 December 2019|website=India Today|others=Press Trust of India|access-date=21 December 2019}}</ref> === ټولټاکنې === د هند د ۲۰۱۹ کال په عمومي ټولټاکنو کې جعلي خبرونه زښته ډېر وو. تر ټولټاکنو وړاندې د ټولنې په هره کچه کې ناسم معلومات خورا زیات وو. هان ځینو خلکو د هند دغو ټولټاکنو ته د «هند لومړني د واټساپ ټولټاکنو» نوم ورکړ، ځکه چې په دې ټولټاکنو کې واټساپ د زیاترو نوماندانو له خوا د تبلیغاتو د یوې وسیلې په توګه کاریده. لکه څرنګه چې VICE او AltNews لیکي: «ګوندونو د واټساپ اپلیکیشن  وسله وال کړی و» او په مقابل کې «ناسم معلومات وسله وال شوي وو». <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/elections/story/india-lok-sabha-elections-fake-news-photoshop-lie-truth-1537053-2019-05-28|title=Clip, flip and Photoshop: Anatomy of fakes in Indian elections|date=28 May 2019|website=India Today|access-date=28 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2019/04/india-misinformation-election-fake-news/586123/|title=Misinformation Is Endangering India's Election|last1=Bansal|first1=Samarth|date=1 April 2019|work=The Atlantic|access-date=28 August 2019|last2=Poonam|first2=Snigdha|issn=1072-7825}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ox.ac.uk/news/2019-05-13-junk-news-and-misinformation-prevalent-indian-election-campaign|title=Junk news and misinformation prevalent in Indian election campaign|date=13 May 2019|publisher=University of Oxford|access-date=28 August 2019|archive-date=27 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827091557/http://www.ox.ac.uk/news/2019-05-13-junk-news-and-misinformation-prevalent-indian-election-campaign|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/india-election-socialmedia-fakenews-idUSKCN1RE08Z|title=Despite being exposed, fake news thrives on social media ahead of...|last1=Phartiyal|first1=Sankalp|date=2 April 2019|work=Reuters|access-date=28 August 2019|last2=Kalra|first2=Aditya}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47797151|title=WhatsApp: The 'black hole' of fake news in India's election|last1=Ponniah|first1=Kevin|date=6 April 2019|publisher=BBC|access-date=29 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/597mwk/modis-trolls-are-ready-to-wreak-havoc-on-indias-marathon-election|title=Modi's trolls are ready to wreak havoc on India's marathon election|last1=Gilbert|first1=David|date=11 April 2019|website=Vice|access-date=28 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.altnews.in/how-misinformation-was-weaponized-in-2019-lok-sabha-election-a-compilation/|title=How misinformation was weaponized in 2019 Lok Sabha election – A compilation|last1=Sidharth|first1=Arjun|date=18 May 2019|website=[[Alt News]]|access-date=28 August 2019|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125115917/https://www.altnews.in/how-misinformation-was-weaponized-in-2019-lok-sabha-election-a-compilation/|url-status=dead}}</ref> هند ۲۲ رسمي ژبې لري، چې له امله یې د فیسبوک لپاره دا ډېره ستونزمنه وه تر څو په دې ټولو ژبو کې شریک شوي معلومات وڅېړي، خو بیا یې هم د ۱۰ مواردو په اړه اړینې سرچینې را ټولې کړي دي او د سندي، اوډیا او کناډا په څير ژبې یې د ۲۰۱۹ کال تر مۍ میاشتې پورې هېڅ نه وي کتلي. سره له دې هم، فیسبوک په ورځ کې نږدې یو میلیون حسابونه پاکول چې په دې کې هغه حسابونه هم شامل و چې تر ټولټاکنو وړاندې یې ناسم او جعلي معلومات خپرول. <ref>[http://rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MTUz Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604094122/http://rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MTUz|date=4 June 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/alarming-lessons-from-facebooks-push-to-stop-fake-news-in-india/articleshow/69421474.cms?from=mdr|title=Alarming lessons from Facebook's push to stop fake news in India|date=21 May 2019|work=The Economic Times|access-date=29 August 2019|others=Bloomberg}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/facebook-makes-preparations-for-countering-fake-news-in-india-as-elections-loom-6409621.html|title=Facebook removes 1 million abusive accounts a day to counter fake news in India|date=9 April 2019|website=Firstpost|access-date=29 August 2019}}</ref> === د پاکستان پر وړاندې جعلي خبرونه === هغه څېړنه چې د اروپايي ټولنې د DisinfoLab له خوا په ۲۰۱۹ کال کې تر سره شوه په ډاګه شوه چې «په څه باندې ۶۵ هېوادونو کې څه کم ۲۶۵ د جعلي خبرونو سیمه ایزې وېبپاڼې د هند د نفوذي شبکو له خوا پر نړیوالو ادارو باندې د اغیزې اچولو او د پاکستان په اړه د عمومي برداشت د اغیزمنولو لپاره مدیریت کېږي».د «هند د سرګذشتونو» په نوم په یوه څېړنه کې ښودل کېږي چې تر ۲۰۲۰ کال پورې، په ۱۱۶ هېوادونو کې د هند پلوو دا ډول جعلي خبرونو وېبپاڼو شمېر ۷۵۰ ته رسیدلی وو. د جعلي خبرونو د خپروونکو ځینو مشهورو وېبپاڼو او انلاین سرچینو بېلګې دا دي: OpIndia او پسټ کارد نیوز.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/265-fake-news-websites-in-over-65-countries-managed-by-indian-influence-networks-study/article29967820.ece|title=265 fake news websites in over 65 countries managed by Indian influence networks: study|last1=Bhargava|first1=Yuthika|date=14 November 2019|work=The Hindu|access-date=25 November 2019|issn=0971-751X}}</ref><ref name="BBC4">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-55232432|title=The dead professor and the vast pro-India disinformation campaign|work=BBC|first1=Abid|last1=Hussain|first2=Shruti|last2=Menon|date=10 December 2020|access-date=10 December 2020|quote=The network was designed primarily to "discredit Pakistan internationally" and influence decision-making at the UN Human Rights Council (UNHRC) and European Parliament, EU DisinfoLab said.}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kumar|first=Basant|title=Fake news, lies, Muslim bashing, and Ravish Kumar: Inside OpIndia's harrowing world|url=https://www.newslaundry.com/2020/01/03/fake-news-lies-muslim-bashing-and-ravish-kumar-inside-opindias-harrowing-world|access-date=4 June 2020|website=Newslaundry}}</ref><ref>{{Cite web|last=Vij|first=Shivam|date=27 May 2020|title=India's anti-Muslim fake news factories are following the anti-Semitic playbook|url=https://theprint.in/opinion/india-anti-muslim-fake-news-factories-anti-semitic-playbook/430332/|access-date=4 June 2020|website=ThePrint}}</ref><ref>{{Cite web|last=Surendran|first=Vivek|date=30 March 2018|title=Postcard News editor arrested for spreading fake news, BJP leaders call for release|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/postcard-news-editor-mahesh-hegde-booked-for-spreading-fake-news-arrested-in-bengaluru-1201009-2018-03-30|access-date=4 June 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dutta|first=Amrita Nayak|date=2 May 2019|title=Postcard, Indiatimes in Poynter list of 513 'fake news' websites|url=https://theprint.in/india/postcard-indiatimes-in-poynter-list-of-513-fake-news-websites/230016/|access-date=4 June 2020|website=ThePrint}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == 7lhk03otaxghl5a5nlyvl0y5jtivn9z 0 58908 363665 351303 2026-05-03T00:36:54Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363665 wikitext text/x-wiki لاندې پېښې په افغانستان کې په ۲۰۱۱ ز کال کې د میاشتو په ترتیب رامنځته شوې دي. == د دولت چارواکي == * ولسمشر: حامد کرزی * د ولسمشر لومړی مرستیال: محمد فهیم * د ولسمشر دویم مرستیال: کریم خلیلي * قاضي القضات: عبدالسلام عظیمي == جنوري == * پاکستان او د افغان چارواکو یوه پلاوي چې له طالبانو سره یې د سولې په برخه کې د منځګړتوب مسوولیت پر غاړه درلوده، د دواړو هېوادونو تر منځ یې د «جرګې» پر جوړولو هوکړه وکړه. د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل چې دا تصمیم د افغانستان د سولې د عالي شورا د مشر برهان الدین رباني او د دې کمېسیون د هغو لسو غړو په غوښتنه ونیول شو چې اسلام اباد ته یې سفر کړی و. په ورته وخت کې، د امریکايي سناټور، لیډیسي ګراهام هغه وړاندیز چې غوښتل یې د امریکا متحده ایالات په افغانستان کې تلپاتې پوځي اډې ولري، د طالبانو خښنم یې را وپاراوه او هغوی هم په خپل پیغام کې دا څرګنده کړه چې د امریکا له خوا د دا ډول څرګندونو کول دا په ډاګه کړه چې امریکا د افغانستان د اشغال نیت لري او غواړي د افغانستان خلک له خپلو حقونو څخه بې برخې کړي. <ref>{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i9uMBddt6AH2pP89iFe8Z722_SJw?docId=CNG.5ef495a04e9f24705338c4bd6be74062.7a1|title=Pakistan-Afghanistan to hold peace jirga|newspaper=[[Agence France-Presse|AFP]]|date=2011-01-06|access-date=2011-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110185641/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i9uMBddt6AH2pP89iFe8Z722_SJw?docId=CNG.5ef495a04e9f24705338c4bd6be74062.7a1|archive-date=January 10, 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/06/AR2011010605244.html|title=Taliban rejects idea of US bases in Afghanistan|newspaper=[[The Washington Post]]|last=Baldor|first=Lolita|date=2011-01-06|access-date=2011-01-08}}{{dead link|date=June 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == فبروري == * '''د ۲۰۱۱ کال د فبروي په ۵مه،''' بریتانیايي ځانګړو ځواکونو او افغان سرتیرو په نیمروز ولایت کې یو کاروان تعقیب کړ او څو کسه طالبان یې په کې ووژل؛ دې کاروان ۱۲۲ ملي متري ۴۸ د ایران جوړ راکېټونه طالبانو ته وړل، تر څو طالبان وکولای شي خپل د راکېټې بریدونو واټن دوه برابره کړي (۱۲ مایله). <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/mar/09/iranian-rockets-afghanistan-taliban-nimruz|title=British special forces seize Iranian rockets in Afghanistan|newspaper=The Guardian|date=9 March 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-12694266|title=Hague fury as 'Iranian arms' bound for Taliban seized|work=BBC News|date=9 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/02/02/world/asia/02military.html?partner=rss&emc=rss|title=U.S. General Sees Success Even if Pakistan Doesn't Act|newspaper=[[The New York Times]]|last=Bumiller|first=Elisabeth|date=2011-02-01|access-date=2011-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519033805/http://www.nytimes.com/2011/02/02/world/asia/02military.html?partner=rss&emc=rss|archive-date=May 19, 2015<!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-afghan-assassination-20110211,0,5033683.story|title=Afghanistan suicide bomber kills district governor, 6 others|newspaper=[[Los Angeles Times]]|last=King|first=Laura|date=2011-02-10|access-date=2011-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217054043/http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-afghan-assassination-20110211%2C0%2C5033683.story|archive-date=17 February 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/02/12/afghanistan.violence/index.html|title=19 killed as gunmen target police in Afghanistan|newspaper=[[CNN]]|date=2011-02-12|access-date=2011-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217071750/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/02/12/afghanistan.violence/index.html|archive-date=17 February 2011 <!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref><ref name="AFP 20 Feb">{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g7zzStKBwQsBrRUAriCpFLrO49mg?docId=CNG.5ff705d1bb699953d27412f47c096871.3d1|archive-url=https://archive.today/20130124163442/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g7zzStKBwQsBrRUAriCpFLrO49mg?docId=CNG.5ff705d1bb699953d27412f47c096871.3d1|url-status=dead|archive-date=2013-01-24|title=Karzai says NATO air raids killed 50 civilians|newspaper=[[Agence France-Presse|AFP]]|date=2011-02-20|access-date=2011-02-20}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/02/10/world/asia/10afghanistan.html?partner=rss&emc=rss|title=Afghan Rights Groups Shift Focus to Taliban|newspaper=[[The New York Times]]|last=Nordland|first=Rod|date=2011-02-09|access-date=2011-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519033751/http://www.nytimes.com/2011/02/10/world/asia/10afghanistan.html?partner=rss&emc=rss|archive-date=May 19, 2015<!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref> == مارچ == * د امریکا ۱۰۱ هوايي قطعې د افغانستان په سویل ختیځ کې د وسلو د زېرمو د موندلو او وېجاړولو او د پسرلي موسم لپاره د طالبانو پر چمتووالي باندې برید وکړ. په دې جګړه کې چې د مارچ په وروستۍ اونۍ او د اپریل په لومړۍ اونۍ کې تر سره شوه، ۱۳۰ طالبان او ۶ امریکايي سرتیري ووژل شول. <ref>Muir, David, "Firefight: Honoring The Fallen", ''[[ABC World News]]'', 9 April 2011.</ref><ref>{{Cite web|title="No Slack Battalion" in Barawala Kalay - The Long War Journal|url=https://www.longwarjournal.org/videos/2011/04/no_slack_battalion_in_barawala.php|access-date=2021-08-23|website=www.longwarjournal.org|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705105139/http://www.longwarjournal.org/videos/2011/04/no_slack_battalion_in_barawala.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|title=The 101st Airborne Takes On the Taliban in Afghanistan|url=https://abcnews.go.com/US/101st-airborne-battalion-takes-taliban-afghanistan/story?id=13291090|url-status=live|access-date=2021-08-23|website=ABC News|language=en}}</ref> == اپریل == * د ۲۰۰۱ ز کال د جولای په میاشت کې د امریکا د دفاع وزیر، رابرټ ګېټس په افغانستان کې د امریکايي سرتیرو د شمېر د کمېدو نه دری میاشتې وړاندې په پنټاګون کې خبریالانو ته وویل چې: «د طالب جګړه مارو فعالیتونو زیاتوالی موندلی، هغه هیله درلوده چې په راتلونکو څو اونیو کې به د شخړو او د طالبانو فعالیتونه زیاتوالی ومومي. موږ لا تر اوسه د خشخاشو د حاصل ټولو د موسم په نیمايي کې یو... له همدې امله فکر کوم چې هغه څه چې طالبان به یې د جګړې په ډګر کې ولري، هغه ښايي د مې او جون په میاشت کې د هغوی بېرته راتګ وي». د امریکا د متحده ایالاتو پوځي چارواکو ویلي و چې د طالبانو د خوځښت بهیر معکوس شوی دی، خو ګېټس خبرداری ورکړ چې د دوی سرتیري به «په واضیح توګه سره هڅه وکړي تر څو هغوی بېرته شا ته وتمبوي».<ref>{{cite news|url=http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/04/gates-increasing-violence-in-afghanistan-expected-in-weeks-ahead.html|title=Gates: Increasing Violence in Afghanistan Expected in Weeks Ahead|work=[[ABC News]]|first=Kristina|last=Wong|date=2011-04-21|access-date=2011-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110033/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/04/gates-increasing-violence-in-afghanistan-expected-in-weeks-ahead.html|archive-date=11 May 2011 <!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/news/Pakistan-Army-Have-Broken-the-Back-of-Insurgents-120536739.html|title=Pakistan Army Chief: Forces Have 'Broken the Back' of Insurgents|publisher=[[Voice of America]]|date=2011-04-23|access-date=2011-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428170616/http://www.voanews.com/english/news/Pakistan-Army-Have-Broken-the-Back-of-Insurgents-120536739.html|archive-date=28 April 2011 <!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref><ref>Dupee, Matt, "[http://www.longwarjournal.org/archives/2011/08/operation_badr_track.php Operation Badr: tracking the Taliban summer offensive in Jawzjan province]", ''[[Long War Journal]]'', 17 August 2011.</ref> == مې == * د امریکايي ځواکونو له خوا په پاکستان کې د اسامه بن لادن وژنه تایید شوه. * د ۲۰۱۱ کال د مې په ۲۱مه، یوه ځانمرګي بریدګر د کابل د سردار محمد داود خان په پوځي روغتون کې چاودنه وکړه چې له امله یې ۶ کسه مړه او ۲۶ نور ټپیان شول. <ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/29/afghanistan.violence/?hpt=T2|work=CNN|title=NATO apologizes for Afghan airstrike that it says killed 9 civilians|date=May 30, 2011|access-date=January 1, 2022|archive-date=June 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625100632/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/29/afghanistan.violence/?hpt=T2|url-status=dead}}</ref> == جون == * د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې پر طالبانو او القاعدې ډلې باندې د بندیزونو د چارو د څارنې د کمېټې همغږي کوونکي، ریچارډ باریټ وویل چې هغه تمه لري د جون تر ۱۶مې پورې به د طالبانو د ۱۳۸ غړو نومونه دغې شورا ته وړاندې شي، تر څو تصمیم ونیول شي چې ایا د دغو کسانو نومونه له تور لیست څخه وایستل شي او که نه. د بندیزونو د لرې کولو پلویانو – چې د سولې د خبرواترو لپاره د طالبانو یوه له اصلي غوښتنو څخه وه – وویل چې دا کار به د سولې په بهیر کې ښه والی رامنځته کړي. هغه کسان چې نومونه یې په تور لیست کې دي، هغوی له هېواد څخه بهر ته د سفر کولو اجازه نه لري او همداشان تمه ده چې د هغوی بانکي حسابونه وتړل شي.<ref name="NYT_ISI">[https://www.nytimes.com/2011/09/23/world/asia/mullen-asserts-pakistani-role-in-attack-on-us-embassy.html?_r=0 Pakistan’s Spy Agency Is Tied to Attack on U.S. Embassy] - NY Times, ELISABETH BUMILLER and JANE PERLEZ, September 22, 2011</ref><ref name="Michelle Nichols">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-violence-idUSTRE76L36220110722|title=NATO kills 50 fighters, clears Afghan training camp|publisher=[[Reuters]]|first=Michelle|last=Nichols|date=July 22, 2011|access-date=July 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722215108/https://www.reuters.com/article/2011/07/22/us-afghanistan-violence-idUSTRE76L36220110722|archive-date=22 July 2011 <!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/06/05/world/asia/05afghan.html|title=Afghans Want Sanctions Lifted on Taliban Figures|work=[[The New York Times]]|first=Rod|last=Nordland|date=June 4, 2011|access-date=June 4, 2011}}</ref> == جولای == * د ۲۰۱۱ ز کال د جولای په ۱۲مه، د بریتانیا د ځانګړو هوايي خدماتو اپریټرانو په هرات ولایت کې په یوه هوټل کې دوه افغاني الاصله بریتانویان ونیول؛ باور کېږي چې له ۲۰۰۱ ز کال راهیسې به دا لومړۍ پېښه وي چې بریتانوي وګړي په افغانستان کې ژوندي نیول کېږي. د بریتانیا د استخباراتو ادارې MI5 د دغې ښځې او مېړه په اړه معلومات درلودل، خو هغوی یې په خپل لومړیتوب کې نه و نیولي، خو د MI6 د استخباراتي افسرانو، GCHQ او د افغانستان د ملي امنیت د کسانو له خوا تعقیب شوي و چې د دوی پر وینا هغوی غوښت تر څو له طالبانو یا القاعدې سره د بم جوړولو د مهارتونو په زده کړه کې اړیکه ټینګه کړي. <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/21/britons-arrested-afghanistan-taliban?INTCMP=SRCH|title='British Taliban' arrested in Afghanistan|newspaper=The Guardian|date=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/terrorism-in-the-uk/8652626/British-couple-captured-in-Afghanistan-were-planning-attacks-in-UK.html|title=British couple captured in Afghanistan 'were planning attacks in UK'|newspaper=The Telegraph|date=21 July 2011}}</ref><ref>{{cite news|last=Schlein|first=Lisa|date=July 13, 2011|title=WFP: Three Million in Afghanistan Will Need Food Aid|publisher=VOAnews.com|url=http://www.voanews.com/english/news/asia/WFP-Three-Million-in-Afghanistan-Will-Need-Food-Aid-125489338.html|access-date=July 18, 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iuPzi1N2WUV0GPSq3mqf0ISbcJVg?docId=12a3b088e8e34e35967cb40391adb1c4|title=Killing of adviser another blow to Afghan leader|publisher=[[Associated Press]]|first=Rahim|last=Faiez|date=July 17, 2011|access-date=July 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717112034/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iuPzi1N2WUV0GPSq3mqf0ISbcJVg?docId=12a3b088e8e34e35967cb40391adb1c4|archive-date=17 July 2011 <!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref> == اګسټ == * د اګسټ ۶ – د طالبانو له خوا د شینوک څرخکه را ولوېده، چې له امله یې ۳۸ کسان ووژل شول (۳۰ امریکايان او ۸ افغانان) او هېڅوک هم پکې ژوندی پاته نه شو. په دغه پېښه کې ۳۰ امریکايي سرتیري، اوه افغان سرتیري او یو ملکي ژباړن ووژل شو. په امریکايي وژل شوو کې ۱۷ سمندري ځانګړي ځواکونه هم شامل و چې د (DEVGRU) یوه برخه وه. دا هغه واحد و چې اسامه بن لادن یې وژلی و، خو په هغو عملیاتو کې وژل شوو یوه سرتیري هم ګډون نه درلود. <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/08/12/us/12victims.html?_r=1|work=The New York Times|date=11 August 2011|first1=Christina|last1=Capecchi|first2=Timothy|last2=Williams|title=Helicopter Crash Victims Named}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/08/07/world/asia/07afghanistan.html|title=Copter Downed by Taliban Fire; Elite U.S. Unit Among Dead|work=The New York Times|first1=Ray|last1=Rivera|first2=Alissa J.|last2=Rubin|first3=Thom|last3=Shanker|date=August 6, 2011}}US helicopter shot down in Afghanistan was on rescue mission Officials say the Chinook was assisting an army ranger unit when it was hit, killing 30 Americans and eight Afghans. The US Navy Seals and other troops whose helicopter was shot down in eastern Afghanistan had rushed to the mountainous area to help a US army ranger unit that was under fire from insurgents, two US officials said Sunday. The rescue team had completed the mission, subduing the attackers who had the rangers pinned down, and were departing in their Chinook helicopter when the aircraft was apparently hit, an official said. Thirty Americans and eight Afghans were killed in the crash, making it the deadliest single loss for U.S. forces in the decade-long war in Afghanistan. The rangers, special operations forces who work regularly with the Seals, afterwards secured the crash site in the Tangi Joy Zarin area of Wardak province, about 60 miles (97km) southwest of Kabul, an official said. On Sunday, Nato began an operation to recover the remains of the large transport helicopter, while Afghan and American forces battled insurgents in the region of the crash. The clashes Sunday did not appear to involve the troops around the crash site. "There have been a small number of limited engagements in the same district as yesterday's helicopter crash, however those clashes have not been in the direct vicinity of the crash site," NATO said in a statement. "As of now, we have no reporting to indicate any coalition casualties resulting from these engagements." Shahidullah Shahid, the Wardak provincial spokesman, confirmed the helicopter recovery mission was under way and said there were reports of Taliban casualties overnight. "There is a joint operation going on by Afghan and Nato forces. A clearing operation is ongoing in the district and there are reports of casualties among insurgents," Shahid said. "The area is still surrounded by American forces." Elsewhere in Afghanistan, Nato said insurgents killed four alliance service members in two separate attacks in the east and the south. It did not provide their nationalities or any other details. The deaths bring to 369 the number of coalition troops killed this year in Afghanistan and 46 this month. The downing of the helicopter Saturday was heavy setback for the US-led coalition as it begins to draw down thousands of combat troops fighting what has become an increasingly costly and unpopular war. Of the 30 Americans killed, there were 22 Navy Seals, three Air Force combat controllers and a dog handler, his dog and four crew members, a current US official and a former official said on condition of anonymity because military officials were still notifying the families of the dead. Most of the Seals belonged to the same elite unit that killed Osama bin Laden, although they were not the same people who participated in the May raid into Pakistan that killed the al-Qaida leader. The downing was a stinging blow to the lauded, tight-knit Seal Team 6, months after its crowning achievement.</ref> == سپټمبر == * د همدې میاشتې په نیمايي کې په یوه پنځه ورځنۍ دوره کې، د طالبانو یوه ځانمرګي بریدګر د وردګ ولایت د سیداباد په ولسوالۍ کې د امریکايي ځواکونو پر یوې اډې باندې له چاودونکو توکو ډک هغه موټر چې پر سر یې لرګي بار کړي و، وچاوه، چې د همدې چاودنې له امله ۴ افغانان مړه، ۲۰ ملکي افغانان او ۷۷ امریکايي سرتیري ټپیان شول.<ref>{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/2011/09/11/2401286/truck-bomb-injures-scores-at-us.html|title=Truck bomb injures scores at U.S. base in Afghanistan|publisher=Miami Herald|first=Hashim|last=Shukoor|date=September 11, 2011|access-date=September 14, 2011}}</ref> * د سپټمبر په ۱۳مه، د لسم SFG د لومړي کنډک نه د الفا عملیاتي ټیم چې ورسره د هنګري د ځانګړو عملیاتو سرتیري او افغان ملي پولیس هم مله و، د وردک ولایت په میدان ښار کې یې د پېژندل شویو طالب یاغیانو د پرمختګ د ډب کولو په موخه عملیات تر سره کړل.<ref>{{cite web|url=https://www.army.mil/article/169609/never_leave_a_fallen_comrade_green_beret_earns_silver_star_for_heroism|title=Never leave a fallen comrade Green Beret earns Silver Star for heroism|publisher=army.mil|date=14 June 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bakhtarnews.com.af/en/index.php?news=6526|title=Foreign Subjects Arrested in Kandahar Province|publisher=Bakhtar News Agency|date=15 September 2011}}{{dead link|date=May 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14909004|title=Afghan gunbattle: Ryan Crocker says 'not a big deal'.|newspaper=[[telegraph.co.uk]]|first=Ben|last=Farmer|date=September 13, 2011|access-date=September 14, 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/8761456/Deadly-Kabul-siege-finally-ends-as-last-Taliban-attackers-are-killed.html|title=Deadly Kabul siege finally ends as last Taliban attackers are killed.|newspaper=[[telegraph.co.uk]]|first=Ben|last=Farmer|date=September 14, 2011|access-date=September 14, 2011}}</ref> == اکټوبر == * د اکټوبر ۴- افغانستان او هند د ستراتیژیک ګډون هوکړه لیک لاسلیک کړ * دا چې افغانستان په تیره یوه لسیزه کې له وچکالۍ سره مخ دی نو دې هېواد د روان کال په ژمې کې د ۲.۶ میلیون وګړو لپاره د خوراکي توکو د برابرولو په خاطر د ۱۴۲ میلیون امریکايي ډالرو غوښتنه وکړه. د کرهڼې، اوبولګولو او مالدارۍ وزیر، محمد اصف رحیمي د هېواد وضعیت ټکان ورکوونکی او کړکېچن وباله او ویې ویل چې ۱۴ ولایتونه یعنې د افغانستان نیمايي ولایتونه په شمال او ختیځ کې له وچکالۍ سره مخ دي. زیاتره کروندګرو خپل څاروي وپلورل او اوس په ژمي کې د ژوندي پاته کېدو لپاره خوراکي مرستو ته سترګې پر لاره دي. په دې اضافه ۲.۶ میلیونه وږو وګړو سره د افغانستان د وږو وګړو ټولټال شمېر ۱۰ میلیونو ته ورسېد؛ د خوړو نړیوال پروګرام وویل چې دوی لا اوس هم د خوراکي مرستو په برخه کې له کمښت سره مخ دي، ځکه چې د دوی پخوانۍ غوښتنه په بشپړ ډول سره نه وه ځواب شوې. <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-15193573|title=Afghanistan appeals for aid as drought looms|newspaper=[[BBC]]|date=2011-10-05|access-date=2011-10-20}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204450804576625003263984480|title=Afghan Opium Output Surges|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|last=Nissenbaum|first=Dion|date=2011-10-12|access-date=2011-10-20}}</ref> == نومبر == * په پارلمان کې د کندهار ولایت استازو وویل چې د هېواد امنیتي ځواکونه لا تر اوسه پورې د دې جوګه نه دي چې په دې ولایت کې له ناټو ځواکونو څخه بشپړ امنیتي مسوولیت پر غاړه واخلي؛ هغوی وویل چې د طالبانو د رامنځته کېدو په ځای یعنې کندهار ولایت کې باید تر ټولو وروستی امنیتي مسوولیتونه له ناټو څخه افغان ځواکونو ته وسپارل شي. دې ټکې ته په کتو سره، طالب جنګیالیو په کندهار ښار کې د ملګرو ملتونو پر دفتر باندې موټر بم چاودنه او وسله وال برید تر سره کړ، چې له امله یې د ملګرو ملتونو د ۳ کارکوونکو په ګډون ۵ کسه ووژل شول. * د افغانستان ګاونډیو او سیمه ییزو هېوادونو د اعتماد جوړونې د اقداماتو پر هغې «لارنقشې» باندې هوکړه وکړه چې په کې د سړکونو او اورګاډو د پټلۍ نه نیولې د پولو د کنټرول په اړه همکارۍ پورې موضوعګانې یې رانغاړلې، چې موخه یې له دې هېواد څخه د امریکایي ځواکونو له وتلو وروسته د هغه پیاوړتیا وه. دغه اعلامیه چې د ۱۳ هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو له خوا په استانبول کې تصویب شوه، د هغې نړیوالې هڅې لپاره یو ګام و چې موخه یې تر ۲۰۱۴ ز کال پورې د افغانستان د باثبات کولو او له ګاونډیو سره د اړیکې رامنځته کولو لپاره واخیستل شو؛ ځکه تمه کېده چې په ۲۰۱۴ ز کال کې به له افغانستان څخه زیاتره امریکايي ځواکونه ووځي. <ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia-pacific/car-bomb-kills-4-in-southern-afghan-city-of-kandahar-during-attack-near-un-office/2011/10/31/gIQAdK8yYM_story.html|title=Afghan MPs from Kandahar say troops there not ready to take full control from NATO|newspaper=[[Associated Press]] via [[The Washington Post]]|date=2011-11-01|access-date=2011-11-02}}{{dead link|date=June 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204621904577014003626145504?mod=googlenews_wsj|title=Afghanistan, Neighbors Discuss Next Steps|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|last=Champion|first=Marc|date=2011-11-02|access-date=2011-11-02}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia-pacific/al-qaida-taliban-commanders-ask-pakistani-militants-to-help-fight-us-forces-in-afghanistan/2012/01/02/gIQAxyg0VP_story.html|archive-url=http://web.archive.bibalex.org/web/20120103024733/http://www.washingtonpost.com/world/asia-pacific/al-qaida-taliban-commanders-ask-pakistani-militants-to-help-fight-us-forces-in-afghanistan/2012/01/02/gIQAxyg0VP_story.html|url-status=dead|archive-date=2012-01-03|title=Al-Qaida, Taliban commanders seek Pakistani militants' help to fight US forces in Afghanistan|newspaper=[[Associated Press]] via [[The Washington Post]]|date=2012-01-02|access-date=2012-01-02}}</ref> == ډیسمبر == * د ۲۰۱۱ ز کال د ډیسبمر په ۶مه د کابل، کندهار او مزارشریف په ښارونو کې د عاشورا په ورځ د یو لړ ترهګریرز بریدونو له امله د افغانستان ۶۰ شیعه وګړي چې زیات شمېر یې ماشومان او د مذهبي مراسمو د تر سره کولو په حال کې و، ووژل شول او شاوخوا ۲۰۰ نور یې ټپيان شول. دغه په خپل ډول کې ډېر همغږي شوي بریدونه چې ټول په یوه وخت کې تر سره شول، د ملکیانو پر وړاندې یو له تر ټولو مرګونو بریدونو څخه و. <ref name="The Washington Post">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/rare-attack-in-kabul-targets-shiite-mosque/2011/12/06/gIQAVnEkYO_story.html?tid=pm_pop|work=The Washington Post with Foreign Policy|title=Pakistan-based group claims role in deadly blast in Kabul|date=2011-12-07|first=Craig|last=Whitlock}}</ref><ref name="The New York Times">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/12/08/world/asia/rare-attacks-on-shiites-kill-scores-in-afghanistan.html|work=The New York Times|title=Rare Attacks on Shiites Kill Scores in Afghanistan|date=2011-12-07|first=Rod|last=Nordland}}</ref> == سرچینې == ff2bzspxk0oaqkptp1aqrqo850y0cmc 0 59092 363674 355514 2026-05-03T02:31:03Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363674 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} دویم کلارنس ویلیام بیل نېلسون ('''Clarence William Nelson II''') (زېږون ۱۹۴۲ ز کال، د سپتمبر ۲۹ مه) امریکايي سیاستوال او وکیل دی چې د هوانوردۍ او فضايي څېړنو د ملي ادارې (NASA) د مدیر په توګه خدمت کوي. له دې وړاندې نېلسون له ۲۰۰۱ ز کال نه تر ۲۰۱۹ ز کال پورې له فلوریدا ایالت نه د امریکا د سناتور په توګه خدمت کړی. د دیموکرات ګوند غړی دی چې له ۱۹۷۲ ز کال نه یې تر ۱۹۷۸ ز کال پورې د فلوریدا د استازو په جرګه ګۍ او له ۱۹۷۹ ز کال نه تر ۱۹۹۱ ز کال پورې د امریکا د متحده ایالاتو په کانګرس کې خدمت کړی. د ۱۹۸۶ ز کال په جنوري میاشت کې، له جک ګارن وروسته چې د کلمبیا په فضايي شاتل کې یې د بار د برخې د متخصص په توګه خدمت وکړ، د کانګرس دویم برحاله غړی و چې فضا ته یې سفر وکړ. نوموړی وړاندې له دې چې سیاست ته مخه کړي، د ویتنام د جګړې پر مهال یې د امریکا د متحده ایالاتو د پوځ په ریزرف ځواکونو کې خدمت وکړ.<ref>{{cite web|url=http://search.ancestry.com/cgi-bin/sse.dll?indiv=1&db=flmarriageindex&rank=1&new=1&MSAV=0&msT=1&gss=angs-d&gsfn=Clarence+William&gsln=Nelson&uidh=fk7&pcat=BMD_MARRIAGE&fh=0&h=3904166&recoff=6+7+8&ml_rpos=1|title=Florida Marriage Collection, 1822–1875 and 1927–2001|publisher=Ancestry.com}}</ref> نېلسون په ۱۹۹۰ ز کال کې له کانګرس نه تقاعد شو، څو د فلوریډا ایالت ولایت ته ځان نوماند کړي، خو بریالی نه شو. وروسته له دې هغه د فلوریډا ایالت د خزانه دار، د بیمې د کمیشنر او د اور وژنې ادارې د مشر په توګه وټاکل شو، چې له ۱۹۹۵ ز کال نه تر ۲۰۰۱ ز کال پورې یې په دغه چوکیو خدمت وکړ. په ۲۰۰۰ ز کال کې نېلسون، د امریکا د متحده ایالاتو د سنا چوکۍ ته چې د جمهوري غوښتونکي سناتور درېم کاني مک په تقاعد سره تشه شوې وه، په ۵۱ سلنه رایو وټاکل شو. هغه بیاځلي په ۲۰۰۶ ز کال کې په ۶۰ سلنه رایو او په ۲۰۱۲ ز کال کې په ۵۰ سلنه رایو دغه چوکۍ ترلاسه کړه. نېلسون په ۲۰۱۸ ز کال کې، د څلورم ځل لپاره هم ځان نوماند کړ، خو په عمومي ټاکنو کې  یې د وخت د والي ریک سټاک له خوا په ډېر لږ توپیر ماته وخوړه. د ۲۰۱۹ ز کال په مۍ میاشت کې نېلسون د ناسا په مشورتي شورا کې د خدمت په موخه وټاکل شو.<ref name="2006vote">[http://www.nationaljournal.com/almanac/2010/person/bill-nelson-fl/ "Sen. Bill Nelson (D)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511185848/http://www.nationaljournal.com/almanac/2010/person/bill-nelson-fl/ |date=2013-05-11 }}, ''National Journal Almanac'', December 31, 2008. Retrieved 2012-02-09.</ref><ref name="Reuters18">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-election-florida-senate-idUSKCN1NN0QC|website=[[Reuters]]|access-date=November 18, 2018|date=November 18, 2018|title=Republican Scott wins Florida U.S. Senate seat after manual recount|last=Woodall|first=Bernie}}</ref><ref name="NASACouncil">{{Cite news|url=https://www.orlandosentinel.com/politics/os-ne-bill-nelson-nasa-committee-20190528-6seevlt2grhkdbk6skrmhli4s4-story.html|title=Former U.S. Sen. Bill Nelson named to NASA advisory committee|date=May 28, 2019|access-date=June 2, 2019}}</ref> د امریکا په سنا جرګه کې، نوموړی په عام ډول د یوه منځلاري دیموکرات په توګه پېژندل کېده. نېلسون د همجنس ګرایانو له ودونو، د منځنۍ او ټیټې کچې په کورنیو د مالیاتو له راکمولو، د چاپېریال ساتنې د پروګرامونو او مقرارتو له پراختیا، د ناروغانو نه د پالنې او ساتنې له کم لګښت لرونکې لایحې ملاتړ وکړ. نېلسون له ۲۰۱۳ ز کال نه تر ۲۰۱۵ ز کال پورې د سنا لوړ عمر لرونکو وګړو ته د اړوندې کمېټې د مشر او له ۲۰۱۵ ز کال نه تر ۲۰۱۹ ز کال پورې د سنا د سوداګریزې کمېټې د لوړ پوړي غړي په توګه خدمت وکړ.<ref>{{cite web|url=http://www.tampabay.com/news/politics/national/bill-nelson-pitches-long-held-moderate-message-in-tight-us-senate-race/1258817|title=Bill Nelson pitches long-held moderate message in tight U.S. Senate race|publisher=Tampabay.com|access-date=January 5, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan|first=Erin|url=http://www.orlandoweekly.com/orlando/us-rep-connie-mack-takes-on-longtime-sen-bill-nelson/Content?oid=2248777|title=U.S. Rep. Connie Mack takes on longtime Sen. Bill Nelson &#124; News|publisher=Orlando Weekly|access-date=January 5, 2018|archive-date=September 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928145937/https://www.orlandoweekly.com/orlando/us-rep-connie-mack-takes-on-longtime-sen-bill-nelson/Content?oid=2248777|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tampabay.com/news/politics/national/sen-bill-nelson-fights-off-gop-efforts-to-tag-him-a-liberal/1149919|title=Archived copy|access-date=April 9, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423190114/http://www.tampabay.com/news/politics/national/sen-bill-nelson-fights-off-gop-efforts-to-tag-him-a-liberal/1149919|archive-date=April 23, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.orlandosentinel.com/2012-10-25/news/os-nelson-profile-20121025_1_bill-nelson-connie-mack-iv-obamacare|title=U.S. Sen. Bill Nelson: Nelson works hard to be seen as moderate - tribunedigital-orlandosentinel|publisher=Articles.orlandosentinel.com|date=October 25, 2012|access-date=January 5, 2018|archive-date=April 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424000640/http://articles.orlandosentinel.com/2012-10-25/news/os-nelson-profile-20121025_1_bill-nelson-connie-mack-iv-obamacare|url-status=dead}}</ref><ref name=":5">{{cite web|title=Florida Senator Bill Nelson no longer opposes gay marriage|url=http://www.cfnews13.com/content/news/cfnews13/news/article.html/content/news/articles/cfn/2013/4/4/florida_senator_bill.html|publisher=CFN13|access-date=April 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407160106/http://www.cfnews13.com/content/news/cfnews13/news/article.html/content/news/articles/cfn/2013/4/4/florida_senator_bill.html|archive-date=April 7, 2013|url-status=dead}}</ref><ref name=":6">{{cite web|last1=Davis|first1=James|title=The One Thing Congress Agrees on That Could Transform the Economy|url=http://fortune.com/2017/08/03/congress-economy-democrats-republicans-tax-reform/|website=Fortune|access-date=March 22, 2018}}</ref><ref name=":7">{{cite web|last1=Perry|first1=Mitch|title=At Senate Commerce hearing in St. Pete, Bill Nelson vows to keep oil drilling moratorium|url=http://floridapolitics.com/archives/242801-senate-commerce-hearing-st-pete-bill-nelson-vows-keep-oil-drilling-moratorium|website=Florida Politics|date=August 11, 2017|access-date=March 23, 2018}}</ref><ref name=":8">{{cite web|title=H.R. 3590 (111th): Patient Protection and Affordable Care Act|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/111-2009/s396|website=govtrack.us|access-date=March 21, 2018}}</ref><ref name=":9">{{cite web|last1=Nelson|first1=Bill|title=Bill Nelson: Expanding Medicaid good for Florida's health, economy|url=http://www.tampabay.com/opinion/columns/bill-nelson-expanding-medicaid-good-for-floridas-health-economy/2175751|website=Tampa Bay Times|access-date=March 21, 2018}}</ref> د ۲۰۲۱ ز کال په مارچ میاشت کې ولسمشر جوبایډن اعلان وکړ چې، هوډ لري نېلسون د ناسا د مدیر په توګه وټاکي. د ۲۰۲۱ ز کال د اپریل په ۲۹ مه د سنا له خوا تایید شو او د ۲۰۲۱ ز کال د مۍ په ۳ مه نېټه یې د ولسمشر د مرستیالې کاملا هریس په وړاندې لوړه وکړه.<ref name=":11">{{Cite web|date=2021-03-19|title=President Biden Announces his Intent to Nominate Bill Nelson for the National Aeronautics and Space Administration|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/19/president-biden-announces-his-intent-to-nominate-bill-nelson-for-the-national-aeronautics-and-space-administration/|access-date=2021-03-19|website=The White House|language=en-US|archive-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319162927/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/19/president-biden-announces-his-intent-to-nominate-bill-nelson-for-the-national-aeronautics-and-space-administration/|url-status=dead}}</ref> == لومړنی ژوند او زده کړې == نېلسون د ۱۹۴۲ ز کال د سپتمبر په ۲۹ مه د فلوریډا ایالت په میامي کې وزېږېد. هغه د ناني مرلي (ني نېلسون) او کلارنس ویلیام نېلسون یوازنی ماشوم و. هغه له سکاټلنډي، آیرلنډي، انګلیسي او ډنمارکي نسل نه دی. هغه مهال چې نېلسون ۱۴ کلن و، پلار یې د زړه د حملې له امله مړ شو او مور یې د ده د ۲۴ کلنۍ پر مهال د لوګرېګ مغزي ناروغۍ (Lou Gehrig's disease) له امله مړه شوه. نېلسون د فلوریډا په ملبرون کې را لوی شو، چېرې چې نوموړی ملبرون عالی ښوونځي ته ولاړ.<ref name="fourh">[http://florida4h.org/foundation/FL4H/NelsonB.htm "Senator Bill Nelson"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301080242/http://florida4h.org/foundation/FL4H/NelsonB.htm|date=March 1, 2012}}. Florida 4-H Hall of Fame. Retrieved December 15, 2009.</ref><ref>{{cite web|url=http://florida4h.org/foundation/fl4h/NelsonB.htm|title=Bill Nelson|publisher=Florida 4-H Hall of Fame|access-date=April 1, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301080242/http://florida4h.org/foundation/FL4H/NelsonB.htm|archive-date=March 1, 2012}}</ref>.<ref>{{Cite web|url=http://www.niuzer.com/Politics/Nelson-returns-to-his-Panhandle-roots-as-he-tours-state-in-closing-weeks-14651079.html|title=Niuzer.com|access-date=2022-01-12|تاريخ الأرشيف=2016-03-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304063721/http://www.niuzer.com/Politics/Nelson-returns-to-his-Panhandle-roots-as-he-tours-state-in-closing-weeks-14651079.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2016-03-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160304063721/http://www.niuzer.com/Politics/Nelson-returns-to-his-Panhandle-roots-as-he-tours-state-in-closing-weeks-14651079.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160304063721/http://www.niuzer.com/Politics/Nelson-returns-to-his-Panhandle-roots-as-he-tours-state-in-closing-weeks-14651079.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063721/http://www.niuzer.com/Politics/Nelson-returns-to-his-Panhandle-roots-as-he-tours-state-in-closing-weeks-14651079.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~battle/senators/nelsonbill.htm|title=bill nelson|publisher=Freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com|access-date=November 20, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.sun-sentinel.com/2000-10-29/news/0010290093_1_clarence-william-nelson-nelson-talks-bill-mccollum|title=Despite Similarities, Senate Hopefuls Have Big Differences|publisher=Sun-Sentinel|date=October 29, 2000|access-date=July 16, 2014|تاريخ الأرشيف=July 28, 2014|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140728195045/http://articles.sun-sentinel.com/2000-10-29/news/0010290093_1_clarence-william-nelson-nelson-talks-bill-mccollum|url-status=dead|خونديځ نېټه=2014-07-28|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140728195045/http://articles.sun-sentinel.com/2000-10-29/news/0010290093_1_clarence-william-nelson-nelson-talks-bill-mccollum|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140728195045/http://articles.sun-sentinel.com/2000-10-29/news/0010290093_1_clarence-william-nelson-nelson-talks-bill-mccollum|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728195045/http://articles.sun-sentinel.com/2000-10-29/news/0010290093_1_clarence-william-nelson-nelson-talks-bill-mccollum}}</ref><ref name="officialbio">[https://billnelson.senate.gov/about/biography.cfm "Biography"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804224841/http://billnelson.senate.gov/about/biography.cfm|date=August 4, 2009}}. U.S. Senator Bill Nelson – Florida (official U.S. Senate website). Retrieved December 16, 2009.</ref> نېلسون د فلوریډا په پوهنتون کې شامل شو، همالته هغه د محصلینو اتحادیې (Florida Blue Key) غړی و او بیتا تیتا پي (Beta Theta Pi) ټولنیزې ډلې ته ولاړ. نوموړی یئل پوهنتون ته ولاړ او هلته د کتاب او مار (Book and Snake) پټې ټولنې غړی شو. نېسلون په ۱۹۶۵ ز کال د سیاسي علومو لېسانس ترلاسه کړ او په ۱۹۶۸ ز کال کې د ویرجینا د حقوقو له ښوونځي نه د حقوقو دوکتورا لاسته راوړه.<ref>''Kiwanis Magazine,'' December 2012, p. 14.</ref><ref>Stratton, Jim. [http://articles.orlandosentinel.com/2006-10-06/news/SENRELIGION06_1_nelson-true-christians-christians-and-non-christians "Nelson doesn't act like Christian, Harris says".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009140442/http://articles.orlandosentinel.com/2006-10-06/news/SENRELIGION06_1_nelson-true-christians-christians-and-non-christians |date=2011-10-09 }} [http://www.orlandosentinel.com/ ''Orlando Sentinel.''] October 6, 2006. Retrieved 2010-03-28.</ref> په ۱۹۶۵ ز کال کې، د ویتنام د جګړې پر مهال هغه د امریکا د متحده ایالاتو د پوځ له ریزرف برخې سره یوځای شو. او له ۱۹۶۸ ز کال نه یې تر ۱۹۷۰ ز کال پورې فعاله دنده ترسره کړه چې د کېپټان تر رتبې پورې ورسېد او تر ۱۹۷۱ ز کال پورې په پوځ کې پاتې شو. نېلسون په ۱۹۶۸ ز کال کې فلوریډا بار(هغه بنسټ چې د وکیلانو په مقرراتو او دسپلین جوړولو کار کوي) ته شامل شو او په ۱۹۷۰ ز کال کې یې په ملبورن کې وکالت پیل کړ. په ۱۹۷۱ ز کال کې هغه د قانون جوړونې په برخه کې د والي روبین سکیو د یاور په توګه دنده ترسره کړه.<ref>{{cite web|title=Greeks in the 113th Congress|url=http://www.nicindy.org/blog/greeks-in-the-113th-congress/|publisher=North American Interfraternity Conference|access-date=September 2, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327052229/http://www.nicindy.org/blog/greeks-in-the-113th-congress/|archive-date=March 27, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|last=Van Ness|first=Carl|date=2021|title=The Swamp, Undrained: What’s Orange and Blue and Red? The Presidential Hopefuls and Other Politicians Who Have Made a Stop at the University of Florida. See Photos of Their Visits.|url=https://www.uff.ufl.edu/gatornation/the-swamp-undrained/|url-status=dead|website=Www.uff.full.edu|access-date=2022-01-12|archive-date=2021-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221023642/https://www.uff.ufl.edu/gatornation/the-swamp-undrained/}}</ref><ref name="whorunsgov">[http://www.whorunsgov.com/Profiles/Bill_Nelson "Bill Nelson (D-Fla.)".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929143739/http://www.whorunsgov.com/Profiles/Bill_Nelson|date=September 29, 2009}} WhoRunsGov.com. Retrieved December 15, 2009.</ref> == د امریکا د متحده ایالتونو سنا == === ټاکنې === ==== د ۲۰۰۰ ز کال ټاکنې ==== په ۲۰۰۰ ز کال کې نېلسون، ځان د یوه دیموکرات په توګه د تقاعد شوي جمهوري غوښتونکي سناتور درېم کاني مک تشې شوې چوکۍ ته نوماند کړ. هغه ټاکنې وګټلې او جمهوري غوښتونکي نوماند بېل مک کولم ته یې چې د امریکا د کانګرس غړی و، ماتې ورکړه. ==== د ۲۰۰۶ ز کال ټاکنې ==== د ۲۰۰۴ ز کال له ولسمشریزو ټاکنو وروسته، چې جمهوري غوښتونکي جورج ډبلیو بوش یو ځل بیا د امریکا د ولسمشرۍ ټاکنې وګټلې او جمهوري غوښتونکي ګوند په کانګرس او سنا دواړو کې اکثریت ترلاسه کړ. نېلسون د زیان منونکي په توګه وپېژندل شو، ځکه هغه له هغه ایالت نه دیموکرات و چېرې چې بوش ټاکنې وګټلې، هغه هم یوازې د ۵ سلنه رایو په اکثریت.<ref name="watimes">[http://www.washingtontimes.com/news/2004/nov/29/20041129-010523-1935r/ "For Democrats in red states, 2006 daunting"]. ''Washington Times''. November 29, 2004. Retrieved 2009-12-22.</ref> د فلوریډا ایالت د بهرنیو اړیکو پخوانۍ وزیرې او د امریکا په کانګرس د دوو دورو غړې کاترین هاریس د جمهوري غوښتونکي ګوند په لومړنیو ټاکنو کې درې نورو نوماندانو ته ماتې ورکړه. د ۲۰۰۰ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو د هاریس ونډې هغې ته یو قطبي شخصیت وربښلی و. د فلوریډا ګڼ شمېر جمهوري غوښتونکي لېواله وو چې هغې ته د بوش- الګور په ټاکنو کې د هغې د وفادارۍ انعام ورکړي، په داسې حال کې چې د فلوریدا ګڼ شمېر دیموکراتان له همدې امله د هغې پر خلاف رایې ورکولو ته چمتو و. په مۍ میاشت کې هغه مهال چې ګوند ونه شو کولای نوماند وټاکي او په لومړنیو ټاکنو کې هاریس ته ماته ورکړي، ګڼ شمېر جمهوري غوښتونکو فعالانو اعتراف وکړ چې دغې سیالي له وړاندې ماتې خوړلې ده.<ref>Kirkpatrick, David D. [https://www.nytimes.com/2005/01/01/politics/01dobson.html "Evangelical Leader Threatens to Use His Political Muscle Against Some Democrats"]. ''New York Times''. January 1, 2005. Retrieved 2009-12-22.</ref><ref>Allen, Mike, and Manuel Roig-Franzia. [https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A49701-2005Mar19 "Congress Steps In on Schiavo Case".]{{dead link|date=June 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} ''Washington Post''. March 20, 2005. Retrieved 2009-12-22.</ref> نېلسون په خوندي مسئلو تمرکز وکړ او ځان یې دوه ګوندیز ستونزه حل کوونکي په توګه څرګند کړ. هغه د فلوریډا د ټولو ۲۲ ورځپاڼو تائید خپل کړ. هریس ونشو کولای د جیب بوش ملاتړ خپل کړي او په عام ډول یې څرګنده کړه (جیب بوش څرګنده کړه) چې نوموړې بریالۍ کېدلای نشي؛ د امریکا د متحده ایالاتو د سوداګرۍ خونې هم چې له نوموړې یې د کانګرس په مبارزاتو کې ملاتړ کړی و، داځل یې له هغې ملاتړ ونکړ.<ref name="sunsentinel-images">Gibson, William E.[http://articles.sun-sentinel.com/2006-10-20/news/0610191186_1_katherine-harris-palm-beach-county-election-officials "Senate Race Centers on Images"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724235859/http://articles.sun-sentinel.com/2006-10-20/news/0610191186_1_katherine-harris-palm-beach-county-election-officials |date=2011-07-24 }}. Ft. Lauderdale ''Sun-Sentinel''. October 20, 2006. Retrieved 2009-12-22.</ref><ref name="sptimes-may">Kumar, Anita. [http://www.sptimes.com/2006/05/11/State/GOP_can_t_elude_Harri.shtml "GOP can't elude Harris vs. Nelson"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523234134/http://www.sptimes.com/2006/05/11/State/GOP_can_t_elude_Harri.shtml|date=May 23, 2011}}.''St. Petersburg Times''. May 11, 2006. Retrieved 2009-12-22.</ref> د ټاکنو په رانږدې کېدو، یوې نظرپوښتنې څرګنده کړه چې هاریس له نېلسون نه له ۲۶ تر ۳۵ امتیازه شاته ده. نېلسون د ټاکنیزو مبارزو نږدې ۱۶.۵ میلیون ډالر بودیجه نورو دیموکراتو نوماندانو ته ولېږدوله او د ۲ میلیون  ۹۰۰۰۰ نوي زره ۵۴۸۸ رایو په ترلاسه کولو چې هاریس ۱ میلیون ۸۲۶ زره ۱۲۷ رایې خپلې کړې وې، ټاکنې وګټلې. <ref name="nakedpols">Clark, Lesley. [http://miamiherald.typepad.com/nakedpolitics/2006/10/nelson_goes_220.html "Nelson goes 22–0"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122212152/https://miamiherald.typepad.com/nakedpolitics/2006/10/nelson_goes_220.html |date=2022-01-22 }}. Naked Politics (''Miami Herald'' blog). October 30, 2006. Retrieved 2009-12-22.</ref><ref name="endorsements">Kormanik, Beth. [http://jacksonville.com/tu-online/stories/103106/met_5911837.shtml "Harris, Nelson tout testimonials"]. ''Florida Times-Union.'' October 31, 2006. Retrieved 2009-12-22.</ref><ref name="gonesouth">Copeland, Libby. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/30/AR2006103001311.html "Campaign Gone South"]. ''Washington Post''. October 31, 2006. Retrieved 2009-12-22.</ref><ref name="nelsonrolls">Gibson, William E. [http://articles.sun-sentinel.com/2006-11-08/news/0611080119_1_katherine-harris-bill-nelson-florida-coast "Nelson Rolls To Second Term"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724235905/http://articles.sun-sentinel.com/2006-11-08/news/0611080119_1_katherine-harris-bill-nelson-florida-coast |date=2011-07-24 }}. Ft. Lauderdale ''Sun-Sentinel''. November 8, 2006. Retrieved 2009-12-22.</ref><ref>{{Cite web|last=Miller|first=Lorraine C.|date=September 21, 2007|title=Statistics of the General Election of 2006|url=http://clerk.house.gov/member_info/electionInfo/2006/2006Stat.htm#9|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626012047/http://clerk.house.gov/member_info/electionInfo/2006/2006Stat.htm|archive-date=June 26, 2020|access-date=March 2, 2021|website=Clerk of the US House of Representatives}}</ref> ==== د ۲۰۱۲ ز کال ټاکنې ==== مرستیال ولسمشر جوبایډن په ۲۰۱۲ ز کال کې په فلوریډا ایالت کې نېلسون د ولسمشر اوباما د بریا د چانس لپاره مهم وباله. د ۲۰۱۱ ز کال په مارچ میاشت کې بایډن څرګنده کړه، که چېرې نېلسون په ۲۰۱۲ ز کال کې ټاکنې وبایللې، «په دې معنا دی چې ولسمشر بارک اوباما او دیموکرات ولسمشریز ټکټ به د ایالت د سیالۍ په کلیدي ډګر کې بریالی نه شي». د کانګرس غړی څلورم کاني مک چې د نېلسون د سنا چوکۍ د پخواني سناتور زوی و، د جمهوري غوښتونکي ګوند نوماندي وګټله. په پایله کې نېلسون مک ته د  ۵۵.۲ سلنه رایو په ګټلوسره  د مک ۴۲.۲ سلنه رایو په لرلو ماتې ورکړه.<ref>{{cite web|title=Biden: If Bill Nelson loses Senate race, Obama won't win Florida in 2012|url=http://thehill.com/blogs/ballot-box/senate-races/151579-biden-if-bill-nelson-loses-in-2012-obama-wont-win-florida-|work=The Hill|access-date=November 8, 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=2012 U.S. Senate Election Results|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/special/politics/election-map-2012/senate/|work=[[The Washington Post]]|access-date=December 24, 2012}}</ref> ==== د ۲۰۱۸ ز کال ټاکنې ==== نېلسون د بیاځلي ټاکل کېدو په موخه په ۲۰۱۸ ز کال کې نوماند شو. هغه د دیموکرات ګوند په لومړنیو ټاکنو کې چې د ۲۰۱۸ ز کال د اګست په ۲۸ مه ترسره شوې، له کومې سیالۍ پرته نوماند وټاکل شو. هغه د ۲۰۱۸ ز کال د نومبر د ۶ مې نېټې په عمومي ټاکنو د فلوریډا له برحاله والي ریک سکاټ (جمهوري غوښتونکی) سره مخامخ شو. سیالي ډېره سخته وه ، یوازې د ۰.۲۵ سلنه توپیر د دوی دواړو ترمنځ و، دغه چاره د دې لامل شوه چې، د ایالتي قانون له مخې رایې په لاسي ډول بېرته وشمېرل شي. بیا شمېرنې څرګنده کړه چې، سکاټ؛ نېلسون ته په۱۰۰۰۰ لس زره او ۳۳ رایو ماته ورکړې.<ref>{{cite news|last1=King|first1=Ledyard|title=U.S. Senate: Primary election a formality for Sen. Bill Nelson and Gov. Rick Scott|url=https://www.tallahassee.com/story/news/2018/08/10/rick-scott-bill-nelson-florida-primary-election-2018-u-s-senate/864408002/|access-date=August 14, 2018|publisher=Tallahassee Democrat|date=August 10, 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Florida Primary Election Results|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/08/28/us/elections/florida-primary-elections.html|access-date=August 29, 2018|work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>John McCarthy, [https://www.floridatoday.com/story/news/2018/11/08/bill-nelson-rick-scott-recount/1929724002/ Bill Nelson-Rick Scott Florida Senate race now in 'hand recount' territory], ''Florida Today'' (November 8, 2018).</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.orlandosentinel.com/news/fl-ne-bill-nelson-rick-scott-broward-ballot-design-20190711-deqpxqouwrggtgps6jmqdoezw4-story.html|title=Bad ballot design in Broward County cost Bill Nelson 9,658 votes in ultra-tight loss to Rick Scott|last=Man|first=Anthony|website=orlandosentinel.com|access-date=2019-07-12}}</ref> == د ناسا مدیریت ته نوماندي == د ۲۰۲۱ ز کال د فبروي په ۲۲ مه، داسې راپورونه خپاره شول چې ولسمشر بایډن په پام کې لري، نېلسون د ناسا د مدیر په توګه وګماري. وروسته له هغه د ۲۰۲۱ ز کال د مارچ په ۱۸ مه نېټه، راپور خپور شو چې بایدڼ نېلسون د دغې چوکۍ لپاره ټاکلی او په راتلونکې ورځ بایډن په رسمي ډول د هغه په اړه خپله پریکړه اعلان کړه.  د امریکا د متحده ایالاتو سنا د ۲۰۲۱ ز کال د اپریل په ۲۹ مه د ناسا د مدیر په توګه نېلسون د رایو په اکثریت تایید شو. نېلسون ته مرستیال ولسمشرې کاملا هریس ، د ۲۰۲۱ ز کال د مۍ په ۳ مه نېټه لوړه ورکړه.<ref>{{cite web|last=Speck|first=Emilee|title=Report: President Biden considering former Sen. Bill Nelson to lead NASA|url=https://www.clickorlando.com/news/local/2021/02/23/report-president-biden-considering-former-sen-bill-nelson-to-lead-nasa/|work=[[Tampa Bay Times]]|date=February 22, 2021|access-date=February 23, 2021}}</ref><ref name=":10">{{Cite news|title=President Biden Announces his Intent to Nominate Bill Nelson for the National Aeronautics and Space Administration|language=en-US|work=White House|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/19/president-biden-announces-his-intent-to-nominate-bill-nelson-for-the-national-aeronautics-and-space-administration/|access-date=2021-03-20|archive-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319162927/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/19/president-biden-announces-his-intent-to-nominate-bill-nelson-for-the-national-aeronautics-and-space-administration/|url-status=dead}}</ref><ref name=":112">{{Cite web|date=2021-03-19|title=President Biden Announces his Intent to Nominate Bill Nelson for the National Aeronautics and Space Administration|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/19/president-biden-announces-his-intent-to-nominate-bill-nelson-for-the-national-aeronautics-and-space-administration/|access-date=2021-03-19|website=The White House|language=en-US|archive-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319162927/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/19/president-biden-announces-his-intent-to-nominate-bill-nelson-for-the-national-aeronautics-and-space-administration/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-03-20|title=Bill Nelson: Former astronaut and senator nominated as Nasa chief|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-56467580|access-date=2021-03-20}}</ref><ref>{{cite web|last=Foust|first=Jeff|title=Widespread support for Nelson nomination to lead NASA|url=https://spacenews.com/widespread-support-for-nelson-nomination-to-lead-nasa/|work=[[Space News]]|date=March 19, 2021|access-date=April 18, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thehill.com/homenews/senate/551076-senate-confirms-ex-sen-nelson-to-nasa|title=Senate confirms ex-Sen. Nelson to NASA|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|accessdate=30 April 2021|date=29 April 2021}}</ref> == سرچینې == 79gjce1gd0fcowumq61nj98bks9lnb4 0 59094 363664 355234 2026-05-03T00:35:14Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363664 wikitext text/x-wiki لاندې پېښې په ۲۰۰۹ ز کال کې په افغانستان د میاشتو په ترتیب رامنځته شوې دي. == د دولت چارواکي == * ولسمشر: حامد کرزی * د ولسمشر لومړی مرستیال: احمد ضیاء مسعود وروسته محمد فهیم * د ولسمشر دویم مرستیال: کریم خلیلي * قاضي‌القضات: عبدالسلام عظیمي == جنوري == * د ۲۰۰۹ ز کال په لومړیو کې د پاکستان له [[چمن]] څخه یوه تدارکاتي لاره د لنډې مودې لپاره وتړل شوه. د جنوري په ۱۰مه، قبایلي خلکو د خپلو نقلیه ګاډو په مټ دا لاره په دې اعتراض وتړله او لاریون یې وکړ چې له نشه يي توکو سره د مبارزي پاکستاني ځواکونو د هغه کلي یو کس وژلی و. لاریونوالو د جنوري په ۱۴مه وروسته له هغه خپل لاریونونه پای ته ورسول، کله چې پولیسو هغوی ته ژمنه ورکړه چې د دوی شکایت به د ایالت چارواکو ته ورسوي.<ref name="ChamanClosedNYT">[https://www.nytimes.com/aponline/2009/01/14/world/AP-AS-Pakistan-NATO-Supplies.html Pakistan reopens NATO supply route, AP wire story, ''The New York Times'', October 14, 2009]</ref> * د بشرپاله چارو د همغږۍ لپاره د ملګرو ملتونو دفتر، په افغانستان کې خپل شتون ته بیا ادامه ورکړه او د راتلونکې کال لپاره یې خپل بشرپاله مرستې وړاندې کړي.<ref name="Poole2014">[http://www.globalhumanitarianassistance.org/report/afghanistan-beyond-2014-aid-transformation-decade Afghanistan beyond 2014: Aid and the Transformation Decade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510124640/http://www.globalhumanitarianassistance.org/report/afghanistan-beyond-2014-aid-transformation-decade |date=2020-05-10 }} - Lydia Poole, 2014</ref> == فبروري == * '''۷-۶ فبروري،''' افغان او برتانوي ځواکونو د هلمند په سنګین ولسوالۍ کې د ډیزل په نوم عملیات پیل کړل.   == مارچ == * '''د ۲۰۰۹ ز کال د مارچ ۳۰مه –''' د نورستان ولایت په دوآب ولسوالۍ کې د ۳۰۰ جګړه مارو پر وړاندې د Arctic Torch II.PRT د لومړۍ فرقې د ځواکونو له خوا عملیات پیل شول، چې په پایله کې دوه امریکايي سرتیري ټپیان شول. ویل کېږي چې د هوايي برید نه وروسته په دې جګړه کې ۱۰۰ جګړه مار ووژل شول. * '''د ۲۰۰۹ ز کال د مې ۴-''' د ګرانای هوايي برید، هغه مهال د فراه په ولایت کې له ۸۶ تر ۱۴۵ کسان چې زیاتره یې ماشومان ووژل، چې پر دوی یې بمبار وکړ. == اګسټ == * در 5 و 6 اگست، پیاده‌نظام/تکاوران شرکت الفا، کندک 3 و هنگ 75 تکاوران (75th Ranger Regiment)‌، حمله‌ی را به قرارگاه جنگی دشمن در کوه‌های شمال غربی ولایت خوست انجام دادند. هنگامی‌که این نیروها به سمت مورد هدف حرکت می‌کردند در کمین 7 الی 9 نفره دشمن قرار گرفتند. شورشیان در نخست علیه پیاده‌نظام/تکاوران به شلیک پرداختند و تکاوران نیز در برابر آنان آتش گشودند و در تبانی با نیروهایی هوایی و استفاده از سلاح‌های ثقیله مقابله کردند. در این درگیری 20 جنگجوی دشمن توسط پیاده‌نظام/تکاوران به قتل رسانیدند، 2 اسلحه ضد هوایی دشمن و چندین سلاح دیگر، مواد منفجره و تجهیزات نظامی در مکان مورد هدف تخریب و منهدم شدند که باعث نابودی اردوگاه بزرگ دشمن گردید. یکی از اعضای پیاده‌نظام/تکاوران پس از پایان این نبرد، نشان ستاره نقره‌ی را دریافت کرد. <ref>{{cite web|url=https://www.army.mil/article/31512/Ranger_receives_Silver_Star_for_combat_actions|title=Ranger receives Silver Star for combat actions|publisher=army.mil|date=9 December 2009}}</ref> * د اګسټ په ۵ او ۶، د الفا شرکت پیاده سرتیرو، == سپټمبر == * '''د سپټمبر په میاشت کې،''' د امنیت او پراختیا نړیوالې شورا، هغه نقشه خپره کړه چې ښیې [[طالبان]] د هېواد په ۸۰ سلنه خاوره کې تلپاتې شتون لري او په هر ولایت کې په منځنۍ کچه په اونۍ کې یو یا له یوه زیات وژونکي یا نه وژونکي بریدونه تر سره کېږي.<ref>{{Cite web|url=http://www.voanews.com/english/2009-09-11-voa10.cfm|title=Taliban Control Spreads in Afghanistan|access-date=2010-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20091008231732/http://www.voanews.com/english/2009-09-11-voa10.cfm|archive-date=2009-10-08|url-status=dead}}</ref><ref>Roggio, Bill. [http://www.longwarjournal.org/threat-matrix/2009/09/icos_rating_on_taliban_control.php "ICOS rating on Taliban control in Afghanistan is meaningless"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220105101048/https://www.longwarjournal.org/threat-matrix/2009/09/icos_rating_on_taliban_control.php |date=2022-01-05 }} www.longwarjournal.org. September 11, 2009</ref> * '''د ۲۰۰۹ ز کال د سپټمبر له ۳ تر ۴،''' د هسپانوي او ایټالوي ځواکونو جګړه د طالب ځواکونو او [[تاجکيان|تاجک]] ملیشو پر وړاندې پیل شوه چې په کې ۱ هسپانوي او ۳ جګړه مار ټپیان او ۱۳ جګړه مار ووژل شول.<ref>{{Cite web|url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/personal/cruces_rojas/07_paso_sabzak.html|title=.:Spanish army - Sabzak Pass:.|website=ejercito.defensa.gob.es|access-date=2020-03-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/personal/cruces_rojas/08_paso_sabzak_ii.html|title=.:Spanish army - Sabzak Pass (II):.|website=ejercito.defensa.gob.es|access-date=2020-03-07}}</ref> * '''د ۲۰۰۹ کال د سپټمبر په ۴،''' د کندوز هوايي برید ۱۷۹ کسان ووژل. امریکايي F-15E جیټ جنګي الوتکې دوه هغه د تیلو ټانکر چې د طالبانو له خوا نیول شوي و، بمبار کړل، چې له امله یې زیات شمېر ملکي وګړي ووژل شول. * '''د ۲۰۰۹ کال د سپټمبر ۹،''' سمندري ځانګړي سرویس او د افغان ځواکونو واحد چې د ځانګړو ځواکونو د ملاتړیزې ډلې (SFSG) له خوا یې ملاتړ کېده، د سټیفن فارل د ژغورنې لپاره یې عملیات پر لاره واچول؛ سټیفن فارل هغه خبریال و چې د طالبانو له خوا په کندوز ولایت کې تښتول شوی و. دا عملیات په بریا تر سره شول، فارل را خلاص شو او یو شمېر طالب جګړه ماران ووژل شول. په دې جګړه کې د ځانګړو ځواکونو د ملاتړیزې ډلې یو غړی، د فارل ژباړونکی او دوه ملکي کسان هم ووژل شول. <ref>{{Cite web|url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/personal/cruces_rojas/07_paso_sabzak.html|title=.:Spanish army - Sabzak Pass:.|website=ejercito.defensa.gob.es|access-date=2020-03-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/personal/cruces_rojas/08_paso_sabzak_ii.html|title=.:Spanish army - Sabzak Pass (II):.|website=ejercito.defensa.gob.es|access-date=2020-03-07}}</ref> == اکټوبر == * '''د ۲۰۰۹ کال په اکټوبر کې،''' ۷۲ امریکايي سرتیري وژل شوي و، چې یوازې ۸ اړوند پېښې د اکټوبر په ۲۸مه رامنځته شوې وي. په ۲۰۰۹ ز کال کې، ۲۵۵ امریکايي سرتیرو خپل ژوند له لاسه ورکړی و، چې د تیر کال په پرتله ۴۳ سلنه زیاتوالی ښیي. == نومبر == * '''د ۲۰۰۹ کال د نومبر په ۶،''' په افغانستان کې د امریکا سفیر ایکن بیري د امریکا د بهرنیو چارو وزیر، هیلري کلینټون ته ولیکل: «د اضافي ځواکونو لېږل، هغه ورځې لري کوي تر څو افغانان د خپل هېواد کنټرول په لاس کې ونیسي او بېرته خپلو کورونو ته زموږ د سرتیرو بیرته تګ د زماني جدول سره سم که یې ناشونی نه کړي، ستونزمن کولای یي شي. برعکس، د امنیت او حکومتولۍ په برخه کې د امریکا او بهرنيو هېوادونو د رول زیاتوالی به د افغانانو خپلواکې زیاته کړي او هغه هم په ډېر لنډ مهال کې». <ref>{{cite news|last=Schmitt|first=Eric|url=https://www.nytimes.com/2010/01/26/world/asia/26strategy.html|title=U.S. Envoy's Cables Show Deep Concerns on Afghan Strategy|newspaper=NYTimes.com|date=2010-01-25|access-date=2010-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203174924/http://www.nytimes.com/2010/01/26/world/asia/26strategy.html|archive-date=3 February 2010|url-status=live}}</ref> == ډسمبر == * ۷ ډسمبر- د افغانستان ولسمشر، حامدکرزي وویل چې ښايي له پنځو کلونو وروسته به د هغه پوځ وکولای شي چې له طالبانو سره جګړې ته چمتو شي. کرزي همداشان وویل چې، د افغانستان امنیتي ځواکونه له ۱۵ تر ۲۰ کلونو پورې د امریکا ملاتړ او مرستو ته اړتیا لري. <ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/news/nation-and-world/la-fg-afghan-mcchrystal9-2009dec09,0,224382.story|title=Afghanistan will need U.S. help for 15 to 20 years, Karzai says – Los Angeles Times|publisher=Latimes.com|date=2009-12-09|access-date=2010-02-09|url-status=dead|first1=Julian E.|last1=Barnes|first2=Tony|last2=Perry|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213004638/http://www.latimes.com/news/nation-and-world/la-fg-afghan-mcchrystal9-2009dec09%2C0%2C224382.story|archive-date=December 13, 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2009/12/08/karzai-afghan-army-will-n_n_383820.html|title=Karzai: Afghan Army Will Need Help Until 2024|publisher=Huffingtonpost.com|date=2009-12-08|access-date=2010-02-09}}</ref> * د نیویارک ټایمز ورځپاڼې د خپلې ارزونې «د جګړې یو بل ډول» یوه برخه د ۲۰۰۱ کال د اکټوبر له میاشتې نه د ۲۰۰۵ کال تر سپټمبر پورې په افغانستان کې د امریکا د متحده ایالاتو د پوځ د جګړې رسمي نېټې په اړه د مخکنۍ اطلاع په توګه خپروي، چې په پلان کې و تر څو د ۲۰۱۰ کال په پسرلي کې خپور شوی وی. د همدې مطالعې له مخې، په افغانستان کې د سیاسي، ټولنیز او اقتصادي ټیکاو د رامنځته کولو لپاره کوم ستر پلان نه و. <ref>[https://www.nytimes.com/2009/12/31/world/asia/31history.html?_r=1 "Army History Finds Early Missteps in Afghanistan"]</ref><ref>[http://documents.nytimes.com/a-different-kind-of-war#p=1 "'A Different Kind of War]</ref> * طالبانو وړاندیز وکړ چې د امریکا متحده ایالاتو ته «حقوقي ضمانت» ورکوي چې هغوی به اجازه ور نه کړي چې له افغانستان څخه پر نورو هېوادونو باندې برید وکړي. خو د امریکا رسمي ځواب یې هېڅ تر لاسه نه کړ. <ref>{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KL17Df02.html|title=Asia Times Online :: South Asia news, business and economy from India and Pakistan|publisher=Atimes.com|date=2009-12-17|access-date=2010-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210020736/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KL17Df02.html|archive-date=10 February 2010|url-status=unfit}}</ref> * د ډسمبر د میاشتې په منځ کې، بریتانیايي پوځ او افغان کارګرانو په هلمند ولایت کې د یوې سترې لویې لارې د جوړولو کار پیل کړ.<ref name="nce18">{{cite news|title=Road to Hearts & Minds|newspaper=New Civil Engineer|date=8 July 2010|page=18}}</ref> * د ۲۰۰۹ کال د ډیسمبر له ۱۶ تر ۱۸مې، ایتلافي ځواکونو د کابل په ختیځ د اوزبین په سیمه کې ۳۶ ساعته د سپټینټریون عملیات تر سره کړل. په دغو عملیاتو کې چې ۱۱۰۰ سرتیري په کې ښکېل و، ۸۰۰ یې فرانسوي سرتیري، ۲۰۰ امريکايي ځانګړي ځواکونه او پاتې افغان سرتیري وو. د څه باندې یو نیم ساعت جګړې نه وروسته، څو امریکايي سرتیرو ټپونه واخیستل او د دریو وضعیت یې کړکېچن و. طالبانو د ار پي جې، هاوان او مشینګڼو نه په ګټې اخیستنې پر دوی برید وکړ. د ایتلافي او فرانسوي ځواکونو د توپ له ګولیو نه کار واخیست او د فرانسوي چورلکو (French Tigre) او امریکايي اپاچي او جیټو الوتکو په مټ ترې هوايي ملاتړ کېده. په دغه جګړه کې، لږ تر لږه یو طالب مړ او دری نور یې ټپیان شول. د فرانسې د پوځ د ویاند په وینا، له همدې عملیاتو څخه موخه د اوزبین د درې په شمال کې د افغان امنیتي ځواکونو د واک او حاکمیت ټینګول او په یوه ستراتیژيک کلي کې د افغانستان د بیرغ رپول و (په داسې حال کې چې د اوزبین د درې ۷۵ سلنه کنټرول د ایتلافي ځواکونو او یوه برخه یې د طالبانو تر کنټرول لاندې وه). دغه عملیات د ډګرمن هروه والرانډ په مشرۍ تر سره شول. یو نیم کال وړاندې، طالبانو په اوزبین دره کې د یوه کمین په ترڅ کې ۱۰ فرانسوي سرتیري ووژل او ۲۱ نور یې ټپیان کړل. <ref name="Talbi">{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hbKgPKnkMqI0k6GdTP4uP3OTcx9g|author=Karim Talbi|agency=AFP|title=Afghanistan: démonstration de force de la Légion, cinq Américains blessés|date=2009-12-18|access-date=2012-01-21}}</ref><ref name="BBC2009Dec17">{{cite news|title=French troops spearhead assault in Afghanistan|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8419645.stm|work=BBC News|date=2009-12-17|access-date=2012-01-21}}</ref><ref name="BBC2009Dec18">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8419829.stm|title=French Afghan assault concludes|date=2009-12-18|access-date=2012-01-21|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|agency=Associated Press|title=French troops lead Afghan attack on Taliban|newspaper=The Seattle Times|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2010535631_apeufranceafghanistan.html|date=2009-12-17|access-date=2012-01-21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129051149/http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2010535631_apeufranceafghanistan.html|archive-date=January 29, 2010}}</ref><ref name="ABCNews2009Dec18">{{cite news|agency=AFP|url=http://www.abc.net.au/news/2009-12-18/french-foreign-legion-launches-afghan-assault/1183064|title=French Foreign Legion launches Afghan assault|location=Australia|work=ABC News|date=2009-12-18|access-date=2012-01-21}}</ref> * '''د ۲۰۰۹ ز کال د سپټمبر په ۲۷مه،''' پر نړنګ د شپني برید پر مهال ۱۰ افغان ملکي وګړي ووژل شول چې زیاتره یې د ښوونځي د عمر ماشومان و. دا برید د امریکايي ځانګړو سرتیرو له خوا د شپې په ۲:۳۰ بجې د کنړ ولایت د نړنګ ولسوالۍ د غازي خان په غونډۍ کې رامنځته شوه. == وژل شویو سرتیرو شمېر == په ۲۰۰۹ ز کال کې، په ټولیزه توګه ۵۲۰ د ناټو سرتیري ووژل شول، چې له دې جملې څخه ۳۱۷ یې امریکايي، ۱۰۸ یې برتانوي او ۹۵ نور یې د ناټو غړو هېوادونو سرتیري وو. == سرچینې == j9aoauklya3j39gudk2uadi0aqfy7ju 0 59504 363682 276774 2026-05-03T04:15:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363682 wikitext text/x-wiki د اسهامو بازار، د پانګونې بازار یا د ونډو بازار؛ د سهام د پېرودونکو او پلورونکو (دوی ته سهام هم وايي) ټولګه ده، چې په سوداګرۍ باندې د مالکیت ادعا کوي. د سهامو په پلورنځي (صرافي) کې ښایي لیست شوي تضمینات شامل وي او هغه سهام، چې سوداګري یې په خصوصي ډول کېږي؛ لکه د خصوصي شرکتونو سهام چې د ډله ییزې پانګه اچونې د پلټفورمونو له لارې پر پانګوالو پلورل کېږي. د اسهامو په بازار کې پانګه اچونه زیاتره د سهامي صرافیو او برېښنایي سوداګریو له لارې ترسره کېږي. د پانګې اچونې لپاره باید د پانګې اچونې طرحه په  پام کې ونیول شي. سهامونه په هغو هېوادنو کې ډلبندي کېږي، چې شرکت په کې وي. د بېلګې په توګه: نیسټلې او نوارټيسیر په سویس کې دي او د سویس په SIX صرافي کې معامله کېږي؛ نو ښایي دا د سویس د بازار یوه برخه وګڼل شي که څه هم سهام د نورو هېوادونو په تبادلو کې هم معامله کېدای شي؛ لکه د امریکا د اسهامو په بازارونو کې د امریکایي بانکونو رسیدونه (ADRs). == د بازارونو اندازه == په توله نړۍ کې د ټولو عمومي سوداګریو د بازار د اسهامو شمېر په ۱۹۸۰ز کال کې له ۲.۵ ټریلیون ډالرو نه ۹۳.۷ ټریلیون ډالرو ته په ۲۰۲۰ز کال کې لوړ شو.<ref name="worldbank">{{Cite web|title=Market capitalization of listed domestic companies (current US$)|url=https://data.worldbank.org/indicator/CM.MKT.LCAP.CD|publisher=[[The World Bank]]}}</ref> تر ۲۰۱۶ز کال پورې په نړۍ کې ۶۰ د اسهامو پلورنځي وو. له دې نه ۱۶ صرافۍ د ۱ ټریلیون ډالرو یا تر دې ډېر د بازار پانګونه لري، چې د نړیوال بازار د پانګونې ۸۷ سلنه جوړوي. د اسټرالیا پر سهامو پلورنځي سربېره، دغه ۱۶ صرافۍ ټولې په شمالي امریکا، اروپا یا اسیا کې دي.<ref>{{Cite web|url=http://money.visualcapitalist.com/all-of-the-worlds-stock-exchanges-by-size/|title=All of the World's Stock Exchanges by Size|date=2016-02-16|access-date=2016-09-29}}</ref> د هېواد پر اساس، د ۲۰۲۱ز کال تر جنورۍ پورې د سهامو لوی بازارونه په امریکا کې (شاوخوا ۵۵.۹سلنه) ورپسې جاپان (شاوخوا ۷.۴سلنه) او په چین کې (شاوخوا ۵.۴سلنه) دي.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/710680/global-stock-markets-by-country/|title=countries with largest stock markets|website=statista}}</ref> == د اسهامو پلورنځي == د اسهامو پلورنځی یوه تبادله (یا صرافي) ده، چېرې چې کمېشن کاران او سوداګر کولای شي ونډې (پانګوال سهام)، د پورونې سهام او نور سهامونه واخلي او بېرته یې وپلوري. ډېر لوی شرکتونه د اسهامو په پلورنځیو کې لیست شوي دي. دا سهامونه نغدوي او په دې ډول ډېریو پانګوالو ته زړه راښکونکی کېږي. تبادله ښایي د حساب د تصفیې تضمین هم وکړي. دا او نور سهامونه هم ښایي د شمېرونکي (OTC)، یعنې د پلورنکو له خوا معامله شي. ځینې لوی شرکتونه په بېلابېلو هېوادونو کې له یوه نه په ډېرو تبادلو کې لیست شوي، تر څو نړیوال پانګوال راجذب کړي. د اسهامو پلورنځي ښایي نور اسعار هم تر پوښښ لاندې راولي.<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/ubs-goldman-wean-away-trade-from-nyse-nasdaq/articleshow/726712.cms|title=UBS, Goldman wean away trade from NYSE, Nasdaq|work=[[The Economic Times]]|date=December 6, 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-12/off-exchange-stock-trading-reaches-two-year-high-in-u-s-|title=Dark Pools Take Larger Share of Trades Amid SEC Scrutiny|publisher=[[Bloomberg News]]|first=Sam|last=Mamudi|date=June 13, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/50428000-220d-11e4-9d4a-00144feabdc0|title=Financial regulators probe dark pools|work=[[Financial Times]]|date=September 15, 2014|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibm.com/investor/faq/item/stock-exchanges.wss|title=IBM Investor relations - FAQ &#124; On what stock exchanges is IBM listed ?|publisher=[[IBM]]}}</ref> == نامستقیمه پانګه اچونه د مستقیمې پانګې اچونې پر وړاندې == نامستقیمه پانګه اچونه په نامستقیم ډول د سهام په مالکیت کې شامله ده، چې د ګډې پانګې اچونې یا د معاملې وړ پانګوالۍ له لارې کېږي. په مستقیمه پانګه اچونه کې د سهام مستقیم مالکیت شامل دی. د مستقیم سهام مالکیت د لږو کسانو له خوا په ۱۹۹۲ز کال کې له ۱۷.۸ سلنې نه په ۲۰۰۷ز کال کې ۱۷.۹ سلنه ته لوړ شو، د دغه سهام منځنی ارزښت له ۱۴۷۷۸ ډالرو نه ۱۷۰۰۰ ډالرو ته لوړ شو. د مستلزمو حسابونو په بڼه نامستقیم ګډون په ۱۹۹۲ز کال کې له ۳۹.۳ سلنه نه په ۲۰۰۷ز کال کې ۵۲.۶ سلنه ته لوړ شو، په هغه مهال کې د دغو حسابونو منځنی ارزښت له ۲۲۰۰۰ډالرو نه ۴۵۰۰۰ډالرو ته دوه چنده ډېر شول. Spizman, Rydqvist  او Strebulaev په مستقیمو او نامستقیمو شتمنیو کې د توپیر وده د امریکا په مالیاتي توپیرونو پورې منسوبوي. هغه پیسې چې په مستقیم ډول د سهام د پېرودلو لپاره کارول کېږي، د ماليې تابع دي او د سهام ګټه یا د پانګې ګټه، چې مالک ته یې ورکوي، د مالیې تابع ده. په دې توګه د مالیاتو اوسنی قانون وګړي هڅوي، چې په نامستقیمه توګه پانګونه وکړي.<ref>{{cite web|url=https://investorjunkie.com/investing/direct-vs-indirect-shares/|title=What's the Difference Between Direct and Indirect Shares?|date=August 14, 2018|publisher=InvestorJunkie}}</ref><ref name=":1">{{Cite report|date=September 1995|title=Statistical Abstract of the United States: 1995|url=https://www.census.gov/library/publications/1995/compendia/statab/115ed.html|publisher=United States Census Bureau|page=513|access-date=2015-12-17}}</ref><ref name=":0">{{Cite report|date=August 2011|title=Statistical Abstract of the United States: 2012|url=https://www.census.gov/library/publications/2011/compendia/statab/131ed.html?cssp=SERP|publisher=United States Census Bureau|page=730|access-date=2015-12-17}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Government Policy and Ownership of Financial Assets|date=2013-01-01|first1=Kristian|last1=Rydqvist|first2=Joshua|last2=Spizman|first3=Ilya A.|last3=Strebulaev|ssrn=1428442}}</ref> == تاریخ == په ۱۲مه پېړۍ کې په فرانسه کې، د بدلون درباریانو د بانکونو له خوا د کرنیزو ټولنو د پورونو پر اداره کولو او تنظیمولو لاس پورې کړ؛ ځکه چې دغو وګړو په پورونو سوداګرۍ کولې؛ نو کولای شو چې دوی ته لومړني صرافان ووایو. ایټالیایي تاریخپوه لوډوویکو ګیسیارډیني څرګنده کړه، چې په بروژ کې د ۱۳مې پېړۍ په وروستیو کې د اجناسو سوداګر د بازار په میداني کې، چې له ون ډیر بیورز کورني پورې اړوند و، سره راټول شول او په ۱۴۰۹ز کال کې دوی د «بروژ بیورز» په نامه رامنځته شول. دا تر هغه مهاله غیر رسمي ناسته وه. دغه مفکوره په چټکۍ سره په فلینډرز او ګاونډیو هېوادونو کې خپره شوه او «بیورزن» ډېر ژر په ګنټ او روتردام کې پرانیستل شو. نړیوالو سوداګرو په ځانګړي ډول ایټالیایي بانکوالاوو، چې له ۱۳مې پېړۍ راهیسې په بروژ کې اوسېږي، په خپلو هېوادونو کې یې بېرته دغه کلیمه واخیسته، ترڅو د سهام بازار مقام تعریف کړي. لومړی ایټالیایانو (borsa)، خو ډېر ژر ورپسې فرانسویانو ‌‌‌(Bourse)، جرمنیانو ‌‌(börse)، روسانو (birža)، چک(Burza) ، سویډن (börs) ډانیان او نارویژیانو (børs) کلیمې ورته وکارولې. په زیاترو ژبو کې دغه کلیمه د پیسو له کڅوړې سره سمون لري، چې مخینه یې لاتیني بورسا ته رسېږي او ښایي د ون ډیر بیورز کورنۍ نوم هم ترې اخیستل شوی وي. د ۱۳مې پېړۍ په منځ کې وینسي بانکوالاوو په دولتي ضمانتونو کې سوداګري پیل کړه. په ۱۳۵۱ز کال کې د وینس حکومت د دولتي بودجې د بیې راټیټولو لپاره د اوازو خپرول ناقانونه وبلل. د ۱۴مې پېړۍ په لړ کې په پیسا، ویرونا، جینوا او فلورنس کې هم بانکوالاوو د دولتي تضمینونو سوداګري پیل کړه.<ref>{{cite web|url=http://www.belgiumview.com/belgiumview/tl1/view0002205.php4|title=16de eeuwse traditionele bak- en zandsteenarchitectuur Oude Beurs Antwerpen 1 (centrum) / Antwerp foto|publisher=Belgiumview.com|access-date=2022-02-03|archive-date=2008-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006175133/http://www.belgiumview.com/belgiumview/tl1/view0002205.php4|url-status=dead}}</ref><ref>[Ralph Dahrendorft, Class and Class Conflict in Industrial Society (Stanford, CA: Stanford University Press, 1959)]</ref> اوسمهال په هر پرمختللي او په مخ پر ودې اقتصاد کې د سهام بازارونه شته دي، د نړۍ تر ټولو لوی بازارونه په امریکا، انګلستان، جاپان، هند، چین، کاناډا، جرمني (د فرانکفورټ د سهامو پلورنځی)، فرانسه، سویلي کوریا او هالنډ کې دي.<ref>Petram, Lodewijk (Columbia University Press, 2014, {{ISBN|9780231163781}})</ref> === سقوط === د سهام بازار سقوط په لیست شوو سهامونو کې د نرخونو د شدید کمښت له امله رامنځته شو. له بېلابېلو اقتصادي عواملو سره موازي، د سهام بازار د سقوط لامل هم د ډار او پر پانګونې د خلکو د باور له لاسه ورکول دی. د سهام بازار سقوط، قیاسي اقتصاد ته هم د پای ټکی کېښود. په سهام بازار کې ډېر نامتو سقوطونه شته، چې په پراخه کچه د میلیاردونو ډالرو په له منځه تلو او د شتمنیو له تباهۍ سره پای ته رسېدلي دي. ډېری وګړي په سهام بازار کې ښکېل دي، په ځانګړې توګه له هغه وخته، چې ټولنیز امنیت او د تقاعد پلانونه په ډېره کچه خصوصي کېږي او د سهام او د بازار له نورو عناصرو سره تړاو لري. د سهام بازار نامتو سقوطونه دا دي: په ۱۹۲۹ز کال کې د وال سټرېټ سقوط، په ۱۹۷۳- ۱۹۷۴ز کال کې د سهام بازار سقوط، په ۱۹۸۷ز کال کې توره دوشنبه، په ۲۰۰۰ز کال کې ډاټ کام ببل او په ۲۰۰۸ز کال کې د سهام بازار سقوط. === ۱۹۲۹ز کال === د سهام بازار تر ټولو لوی سقوط د ۱۰۲۹ز کال د اکټوبر په ۲۴مه د تورې پنجشنبې په ورځ پیل شو. د دغه سقوط په لړ کې ډاو جونز خپل صنعتي اوسط ۵۰ سلنه له لاسه ورکړ. دا د لوی ناورین پیل ګڼل کېږي. === ۱۹۸۷ز کال === بل لوی سقوط د ۱۹۸۷ز کال د اکټوبر په ۱۹مه د تورې دوشنبې په نامه یادېږي، دا سقوط له هانګ کانګ نه راپیل شو او په ټوله نړۍ کې په ډېرې چټکۍ خپور شو. د اکټوبر تر پایه، په هانګ کانګ کې د سهام بازارونه ۴۵.۵ سلنه، اسټرالیا کې ۴۱.۸سلنه، هسپانیه کې  ۳۱سلنه، انګلستان کې ۲۶سلنه، امریکا کې ۲۲.۶۸سلنه او کاناډا کې ۲۲.۵سلنه ته راښکته شول. توره دوشنبه پخپله د سهام بازار په تاریخ کې د یوې ورځې تر ټولو لوی کمښت و. ډاو جونز په یوه ورځ کې ۲۲.۶سلنه ته راټیټ شو. د تورې دوشنبې او د تورې سې شنبې نومونه د ۱۹۲۹ز کال د اکټوبر ۲۸- ۲۹ لپاره هم کارول کېږي، چې تر ډاروونکې  پنجشنبې وروسته په ۱۹۲۹ز کال کې د سهام بازار د سقوط ورځ پیل شوه. === ۲۰۲۰ز کال === په ۲۰۲۰ز کال کې د سهام بازار سقوط، د نړیوال سهام بازار لوی او ناڅاپي سقوط و چې د ۲۰۲۰ز کال د فبرورۍ په ۲۰مه پیل او د اپرېل په ۷مه پای ته ورسېد. == سرچینې == lwl264d1vzhh5gpe5vdpy6vewxd7w3p 0 60149 363695 356406 2026-05-03T07:05:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363695 wikitext text/x-wiki د متحده ايالتونو د کار قانون په متحده ايالتونو کې د کارکوونکو، د کار ټولنو او ګومارونکو لپاره حقونه او دندې تنظيموي. د کار قانون بنسټيزه موخه د کارکوونکو او ګومارونکو تر منځ د راکړې ورکړې ځواک د نابرابرۍ سمول دي، په ځانګړی ډول د ګومارونکو لپاره چې په شرکت یا د ماليکت ټولنې په نورو بڼو کې تنظيم شوي دي. د ۲۰ مې پېړۍ په موده کې فدرالي قانون تر ټولو لږ ټولنيز او اقتصادي حقونه جوړ کړل او له کارکوونکو سره یې د مرستې په موخه د دولت قوانين د يادو قوانينو څار ته وهڅول. د ۱۹۳۸ز کال د مناسب کار معيارونو قانون (Fair Labor Standards Act) د يوې فدرالي لږ تر لږه مزد غوښتنه کوي، چې په اوس وخت کې ۷،۲۵ ډالر ده، مګر په ۲۹ ايالتونو او واشنګټن ډي سي کې له دې پورته ده. همدارنګه د وخت له مخې او له وخت څخه وروسته د کار په بدل کې نيمايي اداينه او په اونۍ کې له ۴۰ ساعتونو څخه زيات کار ښه نه ګڼي. د عمومي او کورنيو رخصتيو د اداينې غوښتونکې ډېر لږ دولتي قوانين شته، مګر هیڅ ايالتي قانون يې په اړه نه شته. د کورنۍ او طبي رخصتي د ۱۹۹۳ ز قانون په سترو ګومارونکو [کار ځايونو کې] له اداينې پرته تر ۱۲ اونيو پورې د رخصتۍ حق ټاکي. په فدرالي ډول د ډاډمن شوي ټولنيز خونديتوب تر شا د کسبي تقاعد په اړه هیڅ خودکار حق نه شته، مګر د کارکوونکي د تقاعد د پیسو خونديتوب د ۱۹۷۴ ز قانون د تقاعدونو، روغتيايي پلانونو يا نورو ګټو په اړه د کارکوونکي د هوکړې په حالت کې د احتياطي مديريت او ښه حکومت دارۍ د معيارونو غوښتنه کوي. د کسبي خونديتوب او روغتيا د ۱۹۷۰ز قانون له کارکوونکو څخه د يوه خوندي کار د لرلو غوښتنه کوي. <ref>[[National Labor Relations Act of 1935]], [[29 USC]] [http://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title29-section151&num=0&edition=prelim §141] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416174806/https://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title29-section151&num=0&edition=prelim |date=2021-04-16 }}. JR Commons and JB Andrews, ''Principles of Labor Legislation'' (Harper 1916) ch 1, The basis of labor law, 9, "where bargaining power on the one side is power to withhold access to physical [[property]] and the necessaries of life, and on the other side is only power to withhold labor by doing without those necessaries, then equality of rights may signify inequality of bargaining power."</ref><ref>Most statutes explicitly encourage this, including the [[FLSA 1938]], the [[Civil Rights Act of 1964]], and the [[Family and Medical Leave Act of 1993]]. "[[Federal preemption]]" rules have, however, restricted experimentation in key areas. These include the [[National Labor Relations Act 1935]], as the [[US Supreme Court]] developed a doctrine not found in the Act, and [[Employee Retirement Income Security Act of 1974]].</ref><ref>[[42 USC]] [http://uscode.house.gov/view.xhtml?path=/prelim@title42/chapter7/subchapter1&edition=prelim §§301–306] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126122253/http://uscode.house.gov/view.xhtml?path=/prelim@title42/chapter7/subchapter1&edition=prelim |date=2022-01-26 }} on federally funded state programs and [http://uscode.house.gov/view.xhtml?path=/prelim@title42/chapter7/subchapter2&edition=prelim §§401–434] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416222552/https://uscode.house.gov/view.xhtml?path=/prelim@title42/chapter7/subchapter1&edition=prelim |date=2021-04-16 }} on federal old age, survivors and disability insurance benefits.</ref> د ګومارنې يوه هوکړه تل د قانوني لږ تر لږه حقونو په پرتله غوره حقونه جوړوي، مګر د غوره حقونو د تر لاسه کولو په موخه د دوی د راکړې ورکړې ځواک د زياتوالي لپاره کارکوونکي د ډله یيزې راکړې ورکړې په موخه د کار ټولنې جوړوي. د ۱۹۱۴ز Clayton قانون ټولو خلکو ته د ټولنو جوړولو حق تضمينوي او د ملي کار اړيکو د ۱۹۳۵ ز کال قانون زياتو کارکوونکو ته حقونه برابروي، چې د نامناسب کاري کړنو په واسطه له زيان پرته ټولنې جوړې کړي. د کار مديريت راپور ورکولو او څرګندولو د ۱۹۵۹ ز قانون له مخې د کار ټولنې اداره يا څارنه ديموکراتيک اصول پلي کوي. که چېرې په يوه کار ځای کې ډېری کارکوونکي د يوې ټولنې ملاتړ کوي، د ګومارنې برخې په غوره برخليک کې د راکړې ورکړې کولو دنده لري. ټولنې له خپلو ګټو څخه د دفاع په موخه له خپل کار څخه د اعتصاب په وړه د لاس اخيستلو په ګډون، ډله یيز عمل کولی شی. د شرکت اداره کې په سيده ډول د ونډې اخيستلو په اړه تر اوسه عمومي حقونه نه شته، مګر زياتره کارکوونکو او ټولنو د تقاعدي بسپنې او د ونډې - اوسهم د مديره پلاوي برخه کې د وړاندې کوونې له مخې په خوندي اغېز سره ازمايلي دي. <ref>[http://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title15-section17&num=0&edition=prelim 15 USC §17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414021534/https://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title15-section17&num=0&edition=prelim |date=2021-04-14 }}, "The labor of a human being [[Labour is not a commodity|is not a commodity]] or article of commerce. Nothing contained in the antitrust laws shall be construed to forbid the existence and operation of labor, agricultural, or horticultural organizations, instituted for the purposes of mutual help, and not having capital stock or conducted for profit, or to forbid or restrain individual members of such organizations from lawfully carrying out the legitimate objects thereof; nor shall such organizations, or the members thereof, be held or construed to be illegal combinations or conspiracies in restraint of trade, under the antitrust laws."</ref><ref>D Webber, ''The Rise of the Working Class Shareholders: Labor's Last Best Weapon'' ([http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674972131 2018])</ref><ref>E McGaughey, 'Democracy in America at Work: The History of Labor's Vote in Corporate Governance' (2019) [https://digitalcommons.law.seattleu.edu/sulr/vol42/iss2/18/ 42 Seattle University Law Review 697]</ref> د مدني حقونو د ۱۹۶۴ ز قانون راهيسې ټولې د ګومارونکې برخې او د کار ټولنې د نژاد، رنګ، دين، جنسيت يا ملي اصليت پر بنسټ له توپيري چلند څخه پرته له کارکوونکو سره په برابر ډول د چلند کولو دنده لری. د برابرې اداينې ۱۹۳۹ ز قانون له مخې په اداینه کې د جنسي توپيري چلند لپاره بېل اصول شته. نورې ډلې له خوندې حالت سره «په ګومارنه کې د عمر توپيري چلند ۱۹۶۷ز  قانون» او «د معلوليت لرونکو امريکايي وګړو ۱۹۹۰ زقانون» له مخې ورزيات شوي وو. د ټولو جنسي دريځ ټاکنو يا پېژندنې پر بنسټ د توپيري چلند مخه نيونکی هيڅ فدرالي قانون نه شته، مګر ۲۲ دولتونو په ۲۰۱۶ ز کې قوانين تصويب کړي دي. د برابرۍ دا قوانين په عمومي ډول د ګومارنې، د ګومارنې شرطونو په برخو کې د توپيري چلند مخنيوی کوي او د يو خوندي ځانګړي قانون د نه شتون له امله بری الذمه (بې مسوولته کول)... د ناعادلانه رخصتولو پر وړاندې هيڅ فدرالي قانون نه شته او زياتره دولتونه هم په ناسم ډول له دندې څخه د ګوښه کولو پر وړاندې د بشپړ خونديتوب لرونکي قوانين نه لري. د کاري ټولنو او خينو انفرادي هوکړو له لوري جوړ شوي ډله ييز سمونونه يا هوکړې غوښتنه کوي، چې خلک يوازې د يو سبب له امله له دندې ګوښه کېږي. د کارکوونکي د منظم او بيا روزنې خبرتيا ۱۹۸۸ ز قانون له ګومارونکو برخو څخه غواړي، چې د يو پر درې يا له ۵۰ څخه د زيات کاري ځواک دندې له لاسه ورکولو پر مهال ۶۰ ورځې خبرتيا ورکړي. فدرالي قانون د پولي پاليسۍ او جوړښتونو (سازمان) برخو کې د لګښت کولو له لارې بشپړې ګومارنې ته د رسېدلو موخه لري. د سوداګرۍ کړنلارې په نړيوالو تړونونو کې د کار حقونو د ځای پر ځای کولو هڅه کړې ده، چې هڅې يې په نړيوال اقتصاد کې د دې ډاډمنول دي، چې ازاد بازارونه، مناسبه او بشپړه ګومارنه نه کمزورې کوي. <ref>[[CRA 1964]] §703(a)(1), [[42 USC]] [http://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title42-section2000e-2&num=0&edition=prelim §2000e-2(a)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119024348/https://uscode.house.gov/view.xhtml?req=granuleid:USC-prelim-title42-section2000e-2&num=0&edition=prelim |date=2022-01-19 }}, "Employers must not refuse to hire, discharge or otherwise discriminated 'against any individual with respect to his compensation, terms, conditions or privileges of employment, because of such individual's race, color, religion, sex, or national origin."</ref><ref>cf [[International Labour Organization]], [[Termination of Employment Convention, 1982]] setting out general principles on fair reasons for discharge of workers.</ref> == تاريخچه == د متحده ايالتونو د کار معاصر قانون د اټکل له مخې د ۱۹۳۵ ز او ۱۹۷۴ ز تر منځ له تصويب شويو اساسنامو او د متحده ايالتونو د سترې محکمې له بدلېدونکو تعبيرونو يا ژباړو څخه سرچينه اخلي. که څه هم قوانينو د سترواکۍ له مودې راهيسې په کار کې د خلکو او کارکوونکو حقونه ترتيب کړي دي. په ۱۷۷۶ ز کې د خپلواکۍ له اعلاميې څخه مخکې عمومي قانون يا نامعلوم (مبهم) او يا د کار حقونو په خلاف و. ټولنې د دسيسو او په شوني ډول مجرمې ډلبندي شوې وې. غلامي او د تړون له مخې غلامي يې وزغمله. له ۱۶۳۶ ز څخه وړاندې په (Connecticut کې د Pequot له جنګ څخه وروسته)، امريکايي الاصل وګړي د اروپايي اوسېدونکو له لوري غلامان شوي وو. د اروپايي کډوالو له نيمايي څخه زيات يې د بنديانو يا قراردادي غلامانو په توګه راغلل، چې پرې بندې د پور [هغه پيسې چې دوی يې لکه د يوه توکي پېرلي وو] بېرته اداينې پورې د دندو پرېښودلو خپلواکي نه لرله. د غلامۍ د له منځه وړنې پورې اتلانتيک د غلامۍ سوداګرۍ په امريکا کې په زور د کار کولو په موخه په ميليونونو افريقايان راوړل. <ref>The [[National Labor Relations Act of 1935]] to the last major statute [[Employee Retirement Income Security Act of 1974]]. [[CL Estlund]], 'The Ossification of American Labor Law' (2002) [https://www.jstor.org/stable/1123792 102 Columbia Law Review 1527] argues that collective labor right "ossified" with the [[Labor Management Reporting and Disclosure Act of 1959]], after which there was a "longstanding political impasse at the national level". E McGaughey, 'Fascism-Lite in America (or the Social Ideal of Donald Trump)' (2018) [https://ssrn.com/abstract=3024584 7(1) British Journal of American Legal Studies], 14, argues that since 1976, "No modern judiciary had engaged in a more sustained assault on democracy and human rights. In particular, its attack on labor and democratic society made inequality soar."</ref><ref>See JV Orth, ''Combination and conspiracy: a legal history of trade unionism, 1721–1906'' (1992)</ref><ref>''[[R v Journeymen-Taylors of Cambridge]]'' (1721) 8 Mod 10, 88 ER 9</ref><ref>C Tomlins, 'Reconsidering Indentured Servitude: European Migration and the Early American Labor Force, 1600–1775' (2001) [http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00236560123269?journalCode=clah20 42 Labor History 5]</ref> که څه هم په ۱۷۷۲ ز کې په (''Somerset v Stewart'') کې انګليسي (Court of King's Bench) جوړه شوه، چې غلامي يې په عمومي قانون کې ناقانونه ګڼله. د Massachusette د بوسټن سيمې اوسېدونکی Charles Stewart جيمز سومرسيت (James Somerset) د غلام په توګه پېرلی او انګلينډ ته وړی و. د غلامۍ د له منځه وړونکو په مرستې سره Somerset وتښتېده او د «Habeas corpus» تر سرليک لاندې يې د يوې ليکنې غوښتنليک يې وړاندې کړ (د خپل بدن لرل يې هم ناقانونه وو). Lord Mansfield وروسته بيانوي چې: هغه بايد «عدالت پرېږدي چې تر سره شي، که پايله يې هر څه وي» او ويې منله چې «مرئيتوب دومره کرغېړن عمل و، چې هيچا د هيڅ دليل له مخې د پلورلو لپاره په زوره غلام نه شو نيولی». دا د سويلي غلام لرونکو دولتونو يوه ستره خواشيني وه، چې په ۱۷۷۶ز امريکا متحده ايالتونو تر اوښتون پورې يې مشري کوله. د متحده ايالتونو د ۱۷۹۰ ز احصائيې ۶۹۴۲۸۰ غلامان ثبت کړل، چې د ټولو ۳۸۹۳۶۳۵ وګړو ۱۷،۸ سلنه برابروي. له خپلواکۍ څخه وروسته بریتانوي سترواکۍ په ۱۸۰۷ز کې د اتلانتيک غلامۍ سوداګري بنده کړه او په ۱۸۳۳ ز کې يې د غلامانو څښتنانو (بادارانو) ته د اداينې په کولو سره، په خپلو پولو کې غلامي له منځه یووړه. په متحده ايالتونو کې سويلي دولتونو په پرله پسې ډول غلامي له منځه يووړه. <ref>(1772) [http://www.commonlii.org/int/cases/EngR/1772/57.pdf 98 ER 499] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107010742/http://www.commonlii.org/int/cases/EngR/1772/57.pdf |date=2021-01-07 }}</ref><ref>AW Blumrosen, 'The Profound Influence in America of Lord Mansfield's Decision in Somerset v Stuart' (2007) [http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/twlr13&div=28&id=&page= 13 Texas Wesleyan Law Review 645]</ref><ref>[[Slave Trade Act 1807]]</ref><ref>The [[Slavery Abolition Act 1833]] distributed around £20 million, around $3 billion in 2017 dollars. See the [https://www.ucl.ac.uk/lbs/ UCL Legacies of British Slave-ownership] page.</ref> که څه هم سويلي دولتونو دا کار ونه کړ. په Dred Scott v Sandford کې سترې محکمې حکم وکړ چې فدرالي حکومت د غلامۍ اړوند قوانين نه شی ترتيبولی او همدارنګه دا چې غلامان په محکمه کې قانوني حقونه نه لري. د امريکا کورنی جنګ يې پايله وه. په ۱۸۶۳ ز کې د ولسمشر لينکولن د مرييانو د آزادۍ اعلاميې د غلامۍ له منځه وړل د جنګ يوه موخه وګرځوله او د ۱۸۶۵ز ديارلسم سمون په اساسي قانون کې د غلامۍ ډېری بڼو له منځه وړل توشېح کړل. د غلامانو پخواني مالکان نور د پور لپاره په وړيا خدمتونو يا غلامي کارونو کې د ۱۸۶۸ز Peonage Act له مخې له خلکو نيولو [لرلو] څخه منع کړای شول. په ۱۸۶۸ ز کې څوارلسم سمون عدالت ته برابر لاسرسی تضمين کړ او پينځلسم تعديل يا سمون غوښتنه وکړه، چې هر څوک د رايې کارولو حق لري. د مدني حقونو د ۱۸۷۵ ز قانون هم د کور لرلو او تګ راتګ په برخو کې د برابرۍ ډاډمنولو موخه لرله، مګر دا د مدني حقونو په قضيو کې د سترې محکمې له لورې ناقانونه وګڼل شول او د دې ننګه يې کوله، چې نژادي توپير به ادوام  ولري. <ref>[http://www.worldlii.org/us/cases/federal/USSC/1856/9.html 60 US 393]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (1857)</ref><ref>''[[Civil Rights Cases]]'', [http://www.worldlii.org/us/cases/federal/USSC/1883/182.html 109 US 3]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (1883)</ref><ref>See also [[JR Commons]], ''[[Principles of Labor Legislation]]'' (1916) [https://archive.org/stream/cu31924020748095#page/n55/mode/2up/search/cambridge ch II, 38–40]</ref> == سرچینې == h6mqywwm0pdqxndj2dftz9f8fasop7m 0 60198 363670 335115 2026-05-03T01:37:00Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363670 wikitext text/x-wiki '''اپولو پروګرام''' چې د '''اپولو پروژې''' په نامه هم پېژندل کېږي، په متحدو ایالتونو کې د انسان د فضايي الوتنې درېیم پروګرام و چې د ملي هوايي او فضايي ادارې (ناسا) له‌خوا ترسره شو. دغه پروګرام په دې بریالی شو چې له ۱۹۶۸ څخه تر ۱۹۷۲ ز کال پورې د سپوږمۍ پر مخ لومړنی انسان ښکته کړي. دغه پروګرام په لومړي ځل د «ډوایت ایزونهاور» د واکمنۍ پر مهال د مرکوري یو کسیزې پروژې د تعقیب لپاره چې لومړني امریکایان یې فضا ته لېږل، د یوې درې کسیزې فضايي بېړۍ په توګه طرحه شو. وروسته بیا اپولو پروګرام په ۱۹۶۰مه ز لسیزه کې د ولسمشر «جان اف کنډي» پر ملي موخه بدل شو، یعنې "د سپوږمۍ پر مخ د انسان ښکته کېدل او بېرته روغ ځمکې ته راستنېدل" چې دا خبره یې د ۱۹۶۱ ز کال د مې میاشتې په ۲۵مه نېټه کانګرېس ته په وینا کې وکړه. دا په متحدو ایالتونو کې د انسان د فضايي الوتنې درېیم پروګرام و، تر دې وړاندې په ۱۹۶۱ ز کال کې د فضايي الوتنې د وړتیاوو لوړولو لپاره «د جمیني دوه کسیزه پروژه» جوړه شوې وه. د کنډي موخه په «اپولو ۱۱» ماموریت کې هغه مهال پوره شوه چې ستور مزلو «نیل ارمسټرانګ» او «بوز الډرین» خپله فضايي بېړۍ د ۱۹۶۹ ز کال د جولای میاشتې په ۲۰مه نېټه د سپوږمۍ پر مخ کېنوله او دوی د سپوږمۍ پر مخ قدمونه واخیستل، درې واړه ختلي کسان بېرته د جولای په ۲۴مه نېټه روغ رمټ ځمکې ته را وګرځېدل. د اپولو راتلونکو پنځو ماموریتونو هم ستور مزلي سپوږمۍ ته ورسول، تر ټولو ورستی ماموریت یې د ۱۹۷۲ ز کال په ډسمبر میاشت کې «اپولو ۱۷» و. په دغو شپږو فضايي الوتنو کې ۱۲ کسانو د سپوږمۍ پر مخ قدمونه واخیستل. اپولو له ۱۹۶۱ څخه تر ۱۹۷۲ ز کال پورې الوتنه وکړه چې د خدمې د لېږدولو لومړنی الوتنې یې په ۱۹۶۸ ز کال کې و. په ۱۹۶۷ ز کال کې هغه مهال له یوې لویې ماتې سره مخامخ شوه چې «اپولو ۱ کابین» د یوه ازمېښت پر مهال تر توغول کېدو وړاندې اور واخیست او ټوله خدمه یې ووژله. تر لومړني بریالي الوتنې وروسته د راتلونکو ۹ الوتنو لپاره کافي وسایل موجود وو چې دا الوتنه د ځمک‌پوهنې او ستورفزیکي موندنو لپاره له پلانونو سره مل وو. د بودیجې کمښت په دغو مواردو کې د درېیو هغو د لغوه کېدو لامل شو. د پاتې شپږو ماموریتونو په ډله کې پنځه ماموریتونه بریالي وو، خو د «اپولو ۱۳» الوتنې سپوږمۍ ته د لېږد پر مهال د اکسیجن د بوشکې یا ټانک د چاودېدو له امله ودرول شو، دغې چاودنې د الکتریکي ځواک د تأمین لپاره د سروېس وړتیا له منځه یوړه او CSM سیستمونه یې فلج کړل. خدمې یا ستور مزلو د «لیونر ماډیول» په مرسته ځانونه روغ ځمکې ته را ورسول. په ټولیز ډول اپولو پروګرام د سپوږمۍ ۸۴۲ پونډه (۳۸۲ کیلو ګرامه) تیږې او خاورې ځمکې ته راوړې چې د سپوږمۍ د جوړښت او د ځمک‌پوهنې د تاریخ له اړوندې پوهې سره یې ډېره مرسته وکړه. دغه پروګرام د انساني فضايي الوتنو لپاره د ناسا ادارې د راتلونکو وړتیاوو زړي وکرل او د «جانسون فضايي مرکز» او «کنډي فضايي مرکز» د جوړېدو بودیجه یې تأمین کړه. اپولو پروګرام د انسان د فضايي الوتنېونو او توغوندیو د اړوندې تکنالوژۍ د ډېرو برخو د پرمختګ لامل هم شو چې له دې ډلې ایونیک، مخابرات او کمپیوټر یادولی شو. == مخینه == === سرچینه او د فضايي بېړۍ د امکان سنجولو څېړنې === اپولو پروګرام د ۱۹۶۰ کال په لومړیو کې د «ایزونهاور» د واکمنۍ پر مهال د «مرکوري» پروژې د تعقیبي پروګرام په توګه طرحه شو. د مرکوري کپسول د ځمکې مداري ماموریت ته یوازې د یوه ستور مزلي د لېږدولو وړتیا لرله، خو اپولو درې ستور مزلي لېږدولی شوای. په احتمالي ماموریتونو کې فضايي سټېشن ته د خدمې لېږدول، د سپوږمۍ شاوخوا ته الوتنېونه او بالاخره د سپوږمۍ پر مخ د خدمې یا ستور مزلو ښکته کول شامل وو. د دغه پروګرام نوم په یوناني او رومي اسطورو کې د روښنایۍ، موسیقۍ او لمر د رب‌النوع له نامه څخه اخیستل شوی چې د ناسا مدیر «ابه سیلورسټاین» پرې کېښود او وروسته یې وویل: "پر فضايي بېړۍ مې داسې نوم اېښود لکه پر خپل زوی یې چې ږدم." سیلورسټاین دغه نوم د ۱۹۶۰ کال په لومړیو کې یو ماښام په خپل کور کې انتخاب کړ. <ref>[[Apollo program#Murray & Cox|Murray & Cox 1989]], p. 55</ref><ref name="pressrelease">{{cite press release|title=Release 69-36|date=July 14, 1969|publisher=[[Glenn Research Center|Lewis Research Center]]|url=http://www.nasa.gov/centers/glenn/about/history/apollo_press_release.html|location=Cleveland, OH|access-date=June 21, 2012}}</ref><ref name="chariots_feasibility">[[Apollo program#Brooks, et al.|Brooks, et al. 1979]], Chapter 1.7: [http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4205/ch1-7.html "Feasility Studies"]. pp. 16–21.</ref> === د سیاسي فشار رامنځته کېدل === جان اف کنډي د ۱۹۶۰ ز کال په نومبر میاشت کې تر هغو ټاکنیزو کمپاینونو وروسته ولسمشرۍ ته وټاکل شو چې د فضايي اکتشافاتو او توغندیزې دفاع په برخو کې یې پر شوروي اتحاد د امریکا د برترۍ وعدې ورکولې. د ۱۹۶۰ ز کال تر ټاکنو پورې یې د هغې «توغندیزې تشې» په اړه خبرې کولې چې ده او ډېرو سناتورانو احساس کاوه چې د ولسمشر «ایزونهاور» د اقدام نه کولو له امله د متحدو ایالتونو او شوروي اتحاد تر منځ رامنځته شوې وه. کنډي تر پوځي ځواک ور هاخوا فضايي تکنالوژي د ملي اعتبار د سمبول په توګه کاروله او ژمنه یې وکړه چې متحده ایالات به په دې برخه کې سر کړي. که څه هم کنډي په دې اړه ډېرې خبرې کولې، خو تر ولسمشر کېدو وروسته یې د اپولو پروګرام په اړه کومه پرېکړه ونه‌کړه. د فضايي پروګرام په اړه یې کم تخنیکي جزئیات لرل او دا چې پر سپوږمۍ یې د ستور مزلو د ښکته کولو لپاره کړې ژمنه له مالي پلوه ګرانه وه، دا پروګرام یې وځنډاوه. کله چې د ناسا نوي ټاکل شوي مدیر «جمیز وب» د خپل مرکز لپاره د بودیجې د ۳۰ سلنه ډېرېدو غوښتنه وکړه، کنډي یې هرکلی وکړ، خو په دې اړه یې پرېکړه وځنډوله.<ref>{{cite journal|first=Christopher A.|last=Preble|title="Who Ever Believed in the 'Missile Gap'?": John F. Kennedy and the Politics of National Security|journal=Presidential Studies Quarterly|volume=33|number=4|date=2003|page=813|doi=10.1046/j.0360-4918.2003.00085.x|jstor=27552538}}</ref><ref>[[Apollo program#Beschloss|Beschloss 1997]]</ref><ref>[[Apollo program#Sidey|Sidey 1963]], pp. 117–118</ref><ref>[[Apollo program#Beschloss|Beschloss 1997]], p. 55</ref> د ۱۹۶۱ ز کال د اپرېل میاشتې په ۱۲مه نېټه د شوروي اتحاد ستور مزلی «یوري ګاګارین» لومړنی کس و چې په فضا کې یې الوتنې وکړې او د امریکایانو دا وېره یې زیاته کړه چې په تکنالوژيکي سیالیو کې به له شوروي اتحاد څخه شا ته پاتې شي. د ګاګارین تر الوتنې یوه ورځ وروسته د علومو، فضا او تکنالوژۍ لپاره د امریکا د کنګرې په یوه ناسته کې زیاترو استازو د داسې یوه پروګرام ملاتړ اعلان کړ چې پایله یې د امریکا برتري وي. کنډي په دې اړه محتاطانه عمل وکړ او شوروي ته یې د امریکا له غبرګون ښودلو څخه ډډه وکړه.<ref>[[Apollo program#87th Congress|87th Congress 1961]]</ref><ref>[[Apollo program#Sidey|Sidey 1963]], p. 114</ref> کنډي د اپرېل میاشتې په ۲۰مه نېټه مرستیال ولسمشر «لینډون جانسن» ته یو یادښت ولېږه او ترې ویې غوښتل چې د امریکا د فضايي پروګرام حالت وارزوي او هغه پروګرامونه وګوري چې ناسا ته د مخته تګ موکه ورکولی شي. جانسن کابو یوه اونۍ وروسته ځواب ورکړ او دې پایلې ته ورسېد چې "موږ دا مهال خپله ټوله هڅه نه کوو او هغه پایلې هم نه ترلاسه کوو چې زموږ د برترۍ لامل کېږي." د جانسن له یادښته دا پایله هم اخیستل کېده چې سپوږمۍ ته د خدمې لېږلو ته لا ډېر وخت دی چې احتمالاً متحد ایالتونه به تر ټولو لومړی دغه کار وکړي.<ref name="jfkmemo">{{cite web|url=http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/6XnAYXEkkkSMLfp7ic_o-Q.aspx|title=Memorandum for Vice President|last=Kennedy|first=John F.|author-link=John F. Kennedy|date=April 20, 1961|work=[[White House|The White House]]|publisher=[[John F. Kennedy Presidential Library and Museum]]|location=Boston, MA|type=Memorandum|access-date=August 1, 2013|archive-date=July 21, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721230444/http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/6XnAYXEkkkSMLfp7ic_o-Q.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Launius|first=Roger D.|title=Apollo: A Retrospective Analysis|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/cover.html|format=PDF|access-date=August 1, 2013|series=Monographs in Aerospace History|number=3|date=July 1994|publisher=NASA|location=Washington, D.C.|oclc=31825096|chapter=President John F. Kennedy Memo for Vice President, 20 April 1961|chapter-url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo1.pdf|تاريخ الأرشيف=9 October 2022|مسار الأرشيف=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=9 October 2022|خونديځ تړی=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf|خونديځ-تړی=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf}} [http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/docs.htm Key Apollo Source Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100815/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/docs.htm |date=2020-11-08 }}.</ref><ref name="lbjmemo">{{cite web|url=http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/DjiWpQJegkuIlX7WZAUCtQ.aspx|title=Memorandum for the President|last=Johnson|first=Lyndon B.|author-link=Lyndon B. Johnson|type=Memorandum|date=April 28, 1961|work=[[Office of the Vice President of the United States|Office of the Vice President]]|publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum|location=Boston, MA|access-date=August 1, 2013|archive-date=July 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701151811/http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/DjiWpQJegkuIlX7WZAUCtQ.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Launius|first=Roger D.|title=Apollo: A Retrospective Analysis|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/cover.html|format=PDF|access-date=August 1, 2013|series=Monographs in Aerospace History|number=3|date=July 1994|publisher=NASA|location=Washington, D.C.|oclc=31825096|chapter=Lyndon B. Johnson, Vice President, Memo for the President, 'Evaluation of Space Program,' 28 April 1961|chapter-url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf|تاريخ الأرشيف=9 October 2022|مسار الأرشيف=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=9 October 2022|خونديځ تړی=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf|خونديځ-تړی=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/apollo2.pdf}} [http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/docs.htm Key Apollo Source Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100815/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Apollomon/docs.htm |date=2020-11-08 }}.</ref> == د ناسا پراختیا == کله چې کنډي خپل پروګرام اعلان کړ، تر هغه څه کم یوه میاشت مخکې یوازې یوه امریکايي په فضا کې الوتنې کړی وې او ناسا تر هغه مهاله هېڅ ستور مزلی مدار ته نه و لېږلی. ان د ناسا ځينې کارکوونکي وېرېدل چې د کنډي دغه لویه موخه به ترلاسه شي که نه. حتی کنډي په ۱۹۶۳ ز کال کې د سپوږمۍ لپاره د متحدو ایالتونو او شوروي اتحاد یوه ګډ ماموریت ته نږدې شو، تر څو دوه‌ګونې هڅې له منځه یوسي.<ref>[[Apollo program#Murray & Cox|Murray & Cox 1989]], pp. 16–17</ref><ref>{{cite news|title=Soviets Planned to Accept JFK's Joint Lunar Mission Offer|first=Frank|last=Sietzen|url=http://www.spacedaily.com/news/russia-97h.html|agency=SpaceCast News Service|work=SpaceDaily|date=October 2, 1997|access-date=August 1, 2013|archive-date=November 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151105101720/http://www.spacedaily.com/news/russia-97h.html|url-status=dead}}</ref> د ۶۰مې لسیزې تر پای پورې سپوږمۍ ته د انسان لېږلو په تکنالوژۍ کې یوه لوی ناڅاپي نوښت او تر ټولو لویې مالي ژمنې (۲۵ میلیارده ډالرو) ته اړتیا لرله (دا شمېر د ۲۰۲۰ ز کال له مخې ۱۵۸ میلیارده ډالره کېږي) چې په غیر جګړه‌ييز حالت کې هېڅ هېواد دغه کار نه دی کړی. د دغه فضايي پروګرام لپاره ناسا ۴۰۰۰۰۰ کارکوونکي وګومارل او د څه باندې ۲۰۰۰۰ صنعتي شرکتونو او پوهنتونونو ملاتړ ته یې اړتیا لرله.<ref>{{cite web|url=http://www.hq.nasa.gov/pao/History/SP-4209/ch3-7.htm|title=Soyuz – Development of the Space Station; Apollo – Voyage to the Moon|access-date=June 12, 2016}}</ref><ref>[[Apollo program#Brooks, et al.|Brooks, et al. 1979]], Chapter 2.5: [http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4205/ch2-5.html "Contracting for the Command Module"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005063212/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/SP-4205/ch2-5.html |date=2015-10-05 }}. pp. 41–44</ref> == سرچینې == 3ch0e35rw1jlcykuvy1k0q4j6xjjpc2 0 60437 363666 353504 2026-05-03T00:54:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363666 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''الېکسي شارل هېنري کلېرېل کونټ دو توکوېل''' (انګلیسي: Alexis de Tocqueville، فرانسوي: [a.lɛk.si‿də tɔk.vil]؛ ۱۸۰۵ جولای ۲۹مه – ۱۸۵۹ اپریل ۱۶مه)، چې په عامیانه ژبه '''توکوېل''' (/ˈtɒkvɪl, ˈtoʊk-/) بلل شوی، یو فرانسوی اشرافي یا ارستوکرات، دیپلومات، سیاسي عالم، سیاسي فیلسوف او تاریخپوه و. نوموړی د خپل یوه اثر "په ​​امریکا کې ډیموکراسي" (چې په دوو ټوکونو کې په ۱۸۳۵ او ۱۸۴۰ کلونو کې خپور شوی) او "زوړ رژیم او انقلاب" اثر (۱۸۵۶) له کبله خورا مشهور دی. په دواړو اثارو کې نوموړي د خلکو د ژوند د معیارونو ښه والی او د افرادو ټولنیز شرایط او دغه راز په لوېدیځو ټولنو کې له بازار او دولت سره د دوی اړیکې تحلیل کړې دي. "په امریکا کې ډیموکراسي" اثر یې په متحده ایالاتو کې د هغه له سفرونو وروسته خپور شو او په اوسني وخت کې د ټولنپوهنې او سیاسي علومو یو له لومړنیو اثارو څخه ګڼل کېږي.<ref>[http://www.dictionary.com/browse/tocqueville "Tocqueville"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref><ref name="EB1911">{{cite EB1911|wstitle=Tocqueville, Alexis Henri Charles Maurice Clerel, Comte de|volume=26|page=1043}}</ref> توکوېل د فرانسې په سیاست کې فعال و، لومړی د جولای پاچاهۍ پر مهال (۱۸۳۰-۱۸۴۸) او بیا د دویم جمهوریت (۱۸۴۹-۱۸۵۱) په اوږدو کې، چې د ۱۸۴۸ کال د فبروري د انقلاب په پایله کې رامنځته شو. نوموړی د لويي ناپلیون بناپارټ د ۱۸۵۱ کال د ډسمبر د ۲مې له کودتا وروسته ځان له سیاسي ژونده ګوښه کړ او له هغه وروسته یې پر "زوړ رژیم او انقلاب" اثر کار پیل کړ. توکوېل ټینګار کاوه، چې د فرانسې د انقلاب اهمیت د فرانسې د دولت د عصري کولو او مرکزي کولو پروسې ته دوام ورکول وو، کومه چې د پاچا څوارلسم لويي په وخت کې پیل شوې وه. هغه په ​​دې باور و چې د انقلاب ناکامي د هغو مرستیالانو د کمې تجربې له کبله وه، چې د روشنګرۍ دورې غیرعملي ارمانونو ته له حده زیات پابند او لېوال وو.<ref name="Paul R Hansen 2009 p 3">{{cite book|first=Paul R.|last=Hansen|title=Contesting the French Revolution|date=February 2009|page=3|isbn=978-1-4051-6084-1|publisher=Wiley-Blackwell}}</ref> توکوېل یو کلاسیک لیبرال و، چې د پارلماني حکومت ملاتړ یې کاوه او پر ډیموکراسۍ یې ډېر باور نه درلود. د پارلمان د غړیتوب پر مهال د منځلارو کیڼ اړخو سیاسیونو (centre-left) غړی و، مګر د هغه د لیبرالیزم پېچلی او نا آرامه طبیعت په سیاسي ډګر کې د متضادو تفسیرونو او مینه والو لامل شو. ښاغلي توکوېل د خپل سیاسي دریځ په اړه لیکلي "د کیڼ اړخي کلمه [...] هغه کلمه ده چې ما غوښتل له خپل نوم سره یې ضمیمه کړم او د تل لپاره ورسره پاتې شي".<ref>{{cite book|last1=Jennings|first1=Jeremy|title=Revolution and the Republic: A History of Political Thought in France Since the Eighteenth Century|url=https://archive.org/details/revolutionrepubl00jenn|url-access=limited|date=2011|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/revolutionrepubl00jenn/page/n198 188]|isbn=978-0-19-820313-1}}</ref><ref name="Jaume">{{cite book|last1=Jaume|first1=Lucien|title=Tocqueville: The Aristocratic Sources of Liberty|date=2013|publisher=Princeton University Press|page=6|quote=The “liberal” label is not misplaced, because Tocqueville described himself as a liberal.}}</ref><ref name="Kahan2">{{cite book|last1=Kahan|first1=Alan S.|title=Alexis de Tocqueville|date=2010|publisher=A&C Black|pages=112–122}}</ref><ref name="Sankar">{{cite book|last1=Muthu|first1=Sankar|title=Empire and Modern Political Thought|date=2012|publisher=Cambridge University Press|pages=261–291|chapter=Republicanism, Liberalism, and Empire in Postrevolutionary France}}</ref><ref name="Richter">{{cite journal|last1=Richter|first1=Melvin|title=Tocqueville and Guizot on democracy: from a type of society to a political regime|journal=History of European Ideas|date=2004|volume=30|issue=1|pages=61–82|doi=10.1016/j.histeuroideas.2003.08.006|s2cid=143728735}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jardin|first1=Andre|title=Tocqueville: A Biography|date=1989|publisher=Macmillan|page=299}}</ref> == توکوېل == توکوېل، چې د جولای پاچاهۍ (۱۸۳۰-۱۸۴۸) ته یې په سپک نظر کتل، خپل سیاسي ژوند په ۱۸۳۹ کال کې پیل کړ. له ۱۸۳۹ کال څخه تر ۱۸۵۱ کال پورې د مانچ ډیپارټمنټ یا ایالت (والوګنېس) په پارلمان کې د استازو د جرګې غړی و. نوموړی هلته د منځلارو کیڼ اړخو په ډله کې و، او د غلامۍ پای ته رسولو د خوځښت له نظریاتو یې دفاع کوله. نوموړي د لویي فیلیپ د رژیم له لوري د الجزائر د استعمار د ملاتړ ترڅنګ د آزادې سوداګرۍ ملاتړ کاوه.<ref name="KahanThinkers">{{cite book|last1=Kahan|first1=Alan S.|editor1-last=Meadowcroft|editor1-first=John|title=Major conservative and libertarian thinkers|publisher=Bloomsbury|date=2013|chapter=Alexis de Tocqueville|volume=7|url=https://books.google.com/books?id=XZi9FlQLoM4C|access-date=25 May 2017|isbn=9781441176998}}</ref> په ۱۸۴۲ کال کې د امریکا د فلسفي ټولنې د غړي په توګه وټاکل شو.<ref name="KahanThinkers" /><ref>{{cite web|url=http://www.lycee-fabert.com/histoire/index.html|title=Le lycée Fabert: 1000 ans d'histoire|language=fr|website=Lycée Fabert|access-date=18 September 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708125530/http://www.lycee-fabert.com/histoire/index.html|archive-date=8 July 2010}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jardin|first1=Andre|title=Tocqueville: A Biography|date=1989|publisher=Macmillan|pages=386–387}}</ref><ref>{{cite news|title=Liberty and democracy: It took a Frenchman|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/11/23/it-took-a-frenchman|agency=The Economist|date=23 November 2006}}</ref><ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1842&year-max=1842&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=12 April 2021|website=search.amphilsoc.org|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930000633/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1842&year-max=1842&dead=&keyword=&smode=advanced|url-status=dead}}</ref> په ۱۸۴۷ کال کې د کیڼ اړخو ځوانانو (Jeune Gauche) د ګوند جوړولو په هڅه کې شو، ترڅو د معاشونو او اجورې د زیاتوالي، زیاتېدونکو مالیاتو، او د کارګرانو د نورو غوښتنو او اندېښنو ملاتړ وکړي او له دې لارې د سوسیالیستانو جذابیت راکم کړي. توکوېل په ۱۸۴۲ کال کې د مانچ عمومي مشاور هم وټاکل شو او د ۱۸۴۹ او ۱۸۵۲ کلونو ترمنځ د دغه ډیپارټمېنټ د عمومي شورا رییس و. نوموړي له دویمې امپراتورۍ سره د بیعت نه کولو له کبله استعفا ورکړه. د یوه روایت له مخې، د توکوېل سیاسي دریځ په دغه وخت کې کمزوری شو ځکه پر نوموړي کیڼ اړخي او ښي اړخي دواړه بې باوره وو او له همدې کبله د فرانسې د پرېښودو لپاره د پلمې په لټه کې و.<ref>{{cite book|last1=Kahan|first1=Alan S.|title=Alexis de Tocqueville|date=2010|publisher=A&C Black|page=101}}</ref><ref>{{cite book|last1=Jaume|first1=Lucien|title=Tocqueville: The Aristocratic Sources of Liberty|date=2013|publisher=Princeton University Press|page=84}}</ref><ref name="twsC11r44">{{cite news|author=Joshua Kaplan|title=Political Theory: The Classic Texts and their Continuing Relevance|publisher=The Modern Scholar|quote=14 lectures; (lectures #11 & #12) – see disc 6.|year=2005}}</ref> === سفرونه === په ۱۸۳۱ کال کې توکوېل د جولای له پاچاهۍ څخه په متحده ایالاتو کې د زندانونو او سزا ځایونو د پلټنې ماموریت ترلاسه کړ او هلته له خپل ملګري ګوستاف دو بومونټ سره ولاړ. توکوېل په متحده ایالاتو کې له ځینو زندانونو لیدنې کتنې وکړې او د متحده ایالاتو ګوټ ګوټ ته یې سفرونه وکړل او د خپلو مشاهداتو او تأملاتو په اړه یې زیات یادښتونه ونیول. نوموړی په نهو میاشتو کې بېرته راستون شو او یو راپور یې خپور کړ، مګر د هغه د سفر اصلي پایله "ډیموکراسي په امریکا کې" (De la démocratie en Amérique) اثر و، چې په ۱۸۳۵ کال کې خپور شو. بومونټ هم د "جکسوني امریکا: په متحده ایالاتو کې ماري یا غلامي" تر نوم لاندې د دوی د سفرونو یو یونلیک یا روایت ولیکه، چې هغه هم په ۱۸۳۵ کال کې خپور شو. د دغه سفر په جریان کې نوموړي د اګست له نیمایي څخه د ۱۸۳۱ کال د سپټمبر تر لومړیو پورې د کوزې کاناډا ایالت مونټریال او کیوبیک ښار ته هم سفر وکړ.<ref>Gustave de Beaumont. [http://www.auxforgesdevulcain.fr/collections/litteratures/marie-ou-lesclavage-aux-etats-unis/ "Marie ou l'Esclavage aux États-Unis"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521212952/http://www.auxforgesdevulcain.fr/collections/litteratures/marie-ou-lesclavage-aux-etats-unis/|date=21 May 2015}}</ref><ref>[http://www.ameriquefrancaise.org/en/article-466/Alexis_de_Tocqueville%E2%80%99s_visit_to_Lower_Canada_in_1831.html "Alexis de Tocqueville's visit to Lower Canada in 1831"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919121930/http://www.ameriquefrancaise.org/en/article-466/Alexis_de_Tocqueville%E2%80%99s_visit_to_Lower_Canada_in_1831.html |date=2018-09-19 }}.</ref><ref>Alexis de Tocqueville (1990). ''Journey in Ireland, July–August 1835''. Catholic University of America Press: Washington, D.C.</ref> === د بهرنیو چارو وزیر === د کاوینیاک او د آرډر یا نظم ګوند د ملاتړي په توګه نوموړي د ۱۸۴۹ کال د جون له ۳مې د اکتوبر تر ۳۱مې پورې د بهرنیو چارو د وزیر په توګه د اوډیلون باروت په حکومت کې د دندې ترسره کولو بلنه ومنله. د ۱۸۴۹ کال د جون د سختو ورځو پر مهال یې په پلازمینه کې د کلابندۍ حالت د بیا رامنځته کولو لپاره د کورنیو چارو له وزیر جولیس ارمند ډوفور څخه غوښتنه وکړه او د لاریون کوونکو نیول یې تصویب کړل. نوموړي، چې د ۱۸۴۸ کال له فبروري راوروسته یې د سیاسي آزادیو د محدودولو اړوندو قوانینو ملاتړ کړی و، د ۱۸۴۹ کال د جون له سختو ورځو وروسته رایې ته وړاندې شوي دوه قوانین ومنل، کوم چې د کلبونو ازادي او د مطبوعاتو ازادي یې محدودوله.<ref name="Tocqueville 2006">Joseph Epstein, ''Alexis De Tocqueville: Democracy's Guide'', HarperCollins Publishing, 2006, p. 148.</ref> د سیاسي ازادیو د محدودولو د قوانینو دا فعال ملاتړ "په امریکا کې ډیموکراسي" اثر کې له ازادیو څخه د نوموړي له دفاع سره په ټکر کې دی. د توکوېل په وینا، نوموړی د "جدي سیاست د ترسره کولو لپاره د لازمي چارې (''sine qua non'') د اصل په توګه د نظم پلوی و. هغه [هیله لرله] چې د فرانسې سیاسي ژوند ته داسې ثبات راوړي، چې د انقلابي بدلون د لړزو د منظم شورماشور له لارې په بلامانع توګه د آزادۍ دوامداره وده شونې کړي".<ref name="ReferenceA">Epstein, ''Alexis De Tocqueville: Democracy's Guide'' (2006), p. 160.</ref> === مړینه === ښاغلی توکوېل د اوږدې مودې لپاره د نري رنځ په ناروغۍ اخته و، او بالاخره همدغې ناروغۍ د ۱۸۵۹ کال د اپریل په ۱۶مه له پښو وغورځاوه او په نورمانډي سیمه کې د توکوېل په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو. د توکوېل مذهب رومي کاتولیکیزم و. نوموړي دین او مذهب ته له مساواتو او انفرادیت دواړو سره د مطابقت په سترګه کتل، مګر باور یې دا و چې له سیاست څخه د جلا کېدو په صورت کې به دین خورا پیاوړی وي.<ref>Tocqueville, Alexis de. ''Democracy in America'', Chicago: University of Chicago, 2000, pp. 282–283.</ref><ref name="twsC11r442">{{cite news|author=Joshua Kaplan|title=Political Theory: The Classic Texts and their Continuing Relevance|publisher=The Modern Scholar|quote=14 lectures; (lectures #11 & #12) – see disc 6.|year=2005}}</ref> == ډیموکراسي په امریکا کې == توکوېل په خپر اثر "ډیموکراسي په امریکا کې" چې په ۱۸۳۵ کال کې خپور شو، د نوې نړۍ او د هغې مخ پر ودې دیموکراتیک نظم په اړه لیکل کړي. نوموړي د ټولنیزو علومو د یوه جلا شوي عالم له لیدلوري، د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې د متحده ایالاتو له لارې د خپلو سفرونو په اړه لیکل کړي او دا هغه مهال و، چې د بازار انقلاب، د لوېدیځ پراختیا او جکسوني ډیموکراسۍ د امریکايي ژوند جوړښت ته بنسټیز بدلون ورکړی و.<ref name="twsC11r443">{{cite news|author=Joshua Kaplan|title=Political Theory: The Classic Texts and their Continuing Relevance|publisher=The Modern Scholar|quote=14 lectures; (lectures #11 & #12) – see disc 6.|year=2005}}</ref> == سرچينې == jcwsr9xakaulakbkc1nh22d0hopjppe 0 60795 363705 352358 2026-05-03T08:06:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363705 wikitext text/x-wiki د هوا د حالاتو مالي تامين هغه مالي تامين دی، چې د شنو خونو ګازونو د توليد کمولو موخه لري، د همدې ګازونو له منځه وړل يا ټيټېدل پياوړي کوي او د هوا د حالاتو د بدلون منفي اغېزو پر وړاندې د انسان او ايکولوژيکي نظامونو د زيان مننې کمول او ساتل او پراختيا ورکول په نښه کوي. «د هوا د حالاتو د مالي تامين» ذکر شوې پېژندنه، د هوا د حالاتو بدلون په اړه د ملګرو ملتونو د چارچوکاټ کنوانسيون د مالي تامين د تلپاتې کمېټې له لورې شوې ده. نوموړې اصطلاح په يوه ټاکلي حس کې د ملګرو ملتونو د هوا د حالاتو کنوانسيون په رڼا کې له پرمختللو هېوادونو څخه مخ پر وده هېوادونو ته د عمومي سرچينو لېږد ته هم ويل کېږی، چې پر مټ يې نوې او مالي سرچينې برابرې شي. په يو څه پراخه حس کې د هوا د حالاتو بدلون د لږونې يا کمښت او سمون اړوند ټولو مالي بهيرونو ته «د هوا د حالاتو مالي تامين» ويل کېږی. <ref>{{Cite web|url=https://unfccc.int/documents|title=Documents {{!}} UNFCCC|website=unfccc.int|language=en|access-date=2018-09-08}}</ref><ref>Oscar Reyes (2013), "[http://climatemarkets.org/glossary/1335.html A Glossary of Climate Finance Terms]", Institute for Policy Studies, Washington DC, p. 10 and 11</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.eldis.org/go/topics/resource-guides/climate-change/key-issues/climate-finance/adaptation-finance/adaptation-finance|title=Search {{pipe}} Eldis|لاسرسي نېټه=2022-04-14|خونديځ نېټه=2017-06-21|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170621105715/http://www.eldis.org/go/topics/resource-guides/climate-change/key-issues/climate-finance/adaptation-finance/adaptation-finance|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170621105715/http://www.eldis.org/go/topics/resource-guides/climate-change/key-issues/climate-finance/adaptation-finance/adaptation-finance|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621105715/http://www.eldis.org/go/topics/resource-guides/climate-change/key-issues/climate-finance/adaptation-finance/adaptation-finance}}</ref> UNFCCC ته د ګوندونو يا ډلو کنفرانس (Conference of Parties)د  ۲۱ ناستې په ۲۰۱۵ ز کال پاريس کې د هوا د حالاتو مالي تامين، سياستونو او بازارونو لپاره يوه نوې دوره وړاندې کړه. د پاريس تړون (Paris Agreement) چې هملته تصويب شو، د نړۍ د منډ اخيستلو په موخه يو نړيوال عملياتي پلان وړاندې کړ، چې په صنعتي کچو باندې د سانتي ګرېد له ۲ درجو څخه د هوا تودوخې په ټيټ ټاکلو سره د ګواښوونکي اقليمي بدلون مخنيوی وکړي. نوموړی پلان د ملي، سيمه یيزو او نړيوالو ادراو له لورې د هوا د حالاتو بدلون د کمولو او سمون پروژو او خپرونو لپاره د هوا د حالاتو تمويل رانغاړي. دوی همدارنګه په پلان کې د هوا د حالاتو د ځانګړي ملاتړ لارې چارې او د کمونې او سمون فعاليتونو لپاره مالي مرستې شاملوي، چې د ټيټ [کچې] کاربن، د غځېدونکي اقليم ودې او پرمختګ پر لور د ظرفيت لوړونې، څېړنې او پرمختګ او اقتصادي پرمختګ له لارې لېږد وهڅوي او توانايي ورکړي. <ref>Barbara Buchner, Angela Falconer, Morgan Hervé-Mignucci, Chiara Trabacchi and Marcel Brinkman (2011) "[http://climatepolicyinitiative.org/publication/the-landscape-of-climate-finance/ The Landscape of Climate Finance]" A CPI Report, Climate Policy Initiative, Venice (Italy), p. 1 and 2.</ref> د ۲۰۲۰ ز تر نومبر پورې پرمختيايي بانکونه او خصوصي مالي تامين هغه ۱۰۰ بېليون امريکايي ډالرو ته نه دی رسېدلی، چې د ۲۰۲۰ ز کال لپاره د هوا د حالاتو په اړه د ملګرو ملتونو خبرو اترو کې مشروط شوي دي. که څه هم د کوېډ نولس (Covid-19) د وبا په اقتصادي رکود کې ۴۵۰ پرمختيايي بانکونو په مخ پر وده هېوادونو کې د تازه بيارغونې (Green recovery) د مالي ملاتړ ژمنه وکړه. <ref name=":2">{{Cite web|date=2020-11-11|title=Banks around world in joint pledge on 'green recovery' after Covid|url=http://www.theguardian.com/global-development/2020/nov/11/banks-around-world-in-joint-pledge-on-green-recovery-after-covid|access-date=2020-11-12|website=the Guardian|language=en}}</ref> د کوېډ نولس وبا پر مهال د هوا د حالاتو بدلون د اروپايي ټولنې د ٪۴۳ تشثبتاتو له لورې په ګوته شو. پر سوداګريو باندې د وبا د اغېزې تر څنګ، د هوا د حالاتو اړوند پانګه اچونې ثابت پلان جوړونه ٪۴۷ ته پورته شوه. دا د ۲۰۲۰ زکال په پرتله لوړوالی و، چې په کې د هوا د حالاتو اړوند پانګه اچونه ٪۴۱ وه. <ref name=":8">{{Cite book|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=2022-01-12|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref>{{Cite web|title=Latest EIB survey: The state of EU business investment 2021|url=https://www.eib.org/en/press/all/2021-434-latest-eib-survey-the-state-of-eu-business-investment-2021|access-date=2022-01-31|website=European Investment Bank|language=en}}</ref> == د هوا د حالاتو د مالي تامين بهيرونه == د هوا د حالاتو د نړیوال مالي تامين د څار او ښودنې بهيرونو په موخه يو شمېر نوښتونه دوام لري. د هوا د حالاتو د سياست نوښت (Climate Policy Initiative) کې شنونکو له ۲۰۱۱ ز کال راهيسې په کلني ډول د سرچينو له يو ډول څخه د دولتي او خصوصي برخې د هوا د حالاتو مالي بهيرونه ليکه [لړۍ] کړي دي. په ۲۰۱۹ ز کال کې دوی اټکل وکړ، چې د هوا د حالاتو کلنی مالي تامين له ۶۰۰ بېليون څخه زيات امريکايي ډالرو ته ورسېد. دې کار د اقليم بدلون په اړه د ملګرو ملتونو کارچوکاټ کنوانسيون د هوا د حالاتو د مالي تامين بهيرونو دوه کلنه ارزونه او کتنه (United Nations Framework Convention on Climate Change) او د اقليم د مالي تامين په اړه د IPCC د پينځمې ارزونې راپور څپرکی (IPCC Fifth Assessment Report) تغذيه کړی دی. دا او نوره څېړنه د هوا حالاتو د مالي تامين د لا زياتې ګټورې څارنې وړانديز کوي. دوی په ځانګړي ډول وړانديز کوي، چې مالي سرچينې هغه وخت ښه فعاليت کولی شی، چې د خپلو معلوماتو راپور په داسې ټينګار يا ثبات او هغې لارې (طريقه) کې برابر کړي، چې له همدې لارې دوی خپلې نمونې يا انځورونه وړاندې کوي او د وخت له مخې د پروژو او خپرونو د پلي کېدا په اړه تفصيلي معلومات برابروي. <ref>{{Cite web|url=https://climatepolicyinitiative.org/publication/updated-view-on-the-global-landscape-of-climate-finance-2019/|title=Global Landscape of Climate Finance 2019|website=CPI}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.odi.org.uk/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/7665.pdf|title=Watson, C., Nakhooda, S., Caravani, A. and Schalatek, L. (2012) The practical challenges of monitoring climate finance: Insights from Climate Funds Update. Overseas Development Institute Briefing Paper|access-date=2022-04-14|تاريخ الأرشيف=2014-01-01|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140101124253/http://www.odi.org.uk/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/7665.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=2014-01-01|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140101124253/http://www.odi.org.uk/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/7665.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140101124253/http://www.odi.org.uk/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/7665.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101124253/http://www.odi.org.uk/sites/odi.org.uk/files/odi-assets/publications-opinion-files/7665.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unfccc.int/topics/climate-finance/resources/biennial-assessment-of-climate-finance|title=Biennial Assessment and Overview of Climate Finance Flows {{pipe}} UNFCCC|website=unfccc.int}}</ref> د هوا د حالاتو د ماليت تامين د تشې اټکلونه يعنې د پانګونې کمښت د جغرافيې، برخو يا سکتورونو او د مهالوېش او دورې کولو، نښې او د بنسټيزو انګېرنو په ګډون د فعاليتونو له مخې توپير کوي. په ۲۰۱۰ ز کال کې نړيوال پرمختيايي راپور په لومړني ډول اټکل کوي، چې مخ پر وده هېوادونو کې د د لږونې او سمون فعاليتونو لپاره د مالي تامين اړتيا په کلني ډول له ۱۴۰ څخه تر ۱۷۵ بېليون ډالرو پورې دي. د دوی د اټکل له مخې د راتلونکو شلو کلونو لپاره د لږونې لپاره د مالي تامين اړتياوې له ۲۶۵ ډالرو څخه تر ۵۶۵ بېليون ډالرو پورې او د سمون لپاره له ۲۰۵۰-۲۰۱۰ ز کال دورې د هر کال لپاره له ۳۰ډالرو څخه تر ۱۰۰ بېليونه پورې دي. <ref>World Bank Group(2010), "[http://siteresources.worldbank.org/INTWDR2010/Resources/5287678-1226014527953/Chapter-6.pdf World Development Report 2010: Development and Climate Change, World Bank Groupe, Washington DC, ch. 6, p. 257]</ref> د نړيوالې انرژي د استازولۍ د ۲۰۱۱ ز کال «نړيوالې انرژۍ نظريه» (World Energy Outlook) اټکل کوي، چې تر ۲۰۳۵ ز کال پورې انرژۍ لپاره د مخ پر ودې غوښتنې د پوره کولو په موخه، د نوې انرژۍ د توليد لپاره په نوې پانګه اچونه کې ۱۶،۹ ترېليونه ډالرو اټکل شوی دی، چې د نوې کېدو وړ انرژي يې د ټولې کچې ٪۶۰ جوړوي. تر ۲۰۳۰ ز کال پورې د انرژي د اټکل شوې غوښتنې د پوره کولو لپاره اړينه پانګه په منځني ډول په کال کې تر ۱،۱ ترېليون ډالرو پورې ده، چې زياتره په برابر ډول د سترو راپورته کېدونکو (مخ پر وده) اقتصادي هېوادونو لکه چين، هندوستان، برازيل او نورو پاتې مخ پر وده هېوادونو تر منځ وېشل شوې ده. باور دا دی چې په راتلونکو ۱۵ کلونو کې به نړۍ په نويو جوړښتونو کې نږدې ۹۰ ترېليون ډالرو ته اړتيا ولري، چې ډېری برخه به يې مخ پر وده هېوادونو او منځني عايد هېوادونو کې وي. د نړیوالې انرژۍ استازي اټکل کوي، چې د پېړۍ په پای کې د نړیوالې تودوخې درجه کې پورته کېدنه له ۲ سانتي ګرېد څخه ښکته ټاکل به د انرژي برخه کې تر ۲۰۵۰ ز کال پورې د کال ۳،۵ ترېليونه پانګې اچونې ته اړتيا ولري. <ref>International Energy Agency (2011). [http://www.iea.org/weo/ World Energy Outlook 2011, OECD and IEA, Paris (France), Part B, ch.2]</ref><ref>International Energy Agency (2011). [http://www.iea.org/weo/ World Energy Outlook 2011}, OECD and IEA, Paris (France), Part B, ch.2]</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.worldbank.org/en/topic/climatefinance|title=Climate Finance|work=World Bank|access-date=2018-09-08|language=en|archive-date=2021-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318122652/https://www.worldbank.org/en/topic/climatefinance|url-status=dead}}</ref> اټکل شوې ده، چې د هوا د حالاتو اړوند څېړنې لپاره د ټول تمويل يوازې ۰،۱۲ سلنه د هوا حالاتو د بدلون لږونې پر ټولنيزې پوهې باندې مصرفېږي. په پراخه ډول زياته مالي سرچينه په اقليم بدلون د طبيعي پوهې څېړنو کې مصرفېږي او د پام وړ مبلغ د هوا حالاتو د بدلون اغېزو او سمون پر څېړنو مصرفېږي. بحث شوی دی، چې دا د سرچينو ناسم ځانګړي کول دي، ځکه چې د يو ځای کېدو (تقاطع) په اوسني ځای کې تر ټولو زیاته بېړنۍ معما په دې اړه کار کول دي، چې د هوا حالاتو د بدلون لږونې په موخه انساني چلند څه ډول بدلولی شو، په داسې حال کې چې د اقليم د بدلون طبيعي پوهه وار له مخه په ښه ډول رامنځته شوې ده او د سمون اداره کول به لسيزې او پېړۍ وخت ته اړتيا ولري. <ref name=":1">{{Cite journal|last1=Overland|first1=Indra|last2=Sovacool|first2=Benjamin K.|date=2020-04-01|title=The misallocation of climate research funding|journal=Energy Research & Social Science|language=en|volume=62|pages=101349|doi=10.1016/j.erss.2019.101349|issn=2214-6296|doi-access=free}}</ref> == د هوا د حالاتو څو اړخيز مالي تامين == د هوا د حالاتو څو اړخيزې مالي سرچينې (لکه: د څو ملتي حکومتونو له لورې اداره شوې) د هوا حالاتو په مالي تامين کې د پیسو اداينې لپاره مهمې دي. تر څو ټولو سترې یادې سرچينې د هوا د حالاتو د پانګه اچونې مالي سرچينې (Climate Investment Funds)، د هوا د حالاتو تازه پانګه (Green Climate Fund (GCF))، د سمون پانګه (Adaptation Fund (AF)) او د نړيوال چاپېريال اسانتيا (Global Environment Facility (GEF)) دي. په ۲۰۱۶ ز کال کې ذکر شويو څلورو مالي سرچينو د پروژي د ملاتړ لپاره ۲،۷۸ بېليونه ډالر تصويب کړل. هندوستان د يو (مفرد) هېواد ملاتړ د ټولې ستره کچه تر لاسه کړه او ورپسې اوکراين او چيلي وو. Tuvalu د سړي سر تر ټولو زياته پانګه تر لاسه کړه، چې ورپسې Samoa او بيا Dominica هېوادونه وو. متحده ايالتونه د نوموړو څلورو بسپنه ورکوونکو له ډلې تر ټولو ستر هېواد دی، په داسې حال کې چې ناروې د نفوسو د اندازې اړوند تر ټولو زياته مرسته برابروي. د هوا د حالاتو زياتره څو ملتي پانګه ورکوونکي د بخښلو، پور، عدل او د ګواښ کمونې اختياراتو په ګډون، د مالي تمويل پراخې لړۍ څخه ګټه پورته کوي. <ref>{{Cite web|title=Climate Investment Opportunities in Cities - An IFC Analysis|url=https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/Topics_Ext_Content/IFC_External_Corporate_Site/Climate+Business/Resources/CIOC-IFC-Analysis|access-date=2021-04-15|website=www.ifc.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-05-31|title=10 Years of Climate Action|url=https://www.climateinvestmentfunds.org/documents/10-years-climate-action|access-date=2021-04-15|website=Climate Investment Funds|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.carbonbrief.org/mapped-where-multilateral-climate-funds-spend-their-money|title=Mapped: Where multilateral climate funds spend their money|date=2017|website=Carbon Brief}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://unfccc.int/topics/climate-finance/the-big-picture/climate-finance-in-the-negotiations|title=Climate Finance {{!}} UNFCCC|website=unfccc.int|language=en|access-date=2018-12-03}}</ref> د هوا د حالاتو تازه پانګه،، په اوس وخت کې د هوا د حالاتو تر ټولو ستر څو ملتي پانګه ده او د هوا د حالاتو د بدلون او پرمختګ تمرين کوونکي [مشغول وګړي] په ورته ډول د دې سرچينو د بهير پر کتنې باندې متمرکز دي. د نړۍ د شپږو تر ټولو سترو څو ملتي پرمختيايي بانکونو له لوري، د هوا حالاتو مالي تامين په ۲۰۱۷ ز کال کې د ۳۵،۲ بېليونه ډالرو اووه کلن لوړوالي ته پورته شو. د IRENA په وينا:  د نړیوالې انرژۍ لېږد تر ۲۰۵۰ ز کال پورې په اقتصادي لاسته راوړنو کې ۱۹ ترېليونه ډالر مرسته کولی شي. <ref>{{Cite web|date=2020-10-27|title=CIS Interview: Vice President Ambroise Fayolle, the European Investment Bank|url=https://www.climateinvestmentsummit.org/post/cis-interview-vice-president-ambroise-fayolle-the-european-investment-bank|access-date=2021-05-18|website=CIS|language=en|archive-date=2023-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604231203/https://www.climateinvestmentsummit.org/post/cis-interview-vice-president-ambroise-fayolle-the-european-investment-bank|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=A plan for the long haul to contribute finance to the European Green Deal|url=https://www.eib.org/en/stories/climate-bank-roadmap|access-date=2021-05-18|website=European Investment Bank|language=en}}</ref> == سرچينې == 7n0o77lxbo815nh0pko59bw6i9jq959 0 60861 363667 279107 2026-05-03T01:21:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363667 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} انګز هيلر (۱۲ مۍ ۱۹۲۹ – ۱۹ جولای ۲۰۱۹ز کلونه) د هنګري تبعه فيلسوفه او ښوونکې وه. نوموړې په ۱۹۶۰ز لسيزه کې د بوداپست د فلسفي ټولنې مرکزي غړې او وروسته يې په نيويارک کې د ټولنيزې څېړنې لپاره په نوي ښوونځي کې د پنځه ويشتو کلونو لپاره د سياسي نظريې ښوونه وکړه. هغه په بوداپست کې و اوسېده، همدلته يې ليکنې او تدريس وکړ.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/09/16/opinion/politics/what-happened-to-hungary.html|title=What Happened to Hungary?|author=Agnes Heller|work=The New York Times|date=2018-09-16|access-date=2018-11-15}}</ref> == د ژوند لومړي کلونه او سياسي پرمختګ == انګز هيلر د ۱۹۲۹ز کال د مۍ په ۱۲ نېټه د «پال هيلر» او اينګيلا «انګياليکا» ليګيټي په کور کې زېږېدلې وه. دا د منځنۍ طبقې يوه يهودۍ کورنې وه. د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د هغې پلار د خپلې حقوقي روزنې او الماني ژبې د پوهې په کارولو سره له خلکو سره په اړينو اداري چارو کې مرسته وکړه، چې له نازي اروپا څخه وکوچېږي. په ۱۹۴۴ز کال کې، د هيلر پلار د «اشويتش» اجباري پنډغالي ته واستول شو، چېرې چې نوموړی د جګړې له پای ته رسېدو مخکې مړ شو. هيلر او مور يې وکولای شول له تبعيد وژغورل شي.<ref name="nyt-obit-genzlinger">{{cite web|last1=Genzlinger|first1=Neil|title=Agnes Heller, Hungarian Philosopher and Outspoken Dissident, Dies at 90|url=https://www.nytimes.com/2019/07/30/world/europe/agnes-heller-dead.html|work=[[The New York Times]]|access-date=31 July 2019|date=July 30, 2019}}</ref><ref>{{cite book|last1=Heller|first1=Agnes|title=Der Affe auf dem Fahrrad|date=1999|publisher=Philo|location=Berlin, Wien}}</ref> د هغې پر آثارو د هالوکاسټ د اغېزو په اړوند هيلر ويلي:<blockquote>ما د تل لپاره په پوښتنه کې لېوالتيا درلوده: د اټکل له مخې دا څه ډول پېښېدای شي؟ زه په دې څه ډول پوهېدای شم او د هالوکاسټ په اړوند زما دا تجربه د مطلق العنان حکومت سره زما له تجربې سره يو ځای شوه. دې چارې زما د روح په لټون او نړيوالو څېړنو کې يو بل ته ورته پوښتنې وپنځولې: دا څه ډول پېښېدای شي؟ خلک څه ډول داسې کارونه کولای شي؟ نو په همدې بنسټ ما بايد دا موندلي وای چې اخلاقيات څه دي، د ښه او بد طبيعیت څه دی، زه د جرم په اړه څه کولای شم، زه د اخلاقو او بدۍ د سرچينو په اړوند څه ډول معلومولای شم؟ دا لومړۍ څېړنه وه. بل لټون يوه ټولنيزه پوښتنه وه: کوم ډول نړۍ دا شی توليدولای شي؟ کوم ډول نړۍ د داسې کارونو پېښېدو ته اجازه ورکولای شي؟ تجديد د څه په اړه دی؟ موږ د ژغورنې تمه لرلای شو؟<ref>Interview with [[Csaba Polony]], ''Left Curve Journal''</ref></blockquote>په ۱۹۴۷ز کال کې، هيلر د بوداپست په پوهنتون کې د فزيک او کيميا لوستل پيل کړل، خو هغې هغه مهال خپله پاملرنه د فلسفې په لور واړوله، کله چې په دې وخت کې د هغې هلک ملګري وهڅوله چې د فلسفې او کلتور د متقاطعاتو په اړه د فيلسوف «ګيوجي لوکاکس» درسونو ته غوږ ونيسي. هغه ډېره ژر پوه شوه چې په نوې نړۍ کې د ژوند د څرنګوالي په اړه د هغه درسونو څومره زيات د هغې اندېښنو او لېوالتياوو ته ځواب ويلی دی، په ځانګړي ډول د دويمې نړيوالې جګړې او هالوکاسټ له تجربې وروسته. په ۱۹۴۷ز کال کې هيلر له کمونستي ګوند سره يو ځای شوه، دا هغه وخت و چې نوموړې په صهيوني کاري پنډغالي کې وه او له مارکسيزم سره يې لېوالتيا پيدا شوه، خو هغې احساس کړه چې دا ګوند په خپل جمهوري مرکزيت د پاتې کېدو له امله د خپلو پلويانو د ازاد فکر کولو د وړتيا مخه نيسي. نوموړې په لومړي ځل په ۱۹۴۹ز کال کې له ګوند و ايستل شوه، دا هغه کال و چې «موټياس روکوسي» واک ته ورسېد او د سټالني واکمنۍ کلونه يې پيل کړل.<ref>'We lived in community, we felt we belonged together. We needed neither money nor the rich ... I didn't like the rich, today I am ashamed of it. I abominated the black market dealers, the dollar speculators, the men of rapacity and greed. No problem! I'd stay loyal for ever to the poor. So, crazy chick that I was, I joined the Communist party to be with the poor'. Cited [[Eric Hobsbawm]], ''Interesting Times,'',2002 p.137</ref> == ساينسي کار == === په هنګري کې لومړي مسلک === له ۱۹۵۳زکال او د لومړي وزير په توګه د «امري ناګي» له ټاکل کېدو وروسته، هيلر وکولای شول چې د «لوکاکس» تر څارنې لاندې د خپلې دوکتورا زده کړې پيل کړي، په ۱۹۵۵ز کال کې، هغې د بوداپست په پوهنتون کې استادي پيل کړه. === د ۱۹۵۶ز کال د هنګري له اوښتون څخه د پراګ تر ۱۹۶۸ز کال پسرلي پورې === د ۱۹۵۶ز کال د هنګري اوښتون د هغې د ژوند تر ټولو مهمه سياسي پېښه وه، دا مهال هغې د مارکسيستي تنقيدي اند د علمي آزادۍ اغېز د هنګري د ټول سياسي او ټولنيز جوړښت لپاره ګواښمن وليد. دا پاڅون هيلر ته د خپلو اندونو د تاييد په توګه ښکاره شو چې د مارکسيزم اصلي مطلب د خلکو لپاره د سياسي خپلواکۍ او ټولنيز ژوند ټوليز عزم دی. لوکاس، هيلر او نور تنقيدي انديالان له اوښتون څخه له دې باور سره راووتل چې مارکسيزم او اشتراکيت بايد په بېلا بېلو ملتونو په انفرادي لارو عملي شي، په ځانګړي ډول يې د هنګري په راتلونکي کې د شوروي اتحاد ونډه تر پوښتنې لاندې نيوله. دې اندونو هيلر د «جانوس کاډر» په مشرۍ د ماسکو له ملاتړ څخه برخمن نوي حکومت سره د نظریاتي ټکر پر لاره روانه کړه؛ هيلر يو ځل بيا له کمونستي ګوند څخه و ايستل شوه او په ۱۹۵۸ز کال کې له دې امله له پوهنتون څخه وشړل شوه چې هغې په اوښتون کې د يو همکار په توګه په لوکاکس د تور لګولو څخه انکار وکړ. هغه تر ۱۹۶۳ز کال پورې د خپلو څېړنو پر بيا پيل ونه توانېده، تر هغه وخته چې هغې ته د هنګري اکاډمۍ د ټولنپوهنې انسټيټيوټ سره د څېړونکې په توګه د يو ځای کېدو بلنه ورکړه (ټومي۴-۱۸)(ګروملي ۵-۱۵). له ۱۹۶۳ز کال راهيسې د هغه څه راپورته کېدل ليدل کېږي کوم چې وروسته د بوداپست مکتب فکر بلل کېږي، يوه فلسفي ټولنه چې لوکاکس جوړه کړې وه، تر څو د عملي او نظرياتي اشتراکيت په وړاندې مارکسيستي تنقيدي نويتابه ته وده ورکړي. د بوداپست په مکتب فکر کې نورګډونوال له هيلر سره د هغې دویم مېړه «Ferenc Fehér» همدا راز «György Márkus, Mihály Vajda» او ځينې نور پوهان شامل وو، ځينو له دې ښوونځي سره ډېرې کمې اړيکې پاللې (لکه András Hegedüs, István Eörsi, János Kis او György Bence». له دې پړاو څخه د هيلر کار په داسې موضوعاتو متمرکز و، د بېلګې په ډول: له دې څخه د مارکس موخه څه ده چې د نويو ټولنو شخصيت و اوسي، د آزادۍ اند، لکه چې په افرادو پلی کېږي، «له بېخ څخه تر څوکې پورې» د ټولنې او حکومت د بدلون کار او د «ورځني ژوند» د ارزښتونو، باورونو او دودونو د کچې له لارې د بدلون راوستل. === د پراګ له پسرلي وروسته په هنګري کې مسلک === د ۱۹۶۸ز کال د پراګ د پسرلي تر پېښو پورې، د بوداپست مکتب د اشتراکيت په وړاندې د سمونپالو درېځونو ملاتړ کاوه. د وارسا تړون د ځواکونو له خوا پر چکسلواکيا له بريد او د مخالفينو له ځپلو وروسته، دا مکتب او هيلر دې باور ته رسېدلي وو چې د ختيځې اروپا دولتونه په بشپړ ډول مفسد او سمونپال اند يواځې دفاعي حالت لری. له «پولوني» سره په يوه مرکه کې هيلر دا ډول تشرېح ورکړې چې:<blockquote>دا حکومت دومره هم نه شي کولای چې، بل نظر وزغمي، همدا مطلق العنان دولت دی، خو يو مطلق العنان حکومت په بشپړ ډول مکمل کېدای نه شي، نه شي کولای ګڼ اندي(ګڼ ګوندي) له منځه يوسي، په اوسنۍ نړۍ کې ګڼ اندي(ګڼ ګوندي) شته، خو ګڼ اندي(ګڼ) ګوندي ناقانونه ګرځولای شي. دا چې ګڼ اندي(ګڼ ګوندي) ناقانونه وګرځوي. د دې مطلب دا دی چې ګوند پرېکړه کړې، د کوم ډول مخالف نظر اجازه ورکوي. د دې دا مطلب دی چې ته نه شې کولای، داسې څه وليکې، کوم څه ته چې ګوند اجازه نه وي ورکړې، خو موږ په خپلواک ډول ليکل او فکر کول پيل کړل، کوم څه چې ټول نظام د کار کولو د لارې په وړاندې يو سترګواښ و. د اټکل له مخې: دوی نه شول کولای، د لوبې د اصولو سره سم نه لوبېدل وزغمي او موږ د لوبې د اصولو سره سم نه لوبېدو.</blockquote>دې نظر، د ۱۹۵۶ز کال له اوښتون وروسته د هنګري د سياسي راتلونکې په اړه د «کادر» له اند سره په هېڅ ډول سمون نه خوړ. په ۲۰۱۰ز کال کې د المانۍ ورځپاڼې «جنګل ورډ» سره د هيلر د يوې مرکې له مخې، هغه په دې باور وه چې له ۱۹۵۶ز کال وروسته سياسي او جرمي جريانات د يهوديانو پر ضد و.<ref>{{Cite web|url=https://jungle.world/artikel/2010/34/es-gibt-jetzt-einen-staerkeren-antisemitismus-denn-je|title=Es gibt jetzt einen stärkeren Antisemitismus denn je|website=jungle.world|language=de|access-date=2019-07-26}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="nyt-obit-genzlinger2">{{cite web|last1=Genzlinger|first1=Neil|title=Agnes Heller, Hungarian Philosopher and Outspoken Dissident, Dies at 90|url=https://www.nytimes.com/2019/07/30/world/europe/agnes-heller-dead.html|work=[[The New York Times]]|access-date=31 July 2019|date=July 30, 2019}}</ref> == سرچينې == 4vp41vm1ovttxi0p3mssu0uswd382xl 0 60894 363710 335806 2026-05-03T09:47:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} رابرټ پیتر جورج (په انګلیسي: Robert Peter George؛ پيدایښت: ۱۰-جولای-۱۹۵۵ز) یو امریکایي حقوقي عالم، سیاسي فیلسوف او عامه روښاندی دی چې په پرنسټن پوهنتون کې د فقې شپږم مک‌کورمیک پروفیسور او د امریکایي ارزښتونو او بنسټونو د جېمز مَډیسن پروګرام مدیر په توګه دنده ترسره کوي. هغه د اساسي قانون د ژباړې/تفسیر، مدني ازادۍ، د قانون فلسفې او سیاسي فلسفې په هکله ویناوې کوي. جورج په مذهب کاتولیک دی او د متحده ایالاتو له مخکښو محافظه‌کارو روښاندو څخه ګڼل کېږي.<ref name=":0">{{Cite news|last=Kirkpatrick|first=David D.|date=2009-12-16|title=The Conservative-Christian Big Thinker|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/12/20/magazine/20george-t.html|access-date=2021-09-27|issn=0362-4331}}</ref> په پرېنستون کې پر استادۍ سربېره، په ویترسپون انسټیتوت کې د «هربرت ډبلیو وان» ډېر ښه همکار او په پېپرډاین پوهنتون کې د عامه سیاست په برخه کې د «رونالد ریګن» او په حقوقو کې د «نوتبار» ممتاز لارښود او استاد ؤ. ډېري وخت د هاروارد په حقوقو پوهنځي کې د مېلمه استاد په توګه ونډه اخېستله.<ref>{{Cite web|date=March 15, 2021|title=Philosopher and Legal Scholar Robert George to Join Pepperdine Caruso School of Law and School of Public Policy as Honorary Distinguished Professor {{!}} Pepperdine University|url=https://www.pepperdine.edu/newsroom/2021/03/philosopher-and-legal-scholar-robert-george-join-pepperdine-caruso-school-law-and/|url-status=live|access-date=June 8, 2021|publisher=[[Pepperdine University]]}}</ref> == د ژوند لومړي کلونه او زده‌کړه == جورج په خټه سوریایي او ایټالیایي او په ۱۰-جولای-۱۹۵۵ز کې زېږېدلی دی. د سکرو ډبرو د کان د کډوالو لمسی او د لوېدیځې وېرجینیا په مورګان‌ټاون کې لوی شوی دی.<ref>{{Cite web|title=About - Robert P. George|url=https://robertpgeorge.com/about/|url-status=live|access-date=September 27, 2021|website=robertpgeorge.com}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Spinale|first=Kevin|date=November 7, 2011|title=Full Interview with Robert P. George|url=https://www.americamagazine.org/issue/793/100/full-interview-robert-p-george|magazine=[[America (magazine)|America]]|access-date=September 27, 2021}}</ref><ref name="nytimes">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/12/20/magazine/20george-t.html|work=The New York Times|first=David D.|last=Kirkpatrick|title=The Conservative–Christian Big Thinker|date=December 20, 2009|access-date=June 27, 2015}}</ref> خپل لېسانس یې په سوارت‌مور کالج، د حقوقو ډوکتورا یې د هاروارد په حقوقو پوهنځي، MTS (د الهیاتو ماسټري) یې د هاروارد په الهیاتو پوهنځي، او DPhil (د فلسفې ډوکتورا) یې د آکسفورډ په نیوکالج کې ترلاسه کړې ده. په آکسفورډ کې د ډوکتورا محصل په توګه، د جان فینیس تر نظر لاندې یې د حقوقو فلسفه ولوستله او د فقې استاد په توګه یې په نیوکالج کې خدمت ترسره کړی دی. د فلسفې ډوکتورا په سرته رسولو سره یې له آکسفورډ پوهنتون څخه دوه مافوق ډوکتورا سندونه ترلاسه کړل، یو DCL او یو DLitt. <ref name=":2">{{Cite web|title=Robert P. George|url=https://lapa.princeton.edu/people/robert-p-george|url-status=dead|access-date=September 27, 2021|website=Program in Law and Public Affairs|publisher=[[Princeton University]]|تاريخ الأرشيف=September 22, 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210922213436/https://lapa.princeton.edu/people/robert-p-george|خونديځ نېټه=September 22, 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210922213436/https://lapa.princeton.edu/people/robert-p-george|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210922213436/https://lapa.princeton.edu/people/robert-p-george|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922213436/https://lapa.princeton.edu/people/robert-p-george}}</ref><ref>See [[University of Oxford]], [https://examregs.admin.ox.ac.uk/Regulation?code=grforhighdoct%7Cword General Regulations for Higher Doctorates]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Robert P. George receives degrees of Doctor of Civil Law (D.C.L.) and Bachelor of Civil Law (B.C.L.) from Oxford University|url=https://jmp.princeton.edu/announcements/robert-p-george-receives-degrees-doctor-civil-law-dcl-and-bachelor-civil-law-bcl|url-status=dead|website=[[James Madison Program in American Ideals and Institutions|James Madison Program]]|publisher=[[Princeton University]]|access-date=2022-04-19|تاريخ الأرشيف=2021-05-09|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210509110007/https://jmp.princeton.edu/announcements/robert-p-george-receives-degrees-doctor-civil-law-dcl-and-bachelor-civil-law-bcl|خونديځ نېټه=2021-05-09|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210509110007/https://jmp.princeton.edu/announcements/robert-p-george-receives-degrees-doctor-civil-law-dcl-and-bachelor-civil-law-bcl|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210509110007/https://jmp.princeton.edu/announcements/robert-p-george-receives-degrees-doctor-civil-law-dcl-and-bachelor-civil-law-bcl|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509110007/https://jmp.princeton.edu/announcements/robert-p-george-receives-degrees-doctor-civil-law-dcl-and-bachelor-civil-law-bcl}}</ref><ref>{{Cite web|title=Robert P. George receives Doctor of Letters (D.Litt.) degree from Oxford University|url=https://jmp.princeton.edu/announcements/robert-p-george-receives-doctor-letters-dlitt-degree-oxford-university|url-status=live|website=[[James Madison Program in American Ideals and Institutions|James Madison Program]]|publisher=[[Princeton University]]}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == اکاډمیک ژوند == جورج په ۱۹۸۵ز کې په پرېنستون پوهنتون کې د استاد په توګه وګومارل شو او په راتلونکي کال کې د یوې ازمایښتې دورې په لړ کې د پروفیسور اسیستانت شو. له ۱۹۸۸ تر ۱۹۸۹ز پورې یې رخصتي واخېسته او په آکسفورډ پوهنتون کې د مېلمه استاد په توګه یې حقوق تدریس کړل او د «د وګړو اخلاق‌جوړونه: مدني ازادۍ او عامه اخلاق» تر سرلیک لاندې کتاب باندې یې کار وکړ. جورج په ۱۹۹۴ز کې، په پرېنستون کې د دایمې استاد په ډول، د پوهنوالۍ معادلې رتبې ته او په ۱۹۹۹ز کې یې پوهاندۍ ته ترفېع وکړه او د مک‌کورمیک حقوقي څوکۍ یې خپل کړه چې په دغه بست کې پخوا وودرو وېلسن، اِدوارد س. کوروین، ویلیام ف. ویلوبي، او والټر ف. مورفي کار کړی ؤ. جورج په ۲۰۰۰ز کې، په پرېنستون کې د «په امریکایي زده‌کړو موسسو کې جېمز مدیسن پروګرام» رامنځ‌ته کړ او دم‌مهال تر ۲۰۲۱ز پورې د نوموړي پروګرام د مدیر په توګه فعالیت کوي. په داسې حال کې چې جورج دغه پروګرام محافظه‌کاره نه‌بولي، په رسنیو کې خپرې شوې مقالې دغه پروګرام د محافظه‌کارو مفکورو ملاتړ کوونکي په توګه ښیي.<ref>{{Cite news|last=Green|first=Emma|date=December 29, 2019|title=It's a Weird Time to Be Young and Conservative|work=[[The Atlantic]]|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2019/12/princeton-young-conservatives-trump/604192/|access-date=September 27, 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=PhD Concentrations|url=http://lapa.princeton.edu/content/phd-concentrations|url-status=dead|access-date=November 3, 2017|website=Program in Law and Public Affairs|publisher=[[Princeton University]]|تاريخ الأرشيف=January 6, 2018|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180106211241/http://lapa.princeton.edu/content/phd-concentrations|خونديځ نېټه=January 6, 2018|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180106211241/http://lapa.princeton.edu/content/phd-concentrations|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180106211241/http://lapa.princeton.edu/content/phd-concentrations|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106211241/http://lapa.princeton.edu/content/phd-concentrations}}</ref><ref>{{cite web|title=Bringing Civic Education Back to Campus &#124; Excellence in Philanthropy|url=http://www.philanthropyroundtable.org/topic/excellence_in_philanthropy/bringing_civic_education_back_to_campus|access-date=June 27, 2015|publisher=Philanthropyroundtable.org}}</ref> === کورنېل وېست === جورج او کورنېل وېست – یو کیڼ‌اړخه مخکښ روښاند – سره نږدې ملګري وو او په وار، وار سره یې سره بحثونه درلودل. دغه دوه په بېلابېلو پوهنتونونو او کالجونو کې په ګډه راڅرګند شوي دي او د اکاډمیکو موسسو د حقیقت‌موندنې پلاوي په توګه، د مدني سکالوګانو او د بیان ازادۍ د پراخ مفهوم په هکله یې ډېرو بحثونو کې ګډون کړی دی. په مېدل‌بري کالج کې د یوه رابلل شوي ویناوال له‌خوا د نارو په ځواب کې، جورج او کورنېل د ۲۰۱۷ز کال په مارچ میاشت کې د «حقیقت‌موندنه، دېموکراسي او د بیان او فکر ازادي» لیکنه خپره کړه؛ د ملي رسنۍ له‌خوا د دغې لیکنې بیا خپرېدو ته اجازه ورنه‌کړل شو.<ref>{{Cite news|last=Bitton|first=Mathis|date=July 23, 2020|title=Robert P. George, Cornel West, and Humanitas|work=[[National Review]]|url=https://www.nationalreview.com/2020/07/robert-p-george-cornel-west-friendship-has-much-to-teach-america/|access-date=September 27, 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Langford|first=Katie|date=January 22, 2021|title=Cornel West, Robert George discuss civility, faith and friendship at CU Boulder|work=[[Boulder Daily Camera]]|url=https://www.dailycamera.com/2021/01/21/cornel-west-robert-george-discuss-civility-faith-and-friendship-at-cu-boulder/|access-date=September 27, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last1=George|first1=Robert P.|last2=West|first2=Cornel|date=March 14, 2017|title=Sign the Statement: Truth Seeking, Democracy, and Freedom of Thought and Expression - A Statement by Robert P. George and Cornel West|url=https://jmp.princeton.edu/statement|website=[[James Madison Program in American Ideals and Institutions|James Madison Program]]|via=[[Princeton University]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Volokh|first=Eugene|date=March 14, 2017|title=Opinion {{!}} 'Truth Seeking, Democracy, and Freedom of Thought and Expression — A Statement by Robert P. George and Cornel West'|language=en-US|newspaper=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/volokh-conspiracy/wp/2017/03/14/truth-seeking-democracy-and-freedom-of-thought-and-expression-a-statement-by-robert-p-george-and-cornel-west/|access-date=2021-09-27|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news|last=Flaherty|first=Colleen|date=March 16, 2017|title=Rejecting 'Campus Illiberalism'|work=[[Inside Higher Ed]]|url=https://www.insidehighered.com/news/2017/03/16/ideological-odd-couple-robert-george-and-cornel-west-issue-joint-statement-against|access-date=September 27, 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Silverbrook|first=Julie|date=October 25, 2017|title=Democracy and freedom of thought: An interview with Dr. Cornel West and Dr. Robert George|work=[[The Washington Times]]|url=https://www.washingtontimes.com/news/2017/oct/25/democracy-truth-seeking-and-freedom-of-thought-an-/|access-date=September 27, 2021}}</ref> == سیاسي فعالیت == جورج دوه ځلي د لوېدیځې ویرجینیا د دېمواکرت ځوانانو د کنفرانس مشر په توګه خدمت وکړ او په ۱۹۷۶ز کې یې د بلونج استازي په توګه، په دېموکراتیک ملي کنوانسیون کې ګډون کړی دی. هغه د جنین قانوني سقط او د هغه عمومي مالي تامین په تړاو، دېموکراتیک ګوند د یوه غښتلي ملاتړ کوونکي په توګه پېژانده او سره له‌دې، په اپالاشیا او نورو ټیټو عوایدو لرونکو کلیو او ښاري سیمو کې یې د دولتي ټولنیزې رفاهي پروژو اغېزمنتیا ته یې د شک په سترګه کتل، همدا راز د جنین د سقط په هکله یې ځانګړي لیدلوري درلودل؛  همدا لاملونه وو چې دېمواکراتیک ګوند یې پرېښود او ښي‌اړخی شو.<ref name="nytimes2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/12/20/magazine/20george-t.html|work=The New York Times|first=David D.|last=Kirkpatrick|title=The Conservative–Christian Big Thinker|date=December 20, 2009|access-date=June 27, 2015}}</ref> جورج په ۲۰۰۹ز کې د «امریکایي اصولو پروژې» بنسټ کېښود چې موخه یې د خپلو مفکورو په هکله د خلکو د یو غورځنګ رامنځ‌ته کول وو. هغه د «ودونو لپاره ملي سازمان» د مشر، د همجنس‌پالو د مخالفې ډلې مدافع، او تجدیدي ټولنې د بنسټ اېښودونکي پلاوي په توګه پاتې شوی دی؛ نوموړې ټولنه، له جنسي قاچاق او ښځو او ماشومانو څخه له سوداګرۍ زبېښاک سره د مبارزې په موخه رامنځ‌ته شوې ده.<ref>{{cite web|url=http://americanprinciplesproject.org/|title=American Principles Project|publisher=Americanprinciplesproject.org|access-date=June 27, 2015}}</ref> == افتخاري لاس‌ته راوړنې == د ۲۰۰۸ز کال د ډسمبر پر اتمه، جورج د سپینې ماڼې په ځانګړي دفتر کې د یو لړ مراسمو په ترڅ کې د ولسمشر جورج ډبلیو بوش له‌خوا د ولسمشرۍ اتباعو مډال ترلاسه کړ. له نورو لاس‌ته راوړونو څخه یې کېدای شي د پولنډ جمهوریت د بشري حقونو د دفاع لپاره افتخاري مډال، د مذهبي ازادۍ لپاره د بکِت صندوق کانتربري مډال، د امریکا د امناوو او اکاډمیکو فارغانو لپاره د فیلیپ مېریل جایزه، د امریکا د تشبُث انسټیتوت لپاره د اېروېنګ کرېستوال جایزه، د پوهانو د ملي ټولنې لپاره د سېدني هوک جایزه، د حقوقو او عامه پالیسۍ فدرالې ټولنې لپاره د پاول باتور جایزه او د ممتاز تدریس لپاره د پرېنستون پوهنتون مشر جایزې ته اشاره وشي. د هغه د افتخاري رتبو شمېر نولسو ته رسېږي، له هغې جملې څخه یوه یې هم افتخاري ډوکتورا ده چې په ۲۰۱۷ز کې د سپانیا د بارسلونا ښار د «ابات اولیبا CEU پوهنتون» له‌خوا ورته ډالۍ شوه. همدا راز په ۲۰۱۷ز کې، بېلور پوهنتون «په ایمان، اخلاقو او عامه پالیسي کې د رابرټ پ. جورج نوښت» په واشنګټن ډي‌سي کې د بېلور د پروګرام یوې برخې په توګه په لاره واچوله. په ۲۰۲۰ز کې دغه نوښت د دالاس پوهنتون او د امریکا د تشبُث انسټیتوت ګډې پروژې ته واوښت.<ref>{{Cite web|title=AEI Announces New Joint Lecture Series With UD|url=https://udallas.edu/news/2020/aei-announces-new-joint-lecture-series-with-ud.php|access-date=May 25, 2021|website=[[University of Dallas]]}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=August 9, 2017|title=Baylor University to Inaugurate the Robert P. George Initiative on Faith, Ethics and Public Policy|url=https://www.baylor.edu/mediacommunications/news.php?action=story&story=183997|access-date=May 25, 2021|website=[[Baylor University]]|language=en-US|department=Media and Public Relations}}</ref><ref name="nytimes3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/12/20/magazine/20george-t.html|work=The New York Times|first=David D.|last=Kirkpatrick|title=The Conservative–Christian Big Thinker|date=December 20, 2009|access-date=June 27, 2015}}</ref> == آثار == === کتابونه === * د طبیعي قانون تیوري: نومهالې مقالې؛ ۱۹۹۲ز. * د خلکو اخلاق‌جوړونه؛ ۱۹۹۵ز. * طبیعي قانون او اخلاقي څېړنه: د جرمېن ګریسېز په اثر کې اخلاق، مېتافزیک او سیاست؛ ۱۹۹۸ز. * د طبیعي قانون په دفاع کې؛ ۱۹۹۹ز. * د قانون خپلواکمني: د قانوني اثبات‌پالنې په اړه مقالې؛ ۱۹۹۹ز. * طبیعي قانون او عامه عقل؛ ۲۰۰۰ز. * په اساسي حقوقو کې سترې لانجې؛ ۲۰۰۰ز. * د ارتودوکسانو اختلاف؛ ۲۰۰۱ز. * طبیعي قانون، لېبرالیزم او اخلاق؛ ۲۰۰۰ز. * د اساسي قانون سیاست: د اساسي قانون په تسوید، تعدیل او بدلون په هکله مقالې؛ ۲۰۰۱ز. * د واده معنی: کورنۍ، دولت، بازار او اخلاقیات؛ ۲۰۰۶ز. * په نومهالو اخلاقو او سیاست کې د وجود ځاني دوه‌ګونواله؛ ۲۰۰۷ز. * جنین: د انسان له ژوندون څخه یوه دفاعیه؛ ۲۰۰۸ز. * ټولیز اخلاق: روان بحثونه؛ ۲۰۰۹ز. * واده څه دی؟ ښځه او نارینه: یوه دفاعیه؛ ۲۰۱۲ز. * وجدان او د هغه دښمنان: د لېبرال سیکولریزم جزمیاتو سره مقابله؛ ۲۰۱۳ز. * ذهن، زړه او اروا: روښاندي او روم ته لار (له ر. ژ. سنېل سره)، ۲۰۱۸ز. == سرچينې == lfeyvcr60zk61tjwyclcl7hfo7emula 0 61502 363662 353500 2026-05-03T00:12:33Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363662 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} جوزف ارنسټ رنان (فرانسوي: [ʁənɑ̃]؛ د ۱۸۲۳ ز ز کال د فبروري له ۲۷ – د ۱۸۹۲ ز کال د اکټوبر تر ۲) یو فرانسوی ختیځ پوه او د سامي پېژندني عالم، د سامي ژبو او تمدنونو متخصص، د دین تاریخ پوه، ژبپوه، فیلسوف، د انجیل عالم او یو منتقد ؤ. هغه د اولیه عیسویت د پیل په اړه اغېزمن او مخکښ تاریخي آثار لیکلي او د مشهورو سیاسي نظریاتو، په ځانګړي توګه د ملتپالنې او ملي هویت څخه یې ملاټر وکړ. رنان د لومړنیو پوهانو څخه دی چې د خزر نظریه چې اوس نامعتبره ده، پر مخ بوتله، د دې نظریې په باور اشکنازي یهودان د خزرانو اولادونه وو، هغه ترکانو چې یهودی دین یې منلی ؤ او د خپل خان-مېشته حکومت له رنګېدو وروسته لوېدیځې اروپا ته کډه شول.   <ref>{{wsPSM|Notes & Obituary Notes|42|December 1892}}</ref><ref name="Römer">{{cite speech|last=Römer|first=Thomas|author-link=Thomas Römer|title=Homage to Ernest Renan: Renan’s historical and critical exegesis of the Bible|event=Symposium|date=11 October 2012|location=Amphithéâtre Marguerite de Navarre-Marcelin Berthelot|publisher=[[Collège de France]]|url=https://www.college-de-france.fr/site/en-colloque-2012/symposium-2012-10-11-16h00.htm|access-date=31 August 2020}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Stampfer">{{cite journal|last=Stampfer|first=Shaul|author-link=Shaul Stampfer|date=Summer 2013|title=Did the Khazars Convert to Judaism?|journal=Jewish Social Studies|volume=19|issue=3|location=[[Bloomington, Indiana]]|publisher=[[Indiana University Press]]|pages=1–72|doi=10.2979/jewisocistud.19.3.1|s2cid=161320785}}</ref><ref>{{cite web|author=<!--Not stated-->|url=https://en.huji.ac.il/en/article/22007|title=Did the Khazars Convert to Judaism? New Research Says 'No'|date=26 June 2014|website=en.huji.ac.il|publisher=[[Hebrew University of Jerusalem]]|access-date=31 August 2020}}</ref> == ژوند   == === زېږون او کورنۍ   === نوموړي د بریټني په ټریګویئر کې د کب نیونکو یوه کورنۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. نیکه یې چې د کب نیولو خپلې کښتۍ په واسطه لږ شتمني برابره کړه، په ټریګویئر کې یې یو کور وپيرود او هلته مېشت شو، او پلار یې چې د یوې کوچنۍ کټر کښتۍ کپټان او یو کلک جمهوریت غوښتونکی ؤ، د ګاونډي ښار لانیون د سلطنت پلوه سوداګر له لور سره یې واده وکړ. رنان په خپل ټول ژوند کې د خپل پلار او مور د سیاسي باورونو تر منځ د تضاد څخه خبر ؤ. پنځه کلن ؤ چې پلار یې مړ شو او خور یې، هنریټ، چې دولس ز کاله له ده نه لویه وه، د کورنۍ معنوي مشره شوه. هغه چې په ټریګویئر کې د نجونو لپاره د ښوونځۍ د ساتلو په هڅه کې ناکامه شوه، دا ځای یې خوشی کړ او د ځوانو مېرمنو لیلیه لرونکې ښوونځۍ کې د ښوونکې په توګه پاریس ته لاړه.  <ref>Kaufmann, Alfred (1924). "Renan: The Man," ''The Catholic Historical Review'', Vol. 10, No. 3, pp. 388-398.</ref><ref name="EB1911">{{EB1911|wstitle=Renan, Ernest|volume=23|pages=93–95|inline=1|first=Agnes Mary Frances|last=Duclaux|author-link=Agnes Mary Frances Duclaux}}</ref> === تعلیم === په دې حال کې ارنسټ د خپل پلرني ښار په کلیسايي دیني مدرسه کې تعلیم وکړ. د هغه د ښوونځي په راپورونو کې "مطیع، صبور، هڅاند، زیارکښ او دقیق" بلل شوی. په داسې حال کې چې کشیشانو هغه ته ریاضیات او لاتین تدریس کړل، مور یې تعلیم ورباندې بشپړ کړ. د رنان مور نیمه برېتون وه. د هغې پلرني نیکونه د بورډو څخه وو او رنان به ویل چې: په خپل ذات کې ګاسکونان او بریټنان په دوامداره توګه اختلاف درلود.<ref name="EB1911" />    <ref>Loth, Joseph (1892). "Renan au Collège de Tréguier," ''Annales de Bretagne'' '''8''' (1), pp. 124-9.</ref><ref>[[René Galand|Galand, René]] (1959). ''L'Âme Celtique de Renan''. Presses Universitaires de France.</ref> رنان د ۱۸۳۸ ز کال د دوبي په اوږدو کې د ټریګویئر په ز کالج کې ټولې جایزې وګټلې. خور يې په پاریس کې، چې هلته تدریس کاوه، د ښوونځي ډاکتر ته د خپل ورور په اړه وویل، او ډاکتر اف.اې.پي. ډوپنلوپ ته چې د سنټ نیکولاس-دو-چاردونټ کلیسايي ز کالج په جوړېدو کې ښکېل ؤ، خبر ورکړ، په دې ز کالج کې ځوان کاتولیک اشراف او د کاتولیک دیني مدرسو زیاتره تکړه زده کونکي اړ وو چې د اشرافو او کشیشانو ترمنځ د ملګرتیا د رامنځته کولو نظر سره یوځای زده کړې وکړي. ډوپانلوپ رینان ته چې هغه وخت پنځلس کلن ؤ او هېڅکله د برېټني څخه بهر شوی نه و، بلنه ورکړه. "ما په بې حسۍ سره زده کړل چې پوهه د کلیسا امتیاز نه ؤ ... زه د استعداد، شهرت، نوموالي کلیمو په معنی پوه شوم." په ټریګویئر او پاریس کې دین هغه ته په بشپړ ډول بل ډول ښکاره شو. هغه ابي ډوپنلوپ د پلار په څېر ګڼه.  <ref name="EB1911" />  <ref name="Theiss">{{Cite web |url=https://marginalia.lareviewofbooks.org/pale-galilean-ernest-renan-jesus-modern-history/ |title=Theiss, Will. "The Pale Galilean: Ernest Renan, Jesus, and Modern History", ''Marginalia'', Los Angeles Review of Books, March 16, 2018 |access-date=May 21, 2022 |تاريخ الأرشيف=September 26, 2021 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210926140416/https://marginalia.lareviewofbooks.org/pale-galilean-ernest-renan-jesus-modern-history/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=September 26, 2021 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210926140416/https://marginalia.lareviewofbooks.org/pale-galilean-ernest-renan-jesus-modern-history/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210926140416/https://marginalia.lareviewofbooks.org/pale-galilean-ernest-renan-jesus-modern-history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926140416/https://marginalia.lareviewofbooks.org/pale-galilean-ernest-renan-jesus-modern-history/ }}</ref> === په ایسي – لېس مولېنوکس کې زده کړې   === رنان په ۱۸۴۰ ز کال کې سنټ نیکولاس خوشی کړ، ترڅو د ایسي – لېس مولېنوکس په دیني مدرسه کې د فلسفې زده کړې وکړي. هغه په لېوالتیا سره د کاتولیک ښوونیزې فلسفې یا scholasticism (سکولاستیسیزم) ته ننوت. د فیلسوفانو په منځ کې، توماس ریډ او نیکولاس مالبرانش لومړی د هغه پام ځان ته واړاوه او بیا یې د جي. ډبلیو. اف. هیګل، ایمانویل کانت او جې. جي. هرډر ته متوسل شو. رنان د ماورا الطبیعه یا metaphysics چې نوموړي زده کاوه او هغې عقیدې ترمنځ چې ده په ډاګه کوله، تضاد ولید، خو د تائید وړ حقایقو ته لېوالتیا د هغه د شکاکیت مخه ونیوله. هغه هنریټ ته ولیکل، "فلسفه هڅوونکې ده او یوازې نیمایي یې د حقیقت اشتیاق پوره کوي، زه د ریاضياتو لېوال یم". هینریټ د کاونټ زاموسکي په کورنۍ کې د خپلې پخوانۍ دندې په پرتله زیات ګټور مصروفیت منلی ؤ. هغې په خپل ورور باندې ډېر پیاوړی نفوذ وکاراوه.  <ref name="EB1911" />  <ref name="Theiss" /> === په سنټ سولپیس ز کالج کې زده کړې   === هغه څه چې چې د رنان راټول شوي شکونه یې حل کول، ریاضي نه وه بلکې ژبپېژندنه یا philology وه. د زده کړې دوره یې په ایسي کې بشپړه شوه، په ۱۸۴۴ ز کال کې سنټ سولپیس ز کالج ته لاړ ترڅو کلیسا ته د وارېدو وړاندې د فلولوژي په برخه کې خپله سند واخلي او په دې ځای کې یې عبراني زده کړې پیل کړې. هغه پوه شو چې د اشعیا کتاب دوهمه برخه نه یوازې په بڼه کې بلکې په نېټه کې هم له لومړۍ برخې سره توپیر لري، دا چې د پنځو کتابونو یا ''Pentateuch'' ګرامر او تاریخ د موسی له دوران څخه وروسته دی او دا چې د ډانیال کتاب د ترتیب د وخت څخه یې پېړۍ وروسته په روښانه ډول لیکل شوی. په شپه کې یې د ویکتور هوګو نوي ناولونه لوستل؛ د ورځې له خوا یې د آرتر ماري لو هیر تر نظر لاندې عبراني او سریاني زده کړه کولې. رنان د ۱۸۴۵ ز کال په اکتوبر کې د ستانیسلاس په مقصد چې د اوراتوریانو یو لوی ز کالج ؤ، سنټ سولپیس ز کالج پرېښود. هغه چې لاهم د کلیسا تر تسلط لاندې یې خورا ډېر احساس کاوه، په ​​نه لېوالتیا سره  يې د دیني ژوند سره خپلې وروستۍ اړیکې پای ته ورسولې او د ام. کروزټ د هلکانو ښوونځۍ کې ښوونکی شو.<ref name="EB1911" />  <ref name="Theiss" /> === علمي مسلک   === رنان چې د کشیشانو له لوري يې تعلیم ترلاسه کړ، اړ و چې د خپل ټول ځواک د فوق العاده پراختیا سره ساینسي نظریه ومني. د کائناتو  جلال او شوکت د هغه زړه یوړ. د خپل ژوند په پای کې يې د آمیل په اړه ولیکل، "هغه سړی چې د شخصي خاطراتو د لیکلو لپاره وخت لري، هېڅکله یې د کائناتو عظمت نه دی درک کړی." رنان ته د فزيکي او طبيعي علومو په اړه یقینونه د کيميا پوه مارسيلين برتهلوټ له خوا چې هغه مهال اتلس کلن هلک او د ام. کروزټ په ښوونځۍ کې د هغه شاګرد ؤ، په ۱۸۴۶ ز کال کې څرګند شول. دوی ملګرتیا د رنان د مړینې تر ورځې پورې دوام وکړ. رنان یوازې په ماښام کې د لارښود په توګه بوخت ؤ. د ورځې په جریان کې يې د سامي ژبپېژندنې په برخه کې خپلو څېړنو ته دوام ورکړ. په ۱۸۴۷ ز کال کې يې د ولني جایزه یا Volney prize ترلاسه کړه، دا جایزه یوه له اصلي امتیازونو څخه ده چې د ډبرلیکونو اکاډمۍ له لوري هغه ته "د سامي ژبو عمومي تاریخ" د نسخې په پار ورکړل شوه. په ۱۸۴۷ ز کال کې یې د ''Agrégé de Philosophie''  په توګه خپل سند واخیست، یعنې، د پوهنتون همکار او ونډوم په لیسه یا ''lycée'' Vendôme کې د استاد په توګه دنده ورته وړاندیز شوه.  <ref name="EB1911" />  <ref name="Theiss" /> رنان په ۱۸۵۶ ز کال کې د پاریس کې د هنډریک شفر له لور او د آري شفر ورېرې، کورنلي شفر سره واده وکړ، دواړه هالنډي الاصله فرانسوي انځورګران وو. دوی دوه ماشومان درلودل، آري رنان، چې په ۱۸۵۸ ز کال کې زیږیدلی ، یوه انځورګره شوه او نومي، چې په ۱۸۶۲ ز کال کې زیږېدلې او بالاخره د فیلسوف یانیس سیچاریس سره یې واده وکړ. د امریکا فلسفې ټولنې په ۱۸۶۳ ز کال کې هغه یو نړیوال غړی وټاکه.   <ref>{{cite web|title=Joseph Ernest Renan|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Ernest+Renan&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|website=American Philosophical Society Member History Database|access-date=17 February 2021}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == سرچينې == tmeohptidggb88gim9ticf1aa8y2o88 0 61741 363704 356710 2026-05-03T08:00:14Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363704 wikitext text/x-wiki د ښځینه همجنسګرایانو، نارینه همجنسګرایانو، دوه جنسه و او تراجنسانو ('''LGBT''') خوځښتونه هغه ټولنیز خوځښتونه دي چې په ټولنه کې له همجنسګرایانو ملاتړ کوي. دغه ټولنیز خوځښتونه کېدای شي د همجنسګرایانو لپاره په مساوي حقونو لکه د همجنسګرایانو د واده حق او یا هم لکه له ۱۹۶۰ مې لسیزې څخه تر ۱۹۷۰ مې لسیزې پورې د همجنسګرایانو د ازادۍ غوښتنې د خوځښت غوندې د هغو پر آزادۍ ټینګار وکړي. د ۱۹۵۰ مې لسیزې د هوموفیل خوځښت په څېر د همجنسګرایانو پخوانیو خوځښتونو له یو بل څخه په ملاتړ او د یو بل په منلو تمرکز درلود. په داسې حال کې چې داسې ټول شموله لومړنی مرکزي بنسټ شتون نه لري چې د ټولو همجنسګرایانو استازیتوب او د هغو له حقونو دفاع وکړي؛ په ټوله نړۍ کې ګڼ شمېر سازمانونه شتون لري چې د همجنسګرایانو د حقونو په برخه کې فعاله دي. د همجنسګرایانو د حقونو څخه د ملاتړ لومړني سازمانونه د شلمې پېړۍ په لومړیو کې رامنځته شول. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2015/06/19/us/lgbt-rights-milestones-fast-facts/index.html|title=LGBT Rights Milestones Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|date=June 19, 2015|access-date=January 15, 2019}}</ref> د دغو خوځښتونو ترمنځ تر ټولو رایجه موخه د همجنسګرایانو لپاره ټولنیز مساوات دی، خو لا تر اوسه هم دغه ډله وګړي له بشپړو حقونو محروم دي. یو شمېر نورو بیا د همجنسګرایانو د ټولنو په جوړولو تمرکز لرلی او یا یې هم له دوه جنسه توب، همجنسګرایي او تراجنس والي څخه د ټولنې د وېرې د له منځه وړو هڅې کړې دي. اوس مهال د همجنسګرایانو د حقونو لپاره پراخه مبارزه شتون لري؛ د دغه مهال د همجنسګرایانو خوځښتونه د لابي کولو، لاریونونو، ټولنیزو ډلو جوړولو، رسنیو، هنر او څېړنو په ګډون د سیاسي فعال توب او کلتوري فعالیتونو له پراخ طیف څخه ګټنه کوي. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yedGAAAAMAAJ&q=%22sexual%2Boppression%22%2B%22it+lies+at+the+roots+of+the+oppression+of+LGBT+people+as+well%22|title=Actors to Gyms|access-date=June 7, 2015|isbn=978-0-684-31262-0|last1=Stein|first1=Marc|date=November 30, 2004}}</ref><ref>{{cite journal|id={{ProQuest|1038962171}}|last1=Rhoades|first1=Mindi|year=2011|title=Disrupting discourses digitally for LGBT rights|journal=Journal of Cultural Research in Art Education|volume=29|pages=47–64}}</ref> == تاریخچه == === ۲۱ مه پېړۍ === هالنډ لومړنی هېواد و چې په ۲۰۰۱ زکال کې یې د همجنسګرایانو واده ته اجازه ورکړه. ورپسې په ۲۰۰۳ زکال کې بلجیم او هسپانیا او په ۲۰۰۵ زکال کې کاناډا هم د ورته چارې اجازه ورکړه. له دې وروسته تر ۲۰۲۰ زکال پورې په سویلي افریقا، ناروې، سویډن، پرتګال، آیسلنډ، ارجنټاین، مکسیکو، ډنمارک، برازیل، فرانسې، یوروګوای، نیوزلنډ، بریتانیا، لوکزامبورګ، آیرلنډ، د امریکا متحده ایالاتو، کولمبیا، فنلنډ، جرمني، مالتا، اسټرالیا، اطریش، تایوان، اکواډور او کوستاریکا کې هم د همجنسګرایانو واده په رسمیت وپېژندل شو. سویلي افریقا لومړنی افریقايي هېواد و چې په ۲۰۰۶ زکال کې یې د همجنسګرایانو واده قانوني کړ او تر اوس مهال پورې یوازنی افریقايي هېواد دي چې د همجنسګرایانو واده په کې قانوني دی. <ref>{{cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/same-sex-marriage-in-canada/|title=Same-Sex Marriage in Canada|first=Margrit|last=Eichler|access-date=2022-06-02|archive-date=2019-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424004959/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/same-sex-marriage-in-canada|url-status=dead}}</ref><ref name="ESFFoundingRelease">{{cite web|url=http://www.empoweringspirits.org/PRDocServer/Passage_of_NH_Marriage_Equality_Bill_060309.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722160745/http://www.empoweringspirits.org/PRDocServer/Passage_of_NH_Marriage_Equality_Bill_060309.pdf|url-status=dead|archive-date=July 22, 2011|title=Empowering Spirits Foundation Applauds Passage of NH Marriage Equality Bill|publisher=Empowering Spirits Foundation Press Release|date=June 3, 2009|access-date=June 4, 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/stories/2004/03/18/national/main607050.shtml|title=Tenn. County Reverses On Gay Ban|website=[[CBS News]]|date=March 18, 2004|access-date=June 7, 2015|archive-date=May 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513215336/http://www.cbsnews.com/stories/2004/03/18/national/main607050.shtml|url-status=dead}}</ref> په ۲۰۰۳ زکال کې د د تکزاس پر وړاندې د لاورنس په قضیه کې د متحده ایالاتو سترې محکمې په څوارلسو ایالتونو کې د لواطت اړوند قوانین لغو کړل او په ټولو ۵۰ ایالتونو کې یې د همجنسګرایانو ترمنځ توافقي اړیکه قانوني کړه؛ دغه پرېکړه د همجنسګرایانو د فعالیت په برخه کې هغه مخکې ګام و چې د هغو لپاره د همجنسګرایانو د معاصرو خوځښتونو د رامنځته کېدو راهیسې فعالانو یې اړوند مبارزه کړې وه.<ref>Cordova, Jeanne, ''When We Were Outlaws'' (2011) p 51-56.</ref> د ۲۰۰۶ زکال د نومبر له ۶ مې نیټې څخه تر ۹ مې نیټې پورې د اندونیزیا په یوګیاکارتا ښار کې د حقوق پوهانو د نړیوال کمیسیون او د بشري حقونو د نړیوالو خدمتونو د سازمان د ۲۹ متخصصینو د نړیوالې غونډې له خوا د نړیوالو بشري حقونو د قانون په رڼا کې جنسي تمایل او جنسیتي هویت ته اړوند د یوګیاکارتا اصول تصویب شول. د ۲۰۰۸ زکال د ډسمبر په ۱۳ مه نېټه د ملګرو ملتونو د سازمان په عمومي اسمبلۍ کې د جنسي تمایل او جنسیتي هویت اړوند د ملګرو ملتونو د اعلامیې په ملاتړ ۶۶ لاسلیکونه راغونډ شول. <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-un-homosexuality-idUSTRE4BH7EW20081218|title=U.N. divided over gay rights declaration|date=December 18, 2008|work=Reuters|access-date=January 21, 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icj.org/yogyakarta-principles/|title=Yogyakarta Principles {{!}} International Commission of Jurists|date=March 2007|language=en-US|access-date=January 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fhr.org.za/about/our-work/small-grants-project/right-equality-non-disc/right-equality-and-non-discrimination-law/|title=Foundation for Human Rights :: The Right to Equality and Non-discrimination – the Law|website=fhr.org.za|access-date=January 21, 2019|archive-date=April 19, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419022841/http://www.fhr.org.za/about/our-work/small-grants-project/right-equality-non-disc/right-equality-and-non-discrimination-law/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۰۹ زکال د اکتوبر په ۲۲ مه نېټه د [[سویډن]] د کلیسا اسمبلۍ په کلکه سره د همجنسګرایانو د جوړو څخه په ملاتړ رایه ورکړه او هغوی ته یې دعا وکړه؛ له دې سربېره یې دغو جوړو ته د واده کلمه وکاروله. <ref>{{cite news|title=Synod opened on same-sex marriages|url=http://www.dn.se/nyheter/sverige/kyrkomotet-oppnade-for-homovigslar-1.979744|newspaper=DN.se|date=October 22, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091226085746/http://www.dn.se/nyheter/sverige/kyrkomotet-oppnade-for-homovigslar-1.979744|archive-date=December 26, 2009}}</ref> [[آیسلنډ]] د نړۍ لومړی هېواد و چې د ۲۰۱۰ زکال د جون په یوولسمه یې د رایو په اتفاق (۴۹ موافقو – ۰ مخالفو) رایو سره د همجنسګرایانو واده قانوني کړ. یوه میاشت وروسته ارجنټاین د لاتین امریکا لومړنی هېواد شو چې د همجنسګرایانو واده یې قانوني کړ. <ref>{{cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2010/06/11/icelands-parliament-unanimously-approves-gay-marriage/|title=Iceland's parliament unanimously approves gay marriage|work=PinkNews|access-date=June 7, 2015|date=June 11, 2010}}</ref> په افریقا کې سویلي افریقا لومړنی هېواد و چې د همجنسګرایانو واده یې په ۲۰۰۶ زکال کې قانون کړ؛ همدارنګه یوازنی افریقايي هېواد دی چې د همجنسګرایانو واده په کې قانوني دی. <ref name="toesland2017">{{cite magazine|last1=Toesland|first1=Finbarr|title=Fighting for LGBT Rights in Nigeria|url=https://pocketmags.com/us/diva-magazine/april-2017/articles/89420/fighting-for-lgbt-rights-in-nigeria|access-date=November 12, 2018|magazine=DIVA Magazine|date=April 2017}}</ref> په ۲۰۱۳ زکال کې د ۱۹۹۳ زکال «مه پوښته او مه وایه» قانون چې د متحده ایالاتو په پوځ کې یې د همجنسګرایانو خدمت منع کاوه لغو شو. دغه ګام په دې معنی و چې نارینه او ښځینه دواړو همجنسګرایانو نور کولای شول په ښکاره توګه پرته له دې چې د هغوی د جنسي تمایلاتو له مخې د شړلو وېره ورسره وي په پوځ کې خدمت وکړي. په ۲۰۱۲ زکال کې د متحده ایالاتو د ښار او کور جوړونې وزارت د عادلانه کور ورکونې او مساوي فرصتونو د برابرولو دفتر د فدرال مرستې پر بنسټ د کورونو په پروګرام کې د تبعیض څخه د مخنیوي په موخه مقررات صادر کړل. دغو نویو مقرراتو تضمین کوله چې د یاد وزارت د کور جوړونې پروګرام د ټولو په شرایطو برابر کسانو پر مخ د هغوی جنسي تمایلاتو یا جنسیتي هویت ته له پام پرته پرانیستی دی. <ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/07/19/bill-clinton-dont-ask-dont-tell_n_3623245.html|title=On This Day In 1993, Bill Clinton Announced 'Don't Ask, Don't Tell'|last=Klapper|first=Ethan|date=July 19, 2013|work=Huffington Post|access-date=January 28, 2019|language=en-US}}</ref> د ۲۰۱۴ زکال په لومړیو کې د متحده ایالاتو په ایداهو ایالت کې د (Add The Words) په نامه د همجنګسرایانو د خوځښت او پخواني سناتور نیکول لوفور له خوا یو لړ مدیریت شوي اعتراضات چې یو لړ مدني نافرمانۍ او نیونې هم په کې شاملېدلې د یاد ایالت په پلازمینه بویزي کې ترسره شول. دوی غوښتنه لرله چې د ایالت د بشري حقونو په قانون کې د «د جنسي تمایلاتو» او «جنسي هویت» کلمې هم زیاتې شي. <ref>{{cite web|url=http://www.ktvb.com/home/Lawyers-donating-their-time-to-defend-Add-the-Words-protesters-243617221.html|archive-url=https://archive.today/20140228004629/http://www.ktvb.com/home/Lawyers-donating-their-time-to-defend-Add-the-Words-protesters-243617221.html|url-status=dead|archive-date=February 28, 2014|title=Lawyers donating their time to defend 'Add the Words' protesters|author=KTVB, KTVB.COM|date=February 4, 2014|work=KTVB|access-date=June 7, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/02/03/gay-rights-activists-arrested/5186171/|title=Dozens of gay rights activists arrested in Idaho|author=AP|date=February 3, 2014|work=USA TODAY|access-date=June 7, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.idahostatesman.com/2014/02/23/3045530/idaho-gay-friendly-anti-gay-neutral.html|title=Boise, Meridian, Nampa, Caldwell news by Idaho Statesman|access-date=June 7, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.idahostatesman.com/2014/02/04/3008121/popkey-dignified-and-resolute.html|title=Boise, Meridian, Nampa, Caldwell news by Idaho Statesman|access-date=June 7, 2015}}</ref> د ۲۰۱۵ زکال د جون په ۲۶ مه نېټه د متحده ایالاتو سترې محکمې په ''Obergefell v. Hodges'' قضیه کې د ۵ پر ۴ رایو پر بنسټ حکم وکړ چې د اساسي قانون د ایجاباتو له مخې ټول همجنسګرایان چې د متحده ایالاتو په هره برخه کې ژوند کوي کولای شي واده سره وکړي. په دغه حکم سره متحده ایالات ۱۷ هېواد شو چې په ټوله ایالتونو کې یې د همجنسګرایانو واده قانوني کړ. <ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/gay-marriage-and-other-major-rulings-at-the-supreme-court/2015/06/25/ef75a120-1b6d-11e5-bd7f-4611a60dd8e5_story.html|title=Supreme Court rules gay couples nationwide have a right to marry|newspaper=The Washington Post|date=June 26, 2015|access-date=July 10, 2016|author=Barnes, Robert}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/06/26/what-was-the-first-country-to-legalize-gay-marriage/|title=What was the first country to legalize gay marriage?|newspaper=The Washington Post|date=June 26, 2015|access-date=July 10, 2016|author=Taylor, Adam}}</ref> د ۲۰۱۷ زکال د سپټمبر د ۱۲ مې او نومبر د اوومې نېټې ترمنځ په [[اسټرالیا]] کې د همجنسګرایانو د واده په اړه ملي ټول پوښتنه ترسره شوه؛ ۶۱.۶ سلنه رایو ورکونکو د همجنسګرایانو له واده څخه په ټول هېواد کې ملاتړ وکړ. <ref>{{cite news|last1=Baidawi|first1=Adam|last2=Cave|first2=Damien|title=Australia Votes for Gay Marriage, Clearing Path to Legalization|url=https://www.nytimes.com/2017/11/14/world/australia/yes-same-sex-marriage-gay.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220102/https://www.nytimes.com/2017/11/14/world/australia/yes-same-sex-marriage-gay.html|archive-date=2022-01-02|url-access=limited|url-status=live|work=The New York Times|date=November 14, 2017}}{{cbignore}}</ref> د ۲۰۱۸ زکال د سپټمبر په ۶ مه نېټه په هند کې د همجنسګرایانو توافقي اړیکه قانوني شوه. <ref>{{cite news|last1=Rajagopal|first1=Krishnadas|title=SC decriminalises homosexuality, says history owes LGBTQ community an apology|url=https://www.thehindu.com/news/national/sc-de-criminalises-homosexuality-says-history-owes-lgbtq-community-an-apology/article24881549.ece|work=The Hindu|date=September 6, 2018}}</ref> د ۲۰۲۰ زکال په جون میاشت کې د متحده ایالاتو سترې محکمې حکم ورکړ چې د ۱۹۶۴ زکال د مدني حقونو قانون کولای شي په کاري چاپېریال کې د همجنسګرایانو او ترانسجنډرانو پر وړاندې د تبعیض مخنیوی وکړي. د Bostock v. Clayton قضیې حکم څرګنده کړه چې د جنسیت پر بنسټ خوندي شوي حقونه کېدای شي د مسکن او کار موندنې په برخه کې جنسي تمایلاتو او جنسیتي هویت ته هم پراختیا ومومي. یو شمېر دیموکراتانو لکه وروسته د ولسمشرۍ نوماند جوبایډن هم دغه پرېکړه وستایله.<ref name="NPR">{{cite web|url=https://www.npr.org/2020/06/15/863498848/supreme-court-delivers-major-victory-to-lgbtq-employees|title=Supreme Court Delivers Major Victory To LGBTQ Employees|last=Totenberg|first=Nina|date=June 15, 2020|website=NPR|access-date=February 21, 2022}}</ref><blockquote>نن ورځ، د دغې موضوع په تائید سره چې د مدني حقونو د قانون د اووم عنوان له مخې د جنسي تمایلاتو او جنسیتي هویت له مخې تبعیض ممنوع دی؛ سترې محکمې دغه ساده خو ژوره امریکايي نظریه تائید کړه چې له هر انسان سره باید د هغو د انساني کرامت له مخې په درناوي چلند وشي. </blockquote>د ۲۰۲۰ زکال په اکتوبر میاشت کې د اروپایي شورا د جنسي تمایلاتو او جنسیتي هویت اړوند واحد (SOGI) د بشري حقونو په اړه د اروپایي محکمې سره په ګډه د ۲۰۲۰ زکال د اکتوبر په اتمه نېټه د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون د ۷۰ مې کلیزې په مناسبت کنفرانس جوړ کړ. دغه بنسټ د ټولو لپاره د «ژوندانه د اسبابو» تر نامه لاندې پروګرام د پیلولو اعلان وکړ او د همجنسګرایانو په برخه کې یې په ترلاسه شوي پرمختګ باندې په تمرکز سره د همجنسګرایانو لپاره د مساواتو په برخه کې د اروپايي کنوانسیون د میکانېزم له مخې د بشري حقونو په برخه کې د اروپايي کنوانسیون د رول په اړه خبر ورکړ. <ref>{{cite web|url=https://www.coe.int/en/web/portal/-/how-the-european-convention-on-human-rights-is-advancing-equality-for-lgbti-people|title=How the European Convention on Human Rights is advancing equality for LGBTI people|access-date=October 7, 2020|website=Council Of Europe}}</ref> ولسمشر بایډن د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ ورځ هغه اجرایوي فرمان لاسلیک کړ چې له مخې یې LGBTQ تبعیض منع کړای شو. د همدغه کال په وروستیو کې بایډن په پوځ کې د تراجنسیت اړوند د ټرامپ د دورې د ممنوعیت سیاست ته بدلون ورکړ او خپلو سفارتخونو ته یې اجازه ورکړه چې د ویاړ بیرغ پورته کړي او په رسمي ډول یې د جون میاشت د ویاړلې میاشتې په توګه په رسمیت وپېژنده. <ref>{{cite web|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/presidential-actions/2021/01/20/executive-order-preventing-and-combating-discrimination-on-basis-of-gender-identity-or-sexual-orientation/|title=Executive Order on Preventing and Combating Discrimination on the Basis of Gender Identity or Sexual Orientation|author-link=Joe Biden|date=January 20, 2021|website=[[White House]]|access-date=February 21, 2022|archive-date=February 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213111322/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/presidential-actions/2021/01/20/executive-order-preventing-and-combating-discrimination-on-basis-of-gender-identity-or-sexual-orientation/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/biden-formally-recognizes-june-as-lgbtq-pride-month-2021-6|title=Biden formally recognizes LGBTQ Pride Month, restarting a tradition that Trump abandoned|last=Seddiq|first=Oma|date=June 1, 2021|website=Business Insider|access-date=February 21, 2022}}</ref> == عامه لیدلوری == د همجنسګرایانو د خوځښتونو پر وړاندې بېلابېلو افرادو او سازمانونو خپل مخالفت څرګند کړی. د دوی مخالفت کېدای شي د همجنسګرایانو د حقونو، اړیکو او یا هم خپله د همجنسګرایانو په اړه د دوی د شخصي، سیاسي او مذهبي تعصب څخه سرچینه ولري. د دوی مخالفین څرګندوي چې د همجنسګرایانو ترمنځ اړیکه واده نه دی او د همجنسګرایانو د واده کولو قانوني توب کېدای شي څو ودونو ته لار پرانېزي؛ هغه چاره چې پر باور یې غیرطبیعي ده او د ناسالم چلن د هڅونې لامل کېږي. یو شمېر ټولنیز محافظه کاران باور لري چې په مخالف جنس کې له جوړې پرته هر ډول جنسي اړیکې سنتي کورنۍ له منځه وړي او همدارنګه ماشومان باید له خپل پلار او مور سره په کور کې را لوی شي. <ref>Strauss, Lehman, Litt.D., F.R.G.S. [http://www.bible.org/page.asp?page_id=1302 "Homosexuality: The Christian Perspective"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070415203635/http://www.bible.org/page.asp?page_id=1302|date=April 15, 2007}}.</ref><ref>[http://www.religioustolerance.org/hom_rom.htm "Roman Catholics and Homosexuality"], Ontario Consultants on Religious Tolerance (2006)</ref><ref>[https://www.churchofjesuschrist.org/topics/family?lang=eng "Teaching about Procreation and Chastity: Homosexuality"], The Church of Jesus-Christ of Latter-day Saints. Home & Family.</ref><ref>Shafran, Rabbi Avi. [http://www.jlaw.com/Commentary/maritalprob.html "Jewish Law: Marital Problems"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006153527/http://www.jlaw.com/Commentary/maritalprob.html |date=2016-10-06 }}. Jewish Law Commentary: Examining Halacha, Jewish Issues, and Secular Law.</ref><ref>[http://www.religioustolerance.org/hom_isla1.htm "Islam and Homosexuality"], Ontario Consultants on Religious Tolerance (2005).</ref><ref>{{cite web|url=http://www.savemarriageny.org/The%20Case%20Against%20Same-Sex%20Marriage%20and%20Civil%20Unions.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217232402/http://www.savemarriageny.org/The%20Case%20Against%20Same-Sex%20Marriage%20and%20Civil%20Unions.pdf|archive-date=December 17, 2008|url-status=dead|title=THE CASE AGAINST SAME-SEX "MARRIAGE" AND CIVILUNIONS|date=January 2008|publisher=COALITION TO SAVE MARRIAGE IN NEW YORK}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationformarriage.org/atf/cf/%7B39D8B5C1-F9FE-48C0-ABE6-1029BA77854C%7D/CatholicEnglish.pdf|title=Why Marriage Matters|archive-url=https://web.archive.org/web/20080624205429/http://www.nationformarriage.org/atf/cf/%7B39D8B5C1-F9FE-48C0-ABE6-1029BA77854C%7D/CatholicEnglish.pdf|archive-date=June 24, 2008|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0DE1731F937A35753C1A964958260|title=Anti-Gay Backlashes Are on 3 States' Ballots|date=October 4, 1992|access-date=June 6, 2008|newspaper=The New York Times|first=Timothy|last=Egan}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.balancedpolitics.org/same_sex_marriages.htm|title=BalancedPolitics.org – Same Sex Marriages (Pros & Cons, Arguments For and Against, Advantages & Disadvantages)|author=Joe Messerli|access-date=June 7, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.apacny.net/The%20Christian%20Case%20Against%20Same-Sex%20Marriage.pdf|title=A BIBLICAL PERSPECTIVE ON SAME-SEX "MARRIAGE" AND CIVIL UNIONS|publisher=The Association of Politically Active Christians|date=2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409072704/http://www.apacny.net/The%20Christian%20Case%20Against%20Same-Sex%20Marriage.pdf|archive-date=April 9, 2008}}</ref><ref name="DMD">{{cite magazine|last=Brownback|first=Sam|title=Defining Marriage Down&nbsp;— We need to protect marriage.|magazine=[[National Review]]|date=July 9, 2004|url=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp|archive-date=July 10, 2004}}</ref><ref>[https://www.churchofjesuschrist.org/topics/family-proclamation "The Family: A Proclamation to the World"], lds.org.</ref><ref>{{Cite web|url=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527022204/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD|url-status=dead|title=First Presidency Message on Same-Gender Marriage|archive-date=May 27, 2010}}</ref> == سرچينې == lbgv2nhpfttv6ddqpadcnba7se9lbcl 0 62527 363688 361753 2026-05-03T05:38:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363688 wikitext text/x-wiki د ۱۹ پېړۍ تر لومړيو پورې المان چې د ګڼ شمېر هغو ايالتونو اتحاد و چې د اندازې او پرمختګ له مخې يې توپير درلود، خپله له صنعتي کېدلو څخه وړاندې ځانګړتيا وساتله، چې سوداګري په کې يو شمېر ازادو ښارونو ته نږدې متمرکز شوه. د ۱۸۴۰ ز لسيزې پر مهال د رېل ګاډي شبکې له پراخه پرمختګ څخه وروسته چټکه اقتصادي وده او عصريتوب د صنعتي کېدلو لامل شو. په ۱۹۰۰ کال اروپا کې تر ټولو لوی اقتصاد المان په څو مهمو برخو لکه کيمياوي صعنت او د فولادو توليد کې بنسټيز دريځ رامنځته کړ. د توليد لوړه وړتيا، تل پاتې سيالي او د خونديتوب پلوي وروستي سياستونه چې له متحده ايالتونو اوړ برتانيې سره يې مبارزه وکړه، اړينې ځانګړتياوې وې. <ref name="Mitchell2006">{{Cite book|first=Allan|last=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=mZ6pkm-WgWMC|title=The Great Train Race: Railways and the Franco-German Rivalry, 1815-1914|publisher=Berghahn Books|year=2006|isbn=978-1-84545-136-3}}</ref><ref>{{Cite web|title=A History of the International Chemical Industry|url=https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|last=Fred Aftalion, Otto Theodor Benfey|publisher=University of Pennsylvania Press|access-date=April 4, 2019|تاريخ الأرشيف=September 1, 2020|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|url-status=dead|خونديځ نېټه=September 1, 2020|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901081956/https://www.questia.com/read/10894620/a-history-of-the-international-chemical-industry}}</ref><ref>{{Citation|last=Haber|first=Ludwig Fritz|title=The Chemical Industry During the Nineteenth Century|year=1958}}</ref><ref>{{Cite book|last=James|first=Harold|title=Krupp: A History of the Legendary German Firm|publisher=Princeton University Press|year=2012}}</ref> د دويمې نړيوالې په پای ته رسېدول سره د هېواد اقتصادي زيربنا په بشپړ ډول ويجاړه شوې وه. لويديځ المان د مارشال پلان له مخې په برابر شوي مالي ملاتړ او د اقتصاد وزير “Ludwig Erhard” د اقتصادي اصولو په لارښوونې سره د بيارغونې خپله خپرونه پيل کړه، چې د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز لسيزو پر مهال په اقتصادي حيرانونکې پېښه “economic miracle” کې وځلېده. د ختيځ المان وروسته پاتې کېدونکي اقتصادي اسانتياوې (تاسيسات) د جګړې د بدلو يا جبران پلان د لومړيو ګامونو د يو ګام په توګه د شوروي د اشغال اشغالګر ځواک له لورې ويجاړ شول. ختيځ المان د سوسياليست پلان شوي اقتصاد د ختيځ بلاک يا “Eastern Bloc” نظام کې راونغاړل شو. دا هېواد د ژوند د معيارونو په برخه کې خورا شاته ولوېد او تر هغې وخته پورې يې خورا لوړه صنعتي ککړتيا درلوده، چې په پای کې په ۱۹۹۰ ز کال کې د لويديځ المان له لورې په ځان پورې وتړل شو او د پانګوالۍ تر چتر لاندې بېرته ورغول شو. <ref>{{Cite web|title=The U.S. State Department Analyzes the Soviet Note on Berlin|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=3403|publisher=German History in Documents|access-date=April 13, 2019}}</ref> معاصر المان په ۲۰۱۷ ز کال کې د ۳،۶۷ تريليون امريکايي ډالر ناخالص کورني توليد په لرلو سره په اروپا کې د موټرانو، ماشين الاتو، درمل او کيمياوي او برېښنايي توليداتو غوندې د لوړ کيفيت لرونکو توکو د ستر لېږدونکي په توګه په لوی ملي اقتصاد کې خورا ماهر کاري ځواک په دندو ګوماري. <ref>{{Cite web|title=Germany|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/|website=CIA World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=October 6, 2011|archive-date=January 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lecture Notes 17. Eastern Europe 1945-1956: Population Shifts; The Cold War and Stalinization; the Balkans; Poland and Hungary in 1956; Czechoslovakia 1968.|url=http://acienciala.faculty.ku.edu/hist557/lect17.htm|last=Anna M. Cienciala|publisher=Web Ku Edu|access-date=April 13, 2019|archive-date=September 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917174225/http://acienciala.faculty.ku.edu/hist557/lect17.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Economic History of Germany|url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/germany.htm|publisher=Sjsu Edu|access-date=April 13, 2019}}</ref><ref name="Sleifer2014">{{Cite book|last=Jaap Sleifer|url=https://books.google.com/books?id=80vnBQAAQBAJ&pg=PA49|title=Planning Ahead and Falling Behind: The East German Economy in Comparison with West Germany 1936-2002|date=July 7, 2014|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-05-008539-5|pages=49–}}</ref><ref>{{Cite web|title=Germany's capital exports under the euro &#124; vox|date=August 2, 2011|url=http://www.voxeu.org/article/germany-s-capital-exports-under-euro|publisher=Voxeu.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222013829/http://www.voxeu.org/article/germany-s-capital-exports-under-euro|archive-date=February 22, 2014|access-date=August 13, 2014}}</ref> == د منځنيو پېړيو المان == د منځنيو پېړيو المان چې د شمالي اروپا په ازادې درې “Northern European Plain” کې پروت دی، په سلګونو سيالو پاچاهيو، د شهزاده تر لانس لاندې سيمو، ديوکي پاچاهيو/ديوکيانو، بيشوپرېکس/ډايوسيسيس او ازادو ښارونو باندې ووېشل شو. اقتصادي ښېرازۍ د جغرافيوي پراختيا معنا نه درلوده، مګر له نورو ځينو سره د مرستې، نور سره د سيالۍ او د حکومت، سوداګرۍ او توليد په منځ کې د دنني پوهاوي غوښتنته يې کوله. د المان د سياسيو فوځي او اقتصادي ناڅرګندتيا په ازمايښت کې د ساتنې هيله هم پيدا شوه. <ref>Horst Fuhrmann, ''Germany in the High Middle Ages'' (Cambridge University Press, 1986)</ref> === ښارګوټي او ښارونه === د المان د سيمو ټول نفوس په ۱۰۵۶ ز کال کې د درېيم هنري د پای په وخت کې نږدې له ۵ تر ۶ ميليون پورې او په ۱۱۹۰ ز کال کې د فريدريش بارباروسا “Friedrich Barbarossa” له واکمنۍ څخه وروسته نږدې له ۷ څخه تر ۸ ميليون پورې اټکل شوی و. زياتره اوسېدونکي بزګران وو، چې د اشرافو او روحانيونو تر واک لاندې “serfdom” ښار کې استوګن وو. ښارګوټي وار په وار راڅرګند شول او په ۱۲ پېړۍ کې د سوداګريزو لارو په اوږدو او د سترواکۍ کوټ او کلاګانو ته نږدې زيات نوي ښارونه جوړ شول. ياد ښارګوټي د ښاري حقوقي نظام تر لاس لاندې وو. د “Cologne” غوندې ښارونو چې د سترواک ازاد ښارونو “Imperial Free Cities” دريځ يې تر لاسه کړی و، ځايي ځمکوالو يا اشقفانو ته نو ځواب ويونکي نه وو، مګر له دليل پرته د سترواک تابع وو او له سترو سوداګريزو او قانوني ازاديو څخه يې خوند واخيست. ښارګوټي د اشرافو د يوې شورا له لورې اداره کېدل، چې په عمومي ډول سوداګريز روڼ اندي وو. کسبګرو د ګډو ګټو ټولنې جوړې کړې، چې د سختو اصولو له مخې اداره کېدلې او د ښارونو د واک تر لاسه کولو هيله يې درلوده، چې يو څو يې د ښځو پر مخ هم پرانېستې وې. ټولنه ډول ډول يا متنوع شوې وه، مګر د روحانيونو، ډاکترانو، سوداګرو، د کسب ګرو بېلابېلو ټولنو، د نامسلکي ورځ مزدورانو او بزرګرانو په معلومو ټولګيو وېشل شوې وه. بېوزلو وګړو ته بشپړ تابعيت نه ورکول کېده. سياسي کړکيچونه د ماليې ټاکنې، دولتي لګښت، د سوداګرۍ د کړنلارې او د بازار د څارنې او همدارنګه د شرکت خپلواکۍ د خنډونو له مسائلو له څخه راپورته شول. پر راين “Rhine” سيند باندې د “Cologne” مرکزي درک دا ښار د ختيځ او لويديځ تر منځ د سترو سوداګريزو لارو په څلورلارې کې ځای کړ او د کولوګني د ودې بنسټ و. د منځنيو پېړيو او د معاصرو پېړيو د لومړيو د کولوګني اقتصادي جوړښتونه پر راين سيند باندې د يو ستر بندر او د لېږد رالېږد د مهمې برخې په توګه د ښار د دريځ له مخې مشخص کېده. دا ښار د خپلو اوسېدونکو له لورې اداره کېده. <ref name="Fuhrmann1986">{{Cite book|last=Horst Fuhrmann|url=https://books.google.com/books?id=Hlapxde55rAC&pg=PA11|title=Germany in the High Middle Ages: C.1050-1200|date=October 9, 1986|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-31980-5|pages=11–}}</ref><ref>{{Cite web|title=Economic structure and agricultural productivity in Europe, 1300-1800, page 9|url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Allen122.pdf|last=Robert C. Allen|publisher=University of British Columbia|access-date=March 19, 2019}}</ref><ref>Fuhrmann, ''Germany in the High Middle Ages'' (1986) ch 1</ref><ref>{{Cite book|last=[[Alfred Haverkamp|Haverkamp]]|first=Alfred|title=Medieval Germany, 1056–1273|publisher=Oxford University Press|year=1988}}</ref><ref>David Nicholas, ''The Growth of the Medieval City: From Late Antiquity to the Early Fourteenth Century'' (Longman, 1997) pp 69-72, 133-42, 202-20, 244-45, 300-307</ref><ref>Paul Strait, ''Cologne in the Twelfth Century'' (1974)</ref><ref>Joseph P. Huffman, ''Family, Commerce, and Religion in London and Cologne'' (1998) covers from 1000 to 1300.</ref> === د هانسيټيک اتحاد === د هانسيټيک اتحاد په شمالي او مرکزي اروپا کې د ښارګوټو او ښارونو د سوداګرو ټولنو يو سوداګريز او دفاعي اتحاد و، چې په بالتيک سمندرګي، شمال سمندرګي او د منځنيو پېړيو د وروستيو پر مهال (له ۱۲ څخه تر ۱۵ پېړۍ) يې د بېړۍ چلولو وړ نښتل شويو سيندونو په اوږدو کې پر سمندري سوداګرۍ باندې واکمني وکړه. د اتحاديې هر غړي ښار د خپل حاکميت قانوني نظام ته پاملرنه کوله او له ازاد سترواک ښارونو څخه پرته يې يوازې ټاکلې سياسي خپلواکي درلوده. د ګډو ګټو ټولنې چې د “Lubeck” او “Hamburg” ښارونو په يوې هوکړې سره يې فعاليت پيل کړ، د خپلو اقتصادي پانګو د پياوړتيا او يو ځای کولو لکه د سوداګريزو لارو خوندي کول او د ماليې لومړيتوبونو، د بيو د اداره کولو او غوره خونديتوب او د خپلو سيمه ييزو توکو د بازار موندنې په موخه سره يو ځای شوې. د سترواکۍ دننه د سوداګرۍ مهم مرکزونه لکه پر راين سيند باندې کولوګني او په شمال سمندرګي باندې بريمين “Bremen” له اتحاديې سره يو ځای شول، چې دا چاره د ستر ديپلوماتيک درناوي لامل شوه. د خوښې وړ منشورونه چې زياتره وختونه ځانګړي وو او د ستر اقتصادي پټ ځواک لپاره د بېلابېلو ځايي شهزاده ګانو له لورې په رسميت پېژندل شوي وو، د سوداګريزو عملياتو لپاره ورکول شول. هانسيټيک اتحاد د خپلې ودې پر مهال په لويديځ کې د لندن او ايدنبرګ تر منځ ختيځ کې “Novgorod” او ناروې کې “Bergen” ته په حقيقت کې ټولو ښارونو کې سوداګريز چارځايونه يا پوسټونه او “kontors” په خپل واک کې وساتل. د ۱۴ پېړۍ په وروستيو کې ياد ځواکمن اتحاد د اړتيا په حالت کې فوځي وسايلو سره خپلې ګټې پر مخ وېوړې. دا حالت له ۱۳۶۱ څخه تر ۱۳۷۰ ز کال پورې د ډنمارک له خپلواکۍ پاچاهۍ سره په يوه جګړه کې اوج ته ورسېد. د هانسيټيک اتحاد اصلي ښار “Lubeck” پاتې شو، چې په ۱۳۵۶ ز کال په کې لومړنی غذايي رژيم تر سره او رسمي جوړښت يې اعلان شو. ياد اتحاد له ۱۴۵۰ زکال څخه وروسته د يو شمېر عواملو له امله له منځه ولاړ. لکه: د ۱۵ پېړۍ کړکېچ، د ستر سوداګريز واک پر لور د سيمه ييزو لاردانو بدلېدونکي سياستونه، د سپينو زرو کړکېچ “silver crisis” او د يوروشيا په پراخه سوداګريزه شبکه کې ژۍ ته کېدنه. {{sfn|Day|1914|p=252}}<ref>Istvan Szepesi, "Reflecting the Nation: The Historiography of Hanseatic Institutions". ''Waterloo Historical Review'' 7 (2015). [http://whr.uwaterloo.ca/index.php/whr/article/download/33/29 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905145451/http://whr.uwaterloo.ca/index.php/whr/article/download/33/29|date=September 5, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Great Depression of the 14th Century|url=https://mises.org/library/great-depression-14th-century|last=Murray N. Rothbard|date=November 23, 2009|publisher=Mises Institute|access-date=March 14, 2019}}</ref>{{sfn|Thompson|1931|pp=146–79}} د ۱۳۴۷ او ۱۳۵۱ ز کالونو تر منځ المان او اروپا د تور مرګ “Black Death” وبا د خورا سخت پيل ښکار شو. ياده وبا سره له دې چې د اټکل له مخې له ۳۰ څخه تر ۶۰ سلنه اروپايي نفوس د ناڅاپه مړينې لامل شوه، د پراخه ټولنيز او اقتصادي ګډوډۍ او ژورې مذهبي ناخوښۍ او تعصب لامل هم شوه. لږه کۍ ډلې او په ځانګړي ډول يهوديان پړ، په نښه شوي او تر بريد لاندې نيول شوي وو. د پايلې په توګه زياتو يهودانو سيمه پرېښوده او په ختيځه اروپا کې استوګن شول. د نفوس د لويو برخو مړينه د کاري ځواک د ستر سقوط لامل شوه. انساني ځواک لږ پيداکېدونکی توکی شو او د منځنۍ کچې يا اوسط کارکونکو ټولنيز او اقتصادي حالت ځکه د څو پېړيو لپاره وده وکړه، چې ګومارونکي د لوړې اجورې ورکولو ته اړ ايستل شوي وو. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YiHHnV08ebkC&pg=PA21|publisher=University of New Mexico P|last=Austin Alchon|first=Suzanne|title=A pest in the land: new world epidemics in a global perspectiveress|year=2003|page=21|isbn=978-0-8263-2871-7}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/671/file/Jews_German_Kingdom.pdf|title=Jews in the Medieval German Kingdom|publisher=University of Trier|author=[[Alfred Haverkamp]]|access-date=March 19, 2019|archive-date=May 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511190954/https://ubt.opus.hbz-nrw.de/opus45-ubtr/frontdoor/deliver/index/docId/671/file/Jews_German_Kingdom.pdf|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == izyczg0phk7pcebd1etsl91ny90ut1r 0 62726 363708 362873 2026-05-03T09:22:09Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363708 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص|نوم=داکټر سید جمال الدین هروی|image=[[File:تصویر دکتور سید جمالدین هروی.jpg|تصویر دکتور سید جمالدین هروی]]|rank=دکترا|ژبه=[[فارسي]]،[[عربي]]،[[پښتو]]،[[اردو]]،[[انګلیسي]]|birth_date=21/ 01/ 1980م|birth_place=[[هرات]]|دين=اسلام|education=دکتوراه/ ph. D|known for=دقرآن کریم ترجمه (فارسی)،د تفسیر المنیر،د الموسوعة الفقهیة الکویتیه د ځینی جلدونو ترجمه (فارسی)،تألیف کتاب قواعد کلی فقه، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی،تفسیر آیات احکام، په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی درسی کتاب (عربیک)،سیره¬ی حدیثی، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی،...|تخصص أكاديمي=تفسیر او قرآنی علوم (Tafseer and Quranic Sciences)}} '''داکټر سید جمال الدین هروی''' په کال: 1980م د [[هرات]] ولایت د کُشک ولسوالی په یوه تعلیم یافته کورنی کې زیږدلی دی.[https://www.qalamlib.com/writers/view/435/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220714114226/https://www.qalamlib.com/writers/view/435/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C |date=2022-07-14 }} هغه یو څیړونکی او لیکوال دی. == '''تعلیمی او تحصیلی سندونه:''' <ref>{{Cite book|title=کتاب سیره حدیثی|publication-date=1400|author=دکتور سید جمال الدین هروی|publisher=نشر احسان|publication-place=تهران}}</ref> == - نوموړی ابتدایی تعلیم په [[ایران]] – خراسان د مهاجرو په سکولو کی تر سره کړی دی. - د1997 تر 2003میلادی کال [[پاکستان|دپاکستان]] په دینی مراکزو کې تعلیم حاصل کړیدی، او په همدی میلادی کال کی دشهادة العالمیه (دوره حدیث) وفاق المدارس العربیه نه فارغ شویدی. او ورسره په عربی او انگریزی ژبو په زدکړو بوخت وو. او ورسره په فرهنگی او فکری کارونو کی هم مصروف وو، جمعیة الطلبة العربیه سره کار کړیدی، او د بزم قرآن پشاور ډویژن ناظم پاتی شویدی، او د شعبه نشر و اشاعت جمعیت طلبه عربیه پشاور ډویژن ریاست هم کړیدی.   -  د2003م تر 2007 میلادی کال کی د اسلامی یونیورسیټی مدینه منوره محصل پاتی شوی دی، او ورسره د خادم الحرمین الشریفین انسټی ټیوټ فار حج ریسرچز ممبر پاتی شویدی، او هیئة المسملین الجدد – [[مدینه منوره]] کی هم کار کړیدی. - په 2007م د [[مدینه منوره]] دیونیورسیټی نه په المرتبة الشرف سره گریجویټ شوی دی. -د2008م کال کی خپل ماسټری پروگرام په انټرنیشنل اسلامک یونیورسیټی [[اسلام آباد]] کی شروع کړیدی. -په 2013 کال کی د ماسټری نه گریجویټ او په هم دی کال په نړیوال اسلامک یونیورسټی کی پی ایچ ډی پروگرام کی شامل شویدی. او په 2022م کال کی خپل وایوا په بریالیتوب سره بشپړه کړی دی. د پی ایچ ډی ټاپک یی: «ترجیحات العلامة أمیر الملیح آبادی فی تفسیره مواهب الرحمن جمعا ودراسة». او ورسره په مختلفو فیکلټو کی لیکچرر او د شریعت فیکلټی دین پاتی شویدی.<ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220716064741/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090 |date=2022-07-16 }} |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716064741/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 |url-status=dead }}</ref> == '''دندې او مسؤلیتونه:''' == 1-    په نریوال اسلامیک یونیورسټی دآدابو او لغاتو فیکلټی لیکچرر (2009- 2010م). 2-    د الهدی عربي- اردو مجلې مدیر - اسلام آباد (2008- 2013م). 3-    په مختلفو پوهنځیو کې استاد او د شرعیاتو پوهنځي رئیس- افغانستان. 4-    د نړۍ د پوهنتونونو د اتحاد (I. U. U) غړی - ترکی.<ref>{{Cite web |url=https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |title=آرشیف کاپي |access-date=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2022-07-16 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |url-status=dead |خونديځ نېټه=2022-07-16 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://iuu.org.tr/node/q6SLjTcuFLW1Z61O/landing/AF#cnav }}</ref> 5-    د اریام سنتر د څیړنیز او تعلیمي مرکز غړی-  جردن.   6-    د الجزایر د څیړنیز مرکز (P. J. S. A ) غړی - الجیریا. [https://www.asjp.cerist.dz/utilisateur]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 7-    - دفردوسی یونیورسټی – ایران ویزیتنگ پرافیسر (2021- 2022م). 8-    د «سبا مشران» ښوونځي بنسټ ایښودونکی او رییس - هراة. 9-    د «نجات او عروج» د مؤسسی بنسټ ایښودونکی او رییس - افغانستان. == '''تربیتي کورسونو کي گډون:''' == 1-    د استاذانو تربیتی پروگرام (Teachers training course) – اسلام آباد (2001م). 2-    عربیک او اسلامک کلچرل اساتذه وو ته د سعودی له طرفه تعلیمی دوره - گلگت بلتستان (2002م). مسیحیان او قادیانو دعقائدو دپیژندو دوره- ملتان (2002م). == '''تجربه او خبره:''' == 1-    د نوی مسلمانانو دهیئت غړی – مدینه منوره (2003- 2007م). 2-    دخادم الحرمین الشریفین دحج ریسرچز انستی تیوت غړی – مکه­ی مکرمه (2003- 2007م). 3-    د عربی – اردو «الهدی» مجله عمومی مدیر- إسلام آباد 2008- 2013م. 4-    دحدیثو درس په مختلفو ریډیوگانو کی– افغانستان (2013- 2022م). 5-    داسلامی او اجتماعی منظم درسونو په مختلفو ټی وی گانو کی – افغانستان (2013- 2022م). تدریسی سابقه: 6-    دنړیوال اسلامیک یونیورسټی اسلام آباد په لغاتو او آدابو په پوهنځی کی تدریس (2009- 2010م). 7-    دشرعی او حقوقی مضامینو تدریس په مختلفو پوهنځی گانو کی، او دشرعیاتو د فیکلټی رئیس – افغانستان (2013- 2022م). 8-    د جامع جوماتونو او خطبائو دتعلیمی او تربیتی دوره استاذ- هرات (2014م). 9- د عربیک لینگویج استاذ – هرات (2015م). 10- داسلامیک پولیتیکل جوریس پوریدینس ښوونه په فردوسی یونیورسټی – ایران (2021- 2022م). == '''ځینې چاپ شوی علمی کارنامی:''' <ref>{{Cite book|title=نظام سیاسی اسلام|publication-date=1400|publication-place=ایران|publisher=نشر احسان|isbn=978-600-349-915-7}}</ref> == 1-    دقرآن کریم مکمله ترجمه (فارسی). 2-    با پیامبر صلی الله علیه و سلم در حج (فارسی).<ref>{{Cite web |last=نور |first=مکتبة |title=با پیامبر صلوات الله علیه و آله و سلم |url=https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC-pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628214754/https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%AC-pdf |archive-date=2022-06-28 |website=مکتبة نور |access-date=2022-07-14 }}</ref><ref>مکتبة ملک فهد الوطنیه ردمک: 9-728-56-9960 رقم الایداع: 1427/5963</ref> 3-    کاروان دعوت و عزیمت (فارسی). 4-    د تفسیر المنیر، تألیف: دکتور وهبة الزحیلی دمختلفو اجزاءو ترجمه (فارسی).<ref>نشر شیخ الاسلام احمد جام- تربت جام- ایران</ref> 5-    دإزالة الخفاء عن خلافة الخلفاء، تألیف: شاه ولی الله دهلوی تحقیق، تخریج احادیث و حواشی (4 مجلد، عربی- فارسی). 6-    د الموسوعة الفقهیة الکویتیه د ځینی جلدونو ترجمه (فارسی).<ref>نشر احسان- تهران- ایران</ref> 7-    تألیف کتاب قواعد کلی فقه، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی (فارسی).<ref>نشر قدس - هرات - افغانستان</ref> 8-    تفسیر آیات احکام، په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی درسی کتاب (عربیک).<ref>نشر قدس - هرات - افغانستان</ref> 9-    سیره­ ی حدیثی، درسی کتاب په دینی مدرسو او په [[پوهنتون|پوهنتونو]] کی (فارسی).<ref>{{Cite book|title=سیره حدیثی|author=دکتور سید جمال الدین هروی|isbn=978-600-349-916-4|publication-date=1400|publication-place=تهران|publisher=نشر احسان}}</ref> 10 نظام سیاسی اسلام، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی (فارسی)<ref>{{Cite book|author-link=داکټر سید جمال الدین هروی|title=نظام سیاسی اسلام|publication-date=1400|isbn=978-600-349-915-7|publisher=نشر احسان|publication-place=تهران -ایران}}</ref> 11- د کتاب نقدی بر حافظ تحقیق و حواشی، تألیف: علامه برقعی (فارسی).<ref>{{Cite web |عنوان=آرشیف کاپي |نښلېدنه=https://aqeedeh.com/news/223/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%20%D8%B4%DA%A9%D9%86 |تاريخ الوصول=2022-07-16 |تاريخ الأرشيف=2020-07-13 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200713091557/http://www.aqeedeh.com/news/223/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%20%D8%B4%DA%A9%D9%86 |url-status=dead |سرليک=آرشیف کاپي |لاسرسي نېټه=2022-07-16 |خونديځ نېټه=2020-07-13 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200713091557/http://www.aqeedeh.com/news/223/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%20%D8%B4%DA%A9%D9%86 }}</ref> 12-تألیف کتاب تاریخ تشریع اسلامی، درسی کتاب په دینی مدرسو او په پوهنتونو کی (فارسی).<ref>{{Cite book|author-link=داکتر سید جمال الدین هروی|year=1400|title=تاریخ تشریع اسلام|publication-place=هرات|publisher=نشر قدس|publication-date=1400}}</ref> 13- تألیف: دسواد دزده کړو لړۍ لویانو ته (4 جلده). 14-او په سلهاوو مقالی په عربی، فارسی و پښتو ژبو چی په مختلفو وبسایټونو او علمی مجلی خپاره شوی دي. == '''په ځینو نړیوالو کنفرانسونو کې ګډون:''' == 1-    د بشري او ټولنیزو مطالعاتو نړیوال کنفرانس - اکډنیز پوهنتون، انتالیا - ترکیه په مرسته د:  scholar worldwide (schwlar) 25- 26 نومبر- 2021م<ref>{{Cite web |title=سيد جمال الدين الهروي |url=[iuu.com.tr/node/profile/N0HY1qfiFMNGQKZDiuu.com.tr/node/profile/N0HY1qfiFMNGQKZD |archive-date=۲۰۲۲-۰۶-۲۸⁩}}</ref> 2-    د "بشري، ټولنیزو او سپورتي علومو" نړیوال کنفرانس استانبول – ترکیه د اردن د هاشمي د تحقیقاتي مرکز الأریام په مرسته جوړ شوی : د ۲۰۲۱ کال د مارچ له: لومړۍ تر پنځمه. 3-    "د عربي ماشومانو په ادبیاتو کې د پیژندنې اړیکه" نړیوال کنفرانس: د می 19 او 20، 2021م، لخوا: د هنرونو او ژبو پوهنځی، د محمد بو قره بو مرداس پوهنتون، بودواو. د وینا سرلیک: "د عربي ماشومانو په ادبیاتو کې د مذهبي اړخ او پیژندنې اړیکه". 4-    د ژبو، قاموسونو او ژبپوهنې د اوسنیو ستونزو په اړه نړیوال کنفرانس، کال: ۲۰۱۹، اهواز، ایران. 5-    د بشري او حقوقي علومو: مسایل، میتودونه او امکانات، په نړیوال کنفرانس کې ګډون او د هغې دریمې ناستې مشري - سربیا. جولای 29-30: 2021. د خبرو سرلیک: په افغانستان او په ځانګړې توګه په هرات ولایت کې د تعلیمي ادارو پراخول؛ فرصتونه او ننګونې. 6-    "بنسټ ایښودونکی پاچا؛ شخصیت، رهبري او تاریخ نړیوال کنفرانس" - د اردن هاشمي سلطنت، 22-24 جون 2021 – د خبرو سرلیک: "د فلسطین په مسله کې د بنسټ ایښودونکي پاچا عبدالله بن الحسین دلچسپي" حسین بن طلال پوهنتون - اردن. 7-    نړیوال کنفرانس: «د عصري تدریسي طریقو په اړه محدودیتونه او درزونه»، له: 2- 5/ 8/ 2021 تونس. 8-    د ټولنیزو او انسانی علومو په اړه دریم نړیوال څیړنیز کنفرانس (RCSH-21)، انتالیا، ترکیه، د اورسام تحقیقی مرکز په مرسته. د نومبر له 25 څخه تر 26، 2021 پورې. د خبرو سرلیک: د افغانستان او عربي هېوادونو د اړیکو شالید. 9-    دریم علمی نړیوال کنفرانس: (اندلس: فکر، ادب او تمدن) ۲۹ – ۳۱ /۳ / ۲۰۲۲م. جردن. 10- د هرات کنفرانس او ​​سیاست دریم پړاو: دیني خبرې اترې او ټولنیز سیاسي بدلونونه- هرات. د خبرو سرلیک: «د هرات په دیني مدرسو کې د تعلیمي وضعیت او نصاب څیړنه». 2019م. تنظیم کوونکی: د ستراتیژیکو مطالعاتو انسټیټیوټ.<ref>https://alghad.com/%D9%85%D8%A4%D8%AA%D9%85%D8%B1-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%AC%D8%A7%D9%85/</ref> '''خ‌-  د ډاکټر سيد جمال الدين هروي د ژوند او افکارو په اړه ليکل شوي کتابونه او مقالی:''' "د ډاکټر سید جمال الدین هروی ژوندلیک او افکار" تنظیم کوونکی: خطیبي، د فردوسی یونیورسټی د ماسټرۍ محصل. د ډاکټر سيد محمد علي تقوي تر څارنې لاندې. <references />https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220716064740/https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/594/644 |date=2022-07-16 }} https://vfast.org/journals/index.php/VTIR/article/view/1090 0pngpxeac7hqc7z6u59lgvmfnwc7irk 0 62737 363706 335685 2026-05-03T08:14:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363706 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Saigon skyline night view.jpg|بټنوک|304x304px]] '''د ويتنام اقتصاد''' د سوسيال پر محوريت يو مخلوط اقتصاد دی، کوم چې د اسمي ناخالص کورني توليد اندازې تر مخې په نړۍ کې اوه دېرشم ستر اقتصاد دی او په ۲۰۲۰ز کال کې د رانيولو ځواک (PPP) اندازې تر مخې په نړۍ کې درويشتم ستر اقتصاد دی. ويتنام د اسيا پيسيفيک اقتصادي همکارۍ، د سويل ختيځې اسيا هېوادونو د ټولنې او د نړيوال تجارت سازمان غړی دی. د ۱۹۸۰ز لسیزې په منځ کې، د « Đổi Mới» د اصلاحاتو د پړاو له لارې، ويتنام د يو لوړ مرکزي مديريت اقتصاد څخه د مخلوط اقتصاد پر لور بدلون موندلی. دا اقتصاد د پرانيستي بازار پر بنسټ اقتصادي همکارۍ له لارې،  د پنځه کلنو طرحو په مټ د لارښوونکي او شاخصي طرحو څخه کار اخلي. په دې موده کې، اقتصاد د چټکې ودې له تجربې تېر شو. په یو ويشتمه پېړۍ کې، ويتنام په نړيوال اقتصاد کې د داخلېدو په پړاو کې دی. نږدې ټولې ويتنامۍ سوداګرۍ کوچنۍ او منځنۍ سوداګرۍ (SMEs) دي. ويتنام په يو مخکښ کرنيز صادرونکی بدل شوی او په سويل ختيځه اسيا کې د بهرنيو پانګوالو لپاره يو له جذابو سيمو څخه ګرځېدلی دی. په اوسني پړاو کې، د ویتنام اقتصاد تر ډېره بريده په نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونه متکی دی، څو له بهر څخه پانګه راجلب کړي او وکولای شي خپلې پرله پسې اقتصادي سختيو ته ملاتړ پيدا کړي. د هوسا هوټلونو په برخه او تفريح ځايونو کې بهرنۍ پانګونې څخه د لوړې کچې سياحتي صنعت لپاره ملاتړ موندل کېدای شي.<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/seminar/2002/fdi/eng/pdf/doanh.pdf {{Bare URL PDF|date=December 2021}}</ref><ref>{{Cite web |last=VIR |first=Vietnam Investment Review- |date=August 26, 2016 |title=Room remains for growth in luxury hotel segment |url=https://www.vir.com.vn/room-remains-for-growth-in-luxury-hotel-segment-44267.html |website=Vietnam Investment Review - VIR |access-date=July 14, 2022 |تاريخ الأرشيف=December 20, 2019 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191220073247/https://www.vir.com.vn/room-remains-for-growth-in-luxury-hotel-segment-44267.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=December 20, 2019 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191220073247/https://www.vir.com.vn/room-remains-for-growth-in-luxury-hotel-segment-44267.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191220073247/https://www.vir.com.vn/room-remains-for-growth-in-luxury-hotel-segment-44267.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220073247/https://www.vir.com.vn/room-remains-for-growth-in-luxury-hotel-segment-44267.html }}</ref> د ۲۰۱۷ز کال د فبرورۍ په مياشت کې د « PricewaterhouseCoopers» د وړاندوينې تر مخې، شونې ده چې په کلني ډول د ۵.۱٪ کورني ناخالص عايد وړتيا په لرلو سره، ويتنام د نړۍ يو له چټکو وده کوونکو اقتصادونو څخه وګرځي، کوم به چې تر ۲۰۵۰ز کال پورې دا هېواد د نړۍ لسم ستر اقتصاد کړي. ويتنام همدا راز په راتلونکو يوولسو (د يوولوس اقتصادي هېوادونو ډله) او « CIVETS» هېوادونو کې هم شامل شوی دی. له « Doi Moi» وروسته د اقتصادي برياليتوبونو سره سره، داسې موضوعات شته، د کومو له امله چې محللين او څېړونکي په دې هېواد کې د اوسني اقتصادي سستوالي له امله اندېښمن دي.<ref>{{cite web |title=The World in 2050 |url=https://www.pwc.com/gx/en/world-2050/assets/pwc-the-world-in-2050-full-report-feb-2017.pdf |access-date=24 April 2017 |publisher=PricewaterhouseCoopers}}</ref><ref>http://www.unescap.org/sites/default/files/AWP%20No.%20102.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=VDR.pdf |url=http://siteresources.worldbank.org/INTVIETNAM/Resources/VDR.pdf |access-date=5 May 2017 |website=WorldBank.org}}</ref> == تاریخ == د ويتنام تمدن په کرنه ولاړ و. مطلق العنانو واکمنيو د تل لپاره کرنه د مرکزي اقتصادي بنسټ په توګه بللې ده او د هغوی د اقتصادي اندونو وړاندوينه د طبيعي سرچينو پر بنسټ شوې ده. د ځمکې ملکيت منظم کړای شوی و او د لمدو وريژو په کرنه کې د اسانتيا لپاره د «سور سمندر ډيلټا» کې د ديوالونو په څېر په پراخه کچه کارونه شوي وو. په سوله ييزو وختونو کې، سرتيري کورنو ته په دې موخه استول کېدل چې د بزګرۍ کارونه وکړي. سربېره پر دې محکمو د اوبو د مېښو او غواګانو ذبح کول منع کړل او د کرنې اړوند ګڼ مراسم يې تر سره کړل. لاسي صنايعو او هنرونو ته د ارزښت په سترګه کتل کېدل؛ خو سوداګري بده ګڼل کېده او سوداګرو ته د سپکاوي نوم « con buôn» اخستل کېدو. تهانګ لانګ (هانويي) د هېواد د لاسي سنايعو ستر مرکز و. چينايانو وليدل چې ويتناميانو هغه شان سوداګري کوله، څه ډول چې د چين د «سونګ» واکمنې کورنۍ پر مهال کېده. له نهمې څخه تر ديارلسمې پېړۍ پورې، ويتناميانو د چين، چمپا، لوېدیځ زيا، جاوا په څېر سيمه ييزو ځواکونو سره د کلالۍ د صنعت او وريښمو سوداګري کوله، ...سربېره پر دې، د لرغونو اثارو له شواهدو څخه معلومېږي چې مسلمان سوداګر د نهمې څخه تر لسمې پېړۍ پورې په «هنويی» کې اوسېدلي دي، بنسټ يې د ۹۰۰ لسيزې د تاریخ اسلامي کلالۍ صنعت دی، چې په لرغوني سيمه «هنويي» کې موندل شوي دي.<ref>{{cite web |date=18 August 2019 |title=On the Economic and Cultural Exchange between Song Dynasty and Li Dynasty in Vietnam |url=https://www.qiyishuo.net/news/15479.html+&cd=6&hl=en&ct=clnk&gl=us |publisher=Nan Yi |language=zh}} {{Dead link|date=May 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[[Ngô Sĩ Liên]] 1993, [[Đại Việt sử ký toàn thư]], vol 4.</ref><ref>{{cite web |author=Hoàng thành Thăng Long |date=8 August 2013 |title=10th-century Egyptian and Muslim ceramics found in Hanoi |url=http://www.hoangthanhthanglong.vn/blog/gom-su-ai-cap-duoc-tim-thay-tai-hoang-thanh-thang-long-noi-nen-dieu-gi/3278 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> په هر حال، له شپاړسمې پېړۍ راهيسې، «کنفوسيوس» (يو دوديز فلسفي قانون او مذهب دی چې د يو انسان په وړاندې د بل انسان پر مسئوليت ټینګار کوي) په ويتنامي ټولنه خپل اغېز له لاسه ورکاوه او له پانګوال نظام مخکې مالي اقتصاد په جوړېدو پيل وکړ. د « Lê–Mạc» د پړاو په اوږدو کې، دولت نيمه صنعتي سوداګرۍ او سمندري سوداګر وهڅول، دا ځکه چې ويتنامي اقتصاد په بنسټيز ډول د راتلونکو ۲۵۰ کلونو لپاره په همدې سوداګرۍ منحصر و. د « Dong Kinh, Hội An»  په څېر ښارونه په تېزۍ سره د ښاري کېدو پر لور ولاړل او د بنديزونو ښکار وګرځېدل او نورو هېوادونو ته د خپلو مختلفو کلتورونو او د هغوی د بريدونو د نيت له امله وروسته د ګواښ په نظر کتل کېدل. د اولسمې پېړۍ په اوږدو کې، د ويتنام اقتصاد خپل اوج ته ورسېد، په داسې حال کې چې ويتنام په ختيځه او سويل ختيځه اسيا کې درېيم ستر اقتصادي قوت و. د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې، اقتصاد د زيان ښکار شو، لامل يې د ناوريني ناروغيو يوه لړۍ وه او وروسته د « Tay Son» کروندګرو بغاوت هېواد لا پسې ويجاړ کړ. په ۱۸۰۶ز کال کې، د نوې « Nguyễn» واکمنۍ سترواک « Gia Long» د سمندر د بنديزونو تګلاره عملي کړه، ټول ويتناميان يې له هېواده بهر سوداګريو او لوېديځ سوداګر يې ويتنام ته له داخلېدو منع کړل. دا بنديزونه د نولسمې پېړۍ په لومړۍ نيمايي کې د ويتنام په اقتصاد کې د زوال او جمود لامل وګرځېدل او د فرانسې په مستعمره د ويتنام په بدلېدو کې يې مرسته وکړه.<ref name="hat">{{cite book|title=Silk for Silver: Dutch-Vietnamese Relations; 1637 - 1700|url=https://books.google.com/books?id=dFFfRz8tBrMC|author=Hoàng Anh Tuấn|publisher=Brill Co.|year=2007|isbn=978-9004156012}}</ref> === ۱۸۵۸-۱۹۷۵ === د نولسمې پېړۍ په نيمايي کې د فرانسې تر نيواک پورې د ويتنام اقتصاد تر ډېره بريده په کرنه ولاړ، د معيشت پر بنسټ او په کليو راڅرخېدو. په هر حال، فرانسوي نيواکګرو په څرګند ډول دې سیمو ته په جلا توګه وده ورکړه، ځکه چې فرانسويانو خامو موادو او د فرانسوي صنعتي توکو لپاره يو بازار ته اړتيا  درلوده، چا چې سويل د کرنيزو توليداتو لپاره وټاکه، ځکه چې دا سيمې د کرنې لپاره ښې وې او شمال يې توکو د جوړولو لپاره وټاکه، ځکه چې دا سيمې په طبيعي ډول په کاني سرچينو شتمنې وې. که څه هم دې طرحې سيمه ييز توپيرونه راپورته کړل، د صادراتو وده – له شمال څخه د ډبرو سکاره او له سويل څخه وريژې – او د فرانسوي جوړو شويو توکو وارداتو سوداګري په خوځښت راوسته.<ref name="cs">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/vntoc.html Vietnam country study]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (December 1987). This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].</ref> دې وېش په سیمه ييزو اقتصادي اختلافاتو ټينګار کولو سره د ويتنامي اقتصاد بڼه بدله کړه. په سويل کې، په داسې حال کې چې ابي وريژې اساسي خوراکي فصل و، فرانسويانو چای، پمبه او تمباکو په څېر توليداتو تر څنګ، د ونو بوټو کرل متعارف کړل. نیواکګر حکومت د استخراج ځينې صنعتونه هم جوړ کړل، لکه د ډبرو سکرو، وسپنې او ناوسپنيزو فلزاتو کيندل. په «هنويي» کې د بېړۍ جوړولو صنعت پيل شو؛ د اورګاډي پټلۍ، سرکونه، د برېښنا مرکزونه او هايډروليک کارونه تر سره شول. په سويل کې کرنيزې ودې د وريژو په کرلو تمرکز درلود او په ملي کچه وريژې او ربړ د صادراتو لپاره بنسټيز توکي وو. د کورنۍ او بهرني سوداګرۍ مرکز د « Saigon-Cholon» سيمې په شا اوخوا کې و. په سويل کې صنعت تر ډېره بريده د خوراکونو د تصفيې له کارځايونو او کارخانو جوړ و چې د مصرفونکو لپاره يې توکي تولیدول.<ref>{{cite web |title=Vietnam - The Economy - Historical Background |url=http://countrystudies.us/vietnam/47.htm |access-date=3 March 2015}}</ref> کله چې په ۱۹۵۴ز کال کې شمال او سويل سره له سياسي اړخه ووېشل شول، دوی همدا راز جلا جلا اقتصادي ليدلوري غوره کړل: په شمال کې کمونيزم او په سويل کې پانګوال نظام. له ۱۹۵۴ څخه تر ۱۹۷۵ز کال پورې د هندوستان او چين د دويمې جګړې له امله شوې ويجاړۍ اقتصاد له سخت فشار سره مخ کړ. د هېواد د یو اعشاريه پنځه ميليونه پوځيانو او ملکيانو په مړينې او له هغې وروسته د يو مليون کډوالو له لېږد سره حالت نور هم خرابه شو، په داسې حال کې چې د جګړې په ميلیونونه کډوالو کې لسګونه زره مسلکيان، پوهان، تخنیکي پوهان او ماهر کارکوونکي هم شامل وو.<ref name="cs2">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/vntoc.html Vietnam country study]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (December 1987). This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].</ref> {| class="wikitable" | colspan="11" |'''GDP per capita in Vietnam, 1956–1974 (in US$/year)''' |- |'''Year''' |'''1956''' |'''1958''' |'''1960''' |'''1962''' |'''1964''' |'''1966''' |'''1968''' |'''1970''' |'''1972''' |'''1974''' |- |Republic of Vietnam |62 |88 |105 |100 |118 |100 |85 |81 |90 |65 |- |Democratic Republic of Vietnam |40 |50 |51 |68 |59 |60 |55 |60 |60 |65 |} له ۱۹۷۵ز کال مخکې د شمالي ويتنام په پرتله د سويلي ويتنام د اقتصادي برياليتوب مطلب دا و چې له ويتنام څخه بهر مېشت ويتناميانو يا د سويلي سیمو اوسېدونکي ويتناميانو اوس هم له ۱۹۷۵ز کال د مخکې سويلي ويتنام په زړه پورې يادښتونه اوس هم درلودل. دا په نوي پړاو کې روښانه شوه، چېرته چې « Ho Chi Minh» ښار،کوم چې په سويلي ويتنام کې د « Saigon» په نوم پېژندل کېدو، اوس هم د ويتنام د اقتصادي مرکز په توګه بلل کېدو، دا ځکه چې د هېواد د بيا يو ځای کېدو سره سره، د هغې د پانګوال نظام نظرياتو د تاريخ له امله، سياسي ځواک د پخواني شمال پلازمینې «هنويي» ته ولېږدول شو. == سرچينې == iuuro1ptdpmloq8ehvcj1tse0vgzqrn 0 62936 363683 337737 2026-05-03T04:22:55Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363683 wikitext text/x-wiki '''د افريقا اقتصاد''' د دې لويې وچې له سوداګرۍ، صنعت، کرنې او بشري سرچينو څخه جوړ دی. تر ۲۰۱۹ز کال پورې، نږدې ۱.۳ ميليارده خلکو د فريقا په څلور پنځوسو هېوادونو کې ژوند کاوه. افريقا په سرچينو غني لويه وچه ده. وروستۍ وده يې د توکو، چوپړتياوو او توليداتو په پلور کې د ياتوالي پايله ده. په ځانګړي ډول د لوېديځې افريقا، ختيځې افريقا، مرکزي افريقا او سويلي افريقا په اړوند اټکل دا دی چې تر ۲۰۵۰ز کال پورې به يې «جي ډي پي» ۲۹ تريليونه امريکايي ډالرو ته ورسېږي.<ref name="2013 World Population Data Sheet">{{cite web |title=2017 World population |url=https://assets.prb.org/pdf17/2017_World_Population.pdf |publisher=2017 World Population Data Sheet - Population Reference Bureau }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="worldbank.org">{{cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/region/afr/overview}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/05/12/africa/africa-inequality/|title=Why is Africa so unequal?|first=Milena|last=Veselinovic|work=CNN|access-date=2017-09-12}}</ref><ref name="economist.com">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21541015|newspaper=The Economist|title=Africa rising|date=3 December 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2013/01/22/get-ready-for-an-africa-boom/|title=Get ready for an Africa boom|access-date=2017-09-12|language=en|archive-date=2017-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191324/http://globalpublicsquare.blogs.cnn.com/2013/01/22/get-ready-for-an-africa-boom/|url-status=dead}}</ref> د ۲۰۱۳ز کال په مارچ مياشت کې، افريقا د تر ټولو بې وزله اوسېدونکو د لويې وچې په توګه پېندل کېده، خو نړيوال بانک اټکل کوي، که د ودې اوسنۍ کچه دوام پیدا کړي، نو ډيری افريقايي هېوادونه به تر ۲۰۲۵ز کال پورې «د منځنۍ کچې عايد» حيثيت (يعنې په کلني ډول د يو تن پر سر لږ تر لږه ۱،۰۲۵ امريکايي ډالره عايد) ته ورسېږي. د افريقا د کمزوري اقتصاد يو لړ لاملونه شته: له تاريخي اړخه، که څه هم افريقا يو شمېر سترواکۍ درلودې چې د نړۍ له ډېرو برخو سره يې سوداګرۍ درلودلې، بیا يې هم ډېری وګړو په قبايلي کلیوالو ټولنو کې ژوند کړی؛ سربېره پر دې، اروپايي نيواک او وروسته بيا سړې جګړې سياسي، اقتصادي او ټولنيزې بې ثباتۍ زېږولې دي.<ref>{{Cite news|url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/10/04/despite-global-slowdown-african-economies-growing-strongly-world-bank-urges-countries-spend-new-oil-gas-mineral-wealth-wisely|title=Despite Global Slowdown, African Economies Growing Strongly― New Oil, Gas, and Mineral Wealth an Opportunity for Inclusive Development|work=World Bank|access-date=2017-09-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Anyangwe|first=Eliza|date=2017-06-28|title=Why is Africa so poor? You asked Google – here's the answer|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/jun/28/why-africa-so-poor-google|access-date=2021-03-09|issn=0261-3077}}</ref> خو بيا هم، تر ۲۰۱۳ز کال پورې، افريقا په يو کال کې د ۵.۶٪ ودې په درلودلو سره تر ټولو زياته مخ پر وده لويه وچه وه او اټکل دی چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۳ز کلونو تر منځ به یې «جي ډي پي» له ۶٪ منځنۍ کچې هم لوړه شي. په ۲۰۱۷ز کال کې، افريقايي پرمختيايی بانک راپور ورکړ چې افريقا به د نړۍ دويم چټک وده کونکی اقتصاد ولري او اټکل يې وکړ چې په ۲۰۱۷ز کال کې به د ودې منځنۍ کچه شا اوخوا ۳.۴٪ وي، په داسې حال کې چې په ۲۰۱۸ز کال کې تر ۴.۳٪ پورې د ودې د زياتېدو تمه شته. په دې ټوله لويه وچه کې وده شته، په داسې حال کې چې يو په درې افريقايی هېوادونه  ۶٪ يا له دې څخه د لوړې ودې کچه لري، ۴۰٪ يې په کلني ډول د ۴٪ څخه تر ۶٪ پورې وده کوي. ډېرو نړيوالو سوداګريزو څارونکو همدا راز افريقا ته د نړۍ د راتلونکي اقتصادي ودې د ماشين نوم ورکړی.<ref>{{cite news|title=Africa rising A hopeful continent|url=https://www.economist.com/news/special-report/21572377-african-lives-have-already-greatly-improved-over-past-decade-says-oliver-august|newspaper=The Economist|publisher=The Economist Newspaper Limited|access-date=15 December 2013|author=Oliver August|date=2 March 2013}}</ref><ref name="worldbank.org2">{{cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/region/afr/overview}}</ref><ref>{{Cite web |title=African Economic Outlook 2017 |url=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Publications/AEO_2017_Report_Full_English.pdf |website=African Development Bank}}</ref><ref>{{cite web |date=22 June 2016 |title=Rise of the African opportunity |url=http://www.slideshare.net/KimberleeLuce/rise-of-the-african-opportunity |work=Boston Analytics}}</ref> == تاريخ == د يوې زريزې لپاره، د افريقا اقتصاد ډول ډول و، د پراخو سوداګريزو لارو په مټ پر مخ وړل کېدو، کومې چې د ښارونو او پاچايو تر منځ جوړې شوې وې. ځينې سوداګريزې لارې په وچه کې وې، خو په ځينو کې بيا په سمندر کې سفر ښکېل و، اوس هم ځينې يې د سمندرونو په څنډو ابادو ښارونو کې جوړې شوي دي. لويې افريقايي سترواکۍ د خپلو سوداګريزو شبکو له امله شتمنې شوې وې، د بېلګې په ډول، لرغونی مصر، نوبيا، مالي، اشانټي، اویو سترواکي او لرغوني کارتيج. د افريقا ځينو برخو له عربي پاچاييو سره نږدې سوداګريزې اړيکې درلودې او د عثماني سترواکۍ پر مهال، په زیات شمېر کې افريقايانو د اسلام په منلو پيل وکړ. دې پرمختګ او تر څنګ يې د هند سمندر ته د سوداګريزې لارې د پيدا کولو وړتيالرلو، د يو شاهي ځواک په توګه پرتګاليان تر نيمه سهارايي افريقا پورې راورسول. استعماري لېوالتياوو نوي صنعتونه جوړ کړل، تر څو د خرما تيلو، ربړ، پمبې، قيمتي فلزاتو، پخلي مسالو، د پلور فصلونو نورو توکو په توګه د اروپا اړتياوې پوره کړي، عموماً دوی د اتلانتيک اقتصاد سره په ساحلي سيمو کې راټول شول.<ref>{{Cite web |title=European Trade, Colonialism, and Human Capital Accumulation in Senegal, Gambia and Western Mali, 1770–1900 – African Economic History Network |url=https://www.aehnetwork.org/european-trade-colonialism-and-human-capital-accumulation-in-senegal-gambia-and-western-mali-1770-1900/ |access-date=2017-08-17 |website=www.aehnetwork.org |language=en-US}}</ref> د اقتصادي ودې په اړوند يو مهم عامل د خواصو له خوا د بشري پانګې (د باتجربه او ماهو کارګرو څخه ګټه اخستل) تر لاسه کول و. د څوارلسمې او شلمې پېړۍ تر منځ ليدل شوي چې د خواصو د يات تاوتريخوالي او په همدې بنسټ په کم عمرۍ کې د مړينې د زيات احتمال له امله، خواصو په زده کړه کې زیاته پانګونه ونه کړه. په همدې بنسټ د دوی وړتیا (د بشري پانګې د اندازې په څېر) له هغو هېوادونو څخه هم کمه وه چې کم خوندي وه، او په همدې ډول بالعکس. همدا چاره د افريقايي سيمو تر منځ د اقتصادي ودې توپير تشریح کولای شي.<ref>{{Cite journal|last1=Baten|first1=Jörg|last2=Alexopoulou|first2=Kleoniki|title=Elite violence and elite numeracy in Africa from 1400 CE to 1950 CE.|journal=}}</ref> === د شلمې پېړۍ اوښتون === د شلمې پېړۍ په اوږدو کې د افريقايي هېوادونو له خپلواکۍ وروسته، د دې لويې وچې ډېرې سيمې اقتصادي، سياسي او ټولنيزو بدلونونو په خپله غېږه کې ونیولې. خو په وروستیو کلونو کې د ځينو هېوادونو تر منځ اقتصادي اړيکې بيا ليدل شوي دي.<ref>{{Citation|last=Ocran|first=Matthew Kofi|title=Post-Independence African Economies: 1960–2015|date=2019|url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-10770-3_9|work=Economic Development in the Twenty-first Century: Lessons for Africa Throughout History|pages=301–372|editor-last=Ocran|editor-first=Matthew Kofi|series=Palgrave Studies in Economic History|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-10770-3_9|isbn=978-3-030-10770-3|s2cid=159395862|access-date=2021-07-07}}</ref> د افريقايي اقتصادي ودې راپورته کېدل (کوم چې له ۲۰۰۰ز لسيزې څخه پيل شوی دی) د چين د اقتصادي ودې سره پرتله شوي دي، کوم چې له ۱۹۷۰ز لسيزې راهيسې په اسيا کې سر راپورته کړی دی. په ۲۰۱۳ز کال کې، افريقا د نړۍ د اوو چټکو مخ پر وده اقتصادونو کور و.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/8968cbee-7f45-11e2-89ed-00144feabdc0|title=Africa calling|website=[[Financial Times]]|date=10 March 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/21541015|title=Africa rising|date=2011-12-03|newspaper=The Economist|access-date=2017-08-17|issn=0013-0613}}</ref> تر ۲۰۱۸ز کال پورې، نايجيريا د اسمي «جي ډي پي» پر بنسټ د افريقا تر ټولو ستر اقتصاد دی؛ له هغې وروسته سويلي افريقا لوړ ځای لري، د «پي پي پي» له نظره له نايجيريا وروسته مصر دويم مقام لري. استوايي «ګيني» د سړي سر تر ټولو لوړ «جي ډي پي» لري، په داسې حال کې چې په دې هېواد له بشري حقوقو څخه د سرغړونې تورونه هم شته. د الجزاير، ليبيا او ګبون په څېر په تيلو غني هيوادونه او په کانونو غني «بوټسوانا» له يو ويشتمې پېړۍ راهيسې د سترو اقتصادونو په څېر راڅرګند شول، په داسې حال کې چې زمبابوی او د کانګو ديموکراتيک جمهوريت په بالقوه ډول په طبيعي زېرمو د نړۍ له غني هېوادونو څخه دي،  خو د دوامدار سياسي فساد، جګړې او کډوالۍ له امله د نړۍ د تر ټولو بې وزله هېوادونو په لست کې ځای ورکړل شوی. بوټسوانا له خپلواکۍ وروسته د دوامدار پياوړي او با ثباته ودې له امله له دې لست څخه دباندې پاتې هېواد دی.<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/botswana/overview |access-date=2021-07-07 |website=World Bank |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-01-28 |title=Botswana – an African economic miracle? |url=https://blogs.lse.ac.uk/internationaldevelopment/2020/01/28/botswana-an-african-economic-miracle/ |access-date=2021-07-07 |website=LSE International Development}}</ref><ref name="imf.org">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=9&sy=2015&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=694&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC&grp=0&a= |access-date=9 April 2017 |work=IMF.org}}</ref> == اوسني شرايط == ملګري ملتونه وړانديز کوي چې په ۲۰۱۸ز کال کې به د افريقا اقتصاد ۳.۵٪ ته او په ۲۰۱۹ز کال کې به ۳.۷٪ ته ورسېږي. تر ۲۰۰۷ز کال پورې، د افريقا اقتصاد له ختيځې اسيا څخه لوړ و. معلومات څرګندوي چې د دې لويې وچې ځېنې برخې اوس چټکه وده تجربه کوي، لامل يې د دې هېوادونو سرچينې او مخ پر وده سياسي ثبات دی او له ۲۰۰۷ز کال راهيسې يې کرار کرار د سوله ييز والي کچې هم لوړې کړې دي. نړيږوال بانک راپور ورکړی چې د نيمه سهارايي افريقايي هېوادونو اقتصاد په داسې کچه وده کړې، کومه چې له نړيوالې کچې سره برابره يا ترې زیاته ده. د ملګرو ملتونو د اقتصادي او ټولنيزو چارو د ډيپارټمنټ په وينا، د دې سيمې په ټوليزه وده کې تر ټولو زياته ونډه په مصر، نايجيريا او سويلي افريقا کې بيا رغېدنه ده، کوم چې د افريقا درې ستر اقتصادونه دي.<ref name="auto">{{cite book|url=https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/world-economic-situation-and-prospects-2018/|title=World Economic Situation and Prospects 2018|publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Development Policy and Analysis Division|page=106|access-date=2018-03-02|isbn=978-92-1-109177-9|date=23 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7093912.stm|title='Fast economic growth' in Africa|date=2007-11-14|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6748281.stm|title=African economy 'to expand 6.2%'|date=2007-06-13|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref> د چټکو مخ پر وده افريقايي هېوادونو اقتصادونو د نړيوالې منځنۍ کچې څخه د پام وړ زياته وده تجربه کړې. د لومړي کتار په هېوادونو کې موريتانيا چې د ودې اندازه يې ۱۹.۸٪ ده، انګولا ۱۷.۶٪، سوډان ۹.۶٪، موزمبيق ۷.۹٪ او مالاوي د ۷.۸٪ ودې په درلودلو سره دي. په نورو مخ پر وده هېوادونو کې راوانډا، موزمبيق، چاد، نيجر، بورکينا فاسو، ايتوپيا شامل دي. په هر حال، د زمبابوي، د کانګو ديموکراتيک جمهوريت، د کانګو جمهوريت او «برونډي» په ګډون د افريقا د ډېرې برخې وده ناهيلې کوونکې، منفي يا سسته ده. ډېرې نړيوالې ادارې په مخ پر وده افريقايي اقتصادونو کې پانګونې ته زياته لېوالتيا لري، په ځانګړي ډول په داسې حال کې چې افريقا د نړيوال اقتصادي سوړبازارۍ سره سره د لوړ اقتصاد کچه پر ځای ساتلې ده. په مخ پر وده نړۍ کې په افريقا کې د پانګونې عايد تر ټولو لوړ دی.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6522807.stm|title=African growth 'steady but frail'|date=2007-04-03|access-date=2017-09-12|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |title=Where We Work |url=http://www.usaid.gov/locations/sub-saharan_africa/sectors/eg/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312091146/http://www.usaid.gov/locations/sub-saharan_africa/sectors/eg/index.html |archive-date=12 March 2009 |access-date=17 March 2009 |website=www.usaid.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Africa's economic growth continues upward trend |url=http://en.afrik.com/article13716.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417200113/http://en.afrik.com/article13716.html |archive-date=17 April 2009 |access-date=2017-09-12 |website=en.afrik.com |publisher=Africa news, Maghreb news}}</ref><ref name="mckinsey.com">{{cite web |title=Lions on the move: The progress and potential of African economies &#124; McKinsey Global Institute &#124; Productivity, Competitiveness, & Growth &#124; McKinsey & Company |url=http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |access-date=2012-06-13 |publisher=Mckinsey.com |تاريخ الأرشيف=2012-06-18 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |url-status=dead |خونديځ نېټه=2012-06-18 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618142658/http://www.mckinsey.com/Insights/MGI/Research/Productivity_Competitiveness_and_Growth/Lions_on_the_move }}</ref> د ځينو نړيوالو ادارو له خوا په افريقا کې د اقتصادي پرمختګ په برخه کې د ليوالتيا لپاره په پورنو کې اسانتيا ته پاملرنه شوې ده. په ۱۹۹۶ز کال کې، ملګرو ملتونو د درندو پورونو لرونکي بې وزله هېواودنو له نوښت (HIPC) څخه مالي ملاتړ وکړ، کوم چې وروسته د پيسو نړيوال صندوق، نړيوال بانک او افريقايي پرمختيايي بانک د ګڼ اړخيز پور اسانتيا نوښت (MDRI) په توګه په غاړه واخيست. تر ۲۰۱۳ز کال پورې، دې نوښت دېرشو افريقايي هېوادونو ته تر يو حده د پورې اسانتيا ورکړې وه.<ref>{{Cite web |title=Multilateral Debt Relief Initiative - Questions and Answers |url=https://www.imf.org/external/np/exr/mdri/eng/index.htm |access-date=2022-01-07 |website=www.imf.org}}</ref><ref>{{cite web |date=10 January 2013 |title=Debt Relief Under the Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) Initiative |url=http://www.imf.org/external/np/exr/facts/hipc.htm |access-date=1 March 2013 |publisher=IMF}}</ref> == سرچينې == 92v1xlibxv0tloks7nedgf1nr1lfus3 0 63434 363681 355590 2026-05-03T04:11:53Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363681 wikitext text/x-wiki د اردن کلتور د عربي او اسلامي عناصرو پر بنسټ ولاړ دی. اردن د نړۍ د دریو لرغونو قارو د تقاطع په نقطه کې ځای لري، چې په دې سره یې جغرافیایي او د نفوس اړوند تنوع تر لاسه کړې ده. د کلتور د یادونې وړ عناصر یې دودیزه موسیقي، اردنۍ جامې اغوستنه، او له لوبو سره لېوالتیا شاملوي. په یادو لوبو کې فوټبال، بسکېټبال، او همدارنګه نورې لوبې لکه اس ځغلونه، توره وهنه، کراټه، لامبو وهنه او د مېز د سر تینس یا پینګ پانګ شامل دي. == مشهور کلتور یې == د اردن له ٪۹۰ څخه زیات نفوس د پلازمېنې عمان په ګڼ مېشته لوی ښار کې اوسېږي، چې په دې سره د اردن کلتور په نوموړي ښار باندې متمرکز کېږي. د راټولېدو او شپنیزو برنامو کلتور په عمان کې په ځانګړې توګه د ښار په لوېدیځو برخو کې موجود دی. عمان په پرله پسې توګه د سیمې یو له تر ټولو ازادو ښارونو څخه اعلانېږي. لوی مارکېټونه، د نړیوالو برنډونو پلورنځي او هوټلونه د عمان د ښاري ژوند په تېره بیا د ښار د لوېديځې برخې د ښاري ژوند مهم عناصر ګڼل کېږي. په انکلیسي ژبه افهام او تفهیم کېږي او ان تر دې چې د اردني عربۍ پر ځای ورباندې د اردني جګې طبقې د وګړو تر منځ خبرې کېږي. د دغه هېواد په سیاست او بهرنیو چارو باندې د پام وړ بهرنۍ اغېزې موجودې دي، سربېره پر دې، د څو کلونو راهیسې  له نږدې بهرنیو هېوادونو څخه یو زیات شمېر خلک عمان ته مهاجرت  کوي او او دغه ښار د خپل نوي کور په توګه نوموي. چې دغه ډول شرایطو له نړۍ سره د دې هېواد سوداګریزې اړیکې زیاتې کړې دي او د کلتور په بڼې کې یې بدلون راوړی دی. خواړه یې له چاپېره هېوادونو لکه مصر، لبنان، سوریې او [[تورکيه|ترکیې]] سره ګډې ځاګړنې لري. === رسنۍ === غیر چاپي رسنیو د اردن په کلتور کې مهمه ونډه لرلې ده. په ځانګړې توګه تلویزیوني خپرونو د لوړ کیفیت لوبېدنې او نوښتونو او د معاصرې عربي ټولنې له ننګونو او انتقاد څخه ډکو کیسو له امله پرمختګ کړی دی. په هر حال، چاپي رسنیو هم د اردن په کلتور کې په لویې پیمانې سره ونډه اخیستې ده. په ورځپاڼو کې د "الدستور" (قانون)  او "الرأی" (نظریه) ورځپاڼې شاملې دي کومې چې تر ټولو ډېرې لوستل کېدونکې عربي ورځپاڼې ګڼل کېږي. سربېره پردې، دا هېواد د اردن ټایمز (''The Jordan Times'') په نامه یوه انګلیسي- ژبې ورځپاڼه او د ستوري (''The Star'') په نامه یوه انګلیسي-ژبې اونیزه لري. === موسیقي === کلیوالي زجل سندرې، ورسره په څنګ کې پرمختللې شاعري چې له مجویز، تبلې، ارغول، عود، د رباب د ساز له تولې، او دایرې سره یو ځای ویلې کېږي، مشهورې دي. په دې وروستیو کو په اردن کې د څو مشهورو ډي جې ګانو او پاپ ستورو ځلېدنه لیدل شوې ده. === سینما === د اردن د فلم صنعت د اردن په هر ځای کې سینما ګانې لري. یواځیني اردني فلمونه ''كابتن (پیلوټ) أبو رائد'' او ''ذیب'' ګڼل کېږي. په هر ترتیب، نوموړي یواځیني هغه فلمونه دي چې په اردن کې جوړ شوي دي. د هالیووډ زیات شمېر فلمونه لکه د ''عربو لارنس'' او ''د اندیانا جونس او وروستنۍ صلیبي حمله'' د موقعیت په لحاظ په اردن کې فلمبرداري شوي دي. د ۲۰۱۰ز کال د تر ټولو غوره تصویر د اوسکار جایزې ګټونکی فلم ''د درد خزانه'' هم په اردن کې فلمبرداري شوی دی. ډېر راوروسته مارتین (۲۰۱۵ز کال)، د ډون لومړۍ برخه (۲۰۲۱ز کال)، علاء الدین (۲۰۱۹ز کال) او د ستورو د جنګونو ځینې برخې: ''نهمه برخه یا'' ''د سکای واکر پاڅون'' په اردن کې فلمبرداري شوې ده.<ref>{{cite web |date=6 February 2008 |title=Captain Abu Raed |url=https://www.imdb.com/title/tt1017428/ |website=IMDb}}</ref><ref>Shoup, John A. Culture and Customs of Jordan. Westport, CT: Greenwood, 2006. Print.</ref><ref>{{cite web |date=31 July 2009 |title=The Hurt Locker |url=https://www.imdb.com/title/tt0887912/ |website=IMDb}}</ref><ref>{{cite web |date=2 October 2015 |title=The Martian |url=https://www.imdb.com/title/tt3659388/ |website=IMDb}}</ref><ref>{{Citation|title=Star Wars: The Rise of Skywalker (2019) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt2527338/locations|access-date=2020-09-07}}</ref> === تلویزیون او سریالونه === د "مسلسلات" اصطلاح په ساده توګه د عربي اوږدو سریالونو په توګه ژباړل کېدی شي. اردن د کوچیانو یو شمېر سریالونه تولیدوي چې له اصلي وسایلو سره په بهر کې فلمبرداري کېږي. لوبغاړي له کوچیاني لهجې لرونکې محلي عربي لهجې څخه استفاده کوي تر څو د فلم کیسه لا اصلي او واقعي وښیي، په داسې حال کې چې په پراخې پیمانې سره د خبرو د درک لپاره یې د بهرنیو بانډه چیانو د لهجو ځینې اړخونه په نظر کې نیولې دي. دغه سریالونه په شام، د فارس په خلیج، عربي هېوادونو او د عراق په ځینو برخو کې مینه وال لري. د یادولو وړ سریالونه چې د دویمې نړیوالې جګړې نه لږ مخکې دورې په اړه دي، د دودیز کلیوالي ژوند په محور څرخېږي. دا ډرامې تر ډېره د پخواني او اوسني ژوند د طرزونو تر منځ پر کړکېچ او په نارینه محوره ژوند باندې د ټینګار او پکې د ښځو د ونډې په اړه دي. یوه بله کټګوري بیا د تاریخي ډرامو په اړه ده. د دغو نندارو موضوعات له اسلام څخه د مخکې اشعارو څخه نیولې بیا په افغانستان باندې د شوروي یرغل شاملوي. له دغو څخه زیات شمېر یې د شامي او خلیج د تلویزیون د پروډیوسرانو په واسطه چمتو شوې برنامې دي. له هغه ځایه چې پورته یاد شوي سریالونه په لویه پیمانه په عربي ژبې خبرې کوونکي په نښه کوي، اما یو لږ شمېر پروګرامونه په ځانګړې بڼه اردنیان په نښه کوي. د دغو نندارو تمایل د ننني عمان ښار په ټولنیزو او سیاسي موضوعاتو باندې راڅرخېدل دي.<ref>Shoup, John A. "Literature and Media." Culture and Customs of Jordan. Westport, CT: Greenwood, 2006. 45–54. Print.</ref> === نڅا === په اردن کې یوه لر تر ټولو مشهورو نڅا ګانو څخه دبكة نڅا ده. یاده نڅا ښایي له جنسیتي پلوه په جلا جلا ډول یا هم په ډله ییز ډول په ګډه سره تر سره کېږي. نڅا ګران په یو ردیف کې اوږه په اوږه سره درېږي، یو له بل سره لاس نیسي او یا د څنګ د دوو نڅاګرانو په اوږو باندې خپلې مټې ور اچوي، بیا په ډله ییز ډول په دایروي بڼه په داسې قدمونو سره حرکت کوي چې جفتکې وهي او ورسره پښې په منظم ډول درَزوي. ورسره مل موسیقي د نی (الناي) په نامه د ساز یوه وسیله، د طبل په نامه یو ډُوْل او د مېزمار په نامه د ساز یوه وسیله شاملوي. دغه ډله ییزه نڅا د بانډه چیانو او غیر بانډه چیانو تر منځ له شهرت څخه برخمنه ده او کله کله په ودونو کې هم تر سره کېږي.<ref>Shoup, John A. "Music and Dance." Culture and Customs of Jordan. Westport, CT: Greenwood, 2006. 109–116. Print.</ref> اردن همداراز د نړیوالې نڅا د تېرې پېړۍ د سبکونو تر اغېز لاندې راغلی دی. نوموړې اغېزې په عمان کې د باله نڅا څو سټوډیو ګانې، د نڅا صالونونه او همدارنګه د معاصرې نڅا یوه سیمه ییزه ډله شاملوي کومه چې په رسمیت پېژندل شوې او د سلطنت له ملاتړه څخه برخمنه ده.<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.pac.org.jo/ncca/index.php/en/dep-6/536-misk-dance-troupe |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210023728/http://www.pac.org.jo/ncca/index.php/en/dep-6/536-misk-dance-troupe |archive-date=10 December 2017 |access-date=9 December 2017 |df=dmy-all}}</ref> == لرغونپوهنه == په اردن کې د لرغونپوهنې مطالعات په ۱۹مه زېزدیزه پېړۍ کې د جوهان لودینګ بورخارد (Johann Ludwig Burckhardt) له خوا د پترا په کشف سره پیل شول. که څه هم د ۱۹مې زېږدیزې پېړۍ د لرغونپوهنې د مطالعاتو تر ټولو ډېر تمرکز په فلسطین باندې و، ځکه د بهرنیو لرغونوپوهانو پاملرنه هلته د شته انجیلي ساحو په تکثیر کې بوختتیا ته وه. په عمان ښار کې د لرغونو اثارو څانګه په ۱۹۲۳ز کال کې جوړه شوه، له هغې راهیسې په عمان، پېلا، ګدارا، اُم قیس، پترا، جرشا، کرک او الجوم کې کیندنې تر سره شوې دي. د تیږې د نوې دورې مجسمې په ۱۹۸۳ز کال کې د عین غزال په ماقبل التاریخي سیمه کې موندل شوې دي. د څلورمې زېږدیزې پېړۍ موزایک د نیبو د غره د موسی په څلي کې په یوه کلیسا کې موندل شوي دي؛ او بیزانسي موزایک د نیبو په غره او مدابه کې په بېلابېلو کلیسا ګانو کې موندل شوي دي. نور موزایک د اردن د دښتې په اوږدو کې په بېلابېلو قلعو کې موندل شوي دي چې لرغونتیا یې د اموي سلسلې خلافت ته رسېږي. دا ډول قلعې له قصر الحلباة ، حمام الصرخ، قصیر امراء، قصر خرانا، مشاتا او قصر التوبی څخه عبارت دي. د اردن د لرغونپوهنې موزیم په ۱۹۵۱ز کال کې په عمان کې تاسیس شو، او په پترا جراش مدابا او کرک کې هم موزیمونه جوړ شوي دي. همداراز د ۱۹۷۰ز کال راهیسې د امریکایي ختیځو څېړنو (ACOR) له خوا په اردن کې د لرغونو اثارو د کشفیاتو ملاتړ شوی دی. د ختیځو امریکایي څېړنو مرکز (ACOR) د لرغونپوهانو او انسان پېژندونکو کوربه توب کوي، روان نوي پیل شوي کشفیات تمویلوي او د سیمې اړوندو محصیلینو ته فیلوشیپونه چمتو کوي.<ref name="Grove">"Jordan, Hashemite Kingdom of." In The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture. Ed. Jonathan M. Bloom, Sheila S. Blair. Oxford Islamic Studies Online. 3 May 2012. <http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t276/e452>.</ref><ref>{{cite web |title=ACOR Jordan: Homepage |url=https://www.acorjordan.org/ |website=Acor Jordan }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ټولنه او دودونه == === مېلمه پالنه === د اردني کلتور له اساسي اړخونو څخه یو یې مېلمه پالنه ده چې مېلمنو ته د کوربنو له خوا وړاندې کېږي. دغه مېلمه پالنه ان تر دې چې د اردن په سړکونو باندې د تګ راتګ پر مهال احساسېږي، په داسې بڼه چې تقریباً هر ځای ته چې ځې، د اَهْلاً وَ سَهْلاً عبارت اورېدل کېږي. زاړه متلونه لکه لاندینی یو د اوږدې مودې لپاره د مېلمه پالنې د دود ښکارندویي کوي: "کوربه ته ښایي چې له مېلمه ووېرېږي ځکه کله چې هغه کښېني [او ستا ډوډۍ خوري] هغه یو مېلمه دی. کله چې هغه هغه پاڅېږي [او ستا له کوره وځي] نو هغه یو [[شاعر]] دی" ''(لازم المضیف یخاف من الضیف. لمّا یجلس هو ضیف، لمّا یقوم هو شاعِر)''.<ref name="Shyrock">Shryock, Andrew. "The New Jordanian Hospitality: House, Host, and Guest in the Culture of Public Display". Comparative Studies in Society and History , Vol. 46, No. 1 (Jan. 2004), pp. 35–62.</ref> == سرچينې == eyiqedx52qok2yy2lkhloj2h2oheti9 0 64267 363669 285500 2026-05-03T01:31:11Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363669 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}اډوارډ اوسبورن ویلسن (زوکړه د ۱۹۲۹ز کال د جون ۱۰مه ـــ مړینه د ۲۰۲۱ ز کال د ډسمبر ۲۶مه ) یو امریکایي بیولوژي پوه، طبیعت پوه او لیکوال و. د هغه تخصص په مایرمېکولوژۍ (myrmecology)، د مېږتونونو په پوهنه کې و. د ډېویډ اتېنبورو په حواله هغه د نړۍ مخکښ متخصص و. هغه ته د "مېږتانه سړي" لقب ورکړل شوی و.<ref name="wpost">{{cite news|title=Edward O. Wilson, Harvard naturalist often cited as heir to Darwin, dies at 92|author=Sullivan, Patricia|newspaper=[[The Washington Post]]|date=December 27, 2021}}</ref><ref name="ABC-AP-20211227">{{cite news|url=https://abcnews.go.com/Technology/wireStory/edward-wilson-biologist-ant-man-dead-92-81954865|title=Edward O. Wilson, biologist known as 'ant man,' dead at 92|agency=Associated Press|publisher=ABC News|date=December 27, 2021}}</ref><ref name="Obit-Guardian">{{cite web |author=Georgina Ferry |date=6 January 2022 |title=Edward O Wilson obituary: US biologist and champion of biodiversity who specialised in the study of ants and was regarded as a modern-day Charles Darwin |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jan/06/edward-o-wilson-obituary |access-date=8 February 2022 |work=[[The Guardian]]}}</ref> ویلسن له چاپېریال څخه د هغه د ملاتړ او د دیني او اخلاقي موضوعاتو سره په تړاو د هغه د سیکولرو او ډئېستو (خدای پالو) نظریو له امله د ټولنیزې بیولوژۍ د پلار او د ژواک د تنوع پلار بلل شوی دی. د چاپېریال پوهنې په تیورۍ کې د هغه له ونډې اخیستنې څخه د ټاپو ګانو د بایوجغرافیې تیوري (چې د ریاضیکي چاپېریال پوه مک ارتر سره یې په ګډه وړاندې کړې ده)، کومه چې د محفوظې ساحې د طرحې او همدارنګه د ستیفن پي. هبل د ژواک د تنوع د متحدې شوې طبیعي تیورۍ لپاره د بنسټ په توګه وکارول شوه. <ref name="Father of Biodiversity">{{cite news|last=Becker|first=Michael|title=MSU presents Presidential Medal to famed scientist Edward O. Wilson|url=http://www.montana.edu/news/7071/msu-presents-presidential-medal-to-famed-scientist-edward-o-wilson|access-date=May 9, 2014|newspaper=MSU News|date=April 9, 2009|archive-date=May 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512222148/http://www.montana.edu/news/7071/msu-presents-presidential-medal-to-famed-scientist-edward-o-wilson|url-status=dead}}</ref><ref name="cnn">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|year=2001|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/americasbest/science.medicine/pro.eowilson.html|title=Lifetime achievement: E.O. Wilson|publisher=[[CNN]]|access-date=November 8, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061014091550/http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/americasbest/science.medicine/pro.eowilson.html|archive-date=October 14, 2006}}</ref> وېلسن چې د هاروارډ پوهنتون د اورګانېزمي او تکاملي بیولوژۍ د څانګې لپاره  د پېلېګرینو پوهنتون په حشره پوهنه څانګه کې ویاړلی څېړنیز متقاعد پروفیسور، او د شکمنو څېړنو د کمېټې یو غړی و. سویډني سلطنتي اکادمۍ ویلسن ته د کرافورډ جایزه اعطا کړې ده. هغه ته د وګړ پالنې د نړیوالې اکادمۍ له لوري د وګړ پال لقب ورکړل شوی دی. هغه د غیر تخیلي عامه اثارو پولتیزر جایزه دوه ځله ګټلې ده (چې یو ځل په ۱۹۷۹ز کال کې ''د انسان طبیعت'' اثر لپاره، او دویمه یې په ۱۹۹۱ز کال کې د ''مېږتانه'' اثر لپاره وه) او د نیو یارک ټایمز ښه پلور لرونکو مقالو لکه ''د ځمکې ټولنیزې فتحې''، یوه ''ځوان ساینس پوه ته د لیکونو'' او ''د انسان د وجود معنا'' مقالو لیکوال و.<ref>{{cite web |date=February 12, 2014 |title=E.O. Wilson advocates biodiversity preservation |url=http://www.dukechronicle.com/articles/2014/02/12/eo-wilson-advocates-biodiversity-preservation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725065536/http://www.dukechronicle.com/articles/2014/02/12/eo-wilson-advocates-biodiversity-preservation |archive-date=July 25, 2015 |access-date=April 23, 2014 |publisher=Duke Chronicle}}</ref><ref>{{cite web |title=Natural Connections > Edward Wilson Bio |url=http://www.metrokc.gov/dnrp/swd/naturalconnections/edward_wilson_bio.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002082419/http://www.metrokc.gov/dnrp/swd/naturalconnections/edward_wilson_bio.htm |archive-date=October 2, 2008 |access-date=December 6, 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=E. O. Wilson biography |url=http://alabamaliterarymap.org/author.cfm?AuthorID=16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208080544/http://alabamaliterarymap.org/author.cfm?AuthorID=16 |archive-date=December 8, 2010 |access-date=April 23, 2014 |publisher=AlabamaLiteraryMap.org}}</ref><ref name="CowlesG">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2012-05-06/hardcover-nonfiction/list.html|work=[[The New York Times]]|first=Gregory|last=Cowles|title=Print & E-Books}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hoffman |first1=Jascha |date=March 25, 2013 |title=Advice to Researchers and Reanimating Dead Mice |url=https://www.nytimes.com/2013/03/26/science/advice-to-researchers-and-reanimating-dead-mice.html |url-access=limited |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2013/03/26/science/advice-to-researchers-and-reanimating-dead-mice.html |archive-date=January 1, 2022 |access-date=November 21, 2020 |website=The New York Times}}{{cbignore}}</ref> == د ژوند لومړني وختونه == اډوارډ اوسبورن ویلسن د ۱۹۲۹ز کال د جون په ۱۰مه نېټه، د اینېز لینېت فریمن او اډوارډ اوسبورن ویلسن د یوازینې ماشوم په توګه د الاباما په بیرمینګهام کې زیږېدلی دی. د هغه د خپل ځان د ژوندلیک ''طبیعت پال'' له مخې، نوموړی د متحده ایالاتو په سوېل کې د الاباما د موبایل او د فلوریډا د پېنساکولا په ګډون په بېلابېلو ښارونو کې رالوی شوی دی. هغه د خپل عمر له لومړیو څخه، له طبیعي تاریخ سره لېوالتیا درلوده. د هغه پلار یو د شرابو معتاد و چې بالاخره یې ځان وژنه وکړه. د هغه مور او پلار هغه ته اجازه ورکړې وه تر څو کور ته تورې کونډې غڼې راوړي او په  دالان کې یې وساتي. کله چې هغه ۷ کلن و مور او پلار یې طلاق واخیست<ref name="nytobit">{{Cite news|last=Zimmer|first=Carl|author-link=Carl Zimmer|date=December 27, 2021|title=E.O. Wilson, a pioneer of evolutionary biology, dies at 92|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/27/science/eo-wilson-dead.html|access-date=December 27, 2021|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite book|last=Wilson|first=Edward O.|year=2006|title=Naturalist|title-link=Naturalist (book)|isbn=1-59726-088-6|location=Washington, D.C.|oclc=69669557|page=[[iarchive:naturalist0000wils/page/52/mode/1up|52]]}}</ref><ref name="last">{{Cite news|last1=Olsen|first1=Erik|last2=Gorman|first2=James|last3=Stein|first3=Robin|date=December 27, 2021|title=Video: The Last Word: E.O. Wilson|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/video/obituaries/1194834030869/last-word-e-o-wilson-obituary.html|access-date=January 17, 2022|issn=0362-4331}}</ref> په هماغه کال کې چې د وېلسن مور او پلار طلاق واخیست، هغه د کب نیونې په یوه پېښه کې په یوه سترګه ړوند شو. هغه د څو ساعتونو لپاره وکړېد، اما د کبانو نیولو ته یې ادامه وکړه. هغه کوم شکایک ونکړ ځکه له کوره د بهر پاتې کېدلو څخه یې ښه نه راتلل. هغه د طبي درملنې لپاره هڅه ونکړه. څو میاشتې وروسته، د هغه د ښۍ سترګې کسی د یوې پردې په واسطه تت شو. نوموړی د پنساکولا روغتون ته ولاړ تر څو خپله عدسیه ایسته کړي. ویلسن د خپل ځان په ژوند لیک کې لیکي چې، "عملیات د ۱۹مې زېږدیزې پېړۍ یو وحشتناکه تجربه وه. وېلسن د خپلې چپې سترګې پوره لید بېرته په لاس راوړ، چې د لید ساحه یې ۲۰/۱۰ وه. د لید د ۲۰/۱۰ ساحې درلودلو هغه د دې جوګه کړ تر څو "کوچینیو شیانو" ته ځیر شي: "زما پام به له نورو ماشومانو څخه زیات مېږیانو او پتنګانو ته اوښت، او په اتوماتیکه بڼه مې ورسره لېوالتیا پیدا شوه. "<ref name=":1">{{Cite book|title=Naturalist|last=Wilson|first=Edward O.|publisher=Island Press [for] Shearwater Books|year=2006|isbn=1-59726-088-6|location=Washington, D.C.|oclc=69669557}}</ref> که څه هم هغه خپل ستریوسکوپیک لید (stereoscopic vision) له لاسره ورکړی و، اما بیا یې هم کولی شول تر څو د کوچینیو حشراتو په بدن باندې نازکې نښې او وېښتان وویني. په نوموړي کې د تي لرونکو او مرغانو د تشخیصولو رالږ شوې وړتیا هغه دې ته وهڅاوه تر څو په حشراتو باندې تمرکز وکړي.<ref name=":1" /> په نهه کلنۍ کې، ویلسن په واشنګټن ډي سي کې په راک کریک پارک کې خپل سفرونه پیل کړل. هغه د حشراتو په راټولولو پیل وکړ او له پتنګانو سره یې ځانګړې علاقه پیدا کړه. هغه به پتنګان له جارو ګانو، د بالا پوښ د کوټ بندونو او د پنیر کڅوړو څخه د جوړو شوو جالونو په واسطه  نیول. دغو سفرونو ته تګ له مېږیانو سره د ویلسن د لېوالتیا سبب شو. هغه په خپل ژوند لیک کې تشرېح کړي دي چې هغه څرنګه یوه ورځ د یوې ورستې شوې ونې پوستکی راجلا کړ او سیترونېلا مېږیان یې ترې لاندې وموندل. هغه کارګر مېږیان چې ده هلته وموندل لنډي، چاغ، ځلاند زېړ وو، او له ځانه یې یو قوي لیمویي بوی خپراوه. وېلسن ویلي دي چې یادې پېښې په ده باندې یو ښکاره او پایېدونکی اغېز پرېښود. هغه همداراز د عقاب څېړنیزه جایزه وګټله او خپلې ډلې د هلکانو د طبیعت د دوبني څېړنیز کمپ مشري یې په غاړه واخیسته. په ۱۸ کلنۍ کې، هغه له دې موخې سره چې غوښتل یې یو حشره پوه شي، د مچانو په ټولولو پیل وکړ، خو د حشراتو د نیولو د الاتو د کمښت له امله چې د دویمې نړیوالې جګړې له امله رامنځته شوی و، هغه اړ شو تر څو مېږیانو ته پام ورواړوي، کوم چې په کوچینیو بوتلونو کې ساتل کېدی شول. ویلسن د ماریو آر. سمېت په هڅوونه، چې په واشنګټن کې د طبیعي تاریخ په ملي موزیم  کې یو مېږتون پېژندونکی و، د الاباما د ټولو مېږیانو سروې پیل کړه. دغې مطالعې نوموړی د دې جوګه کړ تر څو په متحده ایالاتو کې د موبایل ښار بندر ته څېرمه د اور د مېږیانو لومړنۍ کالوني راپور کړي،. ویلسن ویلي دي چې هغه د ښوونځي د ۱۱ کلونو په اوږدو کې له ۱۵ تر ۱۶ ښوونځي تبدیل کړي دي.<ref name=":1" /><ref>{{cite book|last1=Buhs|first1=Joshua Blu|title=The Fire Ant Wars: Nature, Science, and Public Policy in Twentieth-Century America|date=2004|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-07981-3|pages=32–34}}</ref> == زده کړې == ویلسن د دې لپاره چې ښایي ونشي کولی تر څو په یو پوهنتون کې د داخلې فیس تادیه کړي، او په دې موخه یې چې د خپلو زده کړو لپاره مالي ملاتړ ومومي، هڅه وکړه چې ځان د متحده ایالاتو په اردو کې شامل کړي. هغه د خپلو سترګو د نا سم لید له امله د ارودو په ازموینه کې ناکام پاتې شو، اما له هر څه وروسته، هغه وکولی شول چې د الاباما په پوهنتون کې نوم لیکنه وکړي، او خپل د لېسانس او ماسترۍ سندونه یې په ۱۹۵۰ له هغه ځایه تر لاسه کړل. ویلسن په ۱۹۵۱ز کال کې هاروارډ پوهنتون ته تبدیل شو.<ref name=":12">{{Cite book|title=Naturalist|last=Wilson|first=Edward O.|publisher=Island Press [for] Shearwater Books|year=2006|isbn=1-59726-088-6|location=Washington, D.C.|oclc=69669557}}</ref> څرنګه چې هغه ته د هاروارډ د محصلینو په ټولنه کې ځای ورکړل شو، نو کولی یې شول تر څو له سمندرونو ورهاخوا سفرونه وکړي، تر څو د کیوبا او مکسیکو د مېږیانو بېلابېلې نوعې راټولې کړي او د استرالیا، نوې ګیانا، فیجي، نوې کالېدونیا او سریلانکا په ګډون د ارام سمندر سوېل ته سفرونه وکړي. هغه په ۱۹۵۵ز کال کې خپل د دوکتورا سند تر لاسه کړ او له ارېن کېلي سره یې واده وکړ.<ref name="Academy of Achievement">{{cite web |title=Edward O. Wilson biography and interview |url=https://www.achievement.org/achiever/edward-o-wilson-ph-d/#interview |website=www.achievement.org |publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref><ref name="contempauthors">{{cite book|editor1-last=Fuller|editor1-first=Amy Elisabeth|year=2011|chapter=Edward O. Wilson|title=Contemporary Authors|title-link=Contemporary Authors|volume=211|pages=[[iarchive:contemporaryauth0211unse/page/432/mode/1up|432–437]]|publisher=[[Gale (publisher)|Gale]]|isbn=978-1-4144-6167-0|oclc=755975998|issn=0275-7176|chapter-url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wilson-edward-o-1929-edward-osborne-wilson}}</ref> == حرفه == له ۱۹۵۶ز کال څخه تر ۱۹۹۶ز کال پورې، ویلسن د هاروارډ د تدریسي هیئت یوه برخه و. نوموړي د مېږیانو د طبقه بندي کوونکي په توګه پیل وکړ او د هغوی په مېکرو تکامل باندې د پوهېدو لپاره یې، او دا چې مېږیان له چاپېریالي ناخوالو څخه په تېښته او  نویو استوګنځایونو ته په تګ سره، څرنګه نویو نوعو ته انکشاف کوي، کار وکړ.<ref name="Academy of Achievement2">{{cite web |title=Edward O. Wilson biography and interview |url=https://www.achievement.org/achiever/edward-o-wilson-ph-d/#interview |website=www.achievement.org |publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref> ویلسن له ویلیام اچ. بوسېرت سره په ګډه، د حشراتو د اړیکې نیونې د نښو نښانو پر بنسټ د فېرومونونو یوې طبقه بندۍ ته پراختیا ورکړه. په ۱۹۶۰مه زېږدیزه لسیزه کې، هغه له ریاضي پوه او اېکولوژېست رابرت مک ارتر سره په ګډه د نوعو د تعادل تیورۍ ته په پراختیا ورکولو کې هلې ځلې وکړې. په ۱۹۷۰یمه زېږدیزه لسیزه کې هغه او دنیال اس. سیمبرلاف دغه تیوري د فلوریډا کیز (Florida Keys) د ګڼو ونو په ټاپو ګانو کې وازمویله. دوی د حشراتو ټولې نوعې له منځه یوړې او د نویو نوعو په واسطه یې د نوي نفوس مشاهده وکړه. د ویلسن او مک ارتر کتاب ''د ټاپو د بایوجغرافیې تیوري'' د چاپېریال پوهنې په یو ستندرد متن باندې بدل شو.<ref name="chambers1989">{{Cite book|title=Chambers Concise Dictionary of Scientists|year=1989|publisher=[[Chambers (publisher)|Chambers]]|isbn=1-85296-354-9|oclc=20820593|pages=[[iarchive:chambersconcised00mill/page/405/mode/1up|405–406]]}}</ref><ref>{{Cite book|editor1-last=Vandenbergh|editor1-first=John|editor-link1=John Vandenbergh|url=https://books.google.com/books?id=PUpYID8Rc3UC|title=Pheromones and Reproduction in Mammals|date=December 2, 2012|orig-year=1983|publisher=Elsevier|isbn=978-0-323-15651-6|language=en|doi=10.1016/B978-0-12-710780-6.X5001-8|page=254}}</ref> په ۱۹۷۱ز کال کې، هغه ''د حشراتو ټولنې'' کتاب خپور کړ، په کوم کې یې چې تر یو شان تکاملي فشار لاندې د حشراتو او نورو حیواناتو د چلند د اغېزمنېدو په اړه استدلال کړی و. په ۱۹۷۳ز کال کې، ویلسن د هاروارډ د پوهنتون د مقایسوي زولوجۍ د حشره پوهنې څانګې چارسمبالی وټاکل شو. په ۱۹۷۵ز کال کې، هغه د ټولنیزې بیولوژۍ کتاب ''نوی ترکیب ( The New Synthesis)'' خپور کړ چې د ملا تیر لرونکو حیواناتو پر وړاندې او په وروستي فصل کې یې د انسانانو په پر وړاندې د حشراتو د چلند تیوري ګانې پکې پلې کړې وې<ref name="mooredecker2008">{{Cite book|last1=Moore|first1=Randy|last2=Decker|first2=Mark D.|chapter=Edward O. Wilson (b. 1929)|title=More than Darwin: An Encyclopedia of the People and Places of the Evolution-Creationism Controversy|year=2008|isbn=978-0-313-34155-7|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|oclc=177023758|pages=[[iarchive:morethandarwinen0000moor/page/371/mode/1up|371–373]]}}</ref> == سرچينې == f5rc845g27b1z400oi21gmdbtdcfnqk 0 64390 363668 363594 2026-05-03T01:23:08Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363668 wikitext text/x-wiki Anglosphere د انګلیسي ژبو هېوادونو هغه ډله ده، چې له انګلستان سره تاریخي او کلتوري اړیکې لري او نن ورځ نږدې سیاسي، ډیپلوماتیکې او پوځي همکارۍ هم لري. دغه راز انګلوسفېر کې ټول هغه هېوادونه نه دي شامل چیرې چې انګلیسي په کې رسمي ژبه ده، نو ځکه انګلوسفېرد انګلیسي خبرې کولو مترادف نه دی، که څه هم معمولا Anglosphere کې شامل ټول هېوادونه یو وخت د برتانوي سترواکۍ برخه وه. <ref>{{Cite web |title=Definition of ANGLOSPHERE |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Anglosphere |website=www.merriam-webster.com}}</ref><ref>{{cite web |title=ANGLOSPHERE English meaning |url=https://www.lexico.com/en/definition/anglosphere |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126151436/https://www.lexico.com/en/definition/anglosphere |archive-date=26 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=ANGLOSPHERE - Definition and synonyms of Anglosphere in the English dictionary |url=https://educalingo.com/en/dic-en/anglosphere |website=educalingo.com}}</ref><ref>{{cite web |title=The Anglosphere and its Others: The 'English-speaking Peoples' in a Changing World Order – British Academy |url=https://www.britac.ac.uk/events/anglosphere-and-its-others-english-speaking-peoples-changing-world-order |website=British Academy}}</ref> چې د پرمختللو هېوادونو په ډله کې کې معمولا استرالیا، کاناډا، نیوزیلینډ، انګلستان او متحده ایالات د اصلي انګلوسفېر په نوم یادیږي. دغه راز دغه اصطلاح کې ایرلینډ او تر یوې اندازې پورې مالټا او د کارابین دولت مشترک المنافع هېوادونو   لکه انټیګوا او باربودا، بهاماس، بارباډوس، بیلیز، ډومینیکا، ګریناډا، ګیانا، جمیکا، سینټ کیټس او نیویس، سینټ لوشیا، سینټ وینسنټ، ګریناډینز او ټرینیډاډ او ټوباګو هم شامل دي.<ref name="ukandeu">{{cite web |date=11 May 2018 |title=In the shadows of empire: how the Anglosphere dream lives on – UK in a changing Europe |url=http://ukandeu.ac.uk/in-the-shadows-of-empire-how-the-anglosphere-dream-lives-on/}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Mycock |first1=Andrew |last2=Wellings |first2=Ben |title=Beyond Brexit: 'Global Britain' looks to the emerging Anglosphere for new opportunities |url=http://theconversation.com/beyond-brexit-global-britain-looks-to-the-emerging-anglosphere-for-new-opportunities-77562 |website=The Conversation}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Anglosphere: Past, present and future |url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/anglosphere-past-present-and-future |website=The British Academy}}</ref><ref name="whatisanyway">{{Cite web |date=8 November 2019 |title=What is the Anglosphere, Anyway? |url=https://pedestrianobservations.com/2019/11/08/what-is-the-anglosphere-anyway/}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.sup.org/books/title/?id=18744|title=The Anglosphere: A Genealogy of a Racialized Identity in International Relations &#124; Srdjan Vucetic|first=Stanford University|last=Press|website=www.sup.org|year=2011|publisher=Stanford University Press|isbn=9780804772242}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2020 |title=Getting Real About the Anglosphere |url=https://lawliberty.org/getting-real-about-the-anglosphere/}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 December 2016 |title=Five reasons the Anglosphere is more than just a romantic vision – but has real geopolitical teeth |url=https://www.cityam.com/five-reasons-anglosphere-more-than-just-romantic-vision-but/ |website=CityAM}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Mycock |first1=Andrew |last2=Wellings |first2=Ben |title=The UK after Brexit: Can and Will the Anglosphere Replace the EU? |url=https://www.cicerofoundation.org/wp-content/uploads/Mycock_and_Wellings_The_UK_After_Brexit.pdf}}</ref><ref name="whatisanyway2">{{Cite web |date=8 November 2019 |title=What is the Anglosphere, Anyway? |url=https://pedestrianobservations.com/2019/11/08/what-is-the-anglosphere-anyway/}}</ref><ref name="Anglosphere Prison">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/nov/03/the-guardian-view-on-languages-and-the-british-brexit-and-an-anglosphere-prison|title=The Guardian view on languages and the British: Brexit and an Anglosphere prison – Editorial|last=Editorial|date=3 November 2017|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/f30b22d0-703f-11e4-bc6a-00144feabdc0|title=Which way is Ireland going?|website=Financial Times|date=21 November 2014|last1=Kuper|first1=Simon}}</ref>{{sfn|Lloyd|2000}} د عامه افکارو څېړنو ښودلې چې په نړۍ کې د انګلوسفېر په پنځو اصلي هېوادونو کې خلک په دوامداره توګه خپل هیوادودنه د مهمو متحدین په توګه درجه بندي کوي. دغه راز د انګلوسفېرهېوادونو ترمنځ اړیکې په دودیز ډول ګرمې دي. همدارنګه د استرالیا او نیوزیلینډ؛ متحده ایالاتو او کاناډا؛ او د متحده ایالاتو او انګلستان ترمنځ دوه اړخیزې ملګرتیاوي په نړۍ کې ترټولو بریالي ملګرتیاوې بلل کېږي.<ref>{{cite news|last=Katz|first=Josh|date=3 February 2017|title=Which Country Is America's Strongest Ally? For Republicans, It's Australia|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/02/03/upshot/which-country-do-americans-like-most-for-republicans-its-australia.html}}</ref><ref>{{cite web |title=YouGov – Who do the British regard as allies? |url=https://yougov.co.uk/news/2015/10/14/who-do-british-regard-allies/ |website=YouGov: What the world thinks |لاسرسي-نېټه=2022-09-20 |خونديځ نېټه=2022-09-20 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220920175504/https://yougov.co.uk/news/2015/10/14/who-do-british-regard-allies/ |url-status=dead |access-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920175504/https://yougov.co.uk/news/2015/10/14/who-do-british-regard-allies/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=While 60% of Canadians Consider U.S.A. Canada's Closest Friend and Ally, Only 18% of Americans Name Canada As Same - 56% Instead Name Britain |url=https://www.ipsos.com/en-ca/news-polls/while-60-canadians-consider-usa-canadas-closest-friend-and-ally-only-18-americans-name-canada-same |website=Ipsos}}</ref><ref name="LowyAus">{{cite web |year=2018 |title=Poll |url=https://www.lowyinstitute.org/publications/2018-lowy-institute-poll |publisher=Lowy Institute}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Trans-Tasman Relationship: A New Zealand Perspective |url=http://www.australianreview.net/journal/v2/n1/goff.pdf}}</ref><ref>{{cite web |date=9 March 2016 |title=U.S. and Canada: The World's Most Successful Bilateral Relationship |url=https://www.realclearworld.com/articles/2016/03/09/us_and_canada_the_worlds_most_successful_bilateral_relationship_111753.html |work=RealClearWorld}}</ref><ref>{{cite journal|last=Marsh|first=Steve|date=1 June 2012|title='Global Security: US–UK relations': lessons for the special relationship?|journal=Journal of Transatlantic Studies|volume=10|issue=2|pages=182–199|doi=10.1080/14794012.2012.678119|s2cid=145271477}}</ref> == کلتور او اقتصاد == د انګلوسفېرهېوادونه د خپلو تاریخي اړیکو له امله ډېری کلتوري ځانګړتیاوې لري. د انګلوسفېرډیری هیوادونه د مدني قانون پر ځای د عام قانون له لارې د قانون حاکمیت تعقیبوي او د نورو سیاسي نظامونو په پرتله له مقننه خونو سره د ډیموکراسۍ ملاتړی کوي او دغه راز شخصي ملکیت د اساسي قانون له خوا خوندي کېږي.<ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.uscis.gov/sites/default/files/USCIS/Office%20of%20Citizenship/TaskForceonNewAmericansReport.pdf|title=Building an Americanization Movement for the Twenty-first Century: A Report to the President of the United States from the Task Force on New Americans|author=Michael Chertoff|display-authors=etal|year=2008|isbn=978-0-16-082095-3|location=Washington D.C.}}</ref><ref>{{Cite web |title=The World Factbook - Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |archive-date=10 May 2013 |access-date=2019-10-29 |website=www.cia.gov}}</ref> د انګلوسفېر په پنځو اصلي هېوادونو کې د بازار ازادۍ خورا ډېره ده، ځکه چې ټول پنځه هېوادونه د انګلو-سیکسون اقتصادي ماډل کې سره شریک دي، چې ازاد بازار هغه سرمایه دارۍ نظام دی چې په ۱۹۷۰ لسیزه کې د شیکاګو د اقتصاد ښوونځي پر بنسټ په ۱۸مه پېړۍ کې له انګلستان نه سرچینه اخیستې وه. همدارنګه د نیویارک، لندن، لاس انجلس، سیډني او ټورنټو په څېر ښارونه کې، نړیوال کېدو ته لیوالتیا په مالي بازارونو او نړیوال اقتصاد باندې د پام وړ اغېزې درلودې. دغه راز نړیوال کلتور د متحده ایالاتو او انګلستان له خوا خورا ډېر اغېزمن شوی دی. <ref>{{Cite book|title=Development models, globalization and economies : a search for the Holy Grail?|author=Kidd, John B.|author2=Richter, Frank-Jürgen|publisher=Houndmills, Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan|year=2006|isbn=978-0230523555|oclc=71339998}}</ref><ref name=":22">{{Cite book|url=https://www.uscis.gov/sites/default/files/USCIS/Office%20of%20Citizenship/TaskForceonNewAmericansReport.pdf|title=Building an Americanization Movement for the Twenty-first Century: A Report to the President of the United States from the Task Force on New Americans|author=Michael Chertoff|display-authors=etal|year=2008|isbn=978-0-16-082095-3|location=Washington D.C.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Cities Index 2019 |url=https://www.atkearney.com/global-cities/2019 |website=A.T. Kearney}}</ref> == تعریف == د انګلوسفېراصطلاح په لومړي ځل په ۱۹۹۵ز کال کې د علمي افسانې لیکوالو نیل سټیفنسن له خوا د خپل کتاب The Diamond Age کې رامنځته شوې، خو په روښانه ډول تعریف شوی نه و. وروسته  جان لویډ دا اصطلاح په ۲۰۰۰ز کال کې تصویب کړه او دا یې د انګلیسي ژبې هېوادونو لکه انګلستان، متحده ایالات، کاناډا، استرالیا، نیوزیلنډ، ایرلنډ، سویلي افریقا او ویسټ انډیز په توګه تعریف کړه. د Merriam-Webster قاموس انګلوسفېرد « نړۍ هغه هېوادونو لپاره کاروي چې انګلیسي ژبه او کلتوري ارزښتونه په کې غالب وي».<ref>* {{Cite book|last=Merriam-Webster Staff|year=2010|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/anglosphere|chapter=Anglosphere|title=Merriam-Webster Online Dictionary}}</ref>{{sfn|Lloyd|2000}} === اصلي انګلوسفېر === په انګلوسفېرکې پنځه اصلي هېوادونه (اسټرالیا، کاناډا، نیوزیلینډ، انګلستان او متحده ایالات) چې ټول پرمختللي هېوادونه دي او له یو بل سره نږدې کلتوري، ډیپلوماټیکي او پوځي اړیکې لري.دغه راز دا هېوادونه ټول د لاندې پروګرامونو غړیتوب لري لکه: {{sfn|Bennett|2004|p=80}}{{sfn|Lloyd|2000}}<ref name="legrand">{{cite journal|title=Transgovernmental Policy Networks in the Anglosphere|first=Tim|last=Legrand|date=1 December 2015|journal=Public Administration|volume=93|issue=4|pages=973–991|doi=10.1111/padm.12198}}</ref><ref>{{cite journal|title=Elite, exclusive and elusive: transgovernmental policy networks and iterative policy transfer in the Anglosphere|first=Tim|last=Legrand|date=22 June 2016|journal=Policy Studies|volume=37|issue=5|pages=440–455|doi=10.1080/01442872.2016.1188912|s2cid=156577293}}</ref> * د  ABCANZ پوځونه * د هوا او فضا د مداخلې شورا (هوايي ځواکونه) * AUSCANNZUKUS (سمندري بیړۍ) * پنځم سرحد * د الکترونیکي مخابراتو ګډ بورډ (برقی ارتباطات) * د پنځو هېوادونو کنفرانس * د پنځو هېوادونو پاسپورت ګروپ * د تخنیکي همکارۍ پروګرام (ټیکنالوژي او ساینس) * د UKUSA تړون (د سیګنال معلومات). د سیاسي سیسټمونو له اړخه کاناډا، اسټرالیا، نیوزیلینډ او انګلستان دویمه الیزابت د حکومت د مشرې په توګه ګڼل شوی او د ویسټ منسټر پارلماني سیسټم کاروي. ډېری لوی هېوادونه د لومړي او وروستني ټاکنیز سیسټمونه لري، که څه هم استرالیا او نیوزیلینډ خپل سیسټمونه تعدیل کړي او د انګلستان په ځینو ټاکنو کې نور سیسټمونه هم کارول کېږي. دغه راز د انګلوسفېرډېری لوی هېوادونه د دوو لویو ګوندونو تر واک لاندې سیاست لري. == نظر پوښتنې == د YouGov له خوا د ۲۰۲۰ز کال یوې نظرپوښتنې څرګنده کړه چې د انګلوسفېر نور څلور هېوادونه د امریکایانو له خوا د ۱۰ ترټولو مثبت لیدل شوي هیوادونو نه وو، په ټولپوښتنه کې یوازې د متحده ایالاتو نه وروسته استرالیا او کاناډا درجه بندي کوي. دغه راز د YouGov له خوا د ۲۰۲۰ز کال یوې بلې نظرپوښتنې وموندله چې نیوزیلینډ، کاناډا او اسټرالیا د برتانیا له خوا خورا مثبت هېوادونه په توګه ګڼل شوي دي.<ref>{{Cite web |title=What countries do Americans like most? &#124; YouGov |url=https://today.yougov.com/topics/travel/articles-reports/2020/10/26/what-countries-do-americans-most |website=today.yougov.com |access-date=2022-09-20 |archive-date=2021-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515020905/https://today.yougov.com/topics/travel/articles-reports/2020/10/26/what-countries-do-americans-most |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=New Zealand is Britons' favourite country &#124; YouGov |url=https://yougov.co.uk/topics/travel/articles-reports/2020/10/26/new-zealand-britons-favourite-country |website=yougov.co.uk |access-date=2022-09-20 |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205213020/https://yougov.co.uk/topics/travel/articles-reports/2020/10/26/new-zealand-britons-favourite-country |url-status=dead }}</ref>  د Lowy انسټیټیوټ له خوا د ۲۰۱۸ز کال نظرپوښتنې په ورته ډول وموندله چې نیوزیلینډ، کاناډا او انګلستان هغه درې هېوادونه وو چې اسټرالیا  په وړاندې یې خورا مثبت نظر درلود. همدارنګه په ۲۰۲۰ز کال کې د دوی د سروې په پایله کې  بیا کاناډا او انګلستان په لومړي سر کې ځای پر ځای شوی و. دغه راز د مکډونالډ-لاوریر انسټیټیوټ له خوا د ۲۰۲۰ز کال نظرپوښتنې وموندله چې اسټرالیا په وراندې کاناډایانو مثبت نظر درلود. همدارنګه په ۲۰۱۹ز کال کې د Pew څیړنیز مرکز سروې ښیې، چې لوی شمېر کاناډایان او اسټرالیایان متحده ایالات د خپل هېواد ترټولو نږدې متحد په توګه ګڼلی.<ref>{{Cite web |last=Institute |first=Lowy |title=Feelings towards other nations |url=https://poll.lowyinstitute.org/themes/feelings-towards-other-nations/ |website=Lowy Institute Poll 2020}}</ref><ref>{{Cite web |title=2018 Lowy Institute Poll |url=https://www.lowyinstitute.org/publications/2018-lowy-institute-poll |website=www.lowyinstitute.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Canada's Role in the World – Part One: A Macdonald-Laurier Institute poll (November 2020) |url=https://macdonaldlaurier.ca/files/pdf/Canada_Role_in_the_World_Part_One.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |title=Canada viewed as positive influence by other countries: poll |url=https://vancouversun.com/news/staff-blogs/canada-viewed-as-a-positive-influence-by-other-countries-globescan |website=vancouversun}}</ref><ref>{{Cite web |title=Countries where the U.S. is seen as top ally |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/12/05/u-s-is-seen-as-a-top-ally-in-many-countries-but-others-view-it-as-a-threat/ |publisher=[[Pew Research]]}}</ref> ==== CANZUK ==== د انګلوسفېر یوه  فرعي برخه چې د CANZUK (له کاناډا، استرالیا، نیوزیلینډ او انګلستان نه جوړه شوې ده) په نوم پیژندل کیږي د هېوادونو تر منځ د خوښې درجه خورا مثبته ده، چې د CANZUK غړي د ملګروملتونو د مشترک المنافع برخه او دویمه الیزابت د خپلو دولتونو د مشرې په توګه ګڼي. دغه راز په ۲۰۱۶ز کال کې د ترسره شوي ټولپوښتنې په پایله کې له اروپایی ټولنې (بریکسیت) نه د بریتانیا د وتلو پریکړه وروسته د CANZUK هېوادونو ترمنځ د ازاد سفر او ګډ بازار رامنځته کولو لپاره سیاسي او عامه ملاتړ زیات شو.<ref name="negUS">{{cite web |date=4 July 2017 |title=Sharp Drop in World Views of US, UK: Global Poll – GlobeScan |url=https://globescan.com/sharp-drop-in-world-views-of-us-uk-global-poll/}}</ref><ref name="BrexitRelations">{{Cite web |title=From the Outside In: G20 views of the UK before and after the EU referendum' |url=https://www.britishcouncil.org/sites/default/files/from_the_outside_in.pdf |access-date=2022-09-20 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109225947/https://www.britishcouncil.org/sites/default/files/from_the_outside_in.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2017/06/poll-who-s-new-zealand-s-best-friend.html|title=Poll: Who's New Zealand's best friend?|date=22 June 2017|via=www.newshub.co.nz|newspaper=Newshub|access-date=20 September 2022|archive-date=4 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704093056/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2017/06/poll-who-s-new-zealand-s-best-friend.html|url-status=dead}}</ref><ref name="LowyAus2">{{cite web |year=2018 |title=Poll |url=https://www.lowyinstitute.org/publications/2018-lowy-institute-poll |publisher=Lowy Institute}}</ref><ref name="ipol2">{{cite web |date=24 February 2017 |title=CANZUK, Conservatives and Canada: Marching backward to empire – iPolitics |url=https://ipolitics.ca/2017/02/24/canzuk-conservatives-and-canada-marching-backward-to-empire/}}</ref><ref>{{Cite web |title=UK public strongly backs freedom to live and work in Australia, Canada, and New Zealand |url=https://www.thercs.org/assets/Press-Releases/UK-polling-release-embargoed-13.03.16-1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106035304/https://www.thercs.org/assets/Press-Releases/UK-polling-release-embargoed-13.03.16-1.pdf |archive-date=6 January 2017 |access-date=26 December 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Survey Reveals Support For CANZUK Free Movement |url=http://www.canzukinternational.com/2017/04/significant-support-for-canzuk-free.html |website=CANZUK International |access-date=2022-09-20 |تاريخ الأرشيف=2017-12-22 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171222104947/http://www.canzukinternational.com/2017/04/significant-support-for-canzuk-free.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2017-12-22 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171222104947/http://www.canzukinternational.com/2017/04/significant-support-for-canzuk-free.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171222104947/http://www.canzukinternational.com/2017/04/significant-support-for-canzuk-free.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222104947/http://www.canzukinternational.com/2017/04/significant-support-for-canzuk-free.html }}</ref> == سرچينې == syukn0culf77a2h2s34f4vko21n7uyb 0 64831 363676 301110 2026-05-03T02:35:26Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363676 wikitext text/x-wiki {{مالوماتبکس کس|نوم=ميا تان سين|بشپړ نوم=ميا تان سين يا رام تانو پانډې|انځور=Mia Tansen by Lala Deo Lal.jpg|د زېږېدو نېټه=1493 زېږديز|زېږون ځای=ګواليار|د مړینې نېټه=26 اپرېل 1589|د مړینې ځای=ډيلی|دنده=سندرغاړی او سندرساز|د ښخولو ځای=اګره}} تان سين د [[جلال الدين محمد اکبر|اکبر اعظم]] د دربار یوه رتبه د سنګیت یا موسیقۍ په نړۍ کې یو لوی نوم د [[هندوستان|هند]] لوی موسیقار و. == نوم == د تان سین اصلی نوم راماتانو پانډې و. هغه په ګوالیار کې د یوه مندر د پادري په کور کې زېږېدلی و. په ځوانۍ کې یې اسلام قبول کړ. == تاریخ == تان سین په [[گوالير|ګوالیار]] کې زېږېدلی و. هغه د زېږون له مخې [[هندويزم|هندو]] و، خو په ځوانۍ کې یې [[اسلام]] قبول کړ. == د اکبر دربار کې شاملېدل == د اکبر په دربار کې د شاملېدو وروسته خلکو هغه ته په مینې ميا تان سین ویل او اکبر به په ځانګړو مناسبتونو کې د راګ او الاپ غږولو غوښتنه ترې کوله. د تان سین ټول ماشومان هم سندرسازه شول == ارزښت == د برصغیر کلاسیکه موسیقي یوازې د تان سین په غږونو کې ژوند کوي. ورپسې ماسټرانو د راګ ویدیا سره د بدلون یا تجربې کولو اړتیا احساس نه کړه او دا راګونه په عملي توګه په ورته حالت کې دي چې تان سین یې بشپړ کړي. د تان سین د مړینې تلین هر کال په [[گوالير|ګوالیار]] کې لمانځل کیږي. چیرې چې د هنر د میوزیک مینه والو لویه غونډه شتون لري. == راګ == له شپږ کلنۍ څخه یې په موسیقۍ کې خپل مهارت ښودل پیل کړل. هغه د سوامی هریداس یو عقیدتمند و. د تان سین هی لخوا ډیری راګونو ته د دوی اوسنی هنري بڼه ورکړل شوې. د درباري کانپاډا، میان کی تودي او میان کا سارنګ په څېر راګونه هم د هغه د هڅو پایله ده. == مرګ == تان سین په 1589 کې په [[ډېلي|ډیلي]] کې مړ شو. اکبر پخپله په جنازه کې ګډون وکړ. تان سین په ګوالیر کې د صوفي بزرگ شیخ محمد غوث په څنګ کې ښخ شوی و، هر کال د دسمبر په میاشت کې د تان سین په یاد کې په ګولیار کې مراسم جوړیږي. <ref>http://viqarehind.com/اکبر-کے {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419125412/http://viqarehind.com/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%DB%92 |date=2021-04-19 }} {{wayback|url=http://viqarehind.com/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%DB%92|date=20210419125412}} -نو-9-رتن قسط10/</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} == متفرقه == د پاکستان د الیکترونیکي موسیقۍ ګرو نیو تان سین د میا تان سین په نوم نومول شوی. == تړنې == * [http://www.musicalnirvana.com/composers/tansen.html تان سین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328063107/http://www.musicalnirvana.com/composers/tansen.html |date=2008-03-28 }} آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) [[وېشنيزه:نوي مسلمان شوي کسان]] [[وېشنيزه:هندويزم څخه اسلام قبول کوونکي]] [[وېشنيزه:مغولو پاچايي]] aklkpxikg53gji91csn28z9j2deu2gj 0 64944 363690 344809 2026-05-03T06:26:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363690 wikitext text/x-wiki '''د شمالي امریکا د ازادې سوداګرۍ تړون''' ('''نفتا''' په [[انګلیسي]]: '''NAFTA''' /ˈnæftə/؛ په هسپانوي: ''Tratado de Libre Comercio de América del Norte'' ، '''TLCAN؛ په فرانسوي:''' : ''Accord de libre-échange nord-américain'' ، '''ALÉNA)''' د [[کاناډا]]، مکسیکو، او متحده ایالاتو تر منځ یو تړون و چې په شمالي امریکا کې یې یو درۍ اړخیز سوداګریز بلاک رامنځته کړ. یاد تړون د ۱۹۹۴ز کال د جنوري په لومړۍ نېټه لازم الاجراء شو، او د کاناډا او متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ د ۱۹۸۸ز کال د تړون ځایناستی شو. د نفتا سوداګریز بلاک د [[نا خالص داخلي تولید]] له مخې د نړۍ یو تر ټولو لویو سوداګریزو بلاکونو څخه رامنځته کړ.<ref>[http://www.nafta-sec-alena.org/en/view.aspx?conID=775 NAFTA Secretariat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412160000/http://www.nafta-sec-alena.org/en/view.aspx?conID=775|date=April 12, 2013}}. Nafta-sec-alena.org (June 9, 2010). Retrieved on July 12, 2013.</ref> {{مالومات}} د شمالي امریکا د ازاد سوداګریز زون دغه انګېزه د متحده ایالاتو له ولسمشر رونالډ ریګن له خوا پیل شوه، چا چې نوموړې نظریه د خپل ۱۹۸۰ز کال د ولسمشریزو سیالیو یوه برخه وګرځوله. په ۱۹۸۸ز کال کې د کاناډا-متحده ایالاتو د ازادې سودارګرۍ د تړون له لاسلیکېدو وروسته، د جورج اچ. ډبلیو. بوش، د مکسیکو د ولسمشر کارلوز سالیناس دې ګورتاري، او د کاناډایي لومړي وزیر بریان ملروني ادارو د هغه څه په اړه پر مذاکراتو توافق وکړ کوم چې وروسته نفتا وبلل شو. له پورتنیو څخه هر یوه یې دغه تړون د ۱۹۹۲ز کال په ډسمبر کې په خپلو اړوندو پلازمېنو کې د تصویب لپاره وړاندې کړ، اما نفتا متحده ایالاتو او کاناډا دواړو کې له کلکو مخالفتونو سره مخ شو. دریو واړو هېوادونو په ۱۹۹۳ز کال کې د شمالي امریکا د کارګرو د همکارۍ (NAALC) او د شمالي امریکا د چاپېریالي همکاریو (NAAEC) په نامه د دوو جانبي تړونونو له ور اضافه کولو وروسته نفتا تصویب کړ. د نفتا د تصویب پایله د متحده ایالاتو، کاناډا، او مکسیکو تر منځ د سوداګرۍ پر وړاندې د خنډونو محو کېدل یا راټیټېدل شول. د کار موندنې، چاپېریال، او اقتصادي ودې په څېر موضوعاتو باندې د دغه تړون اغېزې د سیاسي مباحثاتو سر ټکي پاتې شوې دي. زیاتره اقتصادي تحلیلونو وښوده چې نفتا د شمالي امریکا د اړوندو هېوادونو اقتصادونو او متوسطو اتباعو ته ګټوره وه، اما په صنعتي فابریکو کې یې د هغو کارګرو یو کوچیني اقلیت ته ضرر ورساوه چې د سوداګریزو سیالیو تر اغېزې لاندې راغلل. اقتصاد پوهان په دې باور وو چې له نفتا تړون څخه وتل یا د هغه په اړه په داسې توګه له سره خبرې اترې پیلول چې سوداګریز خنډونه یې رامنځته کول د متحده ایالاتو اقتصاد او د دندو په بیو باندې منفي اغېز درلود. په هر ترتیب، مکسیکو ورسره د دندو په له لاسه ورکولو او په لنډ مهالې او اوږد مهالې بڼې سره په ژوره توګه اغېزمنېده.<ref>{{Cite news|url=https://www.cfr.org/backgrounder/naftas-economic-impact|title=NAFTA's Economic Impact|publisher=[[Council on Foreign Relations]]|access-date=2017-07-18|language=en|archive-date=2017-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721193928/https://www.cfr.org/backgrounder/naftas-economic-impact|url-status=live}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=13 March 2012 |title=Poll Results {{!}} IGM Forum |url=http://www.igmchicago.org/igm-economic-experts-panel/poll-results?SurveyID=SV_0dfr9yjnDcLh17m |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622104941/http://www.igmchicago.org/igm-economic-experts-panel/poll-results?SurveyID=SV_0dfr9yjnDcLh17m |archive-date=22 June 2016 |access-date=2016-01-01 |website=www.igmchicago.org}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|title=The Impact of NAFTA on the United States|journal=Journal of Economic Perspectives|date=2001-02-01|issn=0895-3309|pages=125–44|volume=15|issue=1|doi=10.1257/jep.15.1.125|first1=Mary E|last1=Burfisher|first2=Sherman|last2=Robinson|first3=Karen|last3=Thierfelder|citeseerx=10.1.1.516.6543|s2cid=154817996}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/business/hiltzik/la-fi-hiltzik-nafta-politics-20170130-story.html|title=NAFTA doesn't count for much economically, but it's still a huge political football. Here's why|last=Hiltzik|first=Michael|date=January 30, 2017|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=July 18, 2017|language=en-US|issn=0458-3035|archive-date=August 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829120626/http://www.latimes.com/business/hiltzik/la-fi-hiltzik-nafta-politics-20170130-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rodrik|first=Dani|date=June 2017|title=Populism and the Economics of Globalization|journal=NBER Working Paper No. 23559|doi=10.3386/w23559|doi-access=free}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Driving Home the Importance of NAFTA {{!}} Econofact |url=http://econofact.org/driving-home-the-importance-of-nafta |access-date=2017-02-15 |website=Econofact |language=en-US}}</ref><ref name=":10">Eric Martin, [https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-10-01/trump-killing-nafta-could-mean-big-unintended-consequences-for-the-u-s- Trump Killing Nafta Could Mean Big Unintended Consequences for the U.S.], Bloomberg Business (October 1, 2015).</ref><ref name=":11">{{Cite news|url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2017/02/daily-chart-2|title=Which American producers would suffer from ending NAFTA?|newspaper=The Economist|access-date=2017-02-19}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/b0f343aa-ab3a-3657-8b57-f0086cfaa006|title=Nafta withdrawal would hit US GDP without helping trade deficit – report|newspaper=Financial Times}}</ref> د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرامپ د ۲۰۱۷ز کال په جنوري کې له واک ته رسېدو وروسته، له سره د کاناډا او مکسیکو سره د خبرو اترو په پیلولو سره له یوه نوي تړون سره د نفتا د ځای ناستي کولو په لټه کې شو. د ۲۰۱۸ز کال په سپتمبر کې، متحده ایالاتو، مکسیکو، او کاناډا داسې یوه توافق ته ورسېدل چې نفتا یې د متحده ایالاتوـمکسیکوـ کاناډا له تړون (USMCA) سره تعویض کړ او یاد تړون دریو واړو هېوادونو د ۲۰۲۰ز کال په مارچ کې تصویب کړ. نفتا د USMCA تړون لازم الاجرا کېدو پورې د تعمیل وړ پاتې شو. د ۲۰۲۰ز کال په اپرېل کې، کاناډا او مکسیکو متحده ایالاتو ته خبر ورکړ چې هغو د دغه تړون د پلي کولو لپاره تیار دي. د USMCA تړون د ۲۰۲۰ د جولای په لومړۍ نېټه د پلي کېدو وړ او د نفتا ځایناستی شو. په دغه نوي تړون کې یواځې یو څو کوچیني تغییرات شامل وو.<ref>{{cite web |title=United States-Mexico-Canada Agreement |url=https://ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements/united-states-mexico-canada-agreement |access-date=October 1, 2018 |publisher=USTR}}</ref><ref>[https://www.cbc.ca/news/politics/saturday-nafta-notification-1.5522007 CBC News, "Mexico joins Canada, notifies U.S. it's ready to implement new NAFTA" 2020/04/04] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126023003/https://www.cbc.ca/news/politics/saturday-nafta-notification-1.5522007|date=2020-11-26}} accessed 06 April 2020</ref><ref>Eugene Beaulieu and Dylan Klemen. "You Say USMCA or T-MEC and I Say CUSMA: The New NAFTA-Let's Call the Whole Thing On." ''The School of Public Policy Publications'' (2020) [http://journalhosting.ucalgary.ca/index.php/sppp/article/view/70040/54002 online].</ref> == مذاکره، لاسلیک، تصویب، او بیا کتنه (۱۹۸۸ز کال ـــ ۱۹۹۴ز کال) == === مذاکره === د شمالي امریکا لپاره د یوه ازاد سوداګریز زون د رامنځته کېدو انګېزه د متحده ایالاتو له ولسمشر رونالډ ريګن څخه کله چې هغه خپل ځان د ۱۹۷۹ز کال په نومبر کې د ولسمشرۍ لپاره کاندید کړ او دا نظریه یې د خپلو ټاکنیزو سیالیو یوه برخه ورګرځوله، پیل شوه. کاناډا او متحده ایالاتو په ۱۹۸۸ز کال کې د کاناډا-متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ تړون (FTA) لاسلیک کړ، او لږ وروسته د مکسیکو ولسمشر کارلوز سالیناس دېګورتاري پرېکړه وکړه چې د لاتینې امریکا د پور د کړکېچ په تعقیب د بهرنۍ پانګې اچونې د راجلبولو د هلو ځلو په توګه د متحده ایالاتو ولسمشر جورج اچ. ډبلیو. بوش ته د یو مشابه تړون وړاندیز وکړي. د دغو دوو مشرانو تر منځ د خبرو اترو له پیل کېدو سره سم، د کاناډا د وخت د لومړي وزیر بریان مولروني تر مشرۍ لاندې د کاناډا حکومت ته دا وېره پیدا شوه چې هغه ګټې چې د کاناډا-متحده ایالاتو له دوه اړخیز تړون FTA څخه یې تر لاسه کړې دي، د متحده ایالاتوـ مکسیکو دوه اړخیز تړون به یې زیانمنې کړي، نو ځکه یې غوښتنه وکړه چې د متحده ایالاتوـ مکسیکو مذاکراتو ته د یو لوري په توګه ور ننوځي.<ref name="NAFTAcdnEncyc">{{cite web |title=North American Free Trade Agreement (NAFTA) |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/north-american-free-trade-agreement-nafta/ |access-date=19 November 2017 |website=[[The Canadian Encyclopedia]] |publisher=[[Historica Canada]] |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201041851/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/north-american-free-trade-agreement-nafta/ |url-status=dead }}</ref><ref name="canworld">Foreign Affairs and International trade Canada: Canada and the World: A History – [http://www.international.gc.ca/department/history/canada10-en.asp 1984–1993: "Leap of Faith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027140254/http://www.international.gc.ca/department/history/canada10-en.asp|date=October 27, 2007}}</ref> === لاسلیک === د هغو دېپلوماتیکو خبرو اترو په تعقیب چې مخکې په ۱۹۹۰ز کال کې تر سره شوې، یاد تړون د ۱۹۹۲ز کال د ډسمبر په ۱۷مه نېټه د دریو اړوندو هېوادونو مشرانو په خپلو پلازمېنو کې لاسلیک کړ. دغه لاسلیک شوي تړون له لاسلیک وروسته د اړوند هر هېواد د مقننه قوې یا پارلماني څانګې تصویب ته اړتیا درلوده.<ref>{{cite book|title=NAFTA: Final Text, Summary, Legislative History & Implementation Directory|date=1994|publisher=Oceana Publications|location=New York|isbn=978-0-379-00835-7|pages=[https://archive.org/details/naftafinaltextsu00holb/page/n308 1]–3|url=https://archive.org/details/naftafinaltextsu00holb|url-access=registration}}</ref> === تصویب === ==== کاناډا ==== د کاناډا ــ متحده ایالاتو د ازادې سوداګرۍ مخکینی تړون په کاناډا کې جنجالي او تفرقه اچوونکی ګرځېدلی و، او د کاناډا د ۱۹۸۸ز کال په ټاکنو کې یې د یوې مسئلې بڼه غوره کړه. په هغو ټاکنو کې، زیاترو کاناډایانو د ازادې سوداګرۍ ضد ګوندونو (لېبرالانو او نویو ډېموکراتانو) ته رایې ورکړې، اما د دغو دوو ګوندونو تر منځ د رایو د وېش معنا د ازادې سوداګرۍ د ملاتړو پرمختلليو محافظه کارانو (PCs) په ټاکنو کې په تر ټولو ډېرو چوکیو ګټلو سره بریاليتوب او واک ته ورسېدل وو. مولروني او پرمختللو محافظه کارانو په پارلمان کې اکثریت درلود او په اسانۍ سره یې د ۱۹۸۷ز کال د کاناډاـــ متحده ایالاتو FTA او نفتا (NAFTA) لایحې تصویب کړې. په هر حال، د مولروني پر ځای کیم کامپبېل د محافظه کار مشر او لومړي وزیر په توګه ځایناستی شو. کامپبېل د ۱۹۳۳ز کال په ټاکنو کې د پرمختللو محافظه کارانو د ګوند مشري کوله، چېرته چې هغوی د ژان کرېتین په مشرۍ چا چې د نفتا په اړه له سره غور کولو یا د هغې د لغوه کولو پر بنسټ خپله ټاکنیزه مبارزه پیل کړه د لېبرال ګوند له خوا ماتې وخوړه. کرېتین متعاقباً له بوش سره، چا چې د لاک (LAC) مشورتي پړاو تر پښو لاندې کړی و او هڅه یې کوله تر څو د خپلې دورې له پای ته رسېدو نه مخکې د لاسلیک پروسه چټکه کړي، د دوو تکمیلي قراردادونو په اړه یې مذاکرات تر سره کړل، خو د وخت له کمښت سره مخ شو او د اړوند تطبیقي قانون تصویب او لاسلیک په نوموړي پسې ولسمشر بېل کلېنټن ته پاتې شول.<ref>''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31822015070683 Preliminary Report of the Labor Advisory Committee for Trade Negotiations and Trade Policy on the North American Free Trade Agreement]'', dated Sept. 16, 1992 (Washington, D.C.: Executive Office of the President, Office of the U.S. Trade Representative, 1992), i, 1.</ref><ref>Labor Advisory Committee for Trade Negotiations and Trade Policy; established under the [[Trade Act of 1974]].</ref><ref>For an overview of the process, see [[Noam Chomsky]], [https://zcomm.org/wp-content/uploads/zbooks/www/chomsky/articles/z9302-mandate.html]{{"'}}<span>Mandate for Change', or Business as Usual"</span>, ''Z Magazine'' 6, no. 2 (February 1993), 41.</ref> ==== متحده ایالات ==== د متحده ایالاتو مشرانو جرګې ته د نوموړي تړون له لېږل کېدو مخکې، کلینټن د شمالي امریکا د کارګرو د همکارۍ  تړون (NAALC) او د شمالي امریکا د چاپېریال د همکاریو تړون (NAAEC) په نومونو سره دوه جانبي تړونونه د کارګرانو او چاپېریال د محافظت او همداراز د مجلس د زیات شمېر غړو د اندېښنو راکمولو په پار ور اضافه کړل. متحده ایالاتو په تړون کې د ښکېلو خواوو وغوښتل تر څو له چاپېریالي کړنلارو او مقرراتو سره ځانونه برابر کړي او لکه څرنګه چې متحده ایالات ژمن دي دوی هم هماغه ډول ژمن واوسي. ''^{[مرجع ته اړتیا ده]}''  له زیات غور او احساساتي پرېکړو وروسته د دغه تړون پلي کېدل د ۱۹۹۳ز کال د نومبر په ۱۷مه له ۲۳۴ مثبتو او ۲۰۰ رایو په تر لاسه کولو سره لازم الاجرا شو. د تړون په ملاتړو کې ۱۳۲ جمهوري غوښتونکي او ۱۰۲ ډېموکراتان شامل وو.<ref>{{cite web |date=December 8, 1993 |title=H.R.3450 – North American Free Trade Agreement Implementation Act |url=https://www.congress.gov/bill/103rd-congress/house-bill/3450 |access-date=December 29, 2014}}</ref> نوموړې لایحه د ۱۹۹۳ز کال د نومبر په ۲۰مه د سنا له لوري په ۶۱ مثبتو ـــ ۳۸ منفي رایو سره تصویب شوه. د سنا ملاتړي یې ۳۴ جمهوري غوښتونکي او ۲۷ ډېموکراتان وو. د جمهوریت غوښتونکو د کالیفورنیا استازي ډېويډ ډریېر، چې د کلېنټن د ادارې له وخته د نفتا یو کلک پلوی و، له ګانګرس څخه او د هېواد له ګوټ ګوټ څخه یې د جمهوي غوښتونکو د ملاتړ په راجلبولو کې اصلي رول ولوباوه. د ګانګرس د شیکاګو اړوند غړی لیوس ګوتیرېز په ځانګړي ډول د نفتا یو سرسخت  مخالف و، چې بالاخره یې د دغه اقدام پر وړاندې منفي رایه ورکړه ځکه هغه داسې انګېرله چې یاد تړون د بې ځایه شویو کارګرانو لپاره په کافي اندازه د بیا روزلو، د امریکايي دندې له لاسه ورکولو پر وړاندې په محافظت، او د مکسیکويي کارګرانو د ټوليزې چانه وهنې د حقونو په محافظت کې ناکام دی. هغه د رام اېمانویل رول ته په ځانګړې توګه د کمښتونو له امله ګوتنیونه وکړه .<ref>{{Cite web |date=2016-10-28 |title=Trump says many trade agreements are bad for Americans. The architects of NAFTA say he's wrong |url=https://www.latimes.com/local/education/la-me-dreier-roundtable-20161027-story.html |access-date=2020-07-10 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Remembering Those Who Left Us In 2011|url=https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2011/12/27/144127146/remembering-those-who-left-us-in-2011|access-date=2020-07-10|website=NPR.org|date=December 27, 2011|language=en|last1=Rudin|first1=Ken}}</ref> == سرچينې               == lkfgxsh5r2t6hoz06w2v8kfuocniqqs 0 67892 363673 353102 2026-05-03T02:26:58Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363673 wikitext text/x-wiki {{اپلاتونيزم|dialogues=show}} بښنه( يوناني Sokrátous د [[اپلاتون]] لخوا لیکل شوې، د قانوني ځاني د دفاع په اړه یوه سوکرات ي وينا ده چې [[سوقرات|سوکرات ]] (469-399 مخزېږديز) په 399 مخزېږديز کې د بې عدالتۍ او فساد پروړاندې د هغه د محاکمې پرمهال کړې وې. <ref>{{Cite web |last=Plato |author-link=Plato |last2=Estienne |first2=Henri |author-link2=Henri Estienne |last3=Serres |first3=Jean de |last4=Adams |first4=John |last5=Adams |first5=John Quincy |date=1578 |title=Platonis opera quae extant omnia |url=https://archive.org/stream/platonisoperaqua01plat#page/16/mode/2up |website=archive.org |publisher=[Genevae?] : Excudebat Henr. Stephanus |page=17}}</ref> په ځانګړې توګه، ''د سوکرات بښنه'' د "ځوانانو د فاسد کولو" او "په خدایانو باندې د باور نه کولو د تورونو په وړاندې دفاع ده چې ، د ښار خلک پرې باور لري، مګر په نورو ''کلاسيکو افسانو'' کې دا يو د اتن په اړه يو ناول ګڼل کيږي. (24b). <ref>[http://plato.stanford.edu/entries/socrates/ "Socrates]," Stanford Encyclopedia of Philosophy, 16 Sept. 2005. See: Doug Lindner, "[http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html The Trial of Socrates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108105251/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/socratesaccount.html |date=2017-11-08 }}, "Univ. of Missouri-Kansas City Law School 2002.</ref> د فیلسوف [[سوقرات|سوکرات ]] د محاکمې او مړینې په اړه د لومړنیو سرچینو په منځ کې، ''د سوکرات بښنه'' هغه خبرې اترې دي چې د هغه محاکمه انځوروي، او د [[سوقرات|سوکرات ]] له څلورو خبرو اترو ( ډيالوګونو ) يوه ده، او درې نورې يې ''اېتيپرو'' ، ''پايډو'' او ''کريتو'' دي، چې د [[اپلاتون]] د وروستیو ورځو په اړه توضیحات ورکوي. == ''د بښنې'' متن == [[دوتنه:Socrates_Louvre.jpg|بټنوک| د سوکرات مرمري مجسمه، رومن هنري کار (لومړۍ پېړۍ)، ممکن د لیسیپوس لخوا د ورک شوي برونزو مجسمې یوه کاپي وي.]] ''د [[سوقرات]] بښنه '' ، د فیلسوف [[اپلاتون]] (429-347 مخزېږديز) له خوا، د [[فساد]] او بې کفایتۍ د تورونو په وړاندې د [[سوقرات]] د قانوني دفاع په اړه یو له ډېرو توضیحي ''بښنو'' څخه و. ډېری ''بښنې'' د سوقرات له محاکمې (399 مخزېږديز) وروسته په لسیزه کې خپره شوې وه. <ref>{{Cite book|last=Schofield|first1=Malcolm|url=https://www.rep.routledge.com/articles/biographical/plato-427-347-bc/v-1|chapter=Plato (427–347 BC)|title=Routledge Encyclopedia of Philosophy|year=2016|isbn=9780415250696|language=en|doi=10.4324/9780415249126-A088-1|access-date=23 July 2008}}</ref> په دې توګه، ''د سوقرات د اپلاتون بښنه'' د سوکرات لومړنۍ فلسفي دفاع ده، چې د سوقرات د خبرو اترو په بڼه وړاندې شوې. که څه هم [[ارستو]] وروسته دا د افسانې د ژانر په توګه طبقه بندي کړه، <ref>{{Cite book|last=Guthrie|first1=W. K. C.|url=https://books.google.com/books?id=sLxO5QSGoHcC|title=A History of Greek Philosophy: Volume 4, Plato: The Man and His Dialogues: Earlier Period|date=1986|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-31101-4|pages=71–72|language=en|author-link=W. K. C. Guthrie}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Kahn|first1=Charles H.|author-link=Charles H. Kahn|url=https://books.google.com/books?id=UCkF60ScADAC|title=Plato and the Socratic Dialogue: The Philosophical Use of a Literary Form|date=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64830-1|page=46|language=en}}</ref> دا لاهم د فیلسوف [[سوقرات]] (469-399 مخزېږديز) په اړه ګټوره تاریخي سرچینه ده. <ref>{{Cite web |last=Brickhouse |first=Thomas |last2=Smith |first2=Nicholas D. |title=Plato |url=http://www.iep.utm.edu/p/plato.htm |website=Internet Encyclopedia of Philosophy}}</ref> [[ارستو]] باور درلود چې خبرې اترې، په ځانګړې توګه هغه صحنه چېرې چې [[سوقرات]] د میلیتس څخه پوښتنې کوي، د تحقیق کولو ښه استازیتوب کوي. <ref>Rhetoric, Aristotle</ref> د میلیتس سره د سوقرات د دوو خبرو اترو پرته، د هغه د بې رحمۍ د تورونو د ماهیت او منطق په اړه، ''د سوکرات د بخښنې'' متن د فیلسوف سوکرات (24d-25d او 26b-27d) د لومړي شخص لید او غږ کې دی. سربیره پردې، د محاکمې په جریان کې، سوکرات د خپل ځان د دفاع په وینا کې دوه ځله یادونه وکړه چې اپلاتون په محاکمه کې شتون لري (34a او 38b). == پېژندنه == ''د سوکرات بښنه د'' سوکرات سره پیل کیږي چې شاید د 500 اتینیانو جیوري ته یې وینا وکړي ترڅو وپوښتل شي چې ایا دوی د اوراتر لیکون، انیتس او میلیتس لخوا هڅول شوي، چا چې سوکرات د ښار د ځوانانو په فاسدولو او د بت پرستانو په وړاندې په بې رحمۍ تورن کړی دی. اتن. د هغه د وینا لومړۍ جمله د ډیالوګ موضوع رامینځته کوي - دا چې [[لرغونې يوناني فلسفه|فلسفه]] د ناپوهۍ په اعتراف سره پیل کیږي. سوکرات وروسته د فلسفې دا ټکی روښانه کوي کله چې هغه وايي چې هر هغه څه چې هغه لري هغه د دې پوهیدلو څخه راځي چې هغه هیڅ نه پوهیږي (23b، 29b). د محاکمې په جریان کې، سوکرات د اوریټرانو، د هغه د تورنو کسانو تقلید، تمثیل او اصلاح کوي، او له جیوري څخه یې غوښتي چې د هغه د بیانونو په حقیقت کې قضاوت وکړي، نه د هغه د وینا کولو مهارت ( ''cf.'' ليسياس XIX 1,2,3; عیسا X 1 ; اېسوکرات ېس XV 79; ایشینز II 24). سوکرات وايي چې هغه به پیچلې ژبه نه کاروي - په احتیاط سره ترتیب شوي آرائشی ټکي او جملې - مګر د یوناني ژبې د عام محاورې په کارولو سره به خبرې وکړي. سوکرات وايي چې هغه به په هغه ډول خبرې کوي چې ده په ''ایګورا'' کې کارولې او د پیسو په میزونو کې چې د هغه مورنۍ ژبه او د هغه هیواد فیشن دی. که څه هم [[فساد|د فساد]] او بې کفایتۍ تورونو ته د لږ تر لږه رعایت سره د قضایي تعصبونو د خوښولو فرصت وړاندې شوی، سوکرات د [[د مرګ سزا (اعدام)|مرګ له سزا څخه]] د مخنیوي لپاره خپل صداقت نه ورکوي. قضاوت سوکرات په مرګ محکوم کړ. == تورن سوکرات == د پنځمې پیړۍ د اتن په ټولنه کې، هغه درې سړي چې په رسمي توګه یې فیلسوف سوکرات د خلکو او ښار په وړاندې په بې حیایۍ او فساد تورن کړ، په رسمي توګه د سیاستوالو او هنرمندانو، د پوهانو، شاعرانو او ویناوالو د ګټو استازیتوب کاوه. سوکرات تورن کسان وو: * انیتس ، یو بډایه او په ټولنیز ډول مشهور اتنیانو چې په اصولو کې یې د [[سوفيست|سوفیستانو]] مخالفت کاوه. <ref>[[Apology (Plato)#CITEREFHammond1966|''The Oxford Classical Dictionary'' 1966]], p. 65</ref> سوکرات وايي چې انیټس په څارنوالۍ کې شامل شو ځکه چې هغه "د هنرمندانو او سیاستوالو په استازیتوب خپه شوی و" (23e-24a)؛ سربیره پردې، انیټس د ''مینو'' ډیالوګ (90f) کې ښکاري. په داسې حال کې چې سوکرات او مینو (اتن ته یو لیدونکی) د فضیلت په اړه بحث کوي، انیټس په ناڅاپي ډول د دوی په وړاندې راڅرګند شو، او د دوی خبرې اوري. د فلسفې له نظره چې فضیلت نه شي ښوول کیدی، سوکرات زیاتوي چې ډیری په ټولنیزه توګه د اتنیانو ډیری زامن پیدا کړي چې د خپل ځان څخه ټیټ دي، د پلرونو په توګه؛ سوکرات د څو کسانو نومونه یاد کړل، پشمول د پیریکلس او تیوسیډایډس . په دې حالت کې، انیټس د مشاهدې څخه ناراضه کیږي، او سوکرات ته خبرداری ورکوي چې د خلکو په ګوتو ( ''کاکوس لیګین'' ) کې قدم وهل کیدای شي یوه ورځ د هغه لپاره د ستونزو لامل شي (مینو 94e-95a). * میلیتس یوازینی تورن کس چې د سوکرات د وینا پر مهال یې د ځان د دفاع په اړه خبرې کولې؛ هغه د انیټس وسیله وه، د سوکرات اصلي دښمن. <ref>[[Apology (Plato)#CITEREFHammond1966|''The Oxford Classical Dictionary'' 1966]], p. 554</ref> سوکرات وايي چې میلیتس په څارنوالۍ کې شامل شو ځکه چې هغه د "شاعرانو په استازیتوب ناراض" و (23e)؛ برسېره پردې، میلیتس د ''ایتیفرو'' ډیالوګ کې ځانګړتیاوې لري. په محاکمه کې، سوکرات میلیتس د یو نامعلوم ځوان په توګه پیژني چې د اکولین پوزه لري. ''د سوکرات په بښنه '' کې، میلیتس موافقه کوي چې د سوکرات لخوا د تفتیش په توګه وڅیړل شي، د هغه پوښتنې چې میلیتس د سیمانټیک جال ته رسوي. د هغه د فساد او بې کفایتۍ د تورونو منطقي پایلو ته په پام کې نیولو سره ، میلیتس د سوکرات په [[اتيزم|ملحدیت]] او په ډیمیګوډونو باور کولو کې د ځان سره مخالفت کوي. * [[Lycon of Athens|لایکون]] ، چې د مسلکي ویناوالو استازیتوب یې د ګټو ګروپ په توګه کاوه. <ref>{{Cite book|last=Plato|title=Platonis Apologia Socratis|date=1916|publisher=Cambridge University Press|editor-last=Adam|editor-first=James|editor-link=James Adam (classicist)|page=xxvi|author-link=Plato}}</ref> سوکرات وايي چې لیکون په څارنوالۍ کې شامل شو ځکه چې هغه د "د بیان کونکو په استازیتوب ناراض" و (24a). دا چې هغه د څارنوالۍ سره یوځای شو ځکه چې هغه سوکرات د دېرشو ظالمانو (404 BC) د سپارتن پلوه اولیګارچي سره تړاو درلود، چا چې د هغه زوی، آٹولیکوس وواژه. <ref name="autogenerated2002">{{Cite book|last=Nails|first1=Debra|title=The People of Plato: A Prosopography of Plato and Other Socratics|date=2002|publisher=Hackett Publishing|isbn=978-1-60384-027-9|pages=188–189|url=https://books.google.com/books?id=cspgDwAAQBAJ|language=en}}</ref> د سوکرات د څارنوال په توګه، لایکون هم د ارسطوفینس په یوه ډرامه کې د خندا وړ شخصیت دی او د څلور سوه (۴۱۱ ق. م) د اولیګاري له ړنګیدو وروسته په دیموکراسۍ کې یو بریالی ډیموکراتیک سیاستوال شو. <ref name="autogenerated2002" /> ; تورونه د محاکمې پر مهال سوکرات د دوو تورونو سره مخامخ شو: (i) د نوي خدایانو په معرفي کولو سره، د اتن د پینتیون په وړاندې ''asebeia'' ( بدبختۍ )؛ او (ii) د اتنیانو ځوانانو فساد، دوی ته د ''وضعیت په اړه'' شک کولو درس ورکولو سره. سوکرات محکمې ته وویل چې دا زاړه تورونه د هغه په وړاندې د کلونو ګفتو او تعصب څخه رامینځته شوي. له همدې امله، مسلې په ګوته کول ستونزمن دي. هغه بیا په خپل ضد د ویناوالو له خوا لګول شوي تورونه په مناسبه قانوني بڼه بدلوي: "سوکرات په دې کې ظلم کوي چې هغه د ځمکې او اسمان لاندې شیان پلټنه کوي، او ضعیف دلیل پیاوړی کوي؛ او نورو ته درس ورکوي. د هغه مثال تعقیب کړئ" (19b-c). سوکرات دا هم وايي چې هغه تورونه چې هغه یې په محکمه کې ځوابوي هغه لا دمخه د طنز شاعر ارسطوفینس لخوا ویل شوي او خپاره شوي، او له همدې امله د فساد او بې رحمۍ د محاکمې له قانوني ساحې څخه بهر دي. کلونه وړاندې، ''د بادغیس'' (۴۲۳ ق م) په ډرامه کې ارسطو سوکرات ته د یوه مبهم په توګه، چې د ملحد او [[پوهنه|ساینسي]] [[سوفيست|تصوف]] یو تمثیل فیلسوف و، په دقت سره د ښکليو الفاظو او جملو څخه جوړ شوي استدلالونه د حکمت په توګه په غلطه توګه وړاندې کړل. د دې تعریف په رڼا کې، سوکرات په دفاعي توګه استدلال کوي چې هغه د سوفیست فیلسوف په توګه غلط کیدی نشي ځکه چې صوفیسټان هوښیار سړي دي، د اتن د خلکو لخوا فکر کیږي چې هوښیار دي، او په دې توګه د دوی د تعلیم لپاره خورا ډیر معاش ورکول کیږي. پداسې حال کې چې هغه (سقراط) په لس زره چنده فقر کې ژوند کوي، او هیڅ ښه او ښه نه پوهیږي (23c). ; بې عزتي د خپل ځان د دفاع لپاره، سوکرات لومړی دا ادعا له منځه یوسي چې هغه یو هوښیار سړی دی. هغه وايي چې شایرفون چې په زړه پورې شهرت لري، د ډیلفي اوریکل ته لاړ او له هغې پیتیا څخه یې وغوښتل چې هغه ته د [[سوقرات|سوکرات]] څخه ډیر هوښیار څوک ووایی. پیتیا چایرفون ته ځواب ورکړ چې تر دې بل هوښیار سړی نشته. سوکرات د دې اوریکولر وینا په پوهیدو سره وویل چې هغه حیران شو، ځکه چې له یوې خوا دروغ ویل د اوریکل د فطرت خلاف دي، مګر له بلې خوا، هغه پوهیده چې هغه هوښیار نه دی. له همدې امله سوکرات هڅه وکړه چې د خپل ځان څخه ډیر هوښیار کس ومومي، ترڅو هغه سړی د ډیلفي اوریکل ته د ثبوت په توګه واخلي. له همدې امله سوکرات په دقیقه توګه د هر هغه چا څخه پوښتنه وکړه چې یو هوښیار سړی ښکاري. په دې رګ کې یې د سیاست پوهانو، شاعرانو او پوهانو ذهنونه د حکمت لپاره ازمویل؛ که څه هم هغه کله ناکله هوښیار موندلی، سوکرات وايي چې هغه هیڅوک نه دی موندلی چې عقل ولري. بیا هم، هر سړی د خلکو لخوا هوښیار و، او هر یو خپل ځان هوښیار ګڼل. له همدې امله، هغه فکر کاوه چې هغه غوره سړی دی، ځکه چې هغه پوهیږي چې هغه هوښیار نه و. ; د اتني ځوانانو بې لاري کول سوکرات څرګنده کړه چې د اتن ښار ځوانان، بډایه سړي د خپل وخت سره لږ څه لري. له همدې امله دوی د ښار په اړه د هغه پیروي کوي، د نورو پوهانو سره په خبرو اترو کې د هغه د فکري دلیلونو پوښتنې ګوري. په بدل کې، ځوانان د سوکرات طریقه تقلید کوي. سوکرات فکر کاوه چې د هغو کسانو استدلال چې هغه یې وڅیړل، غوښتل یې، او کله چې هغه دا وویل، د دې لپاره چې مخ له لاسه ورنکړي، دوی به د سوکرات په وړاندې تورونه بیا تکرار کړي. دا چې هغه د اخلاقو له لحاظه ناوړه سړی دی چې د اتن ځوانان په فصاحت او الحاد فاسد کړي. سوکرات په خپله دفاع کې وویل: د هغو کسانو لپاره چې معاینه کیږي، د دې پر ځای چې له ځانه غوسه شي، په ما غوسه دي! . == خبرې اترې ==  '''''[[سوقرات|سوکرات ]]''''' ''د سوکرات [[اپلاتون|بښنه]] '' ، د اپلاتون لخوا، د سوکرات خبرې اترې دي چې په دریو برخو کې د سوکرات محاکمه پوښي (399 BC): (i) د سوکرات قانوني ځان دفاع، (ii) د قضاوت پریکړه، او (iii) د محکمې سزا === لومړۍ برخه: د سوکرات دفاع === سوکرات خپل حقوقي دفاع په دې سره پیل کوي چې جیوري ته ووایي چې د دوی ذهنونه د هغه د دښمنانو لخوا مسموم شوي کله چې دوی (جوري) ځوان او اغیزمن وو. هغه دا هم وايي چې د یو تکړه فیلسوف په توګه د هغه غلط شهرت د هغه د دښمنانو لخوا رامینځته شوی او دا چې ټول یې ناوړه دي، بیا هم باید بې نومه پاتې شي - پرته د ډرامه لیکونکي ارسطوفینس څخه، چې هغه (سقراط) یې په کامیډي ډرامه کې د یو فیلسوف په توګه راښکاره کړ ''. ورېځې'' (۴۲۳ ق م). د اتن د شتمنو ځوانانو د فساد په اړه سوکرات استدلال کوي چې په قصدي توګه فساد یو غیر منطقي عمل دی ځکه چې دا به هغه ته هم زیان ورسوي. هغه وايي چې په هغه باندې د ځوانانو د فاسدو تورونو تورونه د ډیلفي په اوریکل کې د هغه د اطاعت په وخت کې پیل شوي، او وايي چې څنګه چیریفون اوریکل ته لاړ ترڅو د هغه د پیتیا پیغلې څخه وپوښتل شي چې ایا د سوکرات څخه ډیر هوښیار سړی شتون لري؟ . <ref>{{Cite web |last=Plato |author-link=Plato |date=1924 |title=The Dialogues of Plato |url=https://books.google.com/books?id=hcMZp8169bUC |publisher=Oxford University Press, American branch |language=en}}</ref> کله چې شایرفون هغه ته خبر ورکړ چې اوریکل وویل چې هیڅ هوښیار سړی نشته، سوکرات دا الهی راپور د معما په توګه تعبیر کړ - ځکه چې هغه د "لوی یا کوچنی" حکمت نه درلودو څخه خبر و او دا دروغ د خدایانو په طبیعت کې ندي. ; تر ټولو هوښیار سړی سوکرات بیا د الهی پاراډکس د حل کولو په لټه کې شو - چې څنګه یو ناپوه سړی هم د ټولو خلکو څخه هوښیار کیدی شي - د اوریکلز د کلیدي بیان معنی روښانه کولو لپاره چې هغه په ځمکه کې ترټولو هوښیار سړی دی. سوکرات له سیاستمدارانو، شاعرانو او هنرمندانو په سیستماتیک ډول تر پوښتنو ګروېږنو وروسته څرګنده کړه چې سیاستوال د ده په څېر هوښیار نه دي. هغه د خپل ځان په اړه، د یو سیاستوال په حواله وايي: "زه د دې سړي څخه ډیر هوښیار یم؛ احتمال لري چې زموږ څخه هیڅ یو په ارزښت پوه نشي، مګر هغه فکر کوي چې هغه یو څه پوهیږي کله چې هغه نه وي." (21d). <ref name="Grube">{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialdeathofso00plat/page/25|last=Plato|title=The Trial and Death of Socrates|publisher=Hackett Publishing Company|year=2000|isbn=978-0-87220-554-3|edition=Third|page=25}}</ref> سوکرات وايي چې شاعران يې په شعر نه پوهېدل؛ چې پېغمبران او پېغمبران په دې نه پوهېدل چې څه وايي؛ او دا چې هنرمندان په داسې حال کې چې په ډیرو شیانو پوهیدل، فکر کاوه چې دوی هم د هغه شیانو په اړه ډیر پوهه لري چې دوی یې نه درلودل. په دې رڼا کې، سوکرات ځان په ډیلفي (22e) کې د اوریکل د ویاند په توګه ولید. هغه له ځانه وپوښتل چې ایا هغه به د هغه "هوښیار خلکو" په څیر چې د هغه په څیر یې پوښتلي وي، یو دروغجن وي، یا که هغه پخپله د اتن سوکرات وي. سوکرات جیوري ته وویل چې هغه به د بل چا په پرتله پخپله وي. هغه وايي چې د خپل ځان په پرتله د یو هوښیار سړي په لټه کې دی، هغه د یو ټولنیز غل په توګه وګڼل شو او د اتن د سیاسي ځواکمنو شخصیتونو په منځ کې یې بد شهرت ترلاسه کړ. ; د ځوانانو بې لاري کول د هغه په وړاندې د ټولنیزو تعصبونو په نښه کولو سره، سوکرات لومړی تور په ګوته کوي - د اتینیا د ځوانانو اخلاقي فساد - په خپل تورن میلیتس د هغه اشخاصو او شیانو په اړه چې هغه یې د پاملرنې ادعا کوي په بې پروایی تورنوي. د میلیتس څخه د تحقیق کولو په وخت کې، سوکرات وویل چې هیڅوک به په قصدي توګه یو بل څوک فاسد نه کړي - ځکه چې فاسد وروسته د فاسد کس لخوا د غچ اخیستلو لپاره زیانمن کیږي. د اخلاقي فساد موضوع په دوو دلایلو مهمه ده: (۱) تور دا دی چې سوکرات د اتن شتمنو ځوانانو ته د الحاد په درس ورکولو سره فساد کړی دی. (ii) که هغه د فساد په تور محکوم شي، دا به دا وي چې ډرامه لیکونکي ارسطوفینس لا دمخه د خپلو لیدونکو ذهنونه فاسد کړي وو، کله چې دوی ځوان وو، په ''بادل'' کې د سوکرات د " [[سوفيست|سوفیستیک فیلسوف]] " په توګه د لامبو وهلو په اړه یوه مزاحیه ډرامه جوړه کړې وه. څلورویشت کاله وړاندې ; ملحد سوکرات بیا دوهم تور ته ګوته نیسي - د اتن د پینتیون په وړاندې ''asebeia'' ( impiety ) - د کوم له مخې چې میلیتس وايي چې سوکرات یو ملحد دی. په کراس ازموینه کې، سوکرات میلیتس د خپل ځان سره مخالفت کوي: دا چې سوکرات یو ملحد دی چې په روحاني ادارو او ډیمیګوډونو هم باور لري. سوکرات قاضیانو ته وویل چې میلیتس له ځان سره مخالفت لري او بیا پوښتنه کوي چې ایا میلیتس د منطقي تضادونو پیژندلو لپاره د استخباراتو ازموینه ډیزاین کړې ده؟ '''د مرګ سزا''' سوکرات وايي، هغه خلک چې له مرګه وېرېږي، خپله ناپوهي ښيي، ځکه مرګ ښايي ښه وي، خو خلک ترې داسې وېرېږي لکه بد. که څه هم دوی نه پوهیږي چې دا ښه دی یا بد. سوکرات وایي چې عقل یې په دې کې دی چې په دې او نورو موضوعاتو کې ناپوه وي. <ref name="Grube">{{Cite book|url=https://archive.org/details/trialdeathofso00plat/page/25|last=Plato|title=The Trial and Death of Socrates|publisher=Hackett Publishing Company|year=2000|isbn=978-0-87220-554-3|edition=Third|page=25}}</ref> ; د واک لومړیتوب د واک په وړاندې د اتباعو د اطاعت په اړه، سوکرات وایي چې د قانون حاکمیت، که انسان وي یا الهی، باید تل اطاعت وشي. د داسې چارواکو د اطاعت په شخړه کې، هغه فکر کوي چې د الهي واک اطاعت د انساني واک اطاعت کوي: "ښاغلیو، زه ستاسو منندوی او وقف شوی بنده یم، مګر زه له تاسو څخه د [ډیلفیک] خدای ډیر اطاعت لرم؛ او لکه څنګه چې تر څو چې زه ساه اخلم او خپل پوهنځی لرم، زه به هیڅکله د فلسفې تمرین نه پریږدم" (29d). په ډیلفي کې د اوریکل د ویاند په توګه، هغه باید اتلان هڅوي چې د اخلاقو او اخلاقي چلند په اړه لا زیات پوهاوی وکړي او تل به پوښتنې او استدلال کوي. له همدې امله د اتن فیلسوف سوکرات له خپلو هیوادوالو څخه وپوښتل: "ایا تاسو نه شرمیږئ چې تاسو د امکان تر حده د پیسو لاسته راوړلو ته پام کوئ، او په ورته ډول د شهرت او عزت سره، او حقیقت او درک ته هیڅ توجه او فکر نه کوئ، او ستاسو د روح بشپړتیا؟" (29e) ; پلوی سوکرات د خپل ناامنه قانوني وضعیت لپاره هیڅ ډول رعایت نه ورکوي، په احساساتي او پارونکي ډول محکمې ته خبرې کوي او وايي چې په اتن کې تر ټولو لوی ښه والی د دوی د خپلو اتباعو په توګه د دوی اخلاقي اندیښنه ده. هغه فکر کوي چې مادي شتمني د نیکمرغۍ پایله ده. دا چې خدای اجازه نه ورکوي چې یو ښه سړی د ټیټ سړي لخوا زیانمن شي. او دا چې هغه د اتن لخوا اړین ټولنیز ګډ مچ دی: "ټوله ورځ به زه هیڅکله دلته، هلته او هر ځای کې میشته نه کړم - ستاسو د هر یو هڅول، قانع کول او غندنه کول." په ډیلفي کې د اوریکل لخوا هغه ته د ټاکل شوي اخلاقي ماموریت په ملاتړ کې ، سوکرات محکمې ته وویل چې د هغه ''[[ډيمون (افسانه)|ډیمونون]]'' په دوامداره توګه هغه منع کوي چې غیر اخلاقي عمل وکړي (په ښکاره ډول د میلیتس تورونه تاییدوي چې سوکرات په ناول خدایانو باور لري نه د اتینیا پینتون). سوکرات وايي چې هغه هېڅکله معاش ښوونکی نه و. له همدې امله، هغه د هیڅ ایتینیا اتباع د فساد لپاره مسؤل نه دی. كه چا فساد كړى وي، پوښتنه يې وكړه: ولې يې شاهدي نه ده راوړې؟ که فاسد اتلان په دې نه پوهېږي چې فاسد شوي، نو ولې د دوی کورنۍ د دوی په اړه خبرې نه کوي؟ سوکرات اشاره وکړه، په حقیقت کې، د اتنیانو د ځوانانو خپلوان چې هغه ګمان کیږي فاسد کړي، په محکمه کې حاضر دي، د هغه اخلاقي ملاتړ کوي. سوکرات خپل حقوقي دفاع قاضیانو ته په یادولو سره پای ته ورسوله چې هغه به د احساساتي چلونو او دلیلونو څخه کار وانخلي، په عامه افسوس به ونه ژاړي، او د هغه درې زامن به په محکمه کې حاضر نه شي ترڅو قاضیان په بې رحمۍ سره تیر کړي. سوکرات وايي چې له مرګه نه ډاريږي او د ديني وظيفې خلاف عمل نه کوي. هغه وايي چې هغه به د محاکمې په جریان کې د خپلې قضیې د وړاندې کولو لپاره یوازې په سالم دلیل او حقیقت تکیه وکړي. '''بیانیه''' د اپلاتون د محاکمې په نسخه کې، سوکرات د یو درواغجن بیان عمل په توګه د ویناوو ټوکه کوي چې د قضاوت کونکي د حقیقت څخه لرې کولو لپاره ډیزاین شوي. په هرصورت، ځینې پوهان دې مسخره ته یوازې د بیان په توګه د وینا کولو د محدودو نظرونو د انتقاد په توګه ګوري او په پایله کې، ټولې محاکمې ته د بیاناتو د لا پراخې نظریې د څرګند انځور په توګه ګوري چې د ژوند په اوږدو کې څرګندیږي. <ref>{{Cite journal|last1=Bjork|first1=Collin|date=2021|title=Plato, Xenophon, and the Uneven Temporalities of Ethos in the Trial of Socrates|url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/philrhet.54.3.0240}}</ref> === دویمه برخه: د سوکرات د سزا غوښتنه === د محاکمې قاضیانو د سوکرات جرم په نسبتا لږ توپیر (36a) رایه ورکړه. ''د سوکرات په بښنه '' کې، اپلاتون د اخلاقي فساد او بې عزتۍ له تورونو څخه د فیلسوف د غندنې یا برائت لپاره د ټولو رایو شمیر نه دی ښودلی. <ref>{{Cite book|last2=Burnet|first2=John|last=Plató|authorlink1=Plato|title=Plato's Euthyphro, Apology of Socrates, and Crito|date=1924|publisher=Clarendon Press|isbn=9780198140153|pages=150–151|language=en}}</ref> [16] سوکرات وايي چې که دېرشو نورو قاضيانو د ده په حق کې رايه ورکړې وای نو هغه به برائت شوی وای. [16] د دې مانا به دا وي چې که محکمه له ۵۰۰ کسانو جوړه وای نو ۲۸۰ کسانو د سوکرات پر ضد او ۲۲۰ د هغه په حق کې رایه ورکړې وه. دا به د 12 سلنې په اړه حاشیه جوړه کړي. <ref>Barnes and Noble, Essential Dialogues of Plato</ref> په داسې قضیو کې - چیرې چې د مرګ سزا ممکن د تورونو لپاره د قانوني جواز په توګه رامینځته شي - د اتینیا قانون ته اړتیا ده چې څارنوال او تورن هر یو اداري جزا وړاندیز وکړي ترڅو په تورونو کې راپور شوي عملونه مجازات کړي. سوکرات د جزا پر ځای د انعام وړاندیز کولو سره د محکمې مخالفت کوي - په عامه لګښت کې دایمي ساتنه. هغه یادونه وکړه چې د هغه په وړاندې د قضاوت رایه نږدې وه. په دې رګ کې، سوکرات بیا په تیاره طنز کې ښکیل شو او وړاندیز یې وکړ چې میلیتس د سوکرات په وړاندې د هغه د تورونو په حق کې د راټول شوي قاضیانو د پنځمې برخې رایې ترلاسه کولو [[قانون|قانوني]] اړتیا پوره نه کولو له امله په لنډ ډول له لوی جریمې څخه وتښتید. په دې توګه، سوکرات د میلیتس لپاره مالي پایله خپره کړه چې په یوه قضیه کې د مدعی په توګه وګڼل شي - ځکه چې د اتنیانو حقوقي سیسټم په مدعی باندې د مالي پلوه سخت جریمې په لګولو سره د فضول قضاوت هڅول که د قاضیانو رایه له پنځمې برخې څخه کمه وي. د قاضیانو شمیر چې د قضیې ډول ته اړتیا لري. د هغه دوه تورونو د سزا په توګه چې په رسمي توګه په محاکمه کې د هغه په وړاندې وړاندې شوي، سوکرات محکمې ته وړاندیز وکړ چې له هغه سره د اتن ښار ته د یوه مرستندوی په توګه چلند وشي. دا چې هغه ته باید وړیا خواړه ورکړل شي، د تل لپاره، په پریتانیوم کې، د اتن د عامه خواړو تالار. د دې ډول عامه ''ویاړ'' ترلاسه کول یو ویاړ دی چې د المپیک ورزشکارانو، نامتو اتباعو او د اتن د ګټو لپاره ساتل کیږي، د ښار او یو دولت په توګه. په نهایت کې، وروسته له هغه چې محکمې وړاندیز شوی انعام رد کړ - په پریتانیوم کې وړیا خواړه - سوکرات د 100 درشمې جریمې په سزا ورکولو دمخه د حبس او جلاوطنۍ په اړه غور کوي. د هغه د بې وزلۍ سره سره، دا د اعدام د سزا په پرتله چې د څارنوالانو لخوا وړاندیز شوي، او د محاکمې د قاضیانو لخوا هڅول شوي لږ سزا وه. د هغه پلويانو، [[اپلاتون|اپلاتون ]] ، کريتو، کريټوبولس او اپولوډورس د جریمې په توګه د پیسو ورکولو لپاره حتی ډیرې پیسې وړاندیز کړې - 3000 درشمې (دیرش مینې )؛ په <ref>{{Cite web |last=Eliot |first=Charles William |date=1909 |title=The Harvard Classics: Plato: The Apology, Phaedo, and Crito ; The golden sayings of Epictetus ; The meditations of Marcus Aurelius |url=https://books.google.com/books?id=wPXZ35MtZIYC |publisher=P. F. Collier & Son |language=en}}</ref> ، د سوکرات د محاکمې قاضیانو ته، د پیسو جریمه ناکافي سزا وه. === دریمه برخه: د سوکرات د وتلو څرګندونې === د سوکرات په محاکمه کې، د محکمې پریکړه د سوکرات لپاره مرګ وه؛ ډیری قاضیانو د مرګ سزا ته رایه ورکړه ( ''بښنه'' 38c)، بیا هم اپلاتون ''د سوکرات د بخښنې'' په متن کې د قضاوت د رایو شمیره نه ده وړاندې کړې؛ مګر ډایګینس لارټیوس راپور ورکوي چې 280 قاضیانو د مرګ سزا ته رایه ورکړه او 220 قاضیانو د سوکرات لپاره د مالي جریمې لپاره رایه ورکړه (2.42). [19] سربیره پردې، د سوکرات د ځان د دفاع وینا سیاسي پارونکي ژبه او بې رحمه ټون د قضاوت کونکي په غوسه کړل او د هغه د سزا غوښتنه یې وکړه. <ref>{{Cite book|last=MacDowell|first1=Douglas Maurice|title=The Law in Classical Athens|date=1986|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-9365-2|page=253|url=https://books.google.com/books?id=92_Nz8jjrSUC|language=en}}</ref> سوکرات د اعدام د حکم په ځواب کې لومړی هغه قاضیانو ته په خطاب کې چې د ده مرګ ته یې رایه ورکړه. دی وايي، د دې پر ځای چې په بوډاتوب کې د هغه د مرګ لپاره لږ انتظار وکړي، اوس باید د خپلو پلویانو سختې نیوکې ومني. هغه وړاندوینه وکړه چې د هغه مړینه به د دې لامل شي چې ځوانان راپورته شي او د هغه ځای په ځای کړي د ټولنیز ګډ فلای په توګه ، د اتن د اوسیدونکو اخلاقي چلند هڅوي ، په داسې ډول چې د هغه په پرتله ډیر ځورونکی وي (39d). هغه قاضیانو ته چې د هغه د برائت لپاره یې رایه ورکړه، سوکرات هڅوي: د هغه فوق العاده ''[[ډيمون (افسانه)|ډیمونون]]'' د هغه د قانوني دفاع په چلند کې مداخله نه ده کړې، چې هغه د دې نښه په توګه لیدلی چې دا ډول دفاع سمه عمل و. په دې توګه، ''دایمونون'' سوکرات ته خبر ورکړ چې مرګ ممکن یو ښه شی وي. یا مرګ تباه دی (د ځمکې له اندیښنو څخه خلاصون) او نه ویره ، یا مرګ د وجود لوړې الوتکې ته مهاجرت دی چیرې چې د شخصیتونو او اتلانو روحونه ژوند کوي ، لکه هیسیوډ او [[هومر]] او اوډیسیوس . سوکرات د خپل ځان د دفاع په پای کې محکمې ته وویل چې هغه هیڅ بد اراده نه لري، نه د هغه د تورونو - لایکون، انیتس او میلیتس - او نه د قضاوت کونکو په وړاندې. هغه بیا له اتنیانو څخه غوښتنه کوي چې خپل درې زامن دې سم کړي که چیرې دوی د نیک ژوند کولو په پرتله مادي شتمنۍ ته ارزښت ورکړي، یا که دوی ډیر غرور وي؛ او په دې کولو سره به په پای کې عدالت تامین شي. == موافقتونه == * ''د سوکرات په محاکمه کې: یوه لوبه چې د ارسطوفاني بادل او د اپلاتون د بښنې پر بنسټ جوړه شوې، کریټو، او فیډو د عصري فعالیت لپاره ('' 2007) د انډریو ډیویډ اروین لخوا جوړه شوې، یوه معاصره ډرامه ده چې [[سوقرات|سقراط]] د فیلسوف او انسان په توګه انځوروي، ''د بادل'' پر بنسټ (43BC) د ارسطو لخوا، او [[اپلاتون|د اپلاتون ]] لخوا درې سقراطي خبرې اترې، ''د سوکرات بښنه'' (په محاکمه کې د فیلسوف دفاع)، ''کریټو'' (د عدالت د ماهیت بحث)، او ''فیدو'' (د آخرت د ژوند د ماهیت بحث). * د رابرټو روسلیني د 1971 تلویزیوني فلم ''سقراط'' په پراخه کچه د دې ډیالوګ څخه خپل عمل او سکریپټ پورته کوي. == متنونه او ژباړې == * په [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0169%3Atext%3DApol. پرسیوس] کې یوناني متن * [[iarchive:euthyphroapology00plat_520/mode/2up|''اپلاتون : Euthyphro، Apology، Crito، Phaedo، Phaedrus'']] یوناني د هارولډ شمالي فولر لخوا ژباړل شوی. د لوب کلاسیک کتابتون ۳۶. هارورډ پوهنتون مطبوعات (په اصل کې په 1914 کې خپور شو).  په انټرنیټ آرشیف کې * په [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DApol. پرسیوس] کې د HN فولر ژباړه * ''اپلاتون : Euthyphro، بښنه ، کریټو، Phaedo.'' یوناني د کریس ایملین جونز او ویلیم پریډي لخوا د ژباړې سره. د لوب کلاسیک کتابتون ۳۶. هارورډ پوهنتون مطبوعات، 2017. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780674996878|9780674996878]] [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674996878 HUP لیست کول] * اپلاتون . ''اوپیرا'' ، حجم I. د اکسفورډ کلاسیک متنونه. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0198145691|۹۷۸-۰۱۹۸۱۴۵۶۹۱]] * اپلاتون . ''بشپړ کارونه.'' هېکټ، ۱۹۹۷. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0872203495|978-0872203495]] * ''د سوکرات وروستۍ ورځې'' ، د یوتیفرو ژباړه، بښنه، کریټو، فایدو. هیو ټریډنیک، 1954. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0140440379|978-0140440379]] په 1986 کې [https://genome.ch.bbc.co.uk/a809ca5ed4ce4e68b2b208df1e5cb78b د بي بي سي راډیو ډرامه]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} جوړه شوه == دا هم وګوره == * اوتیم * د سوکرات محاکمه == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> === کتابتون === * {{Cite book|last=Brickhouse|first1=Thomas C.|last2=Smith|first2=Nicholas D.|title=Socrates on Trial|date=1990|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-823938-3|url=https://books.google.com/books?id=P59mWE3G0GwC|language=en}} * {{Cite book|last=Hammond|first1=Scullard H. H.|title=The Oxford Classical Dictionary|date=1966|publisher=Oxford|edition=Seventh Printing}} == مخ پر وړاندی لوستل == * {{Cite book|title=Socrates and Legal Obligation|last=Allen|first1=Reginald E.|year=1980|publisher=University of Minnesota Press|place=Minneapolis}} * {{Cite book|title=Socrates on Trial|last=Brickhouse|first1=Thomas C.|year=1989|publisher=Princeton University Press|place=Princeton}} * {{Cite book|title=Routledge Philosophy Guidebook to Plato and the Trial of Socrates|last=Brickhouse|first1=Thomas C.|last2=Smith|first2=Nicholas D.|year=2004|publisher=Routledge|place=New York}} * {{Cite book|title=Plato's Affair with Tragedy|last=Cameron|first1=Alister|year=1978|publisher=University of Cincinnati|place=Cincinnati}} * Compton, Todd, [https://www.jstor.org/stable/295155 "The Trial of the Satirist: Poetic Vitae (Aesop, Archilochus, Homer) as Background for Plato's Apology"], ''The American Journal of Philology'', Vol. 111, No. 3 (Autumn, 1990), pp.&nbsp;330–347, The Johns Hopkins University Press * {{Cite book|title=Reexamining Socrates in the Apology|last=Fagan|first1=Patricia|last2=Russon|first2=John|year=2009|publisher=Northwestern University Press|place=Evanston}} * {{Cite book|title=The Composition of Plato's Apology|last=Hackforth|first1=Reginald|year=1933|publisher=Cambridge University Press|place=Cambridge}} * {{Cite book|title=Socrates on Trial: A Play Based on Aristophanes' Clouds and Plato's Apology, Crito, and Phaedo Adapted for Modern Performance|last=Irvine|first1=Andrew David|year=2008|publisher=University of Toronto Press|place=Toronto|quote=Socrates on Trial (play)}}   (cloth);   (paper);   (e-pub) * {{Cite book|title=Socrates in the Apology|isbn=0872200892|last=Reeve|first1=C.D.C.|year=1989|publisher=Hackett|place=Indianapolis|url=https://archive.org/details/socratesinapolog00cdcr}} * {{Cite book|title=Plato's Apology of Socrates|url=https://archive.org/details/platosapologyofs00west|last=West|first1=Thomas G.|year=1979|publisher=Cornell University Press|place=Ithaca|isbn=9780801411274}} * {{Cite book|title=The Trial of Socrates|url=https://archive.org/details/trialofsocrates00ston|last=Stone|first1=I. F.|year=1988|publisher=Little, Brown|place=Boston|isbn=9780316817585}} == بهرنۍ اړیکې == {| class="sidebar nomobile nowraplinks" style="width:auto;text-align:left;" | class="sidebar-pretitle" |[[Wikipedia:The Wikipedia Library|د کتابتون سرچینې]] په اړه '''بښنه (اپلاتون )''' ---- |- | class="sidebar-content plainlist" | * [https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29&library=OLBP آنلاین کتابونه] * [https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29 ستاسو په کتابتون کې سرچینې] * [https://ftl.toolforge.org/cgi-bin/ftl?st=wp&su=Apology+%28Plato%29&library=0CHOOSE0 په نورو کتابتونونو کې سرچینې] |} * Apology, in a collection of Plato's Dialogues at Standard Ebooks * [http://ssrn.com/abstract=1023144 Translated by Woods & Pack, 2010] ** [http://ssrn.com/abstract=1023142 Bundled with ''Euthyphro'', ''Crito'' and the death scene from ''Phaedo''] * Project Gutenberg has English translations of Plato's ''Apology of Socrates'': ** [[gutenberg:1656|Translated by Benjamin Jowett, 1891]] ** [[gutenberg:13726|Bundled with Plato's ''Crito'' and ''Phaedo'', translated by Henry Cary, introduced by Edward Brooks Jr. 1901]] * The Apology public domain audiobook at LibriVox * [https://web.archive.org/web/20100331123827/http://www.thoughtaudio.com/titlelist/TA0023-Apology/ ''The Apology of Socrates''], free professional-quality downloadable audio book (part one as parts are indicated in this article) from ThoughtAudio.com, in the translation by Benjamin Jowett * [http://campus.belmont.edu/philosophy/Book.pdf Approaching Plato: A Guide to the Early and Middle Dialogues] * [https://web.archive.org/web/20190331181708/http://users.hartwick.edu/burringtond/dialogues/apology.html Guides to the Socratic Dialogues: Plato's ''Apology''], a beginner's guide to the ''Apology'', by Dale E. Burrington (from Internet Archive backup) * G. Theodoridis, 2015: [https://bacchicstage.wordpress.com/plato/platos-apology/ full-text translation] {{Socrates navbox}}{{Plato navbox}}{{د اپلاتون پلويان}}{{Authority control}}{{سوکرات ناوبکس}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] e29k0pn2yvu978fgwpy122npoumd5zm 0 68034 363686 293783 2026-05-03T04:54:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363686 wikitext text/x-wiki {{اپلاتونيزم}} [[دوتنه:Herma_of_Plato_-_0042MC.jpg|بټنوک| د اپلاتون هرم . په یوناني لیکنه کې لیکل شوي: "اپلاتون [زوی] د [[د اپلاتون ژوند|اریسټون]] ، اتینیا" ( [[روم]] ، کیپیټولین میوزیم ، 288).]] د [[اپلاتون|اپلاتون]] ډېری ژباړونکي په دې نظر دي چې د هغه لیکنې دوه اړخیزې ماناوې لري، چې د تمثیلونو ، سمبولونو ، یا افسانو په نوم یادیږي، چې د دوی د معمول لفظي مانا سربېره د ډیالوګونو پرتونه ورکوي. <ref name="Kutash 2020">{{Cite journal|date=December 2020|title=Myth, Allegory, and Inspired Symbolism in Early and Late Antique Platonism|editor-last=Finamore|editor-first=John F.|editor-link=John Finamore|journal=[[The International Journal of the Platonic Tradition]]|location=[[Leiden]] and [[Boston]]|publisher=[[Brill Publishers]] on behalf of the [[International Society for Neoplatonic Studies]]|volume=14|issue=2|pages=128–152|doi=10.1163/18725473-BJA10002|issn=1872-5082|doi-access=free}}</ref> د [[اپلاتون]] دغه منطقي تعبیرونه له پنځلس سوه کلونو څخه زیات، د لومړۍ پېړۍ څخه د [[رنسانس (نوی والی/بيا ژوند)|رینسانس]] له لارې او تر اتلسمې پیړۍ پورې غالب وو، او د لوی [[اپلاتونواله|اپلاتون فیلسوفانو]] لکه [[پلوتين|پلوټینس]] ، پورفیري ، [[سوريانوس|سیرینوس]] ، [[پروکلوس]] ، او مارسیلیو فییکونو لخوا یې ملاتړ کیده. <ref name="Kutash 2020" /> [[فيلون اسکندراني|د الکساندریا د فیلو]] سره پیل (لومړی سی. CE)، دې نظریو د یهودي، عیسویانو، او د دې مذهبونو د سپیڅلو صحیفو په اړه اسلامي تفسیر اغیزمن کړ. دوی د رینسانس په جریان کې په پراخه کچه خپاره شول او د شاعرانو لکه [[دانتې الیگيري|ډینټ الګیري]] ، اډمونډ سپنسر ، او [[وېليم شېکسپيير|ویلیم شکسپیر]] ترمینځ د عکس العمل لپاره فیشن کې مرسته وکړه. <ref>For Ficino's influence on Spenser and Shakespeare, see Sears Jayne, 'Ficino and the Platonism of the English Renaissance,' ''Comparative Literature'', v. 4, no. 3, 1952, pp. 214-238.</ref> د عصري دورې په لومړیو کې، کلاسیک سکالرشپ دا ادعاوې رد کړې چې اپلاتون یو الګوریسټ و. د دې ټوټې کیدو وروسته، د [[اپلاتون]] پخوانیو پیروانو چې د دوامدار تمثیل په توګه ډیالوګونه لوستل، د " [[نوې اپلاتوني فلسفه|نو-اپلاتونستانو]] " په توګه لیبل شوي او د تخریب په توګه ګڼل کیږي. د 1929 کال د تاټ د مخکښې مقالې په پایله کې، ''د [[اپلاتون]] او الیګوریکل تفسیر'' ، <ref>J. Tate, ''Classical Quarterly'', v. 23, no. 3-4, p. 142 ff.</ref> پوهانو په خپل حق کې د [[اپلاتون]] لپاره د الګوریتري طریقې مطالعه پیل کړه دواړه د اپلاتون مطالعاتو ته د لازمي پس منظر په توګه او [[فلسفه|د فلسفې]] ، ادبي تنقید په تاریخ کې د یوې مهمې پیښې په توګه. هرمینیټکس او ادبي سمبولیزم تاریخپوهان راغلي دي چې د [[اپلاتون]] او نیوپلاټونیزم تر منځ هر ډول ساده ویش رد کړي، او د [[اپلاتون]] د لوستلو دود اوس د فعالې څیړنې ساحه ده. <ref>For a brief but general overview of the history of allegory, see [[Luc Brisson]], ''How Philosophers Saved Myths: Allegorical Interpretation and Classical Mythology'' (Chicago: The University of Chicago Press, 2004). Translated by Catherine Tihanyi.</ref> د "تعریف"، "سمبولیزم"، او "انځوراتي مانا" تعریفونه د وخت په تیریدو سره وده کوي. د ''توري اصطلاح'' (یوناني د "نور ویل" لپاره) د عیسوي پیړیو په لومړیو کې ډیر ځله رامینځته شوه او هغه ژبې ته اشاره وکړه چې د معمول یا لغوي معنی سربیره ځینې نور معنی لري. مخکې په کلاسیک اتن کې، دا د دې پرځای عام و چې د "کم معنی" (Gk.، ''hyponoiai'' ) خبرې وکړي، کوم چې پټ یا ژورې معنی ته اشاره کوي. <ref>Plutarch says "allegories ... which the ancients called undermeanings" in an essay in the ''Moralia'': ''De Audiendis Poetis'', 4.19. Plato (''Rep.'' II. 378d), Euripides (''Phoenicians'' 1131-33), Aristophanes (''Frogs'' 1425-31), Xenophon (''Symposium'' III, 6), all use ''hyponoia'' to mean what is later subsumed under allegory. See Jean Pépin, ''Mythe et Allégorie'' (Paris: Etudes Augustiniennes, 1976), pp. 85-86.</ref> نن ورځ، تشبیه اکثرا په یوه ادبي کار کې د استعارو دوامداره لړۍ بلل کیږي، مګر دا پخوانی تعریف نه و؛ په هغه وخت کې، یو واحد پاس، یا حتی یو نوم، کیدای شي تشبیه وګڼل شي. په عمومي توګه، د داسې اصطلاحاتو بدلیدونکي معنی باید په هر تاریخي شرایطو کې مطالعه شي. <ref>P. Struck, ''Birth of the Symbol'' (Princeton: Princeton University Press, 2004).</ref> == د [[اپلاتون]] په ډیالوګونو کې متلونه == [[دوتنه:Carracci_Hercultes_at_Crossroads,_detail.jpg|کيڼ|بټنوک|350x350px| په یوناني [[یوناني خرافات|افسانه کې د یوناني]] تمثیل دلیل د شخصیتونو سره پیل شوی (ایروس مینه ده، اتینا حکمت دی). د یوناني فلسفې تمثیل ممکن د پارمینایډس یا [[امپيدوکلېس|امپیدوکلس]] سره پیل شوی وي مګر د سقراط ملګري ، سوفیست پروډیکوس او د هغه مشهور کیسه "هرکولس په کراسروډز" کې روښانه ده. د [[زینوفون|Xenophon]] ، [[نوې اپلاتوني فلسفه|Neo-Platonists]] ، او ډیری نورو لخوا بحث شوی، دا په منځني پیړیو او بیا رنسانس کې ښه پیژندل شوی. <ref>See Xenophon, ''Memorabilia'' (2.1.21–34) and Robert Mayhew, ''Prodicus the Sophist: Text, Translation, and Commentary'' (Oxford: Oxford University Press, 2012).</ref> په ښي خوا کې، فضیلت هرکولس د سختۍ له لارې د جلال لوړې لارې ته غږوي، پداسې حال کې چې نائب هغه د خوښۍ اسانه ژوند ته هڅوي (اینبیل کاراسی، د هرکولس انتخاب ، تفصیل، 1596، د کپوډیمونټ ملي میوزیم).]] [[دوتنه:POxy3679_Parts_Plato_Republic.jpg|بټنوک| ''Papirus Oxyrhynchus'' ، د اپلاتون ''جمهوریت'' د ټوټې سره]] د یو ځوان په توګه، اپلاتون د اناکساګوراس او [[سوقرات|سقراط]] په شاوخوا کې په حلقو کې د بحثونو سره مخ شو چې آیا [[هومر|د هومر]] په شعرونو کې متلونه شتون لري. <ref>For Anaxagoras and Metrodorus, see Diogenes Laertius, II.1 and Plato's 'Ion,' 530c3-d3. For Antisthenes the Cynic, see the discussion in R. Pfeiffer,''History of Classical Scholarship: from the beginnings to the end of the Hellenistic Age'' (Oxford: Clarendon Press, 1968), p. 36. See Robert Lamberton, ''Homer the Theologian: Neoplatonist Allegorical Reading and the Growth of the Epic Tradition'' (Berkeley: University of California Press, 1989). </ref> اپلاتون دغو بحثونو ته اشاره کړې او د تشبيهاتو او د تشبيه ماهيت يې په خپلو ډيالوګونو کې د پام وړ موضوع ګرځولې ده. <ref>According to Plato's dialogue the '[[Cratylus]],' most interpreters at that time treated Homer allegorically. Socrates says 'Indeed, even the ancients seem to think about Athena just as those who are currently skilled concerning Homer do. For the majority of these in interpreting the poet say that he has made out Athena to be mind and thought' (407a8-b2). </ref> هغه ډیری الهی وسیلې کاروي او په ښکاره ډول دوی ته پاملرنه کوي. د غار په تمثیل کې، د بیلګې په توګه، اپلاتون یو سمبولیک کیسه بیانوي او د هغې عناصر یو له بل سره تشریح کوي ( ''Rep.'', 514a1 ff. ). په ''فیډرس'' کې، سقراط په هغو کسانو نیوکه کوي چې د خرافاتو لپاره منطقي، منطقي توضیحات وړاندې کوي (229c6 ff. ). د [[اپلاتون]] خپل نظر د تعبیري تعبیر، یا 'الګوروسیس' په اړه له اوږدې مودې راهیسې بحث شوی دی. فورډ پایله وکړه چې:<blockquote>الیګوریسس د اپلاتون لخوا د یو ناڅرګند میتود او خطرناک په توګه لیدل کیږي چیرې چې ماشومان اندیښمن دي، مګر هغه هیڅکله په بشپړ ډول د دې امکان نه ردوي چې دا په ډیر فلسفي طریقه کارول کیږي. د ''جمهوري ریاست'' (378d) څخه د تمثیل ردولو په برخه کې، لاملونه په ابتدايي توګه تدریسي او ټولنیز دي نه د دیني یا میتودولوژیکي. . . د اپلاتون ناخوښي د فرعي تفسیر په مشهوره کونکو متمرکزه ده، نه پخپله طریقه باندې. . . <ref>A. L. Ford, ''The Origins of Criticism: literary culture and poetic theory in classical Greece'' (Princeton: Princeton University Press, 2002, p. 86-7.</ref></blockquote>د اپلاتون د فلسفې اساس د فورمونو تیوري (یا نظریه) ده، او ډیری لیکوالانو په دې مابعدالطبعي تیوري کې د ادبي تمثیل د کارولو لپاره توجیه لیدلې ده. فلیچر، د بیلګې په توګه، لیکلي:<blockquote>د اپلاتون نظریه دوه اړخونه لري چې د دواړو نښو او شیانو د تعبیري تفسیر لامل کیږي. . . د "یو شی مفکوره" په اړه خبرې کول تقریبا د تمثیل پروسې ته بلنه ورکوي، ځکه چې مفکوره د شیانو څخه تیریږي، لکه څنګه چې د الګوریسټ افسانه د کلمې له لفظي احساس څخه تیریږي. . . ډیر مهم دی د اپلاتون تیوري د اپلاتون ترتیب د یوې پراخې مرحلې جوړښت په توګه، له ټیټ څخه تر لوړو بڼو پورې. . . د مادي طبیعت د اړین ارزښت په اړه د پوښتنې کولو سره، اپلاتون ډیلیکټیک د طبیعت روحاني کولو ته لاره پرانیزي، او پخپله د اپلاتون په قضیه کې دا د هغه په ډیالوګونو کې دقیقا د الګوریت کارولو لامل کیږي کله چې د طبیعت تحلیل پای ته رسیدلی وي. د تیریدو لوړه نقطه په طبیعي ، انساني شرایطو کې د تشریح وړ ده. <ref>Angus Fletcher, 'Allegory in Literary History,' in ''Dictionary of the History of Ideas'' online at http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml&query=Dictionary%20of%20the%20History%20of%20Ideas {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111232449/http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml |date=2020-11-11 }}, pp. 43-44. See also A. Fletcher, ''Allegory: The Theory of a Symbolic Mode'' (Princeton: Princeton University Press, 2012).</ref></blockquote>ډیری په دې باور دي چې اپلاتون د پیتاګوریانو لخوا اغیزمن شوی. د نورو پخوانیو فرقو په څیر، دوی د پټو عقایدو او پټو رسمونو لپاره شهرت درلود. <ref>Walter Burkert, ''Lore and Science in Ancient Pythagoreanism'' (Cambridge: Harverd University Press, 1972) and W. Burkert, ''Ancient Mystery Cults'' (Cambridge: Harvard University Press, 1987).</ref> په هرصورت، پخوانیو لیکوالانو، په ځانګړې توګه دوی د "سیمبولونو" سره تړلي چې د خپلو رازونو پټولو لپاره کارول کیږي. <ref>This late reputation for secrecy is already attested in the fourth century by Aristotle (in Iamblichus, ''Vit. Pit.'', 6) and by his sometime student Aristoxenus (D. L. 8.15-16). See also Burkert, op. cit., 1972, p. 179, cf. n. 96. In ancient Greek, the word 'symbol' originally meant the broken half of some small object which two parties split apart in order to use the matching pieces as proofs of identity.</ref> پیتاګوریان داسې بریښي چې د دې اصطلاح معنی پراخه کړي ترڅو لنډې جملې پکې شاملې کړي چې د پټو پاسورډونو رول لوبوي یا د دودیزې معما ځوابوي. سټروک هغه طریقه په ګوته کوي چې دا کار د ادبي سمبولیزم د پوښلو لپاره نور هم وغځول شو او له همدې امله پیتاګوریان ځینې وختونه د داسې سمبولیزم اختراع کولو اعتبار لري. <ref>Peter T. Struck, ''Birth of the Symbol: Ancient Readers at the Limits of Their Texts'' (Princeton: University Press, 2004).</ref> == د اپلاتون لومړني ژباړونکي == {{اپلاتونيزم|dialogues=show}} د اکاډمۍ دننه، د اپلاتون ''تیمیوس'' کې د تخلیق افسانې په اړه یوه مشهوره شخړه ښیي چې د اپلاتون ځینې لومړني پیروان په لفظي ډول ډیالوګونه نه لولي: [[اسپيوسيپوس|سپیوسیپس]] ، [[زانوکراتس|زینوکریټس]] او [[پولمون|پولیمو]] ټولو د ''تیمیوس'' کلیدي برخه په انځوریز ډول تشریح کړې. <ref>For a brief, recent overview, see Tarrant, 'Platonic Interpretation and Eclectic Theory,' in Tarrant and Baltzly, ''Plato's Early Interpreters'' (Duckworth, 2006), p. 10. </ref> وروسته له هغه چې ارسطو اکاډمۍ پریښوده او خپل ښوونځی یې تاسیس کړ، داسې نه بریښي چې د اپلاتون په ډیالوګونو کې څرګند شوي د الګوریسس په وړاندې هغه ابهام شریک کړي. <ref>As emphasized by Pépin, op. cit., p. 121 ff. (with references to earlier debates), [[Luc Brisson|Brisson]], op. cit., p. 38 ff., and others.</ref> هغه د لرغوني یونان افسانې د بیلګې په توګه، د فلسفي حقیقتونو د استعاري بیانونو په توګه ګڼلې:<blockquote>یو میراث له خورا پخوانیو څخه تر وروستیو وختونو پورې د افسانې په بڼه سپارل شوی، چې خدایان شتون لري او دا چې الهی ټول طبیعت محاصره کوي. پاتې [پخوانۍ کیسې] په افسانوي ډول بیان شوي، کوم چې د نا لوستو خلکو د قانع کولو لپاره مناسب دي. . . دوی حتی وویل چې خدایان د انسان شکلونه لري او د نورو حیواناتو سره ورته دي. . . که لومړی [دعوا]، چې دوی باور درلود چې خدایان بنسټیز واقعیتونه دي، په جلا توګه اخیستل کیږي [د افسانوي کیسې څخه]، نو دوی یقینا یو الهام شوی حقیقت بولی. . . ( ''میټ.'' 1074a38 – b13).</blockquote>بیا هم کله چې ارسطو د اپلاتون د ډیالوګونو په اړه بحث وکړ هغه یې په لفظي ډول تشریح کړ. <ref>See, for example, the extensive discussions of Plato's ''Republic'' in Aristotle's ''Politics.''</ref> د ارسطو لیکنې د Pythagoreanism سره دښمني لري او په عمومي ډول په عامه وینا کې ناڅرګندو کلمو ته. <ref> For criticism of the Pythagoreans see, e.g., book II of ''De Caelo''; for his contrast between clear speech, metaphors, and enigmas, see ''On Rhetoric'', III.2).</ref> ارسطو ښیي چې یا د اپلاتون سمدستي زده کونکي معمولا ډیالوګونه په لفظي ډول لولي یا دا چې ارسطو پخپله هیڅکله د پیتاګورین فرقې ته نه دی پیل شوی او په دې توګه هغه متلونه له لاسه ورکړي چې وروسته لوستونکي په ډیالوګونو کې وموندل. په 347 BCE کې د اپلاتون له مړینې وروسته په دوو پیړیو کې، د اپلاتون له فلسفې سره دوامداره علاقه درلوده مګر د ډیالوګونو تشریح کولو لپاره د هغه د لومړیو پیروانو په مینځ کې د محتاط هڅو لږ ژوندي شواهد (دا په حقیقت کې د اپلاتون د خپل نظر ورکولو اراده نلري). په لومړني اکاډمۍ کې د اپلاتون څخه وروسته د "مطلبانو" لومړني نسلونه په عمومي ډول د اپلاتون د نظریاتو، استدلالونو او ستونزو سره تړاو درلود، مګر د اپلاتون د متنونو مفصل لوستلو سره نه. په ښکاره ډول د ډیالوګ په اړه هیڅ تبصره په ابتدايي اکاډمۍ کې نه وه لیکل شوې تر هغه چې [[کرانتور|کرینټر]] (د 290 BCE په اړه مړ شو). <ref>Dillon accepts the view of Proclus (In Tim. I 76, 1-2) that Crantor '... perhaps makes his most distinctive contribution to the history of Platonism, the idea of a commentary' (Dillon, ''Heirs of Plato'' (Oxford, Oxford University Press, 2003), p. 218).</ref> متعصبین د "شکمنو" لخوا تعقیب شول چې خبرې اترې یې په ابتدايي توګه د سقراطي ناپوهۍ د مسلکونو په توګه تشریح کړې. <ref>R. J. Hankinson, ''The Skeptics'' (New York: Routledge, 1995), ch. V.</ref> ډوري په ګوته کوي چې د اپلاتون د متنونو د هر اړخیز تفسیر مفهوم لا تر اوسه نه دی رامینځته شوی:<blockquote>د اپلاتون د متنونو د تعبیر په اړه د هرمینیټیکل پوښتنه مطرح نه وه. . . نن ورځ، دا غوښتنه چې تفسیر باید د متن د بشپړې ارزونې ( ''des gesamten Habitus'' ) څخه څرګند شي او حتی ممنوع ښکاري. په هرصورت، حتی په عصري فلولوژي کې، دا غوښتنه په لومړي ځل په تیرو دوو یا ډیرو دریو نسلونو کې د اعتبار وړ وپیژندل شوه. . . <ref> Dörrie, ''Von Platon zum Platonismus'' (Düsseldorf: Westdeutscher Verlag, 1975), pp. 35, 42, surveys and periodizes the various ancient approaches to Plato's dialogues. See also references below.</ref></blockquote> == تمثیل بدل: نو پیتاګوریزم == لکه څنګه چې د اپلاتون علاقه له اتن څخه الکساندریا او د مدیترانې په اوږدو کې نورو ښارونو ته خپره شوه ، نو د اکاډمۍ لخوا پخپله د ډیالوګونو مستقیم لوستلو ته د عقیدې له لارې یو مخ و. د دې دورې څخه وروسته، د اپلاتون د لوستلو لپاره منطقي چلند په زیاتیدونکي توګه معمول شو. دا تاریخي بدلون د لومړۍ پیړۍ BCE په اړه د پیتاګورینیزم سره د علاقې بیا راژوندي کیدو سره سمون لري. <ref> See Burkert, op. cit.</ref> نو پیتاګوریان لکه نیومینیوس ډیر ژر دا ادعا پیل کړه چې د پیتاګوریان عقیدې په سمبولیک ډول د اپلاتون په ډیالوګونو کې ځای په ځای شوي. <ref>See esp. H. Tarrant, 'The Phaedo in Numenian Allegorical Interpretation,' in S. Delcomminette et al., ''Ancient Readings of Plato's Phaedo'' (Leiden: Brill, 2015), pp. 135–153. </ref> د نیومینیوس یو کار ''د اپلاتون سره د اکادمیکانو د اختلاف'' او بل ''په اپلاتون کې د رازونو یا خوندي نظریو په اړه و.'' <ref>des Places, ''Numenius'' (Paris: Les belles Lettres, 1973).</ref> ټرینټ د نیو پیتاګوریانو نظرونه لنډیز کړل او ویې ویل چې دوی باور لري (اصلي ایټالی):<blockquote>... دا چې د پیتاګوریان عقیدې په اپلاتون کې ''پټې'' دي، څوک چې د یو یا بل دلیل لپاره د دوی په ښکاره کولو کې زړه نازړه دی، او دا چې ''ریښتیا پیتاګوریانزم د ژور تفسیر له لارې د اپلاتون متنونو څخه راښکاره کیدی شي ...'' دا به خوندي ښکاري چې یو څه ووایاست. د اپلاتون د متن لاندې په منظمه توګه خورا باطني معلومات موندل کیږي، د ادعا شوي پیتاګورین میټافزیک توضیحات پټوي چې پیتاګوریان، تقریبا د عقیدې په توګه، هلته شتون لري. <ref>H. Tarrant, ''Plato's First Interpreters'' (London: Duckworth, 2000), pp. 84 – 85.</ref></blockquote>[[منځنۍ اپلاتوني فلسفه|د منځني اپلاتونزم]] ځینې وختونه داسې انګیرل کیږي چې له منطقي تعبیر څخه یې ډډه کړې ده، مګر د ډیلن سروې د وروستیو نو اپلاتونستانو سره "نسباتي تسلسل" وموندله: "لږترلږه د منځنۍ اپلاتون د دورې په وروستي پای کې، په تفسیر کې پرمختګونه شتون درلود چې یو څه اټکل شوی و. د نیو-اپلاتونیانو سره د تعلیق.' <ref>John Dillon, 'Pedantry and Pedestrianism? Some Reflections on the Middle Platonic Commentary Tradition,' in H. Tarrant and D. Baltzly, ''Reading Plato in Antiquity'' (London: Duckworth, 2006), p. 24.</ref> د منځنیو اپلاتونانو په منځ کې اپلاتون ته د پټو معناګانو معمول انتساب موندل کیدی شي، د بیلګې په توګه، په پلوتارک (c. 45 - 125 CE) کې، د ایلیسیان اسرار پادری او شاید د اپلاتون جانشین. <ref>See, for example, in Plutarch, ''Isis and Osiris'', p. 370 ff.; cf. H. Tarrant, ''Plato's First Interpreters'', op. cit., p. 24.</ref> == د متقي اپلاتون واکمني: نوی اپلاتونيزم == [[دوتنه:Bookshelf_armarium_300_CE_sarcophogus.jpg|بټنوک| د روم د کتاب کابینې یا آرماریوم لومړنی انځور چې په پورتنۍ شیلف کې دننه سکرولونه لري. د sarcophagus څخه تر 200-300 CE پورې نیټه، د بیلګې په توګه، د هغه وخت په اړه چې پلوټینس په روم کې و. که څه هم په اوستیا کې موندل شوی، روم ته نږدې یو بندر، یوناني لیکنه د یونان اوسیدونکي وړاندیز کوي. خلاص قضیه چې د کابینې په پورتنۍ برخه کې جراحي وسایل لري، نور سکرولونه، او په کابینه کې د وینې د ناروغانو لپاره یو حوزه یو پوه ډاکټر وړاندیز کوي (د هنر میټروپولیټان میوزیم، NY، 48.76.1).]] عصري تاریخ پوهان د عیسوي پیړیو په لومړیو پیړیو کې د اپلاتون پیروانو ته 'نیو-اپلاتونستان' وايي. دوی د اپلاتون د تعبیر تر ټولو مهم او پیاوړي مدافعین وو. [[پلوتين|پلوټینس]] ، چې [[نوې اپلاتوني فلسفه|د نو-اپلاتونیزم]] بنسټ ایښودونکی ګڼل کیږي، ډیری وختونه وايي چې د اپلاتون ډیالوګونه "بې معنی" لري ( ''هایپونیوای'' ). <ref> See his ''Enneads'': IV 2,2; vi 8 22; vi 8 19, iii 4 5; iii 7 13. See also Jean-Michel Charrue, ''Plotin, Lecteur de Platon'' (Paris: Les Belles Lettres, 1978).</ref> د هغه ''Ennead'' III.5 د اپلاتون د ''سمپوزیم'' څخه د پاسپورتونو پراخ تمثیل تفسیر دی. د اپلاتون د خبرو اترو ژوندي پاتې شوي تبصرې د نو-اپلاتونستانو لخوا لکه [[پروکلوس]] پراخ تمثیلي تعبیرونه لري. <ref>For a discussion of Proclus' use of allegory, see ch. 4 of A. Sheppard, ''Studies of the Fifth and Sixth Essays of Proclus' Commentary on the Republic'' (Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, 1980).</ref> د اپلاتون د ''پارمینایډز'' په اړه د پروکلوس تبصره، د بیلګې په توګه، وايي چې داستان انټيفون نشي کولی د خبرو اترو د پټو یا ژورو معناوو څخه ناپوه وي (682). <ref> Page references are to the 1864 edition of Cousin. Translations are from G. R. Marrow and J. Dillon, ''Proclus' Commentary on Plato's Parmenides'' (Princeton: University Press, 1992).</ref> پروکلوس پخپله د ډیالوګ کرکټرونه د میټافزیک اصولو سمبولونو په توګه ویني: پارمینایډس د الهي استازیتوب دی، د عقل زینو، او سقراط د ځانګړي عقل (628). پروکلوس عموما استدلال کوي چې:<blockquote>د ریښتیني ژورې او نظریاتي شخصیت لیکنې باید د خورا احتیاط او په پام کې نیول شوي قضاوت پرته مطرح نه شي ، داسې نه چې موږ په ناببره توګه د خدای په څیر د روحونو د نه بیانیدو وړ افکارو د خلکو د غوږونو اوریدلو او غفلت ته افشا کړو (718 ، cf. 1024) .</blockquote>پروکلس ادعا کوي چې ''پارمینایډز'' په عمومي ډول خپل معنی د تمثیل یا کم معنی له لارې خبروي. <ref>For a discussion of Proclus' use of allegory in Plato's Parmenides see {{Cite web |last=Calian |first=George F. |year=2013 |title='"Clarifications" of Obscurity: Conditions for Proclus's Allegorical Reading of Plato's Parmenides' |url=https://memo.imareal.sbg.ac.at/wsarticle/maq-sonderband/ciarifications-of-obscurity-conditions-for-procluss-allegorical-reading-of-platos-parmenides/ |publisher=Krems: Institut für Realienkunde des Mittelalters und der frühen Neuzeit, 2013, 15-31}}</ref> یو ښوونکی، هغه وايي، په ښکاره خبرې نه کوي، خو په اشارو سره ځان راضي کوي. ځکه چې یو څوک باید صوفیانه حقیقتونه په صوفیانه توګه څرګند کړي او د خدایانو په اړه پټ نظرونه خپاره نکړي (928). د ډیالوګ د لارښوونو طریقه دا ده چې 'د سمبولونو او نښو او معماونو کارول، یوه طریقه چې د ډیرو صوفیانه نظریاتو لپاره مناسبه ده ...' (1027). یو وروستنی نوی اپلاتون، میکروبیوس ښیي چې په پنځمه پیړۍ کې د اپلاتون تمثیلي تعبیرونه معمول وو:<blockquote>له همدې امله اپلاتون، کله چې هغه د ښه په اړه خبرې کولو ته هڅول شوی و، دا جرئت نه درلود چې ووایی چې دا څه شی دی ... فیلسوفان په زړه پورې داستانونه کاروي ( ''fabulosa'' ); په هرصورت، پرته له کوم هدف نه، او نه یوازې د تفریح لپاره، مګر ځکه چې دوی پوهیږي چې د خپل ځان روښانه او بربنډ ( ''اپرټام نوډمیک'' ) څرګندول د طبیعت لپاره ناخوښه دي، کوم چې لکه څنګه چې هغې د خپل ځان پوهه د نارینه وو د بې رحمه احساس څخه ساتلې ده. په رنګارنګ جامو کې د ځان په پټولو سره، دا هم غوښتل چې خپل رازونه د ډیرو هوښیارو اشخاصو لخوا د ښایسته داستانونو له لارې اداره کړي. . . یوازې د غوره استخباراتو نامتو سړي د هغې ریښتیني څرګندونه ترلاسه کوي. . . (I.17-18).</blockquote> == په یهودي، عیسویانو او اسلامي حرمینو باندې اغیزې == په هېلينستيک دوره کې (د 3rd - 1st پیړۍ BCE) الګوریکل تفسیر په عمده توګه یو یوناني تخنیک و چې د هومر، سټوکس او په پای کې د اپلاتون ژباړونکو سره تړاو لري. [[فيلون اسکندراني|د الکساندریا فیلو]] (د 25 ق. م - 50 عیسوی)، یو یهودي عالم چې د یوناني زده کړې درلودونکی و، په سیستماتیک ډول د یهودي صحیفو لپاره د تشبیهاتي طریقې کارول. دا د عیسوي انجیل د تفسیر لپاره د میتودونو په اړه د وروستیو جنجالونو لپاره خورا لیرې پایلې درلودې او دا په پایله کې د اپلاتون د عصري تعبیرونو د ردولو لپاره مرحله جوړه کړه. د اسکندریه فیلو په دې باور و چې د اپلاتون په خبرو اترو او د یهودي صحیفو ( ''تورات'' ) عقیدې دومره سره ورته دي چې اپلاتون باید خپله فلسفه له یهودانو څخه اخیستې وي. فیلو باور درلود، مخکې له دې چې اپلاتون خپل ډیالوګونه ولیکي، هغه باید مصر ته سفر کړی وي او د یهودي پیغمبر موسی تعلیمات یې مطالعه کړي. د فیلو پراخه پراخه، د یهودي صحیفې بیالبیلو تعبیرونو حتی داسې شواهد موندلي چې د اپلاتون [[د بڼو تيوري|تیوري د]] اپلاتون څخه پیړۍ دمخه پیژندل شوې وه. د فیلو نظریو په یهودي پوهانو باندې لږ سمدستي اغیزه درلوده، چې داسې بریښي چې هیڅکله یې د هغه یا د هغه پراخه لیکنو یادونه نه ده کړې. <ref>For the above, see Ilaria L. E. Ramelia, ᾽Philo as Origen's Declared Model: Allegorical and Historical Exegesis of Scripture,᾽ ''Studies in Christian-Jewish Relations,'' n. 7, 2012, pp. 1-17. For Philo's relations to Plato, see the writings of David T. Runia, esp. ''Philo of Alexandria and The "Timaeus" of Plato'' (Leiden: Brill, 1986).</ref> [[دوتنه:Plotinus_(trans._Ficino),_Oxford's_1492_edition_with_binding.jpg|بټنوک| د اکسفورډ پوهنتون د Plotinus' ''Enneads'' 1492 نسخه، د Ficino لخوا په لاتین کې ژباړل شوې، د اصلي ټاپه شوي، د لرګیو تختو باندې د خوسکي د چیکربورډ تړل شوي. د زنځیر سټیپلونو لپاره سوري او د متن په بلاک کې د نسخې سرلیک ښیې چې زنځیر شوي حجمونه شاته د نخاعې سره پوښل شوي. داسې انګیرل کیږي چې دا کاپي د اسپانیا د پاچا فیلیپ II د شاهي کتابتون پورې اړه لري.]] اوریجن (184/185 - 253/254 عیسوی) د عیسویت په لومړیو کې د صحیفې لوی عالم و. . . <ref>Ewert Cousins, ''The Fourfold Sense of Scripture in Christian Mysticism,'' in Steven T. Katzin, ed., ''Mysticism and Sacred Scripture'' (Oxford: University Press, 2000), p. 119.</ref> هغه د الکساندریا د فیلو طریقه غوره کړه او پراخه کړه، او د عیسوي نوي عهد نامې کتابونو ته یې منطقي تفسیر پلي کړ. اوریګن د خپل مسلک لومړۍ نیمایي په الکساندریا کې تیره کړه او د اپلاتون په لیکنو ښه پوهیده. راملي د فیلو او اوریګن ترمنځ اړیکه لنډیز کوي:<blockquote>الګوري یوه پیاوړې وسیله وه چې فیلو ته یې اجازه ورکړه چې د اپلاتون په رڼا کې [یهودي] کتاب تفسیر کړي. . . اوریګن په څرګند ډول فیلو ته د مخکیني په توګه اشاره کوي په دقیقه توګه په هغه ټکو کې چې د هغه د انجیل الګوریتري میتود لپاره خورا مهم دي. دا په کلکه وړاندیز کوي چې فیلو د صحیفې د فلسفي توضیحي تخنیک لپاره د هغه اصلي الهام کونکی و ، او دا چې اوریګن دواړه پدې ښه پوهیږي او خپل پور یې منلی و. . . فیلو د انجیل لومړنی سیستماتیک فلسفی ژباړونکی و چې دا یې په منطقي ډول لوستلی و ، او اوریګن لومړی او لوی و چې په عیسویت کې یې دا کار وکړ. <ref> Ramelia, ᾽Philo as Origen's Declared Model: Allegorical and Historical Exegesis of Scripture,᾽ op. cit., p. 5.</ref></blockquote>که څه هم اوریګن یو متنازع شخصیت و، د هغه نفوذ په نورو لویو عیسوي پوهانو لکه یوسیبیوس، ګریګوري آف نیسا، امبروز او جیروم باندې پراخ او ژور و. <ref>Frederic W. Farrar, ''History of Interpretation'' (London: Macmillan, 1886), p. 201 ff.</ref> اوریګن په دې نظر دی چې په انجیل کې عبارتونه لفظي معنی لري او سربیره پردې ، دوه تمثیلي حواسو. دا وروسته پراخه شوه، په ځانګړې توګه د منځنیو پیړیو پوهانو لخوا، مشهور عقیدې ته چې د انجیل متنونه یو "څلور اړخیزه احساس" لري - لغوي، اخلاقي، تمثیل، او انګوژیکي . لوباک، د دې تخنیک د تاریخ په اړه په خپل درې جلده کار کې، وویل چې د "څلور اړخیز احساس" نظریه، چې د منځنۍ پیړۍ له پیل څخه د [بائبل] تفسیر په زړه کې وه، دا رول ساتلی. حق تر پایه.' <ref>Henri de Lubac, published in English as ''Medieval Exegesis: The Four Senses of Scripture'' (Wm. B. Eerdmans Publishing Co., 1998). See also Farrar, op. cit., p. 294 ff.</ref> پروټسټنټانو وروسته شکایت وکړ چې د رومن کاتولیک کلیسا د انجیل معنی د هر هغه څه د جوړولو لپاره کارولې چې غوښتل یې او پدې توګه د کلیسا واک ټینګ کړي:<blockquote>د څلور اړخیز احساس ساتل د منځنیو پیړیو رومانیزم [دا د کاتولیک کلیسا] لپاره د ژوند او مرګ مسله وه. د هغې د واک لپاره دا اړینه وه چې د توکمپالنې تعصب او دودیز واک عالي حاکمیت ولري. هرڅومره چې په زړه پورې متنونه د هغې په ګټو کې مینځل شوي ، په ډیر لوړ غږ یې اعلان وکړ چې دا ډول تفسیرونه یوازې "روحاني" دي او د "روښانه فضل" له امله دي. <ref>Farrar, p. 299, cf. pp. 296–300.</ref></blockquote>په لنډه توګه، د اپلاتون په خبرو اترو کې د تعبیري تفسیر تخنیکونه د فلسفې او - د فیلو له مداخلې وروسته - د مذهبي متنونو لوستلو لپاره د اروپا دودونو کې مرکزي و. د نو اپلاتونیت او د هغه د منطقي طریقو تر کومه حده چې د مسلمانانو په دود یې اغیز کړی، اختلافي دی او بېلابېل پوهان مختلف نظرونه لري. دا څرګنده ده چې د پلوټینس، پروکلوس او نورو نو اپلاتونانو لیکنې له پخوانۍ نیټې څخه عربي ته ژباړل شوي. <ref>Majid Fakhry, 'Philosophy and Theology: from the Eighth Century CE to the Present,' in J. L. Esposito, ed., ''The Oxford History of Islam'' (Oxford University Press, 2000), pp. 271–3. See also Dimitri Gutas, ''Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early Abbasaid Society'' (London: Routledge, 1998).</ref> د سیمه ایزو دودونو سره یوځای کیدل، تمثیل او تمثیل تفسیر وروسته له هغه د مسلمان فلسفې، الهیات او ادبیاتو لپاره مرکزي شو. په مختلفو درجو کې، دوی په مسلمانو فلسفه پوهانو لکه [[يعقوب کندي|الکندي]] (dc 866)، [[ابي نصر الفارابي|الفارابي]] (c. 870 - 950)، [[ابن سينا بلخي|Avicenna]] (980-1037)، او [[ابن رشد|Averroes]] (1126-1198). <ref>For an overview see Fakhry, p. 269 ff. or Parviz Morewedge, ed., ''Neoplatonism and Islamic Thought'' (Albany: SUNY, 1992). </ref> له بلې خوا په قرآن کې ځينې آيتونه تشبيه بلل شوي او ځينې يې د تشبيه ابتدايي تاييد ګڼي. <ref>Peter Heath, 'Allegory in Islamic Literatures,' ''Cambridge Companion to Allegory'' (Cambridge University Press, ), p. 82. See also Mehdi Aminrazavi, 'Mysticism in Arabic and Islamic Philosophy', Stanford Encyclopedia of Philosophy, http://plato.stanford.edu/entries/arabic-islamic-mysticism/ A. L. Ivry, 'The Utilization of Allegory in Islamic philosophy,' in Jon Whitman, ed., ''Interpretation and Allegory: Antiquity to the Modern Period'' (Leiden: Brill, 2000). </ref> ځینې اسلامي فرقې، لکه تصوف، په لویه کچه د قرآن په منطقي تفسیر ولاړ دي. <ref> Kristin Sands, ''Sufi Commentaries on the Qur'an in Classical Islam'' (London: Routledge, 2006). </ref> == په رینسانس کې د الګوریکل اپلاتون نوی واکمني: فیکینو == [[دوتنه:Primavera_02.jpg|بټنوک| Botticelli's ''Primavera'' (تفصیل، c. 1482). د فلورنټاین انځورګرانو د رینیسانس بدلون له مذهبي څخه کافر، تمثیل موضوعاتو ته رهبري کړ. لورینزو دی میډیسي د بوټیسیلي او فیکینو دواړو سرپرست و، او اوسني لیکونه ښیي چې فیکینو ممکن د بوټیسیلي د نقاشیو په اړه مشوره کړې وي.]] که څه هم د اپلاتون نږدې ټولې خبرې اترې په منځني پیړیو کې په غربي اروپا کې شتون نه درلود، نو اپلاتونزم او د هغې علوي فلسفه د مختلفو چینلونو له لارې مشهوره شوه:<blockquote>تر شلمې پیړۍ پورې ټول منځنی فکر د ارسطو پر ځای نیوپلاتونیک وو. او د منځني پیړیو مشهور لیکوالان لکه اګسټین، بویتیوس او سیوډو-ډیونیسیس د انګلینډ په څیر د لویدیځې اروپا نورو ټولو برخو ته مسیحي نیوپلاټونیزم لیږدول. <ref>Sears Jayne, 'Ficino and the Platonism of the English Renaissance,' ''Comparative Literature'', vol. 4, no. 3, 1952, pp. 214-238.</ref></blockquote>د شلمې پیړۍ څخه، د ارسطو اثار په زیاتیدونکې توګه شتون درلود او د هغه فلسفه د مینځنۍ پیړۍ په وروستیو کې پوهاویزم واکمن شو. د اپلاتون ډیالوګونه د بازنطین امپراتورۍ کې ساتل شوي او د انفرادي ډیالوګونو لاتیني ژباړې د رینسانس په پیل کې په ایټالیا کې څرګندیدل پیل شوي. مارسیلیو فیکینو (۱۴۳۳ – ۱۴۹۹) په ۱۴۸۴ کال کې لومړۍ بشپړه ژباړه خپره کړه او دا په چټکۍ سره د اپلاتون مستقیمه پوهه په غربي اروپا کې خپره شوه:<blockquote>د دوی خپرونه ... د لومړۍ کچې یوه فکري پیښه وه کله چې دوی اپلاتون د رینانسانس لپاره د نوي کشف شوي واک په توګه رامینځته کړ چې اوس کولی شي د ارسطو په پرتله لومړیتوب ولري او د هغه کار ... د هغه د سیالانو څخه پورته ټاکل کیدو لپاره کافي ژور و. <ref>M. Allen and M. Ficino, ''Commentaries on Plato: Phaedrus and Ion'' (Cambridge: Harvard University Press, 2008), v. I, p. xxiii.</ref></blockquote>د فیکینو ژباړو مرسته وکړه چې د رینیسانس اپلاتونیزم "یو برید کوونکی پرمختللی ځواک چې محافظه کاره کلتوري کلا یې محاصره کړه چې د ښوونځي مینانو د ارسطو د ارسطو څخه دفاع کوله ... د تاسیس شوي نظم خورا قوي ملاتړ." <ref>F. Novotny, ''The Posthumous Life of Plato'' (The Hague: Marinus Nijhoff, 1977), p. 408.</ref> د فیکینو تبصرو او ژباړو دا یقیني کړه چې نو اپلاتونیسټ، اپلاتون ته متقی چلند په ټوله لویدیځه اروپا کې معمول شو. فیکینو د 1460 لسیزې په پیل کې د نوو پلاتونیسټانو لکه پروکلوس لوستل. <ref>M. Allen and M. Ficino, ''Commentaries on Plato: Phaedrus and Ion'' (Cambridge: Harvard University Press, 2008), v. I, p. xiv.</ref> لکه څنګه چې هانکنز وویل، فیکینو، لکه د [نو-اپلاتونیک] توریستانو په څیر باور درلود چې اپلاتون د الهام څخه د باطني عقیدې د پټولو لپاره د یوې وسیلې په توګه کار کاوه. . . <ref>James Hankins, ''Plato in the Italian Renaissance,'' p. 345. (Leiden: Brill, 1990).</ref> د اپلاتون ''د فیډرس په اړه د هغه تبصره،'' د بیلګې په توګه، په روښانه توګه د لرغونو آثارو تشریح کوي او د پخوانیو نو - اپلاتونستانو سره د هغه پورونه مني: [[دوتنه:Portrait_of_Marsilio_Ficino_at_the_Duomo_Firence.jpg|بټنوک| د فلورېنس په کلیسا کې د مارسیلیو فیکینو جسد (د A. Ferrucci لخوا، 1521). هغه داسې بریښي چې د اپلاتون ترجمه یې د شعر په څیر غږوي.]] <blockquote>د سیکاډاس افسانه (230c) غوښتنه کوي چې موږ یې د تمثیل په توګه وګڼو ځکه چې لوړ شیان هم لکه د شاعرۍ په څیر، نږدې ټول تمثیل دي. . . په دې توګه اپلاتونانو ته داسې ښکاریده، نه یوازې [نیو-اپلاتونستانو لکه] هرمیاس ته بلکې امبلیچوس ته هم. په یوه برخه کې، زه د دوی په پښو کې یم، مګر په یوه برخه کې زه د احتمال او دلیل پراساس یوه کرښه کرښه پرمخ وړم. سقراط پخپله، برسېره پردې، په ښکاره ډول دلته د تشبیه اړتیا احساسوي. . . <ref>M. Allen and M. Ficino, ''Commentaries on Plato: Phaedrus and Ion'' (Cambridge: Harvard University Press, 2008), v. I, p. 171.</ref></blockquote>د اپلاتون د فېکنو عيسوي، نوې اپلاتوني او منطقي لوستل "له شپاړسمې څخه تر اتلسمې پېړۍ پورې د دې اثارو منل شوي تعبير ته بڼه ورکوي." <ref>W. R. Albury, ''Castiglione's Allegory: Veiled Policy in The Book of the Courtier'' (London: Ashgate Publishing, 2008), p. 169. </ref> == د ادبیاتو بدلون: له لوتر څخه بروکر ته == {{Plato navbox}}{{د اپلاتون پلويان}}{{Authority control}} [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] ikj7uhv6katqy7jx6dxfum8ke0qjdpv 0 69006 363657 357714 2026-05-02T17:46:46Z Khan Muhammad Akazai 4158 363657 wikitext text/x-wiki اکازئی یو پښتون (یا پختون/پټان) قبیله ده چې د شمالي پاکستان سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د یوسفزئی قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په خیبر پښتونخوا کې مېشت دي. دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی. پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی: "یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.". <ref>{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}</ref> == د قبیلې پېژندنه == اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. <ref>Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose</ref> دوی '''د اکا له اولادې څخه دي،''' '''د عیسی''' زوی (عیسیزي) او د یوسف ( یوسفزی ) لمسی. <ref>H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&ct=book-thumbnail&id=V1NuAAAAMAAJ&dq=gazetteer+of+hazara+district&q=Akazais</ref> اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. <ref>J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog</ref> === برخې او فرعي برخې === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" | bgcolor="#969696" |'''فرعي کلی''' | bgcolor="#969696" | '''برخه''' | bgcolor="#969696" | '''فرعي برخه (خیل)''' |- | '''اکازۍ''' | پاینده خیل | اول خېل، جوګي خېل او لال خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | برت خیل | بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | تاسن خیل | اکوزي، غازي خان او ماموزي |- | bgcolor="#C0C0C0" | | عزیز خیل | درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل |} == جغرافيه == د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي. د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي. د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې. د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو. د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول. د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.<ref name="archive.org">Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll</ref> د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي.  == د انګرېزانو پر ضد جګړه == تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. <ref name="IGI">{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}</ref> د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: <ref>Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog</ref> {{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}} [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: <ref name="archive.org"/> *'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com">Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''</ref> * '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> <ref>A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708</ref> * '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''. د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.<ref>Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain</ref> == کلتور او دودونه == د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي. <ref>Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali</ref> == ژبه == [[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې. == تور غر ولسوالۍ == په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو. د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. <ref>[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.</ref> جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري: * جودبا * کندر حسن زی * مدا خیل د اکازۍ ډیری سیمې د کندر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/] == حوالې == <references group="" responsive="1"></references> {{Pashtun tribes}} 9x6s4t8kq6aom0ab6fr597b7s95293q 363658 363657 2026-05-02T17:48:25Z Khan Muhammad Akazai 4158 363658 wikitext text/x-wiki '''اکازئی''' یو [[پښتون]] (یا پختون/پټان) قبیله ده چې د شمالي پاکستان سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د یوسفزئی قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په خیبر پښتونخوا کې مېشت دي. دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی. پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی: "یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.". <ref>{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}</ref> == د قبیلې پېژندنه == اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. <ref>Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose</ref> دوی '''د اکا له اولادې څخه دي،''' '''د عیسی''' زوی (عیسیزي) او د یوسف ( یوسفزی ) لمسی. <ref>H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&ct=book-thumbnail&id=V1NuAAAAMAAJ&dq=gazetteer+of+hazara+district&q=Akazais</ref> اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. <ref>J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog</ref> === برخې او فرعي برخې === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" | bgcolor="#969696" |'''فرعي کلی''' | bgcolor="#969696" | '''برخه''' | bgcolor="#969696" | '''فرعي برخه (خیل)''' |- | '''اکازۍ''' | پاینده خیل | اول خېل، جوګي خېل او لال خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | برت خیل | بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | تاسن خیل | اکوزي، غازي خان او ماموزي |- | bgcolor="#C0C0C0" | | عزیز خیل | درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل |} == جغرافيه == د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي. د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي. د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې. د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو. د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول. د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.<ref name="archive.org">Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll</ref> د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي.  == د انګرېزانو پر ضد جګړه == تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. <ref name="IGI">{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}</ref> د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: <ref>Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog</ref> {{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}} [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: <ref name="archive.org"/> *'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com">Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''</ref> * '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> <ref>A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708</ref> * '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''. د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.<ref>Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain</ref> == کلتور او دودونه == د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي. <ref>Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali</ref> == ژبه == [[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې. == تور غر ولسوالۍ == په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو. د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. <ref>[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.</ref> جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري: * جودبا * کندر حسن زی * مدا خیل د اکازۍ ډیری سیمې د کندر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/] == حوالې == <references group="" responsive="1"></references> {{Pashtun tribes}} 1hqjwcrsaq24oshbz03mqlk0ryagdc6 363659 363658 2026-05-02T17:50:48Z Khan Muhammad Akazai 4158 363659 wikitext text/x-wiki '''اکازئی''' یو [[پښتون]] (یا [[پختون]]/[[پټان]]) قبیله ده چې د شمالي [[پاکستان]] سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د [[یوسفزئی]] قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په [[خیبر پښتونخوا]] کې مېشت دي. دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی. پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی: "یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.". <ref>{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}</ref> == د قبیلې پېژندنه == اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. <ref>Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose</ref> دوی '''د اکا له اولادې څخه دي،''' '''د عیسی''' زوی (عیسیزي) او د یوسف ( یوسفزی ) لمسی. <ref>H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&ct=book-thumbnail&id=V1NuAAAAMAAJ&dq=gazetteer+of+hazara+district&q=Akazais</ref> اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. <ref>J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog</ref> === برخې او فرعي برخې === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" | bgcolor="#969696" |'''فرعي کلی''' | bgcolor="#969696" | '''برخه''' | bgcolor="#969696" | '''فرعي برخه (خیل)''' |- | '''اکازۍ''' | پاینده خیل | اول خېل، جوګي خېل او لال خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | برت خیل | بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | تاسن خیل | اکوزي، غازي خان او ماموزي |- | bgcolor="#C0C0C0" | | عزیز خیل | درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل |} == جغرافيه == د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي. د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي. د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې. د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو. د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول. د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.<ref name="archive.org">Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll</ref> د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي.  == د انګرېزانو پر ضد جګړه == تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. <ref name="IGI">{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}</ref> د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: <ref>Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog</ref> {{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}} [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: <ref name="archive.org"/> *'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com">Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''</ref> * '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> <ref>A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708</ref> * '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''. د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.<ref>Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain</ref> == کلتور او دودونه == د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي. <ref>Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali</ref> == ژبه == [[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې. == تور غر ولسوالۍ == په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو. د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. <ref>[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.</ref> جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري: * جودبا * کندر حسن زی * مدا خیل د اکازۍ ډیری سیمې د کندر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/] == حوالې == <references group="" responsive="1"></references> {{Pashtun tribes}} era783lr4z56x9dh9pr9mnw9i8hk3s0 363660 363659 2026-05-02T17:57:04Z Khan Muhammad Akazai 4158 363660 wikitext text/x-wiki '''اکازئی''' یو [[پښتون]] (یا [[پختون]]/[[پټان]]) قبیله ده چې د شمالي [[پاکستان]] سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د [[یوسفزئی]] قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په [[خیبر پښتونخوا]] کې مېشت دي. دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی<.ref>P.D. Bonarjee. (1899). [https://archive.org/details/ahandbookfighti00bonagoog/page/n47/mode/1up A Handbook of The Fighting Races of India] p.23-24.</ref> پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی: "یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.". <ref>{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}</ref> == د قبیلې پېژندنه == اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. <ref>Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose</ref> دوی '''د اکا له اولادې څخه دي،''' '''د عیسی''' زوی (عیسیزي) او د یوسف ( یوسفزی ) لمسی. <ref>H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&ct=book-thumbnail&id=V1NuAAAAMAAJ&dq=gazetteer+of+hazara+district&q=Akazais</ref> اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. <ref>J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog</ref> === برخې او فرعي برخې === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" | bgcolor="#969696" |'''فرعي کلی''' | bgcolor="#969696" | '''برخه''' | bgcolor="#969696" | '''فرعي برخه (خیل)''' |- | '''اکازۍ''' | پاینده خیل | اول خېل، جوګي خېل او لال خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | برت خیل | بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | تاسن خیل | اکوزي، غازي خان او ماموزي |- | bgcolor="#C0C0C0" | | عزیز خیل | درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل |} == جغرافيه == د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي. د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي. د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې. د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو. د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول. د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.<ref name="archive.org">Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll</ref> د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي.  == د انګرېزانو پر ضد جګړه == تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. <ref name="IGI">{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}</ref> د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: <ref>Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog</ref> {{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}} [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: <ref name="archive.org"/> *'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com">Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''</ref> * '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> <ref>A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708</ref> * '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''. د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.<ref>Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain</ref> == کلتور او دودونه == د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي. <ref>Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali</ref> == ژبه == [[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې. == تور غر ولسوالۍ == په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو. د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. <ref>[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.</ref> جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري: * جودبا * کندر حسن زی * مدا خیل د اکازۍ ډیری سیمې د کندر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/] == حوالې == <references group="" responsive="1"></references> {{Pashtun tribes}} bil9o7hfjs6nr5l6zkdkvjd66ex73f5 363661 363660 2026-05-02T17:59:05Z Khan Muhammad Akazai 4158 363661 wikitext text/x-wiki '''اکازئی''' یو [[پښتون]] (یا [[پختون]]/[[پټان]]) قبیله ده چې د شمالي [[پاکستان]] سره تړاو لري. دا په ځانګړي ډول د [[یوسفزئی]] قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسی زئی، برخه ده. یوسفزئی قبیله د پښتنو له هغو قبایلو څخه ده چې ډېر اغېزناک، مشهور او معزز ګڼل کېږي، او په [[خیبر پښتونخوا]] کې مېشت دي. دا قبیله د خپلې بډایه کلتوري میراث، قوي قبایلي اصولو (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پېژندل کېږي. یوسفزئی قبیلې د برتانوي استعماري پراختیا پر وړاندې مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتلو په برخه کې مهم رول لوبولی دی<ref>.P.D. Bonarjee (1899). [https://archive.org/details/ahandbookfighti00bonagoog/page/n47/mode/1up A Handbook of The Fighting Races of India] p.23-24.</ref> پوځي مورخ کرنل هیرالډ کارمائیکل وائلي د یوسفزئی قبیلې په اړه خپل نظر داسې بیان کړی دی: "یوسفزئی یو کرنیز قوم دی، چې عموماً ښکلی، متناسب بدن، ښه فزیکي جوړښت او ښکلې څېره لري، او په کې نسلي ویاړ ډېر څرګند وي. هغه ښه لباس اغوندي او ښه اخلاق لري، او د هغه مېلمه پالنه بېلګه ده.". <ref>{{Cite web |last=H.C. Wylly |author-link=H.C. Wylly |year=1912 |title=From the Black Mountain to Waziristan |url=https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll |publisher=London, Macmillan |page=56}}</ref> == د قبیلې پېژندنه == اکازۍ د [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده. <ref>Compiled by H. A. Rose. ''Glossary of the Tribes and Castes of the Punjab and North West Frontier Province''. p.702.https://archive.org/details/glossaryoftribes03rose</ref> دوی '''د اکا له اولادې څخه دي،''' '''د عیسی''' زوی (عیسیزي) او د یوسف ( یوسفزی ) لمسی. <ref>H. D. Watson. ''Gazetteer of Hazara District'', 1907. p. 164.https://books.google.com/books?ei=LqhXTY6QJI_RrQfV--GHBw&ct=book-thumbnail&id=V1NuAAAAMAAJ&dq=gazetteer+of+hazara+district&q=Akazais</ref> اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. <ref>J. Wolfe Murray. ''A Dictionary of the Pathan Tribes on the North-west Frontier of India''. https://archive.org/details/adictionarypath00brangoog</ref> === برخې او فرعي برخې === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="1" width="100%" | bgcolor="#969696" |'''فرعي کلی''' | bgcolor="#969696" | '''برخه''' | bgcolor="#969696" | '''فرعي برخه (خیل)''' |- | '''اکازۍ''' | پاینده خیل | اول خېل، جوګي خېل او لال خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | برت خیل | بيبا خېل، چمبه خېل او خان خېل |- | bgcolor="#C0C0C0" | | تاسن خیل | اکوزي، غازي خان او ماموزي |- | bgcolor="#C0C0C0" | | عزیز خیل | درجا خیل، رسول خیل، سین خیل او کالا خیل |} == جغرافيه == د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي. د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي. د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې. د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو. د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول. د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي.<ref name="archive.org">Wylly H.C. ''From the Black Mountain to Waziristan'', Chapter - II pges (24 -53).https://archive.org/details/fromblackmountai00wyll</ref> د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې [[تور غر ولسوالۍ|د تورغر]] څخه مهاجر شوي اوس په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د [[مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]]، ملکپوره - [[ايبټ اباد ولسوالۍ|ایبټ آباد]] ، کلابت ټاون شپ ، ناره، [[هريپور ولسوالۍ|هري پور]] ، [[کراچۍ]] ، [[راولپنډي|راولپنډۍ]] او برهان ضلع [[اټک]] کې ژوند کوي.  == د انګرېزانو پر ضد جګړه == تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. <ref name="IGI">{{Cite web |title=objectid=DS405.1.I34_V08_257.gif Black Mountain - Imperial Gazetteer of India, v. 8, p. 251 |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |access-date=2023-10-04 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507170752/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html |url-status=dead }}</ref> د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: <ref>Sir Willium Wilson Hunter.''The Indian Musalmans'' (1872) page 30 (https://archive.org/details/indianmusalmans03huntgoog</ref> {{Cquote|د 1863 کمپاین موږ ته زموږ په لګښت کې درس راکړ چې د جنون کیمپ پروړاندې مبارزه د نړۍ ترټولو زړور نسل د ۵3,000 جنګیالیو د متحد ځواک سره د جګړې معنی لري. د سیمې نه لاس رسی، د قومونو مزاج او داخلي اړیکې زموږ د سرحدي افسرانو لپاره د بې باورۍ سرچینه ده.}} [[بریتانوی هند|د برتانوي واکمنۍ]] حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر قبیلو د ځپلو لپاره ''تور غر'' ته پنځه لوی مہمات واستول: <ref name="archive.org"/> *'''د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳'''. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com">Stephen Herold.''Expeditions against the Tribes of NWF Province from 1847 to 1908. http://www.antiquesatoz.com/stephenherold/nwfrontc.htm''</ref> * '''د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸'''. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸'''. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> * '''د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱'''. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي. <ref name="antiquesatoz.com" /> <ref>A H Manson ''Expedition Against The Hasanzai And Akazai Tribes Of The Black Mountain 1891''(https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.278708</ref> * '''د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم '''. د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.<ref>Watson, H. D. Ed. Gazetteer Of The Hazara District, 1907 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.31463/page/n236/mode/1up?q=Black+Mountain</ref> == کلتور او دودونه == د نورو ټولو [[پښتانه|پښتنو]] په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د ''[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،'' چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د ''[[جرگه|جرګې]]'' (مشورتي مجلس)، ''[[ننواتې|نانواتي]]'' (پلاوی د جرم اقرار)، ''هجره'' (لویه دسترخوان) او ''[[Melmastyā́|میلمستیا]]'' (میلمه پالنه) ساتلي دي. <ref>Surinder Singh and Ishwar Dayal Gaur. ''Popular Literature and Pre-Modern Societies in South Asia''. p. 336.https://books.google.com/books?id=QVA0JAzQJkYC&pg=PA336&dq=pushtoonwali</ref> == ژبه == [[پښتو]] د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ [[هندکو يا انکو ژبه|هندوکو]] په هزاره ډویژن کې. == تور غر ولسوالۍ == په 14 اګست 1947 کې د [[پاکستان]] له جوړېدو وروسته، تور غر [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ([[خېبر پښتونخوا|''شمال لویدیز سرحدي صوبې'']]) د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو. د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه [[تور غر ولسوالۍ|تورغر]] د [[خېبر پښتونخوا]] ۲۵مه ضلعه شوه. <ref>[http://tribune.com.pk/story/110387/tor-ghar-kala-dhaka-becomes-25th-k-p-district/ Tor Ghar: Kala Dhaka becomes 25th K-P district] The Express Tribune. 28 January 2011. Retrieved 12 November 2011.</ref> جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري: * جودبا * کندر حسن زی * مدا خیل د اکازۍ ډیری سیمې د کندر حسن زی تحصیل لاندې راځي. [https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/] == حوالې == <references group="" responsive="1"></references> {{Pashtun tribes}} 552khsawwpnps52j4kqml5ugiakmkl5 0 69211 363699 357422 2026-05-03T07:18:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363699 wikitext text/x-wiki د مساواتو قانون د متحده ایالاتو په کانګرس کې هغه لایحه ده چې که چېرې تصویب شي له مخې یې د ۱۹۶۴ زکال د مدني حقونو قانون تعدیل کېږي او پر بنسټ به یې د جنسیت، جنسي تمایل او جنسیتي هویت له مخې په استخدام، مسکن، عمومي تسهیلاتو، زده کړو، فدرال تمویل کېدونکو پروګرامونو، مالي مسایلو او قضا کې تبعیض منع شي. د جورجیا د کلېټون ښارګوټي پر وړانډې د بوسټاک (Bostock v. Clayton County, Georgia) په قضیه کې د ۲۰۲۰ زکال په جون میاشت کې د متحده ایالاتو سترې محکمې یوازې د استخدام په برخه کې له نارینه همجنس بازانو (ګې) او څو جنسیته وګړو ملاتړ وکړ، خو په نورو برخو کې یې کوم نظر ورنکړ. د بوسټاک حکم همدارنګه د الټیټیوډ اکسپرس (Altitude Express) او د هارېس فیونرل هومز شرکت (Harris Funeral Homes) قضیې هم تر پوښښ لاندې راوړې. <ref name=":122">{{Cite web |last=Cicilline |first=David N. |date=2021-03-02 |title=Text - H.R.5 - 117th Congress (2021-2022): Equality Act |url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/5/text |access-date=2021-03-05 |website=www.congress.gov}}</ref><ref name="hrc2">{{cite web |title=The Equality Act |url=https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |publisher=[[Human Rights Campaign]] |access-date=2023-05-20 |تاريخ الأرشيف=2021-08-21 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-08-21 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act }}</ref> دغه لایحه همدارنګه د مدني حقونو په برخه کې موجودې ملاتړېزې چارې د نندارتونونو، توکو، خدمتونو او ټرانسپورټ په څېر ګڼ شمېر عمومي تسهیلاتو اړوند رنګین پوستانو ته هم پراخوي. د مساواتو قانون تر ډېره د بوسټاک د قضیې د پرېکړې په څېر جنسي تبعیض په داسې توګه تعریف کوي چې په هغو کې جنسي تمایل او جنسیتي هویت شاملېږي همدارنګه په کې «امیدواري، د ماشوم زېږون یا د افرادو شخصي روغتیايي حالت او د جنسیت پر بنسټ کلیشې شاملېږي». دغه لایحه همدارنګه یاده موضوع د دوه جنسه وو (چې ښځینه او نارینه نښې لري) د ټولنې په ګډون تعریف کوي. د دغه قانون موخه د جنسیت پر بنسټ د افرادو پر وړاندې د تبعیض په صورت کې قانوني ملاتړ دی. <ref name=":12">{{Cite web |last=Cicilline |first=David N. |date=2021-03-02 |title=Text - H.R.5 - 117th Congress (2021-2022): Equality Act |url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/5/text |access-date=2021-03-05 |website=www.congress.gov}}</ref> په داسې حال کې چې له ۱۹۷۰مې لسیزې راهیسې په همدې ډول ګن شمېر لایحې وړاندې شوې خو د مساواتو د قانون دغه معاصره نسخه د لومړي ځل لپاره د متحده ایالاتو په ۱۱۴م کانګرس کې وړاندې شوه. د ۱۱۶ کانګرس د کاري دورې پر مهال دغه لایحه د ۲۰۱۹ زکال د مۍ په اوولسمه د متحده ایالاتو د استازو په جرګه کې د دواړو ګوندونو څخه د ۲۶۳ – ۱۷۳ رایو په ترلاسه کولو تائید شوه. له دې سره د متحده ایالاتو سنا جرګې د دغې لایحې له ترلاسه کولو وروسته د هغو اړوند کوم ګام اوچت نه کړ ځکه د وخت ولسمشر ډونالډ ټرمپ یوځل څرګنده کړې وه چې هغه به دغه لایحه ویټو کړي. د ۲۰۲۱ زکال د فبروي میاشتې په ۱۸مه نېټه دغه قانون بیاځلي ۱۱۷م کانګرس ته وړاندې شو؛ د استازو جرګې د جمهوري غوښتونکو په ملاتړ هغه د ۲۲۴ موافقو او ۲۰۶ مخالفو رایو په ورکولو تائید کړه. دغه لایحه بیاځلي سنا جرګې ته د ارزونې په موخه ولېږل شوه.<ref name="passed house">{{cite news|last1=Killough|first1=Ashley|title=Houses passes Equality Act to increase protections for sexual orientation and gender identity|url=https://edition.cnn.com/2019/05/17/politics/houses-passes-equality-act/index.html|work=[[CNN]]|date=May 17, 2019}}</ref><ref>{{cite web |date=20 May 2019 |title=Equality Act, H.R. 5, 116th Congress (2019) |url=https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/5/text/eh |access-date=2019-07-30 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{cite web |title=Equality Act, H.R. 5, 116th Congress (2019), as received by the U.S. Senate on May 20, 2019, read twice, and referred to the S. Comm. on the Judiciary |url=https://www.congress.gov/116/bills/hr5/BILLS-116hr5rfs.pdf |access-date=2019-07-30 |website=www.congress.gov}}</ref><ref name=":13">{{cite web |date=2021-02-25 |title=Equality Act: House votes to expand legal safeguards for LGBTQ people |url=https://ktla.com/news/nationworld/house-poised-to-pass-equality-act-that-would-enshrine-lgbtq-protections/ |access-date=2021-02-25 |website=KTLA |خونديځ نېټه=2022-03-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220326021547/https://ktla.com/news/nationworld/house-poised-to-pass-equality-act-that-would-enshrine-lgbtq-protections/ |url-status=dead |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220326021547/https://ktla.com/news/nationworld/house-poised-to-pass-equality-act-that-would-enshrine-lgbtq-protections/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326021547/https://ktla.com/news/nationworld/house-poised-to-pass-equality-act-that-would-enshrine-lgbtq-protections/ }}</ref> == موخه او محتوا == تر ۲۰۲۰ زکال پورې د متحده ایالاتو ۲۹ ایالتونو د LGBT وګړو پر وړاندې تبعیض غیرقانوني نه و بللی، په داسې توګه چې LGBT ټولنو په ملي کچه ډېر لږ ملاتړ درلود او د امریکايي LGBT وګړو دوه پر دریمې برخې وګړو په شخصي ژوند کې د تبعیض سره د مخ کېدو یا د هغو د تجربې کولو راپور ورکړی و. د مساواتو قانون د دغه ډول تبعیضونو پر وړاندې د قانوني ملاتړ په لټه کې دی څو په ټول هېواد کې د LGBT وګړو پر وړاندې د تبعیض ضد قوانین پلي شي. <ref>{{cite web |last=Johnson |first=Chris |date=March 13, 2019 |title=Equality Act returns — with House Democrats in majority |url=https://www.washingtonblade.com/2019/03/13/equality-act-returns-with-house-democrats-in-majority/ |access-date=May 14, 2019 |website=[[Washington Blade]]}}</ref><ref>{{cite news|date=March 28, 2019|first=Katy|last=Steinmetz|title=Why Federal Laws Don't Explicitly Ban Discrimination Against LGBT Americans|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://time.com/5554531/equality-act-lgbt-rights-trump/|access-date=2019-05-14|archive-date=2019-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524044943/http://time.com/5554531/equality-act-lgbt-rights-trump/|url-status=dead}}</ref><ref name="hrc">{{cite web |title=The Equality Act |url=https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |publisher=[[Human Rights Campaign]] |access-date=2023-05-20 |تاريخ الأرشيف=2021-08-21 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-08-21 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act }}</ref> د مساواتو قانون ۱۹۶۴ زکال ته په اړوند د مدني حقونو په قانون کې د LGBT وګړو لپاره د ملاتړیزو اقداماتو د ځای پر ځای کولو په لټه کې دی. په ځانګړې توګه دغه قانون د جنسیت، جنسیتي میل، جنسیتي هویت او دوه جنس توب پر بنسټ په عمومي تسهیلاتو او امکاناتو، زده کړو، فدرال تمویل کېدونکو پروګرامونو، استخدام، مسکن، مالي مسایلو او قضایي مواردو کې تبعیض منع کوي.<ref name=":123">{{Cite web |last=Cicilline |first=David N. |date=2021-03-02 |title=Text - H.R.5 - 117th Congress (2021-2022): Equality Act |url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/5/text |access-date=2021-03-05 |website=www.congress.gov}}</ref><ref name="hrc3">{{cite web |title=The Equality Act |url=https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |publisher=[[Human Rights Campaign]] |access-date=2023-05-20 |تاريخ الأرشيف=2021-08-21 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-08-21 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act }}</ref> همدارنګه رنګین پوستانو، ښځو او نورو ټولو لږکیو ډلو ته د مدني حقونو د پراختیا هڅه کوي؛ دغه هڅه د عمومي تسهیلاتو د تعریف د پراختیا پر مټ ترسره کوي چې هغه ځایونه او جوړښتونه په کې شاملېږي چې:<ref>{{cite web |title=What Does The Equality Act Mean for People of Color? |url=https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/EA_Fact_Sheet_People_of_Color.pdf?_ga=2.242236417.2036789870.1579212268-929517122.1544493699 |access-date=2021-02-26 |website=assets2.hrc.org |format=PDF }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=What Does The Equality Act Mean for Women? |url=https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/EA_Fact_Sheet_Women.pdf?_ga=2.11534135.2036789870.1579212268-929517122.1544493699 |access-date=2021-02-26 |website=assets2.hrc.org |format=PDF }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":124">{{Cite web |last=Cicilline |first=David N. |date=2021-03-02 |title=Text - H.R.5 - 117th Congress (2021-2022): Equality Act |url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/5/text |access-date=2021-03-05 |website=www.congress.gov}}</ref><ref name="hrc4">{{cite web |title=The Equality Act |url=https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |publisher=[[Human Rights Campaign]] |access-date=2023-05-20 |تاريخ الأرشيف=2021-08-21 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-08-21 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act }}</ref> * نندارتونونه، ساعت تېرۍ، تفرېح، عمومي غونډې یا عمومي نندارې جوړوي؛ * توکي، خدمات یا پروګرامونه * او ترانسپورتي خدمتونه وړاندې کوي. د متحده ایالاتو ۱۱۷م کانګرس ته د دغه وړاندې شوي قانون د متن پر بنسټ، د حکومتونو له خوا د جنسي میل یا جنسیتي هویت له مخې تبعیض د اساسي قانون د څوارلسم تعدیل د برابر خوندیتوب بند له پامه غورځوي او څرګندوي: <blockquote>د ایالتي یا سیمه ییزو حکومتونو له خوا د جنسي میل یا جنسیتي هویت پر بنسټ تبعیض د استخدام، مسکن، عمومي تسهیلاتو او هغو پروګرامونو او فعالیتونو په برخه کې چې فدرال دولت یې ملاتړ کوي د متحده ایالاتو د اساسي قانون د څوارلسم تعدیل د برابر خوندیتوب بند نقض کوونکی دی. په ډېری شرایطو کې دغه ډول تبعیض د اساسي قانون د څوارلسم تعدیل د حق غوښتنې د بند نور اساسي حقونه لکه د آزادۍ او خصوصي حریم حق نقض کوي.<ref name=":125">{{Cite web |last=Cicilline |first=David N. |date=2021-03-02 |title=Text - H.R.5 - 117th Congress (2021-2022): Equality Act |url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/5/text |access-date=2021-03-05 |website=www.congress.gov}}</ref></blockquote> == ملاتړ او مخالفت == === ملاتړ === د مساواتو قانون د ۵۴۷ ملي، ایالتي او سیمه ییزو بنسټونو له خوا ملاتړ کېږي. په دغو بنسټونو کې بشري حقونو او ټولنیز عدالت ته اړوند ملي سازمانونه لکه د امریکايي مدني آزادیو اتحادیه (American Civil Liberties Union)، د افترا ضد لیګ (Anti-Defamation League)، د ګې، لیزبین او نارمل جنسي اړیکو د زده کړو شبکه (GLSEN)، د بشري حقونو کمپاین (Human Rights Campaign)، د بشري حقونو څارډله (Human Rights Watch)، د سویلي بېوزلۍ حقوقي مرکز(Southern Poverty Law Center)، لمبادا لیګل (Lambda Legal)، ناواجو نېشن (Navajo Nation)، د ښځو لپاره ملي سازمان (National Organization for Women)، د رنګین پوستانو د پراختیا ملي بنسټ (NAACP) او د متقاعدینو امریکايي بنسټ (AARP)؛ په کې شاملېږي. <ref name=":7">{{cite web |title=543 organizations endorsing the Equality Act |url=https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/Orgs_Endorsing_EqualityAct.pdf?_ga=2.153888312.1845727454.1559605217-929517122.1544493699 |access-date=2020-01-10 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026085642/https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/Orgs_Endorsing_EqualityAct.pdf?_ga=2.153888312.1845727454.1559605217-929517122.1544493699 |url-status=dead }}</ref><ref name="Organizations">{{cite web |title=334 Organizations Endorsing the Equality Act |url=https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/Orgs_Endorsing_EqualityAct.pdf?_ga=2.173057379.1167392404.1554363031-1646103207.1554363031 |publisher=[[Human Rights Campaign]] |access-date=2023-05-20 |archive-date=2021-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008013254/https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/Orgs_Endorsing_EqualityAct.pdf?_ga=2.173057379.1167392404.1554363031-1646103207.1554363031 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=July 30, 2015 |title=Issue Advisory: Equality Act Would Ensure Equal Treatment for LGBTQIA Persons and Women |url=https://now.org/resource/issue-advisory-equality-act-would-ensure-equal-treatment-for-lgbtqia-persons-and-women/ |access-date=2019-07-17 |website=now.org}}</ref><ref>{{cite web |last=Terrell |first=Kenneth |title=AARP, AARP Foundation File Brief Supporting LGBT Adults |url=http://www.aarp.org/politics-society/advocacy/info-2019/supreme-court-lgbt-brief.html |access-date=2019-07-04 |website=[[AARP]] |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703230212/https://www.aarp.org/politics-society/advocacy/info-2019/supreme-court-lgbt-brief.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ACLU Statement on Passage of the Equality Act in the House of Representatives |url=https://www.aclu.org/press-releases/aclu-statement-passage-equality-act-house-representatives |access-date=2021-03-05 |website=[[American Civil Liberties Union]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Now is the Time to Pass the Equality Act |url=https://www.adl.org/blog/now-is-the-time-to-pass-the-equality-act |access-date=2021-03-05 |publisher=Anti-Defamation League}}</ref><ref>{{Cite web |title=GLSEN Statement on the Introduction of the Equality Act |url=https://www.glsen.org/news/glsen-statement-introduction-equality-act |access-date=2021-03-05 |website=GLSEN}}</ref><ref name="hrc5">{{cite web |title=The Equality Act |url=https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |publisher=[[Human Rights Campaign]] |access-date=2023-05-20 |تاريخ الأرشيف=2021-08-21 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-08-21 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011202/https://www.hrc.org/resources/the-equality-act }}</ref><ref>{{Cite web |title=AARP Backs Federal Efforts to Better Lives of LGBT Older Americans |url=https://press.aarp.org/2019-7-3-Equality-Act-LGBT |access-date=2021-03-05 |website=MediaRoom}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-21 |title=NAACP {{!}} U.S. House Passes the NAACP-Supported Equality Act |url=https://naacp.org/latest/u-s-house-passes-naacp-supported-equality-act/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421105449/https://naacp.org/latest/u-s-house-passes-naacp-supported-equality-act/ |archive-date=21 Apr 2021 |access-date=2021-03-05 |website=NAACP}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 23, 2021 |title=Pass The Equality Act NOW – National Organization for Women |url=https://now.org/media-center/press-release/pass-the-equality-act-now/ |access-date=2021-03-05 |website=now.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Council Votes to Support US Senate Bill 788 "Equality Act" |url=https://www.navajonationcouncil.org/wp-content/uploads/2020/09/Council_votes_to_support_US_Senate_Bill_788-Equality_Act.pdf |website=Navajo Nation Council}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lambda Legal Applauds Passage of Equality Act by U.S. House of Representatives |url=https://www.lambdalegal.org/blog/20210225_lambda-legal-applauds-passage-of-equality-act-by-us-house-of-representatives |access-date=2021-03-05 |website=Lambda Legal}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rise up against hate! |url=https://action.splcenter.org/onlineactions/VwiJrt2Y1kGsPY1arUZfGg2 |access-date=2021-03-05 |website=EveryAction}}</ref> د دغه قانون څخه په ملاتړ کوونکو تخصصي بنسټونو کې بیا د امریکا د ارواپوهنې ټولنه (American Psychological Association)، د امریکا طبي ټولنه (American Medical Association)، د امریکا مشورتي ټولنه (American Counseling Association)، د امریکايي ښوونکو فدراسیون (American Federation of Teachers)، د امریکايي وکیلانو ټولنه (American Bar Association)، د امریکايي ماشومانو اکاډمي (American Academy of Pediatrics) او د والدینو ښوونکو ملي ټولنه (National PTA) شامل دي. <ref>{{Cite web |date=2015-07-23 |title=AFT's Weingarten on the Introduction of the Equality Act |url=https://www.aft.org/press-release/afts-weingarten-introduction-equality-act |access-date=2021-03-05 |website=American Federation of Teachers |تاريخ الأرشيف=2021-05-31 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210531065332/https://www.aft.org/press-release/afts-weingarten-introduction-equality-act |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-05-31 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210531065332/https://www.aft.org/press-release/afts-weingarten-introduction-equality-act |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210531065332/https://www.aft.org/press-release/afts-weingarten-introduction-equality-act |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531065332/https://www.aft.org/press-release/afts-weingarten-introduction-equality-act }}</ref><ref>{{Cite web |title=APA Lauds Equality Act as Good for Business, Health and Families |url=https://www.apa.org/news/press/releases/2019/05/equality-act |url-status=live |access-date=2021-03-05 |website=[[American Psychological Association]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Discrimination against LGBTQ+ Americans must end, doctors say |url=https://www.ama-assn.org/delivering-care/population-care/discrimination-against-lgbtq-americans-must-end-doctors-say |url-status=live |access-date=2021-03-05 |website=[[American Medical Association]]}}</ref><ref name=":72">{{cite web |title=543 organizations endorsing the Equality Act |url=https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/Orgs_Endorsing_EqualityAct.pdf?_ga=2.153888312.1845727454.1559605217-929517122.1544493699 |access-date=2020-01-10 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026085642/https://assets2.hrc.org/files/assets/resources/Orgs_Endorsing_EqualityAct.pdf?_ga=2.153888312.1845727454.1559605217-929517122.1544493699 |url-status=dead }}</ref> === مخالفت === ګڼ شمېر کارپوهانو او سیاسي مخکښانو په بېلابېلو مهالونو کې د مساواتو له قانون سره خپل مخالفت څرګند کړی. د دغو ترمنځ تر ټولو پام وړ یې له جورجیا ایالت څخه جمهوري غوښتونکې استازې مارجري ټېلر ګرین ده چې له امله یې د ایلینوس ایالت له جمهوري غوښتونکې استازې ماري نیومن سره لنډ مهاله سیاسي اختلافات هم رامنځته شول. ګرین د یوې وینا پر مهال وویل چې دغه وړاندیز شوی اقدام «د خدای خلقت له منځه وړي، ... په بشپړه توګه د ښځو مذهبي آزادۍ او حقوق هم له منځه وړي» او «د څو جنسه و حقونه په دې سره د ښځو له حقونو زیاتېږي».<ref>{{Cite web |last=Budryk |first=Zack |date=2021-02-24 |title=Democrat posts trans flag across from Marjorie Taylor Greene's House office |url=https://thehill.com/homenews/house/540375-marjorie-taylor-greenes-house-office-neighbor-posts-trans-flag-outside-door |url-status=live |access-date=2021-03-06 |website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-02-24 |title=Antigay Marjorie Taylor Greene Says Equality Act Protects Pedophiles |url=https://www.advocate.com/politics/2021/2/24/antigay-marjorie-taylor-greene-says-equality-act-protects-pedophiles |url-status=live |access-date=2021-03-06 |website=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Levin |first=Bess |date=2021-02-25 |title=Marjorie Taylor Greene Wants People to Know She's Not Just Crazy, She's a Crazy Bigot |url=https://www.vanityfair.com/news/2021/02/marjorie-taylor-greene-equality-act-transphobia |url-status=live |access-date=2021-03-06 |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ruthhart |first=Bill |title=Republican Marjorie Taylor Greene attacks Illinois US Rep. Marie Newman's transgender daughter in feud over LGBTQ rights |url=https://www.chicagotribune.com/politics/ct-marie-newman-marjorie-taylor-greene-transgender-rights-20210225-bx67japa3fbmlhvqhrrgab4sni-story.html |url-status=live |access-date=2021-03-06 |website=[[Chicago Tribune]]}}</ref><ref>{{Cite web |author=Chandelis Duster |date=February 25, 2021 |title=Marjorie Taylor Greene posts anti-transgender sign across hall from lawmaker with transgender child |url=https://www.cnn.com/2021/02/25/politics/marjorie-taylor-greene-anti-transgender-sign/index.html |url-status=live |access-date=2021-03-06 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Beavers |first=Olivia |title=Scoop! Motion commotion! |url=https://politi.co/3pSO9Ur |access-date=2021-03-06 |website=Politico}}</ref> == د ولسمشرانو دریځونه == === باراک اوباما === ولسمشر اوباما او د هغه مرستیال جوبایډن هغه مهال د مساواتو له قانون ملاتړ وکړ چې د لومړي ځل لپاره د متحده ایالاتو ۱۱۴م کانګرس ته وړاندې شو.<ref name="Obama">{{cite news|title=President Obama Endorses Equality Act|url=https://www.out.com/2015/11/10/president-barack-obama-endorses-equality-act|work=[[Out (magazine)|Out]]|date=November 10, 2015}}</ref><ref>{{cite web |date=August 2, 2016 |title=Yet Another Reason Joe Biden Is Everyone's Favorite LGBT Ally |url=http://www.advocate.com/politics/2016/8/02/yet-another-reason-joe-biden-everyones-favorite-lgbt-ally |website=www.advocate.com}}</ref> === ډونالډ ټرامپ === د ټرامپ دولت د مساواتو له قانون سره مخالفت وکړ. د ۲۰۱۹ زکال په اګست میاشت کې سپینې ماڼۍ د یوې اعلامیې په خپرولو څرګنده کړه چې، «د ټرامپ اداره له هر ډول تبعیض سره مخالفه ده او د ټولو پر وړاندې د یو شان چلن ملاتړ کوي؛ له دې سره په استازو جرګه کې تائید شوې لایحه په خپل اوسني ډول باندې له هغو زهرجنو ګولیو ډکه ده چې د والدینو او باطني حقونو د تضعیف په موخه ګواښ دی».<ref>{{cite web |last=Henderson |first=Cydney |title=White House responds to Taylor Swift after she calls out President Trump at the VMAs |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2019/08/27/trump-white-house-responds-taylor-swifts-equality-act-petition/2135744001/ |access-date=2020-01-10 |website=USA TODAY}}</ref> === جوبایډن === ولسمشر جوبایډن او مرستیال ولسمشرې هریس د مساواتو د قانون له کلکو ملاتړو څخه دي چې له سپینې ماڼۍ څخه یې د یوې اعلامیې په خپرولو څرګنده کړه چې، «زه د کانګرس له استازي له ډېوېډ سیسیلین او د کانګرس د برابرۍ غوښتونکې ټولې ډلې ستاینه کوم چې تېره ورځ یې په استازو جرګه کې د مساواتو قانون وړاندې کړ، همدارنګه له کانګرس غواړم په چټکۍ سره دغه تاریخي قانون تصویب کړي. له هر چا سره باید په کرامت او درناوي چلن وشي او دغه لایحه دغه حیاتي ګام ډاډمن کوي چې امریکا زموږ اساسي ارزښتونو یعنې برابرۍ او آزادۍ ته ژمنه ده».<ref>{{cite web |last=Biden |first=Joseph R. |date=19 February 2021 |title=Statement by President Joseph R. Biden, Jr. on the Introduction of the Equality Act in Congress |url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/02/19/statement-by-president-joseph-r-biden-jr-on-the-introduction-of-the-equality-act-in-congress/ |access-date=2021-02-24 |website=The White House |archive-date=2021-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223235522/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/02/19/statement-by-president-joseph-r-biden-jr-on-the-introduction-of-the-equality-act-in-congress/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":14">{{Cite news|last1=Sonmez|first1=Felicia|last2=Schmidt|first2=Samantha|title=House votes to pass Equality Act, prohibiting discrimination based on sexual orientation and gender identity|newspaper=[[Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/powerpost/congress-sexual-orientation-civil-rights-gender/2021/02/25/1351bea4-7779-11eb-8115-9ad5e9c02117_story.html|access-date=2021-03-05|issn=0190-8286}}</ref> د ۲۰۲۲ زکال په مارچ میاشت کې ولسمشر بایډن کانګرس ته د خپلې کلنۍ وینا پر مهال د دغه قانون د تصویب غوښتنه وکړه. د ۲۰۲۲ زکال په مارچ میاشت کې د بایډن دولت اعلان وکړ چې د امریکايي څو جنسه وو د حقونو لپاره د دغه قانون د تصویب په موخه مبارزه کوي.<ref>{{Cite web |title=Biden calls for passage of the Equality Act, denounces state legislative attacks on trans youth in State of the Union |url=https://www.msn.com/en-us/news/politics/biden-calls-for-passage-of-the-equality-act-denounces-state-legislative-attacks-on-trans-youth-in-state-of-the-union/ar-AAUwtQk |access-date=2022-03-05 |website=MSN |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|last1=Biden|first1=Joe|title=FACT SHEET: Biden-⁠Harris Administration Advances Equality and Visibility for Transgender Americans|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/31/fact-sheet-biden-harris-administration-advances-equality-and-visibility-for-transgender-americans/|access-date=2 April 2022|agency=Biden Administration|publisher=The White House|date=31 March 2022|archive-date=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402000801/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/31/fact-sheet-biden-harris-administration-advances-equality-and-visibility-for-transgender-americans/|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == k93ed2aie8c0cm1yxlry1xvkjsluivo 0 69837 363712 297914 2026-05-03T10:11:52Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363712 wikitext text/x-wiki سر روجر پينروز « Sir Roger Penrose OM FRS HonFInstP» (د 1931ز کال د اګست په اتمه زېږېدلی)، يو برتانوی رياضي پوه، د رياضي فيزيک پوه، د ساينس فيلسوف او په فيزيک کې د نوبل جايزې تر لاسه کونکی دی. نوموړی د اکسفورډ په پوهنتون کې د رياضي متقاعد افتخاري پروفيسر، د اکسفورډ د وډهم کالج افتخاري همکار، او د کمبريج د سينټ جان کالج او د لندن کالج پوهنتون افتخاري همکار دی.<ref>{{Cite web |title=Roger Penrose &#124; Biography, Books, Awards, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Roger-Penrose |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307224416/https://www.britannica.com/biography/Roger-Penrose |archive-date=7 March 2021 |access-date=7 March 2021}}</ref><ref name="whoswho">{{Who's Who|author=Anon|surname=Penrose|othernames=Sir Roger|id=U30531|year=2017|doi=10.1093/ww/9780199540884.013.U30531|edition=online [[Oxford University Press]]|location=Oxford}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 October 2020 |title=Oxford Mathematician Roger Penrose jointly wins the Nobel Prize in Physics {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2020-10-06-oxford-mathematician-roger-penrose-jointly-wins-nobel-prize-physics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009063427/https://www.ox.ac.uk/news/2020-10-06-oxford-mathematician-roger-penrose-jointly-wins-nobel-prize-physics |archive-date=9 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=www.ox.ac.uk |language=en}}</ref><ref>Ferguson, Kitty (1991). ''Stephen Hawking: Quest for a Theory of Everything''. Franklin Watts. {{isbn|0-553-29895-X}}</ref><ref>{{cite book|author=Misner, Charles|author2=Thorne, Kip S.|author3=Wheeler, John Archibald|name-list-style=amp|title=Gravitation|location=San Francisco|publisher=W. H. Freeman|date=1973|isbn=978-0-7167-0344-0}} (See ''Box 34.2''.)</ref> پينيروز د عام نسبيت او کاينات پېژندنې په رياضياتي فيزيک کې ونډه درلوده. نوموړي ګڼې جايزې او انعامونه تر لاسه کړي، د 1988ز کال په فيزيک کې د «ولف» جايزې په ګډون، کومه جايزه يې چې د پينيروز-هاکن د انفراديت د قضيو (اصولو/ساينسي قوانينو) لپاره په شريکه له «سټيفن هاکن» سره تر لاسه کړې وه، په 2020ز کال کې په فيزیک کې د دې کشف په پار د نوبل جايزه ورکړل شوه، "د تور غار جوړېدل د نسبيت د عمومي تيورۍ يوه پياوړې وړاندوينه ده". نوموړی يو له سترو ژونديو فيزيک پوهانو، رياضي پوهانو او ساينسپوهانو څخه بلل کېږي، او په طبيعي او رسمي علومو کې د خپل کار د پراختيا او ژورتيا له امله مشهور دی.<ref>{{Cite journal|last=Siegel|first=Matthew|date=8 January 2008|title=Wolf Foundation Honors Hawking and Penrose for Work in Relativity|url=https://physicstoday.scitation.org/doi/abs/10.1063/1.2810893|journal=Physics Today|language=en|volume=42|issue=1|pages=97–98|doi=10.1063/1.2810893|issn=0031-9228|access-date=7 October 2020|archive-date=7 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207185551/https://physicstoday.scitation.org/doi/abs/10.1063/1.2810893|url-status=live}}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Penrose}}</ref><ref name="imdb">{{IMDb name|672295}}</ref><ref name="Nobel Prize 2020">{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 2020 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/summary/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201006101114/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/summary/ |archive-date=6 October 2020 |access-date=6 October 2020 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref><ref name="NYT-20201006">{{cite news|last1=Overbye|first1=Dennis|last2=Taylor|first2=Derrick Bryson|title=Nobel Prize in Physics Awarded to 3 Scientists for Work on Black Holes – The prize was awarded half to Roger Penrose for showing how black holes could form and half to Reinhard Genzel and Andrea Ghez for discovering a supermassive object at the Milky Way's center|url=https://www.nytimes.com/2020/10/06/science/nobel-prize-physics.html|date=6 October 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=6 October 2020|archive-date=6 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006102031/https://www.nytimes.com/2020/10/06/science/nobel-prize-physics.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Roger Penrose |url=https://www.newscientist.com/people/roger-penrose/ |access-date=2022-07-25 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Roger Penrose |url=https://biography.yourdictionary.com/roger-penrose |access-date=2022-07-25 |website=biography.yourdictionary.com |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Greatest Mathematicians born between 1860 and 1975 A.D. |url=https://fabpedigree.com/james/grmatm6.htm |access-date=2022-07-27 |website=fabpedigree.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=A&S Remembers Physicist Who Was a Pioneer in Einstein's Theory of General Relativity |url=https://thecollege.syr.edu/news-all/news-2020/as-remembers-physicist-who-was-a-pioneer-in-einsteins-theory-of-general-relativity/ |access-date=2022-07-27 |website=College of Arts & Sciences at Syracuse University |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-08 |title=Britain has some of the greatest theoretical scientists, so why won't it properly fund them? {{!}} Thomas Fink |url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2020/dec/08/britain-theoretical-scientists-fund-roger-penrose-nobel |access-date=2022-07-27 |website=The Guardian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sir Roger Penrose, Eminent Mathematician, Author of 'The Emperor's Mind' Will Speak at Williams College on Friday, Oct. 12 |url=https://communications.williams.edu/news-releases/sir-roger-penrose-eminent-mathematician-author-of-the-emperors-mind-will-speak-at-williams-college-on-friday-oct-12/ |access-date=2022-07-27 |website=Office of Communications |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-09 |title=Roger Penrose and the precision and beauty of Mathematics. Listen to him explain it and be inspired . |url=https://www.sylviavetta.co.uk/2020/11/09/roger-penrose-and-the-precision-and-beauty-of-mathematics-listen-to-him-explain-it-and-be-inspired/ |access-date=2022-07-27 |website=Sylvia Vetta |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sir Roger Penrose, one of the greatest scientists of our times, visited NTUU "KPI" {{!}} Igor Sikorsky Kyiv Polytechnic Institute |url=https://kpi.ua/en/penrose-photo |access-date=2022-07-27 |website=kpi.ua}}</ref><ref>{{Cite news|date=2021-07-07|title=Why a 'genius' scientist thinks our consciousness originates at the quantum level - Scientific and Medical Network|newspaper=Scientific and Medical Network|url=https://scientificandmedical.net/roger-penrose-on-consciousness/|access-date=2022-07-27|language=en-GB}}</ref> == د ژوند لومړي کلونه او زده کړه == د ايسيکس په کولچسټر کې زېږېدلی روجر پينروز د طبي ډاکټرې مارګريټ (Leathes) او روانپوه او جنيات پوه «ليونل پينروز» زوی دی. د هغه پلرني نيا او نيکه په ايرلينډ کې زېږېدلی هنرمند « J. Doyle Penrose» او د لومړي بارون پيک اور « Alexander Peckover » لور «The Hon. Elizabeth Josephine» وو؛ د هغه مورني نيا او نيکه روان پوه « John Beresford Leathes » او روسۍ يهودڼه «Sonia Marie Natanson» وو. هنرمند «Roland Penrose» يې کاکا و، انځورګره «LeeMiller» يې د کاکا مېرمن (تينديار) او د دوی زوی «Antony Penrose» يې د اکا زوی دی. پينروز د فيزيک پوه «Oliver Penrose»، جنيات پوهې «Shirley Hodgson» او د شطرنج لوی استاد «Jonathan Penrose» ورور دی. د دوی ميرنۍ مور رياضي پوهه او د کمپيوټري علومو عالمه «Max Newman» وه.<ref>{{Cite book|last=Brookfield|first=Tarah|url=https://www.worldcat.org/oclc/1066070267|title=Our voices must be heard : women and the vote in Ontario|date=2018|isbn=978-0-7748-6019-2|location=Vancouver|oclc=1066070267}}</ref><ref name="Brookfield">{{Cite book|last=Brookfield|first=Tarah|url=https://books.google.com/books?id=LVlxDwAAQBAJ&pg=PA126|title=Our Voices Must Be Heard: Women and the Vote in Ontario|year=2018|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-6022-2|language=en|access-date=6 October 2020|archive-date=7 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207185547/https://books.google.com/books?id=LVlxDwAAQBAJ&pg=PA126|url-status=live}}</ref><ref name="rsbm">{{cite journal|title=John Beresford Leathes. 1864–1956|author=Rudolph Peters|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|volume=4|pages=185–191|doi=10.1098/rsbm.1958.0016|year=1958|doi-access=free}}</ref><ref name="elementy.ru">{{YouTube|id=B-EpHQ7yl9c|title=Roger Penrose. Cycles of Time: Is It Possible to Discern the Previous Universe Through the Big Bang?}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hall|first=Chris|date=19 March 2016|title=Lee Miller, the mother I never knew|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/mar/19/lee-miller-the-mother-i-never-knew|access-date=7 October 2020|issn=0261-3077|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020323/https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/mar/19/lee-miller-the-mother-i-never-knew|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Illustrated Mathematics |url=https://www.farleyshouseandgallery.co.uk/exhibitions/illustrated-mathematics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011191035/https://www.farleyshouseandgallery.co.uk/exhibitions/illustrated-mathematics/ |archive-date=11 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=Farleys House and Gallery |language=en-GB}}</ref><ref name="Roger Penrose - Biography">{{Cite web |title=Roger Penrose – Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008122312/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ |archive-date=8 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=Maths History |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=AP and TOI staff |title=Scientist of Jewish heritage among trio to win Nobel prize for black hole finds |url=https://www.timesofisrael.com/scientist-of-jewish-heritage-among-trio-to-win-nobel-prize-for-black-hole-finds/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201006214254/https://www.timesofisrael.com/scientist-of-jewish-heritage-among-trio-to-win-nobel-prize-for-black-hole-finds/ |archive-date=6 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=www.timesofisrael.com |language=en-US}}</ref> پينروز خپل ماشومتوب د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال په کاناډا کې تېر کړ، چېرته چې د هغه پلار د «اونټيريو» په لندن کې کار کاوه. نوموړي په لندن کالج پوهنتون کې زد کړې وکړې او په 1952ز کال کې یې د لندن له پوهنتون څخه په رياضياتو کې د لومړۍ درجې سند تر لاسه کړ. <ref>{{cite news|last1=Ogilvie|first1=Megan|title=Just Visiting: Sir Roger Penrose|url=https://www.thestar.com/news/gta/2009/03/23/just_visiting_sir_roger_penrose.html|access-date=9 October 2020|work=[[Toronto Star]]|date=23 March 2009|archive-date=7 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107212737/https://www.thestar.com/news/gta/2009/03/23/just_visiting_sir_roger_penrose.html|url-status=live}}</ref><ref name="whoswho2">{{Who's Who|author=Anon|surname=Penrose|othernames=Sir Roger|id=U30531|year=2017|doi=10.1093/ww/9780199540884.013.U30531|edition=online [[Oxford University Press]]|location=Oxford}}</ref><ref name="Roger Penrose - Biography2">{{Cite web |title=Roger Penrose – Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008122312/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ |archive-date=8 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=Maths History |language=en}}</ref> په 1955ز کال کې، کله چې «پېنروز» محصل و، د «E. H. Moore» عام شوی معکوس ماټريکس يې بيا معرفي کړ، کوم چې د Moore–Penrose معکوس په نوم هم پېژندل کېږي، همدا معکوس له د ه مخکې په 1951ز کال کې د «Arne Bjerhammar» له خوا بيا هم  اختراع شوی و. د هندسې او فلکياتو د پروفيسر « Sir W. V. D. Hodge» تر څارنې لاندې د خپلو څېړنو له پيل وروسته، «پينروز» خپله دوکتورا په 1958ز کال کې، د کامبريج په سينټ جان کالج کې پای ته ورسوله، خپله رساله یې د الجبر پوه او هندسه پوه «John A. Todd» تر څارنې لاندې د الجبري هندسې د ټينسر (tensor يو الجبري شکل يا شی دی) په طريقو کې وليکله. نوموړي له خپل پلار سره يو ځای په 1950ز لسيزه کې د «پينروز» مثلث جوړ او وده ورکړه، او دا يې «په خپله خالصه بڼه کې ناشونتيا» په توګه تشریح کړ، او له هنرمند « M. C. Escher» سره يې مواد تبادله کړل، د چا لومړيو ناشونو شيانو رسمونو چې په جزوي ډول په هغې اغېز کړی و. د دې په مقابل کې د «Escher» ځړوبی او صعود او نزول له «پينروز» څخه متاثر وو.<ref>{{cite journal|last1=Penrose|first1=R.|title=A generalized inverse for matrices|journal=[[Mathematical Proceedings of the Cambridge Philosophical Society]]|year=1955|volume=51|issue=3|pages=406–413|doi=10.1017/S0305004100030401|bibcode=1955PCPS...51..406P|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zheng |first=Wenjie |title=The 100th anniversary of Moore–Penrose inverse and its role in statistics and machine learning |url=http://www.zhengwenjie.net/pseudoinverse/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011201508/http://www.zhengwenjie.net/pseudoinverse/ |archive-date=11 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=www.zhengwenjie.net}}</ref><ref name="pphd">{{cite thesis|degree=PhD|title=Tensor Methods in Algebraic Geometry|first=Roger|last=Penrose|oclc=71366928|website=cam.ac.uk|publisher=University of Cambridge|url=https://idiscover.lib.cam.ac.uk/permalink/f/t9gok8/44CAM_ALMA21428192330003606|id={{ProQuest| 301242962}}}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 October 2020 |title=Roger Penrose wins 2020 Nobel Prize in Physics for discovery about black holes |url=https://www.cam.ac.uk/research/news/roger-penrose-wins-2020-nobel-prize-in-physics-for-discovery-about-black-holes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009072829/https://www.cam.ac.uk/research/news/roger-penrose-wins-2020-nobel-prize-in-physics-for-discovery-about-black-holes |archive-date=9 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=University of Cambridge |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Welch |first=Chris |date=23 March 2012 |title='Frustro' typeface applies the Penrose impossible triangle concept to words |url=https://www.theverge.com/2012/3/23/2898025/frustro-typeface-matrzi-hegedus-penrose-triangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126162258/https://www.theverge.com/2012/3/23/2898025/frustro-typeface-matrzi-hegedus-penrose-triangle |archive-date=26 January 2021 |access-date=7 October 2020 |website=The Verge |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Baggini|first=Julian|url=https://books.google.com/books?id=rws0AgAAQBAJ&q=roger+penrose+%22penrose+triangle%22+%22impossibility+in+its+purest+form%22&pg=PT21|title=Philosophy: All That Matters|year=2012|publisher=John Murray Press|isbn=978-1-4441-5585-3|language=en|access-date=12 October 2020|archive-date=7 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207185548/https://books.google.com/books?id=rws0AgAAQBAJ&q=roger+penrose+%22penrose+triangle%22+%22impossibility+in+its+purest+form%22&pg=PT21|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 May 2013 |title=Ascending and Descending by M.C. Escher – Facts about the Painting |url=http://totallyhistory.com/ascending-and-descending/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629065147/http://totallyhistory.com/ascending-and-descending/ |archive-date=29 June 2020 |access-date=7 October 2020 |website=Totally History |language=en-US}}</ref> لکه چې شنونکي منجيت کمار وايي:<blockquote>په 1954ز کال کې د يو محصل په توګه، «پينروز» په امسټرډام کې په يو کنفرانس کې ګډون کاوه، چېرته چې په تصادفي ډول هغه د Escher د کار له يو نندارتون څخه ليدنه وکړه. ډېر ژر هغه هڅه کوله چې خپلې ناشونې شمېرې سره يوځای کړي او ټرايبر يې کشف کړ – ټرايبر يو مثلث دی چې د حقيقي، سخت درې بعديز شي په څېر ښکاري، خو داسې دی نه. له خپل پلار سره يوځای، څوک چې خپله هم يو فيزیک پوه او رياضي پوه و، پينروز يوه داسې زينه طرحه کړه چې په يو خت کې پورته او ښکته وي. له دې وروسته يوه ليکنه وشوه او يوه کاپي يې Escher ته واستول شوه. د تخليقي وړتياوو د يو جرياني بهنګ په بشپړولو سره، د هندسي تصوراتو هالنډي استاد د خپلو دوه شهکار تخليقونو تر سره کولو ته وهڅول شو.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2010/oct/16/cycles-time-roger-penrose-review|title=Cycles of Time: An Extraordinary New View of the Universe by Roger Penrose – review|newspaper=The Guardian|date=15 October 2010|last1=Kumar|first1=Manjit|access-date=13 December 2016|archive-date=10 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110122217/https://www.theguardian.com/books/2010/oct/16/cycles-time-roger-penrose-review|url-status=live}}</ref></blockquote> == څېړنه او مسلک == پينروز د 1956–57 تعليمي کال د لندن په بيډفورډ کالج کې د مرستيال استاد په توګه تېر کړ، او له هغې وروسته د کيمبرج په سينټ جان کالج کې د څېړنې همکار و. د درې درې کلنې دندې پر مهال، نوموړي په 1959ز کال کې له «Joan Isabel Wedge» سره واده وکړ. د دې بورس له ختمېدو مخکې «پينروز» د 1959–61 کال لپاره د ناټو د څېړنې بورس تر لاسه کړ، لومړی په «پرنسټن» او بيا په «سايراکيز» پوهنتون کې. د لندن پوهنتون ته په راستنېدو سره، پنروز دوه کاله 1961–63 د لندن په کينګ کالج کې د څېړونکي په توګه تېر کړل، له دې وروسته متحده ايالاتو ته راستون شو، تر څو په اسټن کې د ټيکساس په پوهنتون کې د مرستيال ميلمه پروفيسر په توګه 1963–64 کلونه تېر کړي. نوموړي وروسته د 1966–67 او 1969 کلونه د پرنسټن په «يشيوا» او «کارنيل» کې د ميلمه په دندو کار وکړ.<ref>{{Cite web |title=Professor Sir Roger Penrose awarded the 2020 Nobel Prize in Physics |url=https://www.kcl.ac.uk/news/professor-sir-roger-penrose-awarded-the-2020-nobel-prize-in-physics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022121930/https://www.kcl.ac.uk/news/professor-sir-roger-penrose-awarded-the-2020-nobel-prize-in-physics |archive-date=22 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=King's College London |language=en-EN}}</ref> په 1964ز کال کې، کله چې هغه د لندن په بريک بيک کالج کې زده کونکی و (او د کاينات پوه Dennis Sciama، چې هغه مهال په کامبريج کې و، په مرسته د هغه پاملرنه له سوچه رياضي څخه د فلکياتي فيزیک لور ته اوښتې وه)، د کالټیک د Kip Thorne په وينا "روجر پينروز په هغو رياضياتي وسايلو کې انقلاب راوست، کوم چې موږ د فضا وخت د ځانړګتياوو د تحليل لپاره کارول". تر دې وخته، د عمومي نسبيت د منحني هندسې په اړه کار، د پوره زيات ورته والي سره تر ترتيبونو پورې محدود و، تر څو په څرګند ډول د اين شټاين معادلې د حل وړ وګرځي، او په دې اړه شک و چې ايا دا ډول قضيې عامې وې. د دې موضوع په اړوند يو ليدلوری د اغتشاش تيورۍ استعمال و، کومه چې په «پرنسټن» کې د «John Archibald Wheeler» په مشرۍ جوړه شوې وه. دويمه، او په ډېر بنسټيز ډول اختراعي ليدلوری، د پينروز له خوا پيل شوی ليدلوری، د فضا وخت تفصيلي هندسي جوړښت له نظره غورځول و، او د دې پر ځای د فضا د ټوپولوژي (نقشه جوړول)، يا ډېر نه ډېر د هغې په منسجم جوړښت توجه مرکوزول و، ځکه دا وروستۍ ده ـ لکه څه دول چې د رڼا د مخروطو په واسطه ټاکل کېږي ـ کومه چې د رڼا په څېر د geodesics تګ کرښه او په همدې سبب د هغې سببي اړيکې ټاکي. د پينروز د دوران جوړونې لیکنې اهميت "جاذبيتي سقوط او فضا وخت تفردات" د دې يوازينۍ پايله نه وه، د دې لنډيز په دې شوی دی چې که کوم شی، لکه مړ کېدونکی ستوری له يوې خاصې نقطې څخه مخکې چاودېږي، نو بيا هيڅ شی د جاذبې قوې سيمه له دې څخه نه شي منع کولای، څو تر دې حده پياوړی شي چې يو ډول انفراديت جوړ کړي. دې په بل سياق او سباق کې هم همدا ډول عمومي پايلې تر لاسه کولو ته لاره هواره کړه، په ځانګړي ډول کايناتي سترې چاودنې ته، د کومې په اړه چې هغه د «Dennis Sciama» د تر ټولو مشهور زده کونکي «سټيفن هاکنګ» سره يو ځای وڅېړله. د پينروز-هاکنګ انفراديت تيوريانې د امل کمار رای چودري د رايی چودري له معادلې څخه متاثرې وې.<ref name="Roger Penrose - Biography3">{{Cite web |title=Roger Penrose – Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008122312/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Penrose/ |archive-date=8 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=Maths History |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 March 2019 |title=The second Cambridge Cutting Edge Lecture: Professor Sir Roger Penrose |url=https://cambridgesocietyofparis.com/event/cambridge-cutting-edge-lecture-professor-sir-roger-penrose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008185043/https://cambridgesocietyofparis.com/event/cambridge-cutting-edge-lecture-professor-sir-roger-penrose/ |archive-date=8 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=Cambridge Society of Paris |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Thorne|first1=Kip|url=https://books.google.com/books?id=GzlrW6kytdoC&q=roger+penrose+kip+thorne+mathematical+tools+spacetime&pg=PA465|title=Black Holes and Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy|last2=Thorne|first2=Kip S.|last3=Hawking|first3=Stephen|date=1994|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-0-393-31276-8|language=en|access-date=12 October 2020|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203044944/https://books.google.com/books?id=GzlrW6kytdoC&q=roger+penrose+kip+thorne+mathematical+tools+spacetime&pg=PA465|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ellis|first1=George F. R.|last2=Penrose|first2=Sir Roger|date=1 January 2010|title=Dennis William Sciama. 18 November 1926 – 19 December 1999|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|language=en|volume=56|pages=401–422|doi=10.1098/rsbm.2009.0023|s2cid=73035217|issn=0080-4606|doi-access=free}}</ref><ref name="Penrose1965">{{cite journal|last1=Penrose|first1=Roger|title=Gravitational Collapse and Space-Time Singularities|journal=Physical Review Letters|date=January 1965|volume=14|issue=3|pages=57–59|doi=10.1103/PhysRevLett.14.57|bibcode=1965PhRvL..14...57P}}</ref><ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stuart |title=A brief history of Stephen Hawking: A legacy of paradox |url=https://www.newscientist.com/article/2053929-a-brief-history-of-stephen-hawking-a-legacy-of-paradox/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005145715/https://www.newscientist.com/article/2053929-a-brief-history-of-stephen-hawking-a-legacy-of-paradox/ |archive-date=5 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Roger Penrose |url=https://www.newscientist.com/people/roger-penrose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011180710/https://www.newscientist.com/people/roger-penrose/ |archive-date=11 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wolchover |first=Natalie |date=6 June 2019 |title=Physicists Debate Hawking's Idea That the Universe Had No Beginning |url=https://www.quantamagazine.org/physicists-debate-hawkings-idea-that-the-universe-had-no-beginning-20190606/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005235915/https://www.quantamagazine.org/physicists-debate-hawkings-idea-that-the-universe-had-no-beginning-20190606/ |archive-date=5 October 2020 |access-date=7 October 2020 |website=Quanta Magazine |language=en}}</ref> دا د جاذبې قوې د سقوط په سيمه ييز ليد کې وه چې د پينروز ونډه پکې تر تولو زياته پرېکړه کونکې وه، د کوم پيل چې د هغه د 1969ز کال د کايناتي سانسور په اټکل سره شوی و، د دې اغېز لپاره چې راتلونکی هر ډول انفراديت د يو پټ شوي فضا وخت د سيمې په شا اوخوا کې د يو ښه چلند لرونکې پېښې د افق په داخل کې محدود شي، د کوم لپاره چې «Wheeler» د تور غار اصطلاح چمتو کړې ده، له کوم څخه چې يوه ليدونکې بهرنۍ سيمه پياوړې؛ خو د محدودو تاوېدو (انحناء) سره پاتې کېږي، له کوم څخه چې جاذبې قوې يو څه انرژي د پينروز د پروسې په مټ را ايستل کېدای شوای، په داسې حال کې چې شونې ده شا او خوا مادې له ودې څخه نوره انرژي خوشې کېدای شي، کوم چې د کواسارونو په څېر فلکي طبيعي ښکارندو لامل ګرځېدای شي.<ref>{{cite arXiv|last=Fernandez|first=Rodrigo L.|date=21 July 2020|title=Cosmic Censorship Conjecture violation: A semiclassical approach|class=gr-qc|eprint=2007.10601}}</ref><ref name="Curiel 2020">{{Citation|last=Curiel|first=Erik|title=Singularities and Black Holes|date=2020|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/entries/spacetime-singularities/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Summer 2020|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=7 October 2020}}</ref><ref>{{Cite journal|title=1979ApJ...229...46K Page 46|url=http://adsabs.harvard.edu/full/1979ApJ...229...46K|access-date=7 October 2020|journal=The Astrophysical Journal|bibcode=1979ApJ...229...46K|last1=Kafatos|first1=M.|last2=Leiter|first2=D.|year=1979|volume=229|page=46|doi=10.1086/156928|archive-date=7 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207185549/https://adsabs.harvard.edu/full/1979ApJ...229...46K|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Penrose process |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110810105604640 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202201151/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110810105604640 |archive-date=2 February 2021 |access-date=7 October 2020 |website=Oxford Reference |language=en}}</ref> == سرچينې == s3m8yvqp7tzp9p1a10ji0vzsdg24ncb 0 70614 363689 335519 2026-05-03T06:04:03Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363689 wikitext text/x-wiki په لمریز نظام کې د زهل سیارې کړۍ د بلې هرې سیارې له کړیو څخه پراخه دي. دغه کړۍ له بې شمېره کوچنیو ذرو څخه جوړې دي چې د هغو اندازه له میکرو متر څخه نیولې تر یو متر پورې توپیر لري او د زهل سیارۍ په مدار کې څرخي. د دغو کړیو ذرې نږدې په بشپړه توګه له یخ څخه جوړې دي چې ډېر لږ ډبرین مواد لري. تر اوسه د هغو د جوړښت د میکانېزم اړوند د نظر اتفاق شتون نه لري. په داسې حال کې چې تیوریکي موډلونه یې ښيي؛ دغه کړۍ په ډېر احتمال سره د لمریز نظام د تاریخ په لومړیو کې رامنځته شوې دي، خو د کاسیني وړاندوینو نوو معلوماتو ښوولې چې دغه کړۍ نسبتا وروسته رامنځته شوې دي.<ref name="Questions">{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions around Saturn's rings |url=https://ciclops.org/sci/common_questions.php.html#ring |access-date=2022-09-22 |work=CICLOPS web site}}</ref><ref name="IessMilitzer2019">{{cite journal|last1=Iess|first1=L.|last2=Militzer|first2=B.|last3=Kaspi|first3=Y.|last4=Nicholson|first4=P.|last5=Durante|first5=D.|last6=Racioppa|first6=P.|last7=Anabtawi|first7=A.|last8=Galanti|first8=E.|last9=Hubbard|first9=W.|last10=Mariani|first10=M. J.|last11=Tortora|first11=P.|last12=Wahl|first12=S.|last13=Zannoni|first13=M.|title=Measurement and implications of Saturn's gravity field and ring mass|journal=Science|volume=364|issue=6445|year=2019|pages=eaat2965|doi=10.1126/science.aat2965|pmid=30655447|hdl=10150/633328|hdl-access=free|bibcode=2019Sci...364.2965I|s2cid=58631177}}</ref><ref name="Tiscareno">{{cite book|first=M. S.|last=Tiscareno|editor-last=Kalas|editor-first=P.|editor2-last=French|editor2-first=L.|contribution=Planetary Rings|arxiv=1112.3305v2|title=Planets, Stars and Stellar Systems|pages=61–63|date=2012-07-04|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|url=http://refworks.springer.com/mrw/index.php?id=1654|doi=10.1007/978-94-007-5606-9_7|isbn=978-94-007-5605-2|s2cid=118494597|access-date=2012-10-05}}</ref> له دې سره چې د دغو کړیو په واسطه د نور انعکاس د زهل ځلا زیاتوي، خو لا هم له ځمکې څخه له وسایلو پرته نه لیدل کېږي. په ۱۶۱۰ زکال کې یو کال وروسته له هغه چې ګالیلیو ګالیله د آسمان لوري ته تلسکوپ کېښود، دی لومړنی کس و چې د زحل کړۍ یې ولیدلې، په داسې حال کې چې هغه یې په سمه بڼه ونشو لیدلی چې د هغو واقعي ماهیت تشخیص کړي. په ۱۶۵۵ زکال کې کریسټین هویګنز لومړنی کس و چې هغه یې د زحل په چاپېر کې کړۍ وبللې. دغه مفهوم چې د زحل کړۍ د کوچنیو کړیو له یوې ټولګې څخه جوړې شوې دي پیر – سیمون لاپلاس ته اړوندېږي، په داسې حال کې چې له واقعیت سره هم ډېر لږ توپیر لري – خو دا تر ډېرې کچې سمه ده چې یادې کړې د متحدو المرکزو کړیو د حلقوي جوړښت په توګه په پام کې ونیول شي چې په خپلو برخو کې د کثافت او ځلا زیاتوالي او کموالي لري. <ref name="history_of_the_rings">{{cite web |last1=Baalke |first1=Ron |title=Historical Background of Saturn's Rings |url=http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |archive-date=2009-03-21 |access-date=2007-05-23 |work=Saturn Ring Plane Crossings of 1995–1996 |publisher=Jet Propulsion Laboratory}}</ref><ref name="Tiscareno2">{{cite book|first=M. S.|last=Tiscareno|editor-last=Kalas|editor-first=P.|editor2-last=French|editor2-first=L.|contribution=Planetary Rings|arxiv=1112.3305v2|title=Planets, Stars and Stellar Systems|pages=61–63|date=2012-07-04|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|url=http://refworks.springer.com/mrw/index.php?id=1654|doi=10.1007/978-94-007-5606-9_7|isbn=978-94-007-5605-2|s2cid=118494597|access-date=2012-10-05}}</ref> دغه کړۍ ګڼ شمېر تشې لري چې په هغو کې د زراتو کثافت په پام وړ کچه کمېږي: دوه له دغو تشو څخه د زحل د پېژندل شوو دوه سپوږمیو پر مټ پرانیستل کېږي چې د دغو کړیو ترمنځ موقعیت لري، او ګڼ شمېر نورې تشې بیا د زحل د سپوږمیو په واسطه د مداري رزونانس په بې ثابته کېدونکو موقعیتونو کې رامنځته کېږي. نورې تشې لا هم بې توضېح پاتې دي. بل پلو ثابت ساتونکی رزونانس د تیتان د حلقې او جي کړۍ (G Ring) په څېر نورو کړیو د عمر د زیاتوالي لامل ګرځي. له اصلي کړیو څخه په ډېره فاصله کې د فوئبي کړۍ موقعیت لري چې ګمان کېږي د زحل له فوئبي سپوږمۍ سرچینه اخلي او له همدې امله یې رټروګراد مداري حرکت له نورو سره شریک دی. دا د زحل د مدار له صفحې سره په یو ردیف کې قرار لري. زحل خپله ۲۷ درجې محوري انحراف لري، له همدې امله دغه کړۍ د ۲۷ درجې زاویې په نسبت د زحل د استوا کرښې پورته د نورو لید وړ کړیو په نسبت ۲۷ درجې کږېږي. == تاریخچه == === لومړنۍ مشاهدې === ګالیلیو ګالیله لومړنی کس و چې د زحل کړۍ یې په ۱۶۱۰ زکال کې د خپل تلسکوف څخه په ګټنې ولیدلې، خو وه یې نشو کولای هغه د زحل د کړیو په توګه وپېژني. هغه د توسکاني دوک ته وویل چې د «زحل سیاره یوازې نه ده بلکې له دریو نورو سیارو څخه جوړه ده چې له یو بل سره نږدې اړیکه لري، هېڅکله حرکت نه کوي او نسبت یو بل ته تغیر هم نه کوي. دا د البروج کړۍ سره په موازي کرښه کې موقعیت لري او د هغو منځنۍ (خپله زحل) د هغو د نورو په پرتله درې ځله لویه ده». هغه همدارنګه دغه کړۍ د زحل سیارې «غوږونه» وبلل. په ۱۶۱۲ زکال کې ځمکه د دغو کړیو له سطحې تېره شوه او هغه نورې نه ښکارېدې. ګالیله حیران پاتې و او څرګنده یې کړه «زه نه پوهېږم د دغسې حیرانونکي څه اړوند چې اوس نه ښکاري او د یوې کیسې په توګه دي څه ووایم». هغه ته چرت پیدا شو چې «آیا زحل خپل بچیان خوړلي؟» - دا د تیتان افسانې ته اشاره وه چې پر باور یې ګویا زهل هم خپل ماشومان خوړلي څو د هغو د راپرځېدو اړوند د وړاندوینې کولو څخه مخه ونیسي. هغه مهال چې دغه کړۍ په ۱۶۱۳ زکال کې بېرته راڅرګندې شوې، دی یې لا پسې حیران کړ. <ref name="Whitehouse2009">{{cite book|last=Whitehouse|first=David|title=Renaissance Genius: Galileo Galilei and His Legacy to Modern Science|url=https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit|url-access=registration|year=2009|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|isbn=978-1-4027-6977-1|page=[https://archive.org/details/renaissancegeniu0000whit/page/100 100]|oclc=434563173}}</ref><ref name="Deiss2016">{{cite journal|last1=Deiss|first1=B. M.|last2=Nebel|first2=V.|title=On a Pretended Observation of Saturn by Galileo|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=29|issue=3|year=2016|pages=215–220|doi=10.1177/002182869802900301|s2cid=118636820}}</ref><ref name="history_of_the_rings2">{{cite web |last1=Baalke |first1=Ron |title=Historical Background of Saturn's Rings |url=http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |archive-date=2009-03-21 |access-date=2007-05-23 |work=Saturn Ring Plane Crossings of 1995–1996 |publisher=Jet Propulsion Laboratory}}</ref> په ۱۶۵۷ زکال کې کریسټوفر رن د لندن په ګراشام کالج کې د ستور پوهنې ښوونکی شو. هغه له ۱۶۵۲ زکال راهیسې د زحل سیارې مشاهده کوله څو د هغو ظاهر توضېح کړي. هغه خپله فرضیه د De corpore saturni تر عنوان لاندې ولیکله، هغه فرضیه چې دی په کې دغه وړاندیز ته ډېر نږدې شوی و چې ووايي دغه سیاره یوه کړۍ لري. له دې سره هم نوموړی په دې ډاډمن نه و چې ووايي کړۍ له سیارې څخه خپلواکه ده او یا هم له فزیکي پلوه له هغو سره تړلې ده. د رن د نظریې له خپرېدو وړاندې کریسټین هویګنز د زحل د کړیو اړوند خپله نظریه وړاندې کړه. رن له ځنډ پرته دغه فرضیه له خپلې فرضیې غوره وګڼله او De corpore saturni یې هیڅکله خپره نه کړه. رابرټ هوک هم د زحل د کړیو یو له لومړنیو مشاهده کوونکو څخه و او په دغو کړیو باندې یې جوړېدونکي سیوري ته هم نغوته وکړه. <ref>[[Johannes Kepler]] published Galileo's logogriph in the preface to his ''Dioptrice'' (1611): * {{cite book|last1=Kepler|first1=Johannes|title=Dioptrice|date=1611|publisher=David Frank|location=Augsburg, (Germany)|page=15 of the preface|url=https://archive.org/details/DioptriceByJohannesKeplerAkaIoannisKepleri/page/n25/mode/2up|language=la}} * English translation: {{cite book|last1=Carlos|first1=Edward Stafford|title=The Sidereal Messenger of Galileo Galilei and a Part of the Preface to Kepler's Dioptrics …|date=1888|publisher=Rivingtons|location=London, England|pages=79–111|url=https://archive.org/details/siderealmessenge80gali/page/86/mode/2up}} See pp. 87–88.Galileo's solution to his logogriph about Saturn was conveyed in a letter of 13 November 1610 to Giuliano de Medici, ambassador from the Grand Duke of Tuscany to Emperor Rudolph of the Holy Roman Empire. * {{cite book|last1=Galilei|first1=Galileo|title=Le Opere di Galileo Galilei|date=1900|publisher=G. Barbera|location=Florence, Italy|volume=10|page=474|url=https://archive.org/details/leoperedigalile00lamigoog/page/474/mode/2up|language=it, la}}</ref><ref>See also: * {{cite journal|last1=Partridge|first1=E. A.|last2=Whitaker|first2=H. C.|title=Galileo's work on Saturn's rings — a historical correction|journal=Popular Astronomy|date=1896|volume=3|pages=408–414|bibcode=1896PA......3..408P|url=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1896PA......3..408P/0000408.000.html}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal|last1=van Helden|first1=Albert|title=Saturn and his anses|journal=Journal for the History of Astronomy|date=1974|volume=5|issue=2|pages=105–121|doi=10.1177/002182867400500204|bibcode=1974JHA.....5..105V|s2cid=220913252|url=https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1974JHA.....5..105V/0000105.000.html|access-date=2023-08-20|archive-date=2024-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721140541/https://articles.adsabs.harvard.edu//full/1974JHA.....5..105V/0000105.000.html|url-status=dead}}</ref><ref name="prs.2007a">{{cite book|display-authors=1|last1=Miner|first1=Ellis D.|last2=Wessen|first2=Randii R.|last3=Cuzzi|first3=Jeffrey N.|chapter=The scientific significance of planetary ring systems|title=Planetary Ring Systems|chapter-url=https://archive.org/details/planetaryringsys0000mine|chapter-url-access=registration|series=Springer Praxis Books in Space Exploration|publisher=Praxis|date=2007|pages=[https://archive.org/details/planetaryringsys0000mine/page/1 1–16]|doi=10.1007/978-0-387-73981-6_1|isbn=978-0-387-34177-4|url=https://archive.org/details/planetaryringsys0000mine/page/1}}</ref><ref name="ff.saturn">{{cite book|last=Alexander|first=A. F. O'D.|title=The Planet Saturn|date=1962|journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|publisher=Faber and Faber Limited|isbn=978-0-486-23927-9|volume=88|place=London|pages=108–109|bibcode=1962QJRMS..88..366D|doi=10.1002/qj.49708837730|issue=377}}</ref> == ډي کړۍ == د ډي کړۍ (D Ring) د زحل تر ټولو داخلي او لږ رڼا لرونکې کړۍ ده. په ۱۹۸۰ زکال کې وویجر۱ ستور مزلي په دغه کړۍ کې د ډي ۷۳، ډي ۷۲ او ډي ۶۸ په نومونو درې نورې حلقې وښوولې چې ډي ۶۸ یې زحل ته تر ټولو نږدې حلقه وه. شاوخوا ۲۵ کاله وروسته کاسیني انځورونو وښووله چې ډي ۷۲ په پام وړ کچه پراخه او لرې شوې ده او له سیاري څخه په ۲۰۰ کیلومترۍ (۱۰۰ مایله) فاصله کې د سیارې پر لور حرکت لري.<ref name="Hedman">{{cite journal|display-authors=1|last1=Hedman|first1=Matthew M.|last2=Burns|first2=Joseph A|last3=Showalter|first3=Mark R.|title=Saturn's dynamic D ring|journal=Icarus|date=2007|volume=188|issue=1|pages=89–107|doi=10.1016/j.icarus.2006.11.017|url=http://ciclops.org/media/sp/2007/2678_7440_0.pdf|bibcode=2007Icar..188...89H}}</ref><ref name="forensic">{{cite web |last1=Mason |first1=J. |last2=Cook |first2=J.-R. C. |display-authors=1 |date=2011-03-31 |title=Forensic sleuthing ties ring ripples to impacts |url=https://ciclops.org/view/6762/FORENSIC-SLEUTHING-TIES-RING-RIPPLES-TO-IMPACTS.html |access-date=2022-09-22 |work=CICLOPS press release |publisher=Cassini Imaging Central Laboratory for Operations}}</ref><ref name="extensive">{{cite web |date=2011-03-31 |title=Extensive spiral corrugations |url=https://ciclops.org/view/5722/Extensive_Spiral_Corrugations.html |access-date=2022-09-22 |work=PIA 11664 caption |publisher=NASA / Jet Propulsion Laboratory / Space Science Institute}}</ref><ref name="tilting">{{cite web |date=2011-03-31 |title=Tilting Saturn's rings |url=http://www.ciclops.org/view/6748/Tilting_Saturns_Rings |access-date=2011-04-04 |work=PIA 12820 caption |publisher=NASA / Jet Propulsion Laboratory / Space Science Institute}}</ref><ref name="Hedman2">{{cite journal|display-authors=1|last1=Hedman|first1=M. M.|last2=Burns|first2=J. A.|last3=Evans|first3=M. W.|last4=Tiscareno|first4=M. S.|last5=Porco|first5=C. C.|title=Saturn's curiously corrugated C Ring|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6030|pages=708–11|date=2011-03-31|doi=10.1126/science.1202238|bibcode=2011Sci...332..708H|pmid=21454753|citeseerx=10.1.1.651.5611|s2cid=11449779}}</ref><ref name="Jupiter's Ring">{{cite web |date=2011-03-31 |title=Subtle Ripples in Jupiter's Ring |url=http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |access-date=2011-04-04 |work=PIA 13893 caption |publisher=NASA / Jet Propulsion Laboratory-Caltech / SETI |تاريخ الأرشيف=2014-04-19 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |url-status=dead |خونديځ نېټه=2014-04-19 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419221526/http://www.ciclops.org/view/6760/Subtle_Ripples_in_Jupiters_Ring }}</ref><ref name="Showalter">{{cite journal|display-authors=1|last1=Showalter|first1=M. R.|last2=Hedman|first2=M. M.|last3=Burns|first3=J. A.|title=The impact of comet Shoemaker-Levy 9 sends ripples through the rings of Jupiter|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6030|pages=711–3|date=2011-03-31|doi=10.1126/science.1202241|bibcode=2011Sci...332..711S|pmid=21454755|s2cid=27371440|url=https://pdfs.semanticscholar.org/60ad/a53885fb7ec3566f9c3c26bbf5f9df9a47fd.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212230930/https://pdfs.semanticscholar.org/60ad/a53885fb7ec3566f9c3c26bbf5f9df9a47fd.pdf|url-status=dead|archive-date=2020-02-12}}</ref> == سي کړۍ == د سي کړۍ (C Ring) یوه پلنه خو کم رنګه کړۍ ده چې د بي کړۍ دننه موقعیت لري. دغه کړۍ په ۱۸۵۰ زکال کې د ویلیام او جورج بانډ له خوا کشف شوه، په داسې حال کې چې ویلیام ار. ډاوز او یوهان ګاله هم په خپلواکه بڼه هغه مشاهده کړې وه. ویلیام لاسل هغه «کرپ کړۍ» وبلله ځکه چې ښکارېده د اې او بي د روښانه کړیو په پرتله له تیاره موادو جوړه شوې وه. <ref name="Harland">Harland, David M., ''Mission to Saturn: Cassini and the Huygens Probe'', Chichester: Praxis Publishing, 2002.</ref> === کولمبو تشه او د تیتان حلقه === د کلمبو تشه (Colombo Gap) په سي داخلي کړۍ کې موقعیت لري. د دغې تشې ترمنځ د کلمبو روښانه خو نازکه حلقه شتون لري چې د زحل له مرکز څخه ۷۷۸۸۳ کیلومتره (۴۸۳۹۴ مایله) فاصله لري او د دایرې پر ځای لږ بیضوي ډوله ده. دغه حلقه د تیتان د حلقې په نوم یادېږي ځکه چې د تیتان سپوږمۍ د مداري شدت په واسطه اداره کېږي. <ref name="Porco1984">{{cite journal|display-authors=1|last1=Porco|first1=C.|author-link=Carolyn Porco|last2=Nicholson|first2=P. D.|author-link2=Phil Nicholson|last3=Borderies|first3=N.|last4=Danielson|first4=G. E.|last5=Goldreich|first5=P.|author-link5=Peter Goldreich|last6=Holdberg|first6=J. B.|last7=Lane|first7=A. L.|title=The eccentric Saturnian ringlets at 1.29R_s and 1.45R_s|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|volume=60|issue=1|pages=1–16|date=October 1984|doi=10.1016/0019-1035(84)90134-9|bibcode=1984Icar...60....1P}}</ref> === د ماکسوېل تشه او حلقه === د ماکسوېل تشه د سي کړۍ په بیرونۍ برخه کې موقعیت لري. دا همدارنګه غیر دایروي متراکمه حلقه لري چې د ماکسوېل د حلقې په نوم یادېږي. دغه حلقه له ډیرو اړخونو څخه د اورانوس ε کړۍ ته ورته ده. د دواړو کړیو ترمنځ موج ډوله جوړښتونه شتون لري. په داسې حال کې چې انګېرل کېږي په ε کړۍ کې موج د کوردلیا سپوږمۍ په واسطه جوړېږي، خو د ۲۰۰۸ زکال تر جولای میاشتې پورې په ماکسوېل کړۍ کې هېڅ سپوږمۍ کشف شوې نه ده. <ref name="Porco2005">{{cite journal|title=Cassini Imaging Science: Initial Results on Saturn'sRings and Small Satellites|journal=Science|date=2005|volume=307|pages=1226–1236|doi=10.1126/science.1108056|url=http://ciclops.org/sci/docs/RingsSatsPaper.pdf|pmid=15731439|issue=5713|bibcode=2005Sci...307.1226P|display-authors=1|last1=Porco|first1=C.C.|last2=Baker|first2=E.|last3=Barbara|first3=J.|last4=Beurle|first4=K|last5=Brahic|first5=A|last6=Burns|first6=JA|last7=Charnoz|first7=S|last8=Cooper|first8=N|last9=Dawson|first9=DD|s2cid=1058405}}</ref> == بي کړۍ == د بي کړۍ (B Ring) د زحل د کړیو تر ټولو ځلانده او زیات حجم لرونکې کړۍ ده. د هغو پرېړوالی له ۵ مترو څخه تر ۱۵ مترو پورې اټکل کېږي او نوري ژوروالی یې له ۰.۴ څخه تر ۵ پورې تغیر لري، په دې معنی چې ۹۹٪ هغه نور چې د بي کړۍ له یو شمېر برخو تېرېږي ټول بندوي. د بي کړۍ په روښنايي او کثافت کې له نورو ټولو کړیو څخه پریمانه تغیرات شتون لري چې تقریبا د دغو هېڅ لامل نه دی توضېح شوی. دا د متحد مرکز لرونکې دي او د نازکو کړیو په ډول ښکاري، په داسې حال کې چې د بي کړۍ هېڅ تشه نه لري. د بي کړۍ په بیرونۍ څنډه کې عمودي جوړښت شتون لري چې تر ۲.۵ کیلومترو (۱.۵ مایله) کچې پورې د کړۍ له اصلي صفحې څخه انحراف مومي. دا د اې، بي او سي اصلي کړیو د عمودي پرېړوالي په پرتله پام وړ انحراف دی چې د یادو کړیو پرېړ والی په معمول ډول شاوخوا ۱۰ متره (شاوخوا ۳۰ فوټه) کېږي. <ref name="peaks">{{cite web |title=The Tallest Peaks |url=https://solarsystem.nasa.gov/resources/141/the-tallest-peaks/ |access-date=21 February 2023 |website=NASA Solar System Exploration}} {{PD-notice}}</ref><ref name="Hedman2016">{{cite journal|last1=Hedman|first1=M.M.|last2=Nicholson|first2=P.D.|title=The B-ring's surface mass density from hidden density waves: Less than meets the eye?|journal=Icarus|volume=279|pages=109–124|date=2016-01-22|doi=10.1016/j.icarus.2016.01.007|arxiv=1601.07955|bibcode=2016Icar..279..109H|s2cid=119199474}}</ref> == اې کړۍ == د اې کړۍ (A Ring) د زحل تر ټولو بیرونۍ لویه او ځلانده کړۍ ده. د هغو داخلي پوله د کاسیني وېش بنسټ جوړوي او بیرونۍ پوله یې کوچنۍ اطلس سپوږمۍ ته نږدې ده. == سرچينې == 0o5syg7xjr0h09xmkk17q2r58u46smn 0 71425 363696 303741 2026-05-03T07:07:52Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363696 wikitext text/x-wiki د امریکا متحده ایالات لومړنی هېواد و چې د لومړي ځل لپاره یې اټومي وسلې تولید کړې او یوازنی هېواد دی چې په دویمه نړیواله جګړه کې یې د هیروشیما او ناګاساکي په بمبارد کولو سره په جګړه کې له دغو وسلو ګټنه کړې. د سړې جګړې وړاندې او د هغې پر مهال دغه هېواد د اټومي وسلو ۱۰۵۴ ازموینې ترسره کړې او همدارنګه یې ګڼ شمېر لرې واټن ویشتونکي اټومي توغندي وازمویل. له ۱۹۴۰ زکال څخه تر ۱۹۹۶ زکال پورې د متحده ایالاتو فدرال دولت د نن ورځې پر حساب حد اقل ۱۰.۹ ټریلیون ډالره د اټومي وسلو د پراختیا (د الوتکو، توغنديو او تاسیساتو جوړول)، قوماندې او کنټرول، ساتنې، د اضافي موادو د مدیریت او اداري لګښتونو په ګډون په اټومي وسلو ولګول. اټکل کېږي چې دغه هېواد له ۱۹۴۵ زکال راهیسې له ۷۰ زرو څخه زیاتې اټومي خولۍ تولید کړې چې د نورو ټولو هېوادونو له اټومي وسلو څخه زیاتې دي. د ۱۹۶۲ زکال تر نومبر میاشتې پورې د متحده ایالاتو ډېری اټومي ازموینې د ځمکې پر سر ترسره کېدلې، خو وروسته له هغه چې د جزيي اټومي ازموینو د منع کولو هوکړه یې لاسلیک کړه د راډیواکټیو ورښت یا اټومي ګرد څخه د مخنیوي په موخه یې ټولې دغه ازموینې د ځمکې لاندې ترسره کولې. <ref name="brook">{{cite web |title=Estimated Minimum Incurred Costs of U.S. Nuclear Weapons Programs, 1940–1996 |url=http://www.brookings.edu/about/projects/archive/nucweapons/figure1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220043/http://www.brookings.edu/about/projects/archive/nucweapons/figure1 |archive-date=4 October 2013 |access-date=18 August 2013 |website=[[Brookings Institution]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Paine |first1=Christopher E. |last2=Cochran |first2=Thomas B. |last3=Norris |first3=Robert S. |date=4 January 1996 |title=The Arsenals of the Nuclear Weapons Powers: An Overview |url=http://docs.nrdc.org/nuclear/files/nuc_01049601a_160.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230734/http://docs.nrdc.org/nuclear/files/nuc_01049601a_160.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=22 July 2013 |website=[[Natural Resources Defense Council]]}}</ref><ref name="An Aging Army">{{cite journal|last1=Gross|first1=Daniel A.|title=An Aging Army|journal=Distillations|date=2016|volume=2|issue=1|pages=26–36|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/an-aging-army|access-date=28 March 2022}}</ref> تر ۱۹۹۸ زکال پورې دولت د مارشال جزایرو استوګنو وګړو ته د اټومي ازموینو د اغېزو سره د مخ کېدو له امله لږ تر لږه ۷۵۹ میلیون ډالره تاوان ورکړ. د ۲۰۲۱ زکال تر مارچ میاشتې پورې دغه هېواد خپلو ټولو هغو وګړو ته چې د اټومي وسلو د پروګرام له امله له ګواښونو سره مخ شوي و له ۲.۵ میلیارد ډالرو څخه زیات تاوان ورکړی و. <ref name="Brookings">{{cite web |year=1998 |title=50 Facts About U.S. Nuclear Weapons |url=https://www.brookings.edu/50-facts-about-u-s-nuclear-weapons/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313163740/http://www.brookings.edu/about/projects/archive/nucweapons/50 |archive-date=13 March 2016 |website=[[Brookings Institution]]}}</ref><ref name="usdoj">{{cite web |date=16 August 2013 |title=Radiation Exposure Compensation System Claims to Date Summary of Claims Received by 08/15/2013 All Claims |url=http://www.usdoj.gov/civil/omp/omi/Tre_SysClaimsToDateSum.pdf |website=[[United States Department of Justice]]}} – updated regularly</ref><ref>{{Cite web |last=Montoya Bryan |first=Susan |date=2021-04-20 |title=People downwind of atomic blasts renew push for US payout |url=https://apnews.com/article/people-near-atomic-tests-seek-us-payout-89290c43c3af08600f34c8914528b029 |access-date=2021-08-17 |website=AP NEWS |language=en}}</ref> په ۲۰۱۹ زکال کې متحده ایالاتو او روسیې په پام وړ کچه پرتله کېدونې اټومي خولې لرلې؛ دغه دواړه هېوادونه په ګډه سره د ټولې نړۍ د اټومي وسلو ۹۰٪ زېرمې په واک کې لري. تر ۲۰۲۰ زکال پورې متحده ایالاتو ۳۷۵۰ فعالې او غیر فعالې اټومي خولې لرلۍ چې له دې سربېره ۲۰۰۰ نورو له کاره پاتې اټومي خولیو هم شتون درلود چې باید له منځه یووړل شي. متحده ایالاتو د ۲۰۱۹ زکال په مارچ میاشت کې د نیو سټارټ هوکړې ته په اړوند پرېکړه لیک کې څرګنده کړه چې د دغو زېرمه شوو اټومي خولیو څخه ۱۳۶۵ خولۍ یې په ۶۵۶  قاره مزلو توغندیو، له اوبتلونو څخه په ویشتل کېدونکو بالیستیک توغندیو او ستراتیژیکو بمبارد کوونکو الوتکو کې ځای پر ځای کړې دي. <ref>{{cite news|first=Kelsey|last=Reichmann|title=Here's how many nuclear warheads exist, and which countries own them|url=https://www.defensenews.com/global/2019/06/16/heres-how-many-nuclear-warheads-exist-and-which-countries-own-them/|work=[[Defense News]]|access-date=16 April 2021|date=16 June 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Global Nuclear Arsenal Declines, But Future Cuts Uncertain Amid U.S.-Russia Tensions|url=https://www.rferl.org/a/nuclear-weapons-russia-start-inf-warheads/30003088.html|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=17 June 2019}}</ref><ref>[https://www.energy.gov/nnsa/nuclear-stockpile-transparency Nuclear Stockpile Transparency]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, National Nuclear Security Administration.</ref><ref name="ACAFactSheet">[https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat Fact Sheet: Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance], Arms Control Association (updated: July 2019).</ref><ref>{{cite web |date=24 May 2021 |title=Projected Costs of U.S. Nuclear Forces, 2021 to 2030 |url=https://www.cbo.gov/publication/57130 |publisher=Congressional Budget Office |language=en}}</ref> == پراختیايي تاریخچه == === د منهتن پروژه === متحده ایالاتو د لومړي ځل لپاره د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال په ۱۹۳۹ زکال کې د ولسمشر فرانکلین روزولټ په امر د اټومي وسلو په جوړولو پیل وکړ، انګېزه یې هم له دې څخه ویره وه چې دوی به له نازي جرمني سره د دغه ډول وسلو د جوړولو په سیالۍ کې ښکېل شي. د ستنډرډ د ملي ادارې تر څار لاندې په کراره سره د دغه ډول وسلو د جوړولو له پیل وروسته دغه پروګرام د بریتانوي ساینس پوهانو او امریکايي مدیرانو د استدلالونو له امله د علمي څېړنو او پراختیا د ادارې تر واک لاندې راغی. دغه پروګرام په ۱۹۴۲ زکال کې په رسمي بڼه د متحده ایالاتو پوځ ته وسپارل شو او نور نو د منهتن د پروژې په نوم پېژندل کېده چې امریکایي، بریتانوي او کاناډايي ګډه پانګونه ګڼل کېده. د جنرال لزلي ګرووز تر مشرۍ لاندې له دیرشو څخه زیات مراکز د هغو اړوند د څېړنو، تولید او د بمونو د جوړولو په برخه کې د هغو د اجزاوو د ازموینې په موخه جوړ شول. په دغو کې د نیومکسیکو په لوس آلاموس کې د لوس آلاموس ملي لابراتوار، د فزیک پوه رابرټ اوپنهایمر تر مدیریت لاندې په واشنګټن کې د هانفورډ په نامه د پولوتونیم تولیدي تاسیسات او په ټنسي کې د ملي امنیت وای – ۱۲ کمپلکس شامل وو. په لومړنیو اټومي ریکټورونو کې د پلوتونیم د تکامل او د یورانیم – ۲۳۵ د تولید په موخه د بډایه کوونکو بهیرونو د رامنځته کولو لپاره د الکترومقناطیسي میدان د جوړولو او د ګازو د خپراوي په برخه کې پرېمانه پانګونې لامل وګرځېدې څو متحده ایالات د ۱۹۴۵ زکال تر نیمايي پورې درې استفادې وړ اټومي وسلې تولید کړي. د ۱۹۴۵ زکال د جولای په ۱۶مه د ټرینټي په ازموینه کې د پولوتونیمي انفجار د طراحۍ پر مټ وسله وازمویل شوه چې ۲۰ کیلوټنه اغېز یې درلود. <ref>{{Cite magazine|date=2015-07-16|title=The Light of Trinity, the World's First Nuclear Bomb|url=https://www.newyorker.com/tech/annals-of-technology/the-first-light-of-the-trinity-atomic-test|access-date=2021-08-17|magazine=The New Yorker|language=en-US}}</ref> ولسمشر هری ایس ټرومن د جاپان په اصلي ټاپوګانو باندې د پلان شوي برید سره د مخ کېدو له امله چې په پام کې و د ۱۹۴۵ زکال د نومبر په لومړۍ نېټه پیل شي او جاپان هم تسلیم کېدو ته چمتو نه و؛ د اټومي بریدونو د ترسره کولو امر یې ورکړ. د ۱۹۴۵ زکال د اګست په ۶مه متحده ایالاتو د لېټل بای (کوچني هلک) په نامه یو یورانیمي بم ته د جاپان د هیروشیما ښار په هوا کې چاودنه ورکړه چې د شاوخوا ۱۵ کیلوټنو ټي ان ټي انرژي یې لرله؛ د دغه بم د چاودنې امله ۷۰ زره تنه ووژل شول چې په دغو کې ۲۰ زره جاپاني جنګیالي او ۲۰۰۰۰ کوریايي غلامان شامل و، ورته مهال د دغې چاودنې له امله ۵۰۰۰۰ کورونه ونړېدل (په دغو کې د جاپان دویم سلطنتي پوځ او د پنځمې لوا مرکزونه شامل وو). درې ورځې وروسته د اګست په ۹مه متحده ایالاتو په ناګاساکي برید وکړ او دلته یې د فټ من (چاغ سړي) په نامه پولوتونیمي بم وغورځاوه چې د ۲۰ کیلوټنه ټي ان ټي په کچه انرژۍ یې لرله؛ د دغې چاودنې له امله ۶۰٪ برخه ښار ونړېد او ۳۵ زره کسان یې ووژل. په وژل شوو کسانو کې د مهماتو په برخه کې له ۲۳۲۰۰ څخه تر ۲۸۲۰۰ تنو پورې جاپاني کارګران، ۲۰۰۰ کوریايي غلامان او ۱۵۰ جاپاني جنګیالي شامل وو. <ref>{{cite book|title=Nuke-Rebuke: Writers & Artists Against Nuclear Energy & Weapons (The Contemporary anthology series)|pages=22–29|date=1 May 1984|publisher=The Spirit That Moves Us Press}}</ref> د ۱۹۴۷ زکال د جنوري په لومړۍ نېټه د ۱۹۴۶ زکال د اټومي انرژۍ قانون (د مک ماهون د قانون په نامه پېژندل کېږي) اجرایوي بڼه ومونده او د منهتن پروژه په رسمي توګه د متحده ایالاتو د اټومي انرژۍ کمیسیون ته وسپارل شوه.<ref>{{cite book|last1=Hewlett|first1=Richard G.|author-link=Richard G. Hewlett|last2=Anderson|first2=Oscar E.|title=The New World, 1939–1946|location=University Park|publisher=Pennsylvania State University Press|year=1962|url=https://www.governmentattic.org/5docs/TheNewWorld1939-1946.pdf|access-date=26 March 2013|isbn=978-0-520-07186-5|oclc=637004643|page=641}}</ref> د منهتن پروژه د ۱۹۴۷ زکال د اګست په ۱۵مه نېټه لغو شوه. <ref>{{cite book|last=Jones|first=Vincent|title=Manhattan: The Army and the Atomic Bomb|publisher=United States Army Center of Military History|location=Washington, D.C.|year=1985|oclc=10913875|page=600}}</ref> == اوسنی وضعیت == متحده ایالات د اټومي وسلو د نه پراختیا د تړون د لاسلیک کوونکو هېوادونو له خوا د پنځو په رسمیت پېژندل شوو اټومي قدرتونو څخه یو دی. د متحده ایالاتو د ځای پر ځای شوو او ذخیره شوو اټومي وسلو په ګډون دغه هېواد په ۲۰۱۷ زکال کې ۴۰۱۸ اټومي وسلې لرلې. دغه کچه په ۱۹۶۷ زکال د خپل اوج پر مهال د ټولو ۳۱۲۲۵ او د ۱۹۸۹ زکال د ۲۲۲۱۷ اټومي خولیو له کچې سره د پرتلې وړ ده، چې په دغو کې په زرګونو هغه اټومي خولۍ نه دي شمېرل شوي چې له کاره لوېدلې او په پام کې ده له منځه یووړل شي. د تکزاس آماریلو ته څېرمه د پانټکس اټومي تاسیسات په دغه هېواد کې یوازني تاسیسات دي چې کولای شي پخوانۍ اټومي وسلې بېرته ورغوي او یا یې هم له منځه یوسي. <ref>{{Cite web |title=Status of World Nuclear Forces |url=https://fas.org/issues/nuclear-weapons/status-world-nuclear-forces/}}</ref><ref name="An Aging Army2">{{cite journal|last1=Gross|first1=Daniel A.|title=An Aging Army|journal=Distillations|date=2016|volume=2|issue=1|pages=26–36|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/an-aging-army|access-date=28 March 2022}}</ref> د ۲۰۰۹ او ۲۰۱۰ زکلونو پر مهال د اوباما ادارې داسې پالیسۍ اعلان کړې چې له اټومي وسلو څخه یې د ګټنې او همدارنګه یې د نوو اټومي وسلو د پراختیا په برخه کې د بوش د ادارې پالیسۍ لغو کړې. بارک اوباما لومړی ځل په ۲۰۰۹ زکال کې د یوې وینا پر مهال «له اټومي وسلو څخه د پاکې نړۍ» اړوند خپله موخه څرګنده کړه. د دغې موخې لپاره امریکايي ولسمشر بارک اوباما او د هغه روسي سیال ډیمټري مېدوېدوف د ۲۰۱۰ زکال د اپرېل په ۸مه نېټه د نیوسټارټ هوکړه لاسلیک کړه چې له مخې یې د دغه هېواد د فعالو ۲۲۰۰ اټومي وسلو کچه ۱۵۵۰ ته راښکته کېدله. همدغه اونۍ ولسمشر اوباما د ټولو ولسمشرانو د اړتیا وړ هستوي وضعیت په ارزونه کې له اټومي وسلو څخه د ګټنې اړوند د متحده ایالاتو په پالیسیو بیا کتنه وکړه او د لومړي ځل لپاره یې اعلان وکړ چې متحده ایالات به له خپلو اټومي وسلو څخه هېڅکله د غیر اټومي هېوادونو او همدارنګه د اټومي وسلو د نه پراختیا تړون ته د ژمنو هېوادونو پر وړاندې کار وانخلي. دغې پالیسۍ همدارنګه د هر ډول نوو اټومي وسلو له پراختیا مخه نیوله. له دې سره د اټومي وضعیت د همدغې بیاکتنې پر مهال د ۲۰۱۰ زکال په اپرېل میاشت کې د «لږ اغېز لرونکو» اټومي وسلو د پراختیا لپاره اعلان شوې اړتیا شتون درلود. دغه چاره د بي ۶۱ (B61 Mod 12) توغندیو د پراختیا لامل وګرځېده. له دې سره چې ولسمشر اوباما د اټومي وسلو څخه د پاکې نړۍ او د ولسمشر بوش په اټومي سیاستونو کې د بدلون څرګندونه کړې وه، خو د هغه د ولسمشرۍ پر مهال د سړې جګړې را وروسته د بل هر ولسمشر د واکمنۍ د دورې په پرتله په ډېر لږ شمېر اټومي خولۍ له منځه یووړل شوې. <ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/politics/obama-sets-goal-of-world-without-nuclear-weapons-1661727.html|agency=Associated Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405104959/http://www.independent.co.uk/news/world/politics/obama-sets-goal-of-world-without-nuclear-weapons-1661727.html|url-status=dead|archive-date=5 April 2009|title=Obama sets goal of world without nuclear weapons|work=The Independent|date=3 April 2009|access-date=21 June 2009|location=London}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 July 2009 |title=U.S., Russia Agree To Pursue Nuclear Reduction |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=106292556 |website=NPR.org}}</ref><ref>{{cite news|title=Obama, Medvedev sign treaty to reduce nuclear weapons|author=Michael D. Shear|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/08/AR2010040801677.html|newspaper=The Washington Post|date=8 April 2010|access-date=9 April 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Obama Limits When U.S. Would Use Nuclear Arms|author=David E. Sanger|author2=Peter Baker|url=https://www.nytimes.com/2010/04/06/world/06arms.html|newspaper=New York Times|date=5 April 2010|access-date=8 April 2010}}</ref><ref>{{Cite news|last=Broad|first=William J.|date=2022-03-21|title=The Smaller Bombs That Could Turn Ukraine Into a Nuclear War Zone|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/03/21/science/russia-nuclear-ukraine.html|access-date=2022-12-21|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |title=Obama Administration Announces Unilateral Nuclear Weapon Cuts |url=https://fas.org/blogs/security/2017/01/obama-cuts/ |access-date=2022-12-21 |website=Federation Of American Scientists |language=en-US}}</ref> په ۲۰۱۴ زکال کې د روسیې او اوکراین د جګړې څخه د رامنځته شوو ګواښونو له امله د اوباما دولت د متحده ایالاتو د اټومي وسلو د تاسیساتو او جوړښتونو د نوي کولو او پراختیا لپاره په راتلونکو دېرشو کلونو کې د نږدې یو ټریلیون ډالرو په ارزښت پلانونه اعلان کړل. د دغو نوو پلانونو له مخې د متحده ایالاتو دولت د نویو اټومي کروز توغندیو د جوړلو په برخه کې څېړنو او پراختیايي چارو ته بودیجه برابروي. د ټرامپ او بایډن ادارو هم د دغو پلانونو پلي کولو ته دوام ورکړی. <ref name="NYT">{{citation|url=https://www.nytimes.com/2014/09/22/us/us-ramping-up-major-renewal-in-nuclear-arms.html?_r=0|title=U.S. Ramping Up Major Renewal in Nuclear Arms|author1=William Broad|author2=David Sanger|date=21 September 2014|newspaper=New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |year=2022 |title=U.S. Nuclear Modernization Programs |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/USNuclearModernization |access-date=28 March 2022 |publisher=Arms Control Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Thompson |first=Loren |title=Obama Backs Biggest Nuclear Arms Buildup Since Cold War |url=https://www.forbes.com/sites/lorenthompson/2015/12/15/obama-backs-biggest-nuclear-arms-buildup-since-cold-war/ |access-date=2022-12-21 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mehta |first=Aaron |date=2016-07-21 |title=Senators Urge Obama To Cancel Nuclear Cruise Missile |url=https://www.defensenews.com/congress/2016/07/21/senators-urge-obama-to-cancel-nuclear-cruise-missile/ |access-date=2022-12-21 |website=Defense News |language=en}}</ref> == سرچينې == mp4tna0u83mt396e326xtsqh49cm1d1 0 73141 363691 308689 2026-05-03T06:31:02Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363691 wikitext text/x-wiki د '''شوري د ۱۹۹۱ کال کودتا''' چې '''د اګست د کودتا''' په نوم هم یاديږي، د شوروي له ولسمشراو د کمونیستي ګوند له عمومي منشي میخائیل ګورباچوف څخه په زور د هېواد د کنټرول ترلاسه کولو لپاره د شوري اتحاد د کمونیستي ګوند د تندلارو ناکامه هڅه وه. د کودتا په مشرانو کې لوړ پوړي پوځي چارواکي لکه د ولسمشر مرستیال ګنادي یاناف شامل وو چې په مشترک ډول يې د بېړني وضعیت دولتي کمېټه (GKChP) رامنځته کړه. هغوی د ګورباچوف د سمونو له برنامې سره مخالف وو او د ختيځو اروپایي هېوادونو د کنترول د لاسه ورکولو له امله غوسه وو او د شوروي اتحاد، د اتحاد له نوي تړون څخه چې د لاسلیکېدو په درشل کې وو ډارېدل. دا تړون د شوروي د مرکزي دولت د قدرت د ډېر تمرکز د لرې کولو او پنځلس ګونو جمهوریتونو تر منځ د هغه د وېش لپاره و. د GKChP تندلارو کې‌جي‌بي (د پخواني شوروي اتحاد امنیتي او اطلاعاتي خدمات) ماموران ولېږل او ګورباچوف یې د خپلو رخصتیو په جایداد کې توقیف کړ خو ویې نه شوی کولی چې د تازه تاسیس شوې روسیې منتخب ولسمشر بوریس یلتسین چې د ګورباچوف متحد او منتقد و ونیسي. GKChP په ښه ډول نه وو سازمان شوي چې هم د یلتسین او هم د استبداد ضد ملکي لاریون کوونکو له کمپاین سره په ځانګړې توګه په مسکو کې مخامخ شول. کودتا د دوو وروځو په ترڅ کې ماته وخوړه او ګورباچوف واک ته راستون شو حال دا چې ټولو توطئه کوونکو خپل پوستونه له لاسه ورکړل. وروسته یلتسین په غالب مشر بدل شو او ګورباچوف خپل ډېر نفوذ له لاسه ورکړ. ناکامه کودتا د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند (CPSU) د چټک منحل کېدو لامل شوه او څلور میاشتې وروسته یې سوسیالیستي جمهوریتونه (USSR ) هم منحل کړل. <ref name="Kramer">Mark Kramer, "The Dialectics of Empire: Soviet Leaders and the Challenge of Civil Resistance in East-Central Europe, 1968–91", in [[Adam Roberts (scholar)|Adam Roberts]] and [[Timothy Garton Ash]] (eds.), ''Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present'', Oxford University Press, 2009 [https://books.google.com/books?id=BxOQKrCe7UUC&q=Civil+resistance+and+power+politics pp. 108–109] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170320185749/https://books.google.com/books?id=BxOQKrCe7UUC&dq=Civil+resistance+and+power+politics&source=gbs_navlinks_s|date=20 March 2017}}.</ref> د GKChP تر تسلیمېدو وروسته په عمومي توګه د «اته کسیزې ډلې» په نوم یادیږي، د روسیي د فېدراتیو جمهوریت سترې محکمې (RSFSR) او ولسمشر ګورباچوف دا اقدامات د یوې کودتا هڅه وبلله. == مخینه == ګورباچوف د شوروي اتحاد د کمونیست ګوند د عمومي منشي په توګه د واک له ترلاسه کولو راهیسې د سمونو یوه هدفمنه برنامه پیل کړه چې د پرسټرویکا او ګلاسنوست یا اقتصادي / سیاسي بیارغونې او ولسواکۍ په دوه‌ګونو مفاهیمو کې یې رانغاړلې وه. دا حرکتونه د نومن‌کلاتور (په شوروي اتحاد او ختيځ بلوک هېوادونو کې د هغه افرادو ټولګه چې کلیدي بستونه یې په واک کې وو) د تندلارو غړو د بدګومانۍ او مقاومت لامل شول. دا سمونې همدارنګه د شوروي اتحاد د غیر روسي لږکیو په برخه کې د ملي پاله سیاسي تبلیغاتو د زیاتوالي لامل شوې او دا وېره موجوده وه چې د اتحایې ځینې ټول جمهوریتونه به سره جلا شي. په ۱۹۹۱ کال کې شوروي اتحاد له سخت اقتصادي او سیاسي کړکېچ سره مخ و. د خوراکي توکو، درملو او ګڼو نورو مصرفي موادو کمښت پراخ و، خلک اړ وو چې ان د اړینو توکو د پېرلو لپاره په اوږدو صفونو کې ودریږي، د سوند توکو زېرمې د ژمي د اړتیا وړ اټکل شوي مقدار څخه ۵۰ سلنه لږ وې او تورم په کال کې له ۳۰۰ سلنه څخه لوړ شو فابریکو د معاشاتو د ورکړې لپاره لازمې نقدې پیسې نه لرلې. په ۱۹۹۰ کال کې استوني، لتوني، لیتوانیا او ارمنستان له مخکې له شوروي اتحاد څخه د خپلې خپلواکۍ بېرته راګرځول اعلان کړي وو. د ۱۹۹۱ کال په جنوري کې شوروي اتحاد ته په زرو د لیتوانیا د بېرته راستنولو لپاره یوه له تاوتریخوالي سره مل هڅه وشوه. شاوخوا یوه اونۍ وروسته د شوروي پلوه سیمه‌ییزه ځواکونو په‌واسطه د لتوني چارواکو د نسکورولو لپاره یوه ورته هڅه طرحه شوه. <ref>{{cite web|url=http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/gorrev.html|title=''Gorbachev and Perestroika''. Professor Gerhard Rempel, Department of History, Western New England College, 1996-02-02, accessed 2008-07-12|publisher=Mars.wnec.edu|access-date=31 March 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828102933/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/gorrev.html|archive-date=28 August 2008}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sarker|first1=Sunil Kumar|title=The rise and fall of communism|date=1994|publisher=Atlantic publishers and distributors|location=New Delhi|isbn=978-8171565153|page=94|url=https://books.google.com/books?id=rGf2b1nsn9cC&q=economic+conditions+in+the+the+Soviet+Union+1991+food|access-date=4 January 2017|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709213800/https://books.google.com/books?id=rGf2b1nsn9cC&q=economic+conditions+in+the+the+Soviet+Union+1991+food|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP86T00591R000100140005-4.pdf|title=USSR: The food supply situation|website=CIA.gov|access-date=26 July 2019|archive-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323092510/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP86T00591R000100140005-4.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Gupta|first1=R.C.|title=Collapse of the Soviet Union|date=1997|publisher=Krishna Prakashan Media|location=India|isbn=978-8185842813|page=62|url=https://books.google.com/books?id=_UwroC6xtPQC&q=Collapse+of+the+Soviet+Union+Gupta|access-date=4 January 2017|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709213759/https://books.google.com/books?id=_UwroC6xtPQC&q=Collapse+of+the+Soviet+Union+Gupta|url-status=live}}</ref><ref name="Ziemele5">[[1991 Soviet coup d'état attempt#Ziemele2005|Ziemele (2005)]]. p. 30.</ref><ref name="Ziemele8">[[1991 Soviet coup d'état attempt#Ziemele2005|Ziemele (2005)]]. p. 35.</ref><ref name="Ziemele10">[[1991 Soviet coup d'état attempt#Ziemele2005|Ziemele (2005)]]. pp. 38–40.</ref><ref>''Маркедонов Сергей'' [https://www.apn.ru/publications/article10413.htm Самоопределение по ленинским принципам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116153617/https://www.apn.ru/publications/article10413.htm|date=16 November 2020}}</ref> روسیې د ۱۹۹۰ کال د جون په ۱۲مه خپل حاکمیت اعلان کړ او تر هغې وروسته یې د شوروي اتحاد د قوانینو پلي کول په ځانګړي ډول د مالي او اقتصادي چارو اړوند قوانین د روسیې په خاوره محدود کړل. د روسیې د شوروي اتحاد عالي شورا داسې قوانین تصویب کړل چې د شوروي له قوانینو سره په ټکر کې وو (په اصطلاح د جګړې قوانین). د اتحادیې د ۱۹۹۱ کال د مارچ د ۱۷مې ټولپوښتنه د بالتیک ارمنستان ګرجستان او مالدووا هېوادونو په‌واسطه تحریم شوه، د ګڼو نورو جمهوریتونو فوق العاده اکثریت اوسېدونکو له ۷۷.۸۵ سلنه موافقو رایو سره د شوروي اتحاد د خوندیتوب لپاره خپل تمایل اعلان کړ. تر مذاکراتو وروسته له ۹ جمهوریتونو څخه ۸ پاتې جمهوریتونو (اوکراین ممتنع رایه) د اتحاديې نوی تړون له ځینې شرایطو سره تصویب کړ. دې تړون تکل درلود چې د شوروي اتحاد د خپلواکو جمهوریتونو په نوم د شوروي اتحاد یو فدراسیون رامنځته کړي چې مشترک ولسمشر، خارجي پالیسي او پوځ ولري. روسیې، قزاقستان او ازبکستان غوښتل د ۱۹۹۱ کال د اګست په ۲۰مه په مسکو کې دا تړون لاسلیک کړي. <ref>{{Cite web|url=https://yeltsin.ru/day-by-day/1991/08/03/33235/|title=Многоступенчатый запуск нового Союза намечен на 20 августа|access-date=24 March 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215054/https://yeltsin.ru/day-by-day/1991/08/03/33235/|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.gorby.ru/userfiles/union_could_be_saved.pdf Союз можно было сохранить. Белая книга: Документы и факты о политике М. С. Горбачёва по реформированию и сохранению многонационального государства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210310042330/https://www.gorby.ru/userfiles/union_could_be_saved.pdf|date=10 March 2021}}. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: АСТ, 2007. – С. 316 – 567 с.</ref> بریتانوي تاریخ لیکونکي ډن سټون د توطئه پالانو د انګېزې په اړه داسې وویل: <blockquote>دا کودتا د هغو کسانو وروستۍ ساه وه چې په ختيځه اروپا کې یې د شوروي اتحاد سترواکۍ او د ورشو تړون او ورپسې د کمکان شورا له بېړني له‌منځه تللو څخه د خیانت احساس وکړ. ډېری د ګورباچوف د الماني پالیسیو له پایلو څخه وېره لرله نه یوازې د دې لپاره چې افسران به بې‌دندې پاتې شي بلکې د دې لپاره چې د المان د انحراف پالنې او بدۍ پالنې له امله به په ستره هېوادنۍ جګړه کې ترلاسه شوې لاسته راوړنې له لاسه ورکړي- تر هر څه وروسته د جګړې له پای راهیسې د کرملین تر ټولو ستره وېره وه. <ref>Dan Stone, Goodbye to all that? The story of Europe since 1945 (Oxford University Press, 2014) p. 23.</ref></blockquote> == تیاری == === پلان جوړونه === KGB د ۱۹۹۰ کال په سېپټمبر کې د کودتا ارزونه پیل کړه. شوروي سیاستوال الکساندر یاکولف د ۱۹۹۰ کال په جون کې د ګوند تر ۲۸مې کنګرې وروسته ګورباچوف ته د کودتا د پېښېدو د احتمال په اړه خبرداری ورکول پيل کړل. د ۱۹۹۰ کال د ډېسمبر په ۱۱مه د KGB  ریئس ولادیمیر ګورباچوف د مسکو برنامې په نوم تلویزني شبکې له لارې فرمان صادر کړ. هغه په هغه ورځ د KGB  له دوو افسرانو څخه غوښتنه وکړه چې په شوروي اتحاد کې د بېړني وضعیت د اعلانېدو په حالت کې لازم تدبیري اقدامات تیار کړي. وروسته ګورباچوف د شوروي د دفاع وزیر دیمیتري یازوف، د مرکزي کنترول رئیس بوریس پوګو، لومړی وزیر پاولوف، د ولسمشر مرستیال ګنادي یانایف، د شوروي د دفاع د شورا رئیس اولګ باکلانوف، د ګورباچوف د دارلانشا رئیس والري بولدین او د CPSU د مرکزي کمېټې منشي اولګ شنین په دغه توطئه کې ښکېل کړل. <ref name=":1">{{Cite book|last=Dunlop|first=John B.|url=https://www.worldcat.org/oclc/761105926|title=The rise of Russia and the fall of the Soviet empire|date=1995|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-2100-6|edition=1st pbk. printing, with new postscript|location=Princeton, N.J.|oclc=761105926|access-date=23 May 2021|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204043921/https://www.worldcat.org/title/rise-of-russia-and-the-fall-of-the-soviet-empire/oclc/761105926|url-status=live}}</ref><ref name="State">[[Yevgenia Albats]] and Catherine A. Fitzpatrick. ''The State Within a State: The KGB and Its Hold on Russia – Past, Present, and Future''. 1994. {{ISBN|0-374-52738-5}}, pp. 276–293.</ref><ref>KGB Maj. Gen. Vyacheslav Zhizhin and KGB Col. Alexei Yegorov, ''The State Within a State'', pp. 276–277.</ref><ref name="91internalkgbreport">{{cite web|url=https://flb.ru/material.phtml?id=3632|title=Заключение по материалам расследования роли и участии должностных лиц КГБ СССР в событиях 19–21 августа 1991 года|website=flb.ru|access-date=10 April 2020|archive-date=26 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326152828/https://flb.ru/material.phtml?id=3632|url-status=live}}</ref><ref name="NovayaGazeta51">{{in lang|ru}} [http://2001.novayagazeta.ru/nomer/2001/51n/n51n-s15.shtml "Novaya Gazeta" No. 51 of 23 July 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215063833/http://2001.novayagazeta.ru/nomer/2001/51n/n51n-s15.shtml|date=15 February 2012}} (extracts from the indictment of the conspirators)</ref> کله چې کریوچکوف د شوروي اتحاد له زیاتېدونکې بې ثباتۍ څخه د خلق د استازو کنګرې استازو ته شکایت وکړ، ګورباچوف د ولسمشریز فرمان په صادرولو د KGB د صلاحیتونو له لوړولو سره او د کورنیو چارو د وزیر په توګه د پوګو له ټاکلو سره هڅه وکړه چې هغه راضي کړي. خارجه وزیر اېډوارډ شواردنادزده په اعتراضي ډول استعفا ورکړه او د ولسمشر د مرستیال په توګه وړاندیز شوی انتصاب يې رد کړ او خبرداری يې ورکړ چې «دېکتاتوري پر لاره ده.» ګورباچوف اړ شو چې یانایف د هغه پر ځای وګوماري.  <ref>{{Cite journal|last=Kyriakodis|first=Harry G.|date=1991|title=The 1991 Soviet and 1917 Bolshewk Coups Compared: Causes, Consequences and Legality|url=https://www.schoeningh.de/view/journals/ruhi/18/1-4/article-p317_13.xml|journal=Russian History|volume=18|issue=1–4|pages=323–328|doi=10.1163/187633191X00137|issn=0094-288X|ref=None|access-date=2023-12-23|archive-date=2022-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803084001/https://www.schoeningh.de/view/journals/ruhi/18/1-4/article-p317_13.xml|url-status=dead}}</ref> په لیتوانیا کې د جنوري د پېښو له پیل کېدو سره، د ګورباچوف د کابینې غړي هیله‌من وو چې هغه به د بېړني وضعیت اعلانولو او «د نظم راستولو» ته متقاعد شي او د بېړني حالت دولتي کمېټه (GKChP) يې جوړه کړه. <ref name=":0">{{Cite book|last=Hoffman|first=David E.|url=https://www.worldcat.org/oclc/320432478|title=The Dead Hand: The Untold Story of the Cold War Arms Race and its Deadly Legacy|date=2009|publisher=Doubleday|isbn=978-0-385-52437-7|edition=1|location=New York|oclc=320432478|access-date=19 May 2021|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204043921/https://www.worldcat.org/title/dead-hand-the-untold-story-of-the-cold-war-arms-race-and-its-dangerous-legacy/oclc/320432478|url-status=live}}</ref> د شوروي لومړي وزیر پاولوف د ۱۹۹۱ کال د جون په ۱۷مه له عالي شورا څخه د فوق العاده صلاحیتونو غوښتنه وکړه. څو ورځې وروسته د مسکو ښاروال ګيورييل پاپوف په شوروي اتحاد کې د متحده ایالاتو سفیر جک اېف ماتلوک جونیر ته خبر ورکړ چې د ګورباچوف پر وړاندې کودتا پلان شوې ده. کله چې ماتلاک هڅه وکړه هغه ته خبردارۍ ورکړي، ګورباچوف په ناپوهۍ داسې وانګېرله چې د هغه کابینه نه وه په کې ښکېله او د کودتا خطر یې جدي ونه باله. ګورباچوف پاولوف د ډېرو صلاحیتونو غوښتنه وکړه او په ټوکو يې خپلې کابینې ته وویل چې «کودتا پای ته ورسېده» او د هغوی له پلانونو څخه بې خبره پاتې شو. <ref name=":02">{{Cite book|last=Hoffman|first=David E.|url=https://www.worldcat.org/oclc/320432478|title=The Dead Hand: The Untold Story of the Cold War Arms Race and its Deadly Legacy|date=2009|publisher=Doubleday|isbn=978-0-385-52437-7|edition=1|location=New York|oclc=320432478|access-date=19 May 2021|archive-date=4 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204043921/https://www.worldcat.org/title/dead-hand-the-untold-story-of-the-cold-war-arms-race-and-its-dangerous-legacy/oclc/320432478|url-status=live}}</ref>{{Sfn|Kyriakodis|1991|p=328}} == سرچينې == 6h8mfeyevm2pk2nefmi1aaoc5930bwa 0 80560 363702 341470 2026-05-03T07:30:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363702 wikitext text/x-wiki د موټرو (اتوموبیل/ګړندی موټر/خپله چلېدونکی موټر چې د بل څه په واسطه نه کش کېږي) خام نظريات او ډيزاينونه په لرغونې زمانه او منځنيو پېړيو کې موندل کېدای شي. په 1649ز کال کې، د «نيورمبرګ» «هنس هاتش» د ساعت په څېر په ګراريو چلول کېدونکې ګاډۍ [بګۍ/ټانګه] جوړه کړې وه. په 1672ز کال کې، د کوچنۍ پیمانې په بخار چلېدونکې نقليه واسطه جوړه شوې وه. د بخار په ځواک چلېدونکې د انسانانو د نقل او حمل وړتيا لرونکی لومړی موټر «نيکولس جوزف کوګناټ» په 1769ز کال کې جوړه کړې وه. مخترعينو د نولسمې پېړۍ په لومړيو کې په دې برخه کې د څانګو په جوړولو پيل وکړ، د«de Rivaz» ماشين يې جوړ کړ، کوم چې د داخلي احتراق له ماشينونو څخه يو دی، او يو ابتدايي برېښنايي موټر دی. «سمويل براون» وروسته په 1826ز کال کې، له صنعتي اړخه عملي، د داخلي احتراق ماشين تجربه کړ. له دې ټولو څخه يوازې دوه يې جوړ کړای شوي وو. <ref name="Barker1987">{{Cite book |last=Barker |first=Theo |author-link=Theo Barker |title=The Economic and Social Effects of the Spread of Motor Vehicles: An International Centenary Tribute |publisher=Palgrave Macmillan |year=1987 |isbn=978-1349086269 |edition=1st |pages=55}}</ref><ref>{{Cite book |last=Rosheim |first=Mark |title=Leonardo's lost robots |publisher=Springer |year=2006 |isbn=9783540284970 |pages=21–25}}</ref><ref>{{Cite web|title=A broadside on a clockwork carriage built by Hans Hautsch|url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/P_1880-0710-922|access-date=2024-05-28|publisher=British Museum}}</ref><ref name="Verbiest">{{cite web|title=1679–1681. Chariot à vapeur du RP Verbiest|language=fr|publisher=Hergé|url=http://www.tintinpassion.net/VOIRSAVOIR/6_Auto/Pages_auto/Auto_001.html|access-date=28 November 2021}}</ref><ref>{{cite book |last=Eckermann |first=Erik |title=World History of the Automobile |publisher=SAE Press |year=2001 |isbn=9780768008005 |page=14}}</ref><ref>{{cite book |last=Ikenson |first=Ben |url=https://books.google.com/books?id=-HSwaSyqPBwC&q=first+steam-powered+automobile&pg=PT27 |title=Patents: Ingenious Inventions How They Work and How They Came to Be |date=2012 |publisher=Running Press |isbn=9781603762724 |access-date=6 September 2019}}</ref><ref name=":0">{{cite book |last=Michelet |first=Henri |url=https://books.google.com/books?id=Wf-nrnUaZxAC&q=Fran%C3%A7ois+Isaac+de+Rivaz&pg=PA26 |title=L'inventeur Isaac de Rivaz: 1752 - 1828 |publisher=Editions Saint-Augustin |year=1965 |language=fr |access-date=16 March 2018}}</ref><ref name="factoidz">{{cite web|url=http://factoidz.com/history-of-the-electric-car-1828-1912-from-trouve-to-morrison/|first=Paul A.|last=Hughes|title=History of the electric car: 1828 – 1912, from Trouve to Morrison|date=September 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113023143/http://factoidz.com/history-of-the-electric-car-1828-1912-from-trouve-to-morrison/|archive-date=13 November 2011|access-date=24 June 2014}}</ref><ref name=":1">{{cite web|title=Greenwich Guide - Greenwich Day by Day - May|url=https://greenwich-guide.org.uk/may/|access-date=17 January 2021|work=Greenwich Guide}}</ref> د نولسمې پېړۍ په منځ کې د لويو موټرو په وړاندې د غبرګون له امله په دې پرمختګ کې خنډونه پيدا شول، بيا هم د داخلي احتراق د يو شمېر ماشينونو په برخه کې پرمختګ روان و. ماشين هغه مهال بدلون پيدا کړ، کله چې انجنيرانو د دوه او څلورو څرخونو والا احتراقي ماشين جوړ کړ او د پترولو استعمال پيل شو. لومړی عصري موټر – د ورځني استعمال لپاره يو عملي، د پلور وړ موټر – او په پرله پسې توليد کې لومړی موټر په 1886ز کال کې منځ ته راغی، کله چې «کارل بينز» په پترولو چلېدونکی موټر چمتو کړ، او د هغې ډېرې کاپیانې يې جوړې کړې. په 1890ز کال کې، «ګوټليب ډيملر»، څوک چې په مايعو پتروليمو د چلېدونکي لوړې چټکتيا د ماشين مخترع دی، او «ويلهلم مايباخ» د «Daimler Motoren Gesellschaft» په نوم شرکت جوړ کړ. په 1926ز کال کې، دا شرکت په Benz & Cie کې منحل شو (کوم چې په 1883ز کال کې د کارل بينز له خوا جوړ شوی و)، او له دې وروسته له دواړو څخه Daimler-Benz شرکت جوړ شو، کوم شرکت چې د مارسيډيز بينز موټرو د تجارتي نوم له امله شهرت لري.<ref /><ref>{{cite web|title=DRP patent No. 37435|url=http://home.arcor.de/carsten.popp/DE_00037435_A.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204045616/http://home.arcor.de/carsten.popp/DE_00037435_A.pdf|archive-date=4 February 2012|access-date=16 March 2018}}</ref> له 1886ز کال راهيسې، په امريکا او اروپا دواړو کې ډېر مخترعين او متشبثين له اسونو پرته بګيو په سوداګرۍ کې شامل شول، او اختراعاتو او ايجاداتو په جټکۍ سره د موترو توليد او پرمختګ لا پسې زيات کړ. Ransom E. Olds په 1897ز کال کې د «Oldsmobile» شرکت بنسټ کېښود، او په 1901ز کال کې يې Curved Dash Oldsmobile موټر متعارف کړ. Olds  د يو ډول، بدلېدو وړ پرزو په استعمالولو سره په يوه ليکه کې د موټرو د توليد د طريقې په برخه کې تر 1903ز کال پورې د  زرګونو Oldsmobiles  په چمتو کولو سره مخکښ دی. سره له دې چې سرچينې يې توپير لري، خو د اټکل تر مخې 19,000 Oldsmobiles جوړ شوي وو، چې وروستی يې په 1907 کې تولید شوی و. د اټکل تر مخې له 1903 څخه تر 1905 پورې يې په کلني ډول توليد تر 5,000 واحدونو رسېدلی و. په 1908ز کال کې، د Ford Motor  شرکت د خپل Ford Model T  په پرتليز ډول کم نرخ سره چمتو کولو او پلورلو سره د موترو په تولید کې لا پسې انقلاب راوست. له 1913ز کال راهيسې، په يو ځای کې د بېلا بېرزو د جوړولو د وسايلو د راټولولو پرمختللې طريقې له Ford سره مرسته کړې چې د Model T نرخ تر نږدې پنځوس سلنه پورې راکم کړي، او په دې ډول دا د خلکو لپاره لومړی ارزانه موټر ګرځېدلی دی.<ref name="History.com">{{cite web|date=2 May 2019|title=Model T|url=https://www.history.com/topics/inventions/model-t|access-date=8 November 2020|website=History.com}}</ref> == د انرژۍ سرچينې == د موټرو ابتدايي تاريخ د موتر د چلولو لپاره د باوري حمل وړ انرژۍ واحد په لټون تمرکز درلود. === په بخار سره چلېدونکي د اربو لرونکې نقليه واسطې (موټر) === ==== اولسمه او اتلسمه پېړۍ ==== «فرډينينډ وربيسټ»، څوک چې په چين کې د يسوعي ماموریت غړی و، د 1672ز کال په شا او خوا کې د «کانګشي» د سترواک لپاره، په بخار چلېدونکی يو موټر د لوبو د يوې الې په توګه جوړ کړی و. دا د کوچنۍ کچې و، او چلونکی يې نه شو وړلای، خو ښايي چې دا موټر په بخار چلېدونکی لومړی موټر و.<ref name="Verbiest2">{{cite web|title=1679–1681. Chariot à vapeur du RP Verbiest|language=fr|publisher=Hergé|url=http://www.tintinpassion.net/VOIRSAVOIR/6_Auto/Pages_auto/Auto_001.html|access-date=28 November 2021}}</ref><ref name="Setright2004">{{cite book |last=Setright |first=L. J. K. |title=Drive On!: A Social History of the Motor Car |publisher=Granta Books |year=2004 |isbn=9781862076983}}</ref> په بخار چلېدونکي او خپله بېول کېدونکي (پورې وهل کېدونکی يا خپله تلونکی) موټر چې د خلکو او سوداګريزو توکو د وړلو لپاره پوره لوی وو، د اتلسمې پېړۍ په وروستيو کې جوړ شول. «نيکولس جوزف کاګنوټ» په 1770  او 1771ز کلونو کې خپل fardier à vapeur ("وچ بخار") نندارې ته وړاندې کړ، کوم چې يو تجرباتي په بخار چلېدونکی پوځي تراکتور و. د «کاګنوټ» ډيزان عملي ثابت نه شو، او د هغه اختراع په خپل پلرني ټاټوبي فرانسه کې پرمختګ ونه کړ. د اختراع مرکز لويې برتانيې ته بدل شو. تر 1784ز کال پورې، «وليام مرډاک» په «ريډروت» کې د بخار د موټر يوه کار کونکې نمونه چمتو کړې وه او په 1801ز کال کې، په «کيمبورن» کې په سرکونو «ريچرډ ټريوتک» د يوې بشپړې اندازې موټر زغلولو.  <ref name="Buchanan1958">{{cite book |last=Buchanan |first=C.D. |url=https://archive.org/details/mixedblessingmot0000buch |title=Mixed Blessing: The Motor in Britain |publisher=Leonard Hill |year=1958 |chapter=1}}</ref> ==== نولسمه پېړۍ ==== د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې هم په بخار چلېدونکو موټرو د معرفي کولو هڅې روانې وې. لاسي بريک، د ګڼو رفتارونو ګيرونو، او ښه اداره کونکي په څېر نوښتونو پرمختګ وکړ. يو شمېر برياليو موټرو تر هغه وخته په پراخه کچه خلکو د نقل او حمل خدمات وړاندې کول، تر څو د دې لويو موټرو په وړاندې د غبرګون په پايله کې قوانين جوړل شول، لکه په 1865ز کال کې د لندن Locomotives قانون جوړ شو، د کوم تر مخې چې په عامو سرکونو د ډېرو خپله چلېدونکو موټرو لپاره اړينه وګرځول شوه چې له موټر څخه مخکې بايد يو پلی شخص روان وي، په لاس کې سور بيرغ رپوي او هارن وهي. دې کار د نولسمې پېړۍ په ډېره برخه کې په انګلستان کې په سرکونو د زغلېدو لپاره د وړ موټرو د پرمختګ تر ډېره بريده مخه ونيوله؛ مخترعينو او انجنیرانو خپلې هڅې د اورګاډي ماشينونو د ښه کولو لور ته واړولې. دا قانون تر 1896ز کال پورې نه و منسوخ شوی، که څه هم په 1878ز کال کې د سور بيرغ اړتيا ختمه کړای شوه. په 1816ز کال کې، په پراګ کې د پولي تخنيک يو پروفيسر «جوزف بوزيک» د تيلو د سوځولو د بخار يو موټر جوړ کړ. په لندن کې په بخار د چلېدونکو بسونو جوړونکی او اداره کونکي، «والټر هانکوک»، په 1838ز کال کې د دوه سيټونو درلودونکی يو «فيټن» موټر جوړ کړ (فيټن په اس کش کېدونکې بګۍ وه).<ref name="Georgano1985">{{cite book |last=Georgano |first=G.N. |author-link=G.N. Georgano |url=https://archive.org/details/worldofwheels0000unse |title=Cars: Early and Vintage, 1886–1930 |publisher=Grange-Universal |year=1985 |isbn=1-59084-491-2 |location=London |url-access=registration}}</ref> په 1867ز کال کې، کاناډايي زرګر «هنري سيټ ټيلر» د «کيوبيک» په «سټانسټيډ» کې د «سټانسټيډ» په ميله کې د خپلو څلورو اربو والا په بخار چلېدونکی موټر نندارې ته وړاندې کړ، او له دې يو کال وروسته یې د موټر دا ننداره بيا تر سره کړه. د دې کوچني موټر بنسټ، چې هغه يې په 1865ز کال کې جوړول پيل کړي و، د لوړو اربو درلودونکې بګۍ وه، کۍ يې درلودې، کومې چې په فرش د نصب شوي د دوه سلنډره بخاري ماشين د مهار لپاره جوړې شوې وې. په 1873ز کال کې، فرانسوي Amédée Bollée د مسافرو د ډلو د لېږدولو لپاره په خپله چلېدونکي په سرک د زغلېدو وړ د بخار موټرونه جوړ کړل.<ref name="google3436">{{cite news|newspaper=The Montreal Gazette|date=18 January 1986|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1946&dat=19860118&id=G4Y0AAAAIBAJ&pg=3436,3937822|title=Canadians were quick to hop on the self-propelled wagon|first=Len|last=Coates|access-date=24 June 2014}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kearny |first1=Mark |url=https://archive.org/details/whateverhappened0000kear |title=Whatever Happened To...? |last2=Ray |first2=Randy |publisher=Hounslow Press |year=2006 |isbn=9781550026542 |chapter=Canada's First Automobile: Full Steam Ahead}}</ref> په متحده ايالاتو کې د واګن د چلېدو لپاره جوړ شويو موټرو د استعمال لپاره وړ لومړی موټر په بخار يو چلېدونکی موټر و، چې په 1871ز کال کې د ډاکټر «جی. ډبليو. کارهارټ» له خوا اختراع شوی و، نوموړی د «وسکونسن» په «ريسين» کې د يوې ميتوډيستي اسقفي کليسا مذهبي مشر و. دې اختراع په 1875ز کال کې د «وسکونسن» ايالت چمتو کړ چې لومړي هغه چاته د لس زره امريکايي ډالرو (په 2023ز کال کې له 277455  امريکايي ډالرو سره برابر) جايزې وړانديز وکړي چا چې د اسونو او نورو ژويو د استعمال يو بديل جوړ کړی و. دوی دا شرط وړاندې کړی و چې موتر بايد د 320 کيلو متره (200 ميله) په جريان کې په يو ساعت کې د اته کيلو متره (په يو ساعت کې پنځه ميله) څخه زيات منځنۍ کچې چټکتيا پر ځای وساتي. دې وړانديز په متحده ايالاتو کې له يو ښار څخه بل ښار ته د موټرو لومړۍ سيالۍ ته لاره برابره کړه، چې د 1878ز کال د جولای په شپاړسمه نېټه د «وسکونسن» په «ګرین بی» کې پيل شوې، او د «اپليټن، اوشکوش، واپن، واټرټاون، فورټ اټکنسن»، او «جينسويل» څخه په تېرېدو سره د «وسکونسن» په «ميډيسن» کې پای ته رسېده. په داسې حال کې چې اوه موتر ثبت شوي وو، يوازې دوه موټرو سيالي پيل کړه: د ګرين بی او اوشکوش په داخلو کې. له «ګرين بی» څخه روان شوی موټر چټک و، خو د سيالۍ له بشپړولو مخکې مات شو. «اوشکوش» د 323 کيلو متره (201 ميله) جريان په دري دېرشو ساعتونو او اوه ويشتو دقيقو کې بشپړ کړ، او د دې منځنۍ کچې چټکتيا 9.7 کيلو متره (6 ميله په يو ساعت کې) وه. په 1879ز کال کې، مقننه قوې نيمه جايزه ورکړه. <ref>{{cite web|last=Moore|first=Sam|title=J.I. Case Co. Keeps Fast Company - Equipment|url=https://www.farmcollector.com/equipment/ji-case-co-racing-zmaz18febzhur|work=Farm Collector|date=February 2018|access-date=8 November 2020}}</ref><ref>{{citation|title=A History of Wisconsin Highway Development 1835–1945|work=State Highway Commission of Wisconsin and the Public Roads Administration, Federal Works Agency|year=1947|pages=19–20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wisconsinhistory.org/wlhba/articleView.asp?pg=1&id=3778|title=Race of First Steam Buggies|date=January 2012|work=Wisconsin Historical Society|access-date=24 June 2014}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ausbcomp.com/~bbott/cars/JWCarhart.htm|first=Williams F.|last=Dennis|title=Dear Mr. Bottorff|website=ausbcomp.com|access-date=24 June 2014}}</ref> ==== شلمه پېړۍ ==== '''له دويمې نړيوالې جګړې وروسته''' په بخار چلېدونکي  په سرک د زغلېدو وړ موټر، هم موټرې او هم واګنونه، د 1930ز لسيزې په لومړيو کې د چټک بخار سپک وزن خوټکونکو او د ماشين د اغېزناک ډيزان په درلودلو سره د خپل پرمختګ عروج ته ورسېدل. د داخلي احتراق ماشين هم د لومړۍ نړيوالې جګړې په اوږدو کې تر ډېره بريده جوړ شو، د چلولو لپاره اسانه او ډېر باوري شول. له 1930ز کال راهيسې، د لوړې چټکتيا لرونکو د ډيزلو ماشين پرمختګ د واګن موټرو د ځای په نيولو پيل وکړ، په انګلستان کې د مالياتو د بدلونونو په مټ د بخار واګنونه په يو دم غېر اقتصادي وګرځېدل. که څه هم يو شمېر ډيزان کونکو د بخار د انرژۍ پلوي کوله، بيا هم په 1931ز کال کې له «ډوبل» وروسته په بخار چلېدونکو موټرو په جوړېدو کې کوم ځانګړی پرمختګ ونه شو. == سرچينې == h0mx1xsb211j5mkhf7u94ln8yw9vxab 4 83038 363693 363580 2026-05-03T07:03:31Z شاه زمان پټان 26102 /* T */ 363693 wikitext text/x-wiki لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || دلاساينه|| |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۰ || May || [[می]]|| |- | ۱۱ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} cbwitja3vbtnghfskcsl8dwagaaaudu 363694 363693 2026-05-03T07:04:15Z شاه زمان پټان 26102 /* E */ 363694 wikitext text/x-wiki لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || دلاساينه|| |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۰ || May || [[می]]|| |- | ۱۱ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} ayqt1i9fw0hs7jaqv6x0lvkqt49g3rn 363697 363694 2026-05-03T07:09:28Z شاه زمان پټان 26102 /* E */ 363697 wikitext text/x-wiki لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || دلاساينه|| |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل |- |۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۰ || May || [[می]]|| |- | ۱۱ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} qk456ok7539k791xaxxh9s7psrse7ou 363698 363697 2026-05-03T07:10:43Z شاه زمان پټان 26102 /* V */ 363698 wikitext text/x-wiki لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || دلاساينه|| |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل |- |۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۰ || May || [[می]]|| |- | ۱۱ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- | ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} 8kfemjyacis59gks0739a0c7myzy3fm 363700 363698 2026-05-03T07:25:21Z شاه زمان پټان 26102 /* S */ 363700 wikitext text/x-wiki لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || دلاساينه|| |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل |- |۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۰ || May || [[می]]|| |- | ۱۱ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- | ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات |- | ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- | ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} pixtt765dsl0gcqagp73o0734rzsbf4 363701 363700 2026-05-03T07:29:57Z شاه زمان پټان 26102 /* H */ 363701 wikitext text/x-wiki لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || دلاساينه|| |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل |- |۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز|| افقي |- | ۴||Hierarchical||لړيز|| |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۰ || May || [[می]]|| |- | ۱۱ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- | ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات |- | ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- | ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} 2ypxg1bfs18iev601u6spooi788889q 363703 363701 2026-05-03T07:30:17Z شاه زمان پټان 26102 /* H */ 363703 wikitext text/x-wiki لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي: == A == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]|| |- | ۲ || August || [[اګست|اگست]]|| |- | ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر|| |- | ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| |- | ۵ ||automatic||خپلکاره|| |- | ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم |- | ۷ ||alerts||خبرونې|| |- | ۸ ||Align||پېيل|| |- | ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب |- | ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت |- | ۱۱ ||Adminship||پازوالي|| |- | ۱۲ ||Advisor||سالاکار|| |- | ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ |- |۱۴ ||Assistant election official|| |- |۱۴ ||Author||ليکوال|| |- |۱۵ ||Abuse||ورانکاري|| |- |۱۶ ||argument||ويې‌ينه<ref>کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||بحث، استدلال، حجت |- | ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه |- | ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي |- |} == B == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل |- | ۲ ||badge ||وياړنښه|| |- | ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار |- | ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل |- | ۵ ||Background||شاليد|| |- |} == C == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Caption || نيونگ|| |- | ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.''' |- | ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ |- | ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره |- | ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين |- | ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| |- | ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز |- | ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، |- | ۹ ||collapse||پرځول|| |- | ۱۰ ||compact||رالنډول|| |- | ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول |- | ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| |- | ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| |- | ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| |- | ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې|| |- | ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې |- | ۱۶ || component || ټوټه|| برخه |- | ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب|| |- | ۱۸ || Capacity || وړتيا|| |- | ۱۹ || console || دلاساينه|| |- |} == D == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || December || [[ډېسمبر]]|| |- | ۲ || Day || [[ورځ]]|| |- | ۳ || Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی |- | ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف |- | ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي |- | ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح |- | ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې |- | ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی |- | ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول |- | ۱۰ ||default||تلواله|| |- | ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| |- | ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت |- | ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| |- | ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول |- | ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات |- | ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود |- | ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل |- |} ==E == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||engage||ښکېلتيا|| |- |۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل |- |۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی |- |} == F == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |۱ ||font||ليکبڼه|| |- | ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| |- | ۳ ||feedback||غبرگون|| |- | ۴ ||Functionality||کړنچار|| |- | ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه |- | ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ |- | ۷ || Fall || [[منی]]|| |- | ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې |- | ۹ || features ||ځانگړنه||غونی |- | ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۱۱ || File ||دوتنه|| |- | ۱۲ || function ||کړنچار<ref>کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ </ref>||دنده، فعاليت، وظيفه |- |} == G == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه |- | ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک |- |} == H == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي |- | ۲||Height||لوړوالی||جگوالی |- | ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي |- | ۴||Hierarchical||لړيز|| |- |} == I == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ |- | ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول |- | ۳||input||ننوتنه|| |- | ۴ ||Index||لیکلړ|| |- | ۵ ||interface||مخبڼه|| |- | ۶ ||issues||ستونزې|| |- | ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم |- | ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس |- | ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود |- | ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه |- |} == J == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ |- | ۲ || June || [[جون]]|| |- | ۳ || July || [[جولای]]|| |- | ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت |- |} == K == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == L == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي |- | ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.) |- | ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه |- | ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| |- | ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول |- | ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه |- | ۷ ||layout ||هډوانه|| |- | ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه |- | ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه|| |- | ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد |- | ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد |- | ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس |- |} == M == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ... |- | ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول |- | ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل |- | ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله |- | ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| |- | ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول |- | ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت |- | ۸ || monolingual || يوژبيز|| |- | ۹ || Month || [[مياشت]]|| |- | ۱۰ || May || [[می]]|| |- | ۱۱ ||March || [[مارچ]]|| |- | ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه... |- | ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی |- | ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method) |- | ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود |- | ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی |- | ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ |} == N== {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || November || [[نومبر]]|| |- | ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال |- | ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن |- | ۴ ||normative ||کره|| |- | ۵ ||notifications||خبرتياوې|| |- | ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار |- | ۷ ||notice||يادښت|| |- | ۸ ||notification||خبرتيا|| |- | ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه |- | ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی |- |} == O == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || October || [[اکتوبر]]|| |- | ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو |- | ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا |- |} == P == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ ||Pendulum||ځوړند|| |- | ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی |- | ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله |- | ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه |- | ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی |- | ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه |- | ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی |- | ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه |- | ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ |- | ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه |- | ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ |- | ۱۲ ||property ||ځانتيا|| |- | ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| |- | ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه |- | ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت |- | ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره |- | ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره |- | ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| |- | ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته |- | ۱۹ ||prefix||مختاړی|| |- | ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال |- |} == Q == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار |- |} == R == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Relevance || انډولتيا|| |- | ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول |- | ۳ || Reason||لامل||سبب |- | ۴ || Redo ||بياکړل|| |- | ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول |- | ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه |- | ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول |- | ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه |- | ۹ ||Router||لارموند|| |- | ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| |- | ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| |- | ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه |- | ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه |- | ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل |- | ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز |- | ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره |- |} == S == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Second || [[ثانيه]]|| |- | ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه... |- | ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه |- | ۴ || Spring || [[پسرلی]]|| |- | ۵ || Summer || [[اوړی]]|| |- | ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| |- | ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی |- | ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار |- | ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ |- | ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې |- | ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه |- | ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه |- | ۱۳ || Security||خونديتوب|| |- | ۱۴ ||string||لړۍ|| تار |- | ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول |- | ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| |- | ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| |- | ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول |- | ۱۹ ||status||دريځ|| |- | ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]|| |- | ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| |- | ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې |- | ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| |- | ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| |- | ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| |- | ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| |- | ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان |- | ۲۶ ||Slate||شوکاڼی|| |- | ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود |- | ۲۸ ||sort||[[اوډل]]|| |- | ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي |- | ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه |- | ۳۱ ||speech||وينا||خبرې |- | ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد |- | ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]|| |- | ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) |- | ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات |- | ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل |- |} == T == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱||thumbnail||بټنوک|| |- | ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| |- | ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه |- | ۴ || template ||کينډۍ|| |- | ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه..... |- | ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه... |- | ۷ ||Theme ||شاليد|| |- | ۸ || table ||لښتيال||جدول |- | ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| |- | ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده. |- | ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript |- | ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار |- | ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار |- |} == U == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || user ||کارن||کاروونکی |- | ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم |- | ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول |- | ۴ || Undo ||ناکړل|| |- |} == V == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه |- | ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير |- | ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| |- | ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه |- | ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه |- | ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي |- | ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ |- |} == W == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه..... |- | ۲ || Week || [[اوونۍ]]|| |- | ۳ || Winter || [[ژمی]]|| |- | ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| |- | ۵ ||Width||پراخوالی|| |- |} == X == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == Y == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- | ۱ || Year || [[کال]]|| |- |} == Z == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- |} == نوم‌تشيال‌نومونه == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي کوډ ! پښتو ژباړ کوډ ! انگليسي ويی ! پښتو ژباړه |- | ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ''' |- | ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی''' |- | ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې''' |- | ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن''' |- | ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې''' |- | ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې''' |- | ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه''' |- | ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې''' |- | ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي''' |- | ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې''' |- | ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ''' |- | ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې''' |- | ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود''' |- | ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې''' |- | ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه''' |- | ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې''' |- |} == ۱ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- style="background:#9cf;" ! گڼه ! انگليسي ! ټاکلې کره پښتو ژباړه ! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه) |- Bylaws |- call |- Chief operational officer |- Chief technical officer |- Committee |- commission contractor Communications committee conversation Desktop Direction Domain names workgroup ED Search committee Election officers Events committee Face-to-face meeting financial committee Fundraising committee Funds Dissemination Committee General Counsel Grant Grant Advisory Committee (GAC) in-house legal counsel Insurance committee Legal officer Matching fund medium language Mission statement officers Ombudsman commission Outreach Retreat Scope Special Projects Committee, SPC Trademarks committee Vision statement |} th12151b8o1fvuxrtzyfyh1636mj86r 0 85514 363678 359363 2026-05-03T03:16:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363678 wikitext text/x-wiki '''جاوېد اختر''' ({{Lang-hi|जावेद अख्तर}}؛ زېږون {{زېږون نېټه او عمر|df=yes|۱۹۴۵|۱|۱۷|}}) يو [[هند|هندي]] [[شاعر]]، [[ليکوال]]<ref> {{cite web |last = خان |first = عبدالله |date = ۲۰۲۳ مارچ ۱۴مه |title = هندي لیکوال، شاعر او سندرغاړي جاوید اختر اردو ژبه د هندي ژبې په توګه اعلان کړې ده |url =https://pashto.baaghitv.com/?p=81367 |website = باغي ټي وي }} </ref>، روڼ اندی <ref> {{cite web |author = <!-- not stated --> |date = ۱۴۰۴ لمريز تلې ۲۱مه |title = هندي شاعر او لیکوال: د طالبانو استازي ته د درناوي له کبله شرمېږم |url = https://www.afintl.com/pa/202510133814 |website = افغانستان اينټرنېشنل }} </ref>او [[سياستوال]] دی. جاويد اختر په ۱۹۴۵ زېږديز کال په [[گوالير|گواليار]] کې زېږېدلی.<ref>{{cite book |editor=Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen |title=Encyclopedia of Indian Cinema |url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PA204 |date=10 July 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-94318-9 |page=204 }}</ref> د هغه پلار '''جان نثار اختر''' په هندي فلمونو کې سندرليکونکی او د [[اردو ژبه|اوردو ژبې]] شاعر و.<ref>{{cite book |editor=Ashish Rajadhyaksha and Paul Willemen |title=Encyclopedia of Indian Cinema |url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PA204 |date=10 July 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-94318-9 |page=204 }}</ref> د هغه نيکه '''مظهر خيرابادي''' يو شاعر و، چې د هغې مشر ورو '''بسمل خيرابادي''' و. د هغه ستر نيکه''' فضل حق خيرابادي''' يو اسلامي عالم و، چې د لوېديځو مستعمرو په وړاندې يې په ۱۸۵۷ز کال کې د هند بغاوت اعلان کړ.<ref>{{Cite web|date=2020-01-16|title=Happy Birthday Javed Akhtar: 10 best quotes from the legendary lyricist and writer|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/happy-birthday-javed-akhtar-10-best-quotes-from-the-legendary-lyricist-and-writer/story-nMOML8p1DiO13gS1s5nraJ.html|access-date=2021-07-23|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=23 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723075941/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/happy-birthday-javed-akhtar-10-best-quotes-from-the-legendary-lyricist-and-writer/story-nMOML8p1DiO13gS1s5nraJ.html|url-status=live}}</ref> په داسې حال کې جاوېد اختر بې مذهبه او له خدايه منکر دی.<ref> {{cite web |last = يوسفزی |first = ديدار |date = ۲۰۲۵ ډېسمبر ۲۸مه |title = همفتی شمائل ندوي او جاوید اختر مناظره |url = https://dailyshahadat.com/418 |website = ډيلي شهادت.کام }} </ref><ref>{{cite web |last = خان |first = عبدالرزاق |date = ۲۰۲۵ ډېسمبر ۲۴مه |title = د مناظرې نوی خو جالب شکل |url = https://hewaddaily.com/?p=51569 |website = هيواد ورځپاڼه |access-date = 2026-01-10 |archive-date = 2025-12-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251224080207/https://hewaddaily.com/?p=51569 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |last = منصور هډه‌وال |first = مفتي دوکتور خالد |date = ۱۴۰۴ لمريز مرغومي ۰۳مه |title = مفتي شمائل ندوي او سکالر جاويد اختر ملحد تفصيلي مناضره (اوله برخه) |url =https://dawatnews.com/%d9%85%d9%81%d8%aa%d9%8a-%d8%b4%d9%8f%d9%85%d8%a7%d8%a6%d9%84-%d9%86%d8%af%d9%88%d9%8a-%d9%85%d8%b0%d9%87%d8%a8%d9%8a-%d8%b3%da%a9%d8%a7%d9%84%d8%b1-%d8%a7%d9%88-%d8%ac%d8%a7%d9%88%db%8c%d8%af-%d8%a7/ |website = هيواد ورځپاڼه }}</ref>د جاوېد اختر ار نوم جادو دی چې د هغې د پلار د يو شعر "لمحہ لمحہ کسی جادو کا فسانہ ہوگا" څخه اخيستل شوی، چې وروسته په رسمي توگه د جاوېد په نوم نومول شوی دی، چې د جادو ويي ته بېخي نږدې او ورسره ورته والی لري.<ref name="Chopra">{{cite book |title= [[Sholay: The Making of a Classic]] |last= Chopra |first= Anupama |year= 2000 |publisher= Penguin Books India|isbn= 0-14-02997-0X |page= 16 }}</ref> هغه خپل د ماشومتوب ډېره برخه په [[لکناو]] کې تېره کړې ده او لومړنۍ زده کړې يې همالته کړې دي او د [[بهوپال]] له سيفيه کالج څخه فارغ سوی دی. <ref>{{cite book |editor=David John Matthews |title=Quiver: Poems and Ghazals |url=https://books.google.com/books?id=hN9jAAAAMAAJ |year=2001 |publisher=HarperCollins |isbn=978-81-7223-437-9}}</ref> {{وگړي مالوماتبکس |نوم=جاوېد اختر |انځور=File:Javed Akhtar.jpg |د انځور اړوند=جاوېد اختر په ۲۰۱۴ز کال کې}} == سرچينې == {{لړسرچينې}} n4j84rqwk3h8boxdq23vpvjkpsd11zb 0 85952 363707 359508 2026-05-03T08:31:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363707 wikitext text/x-wiki د پسیفیک هوايي ډګر )په هسپانوي کې: Aeropuerto del Pacífico )، چې د پسیفیک نړیوال هوايي ډګر (Aeropuerto Internacional del Pacífico)  او د ختیځ هوايي ډګر (Aeropuerto de Oriente)  په نومونو هم پېژندل کېږي، یو د جوړېدو په حال کې ګډ ملکي ـ پوځي نړیوال هوايي ډګر دی چې د السلوادور په کونچاګوا کې موقعیت لري. دا هوايي ډګر به د لا یونیون ښار او د پلان شوي Bitcoin City خدمت وکړي.<ref name="new airport">{{cite web|url=https://diario.elmundo.sv/politica/aprueban-leyes-para-construir-tren-y-aeropuerto-del-pacifico|title=Aprueban Leyes para Construir Tren y Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Approve Laws to Construct the Train and Airport of the Pacific|date=26 April 2022|access-date=26 April 2022|language=es|work=[[El Mundo (El Salvador)|El Mundo]]|first1=Yolanda|last1=Magaña|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426160958/https://diario.elmundo.sv/politica/aprueban-leyes-para-construir-tren-y-aeropuerto-del-pacifico|archive-date=26 April 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.elsalvador.com/noticias/nacional/asamblea-fondos-obras-pista-2-400-metros-del-aeropuerto-pacifico/1185936/2024/|title=Asamblea Aprobó Fondos para Obras y Pista de 2,400 Metros del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=Assembly Approves Funds for Works and a 2,400-Meter Runway of the Airport of the Pacific|language=es|date=5 December 2024|access-date=6 December 2024|work=[[El Diario de Hoy]]|first1=Susana|last1=Peñate}}</ref> دا هوايي ډګر د السلوادور ولسمشر نایب بوکیله د ۲۰۱۹ د ولسمشرۍ کمپاین پر مهال د هغه د کوسکاتلان پلان د یوې برخې په توګه وړاندیز شو، او د جوړولو اجازه یې د ۲۰۲۲ د اپرېل ۲۶مه د مقننه جرګې له لوري تصویب شوه. د ځمکې لومړنۍ برابرول (terraforming) د ۲۰۲۳ کال په مارچ کې پیل شول، او اصلي ساختماني کار په ۲۰۲۵ کې شروع شو. د هوايي ډګر د جوړولو پر وړاندې د سیمې ځمکوال او اوسېدونکي مخالفت لري، او همدارنګه د چاپېریال د اغېزو په اړه اندېښنې شته چې دا پروژه به د سیمه‌ییز ایکوسیستم پر توازن څه اغېز ولري. == پلان جوړونه == === لومړني وړاندیزونه === د ۲۰۱۹ کال د ولسمشرۍ ټاکنو څخه مخکې، د ولسمشرۍ نوماند نایب بوکیله خپل کوسکاتلان پلان خپور کړ، چې د هغه د ولسمشرۍ موخې او پروګرامونه یې پکې بیان کړي وو. د دې پلان له مهمو وړاندیزونو څخه یو هم د السلوادور په ختیځ کې د نوي هوايي ډګر جوړول وو. بوکیله استدلال کاوه چې د السلوادور د مرکزي نړیوال هوايي ډګر (سانټ اوسکار رومېرو نړیوال هوايي ډګر) ډېری مسافرین په حقیقت کې د هېواد له ختیځو سیمو څخه دي. د هغه په وینا، په ختیځ کې د نوي هوايي ډګر جوړول به: د اصلي نړیوال هوايي ډګر ګڼه ګوڼه کمه کړي؛ په ختیځو سیمو کې به د کار فرصتونه رامنځته کړي او د سیمې اقتصاد ته به وده ورکړي.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/global-development/2025/mar/12/el-salvador-bitcoin-city-mangroves-president-nayib-bukele|title='They Turned Our Home into a Cemetery': The High Price of El Salvador's Bitcoin City Dream|language=en|date=12 March 2025|access-date=14 March 2025|work=[[The Guardian]]|first1=Camilo|last1=Freedman|location=[[San Salvador]], El Salvador}}</ref><ref name="Herrera Aleman">{{cite web|url=https://diario.elmundo.sv/economia/bukele-coloca-primera-piedra-para-el-aeropuerto-del-pacifico|title=Bukele Coloca Primera Piedra para el Aeropuerto del Pacífico|trans-title=Bukele Breaks Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=25 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[El Mundo (El Salvador)|El Mundo]]|first1=Yelter|last1=Herrera|first2=Uveli|last2=Alemán}}</ref> د ۲۰۲۰ کال د مارچ په ۹مه، د السلوادور حکومت د "Pacific Airport Project" په نوم یو نړیوال عام اعلان خپور کړ، څو بهرنۍ کمپنۍ د هوايي ډګر د ډیزاین د مطالعې لپاره راجلب کړي. په ټوله کې ۴۴ کمپنیو د پروژې په اړه علاقه وښوده، چې له هغو څخه ۱۱ کمپنیو حکومت ته خپل اقتصادي ماډلونه وړاندې کړل. د ۲۰۲۲ کال د فبروري په ۲۴مه، حکومت ته د Peyco–ALBEN 4000 Consortium له لوري یو اقتصادي او مالي راپور وسپارل شو. راپور اټکل کاوه چې هوايي ډګر به د فعالیت په لومړي کال کې ۴،۷۰۰ نوې دندې رامنځته کړي. د پلان له مخې، په لومړیو لسو کلونو کې به هوايي ډګر: د ۱ څخه تر ۳ میلیونو مسافرو ترمنځ خدمت وکړي او شاوخوا ۱۸،۰۰۰ الوتنې (aircraft movements) به ترسره کړي. د CEPA رئیس فدریکو انلیکر بیا جلا اټکل کړی و چې د هوايي ډګر جوړول به ۲۳،۷۰۰ څخه ډېرې نوې دندې رامنځته کړي.<ref name="ESI">{{cite web|url=https://elsalvadorinfo.net/el-salvador-pacific-airport/|title=El Salvador's Airport of the Pacific: Prospects and Challenges of the New Airport in El Salvador|language=en|date=18 October 2023|access-date=12 October 2024|work=El Salvador Info|first1=Eddie|last1=Galdámez}}</ref> د ۲۰۲۲ کال د مارچ په میاشت کې، CEPA  تایید کړه چې هوايي ډګر به د کونډادییو (Condadillo) په کسرېو کې جوړېږي، چې د لا یونیون ولایت د کونچاګوا ولسوالۍ یوه سیمه ده، د لا یونیون ښار او د پلان شوي Bitcoin City سویل ته. د هوايي ډګر د جوړېدو له امله به د کونډادییو اوسېدونکي او د نږدې Flor de Mangle کسرېو خلک بې‌ځایه شي. د ټاکل شوي ځای ارتفاع د سمندر له کچې څخه ۵۶ فټه (۱۷ متره) لوړه ده.<ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref> === د حکومت رسمي تصویب === د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۲۵مه، د مقننه جرګې د اقتصاد کمېسیون د هوايي ډګر د جوړولو قانون تصویب کړ. په دا سبا ورځ، د مقننه جرګې عمومي غونډې د "د پسیفیک هوايي ډګر د جوړولو، اداره کولو، چلولو او ساتنې قانون" په نوم قانون له  ۸۴ څخه په ۶۷ رایو تصویب کړ، چې د هوايي ډګر جوړولو ته یې رسمي بڼه ورکړه. د مقننه جرګې په وینا، د هوايي ډګر لپاره ۹ ځایونه ارزول شوي وو؛ له هغو څخه ۶ ځایونه د الوتکو د ناستې د ستونزو له امله رد شول، او وروستی ټاکل شوی ځای د دې لپاره غوره شو چې د چاپېریال اغېزې تر ټولو لږې کړي.<ref name="new airport2">{{cite web|url=https://diario.elmundo.sv/politica/aprueban-leyes-para-construir-tren-y-aeropuerto-del-pacifico|title=Aprueban Leyes para Construir Tren y Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Approve Laws to Construct the Train and Airport of the Pacific|date=26 April 2022|access-date=26 April 2022|language=es|work=[[El Mundo (El Salvador)|El Mundo]]|first1=Yolanda|last1=Magaña|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426160958/https://diario.elmundo.sv/politica/aprueban-leyes-para-construir-tren-y-aeropuerto-del-pacifico|archive-date=26 April 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref> == تأسيسات == د پسیفیک هوايي ډګر به دوه مسافر وړونکي ترمینلونه ولري (چې د α او β ترمینلونو په نوم یادېږي) چې په ګډه به ټولټال ۱۸ ګېټونه ولري. ترمینل α — چې د دواړو ترمینلونو څخه لوی دی — به د چک‌اېن، د سامان ترلاسه کولو، ګمرک، رستورانتونو او نورو سوداګریزو ځایونو لپاره پراخه ساحه ولري.    ترمینل β — چې کوچنی دی  هغه به د شخصي الوتنو خدمت کوي. هوايي ډګر به یو ۷،۸۷۴ فټه اوږد (۲،۴۰۰ متره) رن‌وې ولري، چې وروسته به ۹،۸۵۰ فټه (۳،۰۰۰ متره) ته وغځول شي، او د ۱۴۸ فټه (۴۵ متره) په پلنوالي سره. د رن‌وې په دواړو وروستیو برخو کې به د الوتکو د چمتو کېدو لپاره ځانګړي turnaround platforms جوړ شي. د بوکیله په وینا، د پسیفیک هوايي ډګر به د FAA او ICAO نړیوال معیارونه پوره کړي. دغه هوايي ډګر به د السلوادور د هوايي ځواک یوه اډه هم ولري. ټوله پروژه به شاوخوا ۶۰۰ مانسانه (نږدې ۳۰۰ جریبه) ځمکه ونیسي. د هوايي ډګر ډیزاین د مکسیکوي معمار فرناندو رومېرو کړی دی.<ref name="LPG 25Feb">{{cite web|url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Colocan-la-primera-piedra-del-aeropuerto-del-Pacifico-20250225-0083.html|title=Colocan la Primera Piedra del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Break Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=25 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[La Prensa Gráfica]]|first1=Flor|last1=Ayala|first2=Emanuel|last2=Boquín}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Inicia">{{cite web|url=https://diariolahuella.com/inicia-la-construccion-del-aeropuerto-internacional-del-pacifico/|title=Inicia la Construcción del Aeropuerto Internacional del Pacífico|trans-title=Construction on the International Airport of the Pacific Begins|language=es|date=26 February 2025|access-date=4 March 2025|work=Diario la Huella|first1=Alex|last1=Tobar}}</ref><ref name="new airport3">{{cite web|url=https://diario.elmundo.sv/politica/aprueban-leyes-para-construir-tren-y-aeropuerto-del-pacifico|title=Aprueban Leyes para Construir Tren y Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Approve Laws to Construct the Train and Airport of the Pacific|date=26 April 2022|access-date=26 April 2022|language=es|work=[[El Mundo (El Salvador)|El Mundo]]|first1=Yolanda|last1=Magaña|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426160958/https://diario.elmundo.sv/politica/aprueban-leyes-para-construir-tren-y-aeropuerto-del-pacifico|archive-date=26 April 2022|url-status=live}}</ref><ref name="Inicia2">{{cite web|url=https://diariolahuella.com/inicia-la-construccion-del-aeropuerto-internacional-del-pacifico/|title=Inicia la Construcción del Aeropuerto Internacional del Pacífico|trans-title=Construction on the International Airport of the Pacific Begins|language=es|date=26 February 2025|access-date=4 March 2025|work=Diario la Huella|first1=Alex|last1=Tobar}}</ref><ref name="Herrera Aleman2">{{cite web|url=https://diario.elmundo.sv/economia/bukele-coloca-primera-piedra-para-el-aeropuerto-del-pacifico|title=Bukele Coloca Primera Piedra para el Aeropuerto del Pacífico|trans-title=Bukele Breaks Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=25 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[El Mundo (El Salvador)|El Mundo]]|first1=Yelter|last1=Herrera|first2=Uveli|last2=Alemán}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref> د لاتیني امریکا د پرمختیايي بانک استازي اوسکار اوالې په وینا: هوايي ډګر به په پیل کې ۲ ګېټونه ولري چې هر یو به د ۲–۳ الوتکو خدمت کولای شي. که د ختیځ السلوادور سیاحت زیات شي، هوايي ډګر به د پراختیا وړ وي. هغه وویل چې Airbus A320، Boeing 737 او Boeing 757 الوتکې به په دې هوايي ډګر کې د ناستې وړتیا ولري. د حکومت د اټکل له مخې، هوايي ډګر به د پرانیستې په لومړیو کې ۳۰۰،۰۰۰ مسافر په کال کې خدمت کړي او د بشپړېدو وروسته به تر ۵ میلیونو مسافرو پورې کلنی ظرفیت ولري.<ref name="Claves">{{cite web|url=https://diario.elmundo.sv/economia/los-datos-claves-de-la-construccion-del-aeropuerto-del-pacifico|title=Los Datos Claves de la Construcción del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=The Important Figures of the Construction of the Airport of the Pacific|language=es|date=26 February 2025|access-date=27 February 2025|work=[[El Mundo (El Salvador)|El Mundo]]|first1=Uveli|last1=Alemán}}</ref><ref name="planes">{{cite web|url=https://www.laprensagrafica.com/economia/Aeropuerto-del-Pacifico-permitira-entrada-de-aviones-suficientemente-grandes-cuanto-costara-20241202-0011.html|title=Aeropuerto del Pacífico Permitirá Entrada de Aviones "Suficientemente Grandes"; ¿Cuánto Costará?|trans-title=The Airport of the Pacific Will Permit the Entry of "Sufficiently Large" Aircraft; How Much Will It Cost?|language=es|date=2 December 2024|access-date=2 December 2024|work=[[La Prensa Gráfica]]|first1=Irma|last1=Cantizzano}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ودانیزې چارې == د پسیفیک هوايي ډګر د لومړنیو ځمکنيو بدلونونو (terraforming) کار د ۲۰۲۳ کال د مارچ په میاشت کې پیل شو. د ۲۰۲۴ کال په اکټوبر کې، CEPA  اعلان وکړ چې د هوايي ډګر اصلي ساختماني چارې به په ۲۰۲۵ کال کې پیل شي. انلیکر څرګنده کړه چې حکومت د هوايي ډګر د جوړولو په برخه کې په "ډېر چټک سرعت" ("paso bastante acelerado") سره پر مخ روان دی. د ۲۰۲۲ کال د اپریل په میاشت کې، حکومت اټکل کړی و چې د هوايي ډګر د جوړولو لګښت به په لسو کلونو کې ۵۰۰ میلیونه ډالرو ته ورسېږي.<ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref><ref name="Terra">{{cite web|url=https://www.elsalvador.com/noticias/nacional/perforan-terrenos-aeropuerto-la-union-duenos-sin-pago/1049370/2023/|title=Empiezan a Perforar Terrenos para el Aeropuerto de La Unión, Pero Dueños Todavía no Reciben Pago del Gobierno|trans-title=Land Drilling Begins for La Unión Airport, But Owners Still Haven't Received Government Payment|language=es|date=24 March 2023|access-date=24 March 2023|work=[[El Diario de Hoy]]|first1=Insy|last1=Mendoza}}</ref> د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ په ۲۵مه، بوکیله د هوايي ډګر د بنسټ ډبرې د ایښودلو د مراسمو مشري وکړه. د وینا پر مهال، بوکیله وویل چې دا پروژه به په درې پړاوونو کې جوړیږي. څو میاشتې مخکې، هغه ویلي وو چې هوايي ډګر به په دوو کلونو کې پرانیستل شي. بوکیله اټکل وکړ چې لومړی پړاو — چې پکې د یوه کوچني مسافرو ترمینل جوړول شامل دي، کوم چې وروسته به د شخصي ترمینل په توګه وکارول شي — به ۳۸۶ میلیونه ډالر لګښت ولري. د السلوادور حکومت تمه لري چې هوايي ډګر به تر ۲۰۲۷ کال پورې فعال شي، او له هغې وروسته به دویم پړاو د اصلي مسافرو ترمینل د جوړولو کار پیل کړي؛ درېیم پړاو به د مسافرو ترمینل د پراخېدو چارې ترسره کړي. د ۲۰۲۵ کال په ډیسمبر کې، CEPA  راپور ورکړ چې د ځمکنيو بدلونونو ۷۰ سلنه کار بشپړ شوی دی.<ref name="LPG 25Feb2">{{cite web|url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Colocan-la-primera-piedra-del-aeropuerto-del-Pacifico-20250225-0083.html|title=Colocan la Primera Piedra del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Break Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=25 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[La Prensa Gráfica]]|first1=Flor|last1=Ayala|first2=Emanuel|last2=Boquín}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="LPG 25Feb3">{{cite web|url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Colocan-la-primera-piedra-del-aeropuerto-del-Pacifico-20250225-0083.html|title=Colocan la Primera Piedra del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Break Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=25 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[La Prensa Gráfica]]|first1=Flor|last1=Ayala|first2=Emanuel|last2=Boquín}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="LNSV1">{{cite web|url=https://lanoticiasv.com/en-este-mes-de-diciembre-el-gobierno-colocara-la-primera-piedra-en-el-aeropuerto-del-pacifico/|title=En Este Mes de Diciembre, el Gobierno Colocará la Primera Piedra en el Aeropuerto del Pacífico|trans-title=In This Month of December, the Government Will Break Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=1 December 2024|access-date=2 December 2024|work=La Noticia SV|first1=Benjamín|last1=Beltrán}}</ref><ref name="Claves2">{{cite web|url=https://diario.elmundo.sv/economia/los-datos-claves-de-la-construccion-del-aeropuerto-del-pacifico|title=Los Datos Claves de la Construcción del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=The Important Figures of the Construction of the Airport of the Pacific|language=es|date=26 February 2025|access-date=27 February 2025|work=[[El Mundo (El Salvador)|El Mundo]]|first1=Uveli|last1=Alemán}}</ref> د ۲۰۲۲ کال په اکټوبر کې، د هغو ۱۵۰ ځمکوالو له ډلې چې د هوايي ډګر د جوړولو له امله اغېزمن شوي وو، لسو کسانو اعلان وکړ چې دوی به خپله ځمکه حکومت ته و نه پلوري. CEPA څرګنده کړه چې دوی به د ځمکوالو سره د هواري هڅه وکړي، خو د CEPA مشر فدریکو انلیکر پر ځمکوالو تور ولګاوه چې ګواکې د مخالفو سیاسي ګوندونو له لوري د هوايي ډګر د جوړولو د ځنډولو لپاره اغېزمن شوي دي. د ۲۰۲۳ کال په جنوري کې، کریستوسال (Cristosal) چې یوه غیر دولتي اداره ده، دعوه ثبت کړه او ادعا یې وکړه چې درې قوانین — چې یو یې د هوايي ډګر د جوړولو قانون هم دی — به "د فساد دروازې پرانیزي" ("abren la puerta a la corrupción") او له سترې محکمې یې وغوښتل چې دغه قوانین بند کړي. د بشري حقونو د ډلو په وینا، په کونډادیلو او فلور دې مانګلې کې ۲۲۵ کورنۍ د هوايي ډګر د جوړولو له امله بې‌ځایه شوې دي، او ځینو یې لا هم د حکومت له لوري جبران نه دی ترلاسه کړی. خو بوکیله ویلي چې یوازې ۳۹ کورنۍ ځای پر ځای شوې دي او هېڅ اجباري بې‌ځایه کول نه دي شوي.<ref name="LPG 25Feb4">{{cite web|url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Colocan-la-primera-piedra-del-aeropuerto-del-Pacifico-20250225-0083.html|title=Colocan la Primera Piedra del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Break Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=25 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[La Prensa Gráfica]]|first1=Flor|last1=Ayala|first2=Emanuel|last2=Boquín}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Pena Barrera">{{cite web|url=https://elfaro.net/es/202502/ef_foto/27720/el-nuevo-aeropuerto-de-bukele-viene-con-deforestacion-y-desplazamientos|title=El Nuevo Aeropuerto de Bukele Viene con Deforestación y Desplazamientos|trans-title=Bukele's New Airport Comes with Deforestation and Displacement|language=es|date=21 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[El Faro (digital newspaper)|El Faro]]|first1=Víctor|last1=Peña|first2=Carlos|last2=Barrera}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref> مانویل فلورېس، چې د فارابوندو مارتي ملي ازادۍ جبهې (FMLN) مشر دی، د هوايي ډګر د جوړولو مخالفت وکړ، ځکه چې دا د پور په پیسو جوړېږي. هغه دا هم وویل چې دا "لیونتوب" ("es una locura") ده چې السلوادور د سان اوسکار رومېرو نړیوال هوايي ډګر او ایلوپانګو نړیوال هوايي ډګر تر څنګ درېیم نړیوال هوايي ډګر جوړوي.<ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref> === چاپېریالي اندېښنې === د ۲۰۲۱ په اکټوبر کې، د چاپېریال او طبیعي سرچینو وزارت (MARN)، CEPA  ته مشوره ورکړه چې د پسیفیک هوايي ډګر پلان شوې موقعیت بدل کړي، ځکه چې د چاپېریال په اړه جدي اندېښنې موجودې وې. MARN وړاندیز وکړ چې هوايي ډګر دې لږ څه شمال ختیځ ته انتقال شي، ځکه چې ټاکل شوې موقعیت د څو نادرو ژوو د استوګنځایونو د ګډوډۍ سبب کېده او همدارنګه د سمندر د سطحې د لوړېدو له امله د ډوبېدو له خطر سره مخ و. CEPA د MARN دا سپارښتنه ونه منله. د السلوادور د اصلي اوسېدونکو د مبارزو د یووالي غورځنګ (MILPA) استدلال کوي چې د هوايي ډګر جوړول د سیمه‌ییزو خلکو د شخصي ملکیت حق تر پښو لاندې کوي او د سیمې چاپېریال ته زیان رسوي. د ۲۰۲۵ کال په فبروري کې، د MILPA همغږي کوونکي، انخېل فلورېس، د هوايي ډګر د جوړولو سیمه "ډېر زیانمنه شوې" ("altamente degradado") وبلله او د ځنګل وهلو په اړه یې اندېښنې څرګندې کړې. د ۲۰۲۴ کال تر دسمبر پورې، ۴۶۲ مانزانه (شاوخوا ۲۳۰ جریبه) ځمکه له ونو تشه شوې وه. ځینو سیمه‌ییزو خلکو د څښاک او روانو اوبو ته لاسرسی هم له لاسه ورکړی و.<ref name="map">{{cite web|url=https://www.elsalvador.com/noticias/nacional/cepa-no-escucho-a-medioambiente-por-ubicacion-eropuerto-del-pacifico/1084065/2023/|title=CEPA no Escuchó a Medio Ambiente por Ubicación del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=CEPA Did Not Listen to the Ministry of the Environment for the Airport of the Pacific's Location|language=es|date=19 August 2023|access-date=13 October 2024|work=[[El Diario de Hoy]]|first1=Yessica|last1=Hompanera}}</ref><ref name="Terra2">{{cite web|url=https://www.elsalvador.com/noticias/nacional/perforan-terrenos-aeropuerto-la-union-duenos-sin-pago/1049370/2023/|title=Empiezan a Perforar Terrenos para el Aeropuerto de La Unión, Pero Dueños Todavía no Reciben Pago del Gobierno|trans-title=Land Drilling Begins for La Unión Airport, But Owners Still Haven't Received Government Payment|language=es|date=24 March 2023|access-date=24 March 2023|work=[[El Diario de Hoy]]|first1=Insy|last1=Mendoza}}</ref><ref name="Pena Barrera2">{{cite web|url=https://elfaro.net/es/202502/ef_foto/27720/el-nuevo-aeropuerto-de-bukele-viene-con-deforestacion-y-desplazamientos|title=El Nuevo Aeropuerto de Bukele Viene con Deforestación y Desplazamientos|trans-title=Bukele's New Airport Comes with Deforestation and Displacement|language=es|date=21 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[El Faro (digital newspaper)|El Faro]]|first1=Víctor|last1=Peña|first2=Carlos|last2=Barrera}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref> بوکیله د بنسټ ډبرې د ایښودلو په مراسمو کې د چاپېریال اندېښنو ته ځواب ورکړ. هغه وویل چې حکومت به د پرې شوو ونو د جبران لپاره نږدې سیمې بېرته شنې کړي، د اوبو د ککړتیا د مخنیوي لپاره به خنډونه ولګوي، او د هوا او شور ککړتیا به څاري. په یوه مرکه کې، انلیکر ډاډ ورکړ چې د هوايي ډګر د جوړولو سیمه د چاپېریال له خوندي سیمو بهر ده او MARN CEPA ته په همدې ځای کې د جوړولو اجازه ورکړې ده.<ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref><ref name="LPG 25Feb5">{{cite web|url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Colocan-la-primera-piedra-del-aeropuerto-del-Pacifico-20250225-0083.html|title=Colocan la Primera Piedra del Aeropuerto del Pacífico|trans-title=They Break Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=25 February 2025|access-date=25 February 2025|work=[[La Prensa Gráfica]]|first1=Flor|last1=Ayala|first2=Emanuel|last2=Boquín}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بوکیله ویلي چې څو هوايي شرکتونو له حکومت سره د متحده ایالاتو څخه د پسیفیک هوايي ډګر ته د مستقیمو الوتنو لپاره هوکړې کړې دي. د هغو هوايي شرکتونو له ډلې چې له دې هوايي ډګر څخه د الوتنو په پیلولو کې لیوالتیا لري، اېویانکا السلوادور (چې د دې شرکت اجرائیه رئیس ژمنه کړې چې د هوايي ډګر د پرانیستې په هماغه ورځ به عملیات پیل کړي) او وولاریس السلوادور شامل دي. د السلوادور حکومت غواړي چې دغه هوايي ډګر اروپا او اسیا ته نړیوالې اړیکې هم ولري.<ref>{{cite web|url=https://www.revistaeyn.com/centroamericaymundo/descubra-todos-los-detalles-y-cambios-del-nuevo-aeropuerto-internacional-en-el-oriente-de-el-salvador-JB22984692|title=Descubra Todos los Detalles y Cambios del Nuevo Aeropuerto Internacional en el Oriente de El Salvador|trans-title=Discover All the Details and Changes of the New International Airport in the East of El Salvador|language=es|date=3 December 2024|access-date=17 February 2025|work=Revista E y N}}</ref><ref name="LNSV12">{{cite web|url=https://lanoticiasv.com/en-este-mes-de-diciembre-el-gobierno-colocara-la-primera-piedra-en-el-aeropuerto-del-pacifico/|title=En Este Mes de Diciembre, el Gobierno Colocará la Primera Piedra en el Aeropuerto del Pacífico|trans-title=In This Month of December, the Government Will Break Ground on the Airport of the Pacific|language=es|date=1 December 2024|access-date=2 December 2024|work=La Noticia SV|first1=Benjamín|last1=Beltrán}}</ref> == سرچينې == ndl8mgmbgynw6qkif98xvrfcwef2aqj 0 85953 363675 359509 2026-05-03T02:34:06Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363675 wikitext text/x-wiki بیټ کوین او سیاست په څو لارو یو پر بل اغېزه کوي. د څو هېوادونو حکومتونه بیټ کوین په بېلابېلو بڼو کاروي، او ځینې سیاستوال بیټ کوین د خپلو انتخاباتي پروګرامونو برخه ګرځوي. د اېکنامسټ انټلیجنس یونټ له مخې، په ۲۰۲۴ کال کې کریپټوکرنسي د لومړي ځل لپاره د سیاسي کمپاین لوی موضوع شوه، چې د کریپټوکرنسي صنعت د امریکا د ولسمشریزو ټاکنو پر مهال نږدې نیمایي د ټولو شرکتونو مرسته ورکړه.<ref name="eiu.com">{{cite news|url=https://www.eiu.com/n/cryptocurrencys-growing-role-in-us-elections/|title=Cryptocurrency's growing role in US elections|date=9 October 2024|work=[[Economist Intelligence Unit]]}}</ref> == د حکومتونو له خوا د بیټ کوین کارونه == === بیټ کوین د قانوني اسعارو په توګه === د ۲۰۲۱ کال د جون په میاشت کې د السلوادور د مقننه جرګې بیټ کوین د امریکا د ډالر ترڅنګ د قانوني اسعارو په توګه د منلو لپاره په قانوني توګه تصویب کړ. دا قانون د سپتمبر په ۷ نېټه نافذ شو، چې السلوادور یې لومړی هېواد کړ چې بیټ کوین یې د قانوني اسعارو په توګه ومنلو. د قانون پلي کېدل له لاریونونو سره مخامخ شو او غوښتنې وشوې چې دا اسعار اختیاري شي، نه اجباري. د مرکزي امریکا پوهنتون د یوې سروې له مخې، د السلوادور ډېری وګړي له بیټ کوین څخه د قانوني اسعارو په توګه کارولو سره موافق نه وو، او د دیموکراتیکو مطالعاتو مرکز (CEC) یوې سروې وښودله چې ۹۱٪ وګړي ډالر د بیټ کوین پر ځای غوره ګڼي. د ۲۰۲۱ کال د اکتوبر تر میاشتې پورې، د هېواد حکومت د جیوتحرمي ځواک په وسیله د بیټ کوین مایننګ او د بیټ کوین پورې تړلو بانډونو د صادرولو څېړنه کوله. د مرکزي امریکا پوهنتون د یوې سروې له مخې چې د بیټ کوین قانون له نافذېدو ۱۰۰ ورځې وروسته ترسره شوه: ۳۴.۸٪ وګړي په بیټ کوین هېڅ باور نه لري، ۳۵.۳٪ لږ باور لري، ۱۳.۲٪ یو څه باور لري، او ۱۴.۱٪ ډېر باور لري. ۵۶.۶٪ ګډونوالو د حکومت بیټ کوین والټ ډاونلوډ کړی؛ له هغوی څخه ۶۲.۹٪ هېڅکله نه دی کارولی یا یوازې یو ځل یې کارولی، په داسې حال کې چې ۳۶.۳٪ لږ تر لږه په میاشت کې یو ځل بیټ کوین کاروي. په ۲۰۲۲ کال کې، وروسته له دې چې بیټ کوین په دوو میاشتو کې نیمایي ارزښت له لاسه ورکړ نو نړیوال مالي صندوق (IMF) السلوادور ته مشوره ورکړه چې خپله پرېکړه بېرته واخلي. IMF هم خبرداری ورکړ چې له دې ادارې څخه د پور ترلاسه کول به ستونزمن وي. د ۲۰۲۲ کال د یوه راپور له مخې، ۸۰٪ کاروبارونه د بیټ کوین له منلو ډډه وکړه سره له دې چې قانوناً اړ وو.<ref name="btcsalvador">{{cite web|last=Jagtiani|first=Sunil|date=9 June 2021|title=El Salvador President Says Nation Adopts Bitcoin as Legal Tender|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-06-09/el-salvador-president-says-nation-adopts-bitcoin-as-legal-tender|access-date=9 June 2021|website=Bloomberg}}</ref><ref name="WSJ Salvador">{{Cite news|last=Ostroff|first=Caitlin|date=9 June 2021|title=El Salvador Becomes First Country to Approve Bitcoin as Legal Tender|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/el-salvador-becomes-first-country-to-approve-bitcoin-as-legal-tender-11623234476|access-date=9 June 2021|issn=}}</ref><ref>{{cite web|title=El Salvador, primer país del mundo en reconocer al Bitcoin como moneda de curso legal {{pipe}} Asamblea Legislativa de El Salvador|url=https://www.asamblea.gob.sv/node/11282|access-date=26 January 2022|website=www.asamblea.gob.sv}}</ref><ref name="Reuters 2021">{{cite web|title=Majority of Salvadorans do not want bitcoin, poll shows|website=Reuters|date=2 September 2021|url=https://www.reuters.com/technology/majority-salvadorans-do-not-want-bitcoin-poll-shows-2021-09-02/|access-date=30 November 2021}}</ref><ref name="Urquilla 2021">{{cite web|last=Urquilla|first=EFE- K.|title=Más del 91 % de los salvadoreños prefieren el dólar sobre el Bitcoin, según nueva encuesta|website=Noticias de El Salvador — elsalvador.com|date=22 November 2021|url=https://www.elsalvador.com/noticias/negocios/el-salvador-bitcoin-dolar-bukele-ciudad/902708/2021/|language=es|access-date=11 December 2021}}</ref><ref name="nytstrongman">{{cite news|last=Kurmanaev|first=Anatoly|date=7 October 2021|title=Bitcoin Preaches Financial Liberty. A Strongman Is Testing That Promise.|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/10/07/world/americas/bitcoin-el-salvador-bukele.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007151206/https://www.nytimes.com/2021/10/07/world/americas/bitcoin-el-salvador-bukele.html|archive-date=7 October 2021|url-access=limited|access-date=8 October 2021}}</ref><ref name="Alvarez Argente Van Patten 2022 p.">{{cite report|last1=Alvarez|first1=Fernando|last2=Argente|first2=David|last3=Van Patten|first3=Diana|title=Are Cryptocurrencies Currencies? Bitcoin as Legal Tender in El Salvador|publisher=National Bureau of Economic Research|publication-place=Cambridge, MA|year=2022|doi=10.3386/w29968|page=|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite news|last1=Renteria|first1=Nelson|title=Bitcoin to become legal tender in El Salvador on Sept 7|url=https://www.reuters.com/technology/bitcoin-become-legal-tender-el-salvador-sept-7-2021-06-25/|access-date=25 June 2021|work=Reuters|date=25 June 2021}}</ref><ref name="BTCSVSept7FT">{{cite web|title=El Salvador's dangerous gamble on bitcoin|url=https://www.ft.com/content/c257a925-c864-4495-9149-d8956d786310|date=7 September 2021|access-date=7 September 2021|quote=On Tuesday, the small Central American nation became the first in the world to adopt bitcoin as an official currency.|work=Financial Times|department=The editorial board}}</ref><ref name="Noticias de El Salvador – La Prensa Gráfica {{pipe}} Informate con la verdad 2021">{{cite web|title=Uso de bitcóin cumple 2 meses en El Salvador entre polémicas y "ganancias"|website=Noticias de El Salvador – La Prensa Gráfica {{pipe}} Informate con la verdad|date=5 November 2021|url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Uso-de-bitcoin-cumple-2-meses-en-El-Salvador-entre-polemicas-y-ganancias-20211105-0038.html|language=es|access-date=11 December 2021}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> د ۲۰۲۲ کال د اپریل میاشت کې د مرکزي افریقا جمهوریت (CAR) بیټ کوین د CFA فرانک ترڅنګ د قانوني اسعارو په توګه ومنلو. له السلوادور وروسته، CAR  دویم هېواد شو چې دا کار یې وکړ. د ۲۰۲۳ کال په اپریل کې، CAR  د بیټ کوین د قانوني اسعارو د منلو پرېکړه بېرته واخیسته.<ref name="BBCLT">{{cite web|last=|first=|date=25 April 2022|title=Bitcoin becomes official currency in Central African Republic|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-61248809|access-date=27 April 2022|website=BBC}}</ref><ref name="CAF Bloom">{{Cite news|date=28 April 2022|title=Bitcoin Declared Legal Currency in Central African Republic|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-28/bitcoin-is-declared-a-legal-currency-in-central-african-republic-l2isppnb|access-date=28 April 2022}}</ref> === '''''د IMF مخالفت''''' === د کینیزینیزم (Keynesianism) د لارښود اصل په توګه کارولو سره، نړیوال مالي صندوق (IMF) په کلکه د بیټ کوین د قانوني اسعارو په توګه د منلو مخالفت کوي، او کله چې له هغو هېوادونو سره د پورونو په اړه خبرې کوي چې ښايي له IMF  څخه پور ته اړتیا ولري، کلک ضد-کریپټو سیاسي لارښودونه وضع کوي. IMF په ښکاره توګه د مرکزي افریقا جمهوریت کې د بیټ کوین پر منلو نیوکه وکړه، او السلوادور یې اړ کړ چې د ۱.۴ میلیارد ډالرو پور په بدل کې د بیټ کوین منل کم کړي.<ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref> په ۲۰۲۳ کال کې، IMF  اعلان وکړ چې د مرکزي بانک ډیجیټل اسعارو (CBDCs) لپاره په یوه پلاتفورم کار کوي. د IMF  اجرائیه رییسې کریستالینا جورجیوا وویل که مرکزي بانکونه په یوه ګډ پلاتفورم موافقه ونه کړي، نو کریپټوکرنسي به رامنځته شوی تش ځای ډک کړي. === نور کاروونکي === اوکراین د روسیې د یرغل پر وړاندې د مقاومت د تمویل لپاره د بیټ کوین په ګډون د کریپټوکرنسۍ مرسته ومنله. د چارواکو له مخې، د اوکراین د پوځ ۴۰٪ عرضه کوونکي چمتو دي چې کریپټوکرنسي ومني پرته له دې چې هغه په یورو یا ډالر بدله کړي. د ۲۰۲۲ کال په مارچ کې، اوکراین یو قانون تصویب کړ چې په هېواد کې د کریپټوکرنسۍ صنعت لپاره قانوني چوکاټ جوړوي، له هغې ډلې د مجازي شتمنیو د مالکیت د حق قضایي ساتنه. په همدې میاشت کې، یوه د کریپټوکرنسي تبادله د اوکراین د برېښنایي-حکومتولۍ دDiia  خدمت سره یوځای شوه.<ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/27/ukraine-government-raises-over-10-million-in-cryptocurrency-donations.html|title=Ukraine government raises over $10 million in cryptocurrency donations|website=[[CNBC]]|date=27 February 2022}}</ref> تر ۲۰۲۴ کال پورې، بوټان د هېواد د حاکمتي پانګونې له لارې د هېواد له بډایه هایدروالیک سرچینو څخه په استفادې سره د بیټ کوین په پراخه کچه مایننګ عملیات پرمخ وړي. دې کار بوټان ته اجازه ورکړه چې ۷۵۰ میلیونه ډالر په بیټ کوین کې وساتي، چې د دې کوچني هېواد د ناخالص کورني تولید (GDP) ۲۸٪ استازیتوب کوي. ایران د هغو مقرراتو اعلان وکړ چې له مخې به د ایران بیټ کوین ماینران اړ وي چې بیټ کوین د ایران مرکزي بانک باندې وپلوري، او مرکزي بانک به هغه د وارداتو لپاره وکاروي. د ۲۰۲۰ کال تر اکتوبر پورې، ایران له ۱۰۰۰ څخه زیات د بیټ کوین مایننګ جوازونه صادر کړي وو. د ایران حکومت په پیل کې د کریپټوکرنسۍ پر وړاندې دریځ درلود، خو وروسته یې هغه بدل کړ کله چې یې ولیدل چې ډیجیټل اسعار د بندیزونو د شاوخوا تېرېدو لپاره کارېدلی شي. د امریکا د بهرنیو شتمنیو د کنټرول دفتر (OFAC) د ۲۰۱۸ کال د اتلانتا سایبري برید په تړاو چې تاوان یې په بیټ کوین ورکړل شوی و دوه ایراني وګړي او د هغوی د بیټ کوین پته د ځانګړو ټاکل شویو اتباعو او بند شویو کسانو په لېست کې شامل کړل.'''<ref name="FPIran">{{cite web|date=24 January 2020|title=Iran Has a Bitcoin Strategy to Beat Trump|url=https://foreignpolicy.com/2020/01/24/iran-bitcoin-strategy-cryptocurrency-blockchain-sanctions/|access-date=10 November 2020|website=foreignpolicy.com}}</ref><ref name="ViceIran">{{cite web|date=3 November 2020|title=Iran Is Pivoting to Bitcoin|url=https://www.vice.com/en/article/iran-bitcoin-us-sanctions/|access-date=10 November 2020|website=vice.com}}</ref><ref name="aawsat202011">{{cite web|date=31 October 2020|title=Iran: New Crypto Law Requires Selling Bitcoin Directly to Central Bank to Fund Imports|url=https://english.aawsat.com/home/article/2596686/iran-new-crypto-law-requires-selling-bitcoin-directly-central-bank-fund-imports|access-date=1 November 2020|website=aawsat.com}}</ref>''' ځینې ایالتي واحدونه د مالیې تادیات په بیټ کوین کې مني، له هغې ډلې کولورادو (امریکا) او زوګ (سویس).<ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref> د بیټ کوین نه بدلېدونکی لیجر کله ناکله د ټاکنو پایلو د خوندي کولو لپاره کارول کېږي، لکه په ۲۰۲۴ کال کې په Screven County، جورجیا (امریکا) کې.<ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref> د ۲۰۲۴ کال د جولای په ۲۷، د هغه مهال ولسمشریزو ټاکنو نوماند ډونالډ ټرمپ د نیشویل، ټینیسي کې د کلني Bitcoin 2024  کنفرانس په ترڅ کې وینا وکړه—چې لومړی ځل و—او اعلان یې وکړ چې د ولسمشر په توګه به د "ملي ستراتیژیک بیټ کوین زېرمه" رامنځته کړي. د ۲۰۲۵ کال د جنورۍ په میاشت کې د ولسمشر په توګه هغه د دې امکان د ارزونې لپاره اجرائیوي فرمان صادر کړ.<ref name="Wile_20250123">{{cite news|first=Rob|last=Wile|url=https://www.nbcnews.com/business/markets/trump-bitcoin-digital-asset-stockpile-strategic-reserve-cryptocurrency-rcna188921|date=January 23, 2025|access-date=March 3, 2025|title=Trump orders administration to evaluate potential for 'national digital asset stockpile'|work=[[NBC News]]}}</ref><ref name="Bitcoin_20240727">{{Cite AV media|people=The Times and The Sunday Time|title=Donald Trump speaks at Bitcoin 2024 in Tennessee|access-date=2025-03-04|date=2024-07-27|url=https://www.youtube.com/watch?v=uRQZAOK24IQ}}</ref><ref name="eiu.com2">{{cite news|url=https://www.eiu.com/n/cryptocurrencys-growing-role-in-us-elections/|title=Cryptocurrency's growing role in US elections|date=9 October 2024|work=[[Economist Intelligence Unit]]}}</ref> تر ۲۰۲۳ کال پورې، د امریکا متحده ایالاتو ۲ میلیارد ډالر په بیټ کوین کې ضبط کړي وو، چې ډېری یې د عدلیې وزارت د لوړ پروفایل قضیو څخه راغلي وو، لکه د ۲۰۲۰ کال د نومبر ۵ د Silk Road ناقانونه بازار تړل، چې د Forbes له مخې امریکا یې د نړۍ له لویو بیټ کوین لرونکو څخه کړ.'''<ref name="Castillo_20230616">{{Cite web|last=Castillo|first=Michael del|title=U.S. Government Owns Way More Bitcoin Than Any Other Country–So Why Aren’t They Selling It?|work=Forbes|access-date=2025-03-04|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2023/06/16/us-government-owns-way-more-bitcoin-than-any-other-countryso-why-arent-they-selling-it/}}</ref><ref name="DOJ_20201105">{{Cite web|title=United States Files A Civil Action To Forfeit Cryptocurrency Valued At Over One Billion U.S. Dollars|work=United States Department of Justice Northern District of California|access-date=2025-03-04|date=2020-11-05|url=https://www.justice.gov/usao-ndca/pr/united-states-files-civil-action-forfeit-cryptocurrency-valued-over-one-billion-us}}</ref><ref name="BBC">{{Cite news|title=Bitcoin: $1bn seized from Silk Road account by US government|access-date=2025-03-04|date=2020-11-05|url=https://www.bbc.com/news/technology-54833130}}</ref>''' د ۲۰۲۵ کال د مارچ په ۲، ټرمپ په Truth Social کې د ډیجیټل شتمنیو نومونه اعلان کړل چې تمه لري په ستراتیژیک زېرمه کې شامل شي: بیټ کوین، اېتر، XRP، سولانا او کارډانو. د CNBC د مارچ ۲ مقالې له مخې، دا لومړی ځل و چې ټرمپ د "زېرمه" اصطلاح وکاروله، نه "ذخیره".<ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref name="Hunnicutt_20250303">{{Cite news|last=Hunnicutt|first=Trevor|title=Trump names cryptocurrencies in strategic reserve, sending prices up|work=Reuters|access-date=2025-03-04|date=2025-03-03|url=https://www.reuters.com/world/us/trump-says-cryptocurrency-strategic-reserve-includes-xrp-sol-ada-2025-03-02/}}</ref><ref name="Macheel_20250302">{{Cite web|last=Macheel|first=Tanaya|title=Trump announces strategic crypto reserve including bitcoin, Solana, XRP and more|work=CNBC|access-date=2025-03-04|date=2025-03-02|url=https://www.cnbc.com/2025/03/02/trump-announces-strategic-crypto-reserve-including-bitcoin-solana-xrp-and-more.html}}</ref> == بیټ کوین د سیاسي موضوع په توګه == په السلوادور کې، نایب بوکیله د ملي یووالي د ستر ائتلاف ګوند ولسمشریز نوماند و. له دې وروسته چې هغه د ولسمشر په توګه وټاکل شو، هېواد بیټ کوین د قانوني اسعارو په توګه ومنلو.<ref name=":1">{{Cite web|date=2019-02-04|title=El Salvador's President-elect to Face Governing Challenges|url=https://www.voanews.com/a/el-salvador-s-president-elect-to-face-governing-challenges/4772943.html|access-date=2023-08-02|website=VOA|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref> د ۲۰۲۴ کال د امریکا د ولسمشریزو ټاکنو دوه نوماندان، رابرت ایف. کینیډي جونیور (ډیموکرات) او رون ډیسانتیس (ریپبلیکن)، د بیټ کوین ملاتړ څرګند کړ. په پخوانیو ولسمشریزو ټاکنو کې، اندریو یانګ د ډیموکرات ګوند نوماند و چې په کلکه یې د بیټ کوین ملاتړ کاوه.<ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref> د څو هېوادونو مشرانو د بیټ کوین په اړه خپل دریځونه څرګند کړي دي. اولاف شولز (SPD)، جو بایډن (ډیموکرات) او ډونالډ ټرمپ (ریپبلیکن) د بیټ کوین مخالفت څرګند کړی و. ټرمپ وروسته خپل نظر بدل کړ او ژمنه یې وکړه چې په امریکا کې به د "ملي ستراتیژیک بیټ کوین زېرمه" رامنځته کړي. د ټرمپ د مرستیال ولسمشر نوماند، JD Vance، لومړی پېژندل شوی د بیټ کوین مالک دی چې د مرستیال ولسمشرۍ لپاره نوماند شوی.<ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref name="eiu.com3">{{cite news|url=https://www.eiu.com/n/cryptocurrencys-growing-role-in-us-elections/|title=Cryptocurrency's growing role in US elections|date=9 October 2024|work=[[Economist Intelligence Unit]]}}</ref> په امریکا کې، د ۲۰۱۴ کال راهیسې د فدرالي ټاکنو لپاره د سیاسي کمپاینونو لپاره د کریپټوکرنسۍ مرستې ته اجازه ورکوي. سربېره پر دې، څو ایالتونه په ښکاره توګه د ایالتي کچې ټاکنو لپاره داسې مرستو ته اجازه ورکوي یا یې منع کوي. د کولورادو د والي جیرډ پولیس (ډیموکرات) د ۲۰۲۲ کال د بیا ټاکنو کمپاین په رسمي ډول بیټ کوین او نورې کریپټوکرنسۍ منلې وې.<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.govtech.com/budget-finance/states-split-on-cryptocurrencys-place-in-political-races|title=States Split on Cryptocurrency's Place in Political Races|date=July 2022}}</ref> د ۲۰۲۴ کال د جیمیني د یوې سروې له مخې، له پنځمې برخې څخه زیات امریکایان کریپټوکرنسي لري، او ۷۳٪ یې پلان لري چې د ټاکنو پر مهال د نوماند د کریپټو په اړه دریځ په پام کې ونیسي. د ۲۰۲۴ کال د امریکا د ټاکنو په بهیر کې، د کریپټوکرنسۍ شرکتونو د سوپر PACs یا سیاسي عمل کمیټو ته د ټولو مستقیمو شرکتونو مرستو درېیمه برخه ورکړه؛ د کریپټوکرنسي صنعت له خوا ملاتړ شوو ۸۵٪ کانګریس نوماندان خپلې ټاکنې وګټلې، چې پکې هم ریپبلیکنان او هم ډیموکراتان شامل وو. ۲۵۳ پرو-کریپټو نوماندان د استازو جرګې ته وټاکل شول، په داسې حال کې چې ۱۱۵ انټي-کریپټو نوماندان وټاکل شول. په سنا کې، ۱۶ پرو-کریپټو نوماندان او ۱۲ انټي-کریپټو نوماندان وټاکل شول.<ref name="eiu.com4">{{cite news|url=https://www.eiu.com/n/cryptocurrencys-growing-role-in-us-elections/|title=Cryptocurrency's growing role in US elections|date=9 October 2024|work=[[Economist Intelligence Unit]]}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/06/technology/crypto-industry-spending-election.html|title=The Crypto Industry Spent over $130 Million on the Election. It Paid off|work=The New York Times|date=6 November 2024|last1=Yaffe-Bellany|first1=David}}</ref> == اړوند ایډیالوژۍ == ساتوشي ناکاموتو په هغه مقاله کې چې د بیټ کوین کوډ سره مل وه، ویلي و: «''د دودیزو اسعارو اصلي ستونزه هغه باور دی چې د کار کولو لپاره یې اړتیا ده. مرکزي بانک باندې باید باور وشي چې اسعار به نه بې‌ارزښته کوي، خو د فیات اسعارو تاریخ د دې باور له ماتیدو څخه ډک ده».<ref name="BitIdeo">{{cite news|last=Feuer|first=Alan|date=14 December 2013|title=The Bitcoin Ideology|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2013/12/15/sunday-review/the-bitcoin-ideology.html|url-status=live|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701222302/https://www.nytimes.com/2013/12/15/sunday-review/the-bitcoin-ideology.html|archive-date=1 July 2018}}</ref>'' === د اتریشي اقتصاد ریښې === د اروپایي مرکزي بانک له مخې، هغه غیرمتمرکز مالي سیستم چې بیټ کوین یې وړاندې کوي، په نظریاتي توګه د اتریشي اقتصاد د مکتب ریښې لري، په ځانګړي ډول د فریدریش فون هایک په کتاب: ''Denationalisation of Money The Argument Refined'' کې، چې هایک پکې د پیسو د تولید، وېش او مدیریت په برخه کې د بشپړ ازاد بازار ملاتړ کوي څو د مرکزي بانکونو انحصار پای ته ورسوي.<ref name="ECB">{{cite book |author=European Central Bank |url=http://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/virtualcurrencyschemes201210en.pdf |title=Virtual Currency Schemes |publisher=European Central Bank |year=2012 |isbn=978-92-899-0862-7 |location=Frankfurt am Main |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106053452/http://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/virtualcurrencyschemes201210en.pdf |archive-date=6 November 2012 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref> ژورنالیستان پاول ویګنا او مایکل کیسي په خپل ۲۰۱۵ کتاب ''The Age of Cryptocurrency''  کې د بیټ کوین د لیبرټارین لیدلوري تشریح کړې، چې د فلزپالنې (Metallism) اقتصادي فلسفې ته نږدې دی—هغه فلسفه چې پیسې د یوه توکي په توګه ګڼي. هغوی وړاندوینه وکړه چې پر بیټ کوین به تر ټولو لوی اغېز د دې کارونې څخه راشي چې د تادیاتو ګډوډوونکی سیستم شي، کوم چې هغوی یې له چارټالیزم (Chartalism) سره برابر ګڼي.<ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Lopez|first1=Oscar|last2=Livni|first2=Ephrat|date=7 September 2021|title=In Global First, El Salvador Adopts Bitcoin as Currency|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/07/world/americas/el-salvador-bitcoin.html|archive-date=28 December 2021|url-access=limited|access-date=30 September 2021}}{{cbignore}}</ref> === انارشیزم او لیبرټارینیزم === د نیویارک ټایمز له مخې، لیبرټارینان او انارشستان د بیټ کوین تر شا فلسفي مفکورې ته جذب شوي وو. د بیټ کوین لومړنی ملاتړی راجر ور وویل: «په ''پیل کې، نږدې هر څوک چې ښکېل شو، د فلسفي دلایلو له مخې یې دا کار وکړ. موږ بیټ کوین ته د یوې سترې مفکورې په توګه کتل، د یوې داسې لارې په توګه چې پیسې له دولت څخه جلا کړي."'' اکانامسټ بیټ کوین داسې تشریح کوي: «یو ''ټېکنو-انارشستي پروژه چې د نغدو پیسو انلاین بڼه رامنځته کړي، یوه لاره چې خلک پرته له دې چې له بد نیت لرونکو حکومتونو یا بانکونو څخه پرې مداخله وشي، راکړه ورکړه وکړي."<ref name="30082018Economist">{{Cite news|date=30 August 2018|title=Bitcoin and other cryptocurrencies are useless|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/leaders/2018/08/30/bitcoin-and-other-cryptocurrencies-are-useless|url-status=live|access-date=4 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904040905/https://www.economist.com/leaders/2018/08/30/bitcoin-and-other-cryptocurrencies-are-useless|archive-date=4 September 2018|quote=Lack of adoption and loads of volatility mean that cryptocurrencies satisfy none of those criteria.}}</ref>''<ref name="BitIdeo2">{{cite news|last=Feuer|first=Alan|date=14 December 2013|title=The Bitcoin Ideology|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2013/12/15/sunday-review/the-bitcoin-ideology.html|url-status=live|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701222302/https://www.nytimes.com/2013/12/15/sunday-review/the-bitcoin-ideology.html|archive-date=1 July 2018}}</ref> نایجل ډاډ په خپل کتاب ''The Social Life of Bitcoin'' کې استدلال کوي چې د بیټ کوین د ایډیالوژۍ جوهر دا دی چې پیسې له ټولنیز او حکومتي کنټرول څخه لرې کړي. ډاډ د یو یوټیوب ویډیو یادونه کوي چې پکې راجر ور، جېف برک، چارلي شریم، اندریاس انتونوپولوس، ګېون وود، ټریس مایر او نور د بیټ کوین ملاتړي د ''د بیټ کوین د خپلواکۍ اعلامیه'' لولي. دغه اعلامیه د کریپټو-انارشیزم پیغام لري په دې ټکو سره: «''بیټ کوین په خپل ذات کې سیستم ضد، دولت ضد او موسسه ضد دی. بیټ کوین حکومتونه کمزوري کوي او بنسټونه ګډوډوي ځکه چې بیټ کوین په بنسټیز ډول انسان‌ پال دی."<ref name="DoddLSE">{{cite web|last=Dodd|first=Nigel|date=2017|title=The social life of Bitcoin|url=http://eprints.lse.ac.uk/69229/1/Dodd_The%20social%20life%20of%20Bitcoin_author_2017%20LSERO.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701222330/http://eprints.lse.ac.uk/69229/1/Dodd_The%20social%20life%20of%20Bitcoin_author_2017%20LSERO.pdf|archive-date=1 July 2018|access-date=1 July 2018|website=LSE Research Online}}</ref>''<ref name="DoddLSE2">{{cite web|last=Dodd|first=Nigel|date=2017|title=The social life of Bitcoin|url=http://eprints.lse.ac.uk/69229/1/Dodd_The%20social%20life%20of%20Bitcoin_author_2017%20LSERO.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701222330/http://eprints.lse.ac.uk/69229/1/Dodd_The%20social%20life%20of%20Bitcoin_author_2017%20LSERO.pdf|archive-date=1 July 2018|access-date=1 July 2018|website=LSE Research Online}}</ref><ref name="DecInd">{{cite web|last=Tourianski|first=Julia|title=The Declaration Of Bitcoin's Independence|url=https://archive.org/details/DECLARATION_201508|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323085106/https://archive.org/details/DECLARATION_201508|archive-date=23 March 2019|access-date=1 July 2018|website=Archive.org|date=13 August 2014}}</ref> سټیو بانون، چې په بیټ کوین کې "ښه برخه" لري، هغه د * ګډوډوونکي پوپولیزم* په توګه ګڼي. هغه وایي: «دا ''واک له مرکزي چارواکو څخه بېرته اخلي. دا انقلابي دی."<ref name="NYTBannon">{{Cite news|last1=Peters|first1=Jeremy W.|last2=Popper|first2=Nathaniel|date=14 June 2018|title=Stephen Bannon Buys Into Bitcoin|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/06/14/technology/steve-bannon-bitcoin.html|url-status=live|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701015803/https://www.nytimes.com/2018/06/14/technology/steve-bannon-bitcoin.html|archive-date=1 July 2018}}</ref>'' == سرچينې == 56bhcb8gi8zwhufw3r9h8y8airi3rzc 3 87266 363656 2026-05-02T17:33:20Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363656 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=ملک خان افغان}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۳۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 9fpz6qhur1p9barrazsm8pt3pwi5lvd 3 87267 363672 2026-05-03T02:05:45Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363672 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Ohftlj1}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۲:۰۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 6yw99idnwqqrdi4wsc8g0kdgu3qqmr4 3 87268 363685 2026-05-03T04:44:34Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363685 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Douglasboavista}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۴:۴۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 62ees7lfao1zpz8r1k89i68ps0sei8t 4 87269 363692 2026-05-03T06:53:23Z شاه زمان پټان 26102 [[ويکيپېډيا:پښتو انگليسي نومژباړه]] ته وروگرځېده 363692 wikitext text/x-wiki #مخگرځ [[ويکيپېډيا:پښتو انگليسي نومژباړه]] p26uquqznkqgm5twl4r9evchkumk1tq 3 87270 363709 2026-05-03T09:39:16Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363709 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Aaaamiyiynxx}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۳۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) lef8yhp633vwp9pjidu9lzsf2z99xvr 3 87271 363711 2026-05-03T10:01:47Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363711 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Haji ßösy}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۰:۰۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) mnbyh47y1dxh9slm5y5r0yv95ffe2fe 3 87272 363714 2026-05-03T10:46:38Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363714 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Kaky03}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۰:۴۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) k42ev1qghcw7092y4u3ogd1b2ax44ch