ملا محمد عمر

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ملا محمد عمر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3631</id>
    <revision>
      <id>363728</id>
      <parentid>360561</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49788" sha1="44u0z8ls3rc6h2qty0xd789s2u6pq4y" xml:space="preserve">{{چارواکۍ 
| نوم         = ملا محمد عمر اخوند
| افتخاري سرليک  =اميرالمومنين&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;لوی ملا صاحب
| انځور         =MullaOmar.PNG
| ټول           =ملا محمد عمر اخوند
| څرګندونه       = ملا صاحب لنګوټه پر سر
| د زيږيدنې نيټه =١٩۵۹  
| زېږون ځای=[[چا همت کلی|چا همت]]، [[د خاکرېز ولسوالۍ|خاکریز ولسوالۍ]]، [[کندهار ولايت|کندهار ولایت]]، افغانستان
| د مړینې نېټه    = ۲۳ اپریل ۲۰۱۳ میلادی (په ۵۳ کلنۍ کې)
| وفات ځای   = زابل
|د مړینې لامل= 
*الهي امر (د طالبانو په وینا)''{{refn|group=مشکوک|
&lt;ref&gt;د ملا عمر د مړینې کره نېټه یاده شوې او لامل یې هم الهي امر بلل شوی دی.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-48047886| title= بي بي سي پښتو| author=طالبانو شپږ کاله وروسته د ملا عمر د 'مرګ نېټه' تایید کړه
|publisher= | via=}}&lt;/ref&gt;
}}
*د کراچۍ بند (خبرونه)''{{refn|group=مشکوک|
&lt;ref&gt;د ملا عمر د مړینې لومړنی خبر په دې ډېر خبر جوړوونکی و، چې ویل کېدل د پاکستان د کراچۍ په یوه بند کې مړ شوی دی.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-48047886| title= بي بي سي پښتو| author=طالبانو شپږ کاله وروسته د ملا عمر د 'مرګ نېټه' تایید کړه
|publisher= | via=}}&lt;/ref&gt;
}}
|تابعیت=[[افغانستان]]
|ګوند=[[طالبان]]
|اولاد=[[ملا محمد يعقوب]] او نور
|هديره= د عمرزو کلۍ، سوري ولسوالۍ، زابل ولایت
|کار=ديني شخصيت
| دنده=[[دوتنه:Flag of the Taliban.svg|30px]] [[د افغانستان امیر المؤمنین]]
| مخکينی=بنسټ اېښودونکی
|ځایناستی=پای
| د دندې پیل=۱۹۹۶
| د دندې پای =۲۰۰۱
|لومړی وزیر= [[محمد رباني]]
|لومړی مرستيال=[[عبدالکبير|ملا کبير]]
| دنده١ =[[دوتنه:Flag of the Taliban.svg|30px]] [[د طالبانو اميرالمؤمنين]]
| د دندې پیل١ =۱۹۹۶
| د دندې پای١=٢٩ جون ٢٠١۵
|مخکينی١=بنسټ اېښودونکی
|ځایناستی١=[[ملا اختر محمد منصور]]
| دنده٢ =[[دوتنه:Flag of the Taliban.svg|30px]] د افغانستان هيواد مشر
| د دندې پیل٢ =۱۹۹۶
| د دندې پای٢ =۲۰۰۱
|مخکينی٢=[[برهان الدين رباني]]
|ځایناستی٢=
*[[حامد کرزی]] {{refn|group=د امريکا يرغل|[[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱-۲۰۱۴)|د امریکا يرغل]]}}
| تعليم     =
*د شهرکهنه سیمې ابتدایه دیني مدرسه
|پلرنی ټاټوبی=[[کندهار]]
|نامتو زده کونکي=
|مقام=اميرالمؤمنين
|جګړې=
*[[د افغانستان جگړه (۱۹۷۹-۱۹۸۹)| په افغانستان کې د شوروی جګړه]]
*[[د افغانستان کورنۍ جګړه]]
*[[د ارغنداب جګړه (۲۰۰۸)]] (ګډون نامعلوم)
|کاروونکې ژبه =[[پښتو]]
| جايزې       = 
| ويبپاڼه       =
|لاسليک      =
| طبی کیفیت =په يوه سترګه ﺯخمي
}}
'''ملا محمد عمر مجاهد''' چې د '''ملا محمد عمر''' او '''لوی ملا صاحب''' په نامه هم يادېږي، د [[طالبان|طالبانو]] د غورځنګ مشر او بنسټګر وو چي د ١٩٩۶ څخه تر ٢٠٠١ کال پورې يې پر افغانستان [[دفاکتو]] حکومت وکړ. هغه په کال ١٩۵۹ کي د کندهار  د [[د خاکرېز ولسوالۍ|خاکریز ولسوالۍ]] په [[چا همت کلی|چا همت]] سيمه کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. د لوی ملا صاحب پلويانو او یوشمېر علماؤ هغه ته د [[اميرالمومنين]] او  [[افغان مجاهدین|مجاهد]] خطاب ورکړ. دا خطاب ملا محمد عمر ته د سیمې په کچه د ديني مدرسو د علماؤ لخوا د يوې جرګې په لړ کې په [[خرقه شريفه]] کي ورکړل سو؛ په دې علماؤ کي د افغانستان تر څنګ د پښتونخوا ډېر سيمه‌ييز او مذهبي وګړي شامل وه.&lt;ref&gt;
{{cite web 
| url=
https://www.nunn.asia/203417/ملامحمد-عمر-مجاهد-څوک-و؟
| title= ملامحمد عمر مجاهد څوک و؟
| author= نن ټکی اسیا
| date= مې ۱۶، ۲۰۲۲
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{cite web 
| url=
https://www.bbc.com/pashto/afghanistan/2015/07/150729_aa-mullah-omar-biography
| title= ملا عمر - پټ ژوند له طالب مشرۍ تر مرګه
| author= بي‌بي‌سي پښتو
| date= ۲۹ جولای ۲۰۱۵
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{cite web 
| url=
https://rta.af/article3414/
| title= د اسلامي امارت د بنسټګر امیر المؤمنین مرحوم ملا محمد عمر مجاهد ژوند لیک!
| author= آر‌ټي‌اې پښتو
| date= ۲۳ اپريل ۲۰۲۴
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{cite web 
| url=
https://www.khaama.com/pashto/archives/19338
| title= طالبانو پخوانی مشر ملا محمد عمر، په زابل کې د امریکایانو یوې اډې ته څېرمه اوسیده
| author= خامه پښتو
| date= ۱۱ مارچ ۲۰۱۹
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{cite web 
| url=
https://www.alemarah.af/provinces/ملامحمد-عمر-مجاهدهغه-نوښتګر-مشر-چې-اسل/
| title= ملامحمد عمر مجاهد:هغه نوښتګر مشر چې اسلامي سياست يې له فکره عمل ته را واېست!
| author= الاماره پښتو
| date= ۳۱ اګست ۲۰۱۹
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=نن ټکی اسیا|date=[[٣٠ نومبر ٢٠١۴]]|url=https://www.nunn.asia/30711/﻿که-ملا-محمد-عمر-مجاهد-ووژل-شي-؟/|accessdate=٣٠ نومبر ٢٠١۴|title=د ملامحمد عمر (مجاهد) ذاتي طبیعت او سلیقه}}&lt;/ref&gt;

ملا محمد عمر مجاهد د ٢٠٠١ زېږيز کال څخه راپدېخوا، کله چې امريکايانو پر افغانستان يرغل وکړ، ده په يوه (نامعلومه) ځای کې ژوند اختیار کړ، ملا محمد عمر مجاهد د هغه مهمو کسانو څخه وو چې امريکا يې د نيولو په لټون بوخته وه او غوښتل یې چې دی او د القاعدې ډلې مشران او نور غړي ونيسي. د امريکا حکومت ملا محمد عمر په ٢٠٠١ کال کې د [[نيويارک]] په سوداګريزو مرکزونو باندې په بريدونو کې د لاس‌لرلو او د اسامه بن لادن او د القاعدې ډلې د غړو د نه سپارلو په تور تورن کړی وو.

== مخینه ==
ملا محمد عمر (مجاهد) د [[مولوي غلام نبي هوتک]] زوي، د [[مولوي محمد رسول]] لمسی او د [[مولوي باز محمد]] کړوسی، په کال ۱۳۳۹ هجري لمریز کې چې د ۱۹۶۰ زېږديز کال سره سمون خوري د افغانستان د [[کندهار ولايت|کندهار ولایت]] د [[د خاکرېز ولسوالۍ|خاکریز ولسوالۍ]] د [[چا همت کلی|چا همت]] کلي په یوه مذهبي او غريبه کورنۍ کې زیږیدلی وو. د ملا محمد عمر مجاهد پلار مولوي غلام نبي هم په همدې خاکریز ولسوالۍ کې دنيا ته راغلی وو او د همدې سیمې په مختلفو دیني درسونو او دائرو کې يې خپلې دیني زدکړې ترلاسه کړي وې، چې بیا په یاده سیمه کې د تدریس او اسلامي دعوت په چارو کې د زیار او مصروفیت د امله د خلکو په منځ کې د یو ښه علمي او ټولنیز شخصیت په توګه وځلېد{{سرچینه}}. د ملامحمد عمر د زوکړې دوه کاله وروسته د هغه پلار د کندهار د خاکریز ولسوالۍ څخه ددې ولایت د ډنډ ولسوالۍ د نودې کلي ته تللی وو او هلته د خپل ژوند ترپایه د سیمې د خلکو د دیني ښونې او روزنې په چارو بوخت ؤ، نوموړی په۱۳۴۴هجري لمریز کال کې چې له ۱۹۶۵ زېږديز کال سره سمون خوري؛ په همدې سیمې کې وفات او د کندهار ښار د طالبانو په پخوانۍ مشهوره هدیره کې خاورو ته وسپارل سو. ملامحمد عمر د خپل پلار د وفات وروسته د پنځه کلنۍ په عمر د خپلې کورنۍ سره د کندهار د ډنډ ولسوالۍ څخه د اروزگان ولایت د هراود ولسوالۍ ته ولیږدیده او هلته یې د خپلو آکا ګانو هر یو؛ مولوي محمد انور او مولوي محمد جمعه تر سرپرستي لاندې د ژوند لومړنۍ مرحله پیل سوه.

که څه هم چې ملا محمد عمر په افغانستان کې د ٣۵ ميليونو وگړو ولسمشر و خو نړېوالو ته د هېښتابه خبره دا وه چې د يوه هېواد د هېوادمشرۍ سره سره د ده په هکله ډېر لږ مالومات يې خلکو سره سته. د هغه د خولې چې وېلي يې ؤ، هغه هېڅ وخت هم په خپل هېواد کې په الوتکه کې سفر نه وو کړی، او هېڅکله د افغانستان څخه دباندې هم نه وو تللی. خو يو څو ځلې يې د ډيورنډ پولې ته نژدې قبايلي سيمو ته سفرونه کړي دي خو په پښو او موټر کې. باندنيان وايي چې د ملا عمر د همدې ډول ژوند تېرولو څخه ښکاري چې يو ساده، دینداره او د نړۍ بې خبره [[افغان]] وو. ملا عمر داسې يو سړی وو چې ډېرې لږې مرکې يې کړي، ډېر لږ ځله يې د غير مسلمانانو سره کتلي، او د هغه خورا لږ داسې انځورونه خپاره سوي دي چې خلک پرې خبر دي چې همدا ملا محمد عمر وو. ډيپلوماتان د ملا عمر څرگندونه پدې ډول کوي؛ ملا محمد عمر يو ډېر حياناکه او شرمندوکه سړی وو، د بهرنيانو سره ډېرې خبرې نه کوي.
د هغه د واکمنۍ پر مهال د هېواد څخه دباندې نورې نړۍ سره ټول امرونه او کارونه د هغه وخت د بهرنیو چارو وزير، مولوي [[وکيل احمد متوکل]] پرمخ بېول.

== زده کړې ==
ملا محمد عمرمجاهد په اته کلنۍ کې د دیني علومو د ترلاسه کولو لپاره د [[اروزګان ولایت|روزګان ولایت]] د دهراود ولسوالۍ د شهرکهنه سیمې ابتدایې دینې مدرسې کي شامل سو. ددغې مدرسې سرپرستي هم د ملامحمد عمر د اکا مولوي محمد جمعه لخوا ترسره کیده او ملامحمد عمر هم لومړنۍ دیني زدکړې د نوموړي څخه پیل کړې .د ملا محمد عمر دواړو اکاګانو په تیره مولوي محمد انور د نوموړي په دیني روزنې او پالنې کې ځانګړی رول درلود .ملا محمد عمر د خپل شرعي تعلیم لومړنۍ او متوسطې دورې په همدغې مدرسې کې په بريالۍ توګه پای ته ورسولې او اتلس ۱۸ کلنۍ ته د رسیدو سره یې په افغانستان کې د مروجه لوړو شرعي زدکړو په تحصیل پیل وکړ، خو د شرعي لوړو زدکړو د تحصیل بهیر یې په کال ۱۹۷۸ م کال کي په افغانستان کې د کمونستانو د واک ته رسیدلو دلاسه نیمګړې پاته سوې.

== شخصي ژوند او کورنۍ ==
د هډ پښتون په پښتنو کې د هوتک د لویې قبیلې سره تړاؤ لري او په هوتکو کې په تومزي ټبر پورې اړه لري . د هغه خلکو د خولې چې ملا محمد عمر یې لیدلی دی، وايي : هغه لويه جوسه او دنگه ونه لري (ځينې وايي چې ١.٩٨ متره يا ٦'٦&quot; فوټه يې ونه ده). کورنۍ يې يوه بزگريزه او ديني مخینه لري. د ملا محمد عمر ټوله کورنۍ د مسلکې اړخه دیني علماء تېرسوي او د دیني علومو مدرسین هم دي. د دا ډول ديني او دودیزې کورنۍ په منځ کې د ملا محمد عمر پیدایښت او بیا د خپلو علمي او فکري پالونکو ترمستقیمې پالنې لاندې د هغه روزنه په جهادي او فکري لحاظ نوموړي ته د دې وړتيا وروبښله چې د افغانې ټولنې د نورو افرادو په منځ کې د یو مجاهداو سياسي شخصیت په توگه راڅرگند شي.

ملا محمد عمر مجاهد د ځینو په وینا افغانستان د حتمي تجزیې له شره چې د شمالي ټلوالې پدرامي پرچميانو ورته پلانونه لرل وژغوری. د ملا محمد عمر کورنۍ، وروڼه او ترونه يې ټول پخواني مجاهدین تېر سوي دي، او تر اوسه پوري یې د خپلې کورنۍ څلورتنه شهیدان هم ورکړي دي . ښاغلی عمر د کندهار ښار ته نژدې د سنگېسار د کلي په خټين کور کې لوی سوی دی . په افغانستان باندې د امریکایې یرغل په لومړۍ ورځ ۱۵/۶/۱۳۷۹ـ ۷/۱۰/۲۰۰۱ د ملا محمد عمر تره ملامحمدحنيف لومړنی شخص ؤ چې د امریکایي یرغلگرو په هوایي برید کې په شهادت ورسید. ملا محمد عمر په ماشومتوب کې د پلار د سيوري څخه محروم پاتې سوی ؤ او په ډېر لږ عمر کې د خپلې کورنۍ مسؤليت ورپه غاړه سوی، خو ترونو یې بیا روزنه په ترسره کړې.

== د روسانو په مقابل جهاد ==
[[دوتنه:ملا محمد عمر موټر چلول.jpg|thumb|ملا محمد عمر د موټر څخه د راکښته کېدو په حال کې، د جھاد شپې او ورځي.]] 
ملا محمد عمر مجاهد د خپل ژوند دریمې لسیزې ته لا نه ؤ رسېدلای چې په افغانستان کې کمونستانو د پوځي کودتا د لارې واک ترلاسه کړ. دا هغه وخت ؤ چې نور نو د ملامحمد عمر په څير د هیواد ټولو زده‌کوونکو ته د خپلو دیني زده کړو استمرار ناشونی ښکاریده، ځکه د کمونستانو لومړنۍ مقابله د ټول هیواد په کچه د علماؤ، طالبانو، محصلینو او مسلمانو منورینو سره وه. هماغه ؤ چې ملا محمد عمر هم اړینه وبلله چې خپلې لوړې دیني زده کړې نیمگړې پریږدي او د خپل شرعي مسؤلیت د ترسره کولو لپاره د مدرسې څخه د جهادي مورچل په لورې مخه کړي. نوموړي خپل جهادي بهیر د روزگان ولایت د دهراود په ولسوالۍ کې د [[حرکت انقلاب اسلامي]] په تنظیم کې پیل کړ. په دغې ولسوالۍ کې د څه مودې وروسته نوموړی د [[روزگان ولايت|روزگان ولایت]] په کچه د یوه مخور جهادي شخصیت په توگه مطرح او د دغه ولایت په بیلا بیلو برخو کې يې د کمونیستانو په وړاندې په متعددو پوځي عملیاتوکې فعال رول ترسره کړ. 

ملا محمد عمر ددغه جهادي شهرت او په جهادي عملیاتو کې د مثبت رول له کبله په مجاهدینوکي ځای پیدا کړ او ومنل سو چې کله په هغه وخت کې د دهراود په ولسوالۍ د مختلفو سیمو د مجاهدینو د لورې پراخ بریدونه ترسره کیدل نو ملا محمد عمر په همدې عملیاتو کې د ټولو مجاهدینو په خوښه د مختلفو جبهاتو د مجاهدینو مشر او بریدمل بولندوی وټاکل سو. نوموړی په لومړي ځل زخمي هم سو ،نوموړي تر دریو کالو زیات وخت د خپلې سیمې دمجاهدینو سره د یرغلگرو روسانو سره په ډیرو مخامخ جگړو کې گډون درلود. وروسته په کال ۱۳۶۲ ه.لمريز چې د ۱۹۸۳ زېږدي سره سمون لري له خپلوجهادي ملگرو سره د جهادي فعالیتونو د انسجام په لړ کې د کندهار ولایت میوندولسوالۍ ته لاړ او هلته یې د حرکت انقلاب اسلامي د تنظیم د مشهور جهادي قومندان [[فیض الله اخند زاده]] په جبهه کې د روسي یرغلگرو او کمونسټانو په بډواله وسله وال جهاد ته دوام ورکړ. په کندهار ولایت کې هم په بي شمیره جهادي عملیاتو کې د نوموړي د فعاله رول او په پوځي تکتیکونو کې د ښې وړتیا اوشهرت د کبله د سیمه ییزو جهادي قومندانانوپه کچه د وخت د جهادي تنظیمونو د پام وړ وگرځید. د [[محمد نبي محمدي|مولوي محمد نبي محمدي]] په مشرۍ د حرکت انقلاب اسلامي د تنظیم لخوا د مستقلې جهادي جبهې مسؤلیت ورته وروسپارل سو.
=== د میوند ، ژړۍ ، پنجوايي پر سیمو جگړې ===
له کال ۱۳۶۲هـ ش ـ ۱۹۸۳ م تر۱۳۷۰- ۱۹۹۱ پورې ملامحمد عمر (مجاهد) د کندهار ولایت د میوند، ژړۍ، پنجوایې او ډنډ ولسوالیو په مربوطاتو کې چې د شوروي قواوو په ضد د جهاد مهم مرکزونه ول او نږدې هره ورځ به یې مجاهدین له دښمن سره په جگړه بوخت ول،  همدارنگه د زابل په ولایت کې د شهرصفا او مرکز قلات مربوطو سیمو کې د کابل ــ کندهار په لویه لاره د روسي یرغلگرو په خلاف ډیر بريالي عملیات ترسره کول چې په ټولوهغو کې  په مستیقمه توگه ملا محمد عمر ګډونوال وو. 

د ملامحمد عمر تر ټولو خوښه کړای سوې وسله د روسي جنگي شوبلو(ټانگونو) په ضد استعمالیدونکې اغېزناکه « R.P.G.7» توغندی وه چې د مجاهدینو په مینځ کې به راکټ بلل کیده. 

د یادوني وړ ده چې کندهار په ځانگړي ډول د [[د میوند ولسوالۍ|میوند]]، [[ژړۍ ولسوالۍ|ژړۍ]] او [[پنجوايي ولسوالۍ|پنجوایي]] سیمي د کمونیزم خلاف جهاد کې هغه سیمي وې چې د روسانو د ماتې او تېښتې محوري نقطي بلل کېدې په دې سیمه کې د کندهار هرات په لویه لاره د کمونستانو دومره زیات ټانگونه او نوروسایط تخریب سوي وه چې د سړک پر یوه او بله غاړه دښمن د هغو سوځول سویو ټانگونو او پوځي وسائطو دیوالو نه وهلي وه څو د مجاهدینو له بریدونو څخه ځانونه پرې وساتي.

ملا محمد عمر څلور ځله په جگړه کې زخمي سوی چې په همدغو پايلو کې يې په يوې پېښه کې د يوې چاودنې له کبله خپله ښۍ سترگه هم له لاسه ورکړې ده. د محمد عمر مجاهد شهرت د روس په خلاف جگړه کې ډېر زيات و چې د ځينو جگړو پر مهال یې د پېښو يادونه بهرنیانو هم کړې، د ځینو بېلگې یې چې د جگړې پر مهال نورو مجاهدینو يادې کړي دي دلته يادې سی :&lt;br&gt;
'''١.''' د بدوانو پوسته : &lt;br&gt;
د کندهار په ولایت کې د دښمن یوه خورا محکمه پوسته وه چې د بدوانو پوسته یې ورته وئیله د دې پوستې سره دښمن په خورا حساس او حاکم ځای کې ټانگ درولی ؤ چې له انداخت کولو یې مجاهدین ډیر په تکلیف ول. ډیرو مجاهدینو څو ځله کوښښ ورباندې وکړ چي دا ټانگ وولي او مجاهدین یې له شره خلاص کړي خو له بیا بیا هڅو سره سره یې کوم مجاهد په ویشتلو بر یالی نسو بالاخره د سیمې مجاهدینو له [[سنگ حصار]] څخه د مرستې لپاره ملا محمدعمرمجاهد راوغوښت او همدا ټانگ چې د بدوانو د پوستې په ټانگ یې شهرت موندلی ؤ ملامحمد عمر مجاهد د خپل [[آر پي جي-۷|آر پي جي راکټ]] په مرسته په نښه او له منځه یووړ چې دا په هغه وخت کې مجاهدینو ته خورا ستره لاسته راوړنه وه .&lt;br&gt;
'''۲.''' د محله جات په سیمه:&lt;br&gt;
له روسانو سره د جهاد په دوران کي د کندهار د محله جات په سیمه کې په یوې مخا مخې جگړې کې چې د کندهار یو بل [[مجاهد ملاعبیدالله اخند]] چې وروسته یې د [[د طالبانو اسلامي غورځنگ|اسلامي امارت]] د دفاع وزیر او د امریکا تر یرغل وروسته د ملا محمد عمر مجاهد د نائب په توگه دنده ترسره کوله هم ورسره ملگری و. دلته ملا محمد عمر مجاهد د مخکي په څېر خونړي جګړې وکړې.&lt;br&gt;
'''۳.''' کندهار ـ هرات لويه لار :&lt;br&gt;
د روس ضد ولسي جهاد په مهال د کندهار-هرات په لویه لاره د ژړۍ ولسوالۍ د سنگ حصار په سیمه کې د روسانو ټانگونه تیریدل ملا محمد عمرمجاهد سره ملا برادر اخند (چې بیا د اسلامي امارت نا ئب سو) هم ورسره و، د روسانو په ځواک يې د برید لپاره یوازې د راکټ څلور گولۍ (مرمۍ) ورسره وې دوی له همغو څلورو گولیو سره د دښمن په کتار جنگ شروع کړ چې په ترڅ کې یې په همدې څلورو مرمیو د دښمن څلور ټانگونه وویشتل او ویجاړ یې کړل .&lt;br&gt;
'''۴.''' د ملا عمر د نږدې ملکاري ملا برادر اخند له خولې :&lt;br&gt;
ملا برادر اخند چې له ملامحمد عمر مجاهد سره په جهادي دوره کې نږدې پاتې سوی و وئيل چي محمد عمر بېخي زیات روسي ټانگان ویشتلي وه.

=== د روسانو له وتلو وروسته ===
په کال ۱۳۷۱هـ ل، ۱۹۹۲ز کې د نجیب د واکمنۍ له سقوط او په هیواد کې دتنظیمي جگړو له پیلیدو سره سم ملا محمد عمر مجاهد جگړه ناروا وبلله او د ډېر شمېر نورو ولسي مجاهدینو په څیر وسله له اوږې کوزه او په خپله جهادي سیمه کندهار ولایت، د میوند ولسوالۍ د سنگ حصار د [[گیشاڼو]] کلي د [[حاجي ابراهیم مسجد|حاجي ابراهیم د مسجد]] ترڅنگ یې یوه دیني مدرسه جوړه او په همدې مدرسه کې میشت سو. له ۱۴ ستونزمنو جهادي کلونو وروسته یې د خپلو څو تنو جهادي ملگرو په ملتیا د خپلو نیمگړیو شرعي زدکړو په پوره کولو بیا پیل وکړ. دا هغه مهال ؤ چې د پلازمېني کابل په شمول ټول هیواد تنظیمي بې هدفه جگړو په سراخیستی ؤ، د ځینو څارگريزو تنظیمي جگړه مارانو د شخصي غرضونو او هوسونو د ترلاسه کولو له امله د مقدس جهاد سپیڅلي آرمانونه نیمگړي او د افغان مسلمان ولس د یو نیم میلیون شهیدانو پاکې هیلې همداسې تر پښو لاندې وې.

== د مجاهدینو په وړاندي جګړه ==
د کمونیستي رژیم له سقوط وروسته د دې په ځای چې یو اسلامي نظام تاسیس سي، د هیواد په ګوټ ګوټ د مجاهدینو مشران او ملاتړي د ټوپکسالارانو په توګه راڅرګند او د افغانستان امنیت یې له ګواښ سره مخ کړ. ملا محمد عمر چي دا وخت په کندهار کي اوسېدی، د څو طالبانو په ملاتړ یې د ټوپکسالارانو په وړاندي پاڅون او جګړه پیل کړه، او د ۱۹۹۴ کال په اوږدو کي یې کندهار او شاوخوا سیمي ونیولي. ملا محمد عمر لومړی کندهار ولایت او ورپسې د افغانستان زیاتي سیمي یو په بل پسې له ټوپکیانو څخه تصفیه کړې، او د ۱۴۱۶ ه س کال د ذوالقعدې میاشتې په ۱۵ مه نیټه، بېله چي عمومي ټاکني ترسره کړي د افغانستان او پښتونخواه د یوشمېر ملایانو څخه یې چي شمیر یې شاوخوا ۱۵۰۰ تنه کېدی، په کندهار کې یي د یوې غونډې په ترڅ کي د امیرالمؤمنین لقب ترلاسه کړ. دا پداسي حال کي چي طالبانو تر دې مخکي اداعاء کول چي ګواکي یوازي د فساد د لمنځه وړلو لپاره جنګیږي، او واک به جلاطنه پاچا ظاهرشاه ته سپاري. د ۱۳۷۵ هـ ش کال د میزان میاشتې په شپږمه نیټه د افغانستان پلازمینه کابل هم د طالبانو د امارت تر واک لاندي راغی، او ورپسې د افغانستان د ټولو مرکزي او شمالي سیمو په ګډون د هیواد پر ۹۵ فیصده خاوره ددوی حاکمیت ټینگ سو .

د ملامحمد عمر مجاهد په مشرۍ د افغانستان اسلامي امارت په نوم یو نظام رامنځ ته سو، چي ددوی په وینا اساس یې شریعت وو. دغه حکومت تر ۲۰۰۱ کال پوري د بدخشان ولایت څخه ماسېوا د افغانستان ټوله ځمکه په واک کي واخیستل، او د مخکنیو مجاهدینو ټغر یې ورټول کړ. نړیوال هیوادونه چي د طالبانو د چټک پرمختګ څخه لومړی بې پروا وه، وروسته یې ددې ډلي له لوري د ترهګرو سازمانونو څخه د ملاتړ او افراطيت له امله پر دوی بندیزونه ولګول. په دې ډله کي یوازیني هیوادونه چي ددوی حکومت یې په رسمیت وپېژندی، عبارت له پاکستان، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو څخه وه. پاکستان د رسمیت ترڅنګ د طالبانو استخباراتي او مالي ملاتړ هم کاوه، او ځیني ترهګري پاکستانۍ ډلي یې ددوی په لیکو کي دننه کړې، چي یوه له هغوی څخه د پنجاب لښکرطیبه وه، چي د مزارشریف ښار د نیولو پر مهال یې هلته د ایراني سفارت کارکوونکي ووژل. 

په ۲۰۰۱ کال کي د سپټمبر د ۱۱ تر پیښي وروسته چي د متحده ایالاتو په وینا د اسامه بن لادن او القاعده له لوري ترسره سوه، نړیوالو ځواکونو د طالبانو پر حکومت باندي وروسته تر هغه یرغل وکړ، کله چي ملا محمد عمر د اسامه له ورسپارلو څخه نټه وکړه، او په دې توګه په افغانستان کي د ملا محمد عمر واک وپرځېدی.
== د طالبانو د غورځنگ جوړول ==
کله چې روسي پوځيان په ١٩٨٩ زېږيز کال کې د افغانستان د له خاورې لاس په سر سول او په [[کابل]] کې د کمونيستي دولت د ړنگېدو وروسته، هېواد د بېلابېلو جهادي قوماندانانو په لاس کې پرېواته، دا د افغانستان د کورنۍ جگړو پېر و چې هر مجاهد به د سيمو د ترلاندې کولو او خپل واک پلي کولو په هڅه کې گڼ شمېر بې گناه وگړي ووژل. پدې وخت کې ملا عمر يو د هغو کسانو څخه وه چې ددې گډوډۍ د حل لپاره يې د طالبانو مشري پخپله غاړه واخيستله او ددغه نوي تحريک پيل يې وکړ. د هغه ټول پلويان د مدرسو [[طالبان]] وه چې د روسانو د يرغل وروسته پاکستان ته مهاجر سوي وه او هلته په کمپونو کې اوسېدل. په پيل کې سيمه ايزو خلکو د طالبانو پلوي کوله، دا ځکه چې دوی تر ډېره حده په دولت کې د درغلۍ، غلا او لوټمارۍ مخه نيولې وه. دوی ډېر ژر د افغانستان سويلي سيمې د خپل واک تر ولکې لاندې راوستې او گڼ شمېر جهادي قومندانان هم د دوی سره يوځای سول.&lt;br /&gt;د راپورونو له مخې &lt;ref&gt;{{cite news|publisher=Reuters|date=[[2001-09-20]]|url=http://tvnz.co.nz/view/news_story_skin/57491|accessdate=2006-07-02|title=The mysterious Mullah behind the Taliban}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;، د ١٩٩٤ کال په پېل کې، ملا محمد عمر د ٣٠ کسانو په مرسته چې يواځې ١٦ يې په ټوپکونو سمبال وه، د ټوپکسالارانو په وړاندي جګړه پیل کړه. په هماغه کال کې د دوی تحريک نور هم په چټکۍ سره روان وه او د کال تر پايه يې ډېر نوم پېدا کړ. دوی ډېر ژر د اسلامي مدرسو نه سرتېري برتي کړل. د ١٩٩٤ زېږيز کال تر نومبر مياشتې پورې ملا عمر دومره سرتېري درلودل چې اوس يې د ټول کندهار واک په لاس کې نيولی وه، او دا هغه مهال وه چې د طالبانو غورځنگ رامېنځ ته سو.

== د طالبانو لارښود ==
په [[١٩٩٦]] زېږيز کال کې کله چې ملا محمد عمر د خرقې زيارت نه دباندې د [[حضرت محمد (ص)]] خرقه چې په صندوق کې کولپ سوې وه راووېستله او د کندهار خلکو ته يې وښودله نو د ملا محمد عمر پلويانو نوموړي ته د اميرالمومنين لقب ورکړ، (أمير المؤمنين, &quot;د ايمان لرونکو امير يا قومندان.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=860 Messages by Al-Qaeda Operatives in Afghanistan to the Peoples of the West] &quot;... alongside the Emir of the Believers...&quot; September 2005&lt;/ref&gt;)
، د خلکو ترمېنځ داسې وييل کېده چې هر هغه څوک چې خرقه د خپل صندوق نه راوباسي نو هغه به د مسلمانانو لوی لارښود يا &quot;اميرالمومنين&quot; وي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2001/12/19/MN37470.DTL|title=&quot;Kandahar residents feel betrayed&quot;|last=Healy|first=Patrick|publisher=Boston Globe|date=[[2001-12-19]]|accessdate=2006-07-02|archive-date=2007-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070810084554/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2001/12/19/MN37470.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  چې تر همدغې پېښې وروسته ډېر ژر په ١٩٩٦ زېږيز کال کې [[کابل]] د ملا محمد عمر د پوځونو له خوا ونيول سو.

کله چې د افغانستان ډېرۍ سيمې او ولايتونه د طالبانو د واک ترلاندې راغلل نو په افغانستان کې ځينې نوي دولتي ادارې جوړې سوې چې پخوا په حکومت کې نوې. طالبانو په افغانستان کې د امر بل معروف او نهي عن المنکر په نوم يو وزارت جوړ کړ چې ددې وزارت دنده دا وه چې د عامو وگړو ورځيني چارچلند وڅاري چې آيا دوی شرعي احکام پلي کوي او که نه. په همدې توگه طالبانو د ١٩٩٧ زېږيز کال د [[اکتوبر]] په مياشت کې د افغانستان رسمي نوم هم بدل کړ او د افغانستان اسلامي امارات په نوم يې ونوماوه. که څه هم چې کابل د پېړيو راپدېخوا د افغانستان [[پلازمېنه]] ده، خو ملا عمر د خپلې واکمنۍ پر مهال د خپل پلارني ټاټوبي نه کابل ته و نه کوچېده. وييل کېږي چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال ايله دوه ځله ملا محمد عمر د کابل نه ليدنه کړې. هغه کندهار کې اوسېدنه غوره گڼله او د واک له لاسه ورکولو پورې همالته په کې اوسېده.

د ملا محمد عمر د حکومت په کلونو کې طالبانو يو ډېر سخت دريزه [[قانون]] پلي کاوه. د طالبانو د واکمنيو په کلونو کې ښځو دباندې د کار حق نه درلود. يواځينی ځای چېرته چې ښځو کار کولای سو هغه د روغتيا څانگه وه چېرته چې ښځينه ډاکټرانو او رنځورپالانو د نورو ښځينه ناروغانو درملنه او پالنه کوله. د طالبانو د واکمنۍ پر مهال ښځينه ښوونځي نه وه او همدا هم يو سبب دی چې د افغانستان ښځينه برخه بې زده کړو او نالوستي پاتې سوه. د ښځو د ستر په هکله ډېر سخت دريزۍ نه کار اخيستل کېده او د افغاني دود دستور له مخې يواځې څادر د طالبانو د غوښتنو بسنه نه کوله. دوی پر ښځو باندې د بورقو او چادريو اغوستل هرومرو گڼل. د طالبانو په وخت کې ښځو ته اجازه نه وه چې پرته د کوم نارينه نژدې خپلوان نه د کور نه دباندې ووځي. څنگه چې په ښځو باندې د طالبانو فرمانونه پلي کېدل همدارنگه سړيو باندې هم ځينې بنديزونه ولگول سول. سړو باندې د ږيرو پرېښودل تحميلي سوه، همدارنگه د غېر اسلامي جامو او وېښتو جوړولو بنديز ولگېده. سينما گانې او موزيک سنټرونه بند سو. د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د غلو لاسونه ترې غوڅېدل، د جنسي جرمونو په تور ښکېل کسان وژل کېدل. په زنا تورن تر هغه مهاله په ډبرو ويشتل کېدل ترڅو ساه ترېنه ختله. په کابل کې دغه ډول سزا گانې د ټولو خلکو مخ ته د فوټبال په لوبغالي کې ترسره کېدلې. داسې هم وييل کېږي چې طالبانو ډېري کلتوري ميراثونه له مېنځه يووړل او په همدې توگه يې د افغانستان د ملي موزيم لرغوني او هنري آثار ويجاړ کړل. ملا محمد عمر د خپل د فرمانونو په دليل کې يواځې د اسلام د عزت او پياوړتيا خبره کوله. د نړېوالو ټولنو د نيوکو او نارو سره سره طالبانو په باميانو کې د نړۍ تر ټولو لويه بودايي پژۍ له مېنځه يوړله. دا پژۍ چې تاريخي قدامت يې په زرگونو کلونو وه او په ټوله نړۍ کې بې ساري پاتې وه د طالبانو د حکومت لخوا ړنگه سوه.

په ۱۵ د نومبر، ۲۰۰۱ کال کې په امريکا باندې د ۹ د سپتمبر د حملو وروسته او د په طالبانو باندې د امريکا لخوا ځوابي يرغل وروسته، ملا محمد عمر د [[بي بي سي]] پښتو راډيو سره په مرکه وکړه چې په دې مرکه کې ملا محمد عمر د طالبانو د وفاداري غوښتنه وکړه او د امريکا د تباهۍ او له مېنځه تللو کار يې يو اوږده جگړه وبلله او په دې لوی کار کې يې د خپلو پلويانو ملاتړ وغوښت او دا يې هم وويل چې انشاالله ددوی جهاد به د امريکا او د هغوی د متحدينو پر وړاندې همداسې روان وي. په دې لړ کې د بي بي سي خبريال د ملا محمد عمر نه دا پوښتنه وکړه چې آيا منځلاري طالبان به د افغان حکومت سره د نوي حکومت په جوړولو کې يوځای سي، نو د ملا محمد عمر ادعا دا وه چې،
&lt;BLOCKQUOTE&gt;ټول طالبان منځلاري دي. داسې دوه شيان دي: يو افراط دی او بل تفريط نو په دې برخه کې مونږ ټول منځلاري يو - او منځوۍ لار باندې روان يو.&lt;ref&gt;{{Cite news |http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1657368.stm |title=On whether moderate طالبان به نوي افغان حکومت سره يوځای کېږي |publisher=BBC News |date=2001-11-15}}&lt;/ref&gt;&lt;/BLOCKQUOTE&gt;

== د ٢٠٠١ کال نه وروسته ==
په ٢٠٠١ زېږيز کال کې چې کله امريکا او د امريکا متحدينو په افغانستان کې د طالبانو پر ضد جگړه پېل کړې، له هماغه وخت نه تر اوسه پورې د ملا محمد عمر درک نه دی مالوم. هغه په يو نامالومه ځای کې پټ دی. ځينې خلک وايي چې هغه د پاکستان او افغانستان تر مېنځ پر پوله په قبايلي پښتني سيمو کې پټ دی، خو ددې خبرې پخلی لا تر اوسه پورې نه دی شوی. د امريکا د متحده آيالاتو حکومت د ملا عمر د نيولو لپاره او يا هم د داسې مالوماتو لپاره چې امريکايان د ملا محمد عمر په نيولو کې بريالي شي، د لسو ميليونو امريکايي ډالرو انعام ايښی دی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rewardsforjustice.net/english/wanted_captured/index.cfm?page=MullahOmar|work=Rewards for Justice|title=WANTED Mullah Omar Up to $10 Million Reward|accessdate=2006-07-02|تاريخ الأرشيف=2006-06-23|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20060623112557/http://www.rewardsforjustice.net/english/wanted_captured/index.cfm?page=MullahOmar|url-status=dead|خونديځ نېټه=2006-06-23|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20060623112557/http://www.rewardsforjustice.net/english/wanted_captured/index.cfm?page=MullahOmar|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20060623112557/http://www.rewardsforjustice.net/english/wanted_captured/index.cfm?page=MullahOmar|archive-url=https://web.archive.org/web/20060623112557/http://www.rewardsforjustice.net/english/wanted_captured/index.cfm?page=MullahOmar}}&lt;/ref&gt;

داسې وييل کېږي چې د ٢٠٠٦ زېږيز [[کال]] په [[جون]] مياشت کې ملا محمد عمر يو بيان خپور کړ چې په هغه کې ده په [[عراق]] کې د ابو مصعب الزرقاوي په مړينه خپله خواشيني څرگنده کړې وه. په هغه بيان کې زرقوي يو شهيد بلل شوی وه او داسې ژمنه يې هم کړې وه چې په افغانستان او په عراق کې به د امريکايانو او د متحدينو پر ضد جهاد به هېڅکله د هغه په مړينه کمزوری نه شي.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=BBC News|date=2006-06-09|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5062964.stm|accessdate=2006-07-02|title=Taleban play down Zarqawi death}}&lt;/ref&gt;

داسې وييل کېږي چې د ٢٠٠٦ کال د سېپټمبر په مياشت کې په [[وزيرستان]] کې د وزيري پښتنو او پاکستاني پوځ تر مېنځ جگړه کې هم ملا عمر اهم رول درلوده. ددې تر څنگ دا هم وييل کېږي چې ملا محمد عمر او د طالبانو د غورځنگ مخور پوځي لارښودانو ټولو سره لاس يو کړی چې په دې کې [[ملا دادالله]] او [[جلال الدين حقاني]] او د پخوانی جهادي مشر [[گلبدين حکمتيار]] ډله هم گډه ده.

د ٢٠٠٦ زېږيز کال د [[ډسمبر]] په مياشت کې ملا محمد عمر يو بيان خپور کړ چې په هغه بيان کې يې د افغانستان نه د بهرنيو پوځونو د وېستلو ډاډ څرگند کړی.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=[[الجزيره]]|date=[[2006-12-31]]|url=http://english.aljazeera.net/News/Templates/Postings/DetailedPage.aspx?FRAMELESS=false&amp;NRNODEGUID=%7b7C70CC1E-B445-4C62-8177-ACDD3A3EBB73%7d&amp;NRORIGINALURL=%2fNR%2fexeres%2f7C70CC1E-B445-4C62-8177-ACDD3A3EBB73%2ehtm&amp;NRCACHEHINT=NoModifyGuest|accessdate=2007-01-01|title=د ملا محمد عمر د اختر پيغام message}}&lt;/ref&gt;

د ٢٠٠٧ زېږيز کال د [[جنوري]] په مياشت کې چې کله افغان چارواکو د طالبانو وياند [[محمد حنيف]] ونيوه، د ګروېږنو په پایله کي یې له هغه څخه دا ثبوت ترلاسه کړ چې ملا عمر د پاکستان په [[کوټه]] ښار کې اوسېږي او د پاکستاني څارگرې څانگې [[آی اس آی]] لخوا يې ساتنه کېږي. دېته ورته څرگندونه د افغانستان [[ولسمشر]] [[حامد کرزي]] هم په ٢٠٠٦ زېږيز کال کې کړې وه، خو پاکستاني چارواکو د خپل مخکني عادت له مخي نټه وکړه.

==مرموزه وژنه==
ملا محمد عمر د 2015 کال په جولای میاشت کې د یو لړ استخباراتي رپوټونو پر بنسټ د خپل مرستیال ملا اختر محمد منصور له خوا یوه ډز په سینه او دوه ډزه په سینه ویشتل سوی او وژل سوی دی. نامتو پاکستاني ژورنالېست او خبریال رحیم الله یوسفزي له خولې لیکلي دي، چې پخوانی طالب مشر ملا محمد عمر  د۵۵- ۶۰ کلونو ترمنځ عمر درلود، خو پیچلې مړینه یې د عمر له کبله نه، بلکې په ډزو وژل سوې دی. یوسفزی وايي : ملا محمد عمر له روسانو سره په جگړه کې څلور ځل ټپي سوې او ان یوه سترگه یې  هم له لاسه ورکړې وه. نوموړی وايي : له طالبانو جلا شوې ډله فدايي محاذ هم دملا محمد عمر طبیعي مړینه نه مني او دا محاذ خو اوسنی مشر ملا اختر منصور او گل اقا د ملا محمد عمر  پر وژنه تورنوي، پاکستانی خبریال  ټینگار کوي، چې  ملا محمد عمر دپاکستان په کراچۍ کې وژل سوې او  ډیورنډ کرښې ته څېرمه  زابل ولایت کې ښخ سوی دی. یوسف زی دا هم وايي : طالب مشرانو دملا محمد عمر  له زوی ملا یعقوب څخه غوښتي وو،چې دخپل پلار دمړینې یا وژنې په اړه  چوپه خوله پاتې سي  او دا خبر پټ وساتم. یوسف زی وايي : ځینې داسې راپورونه سته، چې د ملا محمد عمر یو شمېر نږدې ملگرو د نوموړی قبر راسپړلې دی او دا یې په خپلو سترگو لیدلي دي، چې  ملا محمد عمر  دوه مرمۍ پر سینه او یوه مرمۍ په تندي لگیدلی دی، دهمدې پرمختگ په اړه ملا یعقوب او ملا عبدالمنان نیازی تر اوسه چوپه خوله دي.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rohi.af/fullstory.php?id=39740 |title=آرشیف کاپي |access-date=2015-08-07 |تاريخ الأرشيف=2016-03-04 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304221951/http://rohi.af/fullstory.php?id=39740 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2016-03-04 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160304221951/http://rohi.af/fullstory.php?id=39740 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160304221951/http://rohi.af/fullstory.php?id=39740 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221951/http://rohi.af/fullstory.php?id=39740 }}&lt;/ref&gt;

پاکستانی خبریال سمیع یوسفزي نیوزویک مجلې ته د پخواني طالب مشر د مړینې اړوند خبرونو ته په کتنې د همدې مجلې له قوله د خپلې لیکنې په یوه برخه کې چې په ژمن وبپاڼه کې خپره سوې، لیکلي: «.... ملا عبدالجبار، چې کله کوټې شورا خبره کړه دوه اونۍ وروسته د شورا مشر ملا اختر منصور او ملا عبدالقیوم ذاکر له دوو دیني عالمانو سره ناسته وکړه، سرچینه وايي ملا عبدالسلام او ملا عبدالحکیم د ملا محمد عمر لونگۍ اختر منصور ته وسپارله او د(امیرالمومنین) په توگه یې وټاکه، ملا عبدالحکیم مبارکي ورکړه او زیاته یې کړه: ته اوس مشر سوې، په کار ده، چې د ملا عمر لار ته ادامه ورکړې.» لیکوال دخپلې سرچینې له خولې لیکي : «ملا عبدالقیوم ذاکر غوښتل، چې سمدلاسه د ملا عمر د مړینې اعلان وکړي، خو نورو یې مخالفت وکړ او دې ته یې قانع کړ، چې دا راز باید وساتل سي، کویټې شورا ډېره وړاندې ولاړه او خبرپاڼه یې خپره کړه، چې د ملا محمد عمر د برخلیک په اړه هیڅوک پوښتنه نه سي کولای او که هر چا دا راز رسوا کړ، هغه به د طالبانو محکمې ته وړاندې کېږي.» کېدای سي د ملا محمد عمر د مړینې د راز پټ ساتلو ترشا نور لاملونه او اهدف هم شتون ولري او یا هم وروسته افشا سي، خو اوسمهال د هغو جزئیاتو ته لاس رسی له امکانه لرې ښکاري. بلخوا بیا ځینې طالب مشران د نوم نه ښودلو په شرط وایي چې طالب مشرانو دملا محمد عمر له زوی ملا یعقوب څخه غوښتي وو، چې دخپل پلار دمړینې یا وژنې په اړه چوپه خوله پاتې شي او دا خبر پټ وساتم . خو وروسته د ملا محمد عمر اخند زوى ملا يعقوب مجاهد په يوه غونډه کې وويل چې ملا محمد عمر مجاهد په خپل طبعي مرگ باندي وفات سوى دى. خو ځیني شنونکي بیا داسي وایي چي ملا محمد عمر د طالبانو روحاني اوسیاسي مشر وو او دنړۍ ځینو مشهوره څېرو لکه اسامه بن لادن او ایمن الظواهري او داسي نورو ورڅخه ملاتړ کاوه.

==دا هم وګورئ== 
* [[طالبان]]
* [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)|د ٢٠٠١ کال امریکایي اشغال]]
* [[د افغانستان کورنۍ جګړه|د افغانستان کورنۍ جګړه ١٩٩٦-٢٠٠١]]
* [[د افغانستان اسلامي امارت]]
* [[د افغانستان جگړه (۱۹۷۹-۱۹۸۹)|پر افغانستان د شوروي يرغل]]
* [[د ملا عمر پټ ژوند|د ملا محمد عمر پټ ژوند]]

== سرچينې ==
&lt;references/&gt;

== باندنۍ تړنې ==
[[وېشنيزه:د افغانستان هېوادمشران]]
[[وېشنيزه:افغان طالبان]]
[[وېشنيزه:افغان جنگسالاران]]
[[وېشنيزه:پښتانه]]
[[وېشنيزه:سني مسلمانان]]
[[وېشنيزه:د ۱۹۵۹ زېږېدنې]]
[[وېشنيزه:هېوادمشران]]
[[وېشنيزه:ملايان]]
[[وېشنيزه:کندهاریان]]</text>
      <sha1>44u0z8ls3rc6h2qty0xd789s2u6pq4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوبه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11838</id>
    <revision>
      <id>363744</id>
      <parentid>335090</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>363744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11006" sha1="odlilk4rb2mxjz8m5bpctm3xgjuri8z" xml:space="preserve">'''اوبه''' يوه رڼه، بې رنگه، بې بويه او بې خونده کېمياوي ماده ده چې د دوه ماليکوله [[هايډروجن|هايدروجن]] او يو ماليکول [[اکسيجن]] د يوځای کېدونه جوړېږي، دې مادې د ځمکې د مخ لويه برخه پوښلې او د ټولو ژونديو موجوداتو د ژوندي پاتې کېدو لپاره اړين څيز دی. 
[[دوتنه:Iceberg_with_hole_near_Sandersons_Hope_2007-07-28_2.jpg|300px|بټنوک|اوبه په درې بڼو کې: مايع، جامد ([[کنگل]])، او په هوا کې د بړاس (بخار) په بڼه. ورېځې په هوا کې د اوبو د څاڅکو د راغونډېدو په پايله کې رامېنځ ته کېږي چې بيا د گڼ کېدو او درندېدلو وروسته د ورينگي په توگه زمکې ته رالوېږي.]]

'''اوبه''' يوه کيميايي ماده ده چې کيميايي فورمول يې [[H2O|H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O]] دی. دا يو داسې ماليکيول دی چې د [[آکسيجن]] له يوه او د [[هايډروجن]] له دوؤ اټومونو د کوالېنټ تړنگ په پايله کې رامېنځ ته کېږي. په ثابتې تودوخې او حالت کې اوبه د يوه مايع په بڼه وي، خو په زمکه باندې اوبه د مايع تر څنگ په جامده بڼه لکه يخ او کنگل او د گاز په بڼه لکه بړاس هم موندل کېږي. اوبه په اوب-کرکجنو هوارو د مايع کرېسټالونو په بڼه هم موندل کېږي.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Henniker |first=J. C. |title=The Depth of the Surface Zone of a Liquid |url=http://link.aps.org/doi/10.1103/RevModPhys.21.322 |accessdate=2011-02-04 |year=1949 |publisher=[[Reviews of Modern Physics]] |doi=10.1103/RevModPhys.21.322}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://faculty.washington.edu/ghp/researcthemes/water-science |title=Water Science |author=Gerald Pollack |publisher=[[University of Washington]], Pollack Laboratory |accessdate=2011-02-05 |quote=Water has three phases – gas, liquid, and solid; but recent findings from our laboratory imply the presence of a surprisingly extensive fourth phase that occurs at interfaces. |تاريخ الأرشيف=2012-12-13 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121213020625/http://faculty.washington.edu/ghp/researcthemes/water-science |url-status=dead |خونديځ نېټه=2012-12-13 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20121213020625/http://faculty.washington.edu/ghp/researcthemes/water-science |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20121213020625/http://faculty.washington.edu/ghp/researcthemes/water-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213020625/http://faculty.washington.edu/ghp/researcthemes/water-science }}&lt;/ref&gt;

اوبو د زمکې د سرمخ ۷۰،۹% پوښلې،&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|title=CIA- The world fact book|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2008-12-20|تاريخ الأرشيف=2010-01-05|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|url-status=dead|خونديځ نېټه=2010-01-05|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200518002143/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#Geo}}&lt;/ref&gt; او د ژوند هر يوې بڼې او اړخ ته يو اړين شی دی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/waterforlifedecade/background.html |title=United Nations |publisher=Un.org |date=2005-03-22 |accessdate=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; د زمکې پر سر اکثراً اوبه په سمندرونو او د سمندرونو نه دباندې په نورو اوبزېرمو کې موندل کېږي، ۱،۶٪ اوبه د زمکې نه لاندې زېرمو کې موندل کېږي او ۰،۰۰۱ % اوبه په اتمسفير کې د بړاس، ورېځو او نورو بخاراتو په بڼه موندل کېږي.&lt;ref&gt;[http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html Water Vapor in the Climate System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320034158/http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html |date=2007-03-20 }}, Special Report, [AGU], December 1995 (linked 4/2007). [http://www.unep.org/dewa/assessments/ecosystems/water/vitalwater/ Vital Water] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708023755/http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html |date=2009-07-08 }} [[UNEP]].&lt;/ref&gt; سمندرونه د ټولو اوبو ۹۷ ٪ برخه، کنگلتونونه او د واورو قطبي غرونه د اوبو ۲و۴ ٪ برخه او په وچه کې د اوبو زېرمې، دريابونه، ډنډونه او رودونه دا ټول ۰،۱ ٪ برخه جوړوي. د زمکې د اوبو ډېره لږه برخه په ژونديو بيالوژيکي اورگانيزمونو او نورو صنعتي توليداتو کې موندل کېږي.

== فزیکی او کیمیاوی مشخصات ==
[[دوتنه:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|Model of [[hydrogen bond]]s (1) between molecules of water]]
اوبه یو کیمیاوی ماده ده چی د کیمیاوی فورمول یی H2O دی. ددی فورمول څخه څرگندیږی چی د اوبو یو مالیکول دوه هایډروجنونه د یو اوکسیجن سره د اشتراکی رابطی په مرسته سره نښتی دی.

او به په طبیعیت کی په دری شکلو سره لیدل کیږی. 
# غاز
# مایع
# جامد

&quot;&quot;د اوبو مهم مشخصات&quot;&quot;
* اوبه یو په معیاری حرارت او فشار کی مایع حالت لری. 
* اوبه په الکترومقناتسی طیف کی غیر شفاف رنگ لری. 
* اوبه منفی چارچ لری. 
* اوبه یو ښه محلل دی.‌
* په حجره کی ټول ترکیبا په اوبو کی منحل دی. 
* خالصی اوبه کم برق انتقالولی شی
* د اوبو د جوش نقطه د بارومتر په فشار پوری اړوند ده. مگر د بحر په سطح اوبه په ۱۰۰ سانتی گرادو کی ایشی.

== خوند او بوی ==
اوبه ددی له کبله چی ډیر مختلف شیان په ځان کی حلولی شی نو کیدای شی مختلف خوندوه او بویونه د همغه حل شوی مادی په اساس سره ولری. انسانانو او حیواناتو کی د بوی حس په کافی اندازی سره انکشاف موندلی او د هغه لاری دوی کولی شی چی د اوبو ډیر ترش والی او یا بوی تشخیص کړی او د هغه د استعمال څخه مخنیوی وکړی.

د چینی اوبه یا هغه اوبه چی معمولا په بازار کی پیدا کیږی د منرالونه مزه لری. مگر خالصی اوبه چی مالیکولی حالت یی H2O دی مزه نلری او بوی نلری. په بازارونو د اوبو د خالص اعلان پدی معنی وی چی هغه اوبه کوم زهری ماده نلری او د دی ترځنگ د میکروبونو څخه هم پاکی دی.

== په طبعیت کی شتون ==
اوبه په اکثره ځایونو کی پیدا کیږی چی مقدار یی توپیر کوی. داسی ویلی کیږی چی اکثره ستوری اوبه لری.

دی ورته اوبه د وریځو کی هم پیدا کیږی.‌ د ۲۰۱۱ د جولای په ۲۲ په یو راپور کی راغلی وو چی یوه لویه وریځ لیدل شوی چی د اوبو د غازاتو څخه تشکیل شوی وه او ۱۴۰ تریلیونه ډیری اوبه د څمکی دسطحی د اوبو څخه لری. دا وریځه د څمکی څخه ۱۲ بیلیونه لمریز کاله لیری واقع ده.

د اوبو بخارونه په لاندی ځایونو کی هم لیدل شوی دی.

* په زحل ستوری کی 
* د څمکی په اتموسفیر کی 
* په مریخ ستوری کی 
* په اورانوس ستوری کی

په مایع شکل سره اوبه د څکی په سطح سره ۷۱ سلنه برخه جوړوی.

== په خاوره کی اوبه ==
هایډرولوژی هغه علم دی چی د اوبو حرکت ،‌ توزیع ، او کیفیت مطالعه کوی. د اوبو توزیع د ځمکی پر سطح د هایډروگرافۍ په نامه سره یادیږی. د ځمکی لاندی اوبو د حرکت او توزیع علم د هایډرو جیولوژۍ په نامه سره یادیږی. هغه علم چی یخک تر مطالعی لاندی نیسی د گلاسیولوژۍ په نامه سره یادیږی. او د هغه علم چی د بحر اوبه تر ځیړنی لاندی نیسی د اوسینو گرافۍ په نامه سره یادیږی. د ایکولوژۍ او هایډورلوژی گډه مطالعه د ایکوهایډرولوژۍ مبحث دی.

ټولی هغه اوبه چی د ځمکی لاندی‌،‌د ځمکی په سر او یا سطح پیدا کیږی د د هایدرو سفیر په نامه سره یادیږی. د خاوری په سر د اوبو تمویل په حجمی ډول سره 1,338,000,000 km3 دی.‌
=== د اوبو دوران ===
د اوبو دوران په علمی ډول سره د هايډرولوژیک دروان په نامه سره یادیږی. عبارت د یو دوامداره تبادل اوبو دی چی د هايډروسفیر ، اتموسفیر ،‌ دخاوری د اوبو ، د څمکی د سری اوبه ، دځمکی لاندی اوبو او نباتاتو تر منځ صورت نیسی.

اوبه پورته یادو شوی ځایونو ته په لاندی طریقو انتقال مومی.
# تبخیریevaporation
# ورښت precipitation
# سیلاب runoff

=== د تازه اوبو ځیرمی ===
د تازه اوبو ځیرمی د بارانونو او واوری د اوبو څخه عبارت دی. دا اوبه په لوړو ارتفاعاتو کی ټولیږی او بیا د هغه ځایونو څخه نورو ځایونو چی لږ ارتفاع لری بهیږی . ددی ترځنگ دا ډنډی اوبه یا ټولی شوی اوبه څمکه هم جذبوی چی د هغه له لاری د چینو ، کاریزونو او رودونو پشکل بهیږی.

== د اوبو تاثیرات په ژوند باندی ==
== د اوبو تاثیرات په تمدن باندی==
== د اوبو قوانین ،‌ او سیاستونه ==
== اوبه د کلتوری اړخه==
== دا هم وونی ==

== سرچينې ==
&lt;references/&gt;‎

[[وېشنيزه:اوبه]]</text>
      <sha1>odlilk4rb2mxjz8m5bpctm3xgjuri8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چندرۍ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18371</id>
    <revision>
      <id>363738</id>
      <parentid>165107</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="e4gbesye05i53nqejo6pzmxblb4575u" xml:space="preserve">{| style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- style=&quot;background-color:
;
! colspan=&quot;2&quot; |Humulus lupulus&lt;br /&gt; چندرۍ
|- id=infObrazek
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[File:Hop bloemen vrouwelijke plant Humulus lupulus female.jpg|300px]]
|- id=infObrazek
| style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[File:Humulus lupulus - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-072.jpg|300px]]
|-
! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; | مملکه
|نباتونه
|-
! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; |شاخه
|گل لرونکي نباتونه
|-
! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; |طایفه
|د دوو تیفه گانو نباتونه
|-
! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; |کورنۍ 
|Cannabaceae
|-
! align=&quot;right&quot; valign=&quot;top&quot; | جينس 
|Humulus lupulus
|-
|}
'''چندرۍ''' ([[لاتين ژبه|په لاتين]]: ''Humulus lupulus'' 
) یو څک شوي درملی بوټي دی چی د [[بير|بیر]] او درملونو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. د چندرۍ بوټي په [[اروپا]]، [[امریکا|آمريکا]] او [[آسيا]] کی شنه کېږي. نوموړي بوټي په [[د روم ټولواکمني|روم]] او سومر کی کرل شوي وو او په اوس وخت کی د چندرۍ بوټي په [[اروپا|اروپایی]] کرهڼې کی مهم رول لوبوي. د بېلگی په توگه: نوموړي بوټي په [[چېک جمهوريت|بوهمیا]] کی د ۱۱ پېړي څخه کرل شوي دي.&lt;ref&gt;http://www.kvetenacr.cz/detail.asp?IDdetail=184&lt;/ref&gt;
==توصيف==
چندرۍ څرخ شوي بوټي دی چی قوي ريښه (د مځکې لاندي ساقه) لري. &lt;ref&gt;http://www.dtest.cz/clanek-1319/leciva-sila-rostlin-chmel-otacivy-humulus-lupulus-l?gclid=CKjR94bFzLwCFafKtAodGlwAWg{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; د ساقې اوږدوالي یی پنځه متر دی خو لس متر ته هم رسېدلای سی. دغه بوټي کولای سی نر یا مونت (ښځيته) جنس ولري. میوه یی مخروطي شکل لري او رنگ یی شین دي. چندرۍ طبیعی مواد لری چی خوند یی تریخ دی. دغه توکې پر انسان باندي د مسکن آغېزه لری او د دي لپاره په [[طب]] کی د طبیعی مسکن د جوړولو لپاره کارېږي.&lt;ref&gt;http://www.ordinace.cz/clanek/chmel-otacivy-humulus-lupulus/&lt;/ref&gt;

==سرچينې==
&lt;references /&gt;

[[وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات]]</text>
      <sha1>e4gbesye05i53nqejo6pzmxblb4575u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان کې سخته گرمي 2015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22719</id>
    <revision>
      <id>363733</id>
      <parentid>338045</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8624" sha1="ee54fuf6ujku7fuh0f1wb6ixr0wsog6" xml:space="preserve">{{Infobox event
|title= پاکستان کې سخته گرمي 2015
|image={{Location map many
|Pakistan
|width       = 350
|float       = 
|caption     = 
|alt         =
|relief      = 
|AlternativeMap = 
|&lt;!--first label/marker--&gt;
|label1      =  '''کراچۍ&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; {{convert|45|C}}'''
|label1_size =  &lt;!-- or: label_size --&gt;
|position1   =  left&lt;!-- or: position, pos1, pos --&gt;
|background1 =  &lt;!-- or: background, bg1, bg --&gt;
|mark1       =  
|mark1size   =  &lt;!-- or: marksize --&gt;
|link1       =  &lt;!-- or: link --&gt;
|lat1_deg    =  24
|lat1_min    = 51
|lat1_sec    =  36
|lat1_dir    =  N
|lon1_deg    =  67
|lon1_min    =  0
|lon1_sec    =  36
|lon1_dir    =  E
|&lt;!--second label/marker--&gt;
|label2      = '''تربت {{convert|49|C}}'''
|label2_size = 
|position2   =  left
|background2 =  &lt;!-- or: bg2 --&gt;
|mark2       = 
|mark2size   = 
|link2       = 
|lat2_deg    =26
|lat2_min    = 0
|lat2_sec    = 15
|lat2_dir    = N
|lon2_deg    = 63
|lon2_min    = 3
|lon2_sec    = 38
|lon2_dir    = E
|&lt;!--third label/marker--&gt;
|label3      = '''لاړکانه {{convert|49|C}}'''
|label3_size =
|position3   = left
|background3 = &lt;!-- or: bg2 --&gt;
|mark3       = 
|mark3size   = 
|link3       =
|lat3_deg    = 27
|lat3_min    = 33
|lat3_sec    = 36
|lat3_dir    = N
|lon3_deg    = 68
|lon3_min    = 13
|lon3_sec    = 35
|lon3_dir    = E
|&lt;!--6th label--&gt;
|label6      = 
|label6_size =
|position6   = left
|background6 = &lt;!-- or: bg2 --&gt;
|mark6       = 
|mark6size   = 
|link6       =
|lat6_deg    = 
|lat6_min    = 
|lat6_sec    = 
|lat6_dir    = 
|lon6_deg    = 
|lon6_min    = 
|lon6_sec    = 
|lon6_dir    = 
|&lt;!--7th label--&gt;
|label7      = '''ملتان {{convert|40|C}}'''
|label7_size =
|position7   = left
|background7 = &lt;!-- or: bg2 --&gt;
|mark7       = 
|mark7size   = 
|link7       =
|lat7_deg    = 30
|lat7_min    = 11
|lat7_sec    = 52
|lat7_dir    = N
|lon7_deg    = 71
|lon7_min    = 28
|lon7_sec    = 11
|lon7_dir    = E
|&lt;!--8th label--&gt;
|label8      = '''نواب شاه {{convert|41|C}}'''
|label8_size =
|position8   = left
|background8 = &lt;!-- or: bg2 --&gt;
|mark8       = 
|mark8size   = 
|link8       =
|lat8_deg    = 
|lat8_min    = 
|lat8_sec    = 
|lat8_dir    = 
|lon8_deg    = 
|lon8_min    = 
|lon8_sec    = 
|lon8_dir    = 
|&lt;!--9th label--&gt;
|label9      = 
|label9_size =
|position9   = left
|background9 = &lt;!-- or: bg2 --&gt;
|mark9       = 
|mark9size   = 
|link9       =
|lat9_deg    =
|lat9_min    = 
|lat9_sec    = 
|lat9_dir    = 
|lon9_deg    = 
|lon9_min    = 
|lon9_sec    = 
|lon9_dir    = 
|
}}
|caption= هغه ښارونه کومو کې چې د تودوخې درجه ډېره زياته وه
|date=جون 2015
|place=[[پاکستان]]
|casualties1={{as of|2015|6|30}}، 1500 څخه زيات مړي شوي دي۔&lt;ref name=&quot;pak1200nation&quot;&gt;{{cite web|url=http://nation.com.pk/national/24-Jun-2015/deaths-1-200-as-karachi-wilts-under-heat|title=Deaths 1,200 as Karachi wilts under heat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/editorial/24-Jun-2015/death-and-agony|title=Death and agony}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pak770&quot;&gt;{{cite news|title=CM Sindh surfaces as over 770 perish in blistering heat|url=http://www.dawn.com/news/1189962/cm-sindh-surfaces-as-over-770-perish-in-blistering-heat|date=June 23, 2015|work=Dawn News|accessdate=June 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pak700&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/national/23-Jun-2015/opp-calls-for-day-of-mourning-over-heatwave-deaths|title=Opp calls for day of mourning over heatwave deaths}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tnpk600&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.thenews.com.pk/article-188925-Heatwave-in-Karachi-claims-600-lives-in-72-hours-
|title=Heatwave in Karachi claims 600 lives in 72 hours
|date=23 June 2015
|publisher=The News International
|access-date=4 July 2015
|archive-date=23 June 2015
|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623144036/http://www.thenews.com.pk/article-188925-Heatwave-in-Karachi-claims-600-lives-in-72-hours-
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.presstv.com/Detail/2015/06/23/417082/Asia-Pakistan-heatwave-Sindh-Province-Karachi|title=Pakistan heatwave kills 572, over 400 in Karachi|access-date=2015-07-04|تاريخ الأرشيف=2018-12-26|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181226145357/https://www.presstv.com/Detail/2015/06/23/417082/Asia-Pakistan-heatwave-Sindh-Province-Karachi|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-12-26|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181226145357/https://www.presstv.com/Detail/2015/06/23/417082/Asia-Pakistan-heatwave-Sindh-Province-Karachi|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181226145357/https://www.presstv.com/Detail/2015/06/23/417082/Asia-Pakistan-heatwave-Sindh-Province-Karachi|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226145357/https://www.presstv.com/Detail/2015/06/23/417082/Asia-Pakistan-heatwave-Sindh-Province-Karachi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TOI&gt;{{cite news|title=Heatwave in southern Pakistan kills 260|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Heatwave-in-southern-Pakistan-kills-260/articleshow/47771542.cms|date=22 June 2015|work=Times of India|accessdate=22 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150624055946/http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Heatwave-in-southern-Pakistan-kills-260/articleshow/47771542.cms|archivedate=24 June 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

په پاکستان کې د روژې په مبارکه مياشت کې د پاکستان په سوېلي ولايتونو لکه [[سيند]] او [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] کې يوه سخته گرمي راپېښه شوه چې له امله يي د 1500 څخه زيات خلک مړه شول، له ټولو زيات خلک د پاکستان تر ټولو لوی ښار کراچۍ کې مړه شوي وو۔د ډېرو مړو رامخې ته کېدلو لوی سبب دا هم وو چې حکومت ډېر نا هله وو او د بجلۍ نظام يي سم سمبال نه کړو چې له امله يي په کراچۍ کې د بجلۍ کموالی راغی۔

== ځپلې سيمې ==
د بي بي سي اوردو وينه مطابق د مړو شمېر څه دا رنگې دی:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;
! colspan=&quot;5&quot; |جون 24 پورې شمېر
|-
! شمار
! د روغتون نوم
! د مړو شمېر
|- style=&quot;background:Red&quot;
|1||  جناح هسپتال  || 279 
|-
|2 ||  عباسي شهيد هسپتال  || 164
|-
|3 || [[سول هسپتال]] || 10
|-
|4 || لياقت نيشنل هسپتال || 72
|-
|5 || انډس هسپتال||41 
|-
|6 || قومي اداره امراض قلب || 40
|-
|7 || قطر هسپتال || 34
|-
|8 || ضيا الدين هسپتال || 35
|-
|9 || لياري هسپتال || 22
|-
|10|| سيند گورنمنټ هسپتال || 23
|-
|11|| آغا خان هسپتال || 20
|-
|12|| قومي اداره امراض اطفال || 12
|-
|13|| کيماړي کا پي ټي هسپتال || 2
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; clear:left; margin-right:0.5em&quot;
|-
! ښار !! صوبه !!د مړو شمېر
|-
| [[کراچۍ]] || [[سيند]] || 1,040 
|-
| [[ضلع حيدر آباد، سيند|حيدر آباد]] || [[سيند]] ||34
|-
|  نوشهرو فيروز  || [[سيند]] || 3
|-
| [[بدين]] || [[سيند]] || 5
|-
| [[ټټه]]  || [[سيند]] || 5
|-
| ترپارکر || [[سيند]] || 4
|-
| ټول ||  || 1,200 
|}
=== کراچۍ ===

=== تهرپارکر ===

=== ملتان ===


== د تودوخې درجه ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;
! colspan=&quot;5&quot; |20 جون باندې د تودوخې درجې
|-
!نېټه !! ځای !! تودوخې درجه
|-
| 20 جون 2015 || [[کراچۍ]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|45}}&quot;|{{convert|45|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || [[لاړکانه]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|49}}&quot;|{{convert|49|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || [[تربت]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|49}}&quot;|{{convert|49|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || [[سبي]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|49}}&quot;|{{convert|49|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || [[رحیم يار خان]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|43}}&quot;|{{convert|43|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || دادو || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|44}}&quot;|{{convert|44|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || [[ملتان]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|40}}&quot;|{{convert|40|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || [[نواب شاه]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|41}}&quot;|{{convert|41|C|F}}
|-
| 20 جون 2015 || [[حیدر آباد، سيند|حیدر آباد]] || style=&quot;{{Weather box/colt/sandbox|42}}&quot;|{{convert|42|C|F}}
|}

== سرچينې ==</text>
      <sha1>ee54fuf6ujku7fuh0f1wb6ixr0wsog6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فيرنګي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36714</id>
    <revision>
      <id>363718</id>
      <parentid>360556</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10280" sha1="j010m6osx13tcq4yyty8ji8xqzsndk7" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = فيرنګي
| image = د فرنګي لوګو.jpeg
| director = راجيو ديهنګرا
| producer = کپيل شرما
| screenplay =راجيو ديهنګرا&lt;br/&gt;بلويندر سينګ جانجوا&lt;br/&gt;روپيندر چاهل
| story = راجيو ديهنګرا
| starring = [[کپیل شرما]]&lt;br/&gt;[[ايشيتا دتا]]&lt;br/&gt;[[مونيکا ګيل]]&lt;br/&gt;[[انعام الحق]]
| narrator = [[اميتاببچن]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/wow-amitabh-bachchan-voiceover-kapil-sharmas-film/ |title=واوا! د کپيل شرما فلم ته د امیتاببچن غږ  پورته شوي دي |publisher=[[باليووډ  هنګامه]]}}&lt;/ref&gt;
| music = [[جتيندر شاه]]
| cinematography = نويي ميسر
| editing = اومکا نات بخري
| studio = کي ٩ فيلمز&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zaubacorp.com/company/K9-FILMS-PRIVATE-LIMITED/U74999MH2016PTC271669|title=کي ٩ فيلم شخصي لميټډ|publisher=زاوبا کورپ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=g5d4_tYyyUI|title=د کپيل شرما شو  ژوند بڼه مرکه د فیلم فرنګیانو د شوټنګ  په دوران کي په بيان در ,راجستان هند کي|publisher=[[يوټيوب]]}}&lt;/ref&gt;
| distributor = اي اي فيلمز
| released = ٢٠١٧،١١،٢٤
| runtime = 
| country ={{هند}}
| language = [[هندي ژبه|هندي]]
| budget = &lt;!--PLEASE ADD VALID REFERENCE BEFORE ADDING AMOUNT PER [[WP:RS]]--&gt;
}}

'''''فرنګي''''' (پښتو: ''بهرني، فيرنګي'')&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofmovie.com/movies/firangi/|title=د فرنګي فلم معلومات|publisher=ټايمز آپ مووي. کام|access-date=2017-11-20|تاريخ الأرشيف=2018-06-11|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180611075922/https://timesofmovie.com/movies/firangi/|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-06-11|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180611075922/https://timesofmovie.com/movies/firangi/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180611075922/https://timesofmovie.com/movies/firangi/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611075922/https://timesofmovie.com/movies/firangi/}}&lt;/ref&gt; يو [[ هندي ژبه|هندي]] [[ فلم|تاريخي فيلم]] دي،  د فلم کيسه د ١٩٢٠ کال د هند  کليواله کيسه ده. همدارنګه دا فيلم د راجیوو دهنګرا لخوا ډايرکټ شوي دي. د فيلم لوبغاړي يا د فيلم هلک  [[کپیل شرما]]،  هم د فلم پروډيوسر دي سره د  [[ايشيتا دتا]] او [[مونيکا ګيل]].فلم په اصل کې په پنجاب او راجستان کې شوټ يا ډک شوي دي وشوې. او د ٢٠١٧ کال د نومبر په ٢٤ به  د  کي ٩ پروډکشن لخوا نندارې ته وړاندې کړل شي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/KapilSharmaK9/status/918404704727572485|title=کيکک-به دا لاره د فرنګي د پوسټر سره شروع کړي!|publisher=[[ټويټر]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/kapil-sharma-and-the-cast-of-firangi-launch-the-trailer-of-the-film/articleshow/61205117.cms|title=کپيل شرما د فلم غړي او د  'فرنګي'  پیل او د فلم ټریلر|work=د ټايمز اپ انډيا|date=٢٠١٧-١٠-٢٤}}&lt;/ref&gt;

==کارکوونکي==
&lt;!--As the film has not yet been released, any additions/changes to this section must be sourced, per WP:CRYSTAL.--&gt;
*[[کپیل شرما]] د منګا په نامه &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/241017/watch-the-kickass-trailer-of-kapils-firangi-is-full-of-emotions-and-drama.html|title=د کپيل شرما د زبردسته فيلم ټرايلر وګوري کوم چي د غمګينو او ډرامييزو سحنو ډک دي.|date=٢٠١٧-١٠-٢٤=[[ديثان چارونيکل]]|date=٢٠١٧-١٠-٢٥|}}&lt;/ref&gt;
*[[ايشيتا دتا]] د سرګي په نامه &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://in.style.yahoo.com/firangi-co-star-ishita-dutta-reveals-kapil-sharma-053202492.html|title=د فيرنګي ګروپ د فلم ښځينه لوبغاړي ايشا دتا خبري آتري د کپيل شرما د اخلاقي طريقې اړوند  د فلم جوړولو په وخت کې!|publisher=[[ياحو]]|access-date=2017-11-20|archive-date=2017-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925230322/https://in.style.yahoo.com/firangi-co-star-ishita-dutta-reveals-kapil-sharma-053202492.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[مونيکا ګيل]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/MonicaGill2003/photos/a.1015538328489239.1073741828.1014999525209786/1465516433491424/?type=3&amp;theater|title=او دا يو راپ دي نارينه وو او ښځينه وو.!|publisher=[[فېس بوک]]}}&lt;/ref&gt;
*[[روشني واليا]]
*اډوارډ  سوننيبليک &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/lifestyle-news-an-englishman-in-mumbai-decodes-puzzling-indian-traditions-through-indipedia-people/18567180|title=په ممبئی کې يو انګریز هندي رواجونه د اندیښنې له لارې تصویبوي|publisher=[[ميډ ډي]]|access-date=2017-11-20|archive-date=2017-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014084234/http://www.mid-day.com/articles/lifestyle-news-an-englishman-in-mumbai-decodes-puzzling-indian-traditions-through-indipedia-people/18567180|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[کومود ميشرا]] د  مهراجا په نامه &lt;ref name=&quot;Firangi&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=C3GiqcWF5QE|title=''د پيرنګي رسمي ټرايلر'' |publisher=[[یوټیوب]]}}&lt;/ref&gt;
*[[راجيش شرما]]&lt;ref name=&quot;Firangi&quot;/&gt;
*[[انعام الحق]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.santabanta.com/bollywood/120922/from-backstage-to-on-screen-inaamulhaq-reunites-with-kapil-sharma-for-firangi/|title=د شا سټيچ څخه پر سکرين انعام الحق د کپيل شرما د طرفداري لپاره د کپيل شرما سره د فيرنګي د پرمختګ لپاره.'|3=|access-date=2017-11-20|تاريخ الأرشيف=2018-03-15|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180315125957/http://www.santabanta.com/bollywood/120922/from-backstage-to-on-screen-inaamulhaq-reunites-with-kapil-sharma-for-firangi|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-03-15|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180315125957/http://www.santabanta.com/bollywood/120922/from-backstage-to-on-screen-inaamulhaq-reunites-with-kapil-sharma-for-firangi|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180315125957/http://www.santabanta.com/bollywood/120922/from-backstage-to-on-screen-inaamulhaq-reunites-with-kapil-sharma-for-firangi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315125957/http://www.santabanta.com/bollywood/120922/from-backstage-to-on-screen-inaamulhaq-reunites-with-kapil-sharma-for-firangi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/inaamulhaq-comes-on-board-kapil-sharmas-firangi/articleshow/58426520.cms|title=انعام الحق و بورډ يا مجلسي خوني ته راځي، کپيل شرما فيرنګي.|publisher=[[انډيا ټيمز]]}}&lt;/ref&gt;
*[[انجان شريواستو]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/kapil-sharma-co-star-ishita-dutta-asked-to-remain-tightlipped-about-firangi-bollywood-news/18341194|title=د کپيل شرما د فلمي ډلي ښځينه لوبغاړي ايشا دتا د فيرنګي تر خپريدو ددي فلم د برخې پاتې کيدو سخته غوښتنه وکړه|publisher=[[ميد ډي]]|access-date=2017-11-20|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810171354/http://www.mid-day.com/articles/kapil-sharma-co-star-ishita-dutta-asked-to-remain-tightlipped-about-firangi-bollywood-news/18341194|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[جميل خان]]&lt;ref name=&quot;Firangi&quot;/&gt;
*[[ويشال او شرما]]&lt;ref name=&quot;Firangi&quot;/&gt;
*[[مريم زکريا]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/maryam-zakaria-excited-about-her-dance-song-with-kapil-sharma-in-firangi-4796120/|title=مريم زکریا د خپلې سندرې لپاره چي په فيرنګي کي به راځي ډيره خوشاله ده|publisher=[[د انډين ايکسپريس]]}}&lt;/ref&gt;
*نايشا کهننا 
&lt;!--As the film has not yet been released, any additions/changes to this section must be sourced, per WP:CRYSTAL.--&gt;

==خپرول==
د فيلم د اعلانولو نيټه ١٠ نومبر ٢٠١٧ ټاکل شوې وه، که څه هم پر ١٢ اکتوبر ٢٠١٧ باندې  د اعلانولو نيټه د ٢٠١٧  کال د نومبر په ٢٤ ته واوښتل.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-kapil-sharma-s-firangi-to-clash-with-rajkummar-rao-s-shaadi-mein-zaroor-aana-2549676|title=د کپيل شرما فيلم  د راجکمار راؤ د فيلم سره په ټکر کې'|date=٢ اکتوبر ٢٠١٧|accessdate=٢٦ اکتوبر ٢٠١٧|work=[[ډايلي خبرونه او تحلیلونه]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofindia.com/tv/news/hindi/watch-first-motion-poster-of-firangi-sees-kapil-sharma-as-a-proud-indian/articleshow/61062755.cms|title=وګورئ: د فيرنګي لمړی پوسټر  چي کپيل پکښې د هند افتخار ګڼل کېږي هندوستاني|date=١٣ اکتوبر ٢٠١٧|accessdate=٢٦ اکتوبر ٢٠١٧ |work=[[د انډين ټايمز]]}}&lt;/ref&gt;

==موسيقۍ متن==
{{Infobox album
| Name = فيرنګي 
| Type = موسيقۍ متن
| Artist = [[جتندر شاه]] 
| Cover = 
| Released = '''٢١ نومبر ٢٠١٧'''
| Recorded = '''٢٠١٧'''
| Genre = [[راتلونکې فلم  موسيقۍ متن]]
| Length = '''٢٣:٢٢'''
| Language = [[هندي ژبه|هندي]]
| Label = [[زي موسيقۍ شرکت]]
| Producer = 
| prev_title = [[سوپر سينګ]]
| prev_year = '''٢٠١٧'''
| next_title = 
| next_year = 
| Misc = {{external media
| audio1 = {{YouTube|uODtZTfTETA|جیکبوکس}}}}
}}

==سرچينې==
{{Reflist|15em}}</text>
      <sha1>j010m6osx13tcq4yyty8ji8xqzsndk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فیمینیزم په انګليستان کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57758</id>
    <revision>
      <id>363720</id>
      <parentid>296625</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17214" sha1="2z304xe1k373rbg2bimbpfkitl6u3h9" xml:space="preserve">{{فيمينيزم څنګپټه}}فیمینیزم (په سياسي او ټولنيزو چارو کې د ښځو او نارينه وو د مساوات پلوي) په انګليستان کې، لکه د نورو هېوادونو په څېرد ښځو لپاره د سیاسي ،ټولنیز او اقتصادي مساوات غوښتنه کوله. په انګليستان کې د فیمینیزم تاریخ  په خپله د فیمینیزم د لومړنيو وختونو تاریخ ته ورګرځي. په دې توګه چې ډېری پخواني فيمينيزم پلوي لیکوالان او فعالان، لکه: ماري وول   سټونکرافټ، باوبارا بوډيچون (Mary Woll Stonecraft, Baobara Bodichon )او ليديا بيکر( Lydia Becker) بریتانويانې وې.

== نولسمه پېړۍ ==
د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې د اصلاح غوښتونکو د دورې راتګ په دې معنا و، چې نالیدلي لږه کي یا له پامه غورځول شوي اکثریتونه، د اصلاحاتو په داسې نوو تمایلاتو کې د کوچنۍ ټولنې او کتلست په موندلو پسې وو. هغه وخت چې روورټونوِن (Rovertonwen) د ټولنيزې بیارغونې غوښتنه کوي. د نوې بیارغونې مخینه مخ په ځوړ وه. یو له هغو غورځنګونو څخه چې له نوې روحيې څخه يې ګټه پورته کړه، د فيمينيزم پلوی (Feminist) غورځنګ و. د ویکتوریايي پېغلو کليشه د نه منلو او ان نه زغملو شوه. د بریتانوي مېرمنو د رايې حق اړوند لومړنی تنظیم شوی غورځنګ، په ۱۸۵۰ز کلونو کې د لنګم د ځای داېره (Langham Place Cicle) و، چې د باربارا باډيچون  Barbara Bodichon ne’e Leigh-(Smith، بيسي راينر پارکس Bessie Rayner parkes له خوا رهبري شو. دوی په قانون کې د ښځو د پرمختللو حقونو، ګمارنې، زده کړو او واده لپاره مبارزه وکړه.

شتمنو مېرمنو او کونډو ته په ځينو سیمو ییزو ټاکنو کې د رايې کارونې اجازه ورکړل شوې وه، مګر په ۱۸۳۵ زکال یې بندیز پرې و لګاوه. له ۱۸۵۸- ۱۸۳۸ ز پورې چارټسټ  ( Chartist) تحریک په پراخه کچه د رايې د حق غوښتنه کوله. که څه هم یوازې ۲۱ کلونو پورته عمر لرونکو نارینه وو ته يې د رايې ورکولو حق ورکړ. په ۱۸۵۱ز کې شيفيلډ (Sheffield) د ښځو سیاسي ټولنه د (Sheffield Female Political Association) په نوم رامنځته کړه او د مشرانو جرګې څخه يې د ښځو د رایې د حق لپاره یوه ناکامه غوښتنه وکړه. کېدای شي، همدې بریتانوي فيمينيزم پلوې هارېټ ټيلر مېل (Harriet Taylor Mill) دې ته هڅولې وې، چې په ۱۸۵۱ ز کال  ښځو ته د مدني حقونو د ورکړې په نوم، د ښځو د رايې د حق په پلوۍ لیکل وکړي. د ۱۸۶۶ ز کال د جون په اوومه نېټه د ښځو د رايې د حق لپاره، د ۱۴۹۹ ښځو په غوښتنه پارلمان ته یوه عرض پاڼه وړاندې شوه، مګر هڅه يې ناکامه شوه. د لوړې طبقې مېرمنو کولای شول، چې په پرمختللې ټولنې کې په پټه یا د پردې تر شا لږ سیاسي فشار راوړي. لکه څنګه چې د طلاق په حالاتو کې شتمنو ښځو، د خپلو بچیانو واک اواختیار ترلاسه کړ.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/taylor_harriet.shtml|title=BBC - History - Historic Figures: Harriet Taylor (1807 - 1858)|website=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harriet Taylor Mill 1807 - 1858&quot;&gt;[http://www.pinn.net/~sunshine/whm2003/ht_mill4.html Harriet Taylor Mill (1807 - 1858)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414184944/http://www.pinn.net/~sunshine/whm2003/ht_mill4.html|date=14 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web|url=http://womhist.alexanderstreet.com/awrm/doc15.htm|title=Harriet Taylor Mill, Enfranchisement of Women, 1851|website=womhist.alexanderstreet.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://blogs.lse.ac.uk/lsehistory/2016/06/07/the-1866-womens-suffrage-petition/|title=The 1866 women's suffrage petition &amp;#124; LSE History|publisher=Blogs.lse.ac.uk|date=12 June 2016|access-date=7 February 2018}}&lt;/ref&gt;

=== دندې يا مسلکونه ===
د منځنۍ طبقې د لوړو هیلو لرونکي مېرمنې، هغه وخت له ګڼو ګواښونو سره مخامخ شوي، چې دوی مناسبو مسلکونو، لکه: نرسنګ، تدریس، حقوق او طب  برخو ته د ننوتو وړاندیز وکړ. هر څومره چې د دوی هیلې لوړې وې، په همغې کچې يې ننګونې سترې وي. ډاکټرانو په طب کې داخله بنده کړه. ښځينه قاضیانو ته محدود فرصتونه وو، مګر هېڅ یوه يې د کشيشې په حیث (په لوړ موقف کې) دنده نه درلوده. د روا سوداګرۍ فرصتونه کم وو، تر هغې چې په شلمې پېړۍ کې د کتابت دندې پيل شوې. فلورينس نايټېنګېل (Florence Nightingale) د مسلکي نرسانو اړتیا ته اشاره وکړه او د نولسمې پېړۍ په دویمه نیمايي کې يې یو تعلیمي سیستم رامنځته کړ، چې ښځې يې په دې برخه کې ځيرک او پوه کړې. تدریس هغومره اسانه نه وو، مګر لږې تنخواګانې د یو واده کړي نارینه په پرتله، د یوې مجردې ښځې لپاره لږ خنډونه وو. د ۱۸۶۰ زکلونو په وروستیو کې په ځينو ښوونځيو کې د حکومتدولۍ او تدریس لپاره ښځې روزل کېدې. په ۱۸۵۱ زکال احصايې راپور ورکړ، چې په انګليستان او ويلس (Wales) کې ۷۰۰۰۰ ښځې ښوونکې وې، د ۱۷۰۰۰۰ ښوونکو سره په پرتلنې، چې په ۱۹۰۱ ز کال يې د ټولو ښوونکو   برخه لرله. د دې ښوونکو له ډلې، ډېرې يې د ټيټې طبقې څخه وې. د ښځينه ښوونکو ملي اتحادیه د ۲۰ پېړۍ په لومړيو کې د نارینه وو تر واک لاندې د ښوونکو اتحادیې په دننه کې رامینځته شوه. د ښځو دې اتحاديې له نارینه وو سره د مساوي اداینې غوښتنه وکړه او په پای کې اکسفورډ او کمبريج پوهنتونونو ترې نه ځان ویوست او د ښځو ونډه يې لږه کړه. یوازې ښځينه وو کوچنيو کالجونو ته يې اجازه ورکړه. که څه هم د نوي ( redbrick) پوهنتونونه او نور ستر ښارونه د  ښځو لپاره پرانېستي وو.&lt;ref name=&quot;Halévy_500_506&quot;&gt;{{cite book|last=Halévy|first=Élie|title=A history of the English people|pages=500–506|publisher=Ernest Benn|location=London|year=1934|oclc=504342781}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Halévy_500&quot;&gt;{{cite book|last=Halévy|first=Élie|title=A history of the English people|page=500|publisher=Ernest Benn|location=London|year=1934|oclc=504342781}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Copelman|first=Dina|title=London's women teachers: gender, class and feminism, 1870-1930|publisher=Routledge|location=London|year=2014|isbn=9780415867528}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Coppock|first=David A.|title=Respectability as a prerequisite of moral character: the social and occupational mobility of pupil teachers in the late nineteenth and early twentieth centuries|journal=[[History of Education Quarterly|History of Education]]|volume=26|issue=2|pages=165–186|doi=10.1080/0046760970260203|date=1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Owen|first=Patricia|title=Who would be free, herself must strike the blow|journal=[[History of Education Quarterly|History of Education]]|volume=17|issue=1|pages=83–99|doi=10.1080/0046760880170106|date=1988}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Tamboukou|first=Maria|title=Of Other Spaces: Women's colleges at the turn of the nineteenth century in the UK|journal=[[Gender, Place &amp; Culture: A Journal of Feminist Geography]]|volume=7|issue=3|pages=247–263|doi=10.1080/713668873|date=2000|s2cid=144093378|url=http://roar.uel.ac.uk/396/1/Tamboukou%2C%20M.%282000%29GPC%207%283%29247-263.pdf|access-date=2021-11-01|archive-date=2017-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922012402/http://roar.uel.ac.uk/396/1/Tamboukou%2C%20M.%282000%29GPC%207%283%29247-263.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

طبابت تر ټولو سترګواښ و. د ډاکټرانو له خوا تر ټولو منظم مقاومت سره او تر ټولو محدودې ښځې ماتې شوې. د داخلې لپاره یوه د حل لاره دا وه، چې متحده ایالاتو ته لاړې شي؛ ځکه چې هلته د ۱۸۵۰ز کلونو په شان، د ښځو لپاره مناسب ښوونځي وو. بریتانیا یو له تر ټولو وروستی هېواد و، چې ښځينه ډاکټرانې وروزي. ٪۹۰ ــ ٪۸۰ بریتانوي ښځې د طبي سندونو د ترلاسه کولو په موخه امریکا ته راغلې. ايدنبرګ (Edinburgh) پوهنتون، په ۱۸۶۹ز کال محدودو مېرمنو ته داخله ورکړه. په ۱۸۷۳ز کال يې د بریتانوي طبي زده محصلینو تر منځ د غښتلي منفي غبرګون په پرېښودلو سره سره، ځان بېرته شاته کړ. د ښځينه ډاکټرانو لپاره لومړني بېل(جلا) ښوونځي په ۱۸۷۴ز کال په لندن کې یوه ډله محصلینو ته پرانېستل شول. سکاتلېنډ د نورو په پرتله ډېر پرانېستي و، د نارینه وو او ښځينه وو یو ځای زده کړو، باید تر نړيوال جنګ پورې صبر کړی وی. د نولسمې پېړۍ په پای کې ښځو د دندو د ترلاسه کولو او رايې ورکولو د کورس څخه پرته، په ډېرو برخو کې د حالت مساوات ساتلی و.&lt;ref&gt;{{citation|last=Bonner|first=Thomas Neville|contribution=The fight for coeducation in Britain|editor-last=Bonner|editor-first=Thomas Neville|title=To the ends of the earth: women's search for education in medicine|pages=120–137|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|year=1995|isbn=9780674893047|postscript=.}}&lt;/ref&gt;

=== د ماشومانو سرپرستي(ساتنه) ===
له ۱۸۳۹ز څخه مخکې شتمنو مېرمنو به، له طلاق څخه وروسته د خپلو ماشومانو د ساتنې اختیار له لاسه ورکاوه. ماشومان به له خپلو پلرونو، کورنۍ د سرپرست یا کوم بل داسې چا سره پاتې کېدل، چې د دوی د ساتنې مسؤل به و. کارولاين نورټن(Caroline Norton) د دې ډول مېرمنو له ډلې وه. نوموړې هم له طلاقه وروسته، خپلو درېو زامنو ته له لاسرسي منع شوې وه. د ښاغلي کارولاين دې دردناکه حالت، نوموړې سختې مبارزې کولو ته وهڅوله، چې په ۱۸۳۹ز کال کې، د نابالغه کوچنیانو د ساتنې قانون په بریالیتوب سره پاس (تصويب) کړ او د ماشوم ساتنې د تنظیم لپاره يې، د پالندويې کلونو دوکتورین معرفي کړل. قانون په لومړي ځل مېرمنو ته د خپلو بچیانو حق او قاضي ته د ماشوم د ساتنې په قضیو کې یو څه اختیار ورکړ. د دوکتورینو له مخې، په قانون کې له ۷ کلونو څخه د کم عمره کوچنیانو لپاره د مورنۍ پالنې یو احتمال هم خپور شو، چې مالي ملاتړ به يې د پلار مسؤلیت وي. په ۱۸۷۳ زکې د ښځو له خوا د اضافي فشارونو له امله، پارلمان د مورنۍ پالنې ذکر شوي اټکل ته پراخوالی ورکړ او د مورنۍ پالندويۍ موده يې ۱۴ کاله وټاکله. یاد دوکتورین، د بریتانوي سترواکۍ له امله د نړۍ په ډېرو ایالتونو کې خپاره شول.&lt;ref name=&quot;Wroath_Seven&quot;&gt;{{cite book|last=Wroath|first=John|title=Until they are seven: the origins of women's legal rights|publisher=Waterside Press|location=Winchester England|year=2006|isbn=9781872870571|url=https://archive.org/details/untiltheyareseve00wroa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mitchell|first=L. G.|title=Lord Melbourne, 1779-1848|publisher=Oxford University Press|location=Oxford New York|year=1997|isbn=9780198205920}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Perkins&quot;&gt;{{cite book|last=Perkins|first=Jane Gray|title=Life of the honourable Mrs. Norton|publisher=Theclassics Us|location=London|year=2013|orig-year=1909|url=https://archive.org/details/bub_gb_FJBpAAAAMAAJ|isbn=9781230408378}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last=Hilton|first=Boyd|author-link=Boyd Hilton|contribution=Ruling ideologies: the status of women and ideas about gender|editor-last=Hilton|editor-first=Boyd|editor-link=Boyd Hilton|title=A mad, bad, and dangerous people?: England, 1783-1846|pages=353–355|publisher=Oxford University Press|location=Oxford New York|year=2006|isbn=9780198228301|postscript=.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ttmt&quot;&gt;{{cite journal|last=Katz|first=Sanford N.|title=&quot;That they may thrive&quot; goal of child custody: reflections on the apparent erosion of the tender years presumption and the emergence of the primary caretaker presumptions|journal=[[Journal of Contemporary Health Law and Policy]]|volume=8|issue=1|publisher=[[Columbus School of Law]], The Catholic University of America|date=1992|url=http://scholarship.law.edu/jchlp/vol8/iss1/11/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Coppel|first1=E.G.|title=The Control of the Custody of Children by the Supreme Court of Victoria|journal=Res Judicatae|date=1939|volume=2|page=33}}&lt;/ref&gt;

=== طلاق ===
په دودیز ډول غریب خلک له عسکرۍ تښتېدل او غریبو نارینه وو حتی د طلاق د بدیل په توګه خپلې مېرمنې په بازار کې خرڅولې. په بریتانیا کې که ۱۸۵۷زکال څخه مخکې مېرمنې، د خپلو مېړونو تر اقتصادي او حقوقي اختیار لاندې وې او طلاق زیاتره وخت ناممکن و. دې کار د پارلمان قېمتي خصوصي لایحې ته اړتیا درلوده، چې نږدې $ ۲۰۰ کېدل چې په دې ترتیب یوازې تر ټولو شتمنو مېرمنو د دې توان درلود. دا ډېره ستونزمنه ده، چې د بدلمنۍ، تېښتې یا ظلم په برخو کې طلاق وساتل شي.[ په ذکر شوو حالتونو کې به معمولاً مېرمنو ته طلاق ورکول کېده].لومړنۍ کلیدي مقننه بریا، په ۱۸۵۷ ز کې د واده د اسبابو په لایحې سره رامنځته شوه.

نوموړې لایحه، د انګلیستان د دودیزې کلیسا په سختو فعالیتونو سربېره، په لندن کې د یوې نوې محکمې سره چې ټولې قضيې به پرمخ وړي، په رامنځته کولو سره تصویب شوه. د طلاق اخیستلو پړاو، تر اوسه لوړه بیه یعنې نږدې ۴۰پونډه وه؛ مګر اوس لږ تر لږه د منځنۍ طبقې لپاره هم ممکن و. هغه ښځه چې په قانوني ډول به جلا شوه، د یوې خپلواکې مېرمنې حالت به يې ترلاسه کاوه، چې د خپلو مدني حقونو بشپړ واک به يې درلود. په ۱۸۷۸ ز کال کې اضافي تعدیل رامنځته شو، چې سیمه ییزو محکمو ته يې د بېلتون (طلاق) اجازه ورکړه. د انګلیستان کلیسا نور اصلاحات تر هغې بند کړل، چې په ۱۹۷۳ ز کې د واده د اسبابو په لایحې سره وروستنی له هیلې پورته پرمختګ رامنځته شو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198226512.003.0006|title=Road to Divorce|first=Lawrence|last=Stone|date=11 October 1990|publisher=Oxford University Press|pages=140–148|doi=10.1093/acprof:oso/9780198226512.003.0006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last=Stone|editor-first=Lawrence|title=Road to divorce: England 1530-1987|publisher=Oxford University Press|location=Oxford New York|year=1990|isbn=9780198226512}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|last=Halévy|first=Élie|title=A history of the English people|publisher=Ernest Benn|location=London|year=1934|oclc=504342781}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>2z304xe1k373rbg2bimbpfkitl6u3h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مدني ازادي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57924</id>
    <revision>
      <id>363727</id>
      <parentid>336119</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13907" sha1="l9ywspe2htrptmw4gioan2bzg5531ba" xml:space="preserve">مدني ازادي هغه ضمانتونه او خپلواکۍ دي چې دولتونه یې د اساسي قانون، تقنین او یا قضايي تفسیر له لارې، له کوم بل مناسب قانوني بهیر پرته د پراخوالي ژمنه کوي. د دې اصطلاح پراختیا که څه هم د هېوادونو په پرتله توپیر لري، د فکر ازادي، د رسنیو ازادي، د دین ازادي، د بیان ازادي، د غونډو ازادي، د امنیت او ازادي حق، د نظر ازادي، د محرمیت حق د قانون او قانوني کړنو پر وړاندې د مساوي چلند حق، د عادلانه محاکمې حق او د ژوند حق د مدني ازادیو تر چتر لاندې راځي. په نورو مدني ازادیو کې د ملکیت حق، د ځان د دفاع حق او د فردي بشپړتیا حق شامل دي. د مدني ازادیو او د ازادۍ د نورو ډولونو ترمنځ په توپیرونو کې، د مثبت ازادۍ/مثبت حقوقو او منفي ازادۍ/منفي حقوقو ترمنځ توپیر شته.   

== لنډه کتنه ==
ډېری اوسني هېوادونه اساسي قانون، حقوقي ژمنې یا ورته قانوني اسناد لري چې د مدني ازادیو د تضمین کوونکو څخه شمېرل کېږي. نورو هېوادونو د بېلابېلو قانوني اسنادو یا مهمو کنوانسیونونو د لاسلیک کولو او تصویب یا بل ډول تطبیق کولو له لارې، لکه د بشري حقونو په اړه د اروپا کنوانسیون او د مدني او سیاسي حقونو نړیوال تړون په څېر قوانین وضع کړي دي. د ځینو مدني ازادیو شتون او همدا رنګه د د ډېری مدني حقونو پراخوالی د شخړې وړ بحث دی. د ملکیت حقونه، د زېږون حقونه او د رسمي واده حق  یې جنجالي بېلګې دي. په دیکتاتوري رژیمونو کې چې دولتي سانسور د مدني ازادیو د پام وړ مخه نیسي، د مدني ازادۍ ځینې ملاتړي د بیان د ازادۍ ، محرمیت او هویت د پټ ساتلو لپاره د خوندي وسیلو د کارولو وړاندیز کوي. هغه درجې چې د ډیموکراسۍ نظامونه په کې ښکېل دي، باید په حقیقت کې د ترهګرۍ نفوذ په پام کې ونیسي. په دې اړه چې ایا د هغو جرمونو شتون چې قرباني نه لري، د مدني ازادیو څخه سرغړونه ده، د شخړې مسله ده. د بحث بله موضوع د جګړې یا بېړني حالت پر مهال د ځینو مدني ازادیو ځنډول یا بدلون دی، چې باید تر کومې کچې واقع کېږي.  &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ghappour|first=Ahmed|date=2017-09-01|title=Data Collection and the Regulatory State|url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/255|journal=Connecticut Law Review|volume=49|issue=5|pages=1733}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hunter|first=Lance Y.|date=2015-09-18|title=Terrorism, Civil Liberties, and Political Rights: A Cross-National Analysis|journal=Studies in Conflict &amp; Terrorism|language=en|volume=39|issue=2|pages=165–193|doi=10.1080/1057610x.2015.1084165|s2cid=110482777|issn=1057-610X}}&lt;/ref&gt;

د مدني ازادیو رسمي مفهوم زیاتره د میګنا کارتا تاریخ ته رسیږي چې یو انګریزي قانوني منشور ؤ، په ۱۲۱۵ ز کال کې را منځ ته شوی و چې دغه منشور په خپل وار سره د پخوانیو شته اسنادو یعنې د ازادیو د منشور پر بنسټ ولاړ و. &lt;ref&gt;{{cite web|author1=Hugh Starkey, Professor of Citizenship and Human Rights Education at UCL Institute of Education, London|title=Magna Carta and Human rights legislation|url=https://www.bl.uk/magna-carta/articles/human-rights-legislation|publisher=British Library|access-date=22 November 2016|تاريخ الأرشيف=22 November 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161122154732/https://www.bl.uk/magna-carta/articles/human-rights-legislation|url-status=dead|خونديځ نېټه=22 November 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20161122154732/https://www.bl.uk/magna-carta/articles/human-rights-legislation|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20161122154732/https://www.bl.uk/magna-carta/articles/human-rights-legislation|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122154732/https://www.bl.uk/magna-carta/articles/human-rights-legislation}}&lt;/ref&gt;

== اسیا ==

=== چین ===
د چین د ولسي جمهوریت اساسي قانون (چې یوازې د چین په اصلي خاوره کې پلي کېږي، په هانګ کانګ، مکاو او ټایوان کې نه پلی کېږي) په ځانګړې توګه د اتباعو د اساسي حقوقو او مکلفیتونو سند، د ډېری مدني ازادیو د خوندیتوب ادعا کوي. ټایوان، چې د چین له اصلي خاورې څخه جلا شوی دی، خپل اساسي قانون لري.

که څه هم د ۱۹۲۸ ز کال اساسي قانون د مدني ازادیو ضمانت کوي، خو د چین حکومت په معمول ډول د &quot;دولتي ضد تخریب&quot; او &quot;د دولت د رازونو ساتنه&quot; د مادو پر بنسټ له خپل ځواک څخه په ګټنه د چین په کمونست ګوند یا په لوړپوړو دولتي چارواکو نیوکه کوونکي زندان ته اچوي.   &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.people.com.cn/constitution/constitution.html|title=CONSTITUTION OF THE PEOPLE'S REPUBLIC OF CHINA|access-date=5 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/businessNews/idUSPEK10194620080403|title=China jails rights activist outspoken on Tibet|work=Reuters|date=3 April 2008}}&lt;/ref&gt;

=== هند ===
بنسټیز حقوق – چې د اساسي قانون په درېیمه برخه کې راوړل شوي دي – د ازادۍ تضمین په داسې توګه کوي ​​چې ټول هنديان کولای شي د هند د اتباعو په توګه خپل ژوند په سوله ییز ډول پر مخ بوځي. د مساواتو حق، د ازادۍ حق، د زبېښاک ضد حق، د دین د ازادۍ حق، دودیز او ښوونیز حقوق او د اساسي قانون د تعدیل حق له شپږو بنسټیزو حقونه څخه دي.  &lt;ref name=&quot;constpartIII&quot;&gt;[[wikisource:Constitution of India/Part III|Constitution of India-Part III Fundamental Rights]].&lt;/ref&gt;

په دې کې هغه فردي حقوق هم شامل دي چې د ډېری لیبرالو ډیموکراسیو په نظامونو کې معمول دي، چې د دې هېواد په اساسي قانون کې ځای پر ځای شوي او په محکمه کې د تطبیق وړ دي. د دې حقوقو نقض د مجازاتو لامل کېږي چې د هند په قانون کې ټاکل شوي دي. د اساسي قانون له اصلاحاتو څخه دغه حقوق مطلق او خوندي نه دي. د دې قوانینو موخه له خپلواکۍ وړاندې د ټولنیزو کړنو د بې عدالتیو له منځه وړل دي. په مشخصه توګه، دې قوانینو طبقاتي خوندیتوب له منځه یووړ او د دين، توکم، ذات، جنسیت، یا زېږون د ځای پر بنسټ تبعیض یې منع کړ. د انسان قاچاق یې منع کړ او کارګر ته یې ازادي ورکړه. د توکمي او د دیني لږکیو دودیز او ښوونیز حقونه یې خوندي کړل څو وکړای شي خپلې ژبې وساتي او خپل ښوونیز بنسټونه اداره کړي.  

د توکم، دین، نسب یا جنسیت په نظر کې نه نیولو سره، ټول خلک حق لري چې د خپلو بنسټیزو حقوقو د تنفیذ لپاره سترې محکمې ته مراجعه وکړي. دا اړینه نه ده چې زیانمن دې دغه کار وکړي. د عامه ګټو لپاره هرڅوک کولای شي په خپل استازیتوب په محکمه کې دعوه وکړي چې د &quot;عامه ګټو دعوی&quot; په نوم یادېږي. د سترې محکمې قاضیان کولای شي  په یوازې توګه د رسنیو د راپور پر بنسټ ګامونه پورته کړي.   &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|title=''Bodhisattwa Gautam vs. Subhra Chakraborty''; 1995 ICHRL 69|publisher=[World Legal Information Institute]|access-date=2006-05-25|archive-date=2005-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|url-status=dead}} This was the case where [[public interest litigation]] was introduced (date of ruling 15 December 1995).&lt;/ref&gt;

بنسټیز حقوق، د سوابقو له لیدلو پرته، عامه ادارو ته د ټولو اتباعو د لاسرسي او خوندیتوب په تضمین سره په مساواتو ټینګار کوي. د ټولو هېوادنو اتباعو ته د ژوند او شخصي ازادۍ حقونه ورکول کېږي، په داسې حال کې چې نور حقوق، لکه د بیان او نظر ازادي یوازې د هند په اتباعو (د غیر هندي اتباعو په ګډون) ته ورکول کېږي. په دولتي بنسټونو کې د کارموندنې په برخه کې د مساواتو حق بهرنیو اتباعو ته نه ورکول کېږي. &lt;ref name=&quot;OCI&quot;&gt;{{cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/legislative/amendbills/XXXIX_2003.pdf|title=''Citizenship (Amendment) Bill, 2003''|pages=5|publisher=[[Rajya Sabha]]|access-date=2006-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20060425230738/http://rajyasabha.nic.in/legislative/amendbills/XXXIX_2003.pdf &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|archive-date=2006-04-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tayal, B.B. &amp; Jacob, A. (2005), ''Indian History, World Developments and Civics'', p. A-25&lt;/ref&gt;

د دولت له هر ډول خپل سرو کړنو څخه، د افرادو ساتنه د بنسټیزو حقوقو پر اساس کېږي، خو ځینې حقونه د ځانګړو اشخاصو پر وړاندې هم د پلي کېدو وړ دي. د بېلګې په ډول اساسي قانون طبقاتي خوندیتوب له منځه وړي او جبري کار منع کوي. دغه احکام هم د دولت او هم د خصوصي اشخاصو په کړنو د څارونکي په توګه عمل کوي.  

بنسټیز حقوق مطلق نه دي او د ملي ګټو د ساتنې لپاره د اړینو محدودیتونو تابع کېږي. د کیرالا ایالت پر وړاندې د کیسواندا بارتي په قضیه کې، سترې محکمې  د بنسټیزو حقونو په ګډون د اساسي قانون د ټولو احکامو د تعدیل پرېکړه وکړه. خو پارلمان نشي کولای د اساسي قانون اصلي جوړښت لکه سیکولریزم، ډیموکراسي، فدراليزم او د واکونو جلا والی بدل کړي. دغه پرېکړه چې ډېری وختونه د &quot;بنسټیز جوړښت نظریه&quot; ورته ویل کېږي، په پراخه توګه د هند د تاریخ یوه مهمه برخه ګڼل کېږي. په ۱۸۷۸ زکال کې د منیکا ګاندي پر وړاندې د هند د ټولنې په قضیه کې، سترې محکمې د دې نظریې اهمیت د هر پارلماني تقنین په پرتله لوړ کړ. د پرېکړې له مخې د پارلمان هېڅ عمل که چیرته د اساسي قانون اصلي جوړښت تر پښو لاندې کړي، قانوني نه ګڼل کېږي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|title=''Bodhisattwa Gautam vs. Subhra Chakraborty''; 1995 ICHRL 69|publisher=[World Legal Information Institute]|access-date=2006-05-25|archive-date=2005-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|url-status=dead}} This was the case where Fundamental Rights were enforced against private individuals (date of ruling 15 December 1995).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Basic structure#Kesavananda|''Kesavananda Bharati vs. state of Kerala''; AIR 1973 S.C. 1461, (1973) 4 SCC 225]] – In what became famously known as the &quot;Fundamental Rights case&quot;, the [[Supreme Court of India|Supreme Court]] decided that the basic structure of the constitution was unamendable.&lt;/ref&gt;

د بنسټیزو حقونو دغه تاریخي تضمین د بنسټیزو حقونو د حرمت په ساتلو کې د قضایي خپلواکۍ یوه ځانګړې بېلګه وګڼل شوه. بنسټیز حقونه یوازې د اساسي قانون د تعدیل له لارې بدلون موندلی شي، له همدې امله، نه یوازې په اجراییه قوه کې، بلکې په پارلمان او ایالتی مقننه قوه کې هم د څارونکو په توګه شامل شوي دي. د ملي امنیت او عامه نظم د ساتلو لپاره په بېړني حالت کې ممکن هغه حقوق چې په ۱۹ ماده کې راوړل شوي دي، (لکه د بیان، غونډې او خوځښت او نورو ازادي) په لنډ مهاله توګه و ځنډول شي. ولسمشر د فرمان په صادرلو سره کولای شي د اساسي قانون د محکمې تعدیلات هم وځنډوي.   &lt;ref&gt;Tayal, B.B. &amp; Jacob, A. (2005), ''Indian History, World Developments and Civics'', p. A-24&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>l9ywspe2htrptmw4gioan2bzg5531ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په بريتانيا کې د همجنس پالونکو حقوق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58029</id>
    <revision>
      <id>363735</id>
      <parentid>339916</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20074" sha1="cbn594093snia5185wjxrjuwpdd1at5" xml:space="preserve">په لويه بريتانيا او شمالي آيرلېنډ کې د لېزبين (د ښځي تمايل بلې ښځې ته)، هم‌جنس‌پالانو(د نر تمايل بل نر ته)، دوه‌جنس پالانو(دواړو جنسونو ته تمايل) او ترانس‌جنډر (هغه کسان چې کړه‌وړه او عادتونه يې له خپل بيولوژيکي جنسيت سره متضاد او د مخالف جنس وي) حقوق، د تاريخ په اوږدو کې د پام وړتکامل ته رسېدلي.  

د مسحيت تررسمي پېژندلو وړاندې، له ميلاد څخه وروسته، په ۵۹۷ کال کې، کله چې اګوسټېن کانټېربري (مسيحي راهب) بريتانيا ته ورسېد، د سليټيک، رومي او انګلوساکسون په دورو کې ښاريانو هم‌جنس پالنه کولی شوی. له ۵۹۷ څخه وروسته د هم‌جنس پالنې او مسيحت تر منځ شخړه پيل شوه. د نارينه‌وو تر منځ د هم‌جنس پالنې فعاليتونه ګناه ګڼل کېده، خو ناقانونه نه وو. د بګري د۱۵۳۳ قانون له مخې: د نارينه‌وو مقعدي جنسي اړيکې ناقانونه او د اعدام سزا ورته ټاکل شوې وه، د هم‌جنس پالونکو (LGBT) حقوق، د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۷ زکال کې په انګلستان، وېلز او وروسته په سکاټلنډ او شمالي آيرلنډ کې د نارينه‌وو تر منځ د جنسي فعاليتونو له جرم نه ګڼلو څخه  وروسته څرګند شول. ښځې هېڅکله د ورته قانوني محدويت په دايره کې نه راتلې. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Macculloch|first=J. A.|date=2014-06-03|title=Religion Of The Ancient Celts|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315828220|doi=10.4324/9781315828220|isbn=9781315828220}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Manwell|first=Elizabeth|title=Gender and Masculinity|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470751565.ch7|work=A Companion to Catullus|year=2007|pages=111–128|place=Malden, MA, USA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|doi=10.1002/9780470751565.ch7|isbn=9780470751565|access-date=2021-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=PETER.|first=ACKROYD|url=http://worldcat.org/oclc/1048940054|title=QUEER CITY : gay london from the romans to the present day.|date=2019|publisher=HARRY N ABRAMS|isbn=978-1-4197-3514-1|oclc=1048940054}}&lt;/ref&gt;

د يووېشتمې پېړۍ له نوې کېدو راهيسې، د هم‌جنس پالونکوحقوق له پياوړي ملاتړ سره راپورته شول. له هم‌جنس پالونکو سره د توپيريز چلند(تبعيض) پر وړاندې ځينې لاریونونه، له ۱۹۹۹ ز راهيسې موجود وو ، خو د برابرۍ دقانون (۲۰۱۰ز تصويب) له مخې يې، ټولو برخو ته لار ومونده. په وسله‌وال پوځ کې د هم‌جنس پالونکو پر علني فعاليت بنديز، په ۲۰۱۶ ز کال کې، په رسمي توګه له منځه ولاړ، خو له  ۲۰۰۰ز ام کال راهیسې، له نه پلي کېدونکې سياسي پاليسۍ سره مل و. په ۲۰۰۱ز کال کې د رضايت عمر جنسي تمايل ته له پاملرنې پرته، ۱۶ کاله وټاکل شو. په ۱۹۸۰ز لسيزه کې د ۲۸ سېکشن(برخه) چې په ښوونځيو او عامه ځايونو کې دهم‌جنس پالنې د عامولو د بنديز مسؤل و،  په ۲۰۰۳ ز کال کې له منځه ولاړ.  ترانس‌جنډر د ۲۰۰۵ ز کال راهيسې، د خپل بيولوژيکي جنسيت د بدلولو لپاره، د قانوني غوښتنليک ورکولو حق درلود. په همدغه کال کې هم‌جنسه جوړو ته په انګلستان او وېلز کې د مدني غونډو او د واده د مراسمو نيولو حق ورکړل شو، وروسته په ۲۰۰۹ ز کال کې سکاټلنډ هم‌جنس پالونکو جوړو ته د زوی‌ولۍ حقوق ورکړل او شمالي آيرلنډ هم د دوی په څارنه، په ۲۰۱۳ ز کې پلي کړل. د هم‌جنس پالونکو جوړو واده په انګلستان، وېلز او سکاټلنډ کې، په ۲۰۱۴ ز او په شمالي آیرلنډ کې په ۲۰۲۰ ز کې قانوني شو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/21/contents|title=Armed Forces Act 2016|publisher=Government of the United Kingdom}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pinknews.co.uk/2013/12/10/government-announces-date-of-first-same-sex-marriages-in-england-and-wales/|title=Government announces date of first same-sex marriages in England and Wales|newspaper=Pink News|access-date=10 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nimarriage2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2019/1514/contents/made/data.htm|title=The Marriage (Same-sex Couples) and Civil Partnership (Opposite-sex Couples) (Northern Ireland) Regulations 2019|publisher=Government of the United Kingdom|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2019/22/enacted/data.htm|title=Northern Ireland (Executive Formation etc) Act 2019|publisher=Government of the United Kingdom|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;

نن ورځ ډېری هم‌جنس پالونکي (LGBT) د نورو عادي وګړو په شان قانوني حقوق لري او بريتانيا په ټوله نړۍ کې هم‌جنس پالونکو ته تر نورو ډېره خپلواکې ورکړې ده، که څه هم بريتانيا په دې وروستيو کې په نړيواله کچه کې د نورو هېوادونو په پرتله يو وروسته پاتې هېواد دی. په اروپا کې د لېزبين، هم‌جنس‌پالانو، دوه‌جنس پالانو، ترانس‌جنډر او اېنټرسېکس نړیوالې اتحاديې (ILGA-Europe) د ۲۰۱۵ ز کال د يوې ارزونې له مخې:  په بريتانيا کې د هم‌جنس پالونکو حقوق ۸۶ سلنه مخ پر وده ارزولي دي چې دا يې د بشپړې برابرۍ او انساني حقونو ته د درناوي او پرمختګ پر لور يو اغېزمن ګام ارزولی دی. د دې ارزونې له مخې سکاټلنډ د هم‌جنس پالونکو لپاره د برابرۍ د حقونو په برخه کې  ۹۲ امتيازه، چې د اروپا په کچه تر ټولو لوړ امتياز دی، تر لاسه کړ. په دغه حال کې بريتانيا، تر ۲۰۲۰ ز کال پورې، د ۶۶ امتيازونو په لرلو سره په اروپا کې د لېزبين، هم‌جنس‌پالانو، دوه‌جنس پالانو، ترانس‌جنډر او اېنټرسېکس نړیوالې اتحاديې د رده‌بندۍ نهم ځای ته راولوېده او مسؤلو چارواکو په دې اړه اندېښنه وښوده او دا يې د ترانس د حقونو د مخالفو ډلو او اپوزېسيونونو کار وباله. په همدې حال کې په ۲۰۱۹ ز کال کې د پيو (امريکايي څېړنيز مرکز)  له‌خوا د شوې څېړنې له مخې، ۸۶ سلنه بريتانويان له دې سره موافق وو، چې هم‌جنس پالنه بايد ټولنه ومني، په ۲۰۱۷ ز کال کې د يوې بلې ټول‌پوښتنې له مخې، د بریتانيا ۷۷ سلنه خلکو، د هم‌جنس پالونکو د ودونو ملاتړ کړی. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/10/scotland-tops-league-for-gay-rights|title=Scotland tops league for gay rights|work=The Guardian|date=10 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ILGA-Europe Rainbow Map Points To Make-or-Break Moment for LGBTI Rights in Europe {{!}} ILGA-Europe|url=https://www.ilga-europe.org/resources/news/latest-news/rainbow-map-2020-points-make-or-break-moment-lgbti-rights-europe|access-date=2020-10-08|website=www.ilga-europe.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=25 June 2020|title=The Global Divide on Homosexuality Persists|url=https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/|work=Pew Research Center's Global Attitudes Project}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=29 October 2018|title=Eastern and Western Europeans Differ on Importance of Religion, Views of Minorities, and Key Social Issues|url=https://www.pewforum.org/wp-content/uploads/sites/7/2018/10/Eastern-Western-Europe-FOR-WEB.pdf|access-date=28 August 2020|work=Pew Research Center|page=12}}&lt;/ref&gt;

د يوې بلې څېړنې له مخې چې په ۲۰۱۷ ز کې ترسره شوې، د بريتانيا شاوخوا دوه سلنه خلک لېزبين، هم‌جنس پال يا تراس پالونکي دي، خو سټون وېل او يوګاف دا راپور ناسم ګڼي او ښايي کره شمېر يې، له پنځو تر اووه سلنه وي. په بريتانيا کې د ترانس پالونکو شمېر، په ۲۰۰۹ ز کال کې، له ۳۰۰۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰۰۰ پورې (شاوخوا ۰.۵ سلنه) اټکل شوی. د هم‌جنس پالونکو د حقوقو ادارې او لويې ټولنې، د برېتانيا په ټولو برخو، په ځانګړي ډول د برايټون په ښار کې چې د بريتانيا د هم‌جنس پالونکو د غير رسمي پلازمېنې په توګه پېژندل کېږي، جوړې شوې. په نورو لويو ښارونو،لکه: لندن، مانچسټر، بېرمنګم، برېسټول، ليډس، لېورپول، نيوکاسټل، اپن ټيني، اېډڼ برا او سوټمپټون، ټول د هم‌جنس پالونکو د کليو لرونکي دي او په دې وياړ کلنی جشن لري. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sexual orientation, UK – Office for National Statistics|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2017|access-date=28 August 2020|publisher=Government of the United Kingdom}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gay Britain: what do the statistics say?|url=https://www.theguardian.com/politics/reality-check/2013/oct/03/gay-britain-what-do-statistics-say|website=[[The Guardian]]|language=en|date=3 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YouGov&quot;&gt;{{cite web|url=https://yougov.co.uk/news/2015/07/29/one-direction-gay-popular/|title=YouGov – Move over Kylie: One Direction is Britain's gayest band|website=YouGov: What the world thinks|access-date=10 May 2017|archive-date=22 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422090445/https://yougov.co.uk/news/2015/07/29/one-direction-gay-popular/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TransReport&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|title=Introduction to the review|work=equalityhumanrights.com|access-date=2021-11-16|تاريخ الأرشيف=2015-07-06|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|url-status=dead|خونديځ نېټه=2015-07-06|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review}}&lt;/ref&gt;

== هم‌جنس، جنسي فعاليتونه ==

=== هم‌جنس پالنه د يوه جرم په توګه ===
د انګليس د بېګري  قانون ( ۱۵۳۳ز تصويب) له مخې، چې د اتم هنري له خوا وضع شو، مقعدي جنسي اړيکه جرم او سزا يې اعدام و. ياد قانون په دغه هېواد کې د مدني لواطتونو پر ضد لومړنی قانون و، تر دې وړاندې دغه ډول پېښې د کليسايي محکمو له خوا فيصله کېدلې. په داسې حال کې چې ۱۵۵۳ز کال کې د لومړۍ مريم له سلطنت سره لغوه شوې. په ۱۵۶۳ز کې د لومړۍ الیزابېت له‌خوا بياځلي تصويب شو. جېمزپراټ او سمېټ هغه دوه وروستي کسان وو، چې په ۱۸۳۵ ز کال کې د لواطت په جرم اعدام شول. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=A timeline of gay rights in the UK|url=https://www.theweek.co.uk/87213/a-timeline-of-gay-rights-in-the-uk|access-date=2020-09-25|website=The Week UK|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=On sexuality, the law still caters to the norms of public disgust|url=https://theconversation.com/on-sexuality-the-law-still-caters-to-the-norms-of-public-disgust-79705|website=The Conversation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=A Gay History of Britain: Love and Sex Between Men Since the Middle Ages|publisher=[[Greenwood World Publishing]]|last1=Cook|first1=Matt|last2=Mills|first2=Robert|last3=Trumback|first3=Randolph|last4=Cocks|first4=Harry|year=2007|page=109|isbn=978-1846450020}}&lt;/ref&gt;

که څه هم د فرد په وړاندې د جرمونو قانون (۱۸۶۱ز تصويب) ۶۶ مادې پر هم‌جنس پالونکو د اعدام سزا بنده کړه، خو د نارينه هم‌جنس پالونکو اعمال ناقانونه وو او سزا يې  بند( زندان)  و. 

د جرمونو  قانون (۱۸۸۵ ز تصويب) په يوولسمه برخه (لابوچر اصلاحيه) کې د هم‌جنس پالنې اړوند قوانين داسې پراخ کړل چې، د نرانو تر منځ د جنسي اړيکو ټول ډولونه په کې شامل وو. اوسکار وايلډ د دغه قانون له مخې مجرم شو او په دوه کاله کاري سزا محکوم شو، خو برعکس لېزبينان هېڅکله د هېڅ قانون له‌خوا نه په رسميت وپېژندل شو ل او نه هم ونيول شول. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/01/31/turings-law-thousands-convicted-gay-bisexual-men-receive-posthumous/|title=Turing's Law: Oscar Wilde among 50,000 convicted gay men granted posthumous pardons|date=31 January 2017|work=[[The Daily Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;

په سکاټلنډ کې، که څه هم هېڅ کوم قانون نه و چې د نارينه‌وو ترمنځ يې جنسي اړيکې، د ۱۴۲۴ ز او ۱۷۰۷ ز کالونو تر منځ  ناقانونه بللې وی، خو هم‌جنس پاله کړنو سزا درلوده، چې يوه نمونه يې د ګاوېن محکمې کميسيون دی.  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rps.ac.uk/|title=Records of the Parliaments of Scotland|publisher=Rps.ac.uk|access-date=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rps.ac.uk/search.php?action=fetch_jump&amp;filename=charlesi_ms&amp;jump=charlesi_t1645_11_28_d6_trans&amp;type=ms&amp;fragment=m1645_11_28_d6_ms|title=Procedure: commission for the trial of Gavin Bell|publisher=Rps.ac.uk|access-date=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۵۰ز لسيزې په لومړيو کې د نارينه‌وو ترمنځ د جنسي اړيکو د بنديز لپاره،  پوليسو فعال قوانين پلي کړل. د ۱۹۵۴ ز او ۱۰۶۹ ز کالونو تر ورستيو پورې، د انګلستان او وېلز په زندانونو کې هم‌جنس پاله نارينه زندانيان، چې د عمر منځنۍ کچه يې ۳۷ وه، شته وو. په څرګند ډول د نيول شوو او محاکمه شوو کسانو شمېر زيات و، ان ساينس پوه، رياضيدان او د جګړې پرمهال کد ماتوونکی الان تورېنګ چې په  ۱۹۵۲ز کال کې په بې ادبۍ او فحاشۍ تورن شو، هم شامل و، هغه د ښځينه هورمونونو په مرسته درملنه (کيميکل کسترېشن)، تر زندان غوره وګڼله. تورېنګ په ۱۹۵۴ ز کال کې ځان وژنه وکړه، په ۲۰۰۹ ز کال کې ګورډن براوون، د وخت لومړي وزير په بريتانيا کې د يوې وېروونکې پېښې او وحشتناک چلند په ځواب کې چې ورسره شوی و، د بريتانيا د دولت په استازولۍ بښنه وغوښته. په ۱۹۵۴ز کال کې اېډوارډ مونتاګو (درېيم بارون مونتاګو له بيليو څخه) محاکمه او وروسته زنداني شو، مايکل پيت رېورز او اېلډبولډ د هم‌جنس پاله او فحشا کړنو د ارتکاب په وجه، د هم‌جنس پاله کړنو اړوند قانون په رڼا کې، چې د سېر ‌ډېوېوډ ماکسوېل فيي او هوګ لوکاس توث له خوا تصويب شوی غږ پورته کړ او د څېړنو او راپور لپاره يې يوه کمېټه رامنځته  کړه. &lt;ref name=&quot;pinknews.co.uk&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2013/07/15/the-pinknews-guide-to-the-history-of-england-and-wales-equal-marriage/2/|title=The PinkNews Guide to the history of England and Wales equal marriage|publisher=Pinknews.co.uk|date=15 June 2013|access-date=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Hilary|last=Whiteman|title=Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing|publisher=CNN|date=1 September 2009|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/?imw=Y|access-date=2 May 2010|archive-date=24 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124232211/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/?imw=Y|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.number10.gov.uk/Page20571|title=Treatment of Alan Turing was &quot;appalling&quot;&amp;nbsp;– PM|publisher=10 Downing Street|date=10 September 2009|access-date=2 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420212249/http://www.number10.gov.uk/Page20571|archive-date=20 April 2010}}&lt;/ref&gt;

=== وال‌فېنډن ===
د وال‌فېنډن کمېټه، د ۱۹۵۴ ز کال د اګست ۲۴مه په بريتانيا کې د هم‌جنس پالنې د جرمونو لپاره رامنځته شوه. د هم‌جنس پالنې د جرمونو او فحشا په اړه د  ډيپارټمنټي کمېټې راپور، چې د وال‌فېنډن راپور په نوم مشهور دی، د ۱۹۵۷ ز د سپټمبر په درېيمه نېټه خپور شو. د دغه راپور له مخې، په خلوت د لويانو تر منځ رضايت بښونکې هم‌جنس پاله کړنې، نورې باید جرم ونه ګڼل شي او څرګنده يې کړه چې، په مشروع ډول هم‌جنس پاله کړنې کومه ناروغي نه ده، ځکه په ډېری موارد کې يوه نښانه ده او له بل اړخه، له رواني روغتيا سره جوړې دي. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|title=Wolfenden Report|website=bl.uk|access-date=2021-11-16|تاريخ الأرشيف=2022-04-28|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2022-04-28|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428131012/https://www.bl.uk/learning/timeline/item107413.html}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>cbn594093snia5185wjxrjuwpdd1at5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>منصور داد الله</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58466</id>
    <revision>
      <id>363729</id>
      <parentid>359910</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12285" sha1="tg6hfml44v8s8ezagzo7mims8eydylv" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

'''ملا منصور داد الله''' (په ۲۰۱۵ ز کال کې مړ شوی) د ملا دادالله اخند کوچنی ناسکه ورور و، هغه کس چې په د افغانستان په ختیځ کې د طالبانو ستر قومندان ګڼل کېدی. نوموړی د کندهار ولایت د ارغنداب ولسوالۍ اوسیدونکی او د پښتنو د کاکړ له قوم څخه و. 

== جګړه ییز فعالیت ==
نوموړی په هغه ویډیو کې را ښکاره شو چې د ځانمرګو د «فراغت جشن» و. داسې انګېرل کېږي چې نوموړی په ۲۰۰۷ کال کې شاوخوا ۳۰ کاله عمر درلود. ملا منصور دادالله په ۱۹۹۰ یمه لسیزه کې، هغه مهال چې طالبان د شمال ټلوالې پر وړاندې جنګېدل، د خپل ورور د مرستیال په توګه یې دنده تر سره کوله. نوموړی د ۲۰۱۵ کال د نومبر په میاشت کې د طالبانو د انشعابي څانګې د امیر د مرستیال په توګه وټاکل شو چې د افغانستان اسلامي امارت د عالي شورا په نوم یادیده. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSISL30425420070515|title=Taliban replaces slain top commander with brother|accessdate=2007-05-15|newspaper=Reuters|date=15 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JF&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews[tt_news]=4325|title=Taliban Commander Mansoor Dadullah Follows his Brother's Footsteps|accessdate=30 October 2008|last=Rahmani|first=Waliullah|date=24 July 2007|publisher=[[The Jamestown Foundation]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Afghan Taliban splinter group names Mullah Rasool as leader|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34719314|website=BBC|date=4 November 2015|access-date=2 February 2016}}&lt;/ref&gt;

ملا دادالله منصور کله چې د ۲۰۱۷ کال د مارچ په میاشت کې په کابل کې زنداني و، له یو څو کسه طالبانو سره یو ځای د ډانیال ماسټرو جیاکومو په نوم له یوه ایټالوي خبریال سره چې د طالبانو په بند کې و، تبادله او له زندان څخه ازاد شو. هغه مهال داسې نه انګېرل کېدل چې هغه به د طالبانو د ډلې مهم غړی وي. &lt;ref name=&quot;JF2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews[tt_news]=4325|title=Taliban Commander Mansoor Dadullah Follows his Brother's Footsteps|accessdate=30 October 2008|last=Rahmani|first=Waliullah|date=24 July 2007|publisher=[[The Jamestown Foundation]]}}&lt;/ref&gt;

وروسته له هغه چې نوموړی د ۲۰۰۷ کال د مۍ په ۱۲مه ووژل شو، د طالبانو یوه ویاند اعلان وکړ چې منصور دادالله به د افغانستان په سویل کې د خپل ورور ځایناستی وي. د منصور ټاکنه په ظاهره توګه د هغه کومه ځانګړې وړتیا نه وه، بلکې یوازې په دې خاطر وه چې هغه د ملادادالله اخند ورور و. د طالبانو مشر ملا محمد عمر اخند چې د دادالله اخند له ظلمونو څخه ناخوښه و، ویل کېږي چې د دادالله له انتصاب سره مخالف و. خو بیا هم، هغه د القاعدې ډلې تر ملاتړ لاندې و او ترې وغوښتل شو تر څو په افغانستان کې د ابومصعب الزرقاوي له تاکتیکونو څخه کار واخلي.   [[منصور داد الله|[4]]]

ملا منصور دادالله د ۲۰۰۷ کال د جون په میاشت کې وویل: «شیخ اسامه بن لادن ژوندی دی او خپل فعالیت پر مخ وړي. نوموړی د خپلو دندو پر مخ وړلو لګیا دی. د هغه د ژوندي پاته کېدو تر ټولو وروستی سند دا دی چې زما د ورور له مړینې وروسته یې ما ته د ډاډګیرنې پیغام را لیږلی. هغه ما ته نصیحت وکړ تر څو د خپل ورور لاره ته ادامه ورکړم». ملا منصور دادالله د ۲۰۰۷ کال د ډیسمبر په ۲۹مه د ملامحمد عمر له خوا د سرغړونې په تور د طالبانو له پوځي قومندانۍ څخه لري شو. دادالله د ۲۰۰۸ کال د فبرورۍ په ۱۱مه د ګاول اسمعیل زیو په سیمه کې له طالبانو سره د پاکستاني ځواکونو په جګړه کې ټپي او ونیول شو. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2008-02-11-604457253_x.htm|title=Senior Taliban figure caught in Pakistan|newspaper=[[USA Today]]|date=11 February 2008|accessdate=13 June 2008|first=Matthew|last=Pennington|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.usatoday.com%2Fnews%2Fworld%2F2008-02-11-604457253_x.htm&amp;date=2008-06-13|archivedate=13 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7164277.stm|title=Taleban sack military commander|accessdate=29 December 2007|work=BBC News|date=29 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071230125524/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7164277.stm|archivedate=30 December 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== له زندان څخه ازادیدل ==
دادالله سره له ۶ نورو بندیانو د افغانستان د حکومت په غوښتنه او د سولې د خبرواترو په موخه د ۲۰۱۳ کال د سپټمبر په ۷ د پاکستان د حکومت له خوا له زندان څخه ازاد شو. دادالله له زندان څخه له ازادیدو وروسته افغانستان ته ستون شو تر څو هلته د خپل ورور پیروان یو ځل بیا د ملادادالله د جبهې تر نوم لاندې سره را ټول کړي. د ۲۰۱۵ کال د اګسټ په میاشت کې د طالبانو د اعلامیې له مخې چې د خدای بښلي ملاعمر له مړینې وروسته به اختر منصور د طالبانو مشر وي، دادالله له هغه سره بیعت و نه کړ او له خپلو ملاتړو سره یې په خپل اصلي ولایت زابل کې ځان ته قرارګاه جوړه کړه. له هغه وروسته د دادالله د وفادارو کسانو او منصور کسانو تر منځ جګړې رامنځته شوې. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-25301-Dadullah-among-seven-Afghan-Taliban-detainees-released|title=Dadullah among seven Afghan Taliban detainees released|date=September 8, 2013|accessdate=September 12, 2013|last=Baabar|first=Mariana|newspaper=[[The News International]]}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/863993/is-emergence-sounds-alarms-in-afghanistan/|title=IS emergence sounds alarms in Afghanistan|accessdate=6 September 2015|work=The Express Tribune|date=4 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/09/07/world/asia/talibans-new-leader-moves-to-quash-dissent-in-afghanistans-south.html|title=Taliban's New Leader in Afghanistan Moves to Quash Dissent|accessdate=6 September 2015|work=The New York Times|date=9 September 2015}}&lt;/ref&gt;

د افغانستان رسنیو د سپټمبر په لومړیو کې رپوټ ورکړ، چې ویل کېږي ملادادالله وروسته له هغه چې اختر منصور د طالبانو د مشر په توګه وګومارل شو، خپله لاره یې له طالبانو بېله کړې او د اسلامي دولت (داعش) د افغانستان له څانګې سره یو ځای شوی دی. دغه اعلامیه د اسلامي دولت د یوه ملاتړي له خوا اعلام شوه او همداشان یې وویل چې د داعش ۲۳۰ جنګیالي له فراه څخه زابل ولایت ته هم لیږل شوي تر څو له هغو ۲۱۰۰ طالب جنګیالیو سره چې د اختر منصور له خوا لېږل شوي، وجنګیږي. د زابل ولایت د ارغنداب ولسوالۍ د ولسوال حاجي مهمند نصرت یار په وینا، د دادالله جنګیالي د اسلامي دولت یا داعش له مفکورو سره همفکره دي. سره له دې هم، ځینې افغان سرچینې وايي چې دادالله له اسلامي دولت سره خپل یو ځای کېدل رد کړي دي او لا تر اوسه پورې طالبانو ته ژمن دی. د رپوټونو له مخې هغه وايي: «موږ له امارت سره یو او تل به یو». دادالله د طالبانو له رهبري سره مخالفت درلود او اختر منصور ته به یې «درواغجن» وایه. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Taliban leader Mullah Mansoor Dadullah joined ISIS, the terror group claims|url=http://www.khaama.com/taliban-leader-mullah-mansoor-dadullah-joined-isis-the-terror-group-claims-1488|website=Khaama Press|date=8 September 2015|accessdate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Taliban's New Leader in Afghanistan Moves to Quash Dissent|url=https://www.nytimes.com/2015/09/07/world/asia/talibans-new-leader-moves-to-quash-dissent-in-afghanistans-south.html?_r=0|website=New York Times|date=6 September 2015|accessdate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Disaffected Dadullah denies joining Daesh after rumors|url=http://www.pajhwok.com/en/2015/09/17/disaffected-dadullah-denies-joining-daesh-after-rumors|website=Pajhwok|date=17 September 2015|accessdate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== مړینه ==
دادالله د خپلو سرتیرو او د اختر منصور جنګیالیو تر منځ په جګړه کې د ۲۰۱۵ کال د نومبر په میاشت کې د زابل په خاک افغان ولسوالۍ کې ووژل شو. د نوموړې د مړینې ادعا د سیمې د قومي مشرانو، افغان دولتي چارواکو او ځینو طالب قومندانانو له خوا تایید شوې، خو د هغه ویاند چې ملا نعیم نیازی نومیږي وايي چې دادالله یوازې ټپي شوی دی. د همدې خبرې په تکذیبولو سر بېره، د هغه ډلې د ۲۰۱۶ کال د اګسټ په ۱۵مه په رسمي بڼه د هغه مړینه تایید کړه او پر ځای یې د هغه وراره، ملا امدادالله منصور ځایناستی اعلان کړ. منصور قسم وخوړ چې د خپل تره غچ به اخلي. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bigstory.ap.org/article/9019da1595b44c6781fd541e8863bedc/breakaway-taliban-faction-names-new-leader-Afghanistan |title=آرشیف کاپي |access-date=2021-12-10 |تاريخ الأرشيف=2016-10-13 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161013150644/http://bigstory.ap.org/article/9019da1595b44c6781fd541e8863bedc/breakaway-taliban-faction-names-new-leader-Afghanistan |url-status=dead |خونديځ نېټه=2016-10-13 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20161013150644/http://bigstory.ap.org/article/9019da1595b44c6781fd541e8863bedc/breakaway-taliban-faction-names-new-leader-Afghanistan |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20161013150644/http://bigstory.ap.org/article/9019da1595b44c6781fd541e8863bedc/breakaway-taliban-faction-names-new-leader-Afghanistan |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013150644/http://bigstory.ap.org/article/9019da1595b44c6781fd541e8863bedc/breakaway-taliban-faction-names-new-leader-Afghanistan }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pajhwok.com/en/2015/11/30/picture-mullah-dadullahs-dead-body-found-pajhwok|title=Picture of Mullah Dadullah's dead body found by Pajhwok}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;{{cite web|title=Leader of Taliban Splinter Group Allied With ISIS Is Killed|url=https://www.nytimes.com/2015/12/02/world/asia/leader-of-taliban-splinter-group-allied-with-isis-is-killed.html|work=The New York Times|date=1 December 2015|accessdate=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>tg6hfml44v8s8ezagzo7mims8eydylv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>له تاریخي پلوه د ښځو قانوني حقونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59745</id>
    <revision>
      <id>363724</id>
      <parentid>336036</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18447" sha1="itcp44nwqucbp0cbrs2684doxlfosix" xml:space="preserve">د ښځو قانوني حقونه، د هغوی انساني او ټولنیزو حقونو ته اړوندېږي. د ښځو د حقونو لومړنۍ اعلامیه د احساساتو اعلامیه وه. په لومړنیو قوانینو کې د ښځو تړلی ځایګی د ډېرو لرغونو سیستمونو د شواهدو له مخې تائید شوی.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ecssba.rutgers.edu/docs/seneca.html|title=Declaration of Sentiments and Resolutions|access-date=2 November 2007|last=Gordon|first=Ann D.|author-link=Ann D. Gordon|year=1997|publisher=Selected Papers of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony|تاريخ الأرشيف=31 October 2007|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071031072703/http://ecssba.rutgers.edu/docs/seneca.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=31 October 2007|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20071031072703/http://ecssba.rutgers.edu/docs/seneca.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20071031072703/http://ecssba.rutgers.edu/docs/seneca.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031072703/http://ecssba.rutgers.edu/docs/seneca.html}}&lt;/ref&gt;

== موسايي قانون ==
د موسايي قانون له مخې په مالي موضوعاتو کې د ښځو او نارینه وو حقونه، تر ډېره یوشان و. ښځو د ځمکې، مالدارۍ، غلامانو او خدمت کوونکو د لرلو په ګډون د شخصي مالکیت حق درلود. ښځو د میراث حق درلود؛ له هغه څه چې د هرچا د مړینې د سوغات یا میراث په نامه یادېږي، له خپلو وروڼو سره یې مساوي حق ترلاسه کاوه، که چېرې به کوم چا زوی نه درلود نه لور، کولای یې شول، ټول میراث ترلاسه کړي. یوې ښځې کولای شول، نورو ته د مړینې د تحفې په توګه د خپلې شتمنۍ اړوند وصیت وکړي، که چېرې به یې ماشومان درلودل، میراث به یې هغوی ته اړوند و، که به یې واده کړی و، د هغې مېړه او که به مجرده وه، د هغې پلار ته به یې میراث پاتې کېده. یوې ښځې کولای شول، په محکمه کې شکایت وکړي او اړتیا نه وه چې یو نارینه، له هغې استازولي وکړي.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=INHERITANCE - JewishEncyclopedia.com|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/8114-inheritance|access-date=2020-10-13|website=www.jewishencyclopedia.com}}&lt;/ref&gt;

== مصري قانون ==
په لرغوني مصر کې له قانوني پلوه ښځو او نارینه وو یو ډول ځایګی درلود – لږ تر لږه له تیوریکي پلوه. مصري مېرمنو د ځمکې، مالدارۍ، غلامانو، خدمت کوونکو او نورو د لرلو په ګډون د شخصي مالکیت حق درلود. هغې حق درلود، د هرڅه میراث ترلاسه کړي او خپله شتمني نورو ته ورکړي. هغې کولای شول، خپل مېړه ته طلاق ورکړي (له مخې یې هغې ته اړونده شتمني – د مهر په ګډون – د هغې شخصي مالکیت ته اړوندېده)، په محکمه کې شکایت وکړي. مېړه د خپلې ښځې د وهلو ډبولو له امله جریمه کېده.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fathom.lib.uchicago.edu/1/777777190170/|title=Women's Legal Rights in Ancient Egypt|access-date=3 November 2007|author=Janet H. Johnson|work=Digital collections|publisher=University of Chicago Library|author-link=Janet H. Johnson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Crime and Adultery in Ancient Egypt|journal=The Journal of Egyptian Archaeology|volume=70|pages=92–105|last=Eyre|first=C.J.|year=1984|jstor=3821579|doi=10.1177/030751338407000113|s2cid=127434656}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Baber|first=Ray Erwin|title=Marriage and Family Life in Ancient Egypt|journal=Social Forces|volume=13|issue=3|pages=409–414|doi=10.2307/2570405|jstor=2570405|year=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Allam|first=S.|year=1990|title=Women as Holders of Rights in Ancient Egypt (During the Late Period)|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=33|issue=1|pages=1–34|doi=10.2307/3632040|jstor=3632040}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kelly|first=Susan A.|year=2016|title=Identifying the women of Early Dynastic Egypt: an analysis of the women's funerary stelae/slabs from Abu Rawash, Helwan, and Abydos.|url=https://www.researchonline.mq.edu.au/vital/access/manager/Repository;jsessionid=4EF57B3142C68E21405DE0E54665B35C/mq:68979;jsessionid=F01B83AC935E32D16A4B8C723EFAB1F7?f0=sm_creator%3A%22Kelly%2C+Susan+A%22|access-date=2022-02-15|archivedate=2019-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190508032710/https://www.researchonline.mq.edu.au/vital/access/manager/Repository;jsessionid%3D4EF57B3142C68E21405DE0E54665B35C/mq:68979;jsessionid%3DF01B83AC935E32D16A4B8C723EFAB1F7%3Ff0%3Dsm_creator:%2522Kelly,%2BSusan%2BA%2522}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=O'Neill|first=Patricia|year=2005|title=The Social and Political Position of Woman in Ancient Egypt|journal=PMLA|volume=120|issue=3|pages=843–857|jstor=25486220|doi=10.1632/003081205X68133|s2cid=154150337}}&lt;/ref&gt;

== د آتن قانون ==
د لرغوني آتن په قانون کې، ښځو د خپلو نارینه وو سیالانو په څېر ګڼ شمېر قانوني حقونه نه لرل. هغوی په قضايي محاکمو او غونډو کې له ګډون محرومې وي. هغوی له قانوني پلوه د پام وړ پیسو په ارزښت قراردادونو کې ونډه نه شوه اخیستلی.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Schaps|first=D.M.|doi=10.2307/284411|title=What Was Free about a Free Athenian Woman?|year=1998|journal=Transactions of the American Philological Society|volume=128|page=178|jstor=284411}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The limit was set at the value of a [[medimnos]] of barley, which was not enough to feed a family for a week.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Pomeroy|first=Sarah|title=Goddesses, Whores, Wives, and Slaves: Women in Classical Antiquity|year=1994|location=London|publisher=Pimlico|page=73}}&lt;/ref&gt;

په لرغوني آتن کې ښځو د طلاق حق درلود، په داسې حال کې چې له طلاق وروسته له طلاق شوي مېړه څخه د خپلو اولادونو اړوند یې هېڅ حق نه درلود.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Dover|first=K.J.|title=Classical Greek Attitudes to Sexual Behaviour|year=1973|journal=Arethusa|volume=6|issue=1|page=61}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Winkler|first=John J.|title=The Constraints of Desire: the Anthropology of Sex and Gender in Ancient Greece|year=1990|location=New York|publisher=Routledge|page=5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Dover|first=K.J.|title=Classical Greek Attitudes to Sexual Behaviour|year=1973|journal=Arethusa|volume=6|issue=1|page=69|doi=10.1002/9780470756188.ch1|isbn=9780470756188}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Pomeroy|first=Sarah|title=Goddesses, Whores, Wives, and Slaves: Women in Classical Antiquity|year=1994|location=London|publisher=Pimlico|pages=62, 65}}&lt;/ref&gt;

== رومي قانون (د لرغوني روم قانون) ==
د لرغوني روم قوانین د لرغوني آتن د قوانینو په څېر، ښځو ته کوم حقونه نه ورکول. رومي تابعیت څو ډوله و او ښځو کولای شول، د دویمې طبقې تابعیت ترلاسه کړي چې یو شمېر هغه محدود امتیازات او قانوني ملاتړ چې بې تابعیته آزادو کسانو او غلامانو نه لرل ،دوی ته یې وړاندې کول؛ خو دغه امتیازات د نارینه وو په کچه نه و. د روم ټولنه او قانون په شدت سره جنسیت پلوه او مرد سالاره وه؛ چې قانون ښځې له رایو ورکولو، دولتي چوکیو ترلاسه کولو، د مدني کشیشانو په توګه له دندې ترلاسه کولو او یا هم په رومي پوځ کې په هره کچه له خدمت کولو منع کولې.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=The Oxford Encyclopedia of Women in World History: 4 Volume Se|last=Smith|first=Bonnie G|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=978-0-19-514890-9|location=London, UK|pages=[https://archive.org/details/oxfordencycloped0000unse_k2h2/page/422 422–425]|url=https://archive.org/details/oxfordencycloped0000unse_k2h2/page/422}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[A. N. Sherwin-White]], ''Roman Citizenship'' (Oxford University Press, 1979), pp. 211 and 268&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Legal rights of women in history#Frier|Frier]], pp. 31–32, 457.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Johnston, ''Roman Law in Context'' (Cambridge University Press, 1999), chapter 3.3&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yan&quot;&gt;Thomas, Yan (1991) &quot;The Division of the Sexes in Roman Law&quot;, in ''A History of Women from Ancient Goddesses to Christian Saints''. Harvard University Press. pp. 133–135.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Legal rights of women in history#Frier|Frier]], p. 20.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Treggiari, Susan (1991). ''Roman Marriage''. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-814890-9}}. pp. 258–259, 500–502.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Legal rights of women in history#Frier|Frier]], pp. 19–20, 22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Beth Severy, ''Augustus and the Family at the Birth of the Empire'' (Routledge, 2002; Taylor &amp; Francis, 2004), p. 12.&lt;/ref&gt;

== اسلامي قانون ==
د منځنیو پېړیو په پیل کې، د ښځو د حالت د غوره کېدو په برخه کې لومړنۍ هڅې، د اسلام د سپېڅلي دین د لومړنیو اصلاحاتو له مخې وې،  چې ښځو د واده کولو، طلاق او میراث په برخو کې حقونه ترلاسه کړل. د آکسفورډ قاموس د اسلام په اړه څرګندوي چې، د اسلام له مخې د عربو ښځو په ژوند کې د نویو زېږېدلو نجونو ماشومانو د وژلو د منع کولو او هغوی ته د بشپړ شخصیت په رسمیت پېژندلو په ګډون پرمختګ رامنځته شو. «مهریا ولور چې پخوا د ناوې د بیې په توګه د هغه پلار ته ورکول کېده، د ښځې د شخصي مالکیت په توګه د واده په تحفې واوښت». د اسلامي قوانینو له مخې: واده نور له یو «حالت» نه هغه «قرارداد» ته واوښت چې د ښځې رضایت په کې اړین و. د ځمکې په ګډون د واده شویو ښځو مالکیت، د هغوی پر خپل نامه و او په هېڅ ډول هغه په واده کولو سره د مېړه د مالکیت په توګه نه اوښته، دا هغه لوی توپیر و چې تر معاصرې دورې پورې یې د ډېرې برخې اروپا په قوانینو کې شتون نه درلود. «په هغه مرد سالاره ټولنه کې چې پخوا میراث یوازې نارینه خپلوانو ته اړوند کېده، ښځو ته هم د میراث حق ورکړل شو».&lt;ref name=&quot;Espos&quot;&gt;Esposito (2005) p. 79&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordDicT&quot;&gt;Esposito (2004), p. 339&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;majid&quot;&gt;Khadduri (1978)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schimmel&quot;&gt;Schimmel (1992) p. 65&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;badawi&quot;&gt;{{cite journal|last=Badawi|first=Jamal A.|title=The Status of Women in Islam|journal=Al-Ittihad Journal of Islamic Studies|volume=8|issue=2|date=September 1971|url=http://iaislam.tripod.com/TSOWII.htm|access-date=2022-02-15|archive-date=2019-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518092057/http://iaislam.tripod.com/TSOWII.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== زده کړې ===
اسلام د ښځو ښوونه او روزنه یوه مقدسه چاره بللې، ښځې د دې پر ځای چې د اسلام د سپېڅلي کتاب له لوستلو منع وي، د نارینه وو په څېر د هغو لوستلو ته هڅول کېدلې. مسلمانو ښځو ،لکه فاطمه الفهیري چې په ۸۵۹ ز کال کې یې د القروئین پوهنتون جوړ کړ، د ګڼ شمېر اسلامي روزنیزو مؤسسو په بنسټ اېښودو کې مهم رول لرلی. دغو چارو تر ۱۲ مې او ۱۳ مې پېړۍ پورې د ایوبیانو تر لړۍ دوام وکړ، هغه مهال چې ۱۶۰ جوماتونه وو، مدرسې په دمشق کې جوړې شوې، چې ۲۶ یې د مېرمنو له خوا په وقفي ډول (خیریه ډول) جوړې شوې. په اسلامي نړۍ کې د ښځو د زده کړو الهام د حضرت محمد&lt;sup&gt;(ص)&lt;/sup&gt; له مېرمنو نه اخیستل شوی: خدیجه: بریالۍ سوداګره او عایشه چې د احادیثو د علم پیاوړې څېړونکې او نظامي مشره وه. &lt;ref&gt;&quot;The Women of Islam,&quot; TIME, Lisa Beyer, 25 Nov. 2001&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first=James E.|last=Lindsay|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2005|isbn=978-0-313-32270-9|page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/197 197]|url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/197}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first=James E.|last=Lindsay|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2005|isbn=978-0-313-32270-9|pages=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/196 196 &amp; 198]|url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/196}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first=James E.|last=Lindsay|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2005|isbn=978-0-313-32270-9|pages=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/196 196]|url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/196}}&lt;/ref&gt;

=== کار ===
ښځې د اسلامي قوانینو له مخې کولای شي، د نارینه وو په څېر قرارداد ترسره کړي، ملکیت وپېري او یا وپلوري، له خپل لوري د نارینه له وکالت پرته په محکمه کې شکایت وکړي، سوداګري وکړي، یو څه اعطا کړي او نور. د خلافت پر مهال په بشري قوه کې له بېلابېلو قومي او مذهبي ډلو کار اخیستل کېده، په داسې حال کې چې نارینه او ښځینه دواړه په بېلابېلو اقتصادي چارو کې هم بوخت و.&lt;ref&gt;[[Legal rights of women in history#Shatzmiller|Shatzmiller]], pp. 6–7.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maya-400-1&quot;&gt;[[Legal rights of women in history#Shatzmiller|Shatzmiller]], pp. 400–1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|jstor=3632681|author=Shatzmiller, Maya|year=1997|title=Women and Wage Labour in the Medieval Islamic West: Legal Issues in an Economic Context|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=40|issue=2|pages=174–206 (175–7)|doi=10.1163/1568520972600748}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Legal rights of women in history#Shatzmiller|Shatzmiller]], pp. 350–62.&lt;/ref&gt;

=== د طلاق حق ===
د اسلامي قانون (شریعت) له مخې نارینه یوازې کولای شي، د خپلې ښځې په شتون کې ووايي چې: «تا طلاق کوم» او یا درې ځله د «طلاق» له کلیمې کار واخلي، څو طلاق رسمي بڼه ومومي؛ له دې سره درې میاشتې باید صبر وشي، څو معلومه شي آیا مطلقه ښځه امېدواره ده او که نه، که چېرې وي، د ماشوم تر زېږون پورې طلاق نافذ نه دی. د اسلامي شریعت له مخې: ښځو تل دا حق لرلی چې له خپل مېړه طلاق واخلي، خو باید اسلامي محکمې ته مراجعه وکړي او د خپل جلا کېدو دلایل وړاندې کړي چې ظلم، د ضروریاتو نه پوره کول، د مېړه تېښته یا نه شتون، د مېړه جنسي کمزورتیا او یا نور لاملونه په کې شاملېږي. له دغو دلایلو پرته هم ښځې کولای شي، له بلې لارې په کار اخیستو چې ورته خلع وایي، طلاق واخلي، خو بیا ښځه اړ ده، هغه مهر (مهریه، د ناوې تحفه) چې مېړه ورته د واده پر مهال ورکړی، بېرته مېړه ته ورکړي. د مېړه له خوا د هر ډول طلاق ورکولو وروسته، پخوانی ښځه حق لري چې د خپل مهر پاتې یا «ځنډول» شوې برخه هم له مېړه واخلي.

=== د واده حق ===
قرآن په واضح ډول تر څلورو ښځو پورې د څو ودونو کولو اجازه ورکړې، لکه څرنګه چې فرمايي: « او كه چېرې تاسو وېرېدلئ له دې چې د یتیمانو په حق كې به انصاف ونه كړى شئ، بیا نو له (نورو) هغو ښځو سره نكاح وكړئ چې ستاسو خوښې وي، دوه، یا درې، یا څلور، نو كه تاسو وېرېدلئ چې انصاف به ونه كړى شئ، بیا نو له یوې (اصیلې ښځې) سره (نكاح وكړئ)، یا وینځه (واخلئ)، دا (طریقه) ډېره نژدې ده، دې ته چې تاسو به ظلم ونه كړئ». د فتوا د د دایمي کمېټې په خبره، په اسلام کې د بل واده کولو په موخه د لومړۍ مېرمنې اجازې ته اړتیا نه شته.&lt;ref&gt;Sura El Nisa, verse:3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.islamonline.net/?p=823|title=الارشيف}}&lt;/ref&gt;

دا په داسې حال کې ده، چې مسلمان نارینه کولای شي، د یهودو او عیسوي باور لرونکو ښځو سره واده وکړي، خو مسلمانې ښځې نه شي کولای، له مسلمان پرته د بل چا سره واده وکړي.&lt;ref&gt;Al Sharah El Kebir, 7/386&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dar-alifta.org/Foreign/ViewFatwa.aspx?ID=6167|title=Fatawa - Why a Muslim woman can't marry a non-Muslim?|access-date=2022-02-15|archive-date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401134108/http://www.dar-alifta.org/Foreign/ViewFatwa.aspx?ID=6167|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Narrated by al-Tirmidhi, 1101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Narrated by Muslim:1421&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>itcp44nwqucbp0cbrs2684doxlfosix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فیوچرېزم (راتلونکې پالنه)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61555</id>
    <revision>
      <id>363721</id>
      <parentid>336006</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15209" sha1="folh4ap4x09n01imok4u4lo06tm30pg" xml:space="preserve">فیوچرېزم (اېټالوي: Futurismo) یو هنري او ټولنیز خوځښت ؤ چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په اېټالیا کې او تر لږې کچې په نورو هیوادونو کې پیل شو. نوموړي مفهوم په تحرک(dynamism)، سرعت، ټیکنالوژۍ، ځوانۍ، تاوتریخوالي او وسایلو لکه موټر، الوتکې، او صنعتي ښار ټینګار کاوه. په دې خوځښت کې کلیدي شخصیتونه د اېټالیې فیلیپو توماسو مارینیټي، امبرټو بوکسیوني، کارلو کاررا، فارټوناټو ډیپیرو، ګینو سیوریني، ګیاکومو بالا، او لویګي روسولو شامل وو. اېټالوی فیوچرېزم د مډرنیَت ستاینه وکړه او د خپلو اصولو له مخې یې موخه دا وه چې اېټالیا د خپل تېر دروندوالي څخه آزاده کړي. د راتلونکې په اړه له مهمو آثارو څخه د مارینیټي د ۱۹۰۹ز  ''د فیوچرېزم منشور''، د بوکسیوني د ۱۹۱۳ انځور په فضا کې د دوام ځانګړي ډولونه، د بالا د ۱۹۱۳-۱۹۱۴ ز کلونو نقاشي صریح سرعت + غږ، او د روسولو د ځوږونو هنر (۱۹۱۳ز کال) شامل دي.&lt;ref name=&quot;20th-Century art book&quot;&gt;{{cite book|title=The 20th-Century art book|year=2001|publisher=Phaidon Press|location=dsdLondon|isbn=978-0714835426|edition=Reprinted.}}&lt;/ref&gt;

که څه هم فیوچرېزم په لویه کچه یوه ایټالوی پدیده وه، خو په روسیه کې هم دې ته ورته موازي خوځښتونه راڅرګند شول، چیرته به چې وروسته ځینې روسي فیوچرېستان د خپلو ډلو موندلو لپاره تلل؛ نورو هیوادونو یا یو څو فیوچرېستان درلودل یا یې هم د فیوچرېزم څخه الهام اخیستونکي خوځښتونه درلودل. فیوچرېستان د نقاشۍ، انځور ګرۍ، سرامیکو، ګرافیک ډیزاین، صنعتي ډیزاین، داخلي ډیزاین، ښاري ډیزاین، تیاتر، فلم، فېشن، ټوکر، ادب، موسیقۍ، معمارۍ او حتی پخلي په شمول د هنر په هره برخه کې فعال وو.

تر یوې پولې پورې فیوچرېزم په ډېکو آرت(Art Deco)، د معمارۍ په اصالت(Constructivism)، سوریالېزم، او دادا، او تر ډیره حده د دقت په اصالت، ریونېزم، او ورټیکېزم په هنري خوځښتونو اغیزه وکړه. پاسیسېزم[fr] کېدای شي، د یو مخالف تمایل یا لید استازیتوب وکړي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Shershenevich|first1=V.|author-link1=Vadim Shershenevich|editor-last1=Lawton|editor-first1=Anna|editor-last2=Eagle|editor-first2=Herbert|translator-last1=Lawton|translator-first1=Anna|translator-last2=Eagle|translator-first2=Herbert|orig-date=1988|chapter=From ''Green Street''|title=Words in Revolution: Russian Futurist Manifestoes, 1912–1928|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=zhif_LpgBfAC|location=Washington, DC|publisher=New Academia Publishing, LLC|publication-date=2005|page=153|isbn=9780974493473|access-date=18 January 2022|quote=Italo-Futurism flees the shores of passéism because the tentacles of passéism are suffocating it; it is flight from captivity. Russian Futurism flees passéism like a man who steps back in preparing to leap forward.}}&lt;/ref&gt;

== اېټالوي فیوچرېزم ==
فیوچرېزم یو تجربوي(avant-garde) غورځنګ دی چې د اېټالوي شاعر فیلیپو توماسو مارینیټي له خوا په ۱۹۰۹ ز کې په میلان کې تأسیس شوی. مارینیتي دغه غورځنګ په خپل د فیوچرېزم منشور کې پیل کړ، چې د لومړي ځل لپاره یې د ۱۹۰۹ ز کال د فبرورۍ په ۵مه نېټه په لا ګازیتا ډیلېمیلیا کې خپور کړ، چې د ۱۹۰۹ کال د فبرورۍ په ۲۰مه په فرانسوي ورځپاڼه لي فیګارو کې دیوې مقالې په بڼه بیا خپور شو. نوموړی ډېر ژر د نقاشانو امبرټو بوکیوني، کارلو کاررا، ګیاکومو بالا، ګینو سیوریني او کمپوزر لویګي روسولو سره یوځای شو. مارینیټي د زاړه هر څه ، په ځانګړې توګه سیاسي او هنري دودونو څخه د پام وړ نفرت څرګند کړ. هغه لیکلي، &quot;موږ د هغې ماضي یا تېر، هیڅ برخه نه غواړو&quot;، هغه همداراز لیکلي، &quot;موږ ځوان او پیاوړي راتلونکې پالان یو!&quot;  فیوچرېسټانو د سرعت، ټکنالوژۍ، ځوانۍ او تاوتریخوالي، موټر، الوتکې او صنعتي ښارونو، ټولو هغو څیزونو چې په طبیعت باندې د انسانیت د تخنیکي بریا استازیتوب کوي، ستاینه وکړه، او دوی ډېر لېواله ملتپال وو. دوی د تېر وخت کلتور او ټول تقلید رد کړ، د اصالت ستاینه یې وکړه، &quot;په پوره بې باکۍ، په پوره تاوتریخوالي&quot;، په ویاړ سره یې &quot;د جنون داغ&quot; په ځان ولګاوه، د هنر نقادان یې هسې په هېڅ وشمېرل، د همغږۍ او ښې سلیقې په وړاندې یې بغاوت وکړ، ټول متون، د ټولو پخوانیو هنرونو مضامین، او په ساینس کې ویاړ یې له منځه یوړل.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[iarchive:imanifestidelfut28144gut|Filippo Tommaso Marinetti, ''I manifesti del futurismo'', February 20, 2009]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2883730/f1.image Le Figaro, ''Le Futurisme'', 1909/02/20 (Numéro 51)]. Gallica, Bibliothèque nationale de France&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bluemountain.princeton.edu/bluemtn/cgi-bin/bluemtn?a=d&amp;d=bmtnaai190904-01.2.3&amp;srpos=8&amp;e=-------en-20--1--txt-txIN-futurism------ Filippo Tommaso Marinetti, ''Declaration of Futurism'', published in Poesia, Volume 5, Number 6, April 1909] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402120325/http://bluemountain.princeton.edu/bluemtn/cgi-bin/bluemtn?a=d&amp;d=bmtnaai190904-01.2.3&amp;srpos=8&amp;e=-------en-20--1--txt-txIN-futurism------ |date=2015-04-02 }} (Futurist manifesto translated to English). Blue Mountain Project&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Futurist Aristocracy&quot;&gt;{{Cite web |url=http://monoskop.org/images/7/73/Futurist_Aristocracy_1_1923.pdf |title=Futurist Manifesto, reproduced in ''Futurist Aristocracy'', New York, April 1923 |access-date=2022-05-23 |تاريخ الأرشيف=2021-02-25 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210225072825/https://monoskop.org/images/7/73/Futurist_Aristocracy_1_1923.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2021-02-25 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210225072825/https://monoskop.org/images/7/73/Futurist_Aristocracy_1_1923.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210225072825/https://monoskop.org/images/7/73/Futurist_Aristocracy_1_1923.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225072825/https://monoskop.org/images/7/73/Futurist_Aristocracy_1_1923.pdf }}&lt;/ref&gt;

د منشورونو خپرول د فیوچرېزم یا راتلونکې پالنې یوه ځانګړتیا وه او فیوچرېستانو (چې تر ډېره د مارینیټي له خوا رهبري یا هڅول کېدل) د نقاشۍ، معمارۍ، موسیقۍ، ادبیاتو، عکاسي، مذهب، مېرمنو، فېشن او خواړو په شمول په ډېرو موضوعاتو باندې ولیکل. &lt;ref&gt;Umbro Apollonio (ed.), ''Futurist Manifestos'', MFA Publications, 2001 {{ISBN|978-0-87846-627-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.italianfuturism.org/manifestos/ Jessica Palmieri, ''Futurist manifestos'', 1909–1933], italianfuturism.org&lt;/ref&gt;

په بنسټ اېښودونکي منشور کې کوم مثبت هنري پروګرام شتون نه درلود، کوم چې فیوچرېستانو هڅه وکړه تر څو په خپل راتلونکي تخنیکي منشور کې د فیوچرېسټ انځورګرۍ (په اېټالوي ژبه کې د ۱۹۱۰ ز کال د اپرېل په ۱۱مه د پوشیا(''Poesia'')، میلان جریدې له خوا د یوې پاڼې په توګه خپور شو) چې دې کارهغو یو &quot;نړیوال تحرک&quot; ته ژمن کړل، د کوم چې په مستقیم ډول په انځورګرۍ نقاشۍ کې استازیتوب کېده. په حقیقت کې شیان له یو بل څخه یا د دوی له شاوخوا څخه جلا نه وو: &quot;په یوه روان بس موټر کې ستاسو شاوخوا شپاړس کسان په بدلېدو رابدلېدو کې دي او په ورته وخت کې یو، لس څلور درۍ؛ دوی بې حرکته دي او دوی خپل ځایونه بدلوي ... بس موټر چې له کومو کورونو څخه تیریږي ورباندې ورخېږي او کورونه په خپل وار په بس موټر باندې ورلوېږي او له هغې سره ګډېږي.&quot;&lt;ref&gt;[[iarchive:imanifestidelfut00mariuoft|I Manifesti del futurismo, lanciati da Marinetti, et al, 1914]] (in Italian)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tech&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.unknown.nu/futurism/techpaint.html|title=Technical Manifesto of Futurist Painting|publisher=Unknown.nu|access-date=2011-06-11}}&lt;/ref&gt;

راتلونکې پال انځورګران د ځانګړي سبک او موضوع په رامنځته کولو کې سست وو. په ۱۹۱۰ او ۱۹۱۱ ز کې دوی د وېش د اصالت(Divisionism) له تخنیکونو څخه کار واخیست، د رڼا او رنګ ماتول یې د خورو نقطو او منقطع لېکو په سطح باندې، چې د وېش له اصالت څخه د جیواني سیګنټیني او نورو له خوا منل شوي وو تجزیه کړل. وروسته، سیوریني، چې په پاریس کې اوسېده، په دې وخت کې په سبک او مېتود کې د دوی د وروسته پاتې کیدلو لامل له پاریس څخه چې د avant-garde هنر مرکز دی، د دوی لرې والی په ګوته کړ. کیوبېزم تکعیبیت د اېټالوي فیوچرېزم د هنري سټایل په جوړولو کې مرسته وکړه. سیوریني لومړنی کس ؤ چې د کیوبېزم سره په اړیکه کې شو او په ۱۹۱۱ زکې پاریس ته له سفر وروسته فیوچرسټ انځورګرانو د کیوبېستانو طریقې غوره کړې. کیوبېزم دوی ته په انځورګرۍ کې د انرژۍ تجزیه او د تحرک څرګندولو وسیله وړاندې کړه.&lt;ref&gt;Severini, G., ''The Life of a Painter'', Princeton, Princeton University Press, 1995. {{ISBN|0-691-04419-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Arnason|last2=Harvard|first2=H.|last3=Mansfield|first3=Elizabeth|title=History of Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture, Photography|date=December 2012|publisher=Pearson|isbn=978-0205259472|pages=189|edition=Seventh}}&lt;/ref&gt;

دوی په اغلب ډول عصري ښاري صحنې انځورولې. د کارا اثر د انارکېست ګالي جنازه (۱۹۱۰-۱۹۱۱ز کال) یوه لویه نقاشي ده چې د ۱۹۰۴ز کال د هغو پیښو استازیتوب کوي په کومو کې چې نوموړی هنرمند پخپله ښکیل ؤ. د پولیسو برید اقدام او بلوا عمل د لیکو او ماتو شويو الوتکو سره په ځواکمنه بڼه وړاندې شوی دی. د هغه په بل اثر د تیاتُر پرېښودل (۱۹۱۰-۱۱ز کال ) د ډیوېژنېسټ تخنیک کارول شوی چې په کې د منزوي او بې څېرې شخصیتونه ښيي چې په شپه کې د سړکونو تر څراغونو لاندې کور ته ځي.

د بوکسیوني اثر د ښار راجګېدنه (۱۹۱۰ز کال) د یو میدان چاپېره د ساختماني او لاسي کار صحنې له یو سور آس سره ښیي چې کارګران یې د کنټرول لپاره په هڅه کې دي. د نوموړي د ذهن حالت اثر چې په دریو لویو تختو کې کار شوی، الوداع، هغوی چې ځي، او هغوی چې پاتې کیږي، &quot; د هغه د فیوچرېستي انځورګرۍ لومړنۍ لویه بیانیه وړاندې کړه، چې د هغه علاقه یې له برګسن، کیوبزم او د عصري نړۍ سره یې انفرادي پیچلې تجربه یوځای کړه؛ په کومه کې چې د شلمې پیړۍ په پیل کې د نقاشۍ د &quot;کوچیني شاهکار&quot; په توګه تشرېح شوی.&quot;   نوموړی اثر هڅه کوي تر څو هغه احساسات او حسونه چې د وخت په تېرېدو سره تجربه کېږي، د بیانولو په نوې بڼه ولېږدوي چې دا بڼې عبارت دي له: &quot;د قوې خطونه&quot; په کومو کې یې چې د فضا له لارې د شیانو سمتي تمایلاتو ته د رسولو ښکارندویی کوله، &quot;هممهالۍ&quot;، کومې چې د یادښتونو، اوسني تأثیراتو او د راتلونکو پیښو د اټکل ښودنه کوله، او &quot;عاطفي چاپېریال&quot; چې په هغه کې هنرمند هڅه کړې تر څو د بهرنۍ صحنې او داخلي احساساتو تر منځ د بصیرت له لارې د خواخوږۍ تړاو رامنځته کړي. &lt;ref name=&quot;Humphreys&quot;&gt;Humphreys, R. ''Futurism'', Tate Gallery, 1999&lt;/ref&gt; 

د بصیرت د مفکورې په شمول په هنر کې د بوکسیوني ارادې د برګسن د نظرونو څخه په کلکه اغیزمنې شوې ، کوم چې برګسن د خواخوږۍ ساده، نه وېشل کیدونکې تجربې په توګه تعریف کړې چې له لارې یې یو څوک د یو څیز داخلي وجود ته لېږدول کیږي ترڅو درک کړي چې هغه څه چې په د ننه کې دي  بې ساري دي او د توصیف وړ نه دي. د فیوچرېسټانو(راتلونکې پالو) موخه دا وه چې د خپل هنر له لارې لیدونکي وتوانوي تر څو د هغه څه داخلي وجود درک کړي چې دوی یې انځور کښلی دی. بوکسیوني دغه نظریې په خپل کتاب، Pittura scultura Futuriste: Dinamismo plastico (د راتلونکې پالو د انځورګرۍ مجسمه: پلاستیک ډېنامیزم) (۱۹۱۴ز کال) کې په پراخه توګه وړاندې کړې دي.&lt;ref&gt;For detailed discussions of Boccioni's debt to Bergson, see Petrie, Brian, &quot;Boccioni and Bergson&quot;, ''The Burlington Magazine'', Vol. 116, No.852, March 1974, pp.140-147, and Antliff, Mark &quot;The Fourth Dimension and Futurism: A Politicized Space&quot;, ''The Art Bulletin'', December 2000, pp.720-733.&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>folh4ap4x09n01imok4u4lo06tm30pg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ګيني بېساو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61720</id>
    <revision>
      <id>363742</id>
      <parentid>359247</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21584" sha1="0dcyqohz44cqfrgz579sujj2cft12lz" xml:space="preserve">{{هېواد مالوماتبکس}}د ګینه بېساو (په پرتګالي ژبه: ''Guiné-Bissau ،'' په فولاني ژبه: ''Gine-Bisaawo،'' په مندینکا ژبه: ߖߌߣߍ ߺ ߓߌߛߊߥߏ߫  ) په رسمي ډول د ګیني – بیساو جمهوریت (په پرتګالي ژبه: ''República da Guiné-Bissau'' ) په لوېديځه افريقا کې يو هېواد دی چې ۳۶،۱۲۵ کيلومتر مربع (۱۳،۹۴۸ مایل مربع) مساحت لري او اټکل شوی نفوس یې ۱،۷۲۶،۰۰۰ وګړي دي. دا هېواد له شمال لوري له سینیګال او له سویل ختیځ لوري له ګیني سره ګډه پوله لري. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Overview|url=https://www.worldbank.org/en/country/guineabissau/overview|website=World Bank|access-date=26 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

ګیني بیساو یو وخت د کابو د سلطنت او همدارنګه د مالي سترواکۍ برخه وه. د دې سلطنت ځینې برخې تر ۱۸ پېړۍ پورې پاتې شوې، په داسې حال کې چې څو نورې یې له ۱۶ پېړۍ ورسته د پرتګالي سترواکۍ تر واک لاندې وې. په ۱۹ پېړۍ کې، دا هېواد د پرتګالي ګیني په توګه مستعمره شو. له خپلواکۍ سره سم چې په ۱۹۷۳ کال کې اعلان او په ۱۹۷۴ کال کې په رسمیت وپېژندل شو، د پلازمینې نوم یې، بیساو، د هېواد نوم ته اضافه شو ترڅو د ګیني (پخوانۍ فرانسوي ګیني) سره ګډ نشي. ګیني-بیساو له خپلواکۍ را په دې خوا د سیاسي بې ثباتۍ اوږد تاریخ لري او یوازې یوه ټاکل شوي ولسمشر (جوس ماریو واز) په بریالیتوب سره پوره پنځه کلنه دوره بشپړه کړې ده. اوسنی ولسمشر یې عمرو سیسوکو ایمبالو دی، چې د ۲۰۱۹ کال د ډسمبر په ۲۹ وټاکل شو. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 February 2020|title=Guinea-Bissau: Swearing-in of new President unlikely to bring stability, says UN representative|url=https://news.un.org/en/story/2020/02/1057441|access-date=23 September 2020|website=UN News|language=en|archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103024950/https://news.un.org/en/story/2020/02/1057441|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Guinea-Bissau – History|url=https://www.britannica.com/place/Guinea-Bissau|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=27 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nationsonline.org&quot;&gt;{{cite web|title=Guinea-Bissau - Country Profile - Nations Online Project|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/guinea_bissau.htm|website=www.nationsonline.org|access-date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt;

یوازې تر ۲٪ نفوس په پرتګالي ژپه، د رسمي ژبې او لومړۍ ژبې په توګه خبرې کوي  او ۳۳٪ یې د دویمې ژبې په توګه خبرې کوي. خو ګیني-بیساو کریول ژبه چې اصلاً پرتګالي کریول ژبه ده، ملي ژبه او د یووالي ژبه هم ګڼل کېږي. د ۲۰۱۲ کال د یوې څیړنې پر بنسټ، ۴۵٪ نفوس کریول د لومړۍ ژبې په توګه تکلم کوي او نږدې ۴۰٪ یې د دویمې ژبې په توګه تکلم کوي. پاتې نور په بېلابېلو بومي افریقایي ژبو خبرې کوي. په ګیني بیساو کې بېلابېل ادیان شته. اسلام او عیسویت په دې هېواد کې اصلي دینونه دي. د دې هېواد د سړي پر سر ناخالص کورنی تولید په نړۍ کې ترټولو ټیټ دی. &lt;ref&gt;{{Cite thesis|last=Handem|first=Myrna|title=Portuguese, Creole, or Both: The Problematic of Language Choice in the Republic of Guinea-Bissau. The Social, Political and Economic Implications of Language Choice|date=2015|degree=Ph. D.|publisher=Howard University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cia-religion&quot;&gt;{{Cite web|title=Africa: Guinea-Bissau|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/print_pu.html|website=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=1 January 2020|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022205949/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/print_pu.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite report|chapter-url=https://www.pewforum.org/2010/04/15/religious-affiliation-islam-and-christianity-in-sub-saharan-africa/|title=Tolerance and Tension: Islam and Christianity in Sub-Saharan Africa|date=15 April 2010|publisher=Pew Research Center|chapter=Chapter 1: Religious Affiliation}}&lt;/ref&gt;

ګیني-بیساو د ملګرو ملتونو، افریقایي ټولنې، د لوېدیځې افریقا هېوادونو د اقتصادي ټولنې، د اسلامي همکاریو د سازمان، د پرتګالي ژبو هېوادونو د ټولنې، د انترنیشنل دی لا فرانکوفوني د سازمان او د جنوبي اتلانتیک د سولې او همکارۍ د زون غړی دی او د لاتین ټولنې، چې اوس منحل شوې ده، غړی هم و.  

== تاریخچه ==
لرغونپوهنې د ګیني-بیساؤ د تاریخ نه وړاندې زمانه په ناکافي توګه تشرېح کړې. په ۱۰۰۰ زېږدیز کال کې، په سیمه کې ښکاري- ژوند موجود و، چې سلګونه زره کاله پخوا د افریقا نورو برخو ته خواره شوي وو.  د لرغون پېژندنې د ریکاردونو پر بنسټ، له لنډ وخت وروسته د دې ځای د کروندګرو او د اوسپنې د وسایلو کارولو له خوا و نیول شو.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Early history|url=https://www.britannica.com/place/Guinea-Bissau/History|newspaper=Encyclopedia Britannica|access-date=24 May 2020}}&lt;/ref&gt;

ګیني بیساو یو وخت د کابو د سلطنت برخه وه، چې په ۱۶ پېړۍ کې د مالي سترواکۍ برخه وه.  د دې سلطنت برخې تر ۱۸ پېړۍ پورې پاتې شوې. په اوسني هېواد کې د سیمې نورې برخې د پرتګالیانو له لوري د سترواکۍ د یوې برخې په توګه ګڼل کېدې. پرتګالي ګیني د غلامانو د ساحل په نوم یادېده ځګه چې لوېدیځي نړۍ ته د اروپایانو په واسطه د افریقايي غلامانو د لېږلو لویه سیمه وه.  &lt;ref&gt;{{cite web|title=Guinea-Bissau - Country Profile - Nations Online Project|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/guinea_bissau.htm#Country2|website=www.nationsonline.org|access-date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Empire of Kaabu, West Africa|url=http://www.accessgambia.com/information/kaabu.html|website=Access Gambia|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630161250/http://www.accessgambia.com/information/kaabu.html#|archive-date=30 June 2013|access-date=22 June 2013}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HISTORY OF GUINEA-BISSAU&quot;&gt;{{cite web|title=HISTORY OF GUINEA-BISSAU|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=oxa#:~:text=HISTORY%20OF%20GUINEA%2DBISSAU&amp;text=From%20the%20viewpoint%20of%20European,region%20is%20the%20Slave%20Coast.|website=www.historyworld.net|access-date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gale Group. (2017). Guinea-Bissau. In M. S. Hill (Ed.), ''Worldmark encyclopedia of the nations'' (14th ed., Vol. 2, pp. 379-392). Gale.&lt;/ref&gt;

دې سیمې ته د اروپایانو د رسېدو په لومړنیو راپورونو کې د ۱۴۵۵ کال د وینس الویز کاداموسټو سفرونه، د ۱۴۷۹ – ۱۴۸۰ کلونو په اوږدو د فلامیني- فرانسوي سوداګرو، استاشي دی لا فوسي او دیاګو کاوو سفرونه په ګوته کېدای شي. په ۱۴۸۰ کلونو کې دا پرتګالي سپړونکی د کانګو سیند او د باکونګو ځمکو ته ورسید او د اوسنۍ انګولا بنسټ یې کېښود، چې له ګیني بیساو څخه نږدې ۴۲۰۰ کیلومتره لاندې د افریقا د ساحل برخه ده. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=de la Fosse|first=Eustache|url=https://books.google.com/books?id=kMEIcypviaAC|title=Voyage d'Eustache Delafosse sur la côte de Guinée, au Portugal et en Espagne: 1479–1481|publisher=éditions Chandeigne|year=1992|isbn=978-2-906462-03-8|location=Paris|author-link=Eustache de la Fosse|access-date=19 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102014433/http://books.google.com/books?id=kMEIcypviaAC|archive-date=2 January 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Diogo Cão|url=http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/cao.html|website=win.tue.nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20070208055908/http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/cao.html|archive-date=8 February 2007|access-date=7 February 2006}}&lt;/ref&gt;

که څه هم د دې سیمې سیندونه او ساحل د پرتګالیانو له لوري په لومړي سر کې مستعمره شول، چې په ۱۶ پېړۍ کې یې سوداګریزې کارخونې او ځایونه را منځ ته کړل، دوی تر ۱۹ پېړۍ پورې د دې خاورې داخلي برخې ونه سپړلې. په ګیني کې د افریقا سیمه ایزو واکمنانو، چې ځینو یې د غلامانو له سوداګرۍ لویه ګټه ترلاسه کړه، په کورنۍ سوداګرۍ کنټرول درلود او اروپایانو ته یې په کورنۍ برخه کې اجازه نه ورکوله او دوی يې په هغو ساحلي ښارګوټو کې ښکېل ساتل چې سوداګري پکې کېده. افریقایي ټولنو چې د غلامانو سوداګرو په وړاندې یې جګړه کوله هم په اروپایی ماجراجویانو او هغه کسان چې مېشت کېدل، بې باوره شول. په ګیني کې پرتګاليان تر ډیره حده د بیساو او کاچاو په بندرونو پورې محدود وو. لږ شمېر اروپایی مېشتو د بیساو د داخلي سیندونو په اوږدو کې جلا کروندې جوړې کړې. &lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{Cite web|title=A Brief History of Guinea-Bissau – Part 1|url=http://africanhistory.about.com/od/guineabissau/p/GuineaBissauHs1.htm|last=US Department of State|website=African History at About.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130105140522/http://africanhistory.about.com/od/guineabissau/p/GuineaBissauHs1.htm#|archive-date=5 January 2013|access-date=22 June 2013}}&lt;/ref&gt;

د یوې لنډې مودې لپاره په ۱۷۹۰ کلونو کې، انګلیسانو هڅه وکړه چې د بولاما په یوه ساحلي ټاپو کې د سیالۍ لپاره د پښې ځای را منځ ته کړي. خو په ۱۹ پېړۍ کې پرتګالیانو په بیساو کې په پراخه کچه خوندي و ترڅو ګاونډی ساحل، همدارنګه شمال لور ته د اوسني سویلې سینیګال برخه هم د خپلې ځانګړې سیمې په توګه تر واک لاندې کړي. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=British Library – Endangered Archive Programme (EAP)|url=http://www.inep-bissau.org/Arquivos/Projectos/BritishLibraryEndangeredArchivesProgram/tabid/274/Default.aspx|date=18 March 1921|website=inep-bissau.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105514/http://www.inep-bissau.org/Arquivos/Projectos/BritishLibraryEndangeredArchivesProgram/tabid/274/Default.aspx|archive-date=4 March 2016|access-date=22 June 2013}}&lt;/ref&gt;

یو وسله وال پاڅون چې په ۱۹۵۶ کال کې د ګیني او کیپ وارډي د خپلواکۍ لپاره د افریقایي ګوند (PAIGC) له لوري د امیلکار کابرال تر مشرۍ لاندې پیل شو، په تدریجي توګه یې په پرتګالي ګیني خپل واک ټینګ کړ. په نورو پرتګالي مستعمرو کې د چریکي خوځښتونو برعکس، PAIGC په چټکۍ سره د سیمې په لویو برخو کې خپل نظامي کنټرول پراخ کړ. د ځنګل ډوله ځمکو په مرسته، او د کیوبا، چین او شوروي څخه د وسلو د لوی شمېر په مرسته او کیڼ اړخه افریقایي هېوادونه په مرسته په اسانۍ د ګاونډیو متحدینو سره پولو ته ورسېدل. کیوبا هم هوکړه وکړه چې د توپچي پوهان، ډاکټران او تخنیکران به ولېږي. PAIGC حتی د دې توان ترلاسه کړ چې د الوتکې ضد پراخه وړتیا ترلاسه کړي ترڅو د هوایی بریدونو په وړاندې د ځان دفاع وکړي. تر ۱۹۷۳ کال پورې، PAIGC د ګیني زیاتره برخې تر خپل کنټرول لاندې درلود، که څه هم د ۱۹۷۳ کال په جنوري کې د کابرال په وژل کېدو غورځنګ له شاتګ سره مخ شو. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Weapon of Theory: Address delivered to the first Tricontinental Conference of the Peoples of Asia, Africa and Latin America held in Havana in January, 1966|url=http://www.marxists.org/subject/africa/cabral/1966/weapon-theory.htm|last=Cabral|first=Amilcar|date=1966|website=Marxists.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016020214/http://www.marxists.org/subject/africa/cabral/1966/weapon-theory.htm#|archive-date=16 October 2012|access-date=22 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.marxists.org/subject/africa/cabral/paigcpgm.htm|title=The PAIC Programme Appendix|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130095725/http://www.marxists.org/subject/africa/cabral/paigcpgm.htm#|archive-date=30 January 2013|website=Marxists.org|access-date=22 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cuba! Africa! Revolution!&quot;&gt;{{cite video|people=El Tahri, Jihan|year=2007|title=Cuba! Africa! Revolution!|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b0074tpz|access-date=2 May 2007|publisher=BBC Television|time=50:00–60:00|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210154942/http://www.bbc.co.uk/programmes/b0074tpz#|archive-date=10 December 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2011/jan/17/lumumba-50th-anniversary-african-leaders-assassinations|location=London|work=The Guardian|first=Victoria|last=Brittain|title=Africa: a continent drenched in the blood of revolutionary heroes|date=17 January 2011|access-date=14 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170117225438/https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2011/jan/17/lumumba-50th-anniversary-african-leaders-assassinations#|archive-date=17 January 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

=== خپلواکي (۱۹۷۳) ===
د ۱۹۷۳ کال کال د سپټمبر په ۲۴ نېټه، خپلواکي په یو اړخیزه ډول اعلان شوه، چې اوس د دې هېواد د خپلواکۍ د ورځې په توګه د عمومي رخصتۍ په بڼه لمانځل کېږي. په پرتګال کې د ۱۹۷۴ کال د اپریل په ۲۵ نېټه د سوسیالیزم په هڅه له پوځي کودتا وروسته، چې د لیزبون د ایستادو نوو رژیم یې نسکور کړ، رسمیت پېژندنه نړیواله شوه. د نیکولای کاوسیسکو تر مشرۍ لاندې رومانیا لومړی هېواد و چې په رسمي ډول یې ګیني بیساو په رسمیت وپېژانده او لومړی هېواد و یې د ګیني او کیپ ورډ د خپلواکۍ لپاره یې د افریقایي ګوند سره تړونونه لاسلیک کړل. &lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.eeas.europa.eu/archives/delegations/guinea_bissau/documents/press_corner/20160215_guide_guinea_bissau_european_union_afectos_en.pdf|title=Discovering Guinea-Bissau|first1=Joana|last1=Benzinho|first2=Marta|last2=Rosa|page=29|access-date=20 September 2019|isbn=978-989-20-6315-7|publisher=NGO afectos com Letra|date=December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Embassy of The Republic of Guinea-Bissau – Country Profile|url=http://diplomaticandconsular.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=377&amp;catid=123&amp;Itemid=29&amp;act=cp|date=12 April 2012|website=Diplomatic &amp; Consular Yearbook Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208105230/http://diplomaticandconsular.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=377&amp;catid=123&amp;Itemid=29&amp;act=cp|archive-date=8 February 2013|access-date=22 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z0dpAAAAMAAJ&amp;q=formal+recognition|title=Ion Rațiu, Foreign Affairs Publishing Company, 1975, ''Contemporary Romania: Her Place in World Affairs'', p. 90|isbn=9780900380167|last1=Ratiu|first1=Ion|last2=Rațiu|first2=Ion|year=1975}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=kS1NAAAAYAAJ&amp;q=bissau|title=RFE/RL, 1979. ''Radio Free Europe Research, Volume 4, Issues 15-27''|date=April 1979}}&lt;/ref&gt;

له خپلواکۍ سر سم، د ګیني-بیساو ملي سرود ایستا ای نوسا پیټریا بیم امادا، د کیپ وارډي سره یوځای وړاندې شو، چې وروسته یې په ۱۹۹۶ کال کې خپل رسمي ملي سرود، کانټیکو دا لیبرډاډ تصویب کړ، او جلا شو.  

د امیلکار ورور او د PAIGC همکار بنسټ ایښودونکی، لوئس کابرال، د ګیني-بیساو لومړی ولسمشر وټاکل شو. خپلواکي تر ښه ملاتړ لاندې پیل شوه. د بیساو ګیني کډوال په ډله ایزه توګه هېواد ته راستانه شول. د ټولو لپاره ښوونځي ته د لاسرسي سیسټم رامنځ ته شو. کتابونه وړیا وو او داسې بریښېدل چې ښوونځي کافي ښوونکي لري. د نجونو زده کړه، چې پخوا له پامه غورځول شوې وه، وهڅول شوه او د ښوونځیو نوې کلیزه، چې د کلیوالي نړۍ سره یې سمون درلود، تصویب شوه. په ۱۹۸۰ کال کې، اقتصادي وضعیت په پراخه کچه خراب شو، چې له واکداره حکومت د عمومي ناخوښۍ لامل شو. د ۱۹۸۰ کال د نومبر په ۱۴ نېټه، جوو برنارډو وییرا، چې د &quot;نینو ویرا&quot; په نوم هم شهرت لري، ولسمشر لویس کابرال له واکه لرې کړ. اساسي قانون وځنډول شو او د انقلاب یوه نهه کسیزه نظامي شورا جوړه شوه چې مشري یې وییرا کوله. له هغه وخته را په دېخوا، هېواد د لیبرال اقتصاد په لور روان دی. په بودیجه کې د ټولنیز سکتور او تعلیم په لګښت کې کموالی راغلی دی. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tobias Engel, A sina da instabilidade, biblioteca diplo |url=https://diplo.org.br/2003-11,a787, |access-date=2022-06-01 |archive-date=2022-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303022315/https://diplo.org.br/2003-11,a787, |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

تر ۱۹۸۴ کال پورې دا هېواد د یوې انقلابي شورا له لوري اداره کېده. په ۱۹۹۴ کال کې لومړۍ څو ګوندي ټاکنې ترسره شوې. د ۱۹۹۸ کال د می په میاشت کې د پوځ پاڅون د ګیني-بیساو د کورنۍ جګړې او د ۱۹۹۹ کال د جون په میاشت کې د ولسمشر د ګوښه کېدو لامل شو. په ۲۰۰۰ کال کې بیا ټاکنې ترسره شوې او کمبا ایالا ولسمشر وټاکل شو.  &lt;ref&gt;[http://www.afrol.com/articles/16350 Guinea-Bissau's Kumba Yala: from crisis to crisis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716191214/http://www.afrol.com/articles/16350#|date=16 July 2012}}. Afrol.com. Retrieved 22 June 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=68&amp;regionSelect=2-Southern_Africa# Uppsala Conflict Data Program Conflict Encyclopedia, Guinea Bissau: government, in depth, Negotiations, Veira's surrender and the end of the conflict] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231000016/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=68&amp;regionSelect=2-Southern_Africa#|date=31 December 2013}}, viewed 12 July 2013,&lt;/ref&gt;

د ۲۰۰۳ کال کال په سپتمبر میاشت کې پوځي کودتا په لاره واچول شوه. پوځ ایالا د &quot;ستونزو په حل کې د پاتې راتلو&quot; په تور ونیو. له څو ځلو ځنډولو وروسته د ۲۰۰۴ کال د مارچ په میاشت کې تقنیني انتخابات ترسره شول. د ۲۰۰۴ کال د اکتوبر په میاشت کې د پوځي ډلو بغاوت د وسله والو ځواکونو د مشر د مړینې او پراخې کړکېچ لامل شو. &lt;ref&gt;Smith, Brian (27 September 2003) [http://www.wsws.org/articles/2003/sep2003/guin-s27.shtml &quot;US and UN give tacit backing to Guinea Bissau coup&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121027224550/http://www.wsws.org/articles/2003/sep2003/guin-s27.shtml#|date=27 October 2012}}, Wsws.org, September 2003. Retrieved 22 June 2013&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>0dcyqohz44cqfrgz579sujj2cft12lz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په روسیه کې بشري حقونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61758</id>
    <revision>
      <id>363736</id>
      <parentid>337904</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44617" sha1="no467tynfb6od6r6kuy4ty88zoh0m46" xml:space="preserve">په روسیه کې بشري حقونه د نړیوالو بنسټونو او خپلواکو کورنیو رسنیو له لوري په دوامداره توګه تر نیوکو لاندې دي. په ځینو ښکاره سرغړونو کې، په توقیف کې مړینې، د امنیتي ځواکونو او د زندان د ساتونکو له لوري پراخې سیستماتیکې شکنجې، په روسي پوځ کې د سختو دیني کارونو تحمیل، (چې د dedovshchina په نوم یادېږې او د نیکونو د واکمنۍ په معنی دی)، د ماشومانو د حقونو پراخه سرغړونې، تاوتریخوالی او د توکمیزو لږکیو په وړاندې تبعیض او د خبریالانو وژنې شاملیږي.  &lt;ref name=&quot;amnesty2003_rights&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.amnesty.org/russia/pdfs/justice-report-eng.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20031204085846/http://www.amnesty.org/russia/pdfs/justice-report-eng.pdf|url-status=dead|archive-date=4 December 2003|title=Rough Justice: The law and human rights in the Russian Federation|year=2003|isbn=0-86210-338-X|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=16 March 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty2020_rights&quot;&gt;{{cite book|title=Amnesty International Report 2020/21|date=2021|publisher=Amnesty International|isbn=9780862105013|pages=302–307|url=https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/russian-federation/report-russian-federation/|access-date=3 March 2022|language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2020_report&quot;&gt;{{cite book|title=World Report 2020: Russia|chapter=Russia: Events of 2019|chapter-url=https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/russia|website=www.hrw.org|publisher=Human Rights Watch|access-date=3 March 2022|date=2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;freebeacon.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://freebeacon.com/national-security/dozens-of-russian-prisoners-tortured-found-dead-in-jail/|title=Dozens of Russian Prisoners Tortured, Found Dead in Jail - Washington Free Beacon|date=14 January 2016|website=Freebeacon.com|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsweek.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/2016/04/08/russia-police-custody-torture-abuse-441489.html|title=Torture by police in Russia is an everyday occurrence—and it isn't going to stop|date=29 March 2016|website=Newsweek.com|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2017_torture&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/02/27/russia-peaceful-protester-alleges-torture|title=Russia: Peaceful Protester Alleges Torture|date=27 February 2017|website=Hrw.org|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty_torture&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/russia/torture.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20021104221620/http://www.amnesty.org/russia/torture.html|archive-date=2002-11-04|title=Torture and ill-treatment|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=2008-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2006_chechnya_torture&quot;&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/english/docs/2006/11/13/russia14557.htm|title=Chechnya: Research Shows Widespread and Systematic Use of Torture: UN Committee against Torture Must Get Commitments From Russia to Stop Torture|work=Human Rights Watch|date=12 November 2006|access-date=26 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20081111221054/http://hrw.org/english/docs/2006/11/13/russia14557.htm|archive-date=11 November 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;meduza.io&quot;&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/en/feature/2016/11/29/there-is-torture-in-penal-colony-number-7|title=There is torture at penal colony number 7: Prisoners and their relatives talk about the situation in the Segezha prison|website=Meduza.io|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/russian-prisons-are-essentially-torture-chambers/a-17246149|title=Russian prisons are essentially torture chambers|website=Dw.com|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty_children&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/russia/children.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080605020519/http://www.amnesty.org/russia/children.html|archive-date=2008-06-05|title=Children's rights|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=2009-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2009_orphanages&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/c/crd/russ98d.pdf|title=ABANDONED TO THE STATE - CRUELTY AND NEGLECT IN RUSSIAN ORPHANAGES|publisher=[[Human Rights Watch]]|access-date=2009-07-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty_minorities&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/russia/minorities.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20021104221732/http://www.amnesty.org/russia/minorities.html|archive-date=4 November 2002|title=Ethnic minorities under attack|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty2003_racism&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.amnesty.org/russia/pdfs/racism_report.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20030406131713/http://www.amnesty.org/russia/pdfs/racism_report.pdf|url-status=dead|archive-date=6 April 2003|title='Dokumenty!': Discrimination on grounds of race in the Russian Federation|year=2003|isbn=0-86210-322-3|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=16 March 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cpj-kills&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cpj.org/deadly/|title=Journalists killed: Statistics and Background|publisher=[[Committee to Protect Journalists]]|access-date=9 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707085455/http://www.cpj.org/deadly/|archive-date=7 July 2009|url-status=dead|df=dmy-all}} (As of 9 July 2009).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ifj.org/nc/news-single-view/browse/258/backpid/4/category/human-rights-and-safety/article/partial-justice-an-enquiry-into-deaths-of-journalists-in-russia-1993-2009/|title=Partial Justice: An Enquiry into Deaths of Journalists in Russia 1993 - 2009|website=Ifj.org|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;

د روسیې فدراسیون چې د شوروي اتحاد ځای ناستی دولت دی، د بشري حقونو په هغو تړونونو ولاړ دی چې مخکیني رژیم یې لاسلیک او تصویب کړي وو، لکه د مدني او سیاسي حقونو او همدارنګه د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو نړیوال تړونونه. د ۱۹۹۰ ز کلونو په وروستیو کې، روسیې د بشري حقونو په اړه د اروپا کنوانسیون (له شرایطو سره) تصویب کړ او په سټراسبورګ کې له ۱۹۹۸ ز کال راهیسې د روسیې اتباعو لپاره د بشري حقونو اروپايي محکمه د دوی د ملي عدلي نظام څخه هاخوا د استیناف وروستۍ محکمه شوه. د ۱۹۹۳ ز کال د اساسي قانون د ۱ څپرکي د ۱۵ مې مادې پر بنسټ، د نړیوالو قوانینو دا برخې د ملي فدرالي قوانینو په پرتله لومړیتوب لري. خو د ولسمشر په توګه د ولادیمیر پوتین د دویمې دورې (۲۰۰۴ – ۲۰۰۸) په اوږدو کې د بشري حقونو د سرغړونو راپورونه ډېر شوي دي.&lt;ref&gt;Ratified, respectively, in 1973 and 1975 by the USSR. Although a Soviet lawyer helped to draft the UN's Universal Declaration of Human Rights (198), the Communist bloc abstained as a whole from that voluntary affirmation, see [https://chronicleofcurrentevents.net/international-law/ ''A Chronicle of Current Events'', &quot;International Agreements&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323141724/https://chronicleofcurrentevents.net/international-law/ |date=2019-03-23 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;constitution&quot;&gt;{{cite book|title=The Constitution of the Russian Federation|url=http://www.russianembassy.org/RUSSIA/CONSTIT/|archive-url=https://web.archive.org/web/20040130054518/http://www.russianembassy.org/RUSSIA/CONSTIT/|url-status=dead|archive-date=30 January 2004|publisher=Embassy of the Russian Federation|location=Washington, D.C.|access-date=16 March 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|url=http://www.russianembassy.org/RUSSIA/CONSTIT/|website=www.russianembassy.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20040210192843/http://www.russianembassy.org/RUSSIA/CONSTIT/chapter1.htm|archive-date=10 February 2004|url-status=dead|access-date=2019-06-24|quote=Article 15. 4. The commonly recognized principles and norms of the international law and the international treaties of the Russian Federation shall be a component part of its legal system. If an international treaty of the Russian Federation stipulates other rules than those stipulated by the law, the rules of the international treaty shall apply.}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۱ ز کال د روسیې د مشرانو جرګې د ټاکنو او د ۲۰۱۲ ز کال په پسرلي کې د پوتین د ولسمشرۍ د بیا پیل راهیسې، په زیاتره نړیوالو او اساسي حقونو باندې، د بیلګې په توګه، د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې په ۲۰ ماده (د غونډو او ټولنو ازادي)، چې د روسیې فدراسیون (د ۱۹۹۳ ز کال) د اساسي قانون۳۰مه او ۳۱ مه ماده کې ځای لري، مقننه برېدونه شوي دي. یو قانون د ۲۰۱۵ ز کال په ډیسمبر کې تصویب شو چې د روسیې د اساسي قانون محکمې ته دا حق ورکوي چې ایا روسیه کولای شي د بین الدولتي ارګانونو لکه د بشري حقونو د اروپایې محکمې پرېکړه پلې، یا له پامه وغورځوي که نه.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.whitecase.com/publications/alert/russian-law-priority-rf-constitution-over-resolutions-intergovernmental-human|title=Russian law on the priority of the RF Constitution over resolutions of intergovernmental human rights bodies|date=2 February 2016|access-date=13 July 2018}}&lt;/ref&gt;

روسیه چې د اروپایې شورا پخوانۍ غړې او د بشري حقونو د اروپا د کنوانسیون لاسلیک کوونکې ده، د بشري حقونو د اندېښنو په اړه نړیوال مکلفیتونه لري. په روسیه کې د وضعیت په اړه د ۲۰۰۴ ز کال د راپور په سریزه کې، د اروپایي شورا د بشري حقونو کمېشنر یادونه کړې چې &quot;د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته له پراخو بدلونونو انکار نشو کولای&quot;.  &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150925202931/http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/005.htm Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms]. CoE.int. Retrieved on 25 September 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alvaro&quot;&gt;{{cite web|url=https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?p=&amp;id=846655&amp;direct=true|title=Report by Mr. Alvaro Gil-Robles on his Visits to the Russian Federation|publisher=[[Council of Europe]], [[Commissioner for Human Rights]]|date=20 April 2005|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;

== شالید ==

== د پوتین ولسمشري ==

=== ډلبندي ===
د پوتين د لومړۍ دورې د ولسمشرۍ په اوږدو کې (۲۰۰۰ – ۲۰۰۴)، د ازادۍ کور (Freedom House) روسیه د سیاسي حقونو او مدني ازادیو په برخه کې په ۵ ټیټو نمرو سره &quot;نیمه ازاده&quot; وګڼله (چې ۱ یې ډېر ازاد او ۷ لږ ازاد ګڼل کېږي). د ۲۰۰۵ ز کال څخه تر ۲۰۰۸ ز کال پورې دوره کې، د ازادۍ کور، په نړۍ کې ازادي (Freedom in the World) د راپورونو پر بنسټ روسیه د سیاسي حقونو په برخه کې په ۶ نمرو او د مدني ازادیو په برخه کې په ۵ نمرو سره &quot; غیرازاده&quot; و ګڼله. &lt;ref&gt;[http://arquivo.pt/wayback/20090713214234/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=15 Freedom in the World:] The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties. Retrieved on 2009-07-11.&lt;/ref&gt;

د The Economist  اونیزې په ۲۰۰۶ ز کال کې، د ولسواکۍ ډلبندي خپره کړه، چې روسیې د ۱۶۷ هېوادونو په منځ کې ۱۰۲ ځای درلود او د دې هېواد سیاسی نظام یې د &quot;ترکیبي رژیم په توګه وړاندې کړ چې د رسنیو او نورو مدني ازادیو د محدودلو په لور تمایل&quot; لري.  &lt;ref name=&quot;Democracy&quot;&gt;{{cite news|first=Laza|last=Kekic|url=http://www.economist.com/media/pdf/DEMOCRACY_INDEX_2007_v3.pdf|title=The Economist Intelligence Unit's index of democracy|newspaper=The Economist|date=2007|access-date=26 September 2015}}&lt;/ref&gt;

د بشري حقونو د څار د بنسټ د ۲۰۱۶ ز کال د راپور له مخې، د روسیې په فدراسیون کې د بشري حقونو وضعیت د خرابېدو په حال کې دی.&lt;ref name=&quot;hrw2017_report&quot;&gt;{{cite book|chapter-url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/russia|title=Russia|chapter=Russia: Events of 2016|date=12 January 2017|website=Hrw.org|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;

تر ۲۰۱۶ ز کال پورې، چې د ولسمشر په توګه د پوتین د درېیمې دورې څلور کاله وروسته و، د روسیې فدراسیون د ازادۍ کور په ډلبندۍ کې نور هم ښکته شو:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2016/russia|title=Russia|website=freedomhouse.org|access-date=16 December 2017|تاريخ الأرشيف=26 September 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190926015932/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2016/russia|url-status=dead|خونديځ نېټه=26 September 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190926015932/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2016/russia|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190926015932/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2016/russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926015932/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2016/russia}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;کریملین د مدني ټولنې ځپلو ته دوام ورکړ، په کورنیو نادولتي موسسو (NGOs) یې فشار زیات کړ او د ولسواکۍ لپاره د ملي وقف امریکایي بنسټ (National Endowment for Democracy) او دوه ډلې چې د میلیاردر بشرپال جورج سوروس له لوري یې ملاتړ کېږي د &quot;نامطلوبه سازمانونو&quot; په توګه یې ونومول. همدارنګه رژيم هم په رسنيو خپله سخته ولکه ټينګه کړه، د اطلاعاتو لیدلوری يې په ملتپالو پروپاګندونو ډک کړ او تر ټولو مشهور بديل غږونه يې وځپل. په ۲۰۱۹ ز کال کې په مکرر ډول د فرانسې او جرمني د پرله پسې هڅو تر څنګ چې مسکو د اروپا د بشري حقونو د څارونکو په توګه له ایستلو وژغوري، روسیه کولای شي د غړیتوب د فیس په ورکولو خپله څوکۍ وساتي.  &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ft.com/content/d17f6266-77f6-11e9-be7d-6d846537acab|title=Russia set to retain seat on Europe's human rights watchdog|newspaper=Financial Times|date=16 May 2019|access-date=17 May 2019|last1=Peel|first1=Michael}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== ستونزو ته کتنه  ===
نړیوالو څارونکو او کورنیو کتونکو په هېواد کې زیاتره ستونزې نوملړ کړې دي، چې ډېری وختونه د ژورو ریښو ستونزې دي او د دوی په ملاتړ، وګړو د ۱۹۹۸ ز کال راهیسې د بشري حقونو اروپايي محکمې ته په لویه کچه شکایتونه وړاندې کړي دي. د ۲۰۰۷ ز کال د جون تر ۱ نېټې، ۲۲.۵٪ تر کار لاندې قضیې د روسیې د فدراسیون په وړاندې د اتباعو شکایتونه وو. له ۲۰۰۲ ز کال راهیسې دا تناسب په دوامدار ډول لوړ شوی ځکه چې په ۲۰۰۶ زکال کې د روسیې په وړاندې ۱۵۱ (د ټولو هېوادونو پروړاندې له ۱۵۴۳ څخه) موجه غوښتنلیکونه موجود و، په داسې حال کې چې په ۲۰۰۵ ز کال کې ۱۱۰ (له ۱۰۳۶ څخه)، په ۲۰۰۴ ز کال کې ۶۴ (له ۸۳۰ څخه) په ۲۰۰۳ ز کال کې ۱۵ (له ۷۵۳ څخه) او په ۲۰۰۲ ز کال کې ۱۲ (له ۵۷۸ څخه) وو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/D240083A-5243-422F-9C5C-DC6A3173246F/0/Pending_casesGraph.pdf|title=European Court of Human Rights: Pending cases 01/07/2007|work=[[European Court of Human Rights|ECtHR]]|date=1 June 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714021707/http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/D240083A-5243-422F-9C5C-DC6A3173246F/0/Pending_casesGraph.pdf|archive-date=14 July 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/69564084-9825-430B-9150-A9137DD22737/0/Survey_2006.pdf|title=Survey of activities 2006; Registry of the European Court of Human Rights Strasbourg|publisher=Council of Europe|work=ECtHR|date=2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206035004/http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/69564084-9825-430B-9150-A9137DD22737/0/Survey_2006.pdf|archive-date=6 February 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/4753F3E8-3AD0-42C5-B294-0F2A68507FC0/0/2005_SURVEY__COURT_.pdf|title=Survey of activities 2005; Information document issued by the Registrar of the European Court of Human Rights|publisher=Council of Europe|work=ECtHR|date=2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060721190515/http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/4753F3E8-3AD0-42C5-B294-0F2A68507FC0/0/2005_SURVEY__COURT_.pdf|archive-date=21 July 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/461D3893-D3B7-4ED9-AC59-8BD9CA328E14/0/SurveyofActivities2004.pdf|title=Survey of activities 2004; Information document issued by the Registrar of the European Court of Human Rights|publisher=Council of Europe|work=ECtHR|date=2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051026010818/http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/461D3893-D3B7-4ED9-AC59-8BD9CA328E14/0/SurveyofActivities2004.pdf|archive-date=26 October 2005}}&lt;/ref&gt;

چیچنیا یوه جلا ستونزه راپورته کړه او د چیچنیا د دویمې جګړې په اوږدو کې چې د ۱۹۹۹ ز کال د سپتمبر څخه تر ۲۰۰۵ ز کال پورې یې دوام وکړ، د چټک اعدام او د ملکي وګړو د جبري ورکېدو زیاتې بېلګې شته. د چیچن جمهوریت د دولت پر وړاندې د شکایاتو څېړونکی، نوردي نوخاژییف په وینا، د ۲۰۰۷ ز کال تر مارچ پورې ترټولو پېچلې او دردناکه ستونزه د ۲۷۰۰ څخه زیاتو تښتول شوو او په زور نیول شوي اتباعو موندل وو. د چیچنیا د اوسېدونکو د شکایتونو شننه ښیي چې ټولنیزې ستونزې په پرله پسې ډول را برسېره کېږي. نوموړي وویل، دوه کاله وړاندې، شکایتونه تر ډېره د ژوند له حق څخه د سرغړونو په اړه وو. &lt;ref name=&quot;hrw2008_chechnya&quot;&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/english/docs/2006/10/13/russia14384.htm|title=Russia Condemned for Chechnya Killings - Human Rights Watch|website=Hrw.org|access-date=5 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20081111220718/http://hrw.org/english/docs/2006/10/13/russia14384.htm|archive-date=11 November 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty_chechnya&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/russia/chechnya.html|title=Chechnya – human rights under attack|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=16 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219125042/http://www.amnesty.org/russia/chechnya.html|archive-date=19 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2006_chechen_disappearance&quot;&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/english/docs/2006/07/27/russia13864.htm|title=Russia Condemned for 'Disappearance' of Chechen|work=Human Rights Watch|date=27 July 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060730210148/https://www.hrw.org/english/docs/2006/07/27/russia13864.htm|archive-date=30 July 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nurdi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.strana.ru/stories/02/01/22/2386/308150.html|title=Interview with Nurdi Nukhazhiyev by Khamzat Chitigov|work=Strana.Ru.}}{{Dead link|date=March 2016}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

==== نادولتي سازمانونه ====
د ۲۰۰۶ ز کال د جنوري د ۱۰ نېټې فدرالي قانون هغه مقررات بدل کړل چې په روسیه کې د غیر دولتي بنسټونو په ثبت او فعالیت اغېزه کوي. له دې ډلې د روسیې-چیچنیا د دوستۍ ټولنه وتړل شوه. د اولګا ګنیزدیلووا له لوري یو مفصل راپور وښوده چې کوچني، په تېره بیا رضاکار سازمانونه په ناوړه ډول د نوو کړنلارو د پلي کولو له امله اغېزمن شوي: د اوس مهال لپاره، لویې نادولتي موسسې چې په پراخه پیمانه تمویلیږي، نه دي اغېزمن شوي. &lt;ref name=&quot;Lukin20062&quot;&gt;{{cite web|url=http://ombudsman.gov.ru/doc/ezdoc/06text_eng.doc|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528015507/http://ombudsman.gov.ru/doc/ezdoc/06text_eng.doc|archive-date=28 May 2008|title=The Report of the Commissioner for Human Rights in the Russian Federation for the Year 2006|last=Lukin|first=Vladimir|format=DOC|year=2007|access-date=16 March 2008}} [https://web.archive.org/web/20080610035859/http://ombudsman.gov.ru/doc/ezdoc/06.shtml Russian language version].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2005/12/08/opinion/edgvosdev.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20051210020103/http://www.iht.com/articles/2005/12/08/opinion/edgvosdev.php|url-status=dead|archive-date=10 December 2005|title=Russia's NGOs: It's not so simple - Editorials &amp; Commentary - International Herald Tribune|date=10 December 2005|website=Iht.com|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nongov&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/19/AR2006101900831.html|title=Russia Halts Activities of Many Groups From Abroad|first=Peter|last=Finn|newspaper=[[The Washington Post]]|date=19 October 2006|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2008_russian_chechen_society&quot;&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/english/docs/2006/10/13/russia14391.htm|title=Russia: Court Orders Closure of Russian-Chechen Friendship Society|publisher=Human Rights Watch|access-date=5 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121115439/http://hrw.org/english/docs/2006/10/13/russia14391.htm|archive-date=21 November 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Bumble, bumble, bumble,'' Human Rights House, Voronezh, 2006.&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۲ ز کال د می په میاشت کې د ولسمشر په توګه د درېیم ځل لپاره د پوتین له بیاټاکنې وروسته، یو نوی فدرالي قانون تصویب شو، چې د بهرنیو له خوا تمویل کېدونکي ټولې نادولتي موسسې او &quot;په سیاسي فعالیتونو کې ښکېل&quot; د روسیې د فدراسیون د عدلیې له وزارت سره د &quot;بهرنیو بنسټونو&quot; په توګه ثبت ته اړتیا لري. ۱۴۴ نادولتي موسسې، د ډېرو پخوانیو، مشهورو او معتبرو سازمانونو په ګډون، په نړیواله او کورني کچه، د ۲۰۱۶ ز کال تر سپټمبر پورې ثبت شوي. حکومت کولای شي نادولتي موسسات د &quot;نامطلوبه&quot; په توګه په ګوته کړي ترڅو هغوی جریمه او وتړي. د &quot;نامطلوبه موسساتو&quot; غړي جریمه او بندي کېدای شي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rightsinrussia.blog/2016/12/15/civil-society-under-attack/|title=Under Attack|date=15 December 2016|website=Rightsinrussia.blog|access-date=16 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814100022/https://rightsinrussia.blog/2016/12/15/civil-society-under-attack/|archive-date=14 August 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2017_report2&quot;&gt;{{cite book|chapter-url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/russia|title=Russia|chapter=Russia: Events of 2016|date=12 January 2017|website=Hrw.org|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;

دا محدودکوونکي سیاستونه (چې په کې روسیې تمویل کونکي هم منع شوي) د ټولنې د ازادۍ څخه انکار و چې د روسیې فدراسیون د ۱۹۹۳ ز کال د اساسي قانون په ۳۰ ماده کې ځای په ځای شوی و. 

==== وژنې ====
تر ټولو ژوره اندېښنه د حکومت د مخالفو سیاستوالو، وکیلانو، خبریالانو او د حکومت د نیوکه کوونکو، په کور دننه او کله هم بهر د پرله پسې نا حل شویو وژنو لپاره ځانګړې شوې وه. په ۲۰۱۷ ز کال کې د بزفيد خبري چینل (BuzzFeed News) د راپور پر بنسټ، د متحده ایالاتو او انګلستان د استخباراتو اوسنیو او پخوانیو مامورینو دې چینل ته وویل چې دوی باور لري چې په روسیه کې دا وژنې، چې تر ډېره حده د حکومت په امر کېږي، د بریتانیا په خاوره کې د ۱۴ مړینو سره تړاو لري چې د پولیسو له لوري د غیر مشکوکو قضيو په توګه له څېړنې لرې شوې دي.   &lt;ref name=&quot;independent.co.uk&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/uk-police-evidence-russian-assassins-behind-14-suspicious-deaths-british-soil-boris-berezovsky-scot-a7793151.html|title=UK authorities 'overlooked' evidence linking Russia to deaths on British soil|date=16 June 2017|website=Independent.co.uk|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;

د بشري حقونو مدافع ګالینا ستوروویتووا په ۱۹۹۸ کال کې، په سینټ پیټرزبورګ کې د خپل اپارتمان په دروازه کې په ډزو ووژل شوه. یوري شیکوچیخین په ۲۰۰۳ ز کال په مرموز ډول د ناروغۍ له امله مړ شو، چې د هغه د مړینې په اړه ګمانونه، لکه مسمومیت، رامنځ ته شول. لیبرال سیاستوال سرګي یوشینکوف په ۲۰۰۳ ز کال کې په ډزو ووژل شو. الکساندر لیتوینینکو په ۲۰۰۶ ز کال کې، په پولونیم سره مسموم او مړ شو. د برتانیې یوه څېړنه دې پایلې ته رسېدلي چې ولسمشر پوتین &quot;ښایي&quot; د هغه وژنه منظور کړې وه. څېړونکې خبریاله انا پولیتکوفسکایا په ۲۰۰۶ ز کال کې په ډزو ووژل شوه. په ۲۰۰۹ ز کال کې د بشري حقونو مدافع ستانیسلاو مارکیلوف او خبریاله اناستازیا بابورووا په مسکو کې په ډزو ووژل شول. په ۲۰۰۵ ز کال کې، د اپوزیسیون سیاستوال بوریس نیمتسوف کرملین ته نږدې په ډزو ووژل شو. په ۲۰۰۷ ز کال کې، ژورنالیست نیکولای اندروشینکو د مرګ تر کچې ووهل شو.    &lt;ref name=&quot;Yuri2&quot;&gt;{{cite news|url=http://2006.novayagazeta.ru/nomer/2006/82n/n82n-s05.shtml|title=Agent unknown|work=[[Novaya Gazeta]]|language=ru|date=30 October 2006|access-date=16 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225184153/http://2006.novayagazeta.ru/nomer/2006/82n/n82n-s05.shtml|archive-date=25 February 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty_galina&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur46/040/1998/en/|title=Amnesty International condemns the political murder of Russian human rights advocate Galina Starovoitova|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anna&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5416218.stm|title=Chechen war reporter found dead|publisher=BBC News|date=7 October 2006|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sergei&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2957823.stm|title=Yushenkov: A Russian idealist|publisher=BBC News|date=17 April 2003|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-35371344|title=Litvinenko inquiry: Key findings|website=BBC News|date=21 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC News 27 February 2015&quot;&gt;{{cite web|title=Russia opposition politician Boris Nemtsov shot dead|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-31669061|date=27 February 2015|publisher=BBC News|access-date=30 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rferl.org/a/russia-journalist-andrushchenko-dies-severe-beating/28439320.html|title=Russian Journalist, Putin Critic Dies After Severe Beating|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;

د روسیي څارونکو له انده، یوازینۍ مړینې چې په قانع کوونکي ډول وڅېړل شوې او په بریالیتوب سره تر تعقیب لاندې ونیول شوې، د ۲۰۱۰ زکال د مارکیلوف او بابورووا وژنې او په ۲۰۰۴ ز کال کې د انسان پوه نیکولای ګیرینکو وژنې دي، چې دواړه د ښي اړخو تندلارو کار و. د ډېرو لږ نورو وژنو مرتکبین تورن شوي او محکوم شوي دي: له ۱۹۹۹ ز کال راهیسې هېڅ یوه هڅوونکي، هغه کسان چې د وژنو امر یې کړی و، پېژندل شوي نه دي یا عدالت ته نه دي راوړل شوي. 

==== سیاسي زندانیان ====
د عادلانه محاکمې حق او د سیاسي یا مذهبي زجر څخه د ازادۍ حق په تېرو لسیزو کې په دوامداره توګه تر پښو لاندې شوی دی. 

په تېرو څلورو کلونو کې د باوري سیاسي بندیانو شمېر په چټکۍ لوړ شوی دی. د ۲۰۱۶ زکال د مې په میاشت کې د میموریال د بشري حقونو مرکز ټولټال شمېرې ۸۹ وښودې. د ۲۰۱۷ ز کال تر مې پورې، میموریال په دې اند و چې لږترلږه ۱۱۷ سیاسي بندیان یا عقیدتي بندیان وو (چې ۶۶ د اسلامي تنظیم حزب التحریر الاسلامي سره د تړاو په تور وو چې په روسیه کې له ۲۰۱۰ ز کال راهیسې منع شوی دی). په دې بندیانو کې د کریمیا د بشري حقونو مدافع امیر یوسین کوکو هم دی چې له حزب التحریر سره د تړاو په تور نیول شوی، که څه هم هغه په دې تنظیم کې هر ډول لاس ردوي. د بښنې نړیوال سازمان د هغه د سمدستي خلاصون غوښتنه کړې ده. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rightsinrussia.blog/2016/06/06/political-prisoners-may-2016/|title=Political prisoners – May 2016|date=6 June 2016|website=Rightsinrussia.blog|access-date=16 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904073705/https://rightsinrussia.blog/2016/06/06/political-prisoners-may-2016/|archive-date=4 September 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khpg.org/en/index.php?id=1530645336|title=Jailed Crimean Tatar Human Rights Activist on Hunger Strike in Russian World Cup city|date=4 July 2018|website=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]|access-date=18 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2018/02/crimean-tatar-hrd-emir-usein-kuku/|title=CRIMEAN TATAR: NEVER SILENT IN THE FACE OF INJUSTICE|date=February 2018|website=[[Amnesty International]]|access-date=18 October 2019}}&lt;/ref&gt;

په بېلابېلو وختونو کې په دې بندیانو کې د بشري حقونو ملاتړي، خبریالان لکه میخایل تریپاشکین او ساینس پوهان لکه ویلینټین دانیلوف ګډون لري. له ۲۰۰۷ ز کال را په دې خوا، د &quot;تندلارۍ&quot; یا &quot;ترهګرۍ&quot; ټاپه د هغو ځوانانو د کړنو پر وړاندې د زندانې کولو لپاره کارول شوې ده چې د غونډو د ازادۍ په ملاتړ، په ۲۰۱۱ ز کال کې په ټولټاکنو کې د ادعا شوو پراخو درغلیو په وړاندې او له ۲۰۱۴ ز کال راهیسې، د کریمیا د اشغال، د اوکراین په ختیځ کې د شخړو او د حکومت او دولت په لوړو پوړونو کې د فساد فساد پر وړاندې یې لاریونونه کړي دي. سیاسي بندیان زیاتره په زندانونو او جزايي ځایونو کې شکنجه کېږي. &lt;ref name=&quot;Trepashkin&quot;&gt;{{cite web|url=http://eng.trepashkin.ru/|archive-url=https://web.archive.org/web/20060129061214/http://eng.trepashkin.ru/|archive-date=29 January 2006|title=Trepashkin case|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Danilov&quot;&gt;{{cite web|url=http://shr.aaas.org/aaashran/alert.php?a_id=290|title=Physicist Found Guilty|work=AAAS Human Rights Action Network|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|date=12 November 2004|access-date=16 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2016/11/russia-shocking-new-torture-allegations-by-prisoner-of-conscience-must-be-investigated/|title=Russia: Shocking new torture allegations by prisoner of conscience must be investigated|website=Amnesty.org|date=November 2016|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;freebeacon.com2&quot;&gt;{{cite web|url=http://freebeacon.com/national-security/dozens-of-russian-prisoners-tortured-found-dead-in-jail/|title=Dozens of Russian Prisoners Tortured, Found Dead in Jail - Washington Free Beacon|date=14 January 2016|website=Freebeacon.com|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/nov/01/russian-dissident-ildar-dadin-accuses-prison-staff-torture-death-threat|title=Russian dissident Ildar Dadin accuses prison staff of torture|first=Luke|last=Harding|date=1 November 2016|access-date=16 December 2017|website=Theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khpg.org/en/index.php?id=1476749611|title=Russia is systematically driving tortured Ukrainian political prisoner insane - Human Rights in Ukraine|website=Khpg.org|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://khpg.org/en/index.php?id=1482360294|title=Crimean political prisoners tortured on the way to court in Russian occupied Crimea - Human Rights in Ukraine|website=Khpg.org|access-date=16 December 2017}}&lt;/ref&gt;

اوکرایني فلم جوړونکی اولیګ سینتسوف د ۲۰۱۴ ز کال د مې په ۱۰ نېټه د کریمیا په سمفروپول کې ونیول شو. هغه روسیې ته یوړل شو او هلته یې د ترهګریزو فعالیتونو په تور په شل کاله بند محکوم شو. د بښنې نړیوال سازمان دا محاکمه غیر عادلانه وګڼله او د سینسوف د خوشې کېدو غوښتنه یې وکړه. د بشري حقونو د څار ادارې دا محاکمه د سیاسي نندارې محاکمه وبلله چې د فلم جوړونکي د خلاصون غوښتنه یې کوله. سینتسوف د ۲۰۱۹ ز کال د سپتمبر په ۷ نېټه د بندیانو په تبادله کې خوشې شو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2018/05/24/russia-should-free-oleg-sentsov-fifa-world-cup|title=Russia Should Free Oleg Sentsov Before FIFA World Cup|website=hrw.org|date=24 May 2018|access-date=25 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2018/07/oleg-sentsov/|title=WE STAND WITH OLEG SENTSOV|website=Amnesty.org|date=13 July 2018|access-date=25 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Denis Lapin, Olga Pavlova, Bianca Britton and Sarah Dean&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/09/07/europe/ukraine-russia-prisoner-swap-intl/index.html|title=Film director Oleg Sentsov and MH17 suspect among those freed in Russia-Ukraine prisoner swap|first1=Denis|last1=Lapin|first2=Olga|last2=Pavlova|first3=Bianca|last3=Britton|first4=Sarah|last4=Dean|website=CNN|date=7 September 2019|access-date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۸ ز کال په مې میاشت کې سرور مصطفی یوف چې د کریمیا د پیوستون (Crimean Solidarity) د بشري حقونو د غورځنګ بنسټ اېښودونکی او همغږی کوونکی دی، د روسیې د چارواکو له خوا په بند محکوم شو او د «ترهګریز سازمان» په غړیتوب تورن شو. د بخښنې نړیوال سازمان او د لومړۍ کرښې مدافعینو د هغه د ژر خوشې کېدو غوښتنه کوي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur46/1470/2019/en/|title=RUSSIAN FEDERATION/UKRAINE: FURTHER INFORMATION: RIGHTS DEFENDER FACING TRUMPED-UP CHARGES: SERVER MUSTAFAYEV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.frontlinedefenders.org/en/case/arrest-server-mustafayev|title=ARREST OF SERVER MUSTAFAYEV|date=23 September 2020}}&lt;/ref&gt;

په لاریون کوونکو د بریدونو داسې قضیې شته چې ګواکي د سیمه ایزو چارواکو له لوري تنظیم شوې وې.&lt;ref name=&quot;hrw2006_politkovskaya_memorial&quot;&gt;{{cite web|url=http://hrw.org/english/docs/2006/10/18/russia14418.htm|title=Russia: Moscow Must Investigate Police Violence at Memorial for Slain Journalist|publisher=Human Rights Watch|date=17 October 2006|access-date=5 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724061519/http://hrw.org/english/docs/2006/10/18/russia14418.htm|archive-date=24 July 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د وخت په تېرېدو د دې بندیانو له ډلې ځینې خوشې شوي او یا د ایګور سوتیاګین په څېر د نورو هېوادونو سره د روسیې د اجنټانو په بدل کې چې په بهر کې نیول شوي تبادله شوي دي.خو شمېرې په دوامداره توګه لوړېږي. د ځینو بنسټونو په وینا اوس مهال په روسیه کې له ۳۰۰ زیات داسې کسان شته چې یا په بند محکوم شوي، یا دا مهال د محاکمې په تمه توقیف کې دي (په توقیف کې یا په کور کې نظربند دي)، یا د خپلو باورونو او د روسیې د اساسي قانون او نړیوالو تړونونو په رڼا کې د خپلو حقونو د کارولو د هڅو لپاره د ځورونې له امله یا بهر ته تښتیدلي یا پټ شوي دي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ixtc.org/analytics/|title=СПИСОК ПОЛИТЗАКЛЮЧЕННЫХ|date=13 July 2015|website=Ixtc.org|access-date=16 December 2017|تاريخ الأرشيف=13 December 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171213142203/http://www.ixtc.org/analytics/|url-status=dead|خونديځ نېټه=13 December 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171213142203/http://www.ixtc.org/analytics/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171213142203/http://www.ixtc.org/analytics/|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213142203/http://www.ixtc.org/analytics/}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۱۹ ز کال په اپریل میاشت کې یوه اسرائیلي تبعه چې ۹.۶ ګرامه چرس یې لېږدول، په روسیه کې ونیول شوه، د ۲۰۱۹ ز کال په اکتوبر میاشت کې له اوو کلونو په ډېر بند محکومه شوه. دې سزا سیاسي اړخ درلود. نوموړې د ۲۰۲۰ ز کال په جنورۍ کې وبښل شوه.  &lt;ref&gt;{{cite news|title=Russland gegen Israel: Warum eine Yogalehrerin eine überzogene Haftstrafe erhielt - DER SPIEGEL - Politik|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/russland-gegen-israel-warum-eine-yogalehrerin-eine-ueberzogene-haftstrafe-erhielt-a-09049f34-b509-4e0e-8d6a-b01dd87b4cfe|last=Alexandra Rojkov, DER SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=23 January 2020|language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russland: Wladimir Putin begnadigt verurteilte Israelin - DER SPIEGEL - Politik|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/russland-wladimir-putin-begnadigt-verurteilte-israelin-a-ea38510e-545b-4468-8365-59063b1332b1|last=DER SPIEGEL|newspaper=Der Spiegel|date=29 January 2020|language=de}}&lt;/ref&gt;

د بشري حقونو سازمان د بخښنې له نړیوال سازمان سره په ګډه د ۲۰۲۰ کال د جون په ۲۲ نېټه، د روسیې فدراسیون لوی څارنوال ایګور ویکتورویچ کراسنوف ته یو ګډ لیک ولېږ. دوی په خپل لیک کې د بشري حقونو د شپږو مدافعینو د خوشې کولو غوښتنه وکړه چې د ۲۰۱۹ کال په نومبر کې د ترهګرۍ اړوند بې بنسټه تورونو له امله د اوو څخه تر ۱۹ کلونو پورې په بند تورن او محکوم شول. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2020/06/22/joint-letter-human-rights-watch-and-amnesty-international-russias-prosecutor|title=Joint Letter by Human Rights Watch and Amnesty International to Russia's Prosecutor General|access-date=22 June 2020|website=Human Rights Watch|date=22 June 2020}}&lt;/ref&gt;

د ۲۰۲۱ ز کال کال د جنورۍ په ۱۷، د بښنې نړیوال سازمان په ډاکه کړه چې الیکسي ناوالني روسیې ته په راستنیدو له توقیف وروسته د عقیدې له امله زنداني شوی دی او په روسي چارواکو یې غږ وکړ چې هغه خوشې کړي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/01/russia-aleksei-navalny-becomes-prisoner-of-conscience-after-arrest-on-arrival-in-moscow/|title=Russia: Aleksei Navalny becomes prisoner of conscience after arrest on arrival in Moscow|date=17 January 2021|website=amnesty.org}}&lt;/ref&gt;

په روسیه کې د ۲۰۲۰ ز کال تر جون میاشتې، ۳۸۰ سیاسي بندیان وو، چې په کې ۶۳ کسان په مستقیم یا غیر مستقیم ډول د سیاسي فعالیتونو (د الیکسي ناوالني په ګډون) توقیف شوي او ۲۴۵ کسان د یو مسلمان سازمان سره د تړاو په تور چې په روسیه کې منع دی، توقیف شوي دي. په نوملړ کې ۷۸ کسان، چې ټولټال ۲۰٪ څخه زیات دي، د کریمیا اوسیدونکي دي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-10-04|title=Списки преследуемых|url=https://memohrc.org/ru/content/spiski-presleduemyh|access-date=2021-10-11|website=Правозащитный центр «Мемориал»|archive-date=2022-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201083954/https://memohrc.org/ru/content/spiski-presleduemyh|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Council|first1=Russian-speaking Community|last2=Inc.|date=2021-06-14|title=Russia's Political Prisoners Directory|url=https://amrusrights.wordpress.com/2021/06/14/russias-political-prisoners-directory/|access-date=2021-10-11|website=AMERICAN RUSSIAN-SPEAKING ASSOCIATION FOR CIVIL &amp; HUMAN RIGHTS|language=en}}&lt;/ref&gt;

روسیه د یرغملتوب ډیپلوماسۍ په تور تورنه شوې او له امریکا سره یې د بندیانو تبادله کړې ده. &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.npr.org/2022/04/28/1095365163/trevor-reed-came-back-home-but-paul-whelan-is-still-imprisoned-in-russia|title=Trevor Reed came back home, but Paul Whelan is still imprisoned in Russia|date=April 28, 2022|publisher=[[NPR]]|author1=Rob Schmitz|author2=Miguel Macias|author3=Amy Isackson}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>no467tynfb6od6r6kuy4ty88zoh0m46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فردریش انګلس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62431</id>
    <revision>
      <id>363717</id>
      <parentid>362803</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21151" sha1="agrje9ukrohg1ns3nqz23g8vqvz2jm5" xml:space="preserve">{{Infobox person}}'''فردريش انګلس''' چې ځيني وختونه يې انګليسي بڼه فريدريک انګلس ده، چې د ژوند موده يې د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر له  ۲۸ مه څخه د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ تر ۵ مه نېټې پورې وه. نوموړی د دې تر څنګ چې يو الماني فيلسوف، د سياسي اقتصاد کره کتونکی، تاريخپوه، د سياسي نظرياتو پوه او اوښتونيز يا انقلابي سوسياليست و، سوداګر، ژورنالېست او سياسي فعال هم و، چې پلار يې په سالفورډ “Salford” (د انګلېنډ لانکاشاير) او د پروس په بارمېن “Barmen, Prussia” کې د اوبدلو يا نساجۍ سترې فابريکې درلودې. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Wells|first=John|title=Longman Pronunciation Dictionary|date=3 April 2008|publisher=Pearson Longman|isbn=978-1-4058-8118-0|edition=3rd|author-link=John C. Wells}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RH_Engels&quot;&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/engels &quot;Engels&quot;]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MW_Engels&quot;&gt;{{citation|last=Merriam-Webster|title=Engels|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/engels|postscript=.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hunt_2009&quot;&gt;{{citation|last=Hunt|first=Tristram|title=The Frock-Coated Communist: The Revolutionary Life of Friedrich Engels|year=2009|postscript=.|publisher=Metropolitan/Henry Holt &amp; Co|isbn=9780805080254|oclc=263983621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Liedman|title=Engelsismen|url=https://fronesis.nu/wp-content/uploads/2020/12/FR02808.pdf|journal=Fronesis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Deutsch-Franzosische Jahrbucher|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1844/df-jahrbucher/outlines.htm|access-date=2021-09-17|website=www.marxists.org}}&lt;/ref&gt;

انګلس له کارل مارکس سره په ګډه هغه څه رامنځته کړل، چې اوس مهال ورته مارکسيزم وايي. نوموړي په ۱۹۴۵ ز کال په انګليسي ښارونو کې د خپلو شخصي کتنو او څېړنې پر بنسټ د «انګليستان کې د کارګر پوړ حالت : The Condition of the Working Class in England» نومې کتاب خپور کړ. په ۱۸۴۸ ز کال يې له مارکس سره په ګډه «د کمونيست څرګندونې يا اعلاميه:Communist Manifesto» او ځانته او يا په اصل کې له مارکس سره په ګډه نور زيات کتابونه وليکل. انګلس وروسته د مارکس مالي ملاتړ وکړ او هغه ته يې د څېړنې کولو او “Das Kapital” نومي کتبا د ليکلو اجازه لاره هواره کړه. انګلس د دې تر څنګ «د ډېرښت يا پاتې شوني ارزښت نظرياتو» په اړه د مارکس يادښتونه ترتيب کړل، چې وروسته د “Das Kapita” د څلورم ټوک په توګه چاب شول. نوموړي په ۱۸۸۴ ز کال کې د مارکس د نژادي څېړنې پر بنسټ د «د کورنۍ، شخصي شتمنۍ او دولت اصل: The Origin of the Family, Private Property and the State» تر سرليک لاندې کتاب چاپ کړ. &lt;ref&gt;''[[Theories of Surplus Value]]'', in ''Collected Works of Marx and Englels: Volumes 30, 31 and 32'' (International Publishers: New York, 1988).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thecharnelhouse.org/wp-content/uploads/2018/05/Isaiah-Berlin-Karl-Marx.pdf Isaiah Berlin, ''Karl Marx'', fifth ed]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, page 262. Princeton University Press, 2013.&lt;/ref&gt;

انګلس د ۱۸۹۵ ز کال د اګسټ پر ۵ مه نېټه د ۷۴ کلونو په عمر لندن کې د سرطان (laryngeal cancer) له امله مړ شو. د جسد له سوځولو څخه وروسته يې ايرې ايسټبورني “Eastbourne” ته نږدې “Beachy Head” سيند کې واچول شوې.

== ژوند ليک ==

=== د ژوند لومړي وختونه ===
فردريش انګلس د پروس د جوليش – کليوس- بيرګ په بارمين “Barmen” کې (چې اوس د المان د وپپرټال “Wuppertal” سيمه ده) د ۱۸۲۰ ز کال د نومبر پر ۲۸ مه نېټه وزېږېد. پلار يې مشر فردريش انګلس “Friedrich Engels Sr.” (۱۷۹۶ – ۱۸۶۰) او مور يې اليزابيت يا ايلايس فرانزيسکا ماوريشيا اون هار “Elisabeth &quot;Elise&quot; Franziska Mauritia von Haar” (۱۷۹۷ – ۱۸۷۳) نومېده او انګلس يې تر ټولو مشر زوی و. د انګلس شتمنې کورنۍ په بارمين او سالفورډ کې د پنبې اوبدلو سترې کارخانې درلودې، چې دواړو يې د سيمې لوی صنعتي ښارونه پراخول. د فردريش مور او پلار پاک پارسا پروتستانت وو او خپل ماشومان يې هم د همدې باور له مخې را لوی کړل. &lt;ref&gt;A copy of Friedrich Engels's birth certificate appears on page 577 of the ''Collected Works of Karl Marx and Friedrich Engels: Volume 2'' (New York: International Publishers, 1975).&lt;/ref&gt;

انګلس د ۱۳ کلنۍ په عمر د ايلبرفيلډ “Elberfeld” په نږدې ښار کې د ژبې د اصولو يا ګرامر ښوونځي (جمنازيوم) کې ګډون وکړ، مګر د پلار د فشار له امله يې بايد په ۱۷ کلنۍ کې پريښی وی. د نوموړي پلار له هغه څخه غوښتل چې بايد يو سوداګر شي او د کورنۍ په شرکت کې د سوداګريز زده کوونکي په توګه کار پيل کړي. په بارمېن کې له يو کال څخه وروسته ځوان انګلس په ۱۸۳۸ ز کال کې د خپل پلار له لورې د بارمين په يو سوداګريز شرکت کې زده کړو تر لاسه کولو په موخه هلته واستول شو. مور او پلار يې تمه درلوده، چې نوموړی به د کورنۍ په سوداګرۍ کې د خپل پلار مسلک ته دوام ورکړي، مګر د زوی اوښتونيزو فعاليتونو يې ناهيلي کړل. دا ښايي د کورنۍ له شرکت سره د نوموړي له يو ځای کېدلو څخه څو کالونه پخوا وختونه وو. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Friedrich Engels Facts in Encyclopedia of World Biography|url=https://biography.yourdictionary.com/friedrich-engels|access-date=8 January 2019|publisher=The Gale Group, Inc.|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201141/https://biography.yourdictionary.com/friedrich-engels|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;engels-bio&quot;&gt;{{Cite web|title=Lenin: Friedrich Engels|url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1895/misc/engels-bio.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tucker&quot;&gt;Tucker, Robert C. ''The Marx-Engels Reader'', p. xv&lt;/ref&gt;

په بارمين کې د اوسېدلو پر مهال انګلس د هيګل “Georg Wilhelm Friedrich Hegel” د فلسفې لوستل پيل کړل، چې لارښوونو يې په هغه وخت کې الماني فلسفه باندې واکمني وکړه. انګلس د ۱۸۳۸ ز کال په سپټمبر کې د “Bremisches Conversationsblatt” په ۴۰ ګڼه کې خپل لومړنی کار خپور کړ، چې په اصل کې د بيډويون “Bedouin” تر سرليک لاندې شعر و. نوموړی په نورو ادبي کارونو کې هم بوخت شو او ورځپاڼو لپاره مقاله ليکنې يې پيل کړې، چې د صنعتي کوونې پر ټولنيزو بدګڼو باندې يې په کې نيوکې کولې. نوموړي د دې لپاره چې له پاروونکو ليکنو سره يې د کورنۍ د اړيکې مخنيوی کړی وي، د “Friedrich Oswald” په پټ يا مستعار نوم سره يې ليکل وکړل. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Progress Publishers|title=Preface by Progress Publishers|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/cw/volume02/preface.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 November 1941|title=Footnotes to Volume 1 of Marx Engels Collected Works|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/cw/volume02/footnote.htm#188|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;

هغه په ۱۸۴۱ ز کال کې د کورنۍ توپخانې د غړي په توګه (چې جرمني کې ورته “Garde-Artillerie-Brigade” وايي) د پروس په فوځ کې فوځي خدمت تر سره کړ. برلين ته ګومارل شوي انګلس په برلين پوهنتون “University of Berlin” کې د پوهنتون درسونه ولوستل او د ځوان هيګليانو (Young Hegelians) له ډلو سره اړيکې پيل کړې. نوموړي په بې نومه ډول په “Rheinische Zeitung” ورځپانه کې مقالې خپرې کړې، چې د کارخانې د کارکوونکو له لورې ګالل کېدونکي کمزورې ګومارنه او د ژوند حالتونه يې په کې رابرسېره کول. د يادې ورځپاڼې مدير کارل مارکس و، مګر انګلس د ۱۸۴۲ ز کال د نومبر تر وروستيو پورې ورسره نه وو ليدلي. انګلس په خپل ټول مسلک کې پر خپلې معنوي يا فکري وده باندې د الماني فلسفې اغېز ومنه. نوموړي په ۱۸۴۰ زکال کې دا هم وليکل: «له ژوند څخه د ډېر څه تر لاسه کولو لپاره بايد فعال اوسئ، تاسې بايد ژوند وکړئ او د ځوانۍ له څپې څخه د خوند اخېستلو په موخه زړه ورتوب ولرئ». &lt;ref&gt;Heinrich Gemkow ''et al''., ''Friedrich Engels: A Biography'' (Verlag Zeit im Bild: Dresden, Germany, 1972) p. 53.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Friedrich Engels, W.O. Henderson, p. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tucker2&quot;&gt;Tucker, Robert C. ''The Marx-Engels Reader'', p. xv&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;engels-bio2&quot;&gt;{{Cite web|title=Lenin: Friedrich Engels|url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1895/misc/engels-bio.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;

انګلس د بې دينۍ عقيدو ته وده ورکړه او د هغه او مور او پلار تر منځ يې اړيکه وپاشل شوه. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Friedrich Engels|title=Letters of Marx and Engels, 1845|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/letters/45_03_17.htm|access-date=13 February 2010|publisher=Marxists.org}}&lt;/ref&gt;
{{کمونيزم څنګپټه}}
=== مانچستر او سالفورډ ===
په ۱۸۴۲ ز کال يې مور او پلار ۲۲ کلن انګلس د انګليستان مانچستر ته ولېږه، چې هغه توليدي مرکز و چې صنعتي وده په کې مخ پورته روانه وه. ټاکل شوې وه چې نوموړي به د ايرمين او انګلس دوه کسيزه کارخانې “Ermen and Engels’s Victoria Mill” د سالفورډ د “Weaste” سيمې په څانګو کې کار کوي، چې د ګنډول تارونه يې توليدول. د انګلس پلار فکر کاوه، چې د مانچستر شرکت کې کار کولو سره يې ښايي زوی يو ځل بيا خپلو بنسټپالو نظرياتو باندې فکر کولو ته اړ کړي. فردريش انګلس مانچستر ته پر لاره په کالوګني سيمه کې “Cologne” د “Rheinische Zeitung” له دفتر څخه ليدنه وکړه او په لومړي ځل يې کارل مارکس سره وکتل. دوی په لومړيو کې له يو بل څخه اغېزمن نه وو. مارکس په تېروتنې سره فکر وکړ، چې انګلس لا هم د هغو برليني ځوان هيګليانو له ډلو سره اړيکې لري، چې مارکس ورسره په تېرو نږدې وختونه کې پرې کړې وې. &lt;ref name=&quot;en-1893&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marxists.org/archive/marx/bio/engels/en-1893.htm|title=Biography on Engels|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-art1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_1.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=1|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.salfordstar.com/article.asp?id=461|title=Mary Burns Superstar – Salford Star – with attitude &amp; love xxx|website=www.salfordstar.com|access-date=2022-07-03|archive-date=2018-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021103222/http://www.salfordstar.com/article.asp?id=461|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Brooks-Pollock|first=Tom|date=11 March 2014|title=Ten things Manchester gets the credit for when really it should be Salford|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/ten-things-manchester-gets-credit-6796109|access-date=31 March 2020|newspaper=Manchester Evening News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Heinrich Gemkow ''et al''., ''Friedrich Engels: A Biography'' (Verlag Zeit im Bild: Dresden, Germany, 1972) pp. 53–54.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wheen, Francis ''Karl Marx: A Life'', p. 75.&lt;/ref&gt;

انګلس په مانچستر کې له ماري برنس “Mary Burns” سره وکتل. نوموړې يوه کلکه ايرلنډۍ ځوانه ښځه وه، چې بنسټپال نظريات يې درلودل او د انګلس په فابريکه کې يې کار وکړ. دوی اړيکه پيل کړه، چې ۲۰ کالونه يې دوام وکړ او په ۱۸۶۳ ز کال کې په مړينې سره پای ته ورسېده. دواړو هيڅکله ځکه واده ونه کړ، چې د واده خلاف وو. په داسې حال کې چې انګلس له يوې ښځې سره واده پاک لمني ګڼله، مګر شته حالت او د کليسا له لورې ترتيب شوی واده يې د ټولګي د فشار يا زور يوه بڼه وبلله. برنس “Burns” خپل شل کلن ملګري (انګلس) په مانچستر او سالفورډ کې وګرځاوه او د خپلې څېړنې تر ټولې خرابې سيمې يې وروښودلې. &lt;ref&gt;Edmund Wilson, To the Finland Station: A Study in the Writing and Acting of History (1940)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harry Schmidtgall: ''Friedrich Engels´ Manchester-Aufenthalt 1842–1844. Soziale Bewegungen und politische Diskussionen. Mit Auszügen aus [[Jakob Venedey|Jakob Venedeys]] England-Buch (1845) und unbekannten Engels-Dokumenten''. Trier 1981, S. 61. (=Schriften aus dem Karl-Marx-Haus Nr. 25).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-art2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_2.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=2|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whitfield, Roy (1988) ''Friedrich Engels in Manchester'', Working Class Movement Library, {{ISBN|0906932211}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carver|first=Terrell|author-link=Terrell Carver|year=2003|publisher=[[Oxford University Press]]|title=Engels: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/engelsveryshorti00carv_145|url-access=limited|pages=[https://archive.org/details/engelsveryshorti00carv_145/page/n85 71]–72|isbn=978-0-19-280466-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;draper&quot;&gt;{{cite journal|last=Draper|first=Hal|author-link=Hal Draper|title=Marx and Engels on Women's Liberation|journal=[[International Socialism (magazine)|International Socialism]]|access-date=29 November 2011|date=July 1970|url=http://www.marxists.org/archive/draper/1970/07/women.htm}}&lt;/ref&gt;

انګلس په داسې حال کې چې د ۱۸۴۳ ز کال د اکتوبر او نومبر مياشتو ترمنځ په مانچستر کې و، د «د سياسي اقتصاد د يوې نيوکې غټ ټکي:Outlines of a Critique of Political Economy» تر سرليک لاندې يې د سياسي اقتصاد برخه کې خپله لومړنۍ نيوکيزه مقاله وليکله. نوموړي ياده مقاله پاريس ته ولېږله، چې هلته د مارکس له لورې په ۱۸۴۴ زکال په (''Deutsch–Französische Jahrbücher'') کې خپره شوه. &lt;ref&gt;&quot;Outline of a Critique of Political Economy,&quot; ''Collected Works of Karl Marx and Friedrich Engels: Volume 3'' ([[International Publishers]]: New York, 1975), pp. 418–445.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;en-18932&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marxists.org/archive/marx/bio/engels/en-1893.htm|title=Biography on Engels|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;

انګلس په داسې حال کې چې د مانچستر ښار له ګڼو سيمو (چې وېجاړې او ناولې وي) يې له نږدې ليدنه کوله، د سيمو د ډار او کرکې يادښتونه يې واخېستل، چې د ماشومانو کار، تالا شوی چاپيريال او زيات کار او بې وزله کارکوونکي يې د يادونې وړ ټکي وو. نوموړي مارکس ته درې ګونې مقالې ولېږلې، چې لومړی په “Rheinische Zetung” او وروسته په “''Deutsch–Französische Jahrbücher''” کې خپرې شوي او په مانچستر کې د کارګر ټولګي يا پوړ په منځ کې حالتونه يې په تاريخي ډول بيانول. هغه وروسته يادې مقالې د ۱۸۴۵ ز کال «په انګليستان کې د کارګر پوړ حالتونه:The Conditions of the Working Class in England» نومي لومړني اغېزناک کتاب لپاره راټولې کړې. ياد کتاب چې د ۱۸۴۴ ز کال د سپټمبر او د ۱۸۴۵ ز کال د مارچ تر منځ ليکل شوی دی، په ۱۸۴۵ ز کال المان کې خپور شو. نوموړي په کتاب کې د غريبۍ د هغو بشپړو معلوماتو په ګوته کولو سره د پانګوالۍ او صنعتي دورې ډارونکی راتلونکی بيان کړ، چې کارګرو خلکو په کې ژوند کاوه. نوموړی کتاب په ۱۸۸۷ ز کال انګليسي کې هم چاپ شو. مانچستر کې د انګلس د اوسېدلو د وخت ارشيفي سرچينې د مانچستر پوهنتون کې د ځانګړو ټولګو له لورې په پام کې نيول شوې چاپي يا ليکنيزې نسخې (MMM/10/1) په ګډون، پر هغو ځينو حالتونو باندې رڼا واچوله، چې انګلس يې په ياد کتاب کې تشرېح کوي. دا د مانچستر په هغه شاهي بستر “Manchester Royal Infirmary” کې ليدل شوي حالتونه (قضيې) بيانوي، چې صنعتي پېښو په کې واکمنې وې او د هغو بې ډوله وګړو په اړه د انګلس له تبصرو سره همغږي دي، چې د دې ډول پېښو له امله مانچستر کې ليدل کېږي. &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|last=Garner|first=Dwight|date=18 August 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/08/19/books/19garner.html|title=Fox Hunter, Party Animal, Leftist Warrior|newspaper=The New York Times|access-date=31 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;salfordstar.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.salfordstar.com/article.asp?id=456|title=Friedrich Engels in Salford|website=Salford Star|access-date=2022-07-03|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225071538/https://www.salfordstar.com/article.asp?id=456|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Condition of the Working Class in England'', in the ''Collected Works of Marx and Engels: Volume 4'' (International Publishers: New York, 1975) pp. 295–596.&lt;/ref&gt;

انګلس له بنسټپال ژورنالېزم او سياست سره خپلې ښکېلتيا ته دوام ورکړ. نوموړی څو ځله هغو سيمو ته تللی و، چې د انګليسي کارګر او چارټسټ خوځښتونو د هغو غړو په منځ کې نامتو وې، چې هغه ورسره وکتل. انګلس د سويلي ستوري “The Northern Star”، د رابرت اووين د نوې اخلاقي نړۍ “Robert Owen’s New Moral World” او ديموکراتيک کتنې “Democratic Review” په نوم ورځپاڼې په ګډون بېلابېلو ورځپاڼو ته ليکل هم وکړل. &lt;ref name=&quot;bbc-art22&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/legacies/work/england/manchester/article_2.shtml|title=Legacies – Engels in Manchester|page=2|publisher=BBC|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Karl Marx|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/05/04.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040314204539/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/05/04.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2004|title=Introduction to the French Edition of Engels|year=1880|publisher=Marxists.org|access-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whitfield, Roy (1988) &quot;The Double Life of Friedrich Engels.&quot; In: ''Manchester Region History Review'', vol. 2, no. 1, 1988&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>agrje9ukrohg1ns3nqz23g8vqvz2jm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فيسبوک پليټ فارم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62654</id>
    <revision>
      <id>363719</id>
      <parentid>360557</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29213" sha1="gcng78si0emldz0keja37fgg0pfhyje" xml:space="preserve">

د '''فیسبوک پلیټ فارم''' د خدماتو، وسیلو او محصولاتو ټولګه ده چې د ټولنیزې شبکې خدمت [[فیسبوک]] لخوا چمتو شوې د دریمې ډلې پراختیا کونکو لپاره د دوی خپل غوښتنلیکونه او خدمات رامنځته کوي چې په فیسبوک کې ډیټا ته لاسرسی لري. &lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{Cite news|URL=https://money.cnn.com/2007/05/24/technology/facebook.fortune/|Title=Facebook's plan to hook up the world|Publisher=CNN|Date=2007-05-29|Author=Kirkpatrick, David}}&lt;/ref&gt;

د فیسبوک اوسنی پلیټ فارم په&lt;time&gt;۲۰۱۰کال&lt;/time&gt; کې پیل شو  . &lt;ref name=&quot;F8&quot;&gt;{{Cite news|URL=https://developers.facebook.com/blog/post/564/|Title=How To: Get Started with the Open Graph|Publisher=Facebook|Date=2011-09-23|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-12|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206134048/https://developers.facebook.com/blog/post/564/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; پلیټ فارم د برنامه کولو مخپاڼو او وسیلو ټولګه وړاندیز کوي کوم چې پراختیا کونکو ته دا وړتیا ورکوي چې د شخصي اړیکو خلاص &quot; ټولنیز ګراف &quot; سره يوځای شي او نور شیان لکه سندرې ، ځایونه او [[فیسبوک پاڼې]]. په [[facebook.com]] کې غوښتنلیکونه، بهرنۍ ویب پاڼې، او وسایلو ته لاسرسی ولري.

== تاریخ ==
فیسبوک د 2007 کال د می په 24 مه نېټه د فیسبوک پلیټ فارم په لاره واچاوه، چې د سافټویر پراختیا کوونکو لپاره یو چوکاټ چمتو کوي ترڅو غوښتنلیکونه رامنځته کړي چې د فېسبوک اصلي ځانګړتیاوو سره اړیکه ونیسي. &lt;ref name=&quot;CNN&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;F8&quot;/&gt; د فیسبوک مارک اپ ژبه په ورته وخت کې د مارک اپ ژبه معرفي شوه؛ دا د غوښتنلیکونو &quot;بدل او احساس&quot; دودیز کولو لپاره کارول کیږي چې پراختیا کونکي یې رامنځته کوي. د فیسبوک له پلیټ فارم څخه مخکې، فیسبوک د فیسبوک په وېب پاڼه کې پخپله ډیری اپلیکیشنونه جوړ کړي وو، له هغې ډلې د ډالۍ يادونه کولای شو،د فيسبوک کاروونکو ته اجازه وه چې یو بل ته مجازی ډالۍ واستوي، مارکیټ پلیس ، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې وړیا محرم اعلانونه پوسټ کړي، د فیسبوک پیښې، کاروونکو ته د دوی د خبرتیا یوه طریقه ورکړي. د راتلونکو پیښو په اړه ملګري، ویډیو ، کاروونکو ته اجازه ورکوي چې د کور جوړ شوي ویډیوګانې یو بل سره شریک کړي، &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070705.wgtfacebook05/BNStory/Technology/|Title=Facebook users embracing the Marketplace|Date=2007-07-05|Author=George-Cosh, David}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schwankert, Steven |date=2007-05-25 |title=Facebook Launches Video System |url=http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |access-date=2008-05-03 |website=[[PC World (magazine)|PC World]] |تاريخ الأرشيف=2009-03-23 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |url-status=dead |خونديځ نېټه=2009-03-23 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws |archive-url=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws }}&lt;/ref&gt; او د ټولنیزو شبکو لوبه ، چیرې چې کاروونکي کولی شي د خپلو ملګرو سره اړیکې وکاروي ترڅو د دوی په لوبو کې پرمختګ کې مرسته وکړي. د فیسبوک پلیټ فارم د بهرنی شریکانو لپاره دا ممکنه کړې چې ورته غوښتنلیکونه جوړ کړي. &lt;ref name=&quot;CNN&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;F8&quot; /&gt; ډیری مشهور لومړني ټولنیز شبکې لوبې به وړتیاوې سره یوځای کړي. د مثال په توګه ، د غوښتنلیک غوره ځای ته د رسیدو لپاره یو له لومړنیو لوبو څخه ، (لیل) ګرین پیچ ، ملګرو ته د پیښې خبرتیاو سره ګډ مجازی ډالۍ او د کازونو له لارې خیراتونو کې ونډې.

د دریمې ډلې شرکتونه د غوښتنلیک میټریک چمتو کوي، او ډیری بلاګونه د فیسبوک غوښتنلیکونو لپاره د غږ په ځواب کې راپورته شوي. &lt;time datetime=&quot;2007-07-04&quot;&gt; د   ۲۰۰۷ جولای په ۴مه&lt;/time&gt;,الټراوينچرز اعلان وکړ چې  د &quot;الټرا يو فيسبوک پانګې اچونې شرکت&quot; د نړۍ لومړنی او يوازېنی د فیسبوک پانګونې شرکت دی. &lt;ref name=&quot;Altura&quot;&gt;{{Cite news|URL=http://www.altura.com/|Title=Altura Ventures news|Publisher=Altura Ventures|Date=2007-07-04}}&lt;/ref&gt;

&lt;time datetime=&quot;2007-08-29&quot;&gt;د 2007 کال د اګست ۲۹&lt;/time&gt; مه فیسبوک د اپلیکیشنونو د مقبولیت اندازه کولو طریقه بدله کړه، د ډېرو ښکېلو اپلیکیشنونو پاملرنه یې وکړه، تر نیوکو وروسته چې د غوښتنلیکونو درجه بندي یوازې د هغو کسانو شمېر چې دا اپلیکیشن یې نصب کړی و، خورا ډېر ویروس ته ګټه ورکوي، مګر بې ګټې دي. غوښتنلیکونه &lt;ref name=&quot;Facebook&quot;&gt;{{Cite news|URL=https://www.facebook.com/developers/|Title=A shift to engagement|Publisher=Facebook|Date=2007-08-29}}&lt;/ref&gt; ټیک بلاګ ویلیواګ د فیسبوک اپلیکیشنونو باندې نیوکه کړې او دوی یې د &quot;بې ګټې کارنوکوپیا&quot; په توګه بللي. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2005-09-26 |title=Can a Facebook app possibly be useful? |url=http://gawker.com/303819/can-a-facebook-app-possibly-be-useful |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203090148/http://gawker.com/303819/can-a-facebook-app-possibly-be-useful |archive-date=2013-12-03 |access-date=2007-10-16 |publisher=Valleywag.com}}&lt;/ref&gt; نورو غوښتنه کړې چې د دریمې ډلې غوښتنلیکونه محدود کړي ترڅو د فېسبوک کارونکي تجربه خرابه نشي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Timmons, Zack |date=2007-12-03 |title=Useless applications plague Facebook |url=http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2007/12/03/Campus/Useless.Applications.Plague.Facebook-3128521.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309120240/http://media.www.thelantern.com/media/storage/paper333/news/2007/12/03/Campus/Useless.Applications.Plague.Facebook-3128521.shtml |archive-date=2008-03-09 |access-date=2008-03-05 |publisher=The Lantern}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lee, Tim |date=2007-11-30 |title=Irritating Your Customers Is Almost Never A Good Business Strategy |url=http://techdirt.com/articles/20071130/110033.shtml |access-date=2008-03-05}}&lt;/ref&gt;

هغه غوښتنلیکونه چې په پلیټ فارم کې رامینځته شوي د [[سترنج|شطرنج]] شامل دي ، کوم چې دواړه کاروونکو ته اجازه ورکوي چې له خپلو ملګرو سره لوبې وکړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chess |url=https://www.facebook.com/apps/application.php?id=2427617054&amp;ref=s |access-date=2008-03-15 |publisher=Facebook}}&lt;/ref&gt; په داسې لوبو کې، د کارونکي حرکتونه په ویب پاڼه کې خوندي شوي، د بل حرکت ته اجازه ورکوي چې د تیر حرکت څخه سمدستي وروسته په هر وخت کې ترسره شي. &lt;ref&gt;{{cite news|access-date=2008-03-15|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/11/20/BU5LTFF6N.DTL&amp;type=business|title=Mountain View startup Meebo aims to revolutionize instant messaging|work=[[San Francisco Chronicle]]|first=Ryan|last=Kim|date=2007-11-20|archive-date=2008-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001004012/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/11/20/BU5LTFF6N.DTL&amp;type=business|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

لخوا&lt;time datetime=&quot;2007-11-03&quot;&gt; د ۲۰۰۷ کال د نومبر ۳مه&lt;/time&gt; په فیسبوک کې اوه زره اپلیکیشنونه جوړ شوي چې هره ورځ سل نور جوړیږي. &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/11/02/AR2007110201894_pf.html|Title=Widgets Become Coins of the Social Realm|Date=2007-11-03|Author=Rampell, Catherine}}&lt;/ref&gt; د دوهم کلني F8 پراختیا کونکو کنفرانس لخوا&lt;time datetime=&quot;2008-07-23&quot;&gt; د جولای ۲۳، ۲۰۰۸&lt;/time&gt; ، د غوښتنلیکونو شمیر 33,000 ته لوړ شوی ، &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/23/BU7C11TAES.DTL|Title=Developers compete at Facebook conference|Author=Ustinova|Date=2008-07-23|title=آرشیف کاپي|access-date=2022-07-12|archive-date=2008-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080804160746/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/23/BU7C11TAES.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; او د راجستر شوي پراختیا کونکو شمیر له 400,000 څخه ډېر شوی. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-07-23 |title=Facebook Expands Power of Platform Across the Web and Around the World |url=https://www.facebook.com/press/releases.php?p=48242 |access-date=2008-08-14 |publisher=Facebook}}&lt;/ref&gt;


د فېسبوک ادغام د Xbox 360 او Nintendo DSi لپاره اعلان شو&lt;time datetime=&quot;2007-06-01&quot;&gt; د جون 1، 2009&lt;/time&gt; په E3 کې. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-02-08 |title=Microsoft E3 Announcement |url=http://www.neelscompany.com/e3-2009-fun-friends-biggest-social-network-planet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208161155/http://www.neelscompany.com/e3-2009-fun-friends-biggest-social-network-planet/ |archive-date=2015-02-08 |publisher=Neelscompany.com}}&lt;/ref&gt; پر&lt;time datetime=&quot;2009-11-18&quot;&gt; 18 نومبر 2009&lt;/time&gt; ، سوني د فیسبوک سره د یو ځای کیدو اعلان وکړ ترڅو د مختلف نوو ځانګړتیاو لومړی پړاو وړاندې کړي ترڅو د PlayStation &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2009-11-18 |title=Sony to Offer Richer Online Social Experience to PS3 Owners With Facebook Integration |url=http://ps3.ign.com/articles/104/1046814p1.html |access-date=2010-05-06 |publisher=ign.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; آنلاین ټولنیزو تجربو ته وده ورکړي. پر&lt;time datetime=&quot;2010-02-02&quot;&gt; د ۲۰۱۰ کال د فبروري ۲&lt;/time&gt; ، فیسبوک د خلاصې سرچینې پروژې په توګه د ''PHP لپاره د هپ هپ'' خوشې کول اعلان کړل. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kincaid |first=Jason |title=Live From Facebook's HipHop Technology Tasting |url=https://techcrunch.com/2010/02/02/facebook-hiphop-presentation/ |access-date=6 July 2010 |website=techcrunch.com |publisher=© 2010 TechCrunch}}&lt;/ref&gt; مارک زوکربرګ وویل چې د هغه ټیم د فیسبوک څخه د فیسبوک لټون انجن رامینځته کوي. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Kincaid |first=Jason |title=Live From Facebook's HipHop Technology Tasting |url=https://techcrunch.com/2010/02/02/facebook-hiphop-presentation/ |access-date=6 July 2010 |work=techcrunch.com |publisher=© 2010 TechCrunch}}&lt;/ref&gt; &quot;فیسبوک د خلکو پوښتنو ته د ځواب ویلو لپاره خورا ښه ځای لري. په یو وخت کې، موږ به. موږ یو ټیم لرو چې په دې کار کوي، &quot;مارک زوکربرګ وویل. د هغه لپاره، د دودیز لټون انجنونه ډیرې پایلې بیرته راګرځوي کوم چې اړین پوښتنو ته ځواب نه ورکوي. &quot;د لټون انجنونه واقعیا اړتیا لري چې د ځوابونو سیټ رامینځته کړي: 'زه یوه ځانګړې پوښتنه لرم، زما لپاره دې پوښتنې ته ځواب ووایاست.'

پر&lt;time datetime=&quot;2014-06-10&quot;&gt; 10 جون 2014&lt;/time&gt; ، فیسبوک اعلان وکړ Haxl، د هاسکیل کتابتون چې لیرې ډیټا ته لاسرسی اسانه کوي ، لکه ډیټابیس یا ویب میشته خدمات. &lt;ref&gt;{{cite news|access-date=2014-06-10|url=https://code.facebook.com/posts/302060973291128/open-sourcing-haxl-a-library-for-haskell/|title=Open-sourcing Haxl, a library for Haskell|work=Facebook Code}}&lt;/ref&gt;

=== د وسایلو جوړونکو سره ملګرتیا ===
په 2007 کې پیل شوي، فیسبوک لږترلږه د 60 هینډسیټ جوړونکو سره د معلوماتو شریکولو ملګرتیا جوړه کړه، په شمول د [[اپل شرکت|ایپل]] ، [[امازون|ایمیزون]] ، بلیک بیري ، [[مايکروسافټ|مایکروسافټ]] او [[سامسونگ|سامسنګ]] . &lt;ref name=&quot;nyt-2018-06-03&quot;&gt;{{Cite news|Title=Facebook Gave Device Makers Deep Access to Data on Users and Friends|URL=https://www.nytimes.com/interactive/2018/06/03/technology/facebook-device-partners-users-friends-data.html|Date=June 3, 2018}}&lt;/ref&gt; دا جوړونکو ته د کاروونکو له رضایت پرته د فیسبوک کارونکي ډیټا چمتو شوي. &lt;ref name=&quot;nyt-2018-06-03&quot; /&gt; ډیری شراکتونه د 2018 پورې په خپل ځای پاتې دي، کله چې شراکتونه په لومړي ځل په عامه توګه راپور شوي. &lt;ref name=&quot;nyt-2018-06-03&quot; /&gt;

== د لوړې کچې پلیټ فارم اجزا ==

=== API ګراف ===
د ګراف API د فیسبوک پلیټ فارم اصلي برخه ده، پراختیا کونکو ته وړتیا ورکوي چې له فیسبوک څخه ډیټا ولولي او ولیکي. د ګراف API د فیسبوک ټولنیز ګراف یو ساده، ثابت لید وړاندې کوي، په ګراف کې د شیانو استازیتوب کوي (د بیلګې په توګه، خلک، عکسونه، پیښې، او پاڼې) او د دوی تر مینځ اړیکې (د بیلګې په توګه، د ملګري اړیکې، شریک شوي منځپانګې، او د عکس ټاګونه. ). &lt;ref name=&quot;Graph API&quot;&gt;{{Cite web |title=Graph API - Documentation |url=https://developers.facebook.com/docs/graph-api/ |website=Facebook for Developers}}&lt;/ref&gt;

=== تصدیق کول ===
د فیسبوک تصدیق د پراختیا کونکو غوښتنلیکونو ته وړتیا ورکوي چې د فیسبوک کاروونکو په استازیتوب د ګراف API سره اړیکه ونیسي، او دا په ویب، ګرځنده، او ډیسټاپ ایپسونو کې د میکانیزم یو واحد نښه چمتو کوي. &lt;ref name=&quot;Authentication&quot;&gt;{{Cite web |title=Facebook Login - Documentation |url=https://developers.facebook.com/docs/facebook-login/ |website=Facebook for Developers}}&lt;/ref&gt;

=== ټولنیز پلگ ان ===
ټولنیز پلگ ان - په شمول د تڼۍ په څیر ، وړاندیزونه، او د فعالیت فیډ - پراختیا کونکو ته وړتیا ورکوي چې د HTML یو څو لینونو سره خپلو کاروونکو ته ټولنیزې تجربې چمتو کړي. ټول ټولنیز پلگ انونه د فیسبوک توسیعونه دي او ډیزاین شوي ترڅو د کارونکي هیڅ معلومات د هغه سایټونو سره شریک نشي چې دوی پکې ښکاري. &lt;ref name=&quot;Social plugins&quot;&gt;{{Cite web |title=Social Plugins |url=http://developers.facebook.com/plugins |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621235043/http://developers.facebook.com/plugins |archive-date=2010-06-21}}&lt;/ref&gt; له بلې خوا، ټولنیز پلگ انونه فیسبوک ته اجازه ورکوي چې د خپلو کاروونکو د لټون کولو عادتونه د هر هغه سایټ له لارې تعقیب کړي چې پلگ انونه لري.

=== د ګراف پروتوکول خلاص کړئ ===
[[دوتنه:Open_Graph_protocol_logo.png|بټنوک|120x120px| د ګراف پروتوکول لوګو خلاص کړئ]]
د خلاص ګراف پروتوکول پراختیا کونکو ته دا وړتیا ورکوي چې خپلې پاڼې د فیسبوک نړیوال نقشه / تعقیب وسیلې ټولنیز ګراف کې مدغم کړي. دا پاڼې د نورو ګرافیک څیزونو فعالیت ترلاسه کوي پشمول د پروفایل لینکونه او د وصل شوي کاروونکو لپاره د جریان تازه معلومات. &lt;ref name=&quot;Open Graph protocol&quot;&gt;{{Cite web |title=Open Graph Stories - Sharing - Documentation |url=https://developers.facebook.com/docs/sharing/opengraph/ |website=Facebook for Developers |access-date=2022-07-12 |archive-date=2022-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712095007/https://developers.facebook.com/docs/sharing/opengraph/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; په HTML5 کې د OpenGraph ټګونه ممکن داسې ښکاري:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;XML&quot;&gt;
&lt;meta property=&quot;og:title&quot; content=&quot;Example title of article&quot;&gt;
&lt;meta property=&quot;og:site_name&quot; content=&quot;example.com website&quot;&gt;
&lt;meta property=&quot;og:type&quot; content=&quot;article&quot;&gt;
&lt;meta property=&quot;og:url&quot; content=&quot;http://example.com/example-title-of-article&quot;&gt;
&lt;meta property=&quot;og:image&quot; content=&quot;http://example.com/article_thumbnail.jpg&quot;&gt;
&lt;meta property=&quot;og:image&quot; content=&quot;http://example.com/website_logo.png&quot;&gt;
&lt;meta property=&quot;og:description&quot; content=&quot;This example article is an example of OpenGraph protocol.&quot;&gt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== iframes ===
فیسبوک افرامونه کاروي ترڅو د دریمې ډلې پراختیا کونکو ته اجازه ورکړي چې هغه غوښتنلیکونه رامینځته کړي چې له فیسبوک څخه جلا کوربه شوي ، مګر د فېسبوک ناستې کې فعالیت کوي او د کارونکي پروفایل له لارې لاسرسی کیږي. څرنګه چې iframes په بنسټیز ډول د فیسبوک په ناسته کې خپلواک ویب پاڼې جوړوي، د دوی مینځپانګه د فیسبوک فارمیټینګ څخه توپیر لري.

فیسبوک په اصل کې د فیسبوک مارک اپ ژبه (FBML) کارولې ترڅو د فیسبوک اپلیکیشن جوړونکو ته اجازه ورکړي چې د دوی غوښتنلیکونو &quot;شخص او احساس&quot; تر یوې محدودې اندازې پورې دودیز کړي. FBML د منځپانګې د کوډ کولو د څرنګوالي یوه ځانګړتیا ده چې د فیسبوک سرورونه کولی شي لوستل او خپاره کړي، کوم چې د فیسبوک په ځانګړي فیډ کې اړین دی ترڅو د فیسبوک سیسټم په سمه توګه محتويات پارس او خپاره کړي لکه څنګه چې مشخص شوي.  د هر غوښتنلیک لخوا ترتیب شوی FBML د فیسبوک لخوا زیرمه کیږي تر هغه چې یو بل API کال یې ځای په ځای کړي. فیسبوک یو ځانګړی فیسبوک جاوا سکریپټ (FBJS) کتابتون هم وړاندې کوي. &lt;ref name=&quot;FBJS&quot;&gt;{{Cite web |title=FBJS |url=http://wiki.developers.facebook.com/index.php/FBJS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091223061112/http://wiki.developers.facebook.com/index.php/FBJS |archive-date=2009-12-23}}&lt;/ref&gt;

فیسبوک د نوي FBML غوښتنلیکونه منل بند کړل&lt;time datetime=&quot;2011-03-18&quot;&gt; د ۲۰۱۱ کال د مارچ ۱۸مه&lt;/time&gt; ، &lt;ref name=&quot;FBMLdeprecated_date&quot;&gt;{{Cite web |last=Nikolay Valtchanov |title=Platform Updates: Operation Developer Love |url=http://developers.facebook.com/blog/post/479 |access-date=16 May 2011 |archive-date=22 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522151401/http://developers.facebook.com/blog/post/479 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; مګر د موجوده FBML ټبونو او غوښتنلیکونو ملاتړ ته دوام ورکوي. له هغه وخته&lt;time datetime=&quot;2012-01-01&quot;&gt; د ۲۰۱۲ کال د جنورۍ لومړۍ نېټه&lt;/time&gt; FBML نور ملاتړ نه و، او FBML نور کار نه کوي&lt;time datetime=&quot;2012-06-01&quot;&gt; د ۲۰۱۲ کال د جون ۱&lt;/time&gt; . 

=== د فیسبوک نښلول ===
'''Facebook Connect''' ، &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-05-09 |title=Announcing Facebook Connect |url=https://developers.facebook.com/blog/post/2008/05/09/announcing-facebook-connect/ |access-date=2014-05-23 |publisher=Facebook.com}}&lt;/ref&gt; '''چې د فیسبوک سره د ننوتلو په''' نوم هم یادیږي، لکه OpenID ، د فیسبوک د تصدیق کولو APIs یوه ټولګه ده چې پراختیا کونکي کولی شي د خپلو کاروونکو سره د دې ډول کاروونکو د فیسبوک ملګرو سره په اړیکه کې او شریکولو کې مرسته وکړي (د فیسبوک دننه او بهر) او ښکیلتیا زیاته کړي. د دوی ویب پاڼې یا غوښتنلیک لپاره. کله چې دا کارول کیږي، د فیسبوک غړي کولی شي د دریمې ډلې ویب پاڼو، اپلیکیشنونو، ګرځنده وسیلو او د لوبې کولو سیسټمونو ته د خپل فیسبوک پیژندنې سره لاګ ان شي او د ننوتلو په وخت کې کولی شي د دې میډیا له لارې له ملګرو سره اړیکه ونیسي او د دوی د فیسبوک پروفایل کې معلومات او تازه معلومات پوسټ کړي.

په اصل کې د فیسبوک د پراختیا کونکي کنفرانس په جریان کې پرانستل شو، F8، in&lt;time datetime=&quot;2008-07&quot;&gt; جولای ۲۰۰۸&lt;/time&gt; د فیسبوک سره ننوتنه یا سایه&lt;time datetime=&quot;2008-12&quot;&gt; ډسمبر ۲۰۰۸&lt;/time&gt; . د نیویارک ټایمز د یوې مقالې په وینا، &quot;ځینې وايي چې خدمتونه په سیلیکون ویلی کې د حیرانتیا نوي فکر استازي دي. د دې پر ځای چې د خپلو کاروونکو په اړه د معلوماتو ذخیره کولو هڅه وکړي، انټرنیټ شرکتونه (د فیسبوک، ګوګل، مای سپیس او ټویټر په شمول) ټول لږ تر لږه د دې ډیټا ځینې برخې شریکوي ترڅو خلک په مختلفو سایټونو کې د ورته پیژندلو معلومات بیا بیا داخل کړي.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|URL=https://www.nytimes.com/2008/12/01/technology/internet/01facebook.html|Title=Facebook Aims to Extend Its Reach Across the Web|Date=November 30, 2008}}&lt;/ref&gt;

د فیسبوک سره لاګ ان په هغه ځایونو کې د کاروونکو لخوا نشي کارول کیدی چې فیسبوک ته لاسرسی نلري، حتی که د دریمې ډلې سایټ بل ډول د دې ځای څخه د لاسرسي وړ وي. &lt;ref&gt;{{Cite news|Title=Censorship, external authentication, and other social media lessons from China's Great Firewall|URL=https://www.techinasia.com/china-social-media-lessons-from-great-firewall/|Publisher=Tech in Asia|Date=12 August 2013}}&lt;/ref&gt;

=== مایکروفارمات ===
په&lt;time datetime=&quot;2011-02&quot;&gt; فبروري ۲۰۱۱&lt;/time&gt; فیسبوک د پیښو په نښه کولو لپاره د hCalendar مایکرو فارمیټ کارول پیل کړل، او د پیښو ځایونو لپاره hCard ، د کاروونکو خپل کیلنڈر یا نقشه کولو غوښتنلیکونو کې د توضیحاتو استخراج فعالول. &lt;ref name=&quot;Protagonist&quot;&gt;{{Cite web |last=linski |first=Emil |date=2011-02-18 |title=Facebook adds and micro-formats to Events |url=http://www.zdnet.com/blog/facebook/facebook-adds-hcalendar-and-hcard-microformats-to-events/266 |access-date=24 March 2011 |publisher=ZDNet}}&lt;/ref&gt;

=== د ګرځنده پلیټ فارم ===
د ګرځنده ویب پاڼې لپاره د UI چوکاټ د Xhp ، Javelin Javascript کتابتون، او WURFL پر بنسټ والړ دی. &lt;ref name=&quot;techprolonged mobile website&quot;&gt;{{Cite web |last=Ali, Khurram |date=May 21, 2011 |title=Facebook Mobile Website – Transition – Issues |url=http://techprolonged.com/index.php/2011/05/21/facebook-mobile-website-transition-issues/ |access-date=December 29, 2011 |publisher=techprolonged.com |quote=Facebook has mention in the note that the new website is powered by a UI framework based on XHP, Javelin and WURFL.}}&lt;/ref&gt; د ګرځنده پلیټ فارم د پیل راهیسې په ډراماتیک ډول په شهرت کې وده کړې. په&lt;time datetime=&quot;2012-12&quot;&gt; دسمبر ۲۰۱۲&lt;/time&gt; د ګرځنده وسیلو څخه سایټ ته د ننوتلو کاروونکو شمیر د لومړي ځل لپاره د ویب پر بنسټ ننوتلو څخه ډیر شوی. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Olanoff |first=Drew |date=Jan 30, 2013 |title=For The First Time, Facebook's 680M Mobile MAUs Surpassed Desktop DAUs — Zuck Says It's Now A &quot;Mobile Company&quot; |url=https://www.google.com/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fcdn.vox-cdn.com%2Fthumbor%2FH1DZ0R_44CsPJO8XZynMuAzdMfI%3D%2F1400x1050%2Ffilters%3Aformat(jpeg)%2Fcdn.vox-cdn.com%2Fuploads%2Fchorus_asset%2Ffile%2F10595581%2Fjbareham_180405_1777_facebook_0003.jpg&amp;imgrefurl=https%3A%2F%2Fwww.theverge.com%2F2019%2F11%2F20%2F20974832%2Ffacebook-google-surveillance-data-assault-privacy-amnesty-international&amp;tbnid=HE1INBWqwAeA1M&amp;vet=12ahUKEwirtbzIkKztAhXXEnIKHS92C0YQMygCegUIARDUAQ..i&amp;docid=a-8C3GfhJvApIM&amp;w=1400&amp;h=1050&amp;q=facebook&amp;ved=2ahUKEwirtbzIkKztAhXXEnIKHS92C0YQMygCegUIARDUAQ/2013/01/30/for-the-first-time-facebook-mobile-daus-exceeded-web-daus-in-q4-2012/ |access-date=28 May 2014 |publisher=Techcrunch}}&lt;/ref&gt;

== هرکلی ==
د فیسبوک ډیری اپلیکیشن جوړونکو هڅه کړې چې ویروس غوښتنلیکونه رامینځته کړي. د سټینفورډ پوهنتون حتی د مني په موسم کې یو ټولګی وړاندیز وکړ&lt;time&gt; ۲۰۰۷&lt;/time&gt; د کمپیوټر ساینس (CS) 377W عنوان دی: &quot;په فیسبوک کې د میټریکونو او زده کړې په کارولو سره ښکیل ویب غوښتنلیکونه رامینځته کړئ&quot;. د ټولګي لخوا رامینځته شوي ډیری غوښتنلیکونه خورا بریالي وو، او د فیسبوک د غوره غوښتنلیکونو په مینځ کې درجه بندي شوي، ځینې یې په میاشت کې له 3.5 ملیون څخه ډیر کاروونکي ترلاسه کړي. &lt;ref name=&quot;StanfordDaily&quot;&gt;{{Cite web |last=Kamil Dada |date=2007-11-30 |title=Kamil Dada from Stanford University explains the success of Facebook applications developed in a class at Stanford University |url=http://daily.stanford.edu/article/2007/11/30/farmmadeFacebookAppsPopular |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609020741/http://stanforddaily.com/article/2007/11/30/farmmadeFacebookAppsPopular |archive-date=June 9, 2008 |access-date=2007-12-15}}&lt;/ref&gt;

په 2011 کې، ''[[گارډيان|ګارډین]]'' اندیښنه څرګنده کړه چې هغه کارونکي چې د دریمې ډلې چمتو کونکي له لارې مینځپانګې خپروي د دوی د ویب موقعیت له لاسه ورکولو سره مخ کیږي که چیرې د دوی خدمت لیرې شي؛ او خلاص ګراف کولی شي د ویب شتون شتون د فیسبوک ټولنیزو خدماتو سره وصل کړي حتی د هغه خلکو لپاره چې د دوی خپل نشراتي چینلونه کاروي.  د 2018 په جون کې، ''نیویارک ټایمز'' د وسیلو جوړونکو سره د فیسبوک په ملګرتیا نیوکه وکړه، لیکلي یې وو چې دې تولید کونکو ته موجود معلومات &quot;د شرکت د محرمیت ساتنې او د فدرالي سوداګرۍ کمیسیون سره د 2011 رضایت فرمان سره موافقت په اړه اندیښنې راپورته کوي.&quot; 

== دا هم وګوره ==

* د فیسبوک ځانګړتیاوې
* د ټولنیزو شبکو سافټویر او پروتوکولونه توزیع شوي

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}

== بهرنۍ تړنې ==
{{Facebook navbox}}
[[وېشنيزه:ټولنيزې رسنۍ]]
[[وېشنيزه:رسنۍ]]
[[وېشنيزه:فيسبوک]]
[[وېشنيزه:ټوايټر]]
[[وېشنيزه:انسټګرام]]
[[وېشنيزه:کمپيوټر]]
[[وېشنيزه:پوستغالی]]
[[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gcng78si0emldz0keja37fgg0pfhyje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لوتين بيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64025</id>
    <revision>
      <id>363726</id>
      <parentid>303345</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16038" sha1="4rd7qp9zba3065h4qpavbwnxaww17os" xml:space="preserve">{{Infobox person}}لوتين بيل، لومړی بارونیټ، FRS (۱۸ فروري ۱۸۱۶ – ۲۰ دیسمبر ۱۹۰۴) د انګلستان په شمال کې د ډورهام ولسوالۍ له واشنګټن څخه یو ویکتوریایي، د وسپنې متخصص او د ليبرال ګوند سياستوال و. هغه په خپل وخت کې د «Isambard Kingdom Brunel» په څېر شهرت لرونکی ښودل شوی دی.&lt;ref name=&quot;Howell, 2008. p7&quot;&gt;{{harvnb|Howell|2008|p=7}}&lt;/ref&gt;

بیل یو پياوړی او ماهر متشبث او همدارنګه یو نوښتګر فلزپوه هم و. هغه د وسپنې او «الکلي» کیمیاوي موادو په جوړولو کې له خپلو ورونو سره په بېلا بېلو شراکتونو او د وسپنې د مزو په جوړولو کې د «رابرټ سټيرلينګ نيوال» په ګډون له نورو مخکښانو سره شريک و. هغه د واشنګټن په کارځايونو کې د المونیم په لویه پیمانه تولید کې مخکښه ونډه درلوده، د تازه موندل شوي عنصر «تاليوم» په څېر د نورو کيمياوي موادو په توليد کې يې تجربې تر سره کړي. هغه د لویو شرکتونو مدیر و، لکه د شمال لوېدیځ اورګاډي شرکت او د څلورم پل شرکت چې وروسته د نړۍ د پولونو تر ټولو لویه پروژه وګرځېده. 

نوموړی د مهارتونو يو بډای سرپرست و، چا چې مهندس فليپ ويب، طراح وليام موريس او نقاش ايډورډ برن جونز د يارکشيار په ودانيو «رونټن ګرينج» او «ماونټ ګريس پروري» کې په کار ګومارلي وو. 

== د ژوند لومړي کلونه ==
بیل د توماس بیل زوی وه، پلار يې د «Losh, Wilson and Bell» په نوم د وسپنې او الکلي د شرکت يو له بنسټګرو څخه و،  مور نوم يې «کاترين لاتوين» وه. نوموړی په «Newcastle-upon-Tyne» کې زېږېدلی و او زده کړه يې د د ډاکټر بروسيز په کاډمۍ چې په پرسي سرک يې موقعيت درلود کړې وه، وروسته يې د پاريس د ایډنبرګ پوهنتون او د ساربوني پوهنتون کې د فیزیکي ساینس زده کړه وکړه. هغه په ۱۸۳۶ز کال کې نیوکاسل ته د راستنیدو څخه دمخه په «مارسیلیس» کې د الکلی په تولیدولو کې تجربه تر لاسه کړه، څو د خپل پلار د اوسپنې او کیمیاوي کارځای کې کار وکړي.&lt;ref&gt;Charles Mosley, editor, ''Burke's Peerage, Baronetage &amp; Knightage, 107th edition'', 3 volumes (Wilmington, Delaware, U.S.A.: Burke's Peerage (Genealogical Books) Ltd, 2003), volume 1, page 331.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cooper&quot;&gt;{{harvnb|Cooper|1884}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEIMME&quot;&gt;[https://mininginstitute.org.uk/about-us/past-presidents-of-the-institute/sir-isaac-lowthian-bell-bart/ &quot;NEIMME: Sir Isaac Lowthian Bell, Bart&quot;]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Graces&quot;&gt;[http://www.gracesguide.co.uk/Isaac_Lowthian_Bell Grace's Guides: Isaac Lowthian Bell]. Retrieved 28 November 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NorthYorks&quot;&gt;[http://archives.northyorks.gov.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqDb=Catalog&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqSearch=%28RefNo==%27ZFK%27%29 North Yorkshire County Council Archives: Bell of Rounton Grange Records]&lt;/ref&gt;

== صنعت ==
د بیل صنعتي ژوند پیچلی و: په ورته وخت کې په دریو شراکتونو کې ګډون د وفادارۍ ټکر رامنځ ته کړی و چې د کال په اوږدو کې د هر یو لپاره د وفادرۍ د توپیر لامل ګرځېده. د يو متشبث کېدو تر اغېزې لاندې، نوموړي په ۱۸۴۵ز کال کې د خپل پلار له مړينې وروسته د وسپنې د کار ځای کارونو مسئولیت په غاړه واخيست.&lt;ref&gt;{{harvnb|Howell|2008|pp=420–421}}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۵۰ز کال کې د دورهم په واشنګټن ولسوالۍ، بیل د سرپو اکسیکلورایډ جوړولو لپاره د یوې نوې پروسې په موندلو سره پرمختګ وکړ. د هغه د واشینګټن د کیمیاوي شرکت شریکان او شریک بنسټ ایښودونکي د هغه اوښی رابرټ بينسون باومين د هغه خسر ها لي پيټنسن و، پر دې شرکت د هغه د کور نوم اېښودل شوی و. پیټینسن يو مخترع و، له سرپو څخه يې د سپينو زرو د جلا کولو مسئوليت په غاړه درلود چې د هغه نوم ورکړل شوی و. د ۱۸۵۰ز کال د تړون تر مخې، چارلیس وین، د لندنډوري دریم مارکویس، پیټینسن او بیل خپل ځانونه «د کیمیاوي موادو په تجارت کې تولیدونکي او شریکان» اعلان کړل. &lt;ref&gt;Indenture 1759/13&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AEworks&quot;&gt;[https://www.aenvironment.co.uk/index.php/online-library/tyne-and-wear/96-desk-based-assessment-washington-chemical-works/file &lt;!--it's a PDF, actually--&gt; Archaeo-Environment: Washington Chemical Works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023115232/https://www.aenvironment.co.uk/index.php/online-library/tyne-and-wear/96-desk-based-assessment-washington-chemical-works/file |date=2019-10-23 }}. Retrieved 23 October 2019&lt;/ref&gt;

بیل پریکړه وکړه چې شونې ده په «Losh, Wilson and Bell» کې شراکت د هغه د دوامداره ښکیلتیا سره سمون و نه لري. د ۱۸۴۹ز کال د سیپتمبر په میاشت کې هغه لاش او ویلسن ته لیک ولیکه او خبر یی ورکړل چې له  پیټینسن سره د هغه شراکت به د هغه له خوا د دې دفتر د خوشې کولو يوه اړتيا و، کوم شراکت چې اوس زه ستاسې په شرکت کې لرم. &lt;ref&gt;{{cite web |year=2013 |title=Bell Of Rounton Grange Records |url=http://archives.northyorks.gov.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqDb=Catalog&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqSearch=%28RefNo==%27ZFK%27%29 |access-date=10 January 2013 |publisher=North Yorkshire County Council}}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۵۰ز کال کې له «رابرټ سټيرلينګ نيوال» سره د شراکت په کولو، بيل په نړۍ کې لومړۍ کارخونه جوړه کړه، داسې ماشينونه يې درلودل چې د وسپنې د پړو او اوبتلونو د مزو د جوړولو وړتيا يې درلوده. دوه کاله وروسته د هغه ورونه توماس بیل او جان بیل د هغه سره یو ځای شول، څو د ډيس سمندر په شمالي غاړه، د ميډلسبراګ په پورټ کلارینس کې د وسپنې ستر کارځای جوړ کړي. تر۱۸۵۳ز کال پورې په دې ځای کې د وسپنې ويلې کولو درې بونۍ وې چې د هر یو ظرفیت لږ تر لږه د ۶۰۰۰ مکعب فوټ څخه زیات و، دا هغه مهال په برتانيه کې د وسپنې ویلې کولو تر ټولو سترې بونۍ وې.&lt;ref name=&quot;Howell421&quot;&gt;{{harvnb|Howell|2008|p=421}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Macfarlane|1917|pp=188–189}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICE&quot;&gt;Institution of Civil Engineers Obituary, 1905.&lt;/ref&gt;

دې کارځايونو په ټوله برتانوي سترواکۍ کې، د شمال ختیځ اورګاډي شرکت په ګډون د اورګاډي پټلۍ لپاره د پولونو او فولادو پټليو لپاره وسپنه تولید کړه چې بیل یې د ۱۸۶۴ز کال څخه وروسته رئیس و او د ۱۸۹۵ز څخه د هغه تر مړینې پورې يې مرستیال و. د بیل د وروڼو شرکت په نارمنبي او کلیولینډ کې د وسپنې خپل کانونه او په ویرډیل کې د چونې ډبرو کانونه چلول چې شاوخوا ۶۰۰۰ سړي یې په کانونو او تولید کې په کار ګمارلي وو. په ۱۸۷۸ز کال کې دې شرکت په کال کې ۲۰۰۰۰۰ ټنه وسپنه تولید کوله. بیل یو مسلکي فلزپوه او صنعتي کیمیاپوه و چې د بخارۍ له نل څخه وتونکي ګاز څخه د تودوخې بیا جوړولو او د ډېرو پرمختيايي پروسو کې د ښه والي د ازموينو په څېر پروسو کې په پرله پسې دول مخکښ و.&lt;ref&gt;{{harvnb|Howell|2008|pp=4–5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Tomlinson|1915|p=771}}&lt;/ref&gt;

په ۱۸۵۹ز کال کې بیل په برتانيه کې د المونیم د تولیدولو لومړی شرکت پرانيست، المونیم یو فلز دی چې له اکساید څخه د فلزاتو د کیمیاوي کمولو له امله سروزرو په اندازه ارزښت لري. په کومه ورځ چې دا په واشینګټن کې پرانيستل شو، بیل په خپل موټر کې نیوکاسل ته سفر وکړ چې د المونیم خولۍ یې پر سر وه او خلکو ته یې سلامي وهلې وه. دې کارخونې همدا راز  نوې ډیوییل سوډیم پروسې کارولې. هغه په ټيکنالوجسټ خپرونه کې تشريح کړه چې د المونيمو تصفيه کولو څومره مهم دي.&lt;ref name=&quot;AEworks2&quot;&gt;[https://www.aenvironment.co.uk/index.php/online-library/tyne-and-wear/96-desk-based-assessment-washington-chemical-works/file &lt;!--it's a PDF, actually--&gt; Archaeo-Environment: Washington Chemical Works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191023115232/https://www.aenvironment.co.uk/index.php/online-library/tyne-and-wear/96-desk-based-assessment-washington-chemical-works/file |date=2019-10-23 }}. Retrieved 23 October 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Howell4&quot;&gt;{{harvnb|Howell|2008|p=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DMM&quot;&gt;[http://www.dmm.org.uk/whoswho/b917.htm Durham Mining Museum: The Times Obituary: Sir Lowthian Bell]. 21 December 1904. Retrieved 28 November 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BellAluminium&quot;&gt;{{cite journal|url=https://archive.org/stream/technologist418631864lond/technologist418631864lond_djvu.txt|title=On the Manufacture of Aluminium|author=Bell, Isaac Lowthian|journal=The Technologist|date=July 1864|volume=4|pages=166–168}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;اوس، داسې کیږي چې د باندنيو مادو شتون، په یوې دومره کوچنۍ اندازه کې چې تقریبا بيخي کوچنۍ وي، له رنګ او همدارنګه د المونیم د پلنېدو له وړتيا سره په دومره ډیره پیمانه مداخله کوي چې هر جسم دا مادې لري، نو هغې ته مرګونې ځانګړتيا ورکوي. دا ټول څه نه دي، ځکه چې د هغه مرکب جسم څرنګوالی چې تر اوسه يې د دې فلز تر ټولو مهم استعمال کړی - المونيم-برونز - د يادو شويو ناپاکيو [سليکا، وسپنه يا فاسفورس] د درلودلو له امله د المونیم د استعمال په پايله کې تر دې بريده په بشپړ ډول بدل شوی چې له هغې سره ټولې هغه ځانګړتياوې شتون پای مومي چې له دې څخه ارزښتمن جوړوي.

-- ايساک لوتين بيل&lt;/blockquote&gt;په ۱۸۶۳ز کال کې، کله چې د بریتانیې اتحادیې د مني په موسم کې په نیوکاسل کې غونډه وکړه، نو بیل په نږدې وخت کې د کشف شوي عنصر تالیوم څو پاونډه نندارې ته وړاندې کړل. دا فلز له اورينو ډبرو حخه د سلفري اسيډو د جوړولو په کار ځای کې د بخاريو د نلونو له زېرمو (په عمده ډول د سرپ سلفیټ) څخه ترلاسه شوی و چې د واشنګټن د کارځايونو د محصولاتو څخه یو و. ټول امتياز څیړونکي هینري بریویټ ته ورکړل شو، څوک چې په واشنګټن کې د لابراتوارونو مشر و، چاته چې د تهيليم د دود له امله په سا اخستلو کې «د سستۍ او سردرد» تجربه شوې وه.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://en.wikisource.org/wiki/Page:Popular_Science_Monthly_Volume_1.djvu/493|title=The Discovery of the Elements|author=Odling, William|journal=Popular Science Monthly|date=August 1872|volume=1|pages=474–481}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Report of the Thirty-Third Meeting of the British Association for the Advancement of Science; Held at Newcastle-upon-Tyne in August and September 1863|publisher=John Murray|author=Bell, Isaac Lowthian|work=On Thallium|year=1864|location=London|pages=34–36}}&lt;/ref&gt;

د کلیولینډ د وسپنې ډبره د فولادو جوړولو لپاره کم معياره ګڼل کیده، ځکه چې دا د ۱.۸ څخه تر۲.۰٪ پورې د فاسفورس نسبتا لوړه سلنه لري چې په پايله کې یې وسپنه کمزورې کوي. بیل تر ۵۰۰۰۰ پاونډه پورې د لویې کچې تجربې لارښوونه وکړه چې د فولادو د بنسټیزې پروسې پایله یې درلوده، د فولادو پټلۍ یې تولید کړې چې له ۰.۰۷٪ څخه ډیر فاسفورس نه لري. د ۱۹۰۴ز کال په ټایمز نشريه کې د هغه د مړينې په مراسمو کې، د هغه پرمختګ د يوې نښې په توګه چې خپله بيل تر لاسه کړې وه، «د لرګيو پر سرکونو د لرګي د اورګاډي پټلۍ استعمال ته په کتنې سره، د کوم په مټ چې د ډبرو سکاره د تيز سمندر ته راوړل شول»، بيل رايادېدای شي.&lt;ref name=&quot;DMM2&quot;&gt;[http://www.dmm.org.uk/whoswho/b917.htm Durham Mining Museum: The Times Obituary: Sir Lowthian Bell]. 21 December 1904. Retrieved 28 November 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Equivalent to £3 million in 2004, adjusted for RPI.&lt;/ref&gt;

په ۱۸۶۷ او ۱۸۶۸ز کلونو  کې، بیل د وسپنې د تولید او د بهرنیو سیالانو، په ځانګړې توګه فرانسه، بلجیم او المان په اړه کاغذونه ليکنېوکړې. د انګلستان لوی ځواک د ډبرو سکرو بې ساري برخو کې پروت دی چې زموږ په معدني شتمنیو کې خورا مهمه ځانګړتیا لري. هغه وویل چې که څه هم په انګلستان کې د ډبرو سکرو قیمت او کیفیت ښه و، د کار لګښت ممکن له د ۲۰-۲۵٪ ټیټ وي، په ځانګړي ډول په المان کې. په ۱۸۸۲ز کال کې، بیل په بریالیتوب سره په پورټ کلیرنس کې د مالګې لپاره ځمکه برمه کړه، د ۱۲۰۰ فوټو په ژوره کې یې د مالګې د ګټې اخیستنې بستر وموند. هغه د سوډا جوړولو لپاره مالګه کاروله، خو دغه څاه په ۱۸۸۸ز کال کې د مالګې پ اتحادیې وپلورل شوه.&lt;ref name=&quot;NEIMME2&quot;&gt;[https://mininginstitute.org.uk/about-us/past-presidents-of-the-institute/sir-isaac-lowthian-bell-bart/ &quot;NEIMME: Sir Isaac Lowthian Bell, Bart&quot;]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bell, Isaac Lowthian:''The present state of the manufacture of iron in Great Britain, and its position as compared with that of some other countries'' (from the report of the [[British Association for the Advancement of Science]] 1867), M &amp; M.W. Lambert, Newcastle upon Tyne, 1867 (retrieved from Tracts vol.2 in the collection of [[North of England Institute of Mining and Mechanical Engineers]]) 5 March 2014&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>4rd7qp9zba3065h4qpavbwnxaww17os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ټوينکل کنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64487</id>
    <revision>
      <id>363731</id>
      <parentid>342809</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5761" sha1="2eislejfh31qe0y6r05hqpk1dhi8q6v" xml:space="preserve">{{مالوماتبکس کس}}

ټوېنکل کهنا [[انګلیسي|انګليسي:]]Twinkle '''Khanna'''  یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Twinkle Khanna |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Twinkle_Khanna&amp;redirect=no&amp;oldid=597632138}}&lt;/ref&gt;

== لومړنی ژوند او کورنۍ ==
ټوینکل کهنا د ۱۹۷۴ کال د ډسمبر په ۲۹ مه په ممبۍ کې زیږیدلې وه، چې د هندي فلمونو د مشهورې اداکارې ډیمپل کپاډیا او راجیش کهنه له دوو لوڼو څخه لومړۍ ده &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Ghosh|first1=Ananya|title=My sense of humour used to always land me in trouble, says Twinkle 'Funnybones' Khanna|url=https://www.hindustantimes.com/brunch/my-sense-of-humour-used-to-always-land-me-in-trouble-says-twinkle-funnybones-khanna/story-DQGWeMTlNdFmQqNWpjKbTN.html|work=[[ہندوستان ٹائمز]]|access-date=26 March 2020|date=13 August 2017}}&lt;/ref&gt; .

د هغه تره چني بای کپاډیا یو ګجراتي سوداګر و او پلار یې راجیش کهنه چې د پنجاب په امرتسر کې زیږیدلی و، د ریل پټلۍ د قراردادیانو په کورنۍ پورې اړه درلوده &lt;ref&gt;{{cite news|title=Twinkle Khanna shares throwback picture with grandmother Betty Kapadia, see it here|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/twinkle-khanna-shares-throwback-picture-with-grandmother-betty-kapadia-see-it-here/story-TWthBEyeArGei984XHitkO.html|access-date=26 March 2020|work=[[ہندوستان ٹائمز]]|date=4 December 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gupta|first1=Trisha|title=A star fell from heaven|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms|access-date=26 March 2020|work=[[Mumbai Mirror]]|date=20 October 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Rajesh Khanna passes away|url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120718/latest-news.htm|access-date=26 March 2020|work=[[دی ٹریبیون]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=18 July 2012}}&lt;/ref&gt; .

د هغې خور رینکي کهنا او د تره زوی کرن کپاډیا هم په فلمونو کې کار کړی دی &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Sharma|first1=Garima|title=Rinke Khanna becomes a mummy again|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms|access-date=17 April 2015|work=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|date=9 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150228084737/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms|archive-date=28 February 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lohana|first1=Avinash|title=Karan Kapadia : I Feel Extremely Lucky to Have Two Moms|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-i-feel-extremely-lucky-to-have-two-moms/amp_articleshow/62286050.cms|access-date=26 March 2020|work=[[Mumbai Mirror]]|date=29 December 2017}}&lt;/ref&gt;

هغه د نوي دور عالي لیسې، پنچګاني او د سوداګرۍ او اقتصاد د نرسي مونجي کالج کې زده کړې کړې. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Halim |first=Moeena |date=19 December 016 |title=Twinkle 'Funnybones' Khanna: The author who puts a bit of herself in her characters |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20161219-humour-cant-exist-without-candour-twinkle-khanna-akshay-kumar-733748-2016-12-19 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |last=Kulkarni |first=Ronjita |date=10 September 2015 |title=I pretend I was never in the movies! |url=https://www.rediff.com/movies/interview/twinkle-khanna-i-pretend-i-was-never-in-the-movies/20150910.htm |access-date=26 March 2020 |website=[[ریڈف ڈاٹ کوم]]}}&lt;/ref&gt;

د دوولسم ټولګي له بشپړولو وروسته، هغې غوښتل چې د چارټرډ اکاونټنټ په توګه دنده پرمخ بوځي، مګر د مور او پلار په ټينګار سره د فلم صنعت سره یوځای شوه &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Basu |first=Nilanjana |date=1 December 2017 |title=What Dimple Kapadia Told Twinkle Khanna When She Was A 'Plump Nerd' |url=https://www.ndtv.com/entertainment/what-dimple-kapadia-told-twinkle-khanna-when-she-was-a-plump-nerd-1782417 |access-date=26 March 2020 |publisher=[[این ڈی ٹی وی]]}}&lt;/ref&gt; . ټوېنکل کهنا د خپل فلمي کیریر له پیل کولو دمخه د سترګو جراحي هم کړې وه. &lt;ref&gt;{{Cite news|Title=Akshay Kumar And Twinkle Khanna Remember Rajesh Khanna On His Birthday With Sweet Note|URL=https://www.mid-day.com/articles/akshay-kumar-and-twinkle-khanna-remember-rajesh-khanna-on-his-birthday-with-sweet-note/20171170|Date=29 December 2018}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== اړونده لینکونه ==

* [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]]
* [[هندي سينيما|هندي سینما]]

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:1974 زېږېدنې]]
[[وېشنيزه:هندي فلمي ستوري]]
[[وېشنيزه:هندي ستوري]]
[[وېشنيزه:فلمونه ۱۹۹۱ (میلادی)]]
[[وېشنيزه:پښتو فلمونه]]
[[وېشنيزه:پښتو سينما]]
[[وېشنيزه:هندي سينما]]
[[وېشنيزه:باليوود سينما]]
[[وېشنيزه:باليوډ سينما]]
[[وېشنيزه:باليووډ سينما]]</text>
      <sha1>2eislejfh31qe0y6r05hqpk1dhi8q6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363732</id>
      <parentid>363731</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>36516</id>
      </contributor>
      <comment>removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>363732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5757" sha1="pexl3g49acgc8l7ntkv5fr4vj625b4j" xml:space="preserve">{{مالوماتبکس کس}}

ټوېنکل کهنا [[انګلیسي|انګليسي:]]Twinkle '''Khanna'''  یوه [[باليووډ|هندي فلمي اداکاره]] ده. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=انگریزی ویکیپیڈیا کے مشارکین |date= |title=Twinkle Khanna |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Twinkle_Khanna&amp;redirect=no&amp;oldid=597632138}}&lt;/ref&gt;

== لومړنی ژوند او کورنۍ ==
ټوینکل کهنا د ۱۹۷۴ کال د ډسمبر په ۲۹ مه په ممبۍ کې زیږیدلې وه، چې د هندي فلمونو د مشهورې اداکارې ډیمپل کپاډیا او راجیش کهنه له دوو لوڼو څخه لومړۍ ده &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Ghosh|first1=Ananya|title=My sense of humour used to always land me in trouble, says Twinkle 'Funnybones' Khanna|url=https://www.hindustantimes.com/brunch/my-sense-of-humour-used-to-always-land-me-in-trouble-says-twinkle-funnybones-khanna/story-DQGWeMTlNdFmQqNWpjKbTN.html|work=[[ہندوستان ٹائمز]]|access-date=26 March 2020|date=13 August 2017}}&lt;/ref&gt; .

د هغه تره چني بای کپاډیا یو ګجراتي سوداګر و او پلار یې راجیش کهنه چې د پنجاب په امرتسر کې زیږیدلی و، د ریل پټلۍ د قراردادیانو په کورنۍ پورې اړه درلوده &lt;ref&gt;{{cite news|title=Twinkle Khanna shares throwback picture with grandmother Betty Kapadia, see it here|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/twinkle-khanna-shares-throwback-picture-with-grandmother-betty-kapadia-see-it-here/story-TWthBEyeArGei984XHitkO.html|access-date=26 March 2020|work=[[ہندوستان ٹائمز]]|date=4 December 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gupta|first1=Trisha|title=A star fell from heaven|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/trisha-gupta/A-star-fell-from-heaven/articleshow/44873269.cms|access-date=26 March 2020|work=[[Mumbai Mirror]]|date=20 October 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Rajesh Khanna passes away|url=https://www.tribuneindia.com/2012/20120718/latest-news.htm|access-date=26 March 2020|work=[[دی ٹریبیون]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=18 July 2012}}&lt;/ref&gt; .

د هغې خور رینکي کهنا او د تره زوی کرن کپاډیا هم په فلمونو کې کار کړی دی &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Sharma|first1=Garima|title=Rinke Khanna becomes a mummy again|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms|access-date=17 April 2015|work=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|date=9 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150228084737/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinke-Khanna-becomes-a-mummy-again/articleshow/23796610.cms|archive-date=28 February 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lohana|first1=Avinash|title=Karan Kapadia : I Feel Extremely Lucky to Have Two Moms|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/karan-kapadia-i-feel-extremely-lucky-to-have-two-moms/articleshow/62286050.cms|access-date=26 March 2020|work=[[Mumbai Mirror]]|date=29 December 2017}}&lt;/ref&gt;

هغه د نوي دور عالي لیسې، پنچګاني او د سوداګرۍ او اقتصاد د نرسي مونجي کالج کې زده کړې کړې. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Halim |first=Moeena |date=19 December 016 |title=Twinkle 'Funnybones' Khanna: The author who puts a bit of herself in her characters |url=https://www.indiatoday.in/magazine/supplement/story/20161219-humour-cant-exist-without-candour-twinkle-khanna-akshay-kumar-733748-2016-12-19 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |last=Kulkarni |first=Ronjita |date=10 September 2015 |title=I pretend I was never in the movies! |url=https://www.rediff.com/movies/interview/twinkle-khanna-i-pretend-i-was-never-in-the-movies/20150910.htm |access-date=26 March 2020 |website=[[ریڈف ڈاٹ کوم]]}}&lt;/ref&gt;

د دوولسم ټولګي له بشپړولو وروسته، هغې غوښتل چې د چارټرډ اکاونټنټ په توګه دنده پرمخ بوځي، مګر د مور او پلار په ټينګار سره د فلم صنعت سره یوځای شوه &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Basu |first=Nilanjana |date=1 December 2017 |title=What Dimple Kapadia Told Twinkle Khanna When She Was A 'Plump Nerd' |url=https://www.ndtv.com/entertainment/what-dimple-kapadia-told-twinkle-khanna-when-she-was-a-plump-nerd-1782417 |access-date=26 March 2020 |publisher=[[این ڈی ٹی وی]]}}&lt;/ref&gt; . ټوېنکل کهنا د خپل فلمي کیریر له پیل کولو دمخه د سترګو جراحي هم کړې وه. &lt;ref&gt;{{Cite news|Title=Akshay Kumar And Twinkle Khanna Remember Rajesh Khanna On His Birthday With Sweet Note|URL=https://www.mid-day.com/articles/akshay-kumar-and-twinkle-khanna-remember-rajesh-khanna-on-his-birthday-with-sweet-note/20171170|Date=29 December 2018}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== اړونده لینکونه ==

* [[د هندي فلمونو لوبگراني|د هندي فلمي لوبغاړو لیست]]
* [[هندي سينيما|هندي سینما]]

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}
[[وېشنيزه:1974 زېږېدنې]]
[[وېشنيزه:هندي فلمي ستوري]]
[[وېشنيزه:هندي ستوري]]
[[وېشنيزه:فلمونه ۱۹۹۱ (میلادی)]]
[[وېشنيزه:پښتو فلمونه]]
[[وېشنيزه:پښتو سينما]]
[[وېشنيزه:هندي سينما]]
[[وېشنيزه:باليوود سينما]]
[[وېشنيزه:باليوډ سينما]]
[[وېشنيزه:باليووډ سينما]]</text>
      <sha1>pexl3g49acgc8l7ntkv5fr4vj625b4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کانادا په دویمه نړیواله جګړه کې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71169</id>
    <revision>
      <id>363739</id>
      <parentid>363619</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17081" sha1="2shfqgb00eovbc1sywhk3d3f0tqzb2m" xml:space="preserve">د '''کانادا په دویمه نړیواله جګړه کې''' تاریخ د کال ۱۹۳۹ د سپتمبر په لومړۍ د جرمنې له خوا د پولند په یرغل سره پیلیږي. په داسې حال کې چې د کانادا وسله وال ځواکونه تقریبا د جګړې په هره یوه صحنه کې فعال و، خو ډېرۍ جګړه په ايټالیا، شمال لویدیځه اروپا او شمالي اتلانتیک کې متمرکزه وه. په ټوله کې، د کال ۱۹۴۱ د سرشمېرنې له مخې ۱۱.۵۰۶.۶۵۵  کانادایي وګړو پورې اړوند د ټولې سترواکې څخه څه ناڅه ۱.۱ میلیونو کانادایانو چې د کانادا په پوځ، د کانادا شاهې سمندرې پوځ او کانادایي شاهې هوایي قواوو کې خدمت کاوه چې په جګړه کې يې  ۴۲۰۰۰ تنه ووژل شول او ۵۵۵۰۰۰ تنه یې ټپیان شول.  د جګړې په مهال، کانادا د سینټ لاورینس د جګړې د مستقیم یرغل او د برتانیا د کولمبیا د ایستیوان د بحرې برج د توپخانې مستقیمه موخه و. &lt;ref&gt;Canadian War Museum [http://www.warmuseum.ca/cwm/chrono/1931italian_e.html &quot;The Italian Campaign&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222011617/http://www.warmuseum.ca/cwm/chrono/1931italian_e.html|date=22 February 2008}}. Retrieved on: 5 August 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Canadian War Museum [http://www.warmuseum.ca/cwm/chrono/1931liberating_e.html &quot;Liberating Northwest Europe&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215220005/http://www.warmuseum.ca/cwm/chrono/1931liberating_e.html|date=15 February 2008}}. Retrieved on: 5 August 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Edward|last=Humphreys|title=Great Canadian Battles: Heroism and Courage Through the Years|url=https://books.google.com/books?id=z-SsBAAAQBAJ&amp;pg=PT151|year=2013|publisher=Arcturus Publishing|isbn=978-1-78404-098-7|page=151|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413032850/https://books.google.com/books?id=z-SsBAAAQBAJ&amp;pg=PT151|archive-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Milner1999&quot;&gt;{{cite book|author=Marc Milner|title=Canada's Navy: The First Century|url=https://books.google.com/books?id=hpDA5HxyqG4C&amp;pg=PA99|year=1999|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-4281-1|page=99}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۳۹ او ۱۹۵۰ کلونو ترمنځ ، د جګړې مالي ارزښت ۲۱.۸  بیلیون ډالره و. د جګړې تر پایه، د نړۍ ټرټولو لویه څلورمه هوایې ځواک او درېیم سمندري ځواک درلود.  د کانادا سمندري تجارتي ځواک  له  اتلنتیک ها غاړې ۲۵۰۰۰ سمندري سفرونه بشپړ کړل، د متفقینو ۱۳۰۰۰۰ پیلوټان د برتانیا همګټي هوایي روزنیز پلان له مخې  په کانادا کې وروزل شول. د کال ۱۹۴۴ د جون په ۶، درېيمه پلې فرقه د نورماندې د جونو په ساحل کې د متفقینو قواوو ته نژدې ښکته شوه. دوېمې نړيوالې جګړې په کال ۱۹۴۴ کې د اجباري عسکرې خدمت په ګډون چې د انګلیسي ژبې او فرانسوي ژبې ویونکو تر منځ یووالی اغیزمن کړ په کانادا باندې مهم کلتورې، سیاسي او اقتصادي اغېزې پرېښودې. په جګړه کې هڅو د کانادا اقتصاد ځواکمن کړ او د کانادا نړیوال دریځ یې پراخ کړ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=World War II |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/second-world-war-wwii/ |access-date=2010-08-19 |publisher=The Canadian Encyclopedia |archive-date=2018-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119004526/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/second-world-war-wwii |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Canadian Air Force Journal, Vol. 3, No. 1, [http://www.airforce.forces.gc.ca/CFAWC/eLibrary/Journal/Vol3-2010/Iss1-Winter/Sections/08-Worlds_Fourth_Largest_Air_Force_e.pdf &quot;World's Fourth Largest Air Force?&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614070606/http://www.airforce.forces.gc.ca/CFAWC/eLibrary/Journal/Vol3-2010/Iss1-Winter/Sections/08-Worlds_Fourth_Largest_Air_Force_e.pdf|date=14 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''World War '' – Willmott, H.P. et al.; Dorling Kindersley Limited, London, 2004, Page 168 Retrieved on: 17 May 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Veterans Affairs Canada [http://www.vac-acc.gc.ca/clients/sub.cfm?source=history/other/merchant/hist &quot;The Historic Contribution of Canada's Merchant Navy&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117123949/http://www.vac-acc.gc.ca/clients/sub.cfm?source=history%2Fother%2Fmerchant%2Fhist|date=17 November 2007}}. Retrieved on: 5 August 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stacey, C. [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/second-world-war-wwii/#h3_jump_12 &quot;World War II: Cost and Significance&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607001313/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/second-world-war-wwii#h3_jump_12 |date=2021-06-07 }}. ''The Canadian Encyclopedia'' online (Historica). Revised by N. Hillmer. Retrieved on: 5 August 2007.&lt;/ref&gt;  

== چمتووالي ==
که څه هم کانادا د برتانیا په سترواکۍ کې خورا زوړ قلمرو و، خو ډېری وخت له جګړې سره بې علاقې و. له ۱۱ تر ۱۲ میلیونو وګړو په درلودلو سره، کانادا خورا ټینګ وسله وال ځواکونه وروزل. د کانادا د ټولو وګړو څخه څه نا څه ۱۰٪ پوځ سره یوځای شول او یوه وړوکې برخه یې په جبري عسکرۍ جذپ شوي و. د کال ۱۹۳۰ د ستربحران څخه وروسته، د دوېیمې نړیوالې جګړې ننګونو د کانادا روان بدلون د یوه عصرې ښارې او صنعتي شوي ملت په لورلا چټک کړ.   

کانادا په غیر رسمي توګه د برتانیا لس کلن حاکمیت لاندې و چې په دې سره د کانادا دفاعي لګښتونه حتي له دې هېواده په کال ۱۹۳۲ کې د برتانیا له وتلو وروسته هم کم شول. د ۲۰ کلن غفلت له تېرولو وروسته، د کانادا وسله وال ځواکونه وړوکي، په ناکافي توګه تجهیز او ډېری وخت د کال ۱۹۳۹ د جګړې لپاره نا چمتو و. په کال ۱۹۳۶ کې، د لومړي وزیر کینګ حکومت د لګښتونو ډېرول پیل کړل خو دا ډېرول د کرکې وړ و. حکومت دې ته اړ و چې دا ډېروالی له یوې بهرنۍ جګړې سره د کانادا د دفاع لپاره وبولي چې د دې هېواد دویم مسؤلیت و او ښایي ډېر پام ته یې اړتیا درلوده. د کال ۱۹۳۸ د سودېتن ناورین کلني لګښتونه تقریبا دوه چنده کړل. له دې سره، د کال ۱۹۳۹ د مارچ په میاشت کې دایمې فعاله ملیشې ( یا دایمي خواکونو، یا د کانادا ټول وخت حاضر پوځ) یواځې ۴۱۶۹ صاحب منصبان او عسکردرلودل  په داسې حال کې چې د کال ۱۹۳۸ په پای کې د غیر دایمي فعالو ملیشو یا احتیاطي ځواکونو شمېره ۵۱۴۱۸ تنه و چې ډېری یې د کال ۱۹۱۸ په وسلو سنبال و. د کال ۱۹۳۹ د مارچ په میاشت کې د کانادا شاهي سمندري پوځ ۳۰۹ صاحل منصبان او ۲۹۶۷ سمندرې پوځیان ، د کانادا شاهي هوایي قواوو ۳۶۰ صاحب منصبان او ۲۷۹۷ پيلوټان درلودل.  &lt;ref name=&quot;stacey1970&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/AMG_e.pdf|title=Arms, Men and Government: The War Policies of Canada, 1939 – 1945|publisher=The Queen's Printer by authority of the Minister of National Defence|author=Stacey, C. P.|year=1970|تاريخ الوصول=2023-09-25|تاريخ الأرشيف=2019-06-20|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190620111320/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/AMG_e.pdf|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2023-09-25|خونديځ نېټه=2019-06-20|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190620111320/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/AMG_e.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190620111320/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/AMG_e.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620111320/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/AMG_e.pdf}}&lt;/ref&gt;

د بهرنیو چارو وزیر اوسکار ډي سکیلتون تر مشرۍ لاندې د جګړې پالیسي جوړه شوه چې عمده ټکي یې دا و:

* له برتانیا او فرانسې سره مشوره او په مساوي توګه د واشنګتن مشورې ته درناوی
* د کانادا دفاع ته په تېره په پاسفیک کوست کې لومړیتوب ورکول 
* د امکان په صورت کې نوي جوړه ځمکه او ویست اندیز سره مرسته کول.
* د کانادا شاهي هوایي قواوې  باید لومړۍ قواوې وي چې بهر کې به خدمت کوي. 
* کانادا په اغیزمنه توګه کولای شي د مهماتو، خامو موادو اوخوراکي توکو د برابرولو له لارې خپلو متفقینو ته خدمت وکړي. 

د کینګ کابینې د کال ۱۹۳۹ د اګست په میاشت کې دا پالیسي منظوره کړه، خو په سپتمبر کې دا پالیسي د پوځي مشرانو له خوا چې دوه پوځي فرقې بهر ته د خدمت لپاره واستول شی د ډېر لګښت له امله رد شوه. د جګړې په اړوند د هغه منځنۍ پالیسي په دووټاکنو کې ملي اوڅو ژبیز ملاتړ تر لاسه کړ. کله چې ماوقیس دپلیسی د کانادا کوبیک د ولایت رئیس ( داسړی یو کانادایي سیاست بوه او د کوبیک ولایت شپاړلسم رئیس و) د جګړې په ضد پلټ فورم د ټاکنو اعلان وکړ، د لبرال ګوند څخه ادیلارد ګودبوت د کال ۱۹۳۹ د اکتوبر په ۲۶ په ټاکنو کې غوڅ اکثریت تر لاسه کړ.کله چې د آنتریو مقننه اسمبلۍ داسې یو پرېکړه لیک صادر کړ چې په دولت یې په جګړه کې د برخې  نه اخیستلو “ په داسې بڼه چې د کانادا خلکو نه غوښتل هغه وویني “ له امله نیوکه کوله ، لومړي وزیر فدرالي پارلمان منحل کړ او د کال ۱۹۴۰ د مارچ په ۲۶ ټاکنو کې لبرال ګوند په تاریخ کې خورا غوڅ اکثریت تر لاسه کړ.    

== د جګړې پېښېدل ==

=== د جګړې اعلان ===
کله چې برتانیا د جرمني په وړاندې د کال ۱۹۱۴ د اګست په میاشت د جګړې اعلان وکړ، کانادا د برتانیا قلمرو و او یواځې په داخلي چارو یې بشپړ کنترول در لود له همدې امله کانادا لومړۍ نړیوالې جګړې ته ننوت. له جګړې وروسته، کانادایي حکومت غوښتل چې د کال ۱۹۱۷ عسکري خدمت ته د جلب بحران په څیر بل بحران مخه ونیسي چې هېواد یې له فرانسوي او انګلیسي کانادایانو سره ووېشه. د   (( پارلامان به په دې اړه تصمیم ونیسي)) په ویلو سره لومړي وزیر د کال ۱۹۲۲ د چناک په بحران ( د ترکیې او برتانیا تر منځ د جګړې د احتمال یو بحران و) کې له برخې اخیستلو تر یوه حده له دې امله ډډه وکړه چې  د کانادا پارلمان  په دې اړونده ناسته کې برخه اخیستې نه وه.  

د کال ۱۹۳۱ د ویست مینستر قانوني احکامو کانادا ته په بهرنۍ پالیسۍ کې خپلواکې ورکړه. کله چې د کال ۱۹۳۹ په سپتمبر کې برتانیا دوېیمې نړیواالې جګړې ته ننوته، ځيڼو ماهرین لا هم په دې نظر و چې کانادا لا هم د برتانیا له خوا د جګړې د اعلان په حدودو کې شته ځکه دا جګړه د برتانیا او کانادا د ګډ سلطنت په ترڅ کې و، خو لومړې وزیر کینګ یوځل بیا وویل  ((پارلامان به په دې اړه تصمیم ونیسي)).   &lt;ref name=&quot;granatstein20090912&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/opinions/going-to-war-parliament-will-decide/article1281065/|title=Going to war? 'Parliament will decide'|last=Granatstein|first=J.L.|date=2009-09-12|work=The Globe and Mail|access-date=2018-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912134551/https://www.theglobeandmail.com/news/opinions/going-to-war-parliament-will-decide/article1281065/|archive-date=2009-09-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

په کال ۱۹۳۶ کې، لومړي وزیرکینګ پارلمان ته ويلي و(( زموږ هېواد په نړیوال وضعیت کې داسې کچې ته روان دې چې زه پخپله فکر کووم تهدیدوونکی دی)). ملت او حکومت دواړه له دې بېزار و چې په یوه اروپایۍ جګړه کې برخه واخلي او تر یوه حده یې لامل د کال ۱۹۱۷ عسکرۍ ته د جلب وجذب بحران و. لومړي وزیر او د اپوزیسیونو مشر رابرت جیمز منیون دواړو  د کال ۱۹۳۹ په مارچ کې بهرنی خدمت ته  د عسکرې جلب او جذب مخالفت څرګند کړ. له دې سره، لومړي وزیر تر کال ۱۹۲۳ پورې خپل نظر نه و تغیر کړی چې له مخې به یې کانادا په هغه جګړه کې برخه واخلي چې د برتانیا ستر واکې یې کوي که امریکا دا جګړه کوي او که یې نه کوي.  د کال ۱۹۳۹ تر اګست پورې د فرانسوي کانادایانو په ګډون د لومړي وزیر کابينه د جګړې لپاره په داسې بڼه متحده وه چې د میونیخ د بحران څخه به متفاوته وي، که څه هم د کابینې دغړيو او هېوادني ملاتړ تر یو حده توقع دا وه چې به جګړه کې به د کانادا برخه اخیستنه محدوده وي.   

دا واضحه وه چې د کانادا انتخاب دا و چې په پولند د یرغل څخه د مخه چې د ۱۹۳۹ د سپتمبر په لومړۍ تر سره شو په جګړه کې برخه واخلي. څلور ورځې وروسته، د کال ۱۹۳۹ د سپتمبر په درېیمه برتانیا د جګړې اعلان وکړ، د پارلمان ځانګړې ناسته را وغوښتل شوه، لومړي وزیر او د اپوزیسیونو مشر منیون دواړو له برتانیا څخه د کانادا د پېروۍ څخه ملاتړ  وګړ خو سمدلاسه یې د جګړې اعلان ونه کړ، او دا د دې لپاره چې وښیي کانادا د خپل نوښټ څخه بهر جګړې ته ننوځي او په دې مکلفه نه وه چې پخپله جګړه کې برخه واخلي. &lt;ref name=&quot;bishop19390902&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=SvguAAAAIBAJ&amp;pg=7009%2C6371286|title=Wide System of Govt. Control and Regulation in Canada Is Anticipated|work=Ottawa Citizen|date=2 September 1939|access-date=12 September 2012|author=Bishop, Charles|pages=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/james-shaver-woodsworth/ James Shaver Woodsworth, Canadian Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511160544/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/james-shaver-woodsworth |date=2021-05-11 }}.  Retrieved 2016-03-29&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theglobeandmail.com/news/politics/second-reading/once-upon-a-time-canadians-could-be-proud-of-parliament/article4107034/ ''Once Upon a Time, Canadians could be proud of Parliament'', Globe and Mail,  May 04, 2012]. Retrieved 2016-03-29&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mears19390910&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=SHktAAAAIBAJ&amp;pg=2362%2C1761603|title=War Proclamation Issued after United Parliament Overwhelmingly Backs It|work=The Montreal Gazette|date=10 September 1939|access-date=28 November 2011|author=Mears, F. C.|pages=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Donald Creighton, ''The Forked Road: Canada 1939-1957'', McClelland and Stewart, 1976, p.2.&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>2shfqgb00eovbc1sywhk3d3f0tqzb2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کينډۍ:شاه زمان پټان/پېژندنه</title>
    <ns>10</ns>
    <id>72991</id>
    <revision>
      <id>363745</id>
      <parentid>363263</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>363745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1666" sha1="qkk9fnknmcs2mkhq8kxip9kwb6n8jpg" xml:space="preserve">
زه '''شاه زمان پټان''' د [[پښتو ويکيپېډيا]] [[ويکيپېډيا:پازوالان|پازوال]] او د [[ويکيپېډيا:برسیر پازوالان|مخبڼې پازوال]] او په [[ويکيژباړه|ويکي‌ژباړه]](wikitranslate) او [[ويکي میډيا بنسټ|ويکي‌رسنۍ]](wikimedia) پروژو کې [[پښتو]] ژباړن او په [https://gerrit.wikimedia.org/r/settings/#Profile ويکي‌رسڼۍ گيريټ] او [https://phabricator.wikimedia.org/p/ShahZamanPathan/ فابريکېټر] کې [[وړانديزگر]] او [[کره کتونکی]] يم.
چې د [[پښتو ويکيپېډيا]] او [[ويکي‌اومتوک]] په لیکنو، سمون او نورو تخنیکي چارو کې تر خپله وسه، مرسته کوم.[[دوتنه:Shah Zaman (2).jpg|left|150 px]]{{سر د کرښې}}
که کوم وړانديز يا نيوکه لرئ، نو د [[د کارن خبرې اترې:شاه زمان پټان| خبرو اترو]] پرمخ يې ليکلی يا يې دلته ماته [[ځانگړی:EmailUser/شاه زمان پټان| برېښناليک]] رالېږلی شئ{{سر د کرښې}}
زما نړيوالو [[https://tools.wmflabs.org/guc/?user=%D8%B4%D8%A7%D9%87+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%BE%D9%BC%D8%A7%D9%86&amp;blocks=true|//tools.wmflabs.org/guc/?user=%D8%B4%D8%A7%D9%87+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%BE%D9%BC%D8%A7%D9%86&amp;blocks=true]] ونډو [[ځانگړی:CentralAuth/شاه_زمان_پټان|شمېر]] دلته کتلی شئ!{{سر د کرښې}}
هغه مخونه چې ما جوړ کړي [[xtools:pages/ps.wikipedia.org/شاه زمان پټان|دلته]] کتلی شئ!</text>
      <sha1>qkk9fnknmcs2mkhq8kxip9kwb6n8jpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ګالیله (سټلایټي نویګیشن)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76429</id>
    <revision>
      <id>363741</id>
      <parentid>320653</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21683" sha1="72b8r599fps9ttswai2tkdyc0khvvp6" xml:space="preserve">ګالیله د نړیوال نویګیشن سټلایټ سیستم (GNSS) دی چې په ۲۰۱۶ کال کې یې په فعالیت پیل وکړ. دا سیستم د اروپايي تولنې له خوا د اروپايي فضايي ادارې (ESA) په مټ جوړ شوی چې د فضايي پروګرام لپاره د اروپايي ټولنې د ادارې (EUSPA) له خوا اداره کېږي او مرکزي دفتر یې د چک هېواد په پراګ او دوه نور د فعالیت ځمکني مرکزونه یې د ایټالیا د فوسینو او د جرمني په اوبرپافینهوفین ښارونو کې دي. دغې ۱۰ میلیارد یورويي پروژې ته د ایټالوي ستورپېژندونکي ګالیله ګالیلي نوم ورکړل شوی دی.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gsa.europa.eu/galileo/services/initial-services|title=Galileo Initial Services|website=gsa.europa.eu|date=9 December 2016|access-date=25 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=On a Civil Global Navigation Satellite System (GNSS) between the European Community and its Member States and Ukraine|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/243190/7199.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208213815/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/243190/7199.pdf|archive-date=2015-02-08|url-status=live|access-date=12 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The opening ceremony of GSA Agency's headquarters was attended by VIPs in space activities and satellite navigation|url=http://www.czechspaceportal.cz/en/section-7/news/the-opening-ceremony-of-gsa-agencys-headquarters-was-attended-by-vips-in-space-activities--satellite-navigation.html|work=czechspaceportal.cz|date=10 September 2012|language=cs|access-date=2 April 2018|archive-date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402163345/http://www.czechspaceportal.cz/en/section-7/news/the-opening-ceremony-of-gsa-agencys-headquarters-was-attended-by-vips-in-space-activities--satellite-navigation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BREXIT&quot;&gt;{{cite news|title=Brexit is breaking up Europe's €10 billion plan to launch a new constellation of satellites|url=https://qz.com/1264365/brexit-is-breaking-up-galileo-europes-e10-billion-plan-to-launch-new-satellites|work=Quartz|access-date=28 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Galileo navigational system enters testing stage|url=http://www.dw.de/dw/article/0,,16304096,00.html|publisher=Deutsche Welle|access-date=13 October 2012}}&lt;/ref&gt;

د ګالیله یوه موخه دا ده چې په خپلواکه توګه د لوړ دقت لرونکي موقعیت موندنې سیستم وړاندې کړي، چې له امله به یې اروپايي سیاسي او پوځي چارواکي اړه نه وي چې د متحده ایالاتو پر GPS یا د روسیې د GLONASS پر سیستمونو باندې تکیه وکړي، چې کېدای شي د هغوی د چلوونکو (اپراتورانو) له خوا هر وخت خاموشه یا له منځه ولاړ شي. د ګالیله بنسټیز (د ټیټ دقت لرونکي) خدمات وړیا او د هر چا لپاره د کارونې وړ دي. خو په بشپړه توګه انکریپټ شوې او د لوړ دقت لرونکي خدمات یې بیا د حکومت له خوا د مجازو کاروونکو پر مخ وړیا دي. همداشان، په پام کې ده چې ګالیله به د MEOSAR د سیستم د یوې برخې په توګه د نړیوالې پلټڼې او ژغورنې (SAR) لپاره یوه نوې کارکړنه وړاندې کړي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.esa.int/esaNA/GGG0H750NDC_galileo_0.html|title=Why Europe needs Galileo|publisher=[[European Space Agency|ESA]]|date=12 April 2010|access-date=21 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-12-08|title=Directions 2018: Galileo ascendant|url=https://www.gpsworld.com/directions-2018-galileo-ascendant/|access-date=2021-05-08|website=GPS World|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/defence-industry-space/eu-space-policy/galileo_en|title=EU Space Policy: Galileo|website=European Commission Defense Industry and Space|publisher=[[European Commission]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102105202/https://ec.europa.eu/defence-industry-space/eu-space-policy/galileo_en|archive-date=2022-01-02}}&lt;/ref&gt;

د ګالیله د GIOVE-A سپوږمکۍ لومړنۍ ازموینه د ۲۰۰۵ کال د ډیسمبر په ۲۸ مه تر سره شوه، په داسې حال کې چې د عملیاتي سیستم د یوې برخې په توګه لومړنۍ سپوږمکۍ بیا د ۲۰۱۱ کال د اکټوبر په ۲۱مه تر توغول شوې وه. ګالیله د ۲۰۱۶ کال د ډیسمبر په ۱۵مه د لومړنیو عملیاتو د وړتیا (EOC) پر وړاندې کولو پیل وکړ، چې لومړني خدمات یې په ضعیف سیګنال سره وړاندې کاوه. د ۲۰۱۸ کال د اکټوبر په میاشت کې، د ګالیله څلور نورې سپوږمکۍ را انلاین شوي او د فعالو سپوږمکیو شمېر یې ۱۸ ته لوړ شو. د ۲۰۱۸ کال د نومبر په میاشت کې، FCC په امریکا کې د ګالیله کارولو ته اجازه ورکړه. د ۲۰۲۳ کال د ډیسمبر له میاشت راهیسې، ۲۳ توغول شوي سپوږمکۍ شتون لري چې په مجموع الکواکب کې فعالیت لري او پنځه نورې یې د لاسرسي وړ نه دي. تمه ده چې د سپوږمکیو راتلونکی نسل به پیل شي تر څو له ۲۰۲۵ کال وروسته عملیاتي بڼه ونیسي او د زړو تجهیزاتو پر ځای به وکارول شي، چې بیا کولای شو له هغو نه د ملاتړیزو وړتیاوو لپاره کار واخلو.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Galileo Future and Evolutions|url=https://gssc.esa.int/navipedia/index.php/Galileo_Future_and_Evolutions|access-date=24 August 2021|publisher=European Space Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Four more Galileo satellites brought online|url=https://www.euspa.europa.eu/newsroom/news/four-more-galileo-satellites-brought-online|work=Euspa.europa.eu|date=26 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=FCC approves use of Galileo in the US|url=https://galileognss.eu/fcc-approves-use-of-galileo-in-the-us/|publisher=Galileo|date=19 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gsc-europa.eu/system-service-status/constellation-information|title=Constellation Information {{!}} European GNSS Service Centre|website=www.gsc-europa.eu|access-date=17 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;First Pair&quot;&gt;{{cite web|url=https://insidegnss.com/galileo-elliptical-auxiliary-satellites-removed-from-service/|title=Galileo Elliptical Auxiliary Satellites Removed from Service|publisher=Inside GNSS|date=23 February 2021|access-date=17 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Hadas|first1=Tomasz|last2=Kazmierski|first2=Kamil|last3=Sośnica|first3=Krzysztof|title=Performance of Galileo-only dual-frequency absolute positioning using the fully serviceable Galileo constellation|journal=GPS Solutions|date=7 August 2019|volume=23|issue=4|page=108|doi=10.1007/s10291-019-0900-9|bibcode=2019GPSS...23..108H|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

د ګالیله سیستم تر GPS زیات دقت لري، چې د نجومي جدول د خپرونو پر مهال تر یو متر کم دقت لري (GPS: ۳ متره) او په فضا کې د سیګنال د خطا محدوده (SISRE) یې ۱.۶ سانتي متره ده (GPS: ۲.۳ سانتي متره، GLONASS او BeiDou: ۴-۶ سانتي متره) هغه هم کله چې د سپوږمکۍ د مدارونو او ساعتونو لپاره د ریل ټایم اصلاحات کاروي.&lt;ref&gt;{{cite news|title=After 13 years, Galileo satellite navigation complete at last|url=https://www.deingenieur.nl/artikel/after-13-years-galileo-satellite-navigation-complete-at-last|work=De Ingenieur|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kazmierski|first1=Kamil|last2=Zajdel|first2=Radoslaw|last3=Sośnica|first3=Krzysztof|title=Evolution of orbit and clock quality for real-time multi-GNSS solutions|journal=GPS Solutions|year=2020|volume=24|issue=111|doi=10.1007/s10291-020-01026-6|bibcode=2020GPSS...24..111K|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Bury|first1=Grzegorz|last2=Sośnica|first2=Krzysztof|last3=Zajdel|first3=Radosław|last4=Strugarek|first4=Dariusz|title=Toward the 1-cm Galileo orbits: challenges in modeling of perturbing forces|journal=Journal of Geodesy|year=2020|volume=94|issue=16|page=16|doi=10.1007/s00190-020-01342-2|bibcode=2020JGeod..94...16B|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== تاریخچه ==

=== اصلي موخې ===
په ۱۹۹۹ کال کې، د ګالیله لپاره د ESA  د دریو اصلي مرسته کوونکو (جرمني، فرانسې او ایټالیا) بېلابېل مفهمونه سره پرتله شول او د همدې دریو هېوادونو د انجینرانو د ګډ ټیم له خوا پر یوه مفهوم باندې هوکړه وشوه. د ګالیله د پروګرام پر لومړي پړاو باندې په رسمي ډول د ۲۰۰۳ کال د مۍ په ۲۶مه د اروپايي ټولنې او د اروپايي فضايي ادارې له خوا هوکړه وشوه. دا سیستم په اصل کې د ملکي کارونې لپاره جوړ شوی، چې د متحده ایالاتو د (GPS) او د روسیې د (GLONASS) او د چین د (BeiDou) برخلاف دی چې هغوی زیاتره پوځي ډوله سیستمونه دي. دا اروپايي سیستم به یوازې په کړکېچنو شرایطو (لکه وسله والو نښتو) کې د پوځي موخو لپاره وځنډول شي. ایټالیا او جرمني د ګالیله د پروګرام لومړی نسل رهبري کړ، په داسې حال کې چې فرانسه بیا د ګالیله د دویم نسل (G2G) په پراختیا کې د پام وړ رول لوبوي.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Modola|first=Pino|date=23 November 2007|title=Italy and Germany make step towards Galileo satellite navigation programme financing resolution|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/italy-and-germany-make-step-towards-galileo-satellit-219857/|website=flightglobal.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dublin.usembassy.gov&quot;&gt;{{Cite web|last=Johnson|first=Christine|date=June 2004|title=U.S., EU to Sign Landmark GPS-Galileo Agreement|url=http://dublin.usembassy.gov/ireland/gps_galileo.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121074828/http://dublin.usembassy.gov/ireland/gps_galileo.html|archive-date=21 January 2012|website=[[Wayback Machine]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=1 April 2003|title=Italy and Germany reach agreement on Galileo contributions|url=https://cordis.europa.eu/article/id/20005-italy-and-germany-reach-agreement-on-galileo-contributions|website=cordis.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.challenges.fr/entreprise/aeronautique/satellites-galileo-thales-se-taille-la-part-du-lion_862321|title=Satellites Galileo : Thales se taille la part du lion|date=20 July 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sattoday-ecawardsg2contractthales&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.satellitetoday.com/government-military/2021/01/20/thales-alenia-space-airbus-win-second-generation-galileo-satellite-contract/|title=Thales Alenia Space, Airbus Win Second-Generation Galileo Satellite Contract|last=Hill|first=Jeffrey|date=20 January 2021|publisher=Satellite Today|language=en|access-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126003337/https://www.satellitetoday.com/government-military/2021/01/20/thales-alenia-space-airbus-win-second-generation-galileo-satellite-contract/|archive-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FOC gen 2-4&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thalesgroup.com/en/worldwide/space/press-release/thales-alenia-space-will-play-major-role-board-galileo-2nd-generation|title=Thales Alenia Space will play a major role on-board Galileo 2nd Generation and will boost performances and cybersecurity for the constellation|publisher=Thaes Alenia Space|date=3 March 2021|access-date=13 December 2021}}&lt;/ref&gt;

=== تمویل ===
اروپايي کمېسیون د همدې پروژې د راتلونکې پړاو د تمویل په برخه کې ځینې ستونزې درلودې، هغه هم هغه مهال کله چې د همدې پروژې لپاره د «کلني» پلور ګڼ شمېر اټکلي ګرافونه د ۲۰۰۱ کال په نومبر کې د «سر په سر جمع شوو» اټکلونو په توګه افشا شول، چې د هر کال لپاره اټکل شوو عوایدو کې د تېرو کلونو پلور هم شامل و. هغه پام چې د همدې مخ پر وده ګڼ میلیاردي یورو پروژه کې د فروشاتو اټکلونو ته وشو، نو په کمېسیون او نورو ځایونو کې یې غوغا خپره کړه او هغه دا چې دا پروګرام به و نشي کړای چې بېرته هغه پانګوونه شوې مقدار پیسې تر لاسه کړي چې پانګه والو او تصمیم نیوونکو ته یې په اړه پخوا ویل شوي و. د ۲۰۰۲ کال د جنوري په ۱۷مه، د همدې پروژې یوه ویاند وویل چې، د متحده ایالاتو د فشار او د اقتصادي ستونزو له امله ګالیله تقریباً په ټپه ولاړه ده.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sample|first=Ian|date=8 December 2003|title=Europe and US clash on satellite system|url=http://www.theguardian.com/uk/2003/dec/08/world.internationaleducationnews|access-date=29 October 2011|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Van Der Jagt, Culver &quot;Galileo: The Declaration of European Independence&quot; a presentation at the Royal Institute of Navigation 7 November 2001&lt;/ref&gt;

خو بیا هم څو میاشتې وروسته، شرایط په ډراماتیک ډول بدل شول. د اروپايي ټولنې غړو هېوادونو تصمیم ونیو چې د سپوږمکۍ پر مټ د موقعیت موندنې او وخت ټاکنې د یوې بېخبینا لرل چې متحده ایالات به یې د سیاسي شخړو پر مهال په اسانۍ سره و نه تړي، ډېر زیات اهمیت لري.  &lt;ref name=&quot;Johnson 2007&quot;&gt;{{cite book|first=Chalmers|last=Johnson|title=Nemesis: The Last Days of the American Republic|date=2008|publisher=Holt|page=235|isbn=978-0-8050-8728-4}}&lt;/ref&gt;

اروپايي ټولنې او د اروپا فضايي ادارې د ۲۰۰۲ کال د مارچ په میاشت کې هوکړه وکړه چې دا پروژه تمویل کړي، د دې پروژې کتنه په ۲۰۰۳ کال کې ځنډول شوې وه (خو بیا وروسته د ۲۰۰۳ کال د مۍ په ۲۶مه بشپړه شوه). تر ۲۰۰۵ کال پورې د همدې پروژې د پیلولو لګښت ۱.۱ میلیارد یورو اټکل شوی و. په پام کې و چې د اړتیا وړ سپوږمکۍ (په پلان کې نیول شوی شمېر یې ۳۰ و) باید د ۲۰۱۱ او ۲۰۱۴ کلونو تر منځ توغول شوي وای او تر ملکي کنټرول لاندې وای. د دې پروژې وروستی لګښت ۳ میلیارد یورو اټکل شوی و، چې په هغه کې پر ځمکه باندې بېخبیناګانې هم شاملي وي چې باید په ۲۰۰۶ او ۲۰۰۷ کلونو کې جوړې شوي وای. دا پلان د شخصي شرکتونو او پانګه والو لپاره و تر څو د همدې پروژې د پلي کولو دوه پر درېیمه برخه لګښتونو کې پانګوونه وکړي، چې اروپايي ټولنې او د اروپا فضايي ادارې یې باید پاتې پیسې په خپل منځ کې سره وېشلې وای. بنسټیز ''ازاد خدمات'' یې باید پرته له کوم لګښت څخه هر هغه چا ته د لاسرسي وړ وای چې له ګالیله سره سازګار یوه اخیستونکې (ریسیور) وسیله ولري، خو یو انکریپټ شوی د لوړ بانډ ویټ پرمختللی دقیق ''سوداګریز خدمات'' په اصل کې د پیسو په ورکړې سره د لاسرسي وړ و، خو د ۲۰۱۸ کال د فبروري په میاشت کې، د لوړ دقت خدمات (HAS) (چې په E6 فریکونسي کې یې د نقطه اي موقعیت موندنې دقیق ارقام وړاندې کول) هوکړه یې وکړه چې په وړیا توګه به د لاسرسي وړ وي، خو د هویت د معلومولو خدمات یې سوداګریز پاتې شو. د ۲۰۱۱ کال تر لومړیو پورې، د همدې پروژې لګښتونه تر لومړنیو لګښتونو ۵۰ سلنه زیات وو. &lt;ref&gt;{{Cite conference|last1=Fernandez-Hernandez|first1=I.|last2=Vecchione|first2=G.|last3=Díaz-Pulido|first3=F.|last4=Jeannot|first4=M.|last5=Valentaite|first5=G.|last6=Blasi|first6=R.|last7=Reyes|first7=J.|last8=Simón|first8=J.|date=October 2018|title=Galileo High Accuracy: A Programme and Policy Perspective|url=https://www.researchgate.net/publication/328139107|conference=69th International Astronautical Congress|location=Bremen, Germany|via=[[ResearchGate]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;costoverruns&quot;&gt;{{cite news|last=Taverna|first=Michael A.|url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_channel.jsp?channel=space&amp;id=news/awst/2011/01/24/AW_01_24_2011_p39-284139.xml|newspaper=Aviation Weekly|title=Completing Galileo To Cost $2.5 Billion|date=1 February 2011}}{{Dead link|date=May 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

=== د امریکا له متحده ایالاتو سره تاوتریخوالی ===
تمه ده چې ګالیله به د اروپايي ټولنې یوه ملکي GNSS وي، چې ټولو کاروونکو ته به د لاسرسي لرلو اجازه ورکړي. په اصل کې GPS د تر ټولو لوړ کیفیت لرونکي سیګنال کارول د پوځي کارونې لپاره خوندي ساتلی او د ملکي کارونې لپاره د لاسرسي وړ سیګنال په قصدي توګه سره ټیټ ساتل شوی. دا کار په ۱۹۹۶ کال کې د ولسمشر بیل کلینټون له خوا د یوې لارښودې تګلارې په لاسلیک کولو سره بدل او د ۲۰۰۰ کال له مۍ میاشتې را وروسته، ورته دقیق سیګنال دواړو ملکي او پوځي فعالیتونو لپاره وړاندې کېږي.&lt;ref&gt;{{citation-attribution|{{cite web|url=http://ngs.woc.noaa.gov/FGCS/info/sans_SA/docs/GPS_SA_Event_QAs.pdf|title=GPS and Selective Availability Q&amp;A|publisher=NOAA |access-date=28 May 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050921115614/http://ngs.woc.noaa.gov/FGCS/info/sans_SA/docs/GPS_SA_Event_QAs.pdf|archive-date=21 September 2005}}}}&lt;/ref&gt;

له کومه ځایه څخه چې ګالیله هر چا ته د تر ټولو زیات ممکنه دقیق موقعیت (تر GPS ډېر ستر) وړاندې کولو لپاره طراحي شوی و، خو د امریکا متحده ایالات له دې امله اندېښمن و چې کېدای شي دښمن د ګالیله سیګنالونه د امریکا او د هغه د متحدینو پر وړاندې په پوځي بریدونو کې وکاروي (ځینې وسلې لکه میزایل د لارښودنې لپاره له GNSSs څخه کار اخلي). د ګالیله لپاره لومړنۍ ټاکل شوې فریکونسي د دې لامل ګرځېده چې د امریکا متحده ایالتونه و نشي کړای چې د ګالیله سیګنالونه له خپل GPS سیګنالونو سره له تداخل پرته وتړي. د امریکا متحده ایالتونو نه غوښتل چې له GPS سره د خپل GNSS وړتیا له لاسه ورکړي، په داسې حال کې چې دښمنان یې د GNSS له کارولو څخه محرومول. کله چې له ګالیله سره د چینایانو له لېوالتیا خبر ورکړل شو، نو ځینې امریکايي چارواکي سخت په تشویش کې شول.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BPW/is_12_13/ai_n27579865|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090628141723/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BPW/is_12_13/ai_n27579865|url-status=dead|archive-date=28 June 2009|title=EU, U.S. split over Galileo M-code overlay|date=December 2002|publisher=GPS World. FindArticles.com|access-date=9 December 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.spacedaily.com/news/milspace-04zc.html|title=US Could Shoot Down EU Satellites if Used by Foes in Wartime|date=24 October 2004|publisher=[[Agence France-Presse|AFP]]|access-date=9 September 2008|archive-date=5 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205084651/https://www.spacedaily.com/news/milspace-04zc.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|first=Bastian|last=Giegerich|contribution=Satellite States – Transatlantic Conflict and the Galileo System|contribution-url=http://www.allacademic.com//meta/p_mla_apa_research_citation/0/7/2/1/4/pages72145/p72145-1.php|title=Paper presented at the annual meeting of the International Studies Association, Hilton Hawaiian Village, Honolulu, Hawaii, Mar 05, 2005|date=2005|publisher=Unpublished Manuscript}}{{Dead link|date=February 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>72b8r599fps9ttswai2tkdyc0khvvp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويسلاوا شيمبورسکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77581</id>
    <revision>
      <id>363730</id>
      <parentid>327325</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16290" sha1="ozwn60w8znye7cwa2boukf8io6lsk30" xml:space="preserve">'''ويسلاوا شېمبورسکا''' (په [[انګليسي ژبه|انګرېزي]]: '''Wisława Szymborska''') يوه [[پولنډ|پولنډۍ]] [[شاعر|شاعره]] او [[لیکوال|ليکواله]] او د 1996ز کال د [[نوبل جايزه|نوبل جایزې]] گټونکې وه.
د نوبل کمېټې غړو نوموړې يوه پیاوړې [[شاعر|شاعره]] ياده کړې ده چې وايي ژبنیز ظرافت یې له قوي شور او هیجان سره ګډ کړی دی. 
{{چارواکۍ|نوم=ويسلاوا شېمبورسکا|د زيږيدنې نيټه=د جولای دویمه 1923ز|تابعیت={{flagicon|Poland}} [[پولنډ]]|د مړينې نېټه=د فبرورۍ 1، 2012ز|د مړینې لامل=[[د سږو سرطان]]|کار=[[شاعر|شاعره]]، [[ليکوال|ليکواله]]|کاروونکې ژبه=[[پولنډي ژبه|پولنډي]]|وفات ځای=د [[پولنډ]] هېواد کراکوف ښار}}

د نوموړي شعرونه په [[انګلیسي ژبه|انګرېزي]]، [[عبري ژبه|عبري]]، [[عربي ژبه|عربي]]، [[چينايي ژبه|چينايي]] او [[اروپايي ټولنه|اروپايي ژبو]] ژباړل شوي دي.

له نوموړي ډېرې شعري ټولګې چې تر ډېره په [[پولنډي ژبه]] لیکل شوي او همدا راز د شعر او ادب په اړه ګڼې مقالې په میراث پاتې دي.

==شخصي ژوند==
ویسلا وا شیمبورسکا د ۱۹۲۳ کال د جولای په دویمه د پولنډ په لوېدیځ کې په یوه واړه کلي کې وزیږېده. 

پلار یې د ملکیتونو کاروبار کاوه او په اصل کې د کېنټ اړوند کورنۍ وه. د اتو کلونو وه چې له خپلې کورنۍ سره یې یو ځای کراکوف ته وکوچېده او هلته مېشت شوه. همدلته یې ښوونځی ولوست، په خپله کورنۍ کې یې هم زده کړې کولې تر دې چې له ۱۹۴۵ تر ۱۹۴۹ کال پورې یې د کراکوف په یاګیلونیا پوهنتون کې د ادبیاتو او ټولنپوهنې په برخه کې زده کړې بشپړې کړې.

لومړنی شعر یې په ۱۹۴۵ کال کې د کراکوف په ورځپاڼه کې چاپ شو. هغې په خپلو شعرونو کې د خپل وخت حاکمې نظریې پاللي دي، لومړنۍ شعري ټولګه یې هم د پولنډ د حاکم کمونیستي فکر استازیتوب کوي. لومړنۍ شعري ټولګه یې «همدې ته ژوندي یو» نومېږي.دا ټولګه یې ریالیستي او سوسیالیستي فکر پالي.

نوموړي لیکلو او شاعرۍ ته ادامه ورکړه، تر دې چې بالاخره د لومړي ځل لپاره په ۱۹۵۳ کال کې د یوې ادبي مجلې د هیئت تحریر د غړې په توګه وګومارل شوه. دې مجلې به تر ډېره روښانفکره مطالب خپرول او پر همدې مفکورو یې باور درلود. نوموړې د اوږدو کلونو لپاره په دې مجله کې کار وکړ. ان تر دې چې تر ۱۹۸۱ کال پورې یې دلته کار وکړ چې څه باندې دېرش کاله کېږي
==ادبي نړۍ ته راتګ==
هغه په ۱۹۳۱ کال کې له خپلې کورنۍ سره یو ځای کراکوف ښار ته کډه شوه. د دې ښار محیط، زده کړو، شاوخوا کسانو، سیاسي جریان، سیاسي ګوندونو، دلته زده کړو، پوهنتون او ښوونځي دې هر څې د ویسلا وا پر ژوند اغېز درلود.

هغې چې کله دلته خپل لیسانس بشپړ کړ، نو په ۱۹۵۳ کال کې یې له مطبوعاتو سره خپله همکاري پیل کړه.

دلته د ادبي ژوند په نامه یوه اونیزه نشرېده او دا هم ورسره قلمي همکاره شوه. دا بل هغه څه وو چې تر زده کړو او علاقې وروسته یې د ویسلا پر ژوند اغېز درلود؛ ځکه په دې اونیزه کې تکړه لیکوالانو او ادبي فعالینو لیکنې خپرولې او دې یې هم له نظریاتو او نقدونو استفاده کوله. نوموړې پوره اته ویشت کاله په دې اونیزه کې دنده تر سره کړه.

نقدونه یې ولیکل، مقالې یې ولیکلې، کتابونه او ډېر مهم لیکوالان یې ټولنې ته معرفي کړل. هغې له دې سره هم‌مهاله د خپل هېواد په ډېرو نورو ادبي مجلو کې هم دنده تر سره کړه. نقدونه، شعرونه او لیکنې یې په نورو ادبي مجلو کې هم خپرېدې.

«کب نیوونکي له اوبو یو بوتل را واخیست. په دې بوتل کې کاغذ و. په کاغذ کې دا پيغام لیکل شوی و.

و خلکو! بني ادمانو! مرسته مرسته! زه دلته یم، د سمندر څپو یوې تشې جزیرې ته ټېل وهلی یم. پر ساحل پروت یم. تاسې ته سترګې په لار یم. را وخوځېږئ، بېړه وکړئ، دلته یم، دلته یم. یوه بل ورته وویل: دا پیغام هېڅ نېټه نه لري. اوس به نو ډېره ناوخته وي، له دې پیغام به څومره مودې تېرې شوې وي. دې بوتل به له کومو زمانو پر اوبو غوټې وهلې وي. بل ورته وویل: بله خبره! چېرته؟ په کوم سمندر کې؟ په کومه جزیره کې؟ که تاریخ نوی هم وي، نو ځای چېرته دی؟
بل ورته وویل: نه ناوخته ده او نه هم لرې ده. دلته نږدې یوه جزیره شته. ټول چوپ شول. دا زموږ د حقیقتونو حال دی.»

ویسلا په خپلو اثارو کې دغه ډول وړې ټوټې ډېرې لري، چې لوستونکی حیرانوي او ښکلی پیغام له ځان سره لېږدوي. نوموړې له تنکۍ ځوانۍ د خلکو له فولکلوري ادبیاتو سره مینه لرله او ډېر وخت یې د ټولنې عام او له پامه لوېدلي حقیقتونه په ډېره ښه توګه بیان کړي دي او د لوستونکو پام یې ورته را اړولی دی. نوموړې په ۱۹۵۱ کال کې د خپلو شعرونو لومړنۍ ټولګه چاپ کړه، د دې ټولګې نوم یې (د دې لپاره ژوند کوم) و.

د نوبل تر ګټلو وروسته یې نړیوال شهرت خپل کړ. تر دې مخکې یوازې په خپل هېواد پولنډ کې مشهوره وه او په محلي ورځپاڼو او مجلو کې یې شعرونه خپرېدل، خو نوبل نړۍ ته ور وپېژندله او د نړۍ پر ۳۷ ژبو یې شعرونه وژباړل شول. د شعرونو نسخې او ځینې ټولګې یې په زرګونه ځله چاپ شوې او خپرې شوې دي. لا یې هم د کلونو په تېرېدو شعرونه خپل مینه وال لري. لامل یې هم دا دی چې د ولسونو عام دردونه هغه څه چې نورو وګړو ته عادي ښکاري، خو شیمبورسکا یې را برسېره کوي او تر لوستونکي یې رسوي.

شیمبورسکا ته تر ډېره اخلاق پاله شاعره وایي. په دې مانا چې هغه اخلاقو او په ټولنه کې اخلاقي ژوند ته په خپلو شعرونو او شعري لاره کې لومړیتوب ورکوي. طنز یې په شعرونو کې بل ځانګړی ځای لري. مخکې مو هم په دې اړه یادونه وکړه، چې هغه مسایل په خندنۍ ژبه نقدوي، نه یوازې دا چې جدي شاعري کوي؛ بلکې طنزي ژبه یې هم ادبي پنځونو ته ځانګړی رنګ او خوند ورکوي. د نوموړې شعر ځکه پیاوړی دی چې د پولنډ د هغه مهال په عامو مشاعرو او شعر ځایونو کې به یې نقد او کتنې ته وړاندې کاوه. د پولنډۍ شاعرۍ عام رنګ او جذبه پکې پرته ده، خو خپلې ځانګړنې هم لري، چې تر نورو شاعرانو یې ممتازه کړې ده. په بېلو شعرونو کې انساني دردونو او مسایلو ته خپله ژمنتیا ښيي. انسان او د انسان د ژوند ښه کېدل یې لومړیتوب او سره کرښه ده. هڅه کوي چې انسان یې د شاعرۍ او لیکوالۍ محور وي، د انسان لپاره لیکل وکړي او د بشري ژوند د ښه کېدو لپاره پراخ نظریات وړاندې کړي. نوموړې وايي «ژوند که لنډ وي که اوږد، خو ژوندلیک باید لنډ وي…»

د شیمبورسکا شاعري خپله ځانګړنه لري، د نوموړې څو شعرونه چې په پرله‌پسې توګه ولولی، بیا درته ښکاري چې شعر یې له نورو څومره توپیر لري. د نوموړې په شعر کې هر شی یو شخصیت لرلی شي. هر بې ځانه شي ته روح ورکولی شي او هر بې وجوده شي ته وجود او شخصیت ورکولی شي.

نوموړې هر شخصت ته له شاعرانه زاویې ګوري او شاعرانه کلمات ورته کاروي. توکو ته د نوموړې لیدلوری، داسې دی چې فکر کوي غواړي هر څه له سره کشف کړي. هر شته شي کې غواړي نوي کشفیات او نوي جزیات وویني.

مخکې مو هم وویل چې د شاعرۍ بله ځانګړنه یې دا ده، چې د ژوند ورځنۍ چارې یې په شاعرۍ کې ځای پر ځای کړې دي.

هغه پېښې چې هره ورځ زموږ د سترګو پر وړاندې رامنځ ته کېږي، له هغو سره سروکار لرو، موږ یې عادي له څنګه تېرېږو، خو نوموړې یې له څنګه هسې بې پروا نه تېرېږي، یو څه ترې زده کوي او یو څه پرې زیاتوي او بیا یې په شاعرۍ کې راوړي دي. هغه ځکه د شعرونو او مسایلو وړو جزیاتو ته تللې ده، چې یوه ښځینه شاعره ده. نقادان وایي، هغه ښځینه شاعره وه، ځکه دومره ظریفه هم وه، ځکه یې دقیقو مسایلو ته پام کاوه او ځکه یې ډېرو مسایلو ته له ډېرو دقیقو زاویو او خیالونو کتل.

بالاخره د پولنډ او نړۍ دغه مشهوره لیکواله او شاعره د نوبل تر ګټلو وروسته په ۲۰۱۲ کال کې د فبرورۍ په لومړۍ نېټه د سږي د سرطان له امله مړه شوه. هغه د ژوند تر پایه په همدې کراکوف ښار کې وه. لیکل یې کول، پنځونې یې کولې او له خپل شاعرانه ژوند راضي وه.

==ايډيالوژي==
هغه په لومړي سر کې د پولنډ د حاکم کمونیستي رژیم ملاتړې وه. 
کله کله به دا تور ورپورې کېده چې د ګوند له سرو کرښو اوړي او څو ځله په دې تړاو گواښل شوې هم ده.
هغه ورو ورو د حاکم ګوند غړې شوه، خو کله چې دغه ګوند خپل نوم بدل کړ او په خپلو تګلارو کې یې بدلون راوست؛ نو ویسلا هم ورو ورو له دوی د واټن په لټه کې شوه. سره له دې چې هغه په دې وخت کې په رسمي توګه له ګوند ونه وته، خو د دغه ګوند له مخالفانو سره یې اړیکې پراخې شوې.

هغې سیاسي افکار پالل، خو په دې وخت کې یې هڅه کوله چې له سیاست ځان لرې کړي او یوازې پر خپلو فرهنګي کارونو تمرکز وکړي. په ۱۹۶۶ کال کې په رسمي توګه له کمونیست ګوند بېلېږي او خپله فکري لاره هم له دغه ګوند او مفکورې سره بېلوي. دې ته څه نه و پاتې چې ویسلا په ګوند کې لوړو پوړیو ته ورسېږي؛ خو له دوی سره یې لاره بېله کړه.

په پولنډ کې د کډوالۍ په نامه د مشهورې مجلې له مدیر مسوول سره یې اړیکه پیدا شوه او د ۱۹۶۴ کلونو په جریان کې دوی دا پرېکړه وکړه، چې د بیان د ازادۍ او روشنفکرانو ته د قلم او ژبې چلولو واک ورکړل شي.
==د نوبل جايزه==
ادبي نقادان او لیکوالان په دې باور دي چې ویسلا د نوبل په ګټونکو کې د ګوتو په شمېر حقداره کسانو له ډلې ده. د دوی په خبره، ډېری شاعران چې د نوبل جایزې یې ګټلې هم دي، خو دومره پیاوړې شاعري او لیکوالي یې نه ده کړې لکه څومره چې ویسلا وا کړې ده.
==شاعري==
د نوموړې
د نوموړي د شعر یوه مهمه ځانګړنه دا ده چې رندانه طنز یې په شعرونو کې ډېر دی. نوموړې ورځني مسایل را اخلي، په شعرونو کې یې ځای پر ځای کوي، د انسانانو څخه باورونه او افکار را اخلي او په کلماتو کې یې تر مخاطب رسوي.

د دې طنزونه په عمده توګه فلسفي تګلاره لري. په انسان کې د ژوند او کړو وړو لپاره ارزښتونه رامنځ ته کوي. هغه له یوې خوا ځینې مسایل د طنز په ژبه د خلکو له نظر لرې کوي؛
خو له بلې خوا ځینو مسایلو ته فلسفي اړخ ورکوي او لوستونکی فکر کولو ته هڅوي. په لیکنو کې یې تر ډېره ژوند او په ژوند پورې اړوند مسایلو ته ارزښت ورکوي او عمده هدف یې دا دی چې خلک له بې مانا والي او بې اهمیت کېدو وژغوري.

د ویسلا د شاعرۍ بل اړخ دا دی چې کله کله د مرګ په اړه هم غږیدلې. د مرګ مسایل هم کله له فلسفي زاویو او کله هم د طنز او ورځنیو مسایلو له زاویو په خپلو شعرونو کې يې وړاندې کړي.
نقادان وايي، دوی ډېر کم داسې شاعران لیدلي چې شعر یې دې دومره ساده وي؛ خو په عین حال کې دې بیا له ژورو مفاهمو ډک وي. دوی وايي، هغه عامیانه خو په ورته وخت کې ډېر دقیق الفاظ کاروي.
له همدې امله نه یوازې په پولنډ؛ بلکې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د نوموړې شعرونه مینه وال لري او د ساده توب او دقیق توب له امله د نړۍ په ډېرو ژبو د ویسلا شاعري او کتابونه ژباړل شوي دي.


نقادان وایي، وورسته له هغه چې ویسلا وا ته نوبل جایزه ورکړل شوه، د ادبیاتو په نړۍ کې ادیبان او نقادان د یوې بلې ستورې په پیدا کولو بریالي شول. دوی وايي، دا په دې مانا نه ده چې تر دې مخکې زموږ شاوخوا تیاره وه او بل لیکوال نه وه رڼا کړې، بلکې په دې مانا ده چې د نورو لیکوالانو لخوا بله شوې ډېوه په دې سره نوره هم رڼا شوه او یوه بل اضافه شمعه هم د نړۍ په ادبیاتو کې ولګول شو.

== سرچینې ==
[https://www.spogmairadio.com/ د بشپړې ليکنې سرچینه د سپوږمۍ راډيو ويبپاڼه ده]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wis%C5%82awa_Szymborska د انځور سرچینه د انګرېزي ويکيپېډيا ده]</text>
      <sha1>ozwn60w8znye7cwa2boukf8io6lsk30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>په افغانستان کې د امريکا جنګي جنايتونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79951</id>
    <revision>
      <id>363734</id>
      <parentid>339501</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="6xmlnwejrhb8scajkfww7ki65nm0s0l" xml:space="preserve">په افغانستان کې '''د امريکا جنګي جنایتونه''' هغه غير قانوني جنایتونه او د بې ګناه خلکو وژنې دي چې امریکايي ځواکونو‌ په افغانستان کې د خپل شتون پرمهال يانې له ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۲۱ پورې ترسره کړي. د مالوماتو له مخې امريکې د افغانستان په شل کلنې جګړې کې څه باندې سل زرو افغانانو ته مرګ ژوبله اړولې او د دې  شخړې له امله شاوخوا يوولس ميليونه وګړي کډوال شوي دي.&lt;ref&gt;https://www.spogmairadio.com/32714/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  څېړونکي وايي، چې په افغانستان کې د امريکا له خوا د پيل شوې جګړې له کبله هره ورځ شاوخوا دوه سوه پنځوسو تنو ته مرګژوبله اوښته او د افغانستان اقتصاد ته يې سخت زيانونه اړولي دي.&lt;ref&gt;[https://www.spogmairadio.com/32714/ سپوږمۍ راډيو - په افغانستان کې د امريکايي ځواکونو د جنګي جنايتونو په غبرګون لاریون]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==مخينه==
په ۲۰۰۱ زېږدیز کال کې کله چې د لومړي ځل لپاره امريکايي ځواکونه افغانستان ته رادننه شول او طالبان يې له واکه وشړل په افغانستان کې رسماً د امريکا پوځي مداخله پیل شوه بيا تر ۲۰۲۱ زېږدیز کال پورې.

په دې کلونو کې چې امریکايي پوځي ځواکونو په افغانستان کې شتون درلود د دوی په خبره دوی په افغانستان کې د ترهګرۍ ځپلو لپاره مبارزه کوي او ورسره په افغانستان کې يو ځواکمن حکومت رامېنځته کوي خو له سياست ورهاخوا، ځينې ډېر داسې شواهد شتون لري چې دوی په خپلو جګړو کې جنایتونه ترسره کړي دي.

د بې ګناه خلکو وژنې، عام کورونه او کلي بمبارول او داسې ډېر نور يې مثالونه دي، داسې هم شوي چې امريکايانو د بې ګناه خلکو روغتون په ښکاره ورځ بمبار کړی وي او بيا يې منلی وي، لکه د اوباما د واکمنۍ پرمهال چې په کندوز کې يو عام روغتون يې بمبار کړ، خو اوباما ويل چې زه د افغانستان له خلکو بخښنه غواړم. (افغانانو دې بخښنې ته ډېر غبرګونونه وښودل او ويل يې چې امریکا په ډېرې سپين سترګۍ هم افغانان وژني او هم يې په سترګو کې خاورې شيندي) دا خو يوازې هغه پېښې دي چې پټې شوي نه دي ژرترژره رسنيزې شوي.

==پېښې او جنايتونه==

==غبرګونونه==

==سرچينې==</text>
      <sha1>6xmlnwejrhb8scajkfww7ki65nm0s0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکيپېډيا:پښتو انگليسي نومژباړه</title>
    <ns>4</ns>
    <id>83038</id>
    <revision>
      <id>363748</id>
      <parentid>363703</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* A */</comment>
      <origin>363748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24099" sha1="tkj5xyoorbqqzs7o9vvien0m744dy4u" xml:space="preserve">لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
| ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي
|-
| ۱۹ ||Append||پای‌تړنه||يو څيز د لړليک اخر سرکې ټومبل، ځړول، نښلول
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
| ۱۹ || console || دلاساينه||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
| ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-
|۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل
|-
|۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی
|-
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي
|-
| ۴||Hierarchical||لړيز||
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۰ || May || [[می]]||
|-
| ۱۱ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
|}
== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]||
|-
| ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| 
|-
| ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| 
|-
| ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||[[اوډل]]||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]||
|-
| ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) 
|-
| ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات
|-
| ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
| ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده.
|-
| ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript
|-
| ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار
|-
| ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
| ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ
|-
|}

== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}

== نوم‌تشيال‌نومونه ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! انگليسي ويی
! پښتو ژباړه
|-
| ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ'''
|-
| ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی'''
|-
| ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې'''
|-
| ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن'''
|-
| ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې'''
|-
| ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې'''
|-
| ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه'''
|-
| ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې'''
|-
| ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي'''
|-
| ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې'''
|-
| ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ'''
|-
| ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې'''
|-
| ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود'''
|-
| ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې'''
|-
| ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه'''
|-
| ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې'''
|-
|}

== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>tkj5xyoorbqqzs7o9vvien0m744dy4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363749</id>
      <parentid>363748</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* P */</comment>
      <origin>363749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24153" sha1="2kmm8ijsvr8cbpjeqjbsjfpn9z42cz4" xml:space="preserve">لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
| ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي
|-
| ۱۹ ||Append||پای‌تړنه||يو څيز د لړليک اخر سرکې ټومبل، ځړول، نښلول
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
| ۱۹ || console || دلاساينه||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
| ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-
|۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل
|-
|۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی
|-
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي
|-
| ۴||Hierarchical||لړيز||
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۰ || May || [[می]]||
|-
| ۱۱ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
|}
== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
| ۲۱ ||Prepend||پای‌تړنه||پای‌تړ
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]||
|-
| ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| 
|-
| ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| 
|-
| ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||[[اوډل]]||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]||
|-
| ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) 
|-
| ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات
|-
| ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
| ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده.
|-
| ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript
|-
| ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار
|-
| ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
| ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ
|-
|}

== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}

== نوم‌تشيال‌نومونه ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! انگليسي ويی
! پښتو ژباړه
|-
| ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ'''
|-
| ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی'''
|-
| ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې'''
|-
| ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن'''
|-
| ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې'''
|-
| ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې'''
|-
| ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه'''
|-
| ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې'''
|-
| ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي'''
|-
| ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې'''
|-
| ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ'''
|-
| ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې'''
|-
| ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود'''
|-
| ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې'''
|-
| ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه'''
|-
| ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې'''
|-
|}

== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>2kmm8ijsvr8cbpjeqjbsjfpn9z42cz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363750</id>
      <parentid>363749</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* P */</comment>
      <origin>363750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24215" sha1="7krmie1ja0xfkf35qj9xwfwm1ako1jb" xml:space="preserve">لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
| ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي
|-
| ۱۹ ||Append||پای‌تړنه||يو څيز د لړليک اخر سرکې ټومبل، ځړول، نښلول
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
| ۱۹ || console || دلاساينه||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
| ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-
|۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل
|-
|۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی
|-
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي
|-
| ۴||Hierarchical||لړيز||
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||پوه‌ليدونه||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۰ || May || [[می]]||
|-
| ۱۱ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۲ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
|}
== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړنه||تلپاتې وېبتړ
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
| ۲۱ ||Prepend||مخکې‌تړنه||مخ‌تړ، مختړنه، يو څيز د ليست سر کې ټومبل
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]||
|-
| ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| 
|-
| ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| 
|-
| ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||[[اوډل]]||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]||
|-
| ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) 
|-
| ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات
|-
| ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
| ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده.
|-
| ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript
|-
| ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار
|-
| ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
| ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ
|-
|}

== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}

== نوم‌تشيال‌نومونه ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! انگليسي ويی
! پښتو ژباړه
|-
| ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ'''
|-
| ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی'''
|-
| ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې'''
|-
| ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن'''
|-
| ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې'''
|-
| ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې'''
|-
| ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه'''
|-
| ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې'''
|-
| ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي'''
|-
| ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې'''
|-
| ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ'''
|-
| ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې'''
|-
| ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود'''
|-
| ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې'''
|-
| ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه'''
|-
| ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې'''
|-
|}

== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>7krmie1ja0xfkf35qj9xwfwm1ako1jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کارن:شاه زمان پټان/لاسرسی</title>
    <ns>2</ns>
    <id>86337</id>
    <revision>
      <id>363746</id>
      <parentid>363210</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>363746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="7zlanzyvbn5uo1wasw1b700w0h2sed1" xml:space="preserve">{{کارن:شاه زمان پټان/نښان
|[[دوتنه:Icone wikipedia administrateur n.svg|34x34px|link=ويکيپېډيا:پازوالان|alt=پازوال (System Operator)|پازوال (System Operator)]]
|[[دوتنه:Icone wikipedia masqueur n.svg|34x34px|link=ويکيپېډيا:برسیر پازوالان|alt=مخبڼې پازوال (Interface Administrator)|مخبڼې پازوال (Interface Administrator)]]
|[[دوتنه:Translatewiki.net logo.svg|34x34px|link=https://translatewiki.net/wiki/User:%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D9%BC%D8%A7%D9%86|alt=ژباړن (Translator)|ژباړن)]]
}}</text>
      <sha1>7zlanzyvbn5uo1wasw1b700w0h2sed1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363747</id>
      <parentid>363746</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>363747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="0fl70dy5v7lchasizpt6ttqihw53mn1" xml:space="preserve">{{کارن:شاه زمان پټان/نښان
|[[دوتنه:Icone wikipedia administrateur n.svg|34x34px|link=ويکيپېډيا:پازوالان|alt=پازوال (System Operator)|پازوال (System Operator)]]
|[[دوتنه:Icone wikipedia masqueur n.svg|34x34px|link=ويکيپېډيا:برسیر پازوالان|alt=مخبڼې پازوال (Interface Administrator)|مخبڼې پازوال (Interface Administrator)]]
|[[دوتنه:Translatewiki.net logo.svg|34x34px|link=https://translatewiki.net/wiki/User:%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D9%BC%D8%A7%D9%86|alt=ژباړن (Translator)|ژباړن]]
}}</text>
      <sha1>0fl70dy5v7lchasizpt6ttqihw53mn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Hosnaakbari12</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87273</id>
    <revision>
      <id>363722</id>
      <timestamp>2026-05-03T12:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="2anr3bw75pndrus2l03cm914rkyv48s" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Hosnaakbari12}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۲:۴۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>2anr3bw75pndrus2l03cm914rkyv48s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ګارليک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87274</id>
    <redirect title="گارليک" />
    <revision>
      <id>363723</id>
      <timestamp>2026-05-03T12:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>[[گارليک]] ته وروگرځېده</comment>
      <origin>363723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="me3iymfypq13j6udm84cd667fr1ug64" xml:space="preserve">#مخگرځ[[گارليک]]</text>
      <sha1>me3iymfypq13j6udm84cd667fr1ug64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:P3rs3us</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87275</id>
    <revision>
      <id>363725</id>
      <timestamp>2026-05-03T13:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="479" sha1="52ez5bcyme08m2zs6hjlqwv9k33nwur" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=P3rs3us}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۰۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>52ez5bcyme08m2zs6hjlqwv9k33nwur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Fazılizm</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87276</id>
    <revision>
      <id>363737</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="481" sha1="p8iwyokmy42yl6c2809qxfkahk9hz3f" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Fazılizm}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۴۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>p8iwyokmy42yl6c2809qxfkahk9hz3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Addrexoline</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87277</id>
    <revision>
      <id>363740</id>
      <timestamp>2026-05-03T18:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="2gvh7sk489n1yvqjy8pc250dsp2s5gt" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Addrexoline}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۵۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>2gvh7sk489n1yvqjy8pc250dsp2s5gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Wyz1912</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87278</id>
    <revision>
      <id>363743</id>
      <timestamp>2026-05-04T00:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="479" sha1="lmj0tgkkc7yiuswx0l75h2fhymks3j8" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Wyz1912}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۴ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۰:۲۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>lmj0tgkkc7yiuswx0l75h2fhymks3j8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>