دومنيکا جمهوريت

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ps">
  <siteinfo>
    <sitename>ويکيپېډيا</sitename>
    <dbname>pswiki</dbname>
    <base>https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">رسنۍ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ځانگړی</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">د کارن خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ويکيپېډيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">د ويکيپېډيا خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">دوتنه</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">د دوتنې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مېډياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">د مېډياويکي خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">کينډۍ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">د کينډۍ خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">لارښود</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">د لارښود خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">وېشنيزه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">د وېشنيزې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">تانبه</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">د تانبې خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">چلنوال</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">د چلنوال خبرې اترې</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">پېښه</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">د پېښې خبرې اترې</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>دومنيکا جمهوريت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2861</id>
    <revision>
      <id>363928</id>
      <parentid>361803</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T10:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22779" sha1="sh3n5ktk5pw6sb95pwlp02rajvv70ae" xml:space="preserve">{{هراړخيز مالوماتبکس
|نوم=
|انځور=
|انځوراړوند=
}} 
'''دومینیکن''' چې رسمي نوم یې د '''دومینیکن جمهوریت''' دی د هېسپانیولا د ټاپو په ختیځ لور کې د کارایب د سیند په څنگ کې پروت هیواد دی چې پلازمېنه یې د [[سانتو دومنیگو]] ښار دی.

ډومينيکن جمهوريت يو هېواد دی چې د هسپانيولا په ټاپو کې موقعيت لري، کوم چې د کرابين سيمې په لويه انټيليس مجمع الجزاير کې پروت دی. دې هېواد د دې ټاپو ختيځ پنځه-اتمې برخې نيولي دي چې له هايتي سره شريکې دي، په دې ډول هسپانيولا د ساينټ مارټين تر څنګ يو له دوه کرابيين ټاپوګانو څخه دی، کومه سيمه چې د خپلواکو هېوادونو سره شریکه ده. ډومينيکن جمهوريت په اينټيليس کې د مساحت له اړخه (له کيوبا وروسته) د ۴۸۶۷۱ کيلومتر مربع (۱۸۷۹۲ ميل مربع) مساحت په لرلو سره دويم ستر هېواد دی، د ۱۰.۸ ميليونه (د ۲۰۲۰ زکال د تخمين تر مخې) وګړو په لرلو سره د نفوس له اړخه درېیم ستر هېواد دی، د دې له ډلې درې اعشاريه درې ميلیونه يې د سينټو ډومنګو په ښاري سيمو کې ژوند کوي، کوم چې مرکزي ښار دی. د دې هېواد رسمي ژبه اسپانوي ده.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=de9NDQAAQBAJ|title=Vascular Surgery: A Global Perspective|editor=Dardik, Alan|page=341|year=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-33745-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=5wBsDQAAQBAJ|title=Current Affairs November 2016 eBook|editor=Josh, Jagran|page=93|year=2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIADemo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominican-republic/|title=Central America :: Dominican Republic|website=[[CIA World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=February 19, 2020|archive-date=July 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730042746/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominican-republic/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/country/dominican-republic|title=Dominican Republic {{!}} Data|website=data.worldbank.org|access-date=April 28, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;conapofa&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.conapofa.gov.do/__estimaciones_y_proyecciones/Estimacionesyproyecciones2008.zip|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511103811/http://www.conapofa.gov.do/__estimaciones_y_proyecciones/Estimacionesyproyecciones2008.zip|archive-date=May 11, 2011|title=Estimaciones y Proyecciones de la Población Dominicana por Regiones, Provincias, Municipios y Distritos Municipales, 2008|access-date=December 25, 2008}}&lt;/ref&gt;

د « Taíno» په نوم اصلي اوسېدونکو په هسپانيولا کې د اروپايانو له رسېدو مخکې ژوند کاوه، دا سيمه يې په پنځو مشرتوبونو وېشلې وه. دوی يوه پرمختللې کرنيزه او ښکارزنه ټولنه جوړه کړې وه او د يو منظم تمدن د جوړولو په جريان کې وو. Taíno همدا راز په کيوبا، جميکا، پورټي ريکو او بهماس کې هم ژوند کاوه. جينويي سمندري بېړۍ کرسټوفر کولمبس په ۱۴۹۲ز کال کې د لومړي سفر پر مهال هلته ورسوله، د کيسټل لپاره يې د يو ټاپو لټون وکړ او بيا يې د دوی لپاره دا ټاپو خپل کړ. سينټو ډومنګو مېشت ځای په امريکاګانو کې لومړی خپلواک اروپايي کلی او په نوې نړۍ کې د اسپانوي نيواکي واکمنۍ لومړی ځای دی. په ۱۶۹۷ز کال کې، اسپانيې د دې ټاپو په لويديځه درېیمه برخه د فرانسې واکمني ومنله، کومه سيمه چې په ۱۸۰۴ز کال کې د هايټي خپلواک دولت شو.&lt;ref name=&quot;Brown&quot;&gt;{{cite book|last=Brown, Isabel Zakrzewski|url=https://archive.org/details/culturecustomsof00brow|title=Culture and customs of the Dominican Republic|date=1999|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-30314-2|location=Westport, CT|oclc=41256263|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

له درې سوه څخه زياتو کلونو اسپانوي واکمنۍ څخه وروسته ډومينيکن خلکو د ۱۸۲۱ز کال د نومبر په مياشت کې د خپلواکۍ اعلان وکړ. د خپلواکۍ د خوځښت مشر « José Núñez de Cáceres» و، هغه نيت درلود چې د ډومينيکن قوم د «ګران کولمبيا» د هېواد سره يو ځای کړي، خو نوي ازاد شوي ډومينيکان د ۱۸۲۲ز کال د فبرورۍ په مياشت کې په زور سره له هايټي سره يوځای کړای شول. دوه ويشت کاله وروسته د ډومينيکي خپلواکۍ په جګړه کې له بريا پس په ۱۸۴۴ز کال کې خپلواکي تر لاسه شوه. په راتلونکو دوه اويا کلونو کې، په ډومينيکن جمهوريت کې تر ډېره بريده سياسي جګړې (د جګړو تمويل د اروپايي سوداګرو د پورونو په مټ کېدو)، د ګاونډي هايتي له خوا د بريدونو ناکامې هڅې او د لنډې مودې لپاره بېرته د اسپانوي نېواکګر حالت ته راستنېدل تجربه کړل، دا ټول پړاونه په ۱۸۶۳-۱۸۶۵ز کلونو کې د ډومينيکي ګټونکي جنګ څخه مخکې تېر شوي و، د کومې جګړې په پايله کې چې اسپانويان په بشپړ ډول وشړل شول. د دې پړاو په اوږدو کې، دوه ولسمشران ووژل شول (Ulises Heureaux په ۱۸۹۹ز کال او Ramón Cáceres په ۱۹۱۱ز کال کې).&lt;ref&gt;{{cite web|first=César A.|last=Franco|title=La guerra de la Restauración Dominicana, el 16 de agosto de 1863|trans-title=The Dominican Restoration War, 16 August 1863|language=es|publisher=dgii.gov.do|url=https://www.dgii.gov.do/et/nivelBasico/Documents/Guerra%20de%20la%20Restauraci%C3%B3n,%2016%20de%20agosto%201863.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150624072932/https://www.dgii.gov.do/et/nivelBasico/Documents/Guerra%20de%20la%20Restauraci%C3%B3n,%2016%20de%20agosto%201863.pdf|archive-date=June 24, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Guerrero|first=Johnny|title=La Restauración de la República como referente histórico|trans-title=The Restoration of the Republic as an historical reference|language=es|url=http://eldia.com.do/la-restauracion-de-la-republica-como-referente-historico/|publisher=El Día|date=August 16, 2011|access-date=August 23, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.webster.edu/~corbetre/haiti/misctopic/dominican/conception.htm|title=An Apparent Contradiction? Popular Perceptions of Haiti and the Foreign Policy of the Dominican Republic|author=Sagas, Ernesto|publisher=Lehman College (Presented at the Sixth Annual Conference of the Haitian Studies Association, Boston, MA)|access-date=December 30, 2014|archive-date=December 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224174342/http://www2.webster.edu/~corbetre/haiti/misctopic/dominican/conception.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د بهرنيو پورونو د نه تاديه کولو د ګواښونو له امله، متحده ايالاتو ډومينيکن جمهوريت (۱۹۱۶ -۱۹۲۴ز کلونه) ونيو؛ له دې وروسته د « Horacio Vásquez» تر مشرۍ لاندې شپږ ارام او خوشحاله کلونه تېر شول. له ۱۹۳۰ز کال څخه د « Rafael Leónidas Trujillo» تر مشرۍ لاندې ديکتاتوري نظام واکمني وکړه تر دې چې هغه په ۱۹۶۱ز کال کې ووژل شو. جوان بوش په ۱۹۶۲ز کال کې ولسمشر وټاکل شو، خو په ۱۹۶۳ز کال کې د يوې پوځي کودتا پر مهال له دندې لرې (معزول) کړای شو. د دې هېواد وروستۍ کورنۍ جګړه په ۱۹۶۵ز کال کې د متحده ايالاتو د پوځي مداخلې په پايله کې پای ته ورسېده او له دې وروسته د « Joaquín Balaguer» مطلق العنانه واکمني پيل شوه (۱۹۶۶ – ۱۹۷۸ او ۱۹۸۶ – ۱۹۹۶ز کلونه). له ۱۹۷۸ز راهيسې، ډومينيکن جمهوريت د استازولۍ ديموکراسۍ پر لور ولاړ چې له ۱۹۹۶ز کال راهيسې د ډېر وخت لپاره يې مشري « Leonel Fernández» کوي. په ۲۰۱۲ز کال کې د پخواني ولسمشر « Hipólito Mejía» په مقابل کې د ۵۱٪ انتخابي رايو په خپلولو سره « Danilo Medina» د « Fernández» ځای ناستی شو. د ۲۰۲۰ز کال د ولسمشرۍ په ټاکنو کې « Luis Abinader» د ولسمشر په توګه وټاکل شو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mapre.gob.do/listado-de-republicas/tercera-republica/antonio-guzman/|title=Antonio Guzmán &amp;#124; Ministerio Administrativo de la Presidencia|website=mapre.gob.do|access-date=August 4, 2020|archive-date=September 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925012502/https://mapre.gob.do/listado-de-republicas/tercera-republica/antonio-guzman/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/20/dominican-republic-elections-2012_n_1531057.html|title=Dominican Republic Elections: Ex-President Hipolito Mejia Challenges Danilo Medina|last1=Fox|first1=Ben|author2=Ezequiel Abiu Lopez|work=Huffington Post|date=May 20, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131180637/http://www.huffingtonpost.com/2012/05/20/dominican-republic-elections-2012_n_1531057.html|archive-date=January 31, 2016}}&lt;/ref&gt;

ډمينيکن جمهوريت په کرابيين او منځنۍ امریکايي سيمه کې تر ټولو ستر اقتصاد دی (د متحده ايالاتو د بهرنيو چارو وزارت او نړيوال بانک تر مخې) او په لاتيني امریکا کې اوم ستر اقتصادي هېواد د. د وروستيو پنځه ويشتو کلونو په اوږدو کې، ډومينيکن جمهوريت په لويديځه نيمه کره کې تر ټولو چټک-مخ پر وده اقتصاد درلود – د ۱۹۹۲ او ۲۰۱۸ز کلونو تر منځ موده کې يې د کورني ناخالص عايد ودې کچه ۵.۳٪ سلنه وه. په ۲۰۱۴ او ۲۰۱۵ز کلونو کې کورنی ناخالص عايد ٪۷.۳ او ۷.۰٪ ته ورسېد چې په لويديځه نيمه کره کې په ترتيب سره تر ټولو لوړ دی. د ۲۰۱۶ز کال په لومړۍ نيمايي کې، د خپلې اقتصادي ودې چټکتيا په جاري ساتلو سره د ډومينيکن اقتصاد ۷.۴٪ ته لوړ شو. اوسنۍ وده يې د ابادۍ، وسايلو جوړولو، ګرځونديۍ او کان کيندلو په مټ پر مخ روانه ده. دا هېواد په ټوله نړۍ کې د سرو زرو د کان درېيمه ستره سيمه ده، کوم چې د «پيوبلو ويچو» کان په نوم پېژندل کېږي. شخصي کم لګښت يي (په ۲۰۱۵ز کال په منځنۍ کچه له ۱٪ څخه ښکته)، د کار پیدا کول او د مراعات ورکولو د کچې د لوړتيا پايله ده. په ډومينيکن جمهوريت کې د ناقانونه هايتي کډوالو راتګ ستره ستونزه ده چې په ډومينيکن اقتصاد فشار راوړي او د ډومينيکن او هايتيانو تر منځ تاوتريخوالي زياتېدو لامل ګرځي. ډومينيکن جمهوريت همدا راز د ۱۱۴،۰۵۰ تنو ناقانونه وينزويلايي کډوالو کوربه هم دی.&lt;ref name=&quot;gdp rank&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|title=CIA&amp;nbsp;– The World Factbook&amp;nbsp;– Rank Order&amp;nbsp;– GDP (purchasing power parity)|access-date=February 27, 2009|archive-date=June 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;worldbank.org&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.worldbank.org/en/country/dominicanrepublic|title=Dominican Republic|newspaper=World Bank|access-date=April 28, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/dominicanrepublic/overview|title=Dominican Republic Overview|publisher=[[World Bank]]|access-date=April 29, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2016/8/25/60419/Dominican-economy-grows-74-in-first-half-paced-by-construction|title=Dominican economy grows 7.4% in first half, paced by construction|website=Dominican Today|access-date=August 27, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826201017/http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2016/8/25/60419/Dominican-economy-grows-74-in-first-half-paced-by-construction|archive-date=August 26, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;investingnews.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://investingnews.com/daily/resource-investing/precious-metals-investing/gold-investing/largest-gold-mines/|title=World's 10 Largest Gold Mines by Production &amp;#124; INN|date=July 31, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lawrieongold.com&quot;&gt;{{cite web|title=World Top 20 Gold: Countries, Companies and Mines|url=https://lawrieongold.com/2017/04/02/world-top-20-gold-countries-companies-and-mines/|access-date=September 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926190819/https://lawrieongold.com/2017/04/02/world-top-20-gold-countries-companies-and-mines/|archive-date=September 26, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cronkite.asu.edu/projects/buffett/dr/labor.html|title=Illegal Haitian Workers in Demand|website=cronkite.asu.edu|access-date=2022-05-29|archive-date=2021-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105120649/https://cronkite.asu.edu/projects/buffett/dr/labor.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.refworld.org/docid/3cf2429a4.html|title=Refworld &amp;#124; &quot;Illegal People&quot;: Haitians And Dominico-Haitians In The Dominican Republic|author=United Nations High Commissioner for Refugees|website=Refworld}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dominicantoday.com/dr/local/2021/03/08/immigration-repatriates-200000-illegal-haitians-in-2-months/|title=Immigration repatriates 200,000 illegal Haitians in 2 months|date=March 8, 2021|website=dominicantoday.com|access-date=May 29, 2022|archive-date=November 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108195257/https://dominicantoday.com/dr/local/2021/03/08/immigration-repatriates-200000-illegal-haitians-in-2-months/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.haitianinternet.com/articles/new-dominican-law-prevent-illegal-haitians-from-renting-a-pl.html|title=New Dominican law seeks to prevent illegal Haitians from renting a place to live|website=News From Haiti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theworld.org/stories/2011-05-09/dominican-republic-denies-birthright-citizenship-children-illegal-immigrants|title=Dominican Republic denies birthright citizenship to children of illegal immigrants|website=The World from PRX}}&lt;/ref&gt;

په کرابين کې ډومينيکن جمهوريت هغه هېواد دی چې زيات سيلانيان ورځي. د کال په اوږدو کې د ګالف سيمې هغه دي چې ډېر توجه راجلبوي. د کرابيين تر ټولو لوړه غر څوکه  چې «پيکو ډوارټي» نومېږي او د کرابيین تر ټولو ستر جهيل او ښکته نقطه چې د «جهيل اينريکيلو» په نوم ياديږي، له جغرافيايي اړخه يو منتوع هېواد ډومينيکن جمهوريت کې موقعيت لري. د دې ټاپو د تودوخې منځنۍ درجه 26 °C (78.8 °F) وي او دا هېواد يو ستر اقليم او بيالوژيکي تنوع څخه برخمن دی. دا هېواد همدا راز په امريکاګانو کې د جوړو شويو لومړۍ کليسا، کلا، خانقا او جنګي کلا ځای هم دی، کوم چې د سينټو ډومنګو په نوې جوړې شوې سيمه کې موقعيت لري، دا د نړيوال ميراث يوه سيمه ده. بيسبال د دې هېواد ملي لوبه ده.&lt;ref name=&quot;WTO Tourism Highlights 2018 Edition&quot;&gt;{{Cite book|title=UNWTO Tourism Highlights: 2018 Edition {{!}} World Tourism Organization|doi=10.18111/9789284419876|year=2018|isbn=9789284419876|s2cid=240334031}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;consulate&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dominicanconsulate.org/gralinfo.htm|title=Consulate-General of the Dominican Republic Bangkok Thailand|access-date=February 27, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Baker 2008 190&quot;&gt;{{cite book|last=Baker|first=Christopher P.|author2=Mingasson, Gilles|title=Dominican Republic|publisher=National Geographic Books|year=2008|page=190|url=https://books.google.com/books?id=toEFe48MD1IC&amp;pg=PA190|isbn=978-1-4262-0232-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Colonial City of Santo Domingo&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/526|title=Colonial City of Santo Domingo|work=UNESCO World Heritage Centre|access-date=August 24, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unesco.org&quot;&gt;[http://www.unesco.org/nac/geoportal.php?country=DO&amp;language=S UNESCO around the World | República Dominicana]. Unesco.org (November 14, 1957). Retrieved on April 2, 2014.&lt;/ref&gt;

== رېښه ==
د ډومينيکن نوم له « Santo Domingo de Guzmán» (سينټ ډومينک) څخه اخستل شوی دی، څوک چې د ستورپېژندونکو مشر او د ډومينيکن نظم بنسټ اېښودنکی و.&lt;ref name=&quot;CIADemo2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominican-republic/|title=Central America :: Dominican Republic|website=[[CIA World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=February 19, 2020|archive-date=July 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730042746/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominican-republic/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ډومينيکن نظم د سينټو ډومنګو په مستعمره کې د لوړو زده کړو يو خای جوړ کړی، کوم چې اوس د « Universidad Autónoma de Santo Domingo» په نوم پېژندل کېږي چې دا په نوې نړۍ کې لومړی پوهنتون دی. دوی خپل ځانونه د دې ټاپو د اوسېدونکو د زدهکړو او د مريتوب د ښکار سيمه ييزو اوسېدونکو Taíno د خونديتابه لپاره وقف کړی و.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.laromanabayahibenews.com/2012/06/gentilicio-dominicano-origen-etimologico-motivaciones-historicas-por-giancarlo-d%E2%80%99alessandro-i-bandera-es-tu-bandera-proyecto-de-exposiciones-fotograficas-itinerantes-por-frank-luna/|title=Gentilicio Dominicano: Origen Etimológico &amp; Motivaciones Históricas. Por Giancarlo D'Alessandro. Mi Bandera es Tu Bandera: Proyecto de Exposiciones Fotográficas Itinerantes por Frank Luna|access-date=September 13, 2015|work=www.laromanabayahibenews.com|archive-date=July 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714154435/http://www.laromanabayahibenews.com/2012/06/gentilicio-dominicano-origen-etimologico-motivaciones-historicas-por-giancarlo-d%E2%80%99alessandro-i-bandera-es-tu-bandera-proyecto-de-exposiciones-fotograficas-itinerantes-por-frank-luna/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د خپل تاريخ په ډېره برخه کې، تر خپلواکې پورې، دا سيمه يواځې د سينټو ډومنګو په نوم پېژندل کېده – کوم چې د دې هېواد د اوسنۍ پلازمېنې او سرپرست پالونکي قديس، سينټ ډومينک دی- او په انګليسي ژبه کې د شلمې پېړۍ تر لومړيو پورې په همدې نوم پېژندل کېدو.  د دې هېواد اوسېدونکو ته «ډومينيکنز» ويل کېدل (Dominicanos)، کوم چې د «ډومينګو» صفتي نوم دی، په همدې بنسټ انقلابيانو د دوی نوي خپلواک هېواد ته د «ډومينيکن جمهوريت» نوم ورکړ (la República Dominicana).&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=CLpoeD3cbBkC&amp;pg=PA1#v=onepage Hand Book of Santo Domingo:] Bulletin, Issue 52. U.S. Government Printing Office, 1892. Digitized August 14, 2012. p. 3. ''&quot;...the Republic of Santo Domingo or {{lang|es|República Dominicana}} (Dominican Republic) as it is officially designated.&quot;''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;firstcolony&quot;&gt;{{cite web|url=http://countrystudies.us/dominican-republic/3.htm|title=Dominican Republic&amp;nbsp;– The first colony|access-date=June 19, 2008|work=Country Studies|publisher=[[Library of Congress]]; Federal Research Division}}&lt;/ref&gt;

د ډومينيکن جمهوريت په ملي سرود کې (himno nacional de la República Dominicana)، د « Dominicans»  اصطلاح نه ليدل کېږي. د دې ملي رسود ليکوال « Emilio Prud'Homme»په پرله پسې ډول شاعرانه اصطلاح « Quisqueyans» (Quisqueyanos) کاروي. د « Quisqueya» ټکی د ټاينو ژبې څخه اخستل شوی دی او معنا يې ده «د ځمکو مور» (madre de las tierras). دا په سندرو او د هېواد په نورو نومونو کې بيا بيا کارول کېږي. په انګليسي ژبه کې د دې هېواد نوم ډېر خله لنډ ليکل کېږي او هغه په دې ډول « the D.R.» (la R.D.)، خو په اسپانوي کې بیا دا ډېر کم وي.&lt;ref name=&quot;Kraft&quot;&gt;{{cite news|title=Paradise on the Beach: Resorts Are Beautiful in Caribbean's Punta Cana, But Poverty Is Outside the Gates|first=Randy|last=Kraft|url=http://articles.mcall.com/2000-08-27/entertainment/3318706_1_punta-cana-caribbean-sea-white-beach|newspaper=[[The Morning Call]]|date=August 27, 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921174246/http://articles.mcall.com/2000-08-27/entertainment/3318706_1_punta-cana-caribbean-sea-white-beach|archive-date=September 21, 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==
[[وېشنيزه:د ډومنیکان جمهوریت ]]</text>
      <sha1>sh3n5ktk5pw6sb95pwlp02rajvv70ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انجینر محمد علي میرزا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50644</id>
    <revision>
      <id>363901</id>
      <parentid>362687</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T01:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8031" sha1="ocm7g8yepcx866cgxffi94qvugkmlmi" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص
|  image      =
}}
'''انجینر محمد علي میرزا''' (زیږېدنه: ١٩٧٧) یو پاکستانی عالم دی چې د یوټیوب له لارې درس ورکوي. هغه د مسلک له مخې میخانیکي انجنیر دی او داسلامی تعلیماتو پر بنسټ بیانات ورکوي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1554819|title=Cleric held for defaming religious scholars|date=مې 6، 2020|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DT&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailypakistan.com.pk/02-May-2020/1127724|title=یہ وزیراعظم نے آپ کے ساتھ کیا کیا ہے؟ معروف عالم دین محمد علی مرزا نے غصے میں طارق جمیل سے یہ سوال کیا تو آگے سے انہوں نے کیا جواب دیا|date=2 مې 2020|website=[[Daily Pakistan]]}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ژوندلیک==

هغه په ​​کال  1977  کې د پنجاب په جهیلم کې زیږیدلی دی.  هغه د جهیلم د ماشین محل نمبر لمبر اوسیدونکی دی. هغه په ​​حکومتي څانګه کې د 19 مې کچې انجنیر دی.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/world/engineer-arrested-for-threatening-religious-scholars-in-pakistan-dlnk-3089350.html|title=पाकिस्‍तान में धार्मिक विद्वानों को धमकियां देने वाला इंजीनियर गिरफ्तार|website=[[News18 India|News18 Hindi]]|date=7 مې 2020|access-date=2020-05-12|archive-date=2022-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612174143/https://hindi.news18.com/news/world/engineer-arrested-for-threatening-religious-scholars-in-pakistan-dlnk-3089350.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 
دوی آنلاین دین ښوونه کوي ، چیرې چې دوی په بیلابیلو ټولنیزو او مذهبي موضوعاتو بحث کوي. د هغه درسونه په ټولنیزو شبکو سایټونو کې مشهور دي او په ملیونونه ځله لیدل شوي. د هغه د شهرت یو اصلي دلیل دا دی چې هغه په ​​حساس موضوعاتو باندې په ښکاره ډول خبرې کوي ، پداسې حال کې چې هغه څوک چې د هغه له نظر سره موافق نه وي د هغه بیان کولو طرز انتقاد کوي. د هغه په ​​ډیری ویناوو کې ډیر تناقض شتون لري ، مګر هغه ښه پیژندل شوی ، په ځانګړي توګه د ځوان نسل په مینځ کې.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/pakistan-52562568|title= انجینیئر محمد علی مرزا کون ہیں اور انھیں کیوں گرفتار کیا گیا تھا؟|first1=Tarhub|last1=Asghar|website=[[BBC Urdu]] |date=7 مې 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IndUrdu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dunya.com.pk/index.php/pakistan/2020-05-07/1640581|title=انجینئر محمد علی مرزا ضمانت پر رہا|date=7 مې 2020|website=[[Daily Dunya]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IndUrdu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Zubair, Hafiz Muhammad, ''[https://www.researchgate.net/publication/337387401_anjynyr_mhmd_ly_mrza_afkar_wnzryat_Engineer_Muhammad_Ali_Mirza_Thoughts_and_Views Engineer Muhammad Ali Mirza: Thoughts and Views]'', Dar Al-Fikr Al-Islami, November 2019&lt;/ref&gt;

علي ادعا کوي چې &quot;زه له دیني خدماتو څخه عاید لاسته نه لرم مګر زما د معاش څخه زما لګښتونه پرمخ وړي.&quot; هغه په ​​جهیلم کې د څیړنې اکاډمۍ پرمخ وړي. هغه د می 2020  کال د می په میاشت کې د مذهبي کرکې د راپارولو په تور ونیول شو.  هغه د می د میاشتې په، مه نیټه په ضمانت خوشې شو.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IndUrdu&quot;/&gt;

==انتقاد==

په خپله یوه ویډیو کې ، علي د قادیانیانو پروړاندې د یهودانو او نورو مذهبونو څخه بدتر په توګه لاریون وکړ ، چې بیا وروسته هغه د قاديانيت په ملاتړ تورن شو. د دیني حلقو لخوا عکس العملونه د هغه پروړاندې راپورته کیږي. هغه د ملګرو ، سنتو او عالمانو سپکاوی باندې تورن دی.  علي وايي چې د هغه لیکچرونه له سیاق څخه بهر وړاندې شوي دي. علي ادعا کوي چې د هغه د دریځ په ملاتړ کې ، د حدیث کتابونه هم له قران څخه نقل شوي ، او نقاد یې په ځواب کې له قرآن او حدیث نه نقلوي.&lt;ref name=&quot;IndUrdu&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.independenturdu.com/node/35726/%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7-%DA%A9%D9%88-%D8%AF%DA%BE%D9%85%DA%A9%DB%8C%D8%A7%DA%BA-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%92-%DA%A9%DB%92-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A6%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%86-%DB%81%DB%8C%DA%BA%D8%9F|title=علما کو دھمکیاں دینے کے الزام میں گرفتار انجینیئر محمد علی مرزا کون ہیں؟|date=6 مې 2020|first1=Arshad|last1=Chaudhary|website=[[The Independent|Independent Urdu]]}}&lt;/ref&gt;

==نیول او عکس العمل==

په می 2020 کې ، د جهلم پولیسو هغه د آنلاین مذهبي لیک ورکولو په تور ونیولو کله چې د هغه یوه زړه ویډیو ویروس شوه. هغه وروسته د 153A برخې د تور له مخې ونیول شو (د یو چا په وړاندې تور چې د یو بل په وړاندې د کرکې څرګندونې او تبلیغات کوي). په هرصورت ، هغه ژر تر ژره محکمې ته حاضر شو او د می په 6 مه یې ضمانت ورکړ. هغه دوه ورځې توقیف وروسته خوشې شو. د علي دریځ دا و چې د هغه لیکچر له سیاق څخه بهر وړاندې شوی و. وروسته هغه د خپل دریځ په ملاتړ کې کتابونه او قرانونه هم ذکر کړل.  د محمد علي میرزا د نیولو وروسته د هغه نیول او ویډیو ویډیو په ټولنیزو رسنیو کې تر بحث لاندې راغلې ، ورپسې په ټویټر کې. مګر دا رجحان د هغه د نوم سره هم پیل شو او د محمد علي میرزا د نیولو په اړه د خلکو عکس العمل ، په بیله بیا د یو شمیر نورو نامتو شخصیتونو ټویټونه هم مخې ته راغلل. لوبغاړی حمزه علي عباسي د هغه د نیول کیدو په اړه لیکلي: &quot;په یاد ولرئ ، موږ باید د دوی د باورونو له امله د نورو د فشارولو لپاره الله ته ځواب ووایو ، پداسې حال کې چې د محمد علي میرزا نیول د پاکستانیو عکاسانو یوه شیبه ده.&quot; علي په خپل ټویټر اکاونټ کې د محمد علي میرزا نیول وغندل. پداسې حال کې چې یو شمیر خلکو په ټولنیزو رسنیو کې د هغه په ​​حق کې لیکلي ، له بلې خوا ، د محمد علي میرزا نیول د یو شمیر خلکو لخوا د ستاینې او انتقاد وړ و.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailypakistan.com.pk/06-May-2020/1128930|title=مذہبی منافرت پھیلانے کا الزام، پولیس نے مذہبی اسکالر انجینئر محمد علی مرزا کو گرفتار کرلیا|date=6 مې 2020|website=[[Daily Pakistan]]}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;

==سرچینې==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ocm7g8yepcx866cgxffi94qvugkmlmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د مدني حقونو خوځښت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57694</id>
    <revision>
      <id>363919</id>
      <parentid>352619</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19061" sha1="hd6nwodzngmqxqa9df88ivsjxjac724" xml:space="preserve">د ۱۹۵۴-۱۹۶۸ کلونو د مدني حقونو خوځښت په متحده ایالاتو کې د افریقایی امریکایانو له خوا او د دوی د پلویانو د لسېزو اوږد کمپاین و چې موخه یی په متحده ایالاتو کې قانوني نژادي تبعیض، د اتباعو له حقونو سرغړونو او نژادي جلاتوب ته د پای ټکی اېښودل و. دا خوځښت د ۱۹ مې پېړۍ په وروستیو کې د بیارغونې له دورې څخه پیل شو، بیا هم دې حرکت د ۱۹۶۰ لسېزې په نیمه کې د کلونو مستقیمو ګامونو او د عامه وګړو د لاریونونو په پایله کې تر ټولو لویې تقنیني لاسته راوړنې درلودې. د دې ټولنیز خوځښت د عدم تشدد لوی مقاومت او د مدني نافرمانیو کمپاینونو بلاخره د ټولو امریکایانو ته په فدرالي قانون کې د بشري حقونو په برخه کې نوي خوندیتوبونه رامنځته کړل. 

د امریکا د کورنۍ جګړې وروسته او په هغې پسې په ۱۸۶۰ لسیزه کې د غلامۍ په له منځه تلو سره، د متحده ایالاتو په اساسي قانون کې د بیارغونې تعدیلاتو، ټولو افریقایي امریکایانو ته د تابعیت د آزادۍ او اساسي حقوق ورکړل، چې ډیری یې په دې وروستیو کې غلام شوي وو. د لنډې مودې لپاره، افریقایی امریکایي نارینه وو رایه ورکړه او سیاسي دفتر یې پرانیست، مګر دوی په بې سارې توګه د مدني حقونو څخه د جیم کرو د قواننیو په بنسټ بې برخې شوي وو، او په سوېل کې افریقایي امریکایان د سپین پوستو  له خوا د تبعیض او دوامداره تاوتریخوالي سره مخ وو. په راتلونکې پیړۍ کې، افریقایي امریکایانو د خپلو قانوني او مدني حقونو د خوندي کولو لپاره بېلابېلې هڅې تر سره کړې (همدارنګه، د مدني حقونو خوځښت (۱۸۶۵-۱۸۹۶) او د مدني حقونو خوځښت (۱۸۹۶-۱۹۵۴) ته مراجعه وکړئ). په ۱۹۵۴ کال کې، بېله خو مساوي پالیسي، چې د جیم کرو قوانینو په پلي کولو کې یې مرسته کوله، په تدریج سره ضعیفه شوه او بلاخره د متحده ایالاتو د سترې محکمې د براون وي د ښوونې او روزنې د بورد د حکم او نورو پرلپسې حکمونو په بنسټ لغوه شوه.   &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.history.com/topics/black-history/brown-v-board-of-education-of-topeka|title=Brown v. Board of Education|publisher=History.com|access-date=November 12, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Atlantic&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/02/how-the-blood-of-emmett-till-still-stains-america-today/516891/|title=How 'The Blood of Emmett Till' Still Stains America Today|last=II|first=Vann R. Newkirk|work=The Atlantic|access-date=July 3, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728213446/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2017/02/how-the-blood-of-emmett-till-still-stains-america-today/516891/|archive-date=July 28, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

د ۱۹۵۵ او ۱۹۶۸ کلونو ترمنځ، د عدم تشدد ډله ایزو لاریونونو او مدني نافرمانیو حالات کړکېچن کړل او د فعالینو او حکومتي چارواکو ترمنځ یې ګټورو خبرو اترو ته لاره هواره کړه. فدرالي، ایالتي او ځایي حکومتي چارواکو، سوداګرو، او ټولنو باید په سمدستې توګه نوموړو حالاتو ته غبرګون ښودلی وای، کوم چې په ټول هېواد کې د افریقایي امریکایانو سره د نابرابرۍ ښکارندوی ؤ. په میسیسیپی کې د یو شیکاګویي تنکي ځوان ایمیټ وژنې غوسه را وپاروله، لکه څرنګه چې له هغه سره ناوړه چلند شوی و او کله چې د هغه مور په پرانیستي تابوت کې د هغه د جنازې پرېکړه وکړه، په ټول هېواد کې د افریقایي-امریکایی وګړو قهر را و پارولو. د لاریونونو او یا مدني نافرمانیو له لارې تحریم، لکه په الاباما کې د مونتګمري د بریالي تحریم (۱۹۵۵-۱۹۵۶)، &quot;ناستې&quot; لکه په شمالی کارولینا کې د (۱۹۶۰) کال ګرینسبورو ناسته او په تینیسي کې د نشویل بریالي ناستې، ډله ایز لاریونونه، لکه په برمینګهم کې د ۱۹۶۳ کال د ماشومانو د جهاد تر نامه لاندې لاریون، او په الاباما کې د ۱۹۶۵ کال له سېلما څخه تر مونتګمري پورې لاریون، او د نورو عدم تشدد فعالیتونو پراخه لړۍ او مقاومتونه شامل وو. 

د یوې قانوني ستراتیژۍ په پایله کې چې د افریقایي امریکایانو له خوا تعقیب شوه، د متحده ایالات سترې محکمې په ۱۹۵۴ کال کې د ارل وارن په مشرۍ ډېری هغه قوانین لغوه کړل کوم چې د اساسي قانون خلاف وو او په دې هېواد کې یې نژادي توپیر او تبعیض ته اجازه ورکوله. د وارن محکمې د نژادي تبعیض پروړاندې یو لړ تاریخي پریکړې وکړې، لکه د (۱۹۵۴) کال د براون وي د ښوونې بورد، د (۱۹۶۴) کال متحده ایالاتو د اتلانتا موټل هارټ انک، د (۱۹۶۷) کال د لوینګ ویرجنیا، چې په عامه ښوونځیو او عامه استوګنځیو کې یې جلا کول منع کړل، او د دولت ټول هغه قوانین یی لغوه کړل چې د بېلابېلو نژادونو د وګړو تر منځ یی واده ته اجازه نه وکوله. دې پریکړو د جیم کرو جلا کوونکي قوانین چې په سویلي ایالتونو کې حاکم وو، پای ته ورسول. په ۱۹۶۰ لسیزه کې، د خوځښت منځلارو غړو د متحده ایالاتو کانګرس سره کار وکړ ترڅو د هغو فدرالي قوانینو ډیری مهمو برخو په تصویب کې ونډه واخلي چې تبعیضي قوانین او کړنې یې له منځه وړي او فدرالي حکومت ته د یې د نظارت او تطبیق اجازه ورکوله.   

د ۱۹۶۴ کال د مدني حقونو قانون، چې د سترې محکمې د (۱۹۶۴) کال متحده ایالاتو د اتلانتا موټل هارټ انک کې یې ملاتړ وشو، په ګومارنه کې د نژاد، دین، جنس او ملیت په اساس هر ډول تبعیض منع، د رای ورکوونکو د نوم لیکنې په شرایطو یې غیر مساوي غوښتنلیک ختم، او په ښوونځیو، کار ځایونو، او عامه ځایونو کې نژادي توپیر منع کړ. د ۱۹۶۵ کال د رایې ورکولو د حق قانون د اقلیتونو لپاره د رایې ورکولو حقونه را ژوندي او خوندي کړل او په هغو سیمو کې چې د رای ورکوونکو د اقلیتونو نمایندګي یې کوله، د نوم لیکنې او ټاکنو لپاره یی فدرالي نظارت ته اجازه وکړه. د ۱۹۶۸ کال عادلانه هستوګنې قانون د کورونو په پلور یا کرایه کې تبعیض منع کړ.  &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Horwitz|first=Morton J.|date=Winter 1993|title=The Warren Court and the Pursuit Of Justice|url=https://scholarlycommons.law.wlu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1814&amp;context=wlulr|journal=Washington and Lee Law Review|volume=50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Warren Court and American Politics|last=Powe, Jr.|first=Lucas A.|publisher=Harvard University Press|year=2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Swindler|first=William F.|date=1970|title=The Warren Court: Completion of a Constitutional Revolution|url=https://core.ac.uk/download/pdf/73968804.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003223936/https://core.ac.uk/download/pdf/73968804.pdf|archive-date=October 3, 2019|journal=Vanderbilt Law Review|volume=23|access-date=October 29, 2021|archivedate=October 3, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191003223936/https://core.ac.uk/download/pdf/73968804.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last=Driver|first=Justin|date=October 2012|title=The Constitutional Conservatism of the Warren Court|journal=California Law Review|volume=100|issue=5|pages=1101–1167|jstor=23408735}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oyez.org/cases/1940-1955/347us483|title=Brown v. Board of Education of Topeka (1)|website=Oyez|language=en|access-date=October 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oyez.org/cases/1964/515|title=Heart of Atlanta Motel, Inc. v. United States|website=Oyez|language=en|access-date=October 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oyez.org/cases/1966/395|title=Loving v. Virginia|website=Oyez|language=en|access-date=October 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://millercenter.org/the-presidency/educational-resources/age-of-eisenhower/struggle-civil-rights|title=The struggle for civil rights|date=January 5, 2018|website=Miller Center|language=en|access-date=October 3, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cra64&quot;&gt;{{cite web|url=http://finduslaw.com/civil_rights_act_of_1964_cra_title_vii_equal_employment_opportunities_42_us_code_chapter_21|title=Civil Rights Act of 1964&amp;nbsp;– CRA&amp;nbsp;– Title VII&amp;nbsp;– Equal Employment Opportunities&amp;nbsp;– 42 US Code Chapter 21&amp;nbsp;– findUSlaw|access-date=July 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021141154/http://finduslaw.com/civil_rights_act_of_1964_cra_title_vii_equal_employment_opportunities_42_us_code_chapter_21|archive-date=October 21, 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

افریقایي امریکایان په سویل کې بیا سیاست ته دننه شول، او په ټول هېواد کې يې ځوانان وهڅول چې رغنده ګامونه واخلي. له ۱۹۶۴ کال څخه تر ۱۹۷۰ کال پورې، د تورپوستو ټولنو په منځ کې د ښار دننه لاریونونو له هغوی څخه د منځنۍ طبقې د سپین پوستو ملاتړ کم، خو د خصوصي بنسټونو ملاتړ یې ډېر کړ. د تورپوستو د بلک پاور خوځښت په راڅرګندېدو سره چې له ۱۹۶۵ څخه تر ۱۹۷۵ کلونو پورې یې دوام وکړ، د تورپوستو مرستندویه چلند او د قانون څخه اطاعت او عدم تشدد کړنې یی وننګولې. د دې سربېره،  د هغوی مشرانو غوښتنه وکړه چې د عدم تشدد حرکت له لارې ترلاسه شوي نویو قوانینو سره، په تور پوسته ټولنې کې باید سیاسي او اقتصادي ځان بسیاینه رامنځته شي. د بلک پاور خوځښت ملاتړ کوونکي افریقایي امریکایان وو چې د ۱۹۶۰ لسیزې په نیمایي کې یې د مدني حقونو د خوځښت له پیل راهیسې لږ مادي پرمختګ کړ ؤ،  چې تر هغه وخته لاهم په دندو، کور، تعلیم او سیاست کې له تبعیض سره مخ وو. د مدني حقونو د خوخښت ډیری مشهور استازیتوب د مارتین لوتر کنگ جونیر په کاریزماتیکه رهبرۍ او فلسفه را څرخېږي، چې هغه د عدم تشدد مقاومت له لارې د نژادي نابرابرۍ سره د مبارزې لپاره د ۱۹۶۴ کال د سولې نوبل جایزه وګټله. خو، ځینې پوهان وایي چې حرکت دومره متنوع و چې کوم ځانګړي کس، سازمان یا ستراتیژۍ ته یې امتیاز ورکول سم کار نه دی.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ICqREHoO6hoC&amp;q=radical+flank.+foundations&amp;pg=PA93|title=Black Radicals and the Civil Rights Mainstream, 1954–1970|last=Haines|first=Herbert H.|date=1995|publisher=Univ. of Tennessee Press|isbn=978-1-57233-260-7|pages=98–118|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;history.msu.edu&quot;&gt;{{Cite web |title=Timothy B. Tyson, &quot;Robert F. Williams, 'Black Power,' and the Roots of the African American Freedom Struggle,&quot; ''Journal of American History'' 85, No. 2 (September 1998): 540–570 |url=http://history.msu.edu/files/2010/04/Timothy-Tyson.pdf |access-date=2021-10-29 |archive-date=2014-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031011145/http://history.msu.edu/files/2010/04/Timothy-Tyson.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== شالید ==

=== کورنۍ جګړه او بیارغونه ===
د امریکا د کورنۍ جګړې نه وړاندې، اتو ولسمشرانو غلامان درلودل، نږدې څلور ملیونه تورپوستي په سویل کې غلامان وو، یوازې سپین پوستو سرمایه دارو کولی شو چې رایه ورکړي، او د ۱۷۹۰ محدود طبیعي کولو قانون (Naturalization Act ) د متحده ایالاتو تابعیت یوازې سپین پوستو ته منحصر کړی ؤ. له کورنۍ جګړې وروسته، د اساسي قانون دری تعدیلات تصویب شول، لکه د (۱۸۶۵) کال دیارلسم تعدیل چې غلامي یې پای ته ورسوله، د (۱۸۶۹) کال څوارلسم تعدیل چې تورپوستو ته یې تابعیت ورکړ، او د دوی څلور میلیونه نفوس یې د سویلي ایالتونو رسمي نفوس ته د کانګرس د انتصاب لپاره اضافه کړل او د (۱۸۷۰)) کال  پنځلسم تعدیل چې تورپوستو نارینه وو ته د رایې ورکولو حق ورکړی (په هغه وخت کې یوازې نارینه کولی شو چې په متحده ایالاتو کې رایه ورکړي). &lt;ref&gt;{{cite news|title=How the end of slavery led to starvation and death for millions of black Americans|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/16/slavery-starvation-civil-war|work=The Guardian|date=August 30, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Schultz|first=Jeffrey D.|title=Encyclopedia of Minorities in American Politics: African Americans and Asian Americans|url=https://books.google.com/books?id=WDV40aK1T-sC&amp;pg=PA284|page=284|year=2002|access-date=March 25, 2010|isbn=978-1-57356-148-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leland T. Saito (1998). ''Race and Politics: Asian Americans, Latinos, and Whites in a Los Angeles Suburb''. p. 154. University of Illinois Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Black voting rights, 15th Amendment still challenged after 150 years|url=https://eu.usatoday.com/story/news/nation/2020/02/03/black-voting-rights-15th-amendment-still-challenged-after-150-years/4587160002/|access-date=December 3, 2020|newspaper=USA Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Smith|first1=Jean Edward|title=Grant|date=2001|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-7432-1701-9|pages=[https://archive.org/details/grant00smit/page/244 244]–247|url=https://archive.org/details/grant00smit|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wormser|first=Richard|title=The Enforcement Acts (1870–71)|url=https://www.pbs.org/wnet/jimcrow/stories_events_enforce.html|publisher=PBS: Jim Crow Stories|access-date=May 12, 2012|archive-date=February 28, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160228064916/http://www.pbs.org/wnet/jimcrow/stories_events_enforce.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;States afraid to take action&quot;&gt;[http://baic.house.gov/historical-data/representatives-senators-by-state.html Black-American Representatives and Senators by Congress, 1870–Present] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101092449/http://baic.house.gov/historical-data/representatives-senators-by-state.html|date=January 1, 2009}}—U.S. House of Representatives&lt;/ref&gt;

له ۱۸۶۵ څخه تر ۱۸۷۷ کلونو پورې، متحده ایالاتو د بیارغونې یوه پارېدلې دوره پرمخ وړله چې په ترڅ کې یې فدرالي حکومت د غلامۍ له ختمېدو وروسته په سویل کې د آزاد کار او د آزاده شوو کسانو د مدني حقونو د رامنځته کولو هڅه کوله. ډیری سپین پوستو د ټولنیزو بدلونونو سره مقاومت وکړ، چې د یاغي حرکتونو د رامنځته کیدو لامل شو لکه کو کلوکس  کلان (KKK)، چې غړو یې د سپین پوستو د برتري ساتلو لپاره په تورپوستو او سپین پوستو جمهوریت غوښتونکو بریدونه کول. په ۱۸۷۱ کال  کې، ولسمشر اولیسیس ایس ګرنت، د متحده ایالاتو اردو، او متحده ایالات لوی څارنوال اموس ټي اکرمن، د قانون د پلي کولو لپاره د KKK د ځپلو په موخه کمپاین پیل کړ. ځینې ​​ایالتونه د قانون د فدرالي اقداماتو پلي کولو ته زړه نازړه وو. له دې سره، د۱۸۷۰ لسیزې په لومړیو کې، نورې سپین پوستې نژاد پرسته او یاغي اورپکې ډلې راپورته شوې چې د افریقایي-امریکایي حقوقي مساواتو او رایې ورکولو سره یې په کلکه مخالفت وکړ، تور پوسته رایه ورکونکي یې ګواښ او وځپل، او د جمهوري غوښتونکو د دفترونو کارکوونکي یې ووژل. خو، که ایالتونه د قانون په پلي کولو کې پاتې راغلي وای، قوانینو فدرالي حکومت ته اجازه ورکړې وه چې مداخله وکړي. د جمهوري غوښتونکو ډېری والیان د کلان په وړاندې د جګړې لپاره د تورپوستو اورپکو ډلو د استولو او د جګړې له پیل څخه وېره درلوده. &lt;ref&gt;Klarman, Michael J.; 'The White Primary Rulings: A Case Study in the Consequences of Supreme Court Decisionmaking'; ''Florida State University Law Review'', vol. 29, issue 55, pp. 55–107&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Walton, Hanes (junior); Puckett, Sherman and Deskins Donald R. (junior); ''The African American Electorate: A Statistical History'', p. 539 {{ISBN|0872895084}}&lt;/ref&gt;      

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>hd6nwodzngmqxqa9df88ivsjxjac724</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د فيمينيزم تاريخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58174</id>
    <revision>
      <id>363913</id>
      <parentid>361764</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21956" sha1="0wy1ori4dy421k4opdn3u6m3rly198k" xml:space="preserve">{{فيمينيزم څنګپټه}}د فيمينيزم تاريخ د هغو غورځنګونو او مفکورو له (تاريخي يا موضوعي) داستانونو يا روايتونو څخه جوړ شوی چې د ښځو لپاره مساوي حقونه يې خپله موخه ګرځولې ده. په داسې حال کې چې د ټولې نړۍ فيمينيسټان چې په وخت، کلتور او هېواد پورې اړه لري؛ په لاملونو، موخو او ارادو کې توپير لري. ډېری لويديځ فيمينيسټ تاريخ پوهان ټينګار کوي چې ټول هغه غورځنګونه چې د ښځو د حقونو ترلاسه کولو لپاره کار کوي، بايد د ښځينه فيمينيسټ غورځنګونو په توګه په پام کې ونيول شي، ان کله چې دوی دغه اصطلاح په ځان نه ده تطبيق کړې (يا يې نه تطبيقوي). ځيني ​​نور تاريخ پوهان د &quot;فمينيسټ&quot; اصطلاح د عصري فيمينيسټ غورځنګ او د هغې نسل پورې تړي او د پخوانيو غورځنګونو د تشرېح کولو لپاره د &quot;پروټوفيمينيسټ&quot; نښه (د فيمينيزم له منځته راتګ څخه وړاندې فيمينيسټ) کاروي.

د عصري لويديځ فيمينيسټ تاريخ په دوديز ډول په درېيو دورو يا &quot;څپو&quot; وېشل شوی دی، چې هر يو د مخکيني پرمختګ پر بنسټ يو څه بېلابېلې موخې لري.&lt;ref name=&quot;Humm&quot;&gt;{{citation|last=Humm|first=Maggie|contribution=wave (definition)|editor-last=Humm|editor-first=Maggie|title=The dictionary of feminist theory|page=251|publisher=Ohio State University Press|location=Columbus|year=1990|isbn=9780814205075|postscript=.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walker1992&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Rebecca|first1=Walker|author-link1=Rebecca Walker|title=Becoming the Third Wave|magazine=[[Ms. (magazine)|Ms.]]|pages=39–41|location=New York|publisher=Liberty Media for Women|issn=0047-8318|oclc=194419734|date=January 1992}}&lt;/ref&gt;

* د ۱۹مې او شلمې پېړۍ په لومړيو کې د فيمينيزم لومړۍ څپې د حقوقي نابرابريو په له منځه وړلو تمرکز وکړ، په ځانګړي ډول د ښځو د رای ورکولو مسئلو ته يې خطاب وکړ.
* د دويمې څپې فيمينيزم (۱۹۶۰-۱۹۸۰) کلونو کې د کلتوري نابرابريو، جنسيتي معيارونو او په ټولنه کې د ښځو د رول په اړه بحثونه پراخه کړل.
* درېيمې څپې فيمينيزم په ۱۹۰۰ او ۲۰۰۰ کلونو کې د فيمينيسټ فعاليت بېلابېلو ډولونو ته اشاره کوي چې د درېيمې څپې پلويانو له خوا په خپله د دويمې څپې د دوام په توګه او د هغې د پام وړ ناکاميو ته د ځواب په توګه ليدل کيږي.&lt;ref name=&quot;Suffragettes to Grrls&quot;&gt;Krolokke, Charlotte and Anne Scott Sorensen, &quot;From Suffragettes to Grrls&quot; in ''Gender Communication Theories and Analyses: From Silence to Performance'' (Sage, 2005).&lt;/ref&gt;

که څه هم د &quot;څپې&quot; جوړښت په عمومي ډول د فيمينيزم د تاريخ تشرېح کولو لپاره کارول کېږي خو دغه  مفهوم يوازې يو څو مشهور شخصيتونه د تمرکز کولو له پاره د غوره کولو، د سپين پوستو ښځو بورژوا په نظر کې نيولو، د مشهورو پېښو په اړه او د &quot;توکمپال&quot; او &quot;استعمار&quot; له امله د غير سپين پوستو فيمينسټانو له خوا هم د &quot;څپو&quot; تر منځ د تاريخ له پامه غورځولو او له منځه وړلو لپاره انتقاد شوي دي.&lt;ref name=&quot;Feminism in &amp;quot;Waves&amp;quot;: Useful or Not?&quot;&gt;{{cite book|last1=Nicholson|first1=Linda|editor1-last=McCann|editor1-first=Carole|editor2-last=Seung-Kyung|editor2-first=Kim|title=Feminism in &quot;Waves&quot;: Useful Metaphor or Not?|date=2010|publisher=Routledge|location=New York|pages=49–55|edition=3rd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaosenlared.net/de-las-huelgas-de-mujeres-a-un-nuevo-movimiento-de-clase-la-tercera-ola-feminista/,%20https://kaosenlared.net/de-las-huelgas-de-mujeres-a-un-nuevo-movimiento-de-clase-la-tercera-ola-feminista/|title=De las huelgas de mujeres a un nuevo movimiento de clase: la tercera ola feminista|language=es|access-date=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Cite web|url=https://liberoamerica.com/2018/01/31/arde-feministlan-una-entrevista-a-dahlia-de-la-cerda/|title=Arde Feministlán: Una entrevista a Dahlia de la Cerda|last=García|first=Esther M.|date=2018-01-31|website=Liberoamérica|language=es-ES|access-date=2019-05-07|archive-date=May 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507171955/https://liberoamerica.com/2018/01/31/arde-feministlan-una-entrevista-a-dahlia-de-la-cerda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:302&quot;&gt;{{Cite web|url=http://desacato.info/das-greves-de-mulheres-para-um-novo-movimento-de-classe-a-terceira-onda-feminista/|title=Das Greves de Mulheres para um Novo Movimento de Classe: A Terceira Onda Feminista|last=Mc|first=H.|date=2019-02-04|website=Desacato|language=pt-BR|access-date=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.grazia.es/lifestyle/sobre-el-feminismo-corrientes/|title=Sobre el feminismo y sus corrientes|date=2017-01-11|website=Grazia|language=es-ES|access-date=2019-05-07|archive-date=2017-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113093822/https://www.grazia.es/lifestyle/sobre-el-feminismo-corrientes/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== مخکينی فيمينيزم ==
هغه خلک او فعالان چې د ښځو د مساواتو په اړه بحث يا يې د پرمختګ لپاره کار کوي او يا هم د ښځو د مساواتو په اړه د ښځينه غورځنګ له شتون مخکې ځينې وختونه د پروټوفيمينيسټ (د فيمينيزم له منځ ته راتګ مخکې د دې مفهوم پلويانو) په توګه په نښه يا لېبل کېږي. ځينې ​​عالمان په دې اصطلاح نيوکه کوي، ځکه چې دوی په دې باور دي چې دا د پخوانيو مرستو اهميت کموي. يا لکه څرنګه چې د فيمينيزم له رامنځ ته کېدو مخکې فيمينيسټ او د فيمينيزم له رامنځ ته کېدو وروسته د فيمينيسټ په څېر اصطلاحاتو نه څرګنديږي، فيمينيزم يو واحد اوږد تاريخ نه لري.&lt;ref name=&quot;cott name&quot;&gt;Cott, Nancy F. &quot;What's In a Name? The Limits of 'Social Feminism'; or, Expanding the Vocabulary of Women's History&quot;. ''Journal of American History'' 76 (December 1989): 809–829&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ferguson&quot;&gt;{{Cite journal|doi=10.1215/00267929-65-1-7|journal=Modern Language Quarterly|title=Feminism in Time|first=Margaret|last=Ferguson|volume=65|issue=1|date=March 2004|pages=7–8|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

د ايلين هوفمن باروچ (Elaine Hoffman Baruch) په وينا: &quot;شاوخوا ۲۴ پيړۍ مخکې اپلاطون د ښځو د بشپړ سياسي او جنسي مساواتو لپاره بحث وکړ او د دې دفاع يې وکړه چې دوی د نوموړي د لوړې طبقې غړې وې، ... هغه څوک چې حکومت او جګړه کوي&quot;. &lt;ref&gt;''The Columbia Encyclopedia'' (Columbia Univ. Press, 5th ed. 1993({{ISBN|0-395-62438-X}})), entry ''Plato''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Baruch, Elaine Hoffman, ''Women in Men's Utopias'', in Rohrlich, Ruby, &amp; Elaine Hoffman Baruch, eds., ''Women in Search of Utopia'', ''op. cit.'', p. [209] and see p. 211 (Plato supporting &quot;child care&quot; so women could be soldiers), citing, at p. [209] n. 1, Plato, trans. Francis MacDonald Cornford, ''[[The Republic (Plato)|The Republic]]'' (N.Y.: Oxford Univ. Press, 1973), Book V.&lt;/ref&gt;

اندال (Andal) يوه ښځينه تاميل (يوه ژبه ده) بزرګې يا دينداره مېرمنې د اوومې يا اتمې پيړۍ په شاوخوا کې ژوند کاوه. د تروپاوی (Tiruppavai) په ليکلو مشهوره ده. اندال (Andal) د ښځو ډلې لکه ګوډا منډالي (Goda Mandali) هڅولې ده. له وشنو (Vishnu) سره د هغې واده د ځينو له خوا د فيمينيسټ عمل په توګه ځکه ليدل کېږي چې هغې ته يې اجازه ورکړه چې د مېرمنې په ډول له منظمو دندو ډډه وکړي او خپلواکي ترلاسه کړي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Krishna: a sourcebook|date=2007|publisher=Oxford University Press|editor=Bryant, Edwin F.|isbn=978-0-19-972431-4|location=Oxford|oclc=181731713}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|title=Women in the Hindu Tradition: Rules, roles and exceptions|last=Bose|first=Mandakranta|publisher=Routledge|year=2010|location=London &amp; New York|pages=112–119}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Women's Lives, Women's Rituals in the Hindu Tradition;page 186&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|title=Feminism and world religions|last1=Sharma|first1=Arvind|last2=Young|first2=Katherine K.|publisher=SUNY Press|year=1999|pages=41–43}}&lt;/ref&gt;

=== د رنسانس فيمينيزم ===
ايټالوي الاصله فرانسوۍ ليکواله کريسټين ډي پيزان (Christine de Pizan) (۱۳۶۴ – ۱۴۳۰) کلونو کې د ښځو د ښار کتاب ليکواله او د ايپيټر او ديو ډي امور (''Epître au Dieu d'Amour'') يانې ((د مينې خداي ته ليک)) د سيمون دي بووير (Simone de Beauvoir) له خوا د لومړنۍ ميرمنې په توګه ياده شوې ده. د ۱۶ پېړۍ نورې ښځينه ليکوالانې چې د بد مرغۍ غندنه او د جنسونو د اړيکو په اړه يې ليکل کول عبارت وې له: هينريچ کورنيليس اګريپا(Heinrich Cornelius Agrippa)، موډيستا دي پوزو دي فورزي (Modesta di Pozzo di Forzi) او جېن اينګر (Jane Anger) څخه. د ۱۷ پيړۍ په ليکوالانو کې هانا وولي (Hannah Woolley) په انګلستان کې، جوانا انيس دي لا کروز (Juana Inés de la Cruz) په مکسيکو کې، ماري لي جارس دي ګورني (Marie Le Jars de Gournay)، اين براډسټريټ (Anne Bradstreet)، انا ماريا وان شورمن (Anna Maria van Schurman) او فرانسوا پولين دي لا بيري (François Poullain de la Barre) شاملې دي. د ريښتينو روښانفکرانو په توګه د مېرمنو راپورته کېدو په ايټالوي انساني علومو کې هم بدلون راوړ. کاسندرا فيډل (Cassandra Fedele) لومړنۍ ښځه وه چې د بشرپالنې ډلې سره يو ځای شوه او د ښځو پروړاندې د ډېرو خنډونو سره سره يې ډېر څه تر لاسه کړل.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=de Beauvoir, Simone|title=The Second Sex|year=1989|first=English translation 1953|publisher=Vintage Books|page=[https://archive.org/details/secondsex00simo/page/105 105]|isbn=978-0-679-72451-3|url=https://archive.org/details/secondsex00simo/page/105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schneir-1994&quot;&gt;{{Cite book|last=Schneir, Miram|title=Feminism: The Essential Historical Writings|year=1994|publisher=Vintage Books|page=xiv|isbn=978-0-679-75381-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Boles|first=Janet K.|url=https://books.google.com/books?id=tOVlvvrMJhUC|title=Historical Dictionary of Feminism|last2=Hoeveler|first2=Diane Long|date=2004|publisher=[[Scarecrow Press]]|isbn=978-0-8108-4946-4|pages=1|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/hannah_woolley.php|title=Hannah Woolley b. 1623, England; d. c. 1675, England|date=March 20, 2007|work=Dinner Party Database of notable women|publisher=Brooklyn Museum|access-date=2009-09-22|archive-date=2009-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108082431/http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/hannah_woolley.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Majfud, Jorge|title=The Imperfect Sex: Why Is Sor Juana Not a Saint?|url=http://mrzine.monthlyreview.org/majfud250207.html|date=February 25, 2007|publisher=Monthly Review|work=Mr Zine|access-date=2009-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|title=The birth of feminism : woman as intellect in renaissance Italy and England|last=Ross, Sarah Gwyneth|date=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03454-9|oclc=517501929}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|title=Feminism and Renaissance studies|last=Hutson, Lorna|date=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-878244-6|oclc=476667011}}&lt;/ref&gt;

د ښځو د رنسانس دفاع ګانې په مختلفو ادبي ژانرونو او په ټوله اروپا کې د برابرۍ يا مساواتو مرکزي ادعا سره شته. فيمينسټانو د اصولو غوښتنه وکړه چې په تدريجي ډول د اقتصادي ملکيت د بې عدالتۍ موضوعاتو ته لارښوونه کوي. د ښځو او نارينه وو د سياسي او ټولنيزو حقونو د برابرۍ د پلوي کولو ټولنه په دې وخت کې د ښځو لپاره يوه لاره وه چې د متقابلو او غير منظمو سيستمونو رامنځته کولو لپاره چې د ښځو او نارينه وو لپاره فرصتونه برابر کړي، له ادب څخه کار واخلي.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/renaissancefemin0000jord|title=Renaissance feminism : literary texts and political models|last=Jordan, Constance.|date=1990|publisher=Cornell University Press|isbn=0-8014-2163-2|oclc=803523255|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

د انتونيو کارنازانو(Antonio Cornazzano)، ويسپاسيانو دي بيستيکي (Vespasiano de Bisticci) او جيواني سبادينو ديګلي آرينټي (Giovanni Sabadino degli Arienti) په ګډون، نارينه وو هم د دفاع په تاريخ کې مهم رول لوبولي دي چې ښځې د نارينه وو سره په مساوي توګه د سيالۍ توان او وړتيا لري. کاسټيګليون (Castiglione) د ښځې د اخلاقي شخصيت د دفاع دغې ميلان ته دوام ورکوي او دا چې دودونه د ښځو د ذلالت يا کمترۍ ښکارندويي کوي. په هرصورت نيوکه دا ده چې د ټولنيز بدلون لپاره هيڅ مدافعين نشته. هغه (ښځه) يې له سياسي ډګرنه بهر او دوديزو کورنيو رولونو ته پرېښوده. که څه هم د دوی ډيری به دې ته وهڅوي چې که ښځې په سياسي ډګر کې داخلې شي؛ دا به د دوی د زده کړې طبيعي پاېله وي. سربېره پر دې د دغو نارينه وو نه ځينې وايي چې نارينه له تاريخي ريکارډونو (سوانحو) د وتلو له امله د روڼ اندو مېرمنو د پوهاوي نشتوالي کې ګناه لري.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|title=The invention of the Renaissance woman : the challenge of female independence in the literature and thought of Italy and England|last=Benson, Pamela Joseph.|date=1992|publisher=Pennsylvania State Univ. Press|isbn=0-271-00812-1|oclc=185669321}}&lt;/ref&gt;

په انګليسي ژبه کې د ۱۷ پيړۍ د خورا مهمو فيمينيسټ ليکوالانو له ډلې څخه د نيوکاسل-اوون-ټاين اوسېدونکې مارګريټ کاوينډيش (Margaret Cavendish, Duchess of Newcastle-upon-Tyne) وه. د هغې پوهه د ځينو له خوا پېژندل شوې وه. لکه پروټو - فيمينيسټ باتسوا ماکين (Bathsua Makin) چې ليکلي دي: &quot;د نوي کاسټل اوسنۍ هالنډۍ د خپلې وړتيا په واسطه د هر وخت لارښوونې په پرتله، د ډېری لويو لويو نارينه وو څخه پورته&quot; او په پام کې نيول شوې. هغه د دې يوه غوره بېلګه ده، چې ښځې د زده کړې له لارې څه څه کېدي شي.&lt;ref&gt;[Kegl, Rosemary. &quot;'The World I Have Made': Margaret Cavendish, feminism and the Blazing World&quot;, in Valerie Traub, M. Lindsay Kaplan, and Dympna Callaghan (eds), ''Feminist Readings of Early Modern Culture: Emerging Subjects'', Cambridge: Cambridge University Press, 1996, pp. 119-141.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/pss/3817365 Lisa T. Sarasohn, &quot;A Science Turned Upside down: Feminism and the Natural Philosophy of Margaret Cavendish&quot;. ''Huntington Library Quarterly''. Vol. 47, No. 4 (Autumn, 1984), pp. 289-307.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Makin|first1=Bathsua|title=An Essay to Revive the Ancient Education of Gentlewomen|date=1673|publisher=Printed by J.D., to be sold by Tho. Parkhurst|location=London|url=http://digital.library.upenn.edu/women/makin/education/education.html|access-date=3 August 2017|ref=Makin}}&lt;/ref&gt;

=== اوولسمه پېړۍ ===
د مارګريټ فيل (Margaret Fell) ترټولو مشهور کار &quot;د ښځو خبرې حق ثابتې شوی&quot; دي. ذکر شوي کار د ښځو وزارت لپاره د صحيفې پر بنسټ دليل او په ۱۷ پيړۍ کې د ښځو د مذهبي مشرتابه په اړه يو له مهمو متنونو څخه دی. په دې لنډه کتابچه/پمفلېټ کې فيل (Fell) د جنسونو د برابرۍ لپاره خپل بحث او استدلال د دوستانو پلوې ټولنې(Quakerism)  يعنې معنوي مساواتو پر بنسټ وکړ. د هغې عقيده دا وه چې خدای ټول انسانان پيدا کړي دي، نو ځکه دواړه نارينه او ښځې نه يوازې د باطني رڼا د درلودلو وړتيا لري؛ بلکې د پيغمبر کېدو وړتيا هم لري. فيل (Fell) د &quot;فمينيسټ مخکې&quot; په توګه ياده شوې ده.&lt;ref&gt;Margaret Fell, &quot;[http://www.qhpress.org/texts/fell.html &quot;Women's Speaking Justified, Proved, and Allowed of by the Scriptures, All such as speak by the Spirit and Power of the Lord Jesus]&quot;, Quaker Heritage Press Online Texts.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Schofield|first=Mary Anne|title='Women's Speaking Justified': The Feminine Quaker Voice, 1662–1797|journal=Tulsa Studies in Women's Literature|year=1987|volume=6|issue=1|pages=61–77|jstor=464160|doi=10.2307/464160}}&lt;/ref&gt;

== اتلسمه پېړۍ: د روښانفکرۍ دوره ==
د روښانفکرۍ عمر د سيکولر فکري دليل او د فلسفي ليکنې په غوړېدو سره مشخص شوي و. د جيريمي بينټم (Jeremy Bentham) ۱۷۸۱، مارکيس ډي کنډورسيټ (Marquis de Condorcet) ۱۷۹۰ او مريم وولسټونکرافټ (Mary Wollstonecraft) ۱۷۹۲ په ګډون ډيري روښانفکره فيلسوفانو د ښځو د حقونو دفاع وکړه. د هغه وخت نور هغه مهم ليکوالان چې د فيمينيسټ نظرونه يې څرګند کړل  دا دي: ابيګيل اډمز (Abigail Adams)، کتارين مکاولي (Catharine Macaulay) او هيډويګ چارلوټا نورډن فليچټ (Hedvig Charlotta Nordenflycht) څخه.&lt;ref&gt;Tomalin, Claire. ''The Life and Death of Mary Wollstonecraft''. 144–155. Rev. ed. 1974. New York: Penguin, 1992. {{ISBN|0-14-016761-7}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Walters|2005|p=30}}

=== جيرمي بينتم (Jeremy Bentham) ===
انګریزي ګټور او کلاسيک ليبرال فيلسوف جيريمي بينټم (Jeremy Bentham) وويل چې دا په قانوني ډول د مېرمنو ځاي پر ځاي کول وو چې هغه يې په يوولس کلنۍ کې د اصلاح غوښتونکو دنده غوره کړه؛ که څه هم امريکايي انتقاد کوونکي جان نيل (John Neal) ادعا وکړه چې هغه يې قانع کړی دی چې د ۱۸۲۵ او ۱۸۲۷ کلونو تر منځ د دوی د ټولنې په ترڅ کې د ښځو د حقونو مسئلې راپورته کړې. بينتم (Bentham)د رای ورکولو حق او په حکومت کې د برخې اخيستلو په ګډون، د جنسونو تر منځ د بشپړو مساواتو لپاره خبرې وکړې. نوموړي د نارينه او ښځينه تر منځ د غير متناسب جنسي اخلاقي معيارونو سره مخالفت وکړ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Williford|first=Miriam|title=Bentham on the Rights of Women|journal=Journal of the History of Ideas|volume=36|issue=1|year=1975|pages=167–176|issn=0022-5037|doi=10.2307/2709019|jstor=2709019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-46969-7|last=Lease|first=Benjamin|title=That Wild Fellow John Neal and the American Literary Revolution|location=Chicago, Illinois|year=1972|page=192}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|publisher=A.J. Huston|last=Daggett|first=Windsor|title=A Down-East Yankee From the District of Maine|location=Portland, Maine|year=1920|page=32|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/007921667}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Miriam Williford, [https://www.jstor.org/pss/2709019 Bentham on the rights of Women]&lt;/ref&gt;

بنتام (Bentham) د اخلاقو او قانون جوړونې اصولو ته په خپله پېژندنه (۱۷۸۱) کې د ډېرو هېوادونو هغه عامه کړنه په کلکه وغندله چې د ادعا په ډول د کمزورو ذهنونو له امله د ښځو له حقونو څخه انکار کوي. بينتم (Bentham) د وړ ښځينه استازو يا ځای ناستو ډيرې بېلګې وړاندې کړې.&lt;ref name=&quot;mw&quot;&gt;Miriam Williford, [https://www.jstor.org/pss/2709019 Bentham on the rights of Women], ''Journal of the History of Ideas'', 1975.&lt;/ref&gt;

== سرچينې او ياداښتونه ==</text>
      <sha1>0wy1ori4dy421k4opdn3u6m3rly198k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دریوس کوارلِس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58676</id>
    <revision>
      <id>363926</id>
      <parentid>349665</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T09:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18755" sha1="ph5bnp5v5tzegilg6x1iu62isj5sv9i" xml:space="preserve">{{Infobox person}}

دریوس کوارلِسمتشبث/ کار ګومارونکی، د بشري حقونو ټولنیز فعال، سندر غاړی او لیکوال دی. هغه په ۱۹۹۰ ز کال کې د شیکاګو په سویل کې وزېږېد او د بریاکس کپیټال (BREAUX Capital) شرکت یو بنسټ اېښودونکی او د میلیون ډالري عالم(Million Dollar Scholar) کتاب لیکوال او دغه راز د ډي. کیو شرکت شرکت لوړ پوړی مدیر او د (DQ Partners) شرکت شریک دی.  &lt;ref&gt;February 24, 2021 [https://www.prnewswire.com/news-releases/the-2021-global-good-fund-social-entrepreneur-fellows-are-changing-the-world-301234665.html &quot;The 2021 Global Good Fund Social Entrepreneur Fellows are Changing the World&quot;]. The Global Good Fund. Cision PR Newswire.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Our 2021 Fellows&quot;. Roddenberry Foundation. https://roddenberryfoundation.org/blog/fellow_category/2021-fellows/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carpenter, John (July 28, 2014). [http://www.chicagotribune.com/bluesky/originals/chi-derrius-quarles-million-dollar-scholar-bsi-ngux-story.html &quot;Chicago native makes scholarships his business&quot;]. ''Chicago Tribune''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Chelsea Clinton|Clinton, Chelsea]] (April 12, 2013). [https://ideas.time.com/2013/04/12/four-myths-about-millennials/ &quot;Four Myths About Millennials&quot;]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[Time (magazine)|Time]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wisniewski, Mary (June 25, 2018) ''American Banker''. [https://www.americanbanker.com/news/are-black-millennials-a-blind-spot-for-fintech-firms &quot;Are black millennials a blind spot for fintech firms?&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Carpenter, John (July 28, 2014) ''Chicago Tribune''. [http://www.chicagotribune.com/bluesky/originals/chi-derrius-quarles-million-dollar-scholar-bsi-ngux-story.html &quot;Chicago native makes scholarship his business&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;Krueger, Alyson (January 26, 2020) ''The New York Times''. [https://www.nytimes.com/2020/01/16/business/derrius-quarles-work-diary.html &quot;The Work Diary of Derrius Quarles, Million-Dollar Multitasker&quot;].&lt;/ref&gt;

هغه د ''میلیون'' ''ډالري عالم: د سکالرشیپ د سیالۍ ګټونکي'' کتاب لیکوال دی. دغه کتاب د کالج د لګښتونو او مرستې لپاره د محصلینو لارښود دی. د ''سکالرشیپ د سیالۍ ګټونکی'' کتاب په ټوله نړۍ کې له ۴۰ زره زیاتو محصلینو سره مرسته کړې چې په امریکا کې لوړې زده کړې د لاس لاسي وړ کړي. دغه راز توانېدلی چې د مشورې په کتګورۍ کې د امازون د زیات پلورونکو کتابونو په لړ کې راشي. دریوس او د سکالرشیپ د سیالۍ ګټونکی کتاب په اړه د هغه لید لوری د زده کړو د استطاعت په برخه کې په ځینو خبري شبکو لکه سي ان ان، ان بي سي نیوز او ام ټي وي کې خپورشوی دی. د «له سپین پوستو خلکو ډک دفتر کې تور پوستی» په نوم د لومړني لیکوال په توګه د دریوس لومړنی آپ خپور شو، چې له ۱۰۰ زره ځله زیات لوستل شوی دی او له دې امله په کاري چاپېریال کې د توکم او فرهنګ په اړه د لینکدن (LinkedIn) په ډېرو لوستو مقالو کې راغلې ده. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wihPAwAAQBAJ&amp;q=%22Derrius+Quarles%22&amp;pg=PR3|title=MillionDollar$cholar: Winning the Scholarship Race: Winning the Scholarship Race|isbn=9781257647347|last1=Quarles|first1=Derrius|date=September 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;CNN (June 7, 2012). https://www.youtube.com/watch?v=LRncdCpc0Cc&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|isbn=978-1257647347|title=MillionDollar$cholar: Winning the Scholarship Race: Winning the Scholarship Race|last1=Quarles|first1=Derrius|date=September 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Derrius Quarles on Scholarships. CNN. https://www.youtube.com/watch?v=LRncdCpc0Cc&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Derrius Quarles Journey to One-Million In Scholarships. NBC News. https://www.nbcnews.com/video/how-a-high-school-student-won-more-than-1-million-in-college-scholarships-588258883658&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/young-black-man-working-office-full-white-people-derrius-l-quarles|title=To Be A Young Black Man Working In An Office Full of White People|publisher=[[LinkedIn]]}}&lt;/ref&gt;

دریوس په ۲۰۱۳ ز کال کې سپینې ماڼۍ ته ور وبلل شو او د «میلیون ډالري عالم» کتاب له لارې یې چې کوم روزنیز تعلیمي فعالیتونو پیل کړي وو، د ولسمشر باراک اوباما له خوا ورته Points of Light جایزه ورکړل شوه. &lt;ref&gt;Tinuoye, Kunbi (July 16, 2013). ''The Grio''. [http://thegrio.com/2013/07/16/morehouse-graduate-recognized-by-the-white-house-for-service-to-community/ &quot;Morehouse College graduate recognized by the White House for service to the community&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Favole, Jared (July 15, 2013). &quot;Obama, Bush Families Honor Volunteers&quot;.The Wall Street Journal. Retrieved 18 July 2013.&lt;/ref&gt;

نوموړی په ۲۰۱۷ ز کال کې د ''تور پوستو شرکت'' په ۱۰۰ مدرنه نارینه وو کې راغی او د تډ TED پروګرام له لارې د سکونت په برخه کې د متشبث په توګه معرفي شو. هغه د کار ګومارنې د یوې برخې په توګه د «څرنګه  بانکونه افریقايي ـ امریکايي ته ماتې ورکوي» یو مطلب ولیکه او هغه یې په تد کې خپور کړ. د دې سربېره، په ۲۰۱۸ ز کال کې دریوس کوارلس او د بریا کپیال شرکت یې Inc. په مجله کې له ۳۰ کلونو ښکته د ۳۰ بریالیو شرکتونو په نوملړ کې راغی.&lt;ref&gt;Townsend, Tyrus (July 26, 2017) [https://www.blackenterprise.com/millennial-derrius-quarles/ &quot;BE Modern Man: Meet 'Mr. Millennial' Derrius Quarles&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://blog.ted.com/meet-the-fall-2017-class-of-ted-residents/ &quot;Meet the Fall 2017 class of TED Residents&quot;]. TED Blog.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;TED Talk (Youtube) - Derrius Quarles. [https://www.youtube.com/watch?v=DsgxD7nn2Y8 &quot;How banks are failing African-Americans&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;TED Talk (TED.com) - Derrius Quarles. [https://www.ted.com/talks/derrius_quarles_how_banks_are_failing_african_americans &quot;How banks are failing African-Americans&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Henry, Zoë. [https://www.inc.com/zoe-henry/30-under-30-2018-breaux-capital.html &quot;This Startup Wants to Help Black Millennials Invest in Themselves, With a Unique Spin on Banking&quot;].&lt;/ref&gt;

دریوس له ۲۵ زیاتو ایالتونو کې وینا وکړه، په ګردي میز کې یې برخه واخیسته او د ورکشاپونو جوړول یې اسانه کړل. هغه څو هېوادونو ته سفرونه وکړل او د بېلابېلو موضوعاتو په اړه لکه: توکم او د تورپوستو فرهنګ، د کالج تمویل او لوړې زده کړې، د ځوانانو د رهبرۍ پراختیا، ټولنیز عدالت او سوداګریزه تقاطع، مالي ګټه او د ماشومانو له هوساینې د ملاتړ په اړه یې خبرې وکړې. نوموړي په ډېرو نړیوالو سازمانونو او جوړېدونکو ځایونو لکه: هاروارډ پوهنتون، ملګروملتونو او د امریکا مالي خدمتونو کالج کې ویناوې کړې دي. اسوشتید پریس، هاف پست، ټایم، بیت او نورو ورځپاڼو او خبري آژانسونو د دریوس نوښتي فعالیتونه او څېړنې خپرې کړې. &lt;ref&gt;The American College of Financial Services [https://www.globenewswire.com/news-release/2020/07/24/2067424/0/en/The-American-College-of-Financial-Services-Annual-National-Conference-of-African-American-Financial-Professionals-Goes-Virtual.html &quot;The American College of Financial Services Annual National Conference of African American Financial Professionals Goes Virtual&quot;]. Global Newswire.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Libby, Oliver. [https://nypost.com/2018/05/12/entrepreneurs-hoodie-clad-billionaires/ &quot;Too Many Aspiring Entrepreneurs Want to Be Hoodie-clad Billionaires&quot;]. ''New York Post''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thrival Festival. [https://thrivalfestival.com/2016/07/14/thrival-festival-2016-innovation/ &quot;Thrival Innovation 2016 – September 20-22&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Good Black News. [https://goodblacknews.org/2013/07/16/former-foster-child-and-morehouse-graduate-derrius-quarles-recognized-by-white-house-for-service-to-community/ &quot;Former Foster Child and Morehouse Graduate Derrius Quarles Recognized by White House for Service to Community&quot;].&lt;/ref&gt;

== میلیون ډالري عالم ==
وروسته له هغې چې کوارلس د میلینیوم ګېټس پروګرام د عالم په توګه معرفي شو او رقابتي پروګرام یې په ۲۰۰۹ ز کال کې د کنود عالي اکاډمۍ نه له فارغېدو مخکې دڅه باندې ۱.۱ میلیون ډالرو جایزې یې لګښت پوره کړ، نو میلیون ډالري عالم یې جوړ کړ. نوموړی د شیکاګو ورځپاڼې د روزنیز خبریال استیفن بانچیرو له خوا «میلیون ډالري عالم» ونومول شو. د کالج د لومړني نسل محصل په توګه، د مورهاوز کالج کې شامل شو او له هغه نه په بریالیتوب سره فارغ شو. دریوس په مورهاوز کې د شاملېدو پرمهال د ټولنپيژندنې او روغتیا په برخه کې موضوع ګانې مطالعه کړې او خپل تیزس/ مونوګراف یې د «د درزونو له لارې ماتې» تر عنوان لاندې ولیکه چې د امریکا متحده ایالاتو د ماشومانو د هوساینې سیستم او د بې سرپرستو تور پوستو پر وړاندې نا برابرۍ یې په کې وڅېړلې.  هغه او یو له بنسټ اېښودونکو راس اسان اولوګینګا په ټوله امریکا کې د میلیون ډالري عالم ډېری کلنۍ پانګې د معتبره او رقابتي کارګومارنې د ځینو سیالیو د ترسره کولو، د سوداګریزې روزنې (Education Business Plan) سیالۍ د طرحه کولو شمول د یل مدیریتي ښوونځي، د ټولنیز نوښت چلنج (Social Innovation Challenge) د تویس سمایلي او راتلونکې سیالۍ له لارې ترلاسه کړې چې د (Tap the Future ) د میلر لټ له خوا یې مالي ملاتړ وشو.  میلیون ډالري عالم پروګرام تراوسه توانېدلی چې د انلاین پروګرام له لارې د ۵،۵۰۰،۰۰۰ ډالرو ترلاسه کولو په برخه کې، د بورسیو او د منځنۍ دورې تحصیل د دوام لپاره مرسته وکړي چې په امریکا کې یې د ۵۵ زره لږ عوایدو لرونکو محصلینو اغېز کړی دی. &lt;ref&gt;[https://www.milliondollarscholar.com Million Dollar Scholar Website]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Banchero, Stephanie (October 4, 2009). [http://articles.chicagotribune.com/2009-10-04/news/0910030175_1_gates-millennium-scholarship-million-dollar-horatio-alger/2 &quot;Former foster child in Chicago now a million dollar scholar&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909221920/http://articles.chicagotribune.com/2009-10-04/news/0910030175_1_gates-millennium-scholarship-million-dollar-horatio-alger/2 |date=2018-09-09 }}. ''Chicago Tribune''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Quarles, Derrius (May 1, 2012). [https://www.academia.edu/44275323/Falling_Through_the_Cracks_A_Synopsis_of_the_United_States_Child_Welfare_System_and_the_Contemporary_Inequities_that_Exist_Within_Foster_Care &quot;Falling Through the Cracks: A Synopsis of the United States' Child Welfare System and the Contemporary Inequities that Exist Within Foster Care&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209201513/https://www.academia.edu/44275323/Falling_Through_the_Cracks_A_Synopsis_of_the_United_States_Child_Welfare_System_and_the_Contemporary_Inequities_that_Exist_Within_Foster_Care |date=2021-12-09 }}. Morehouse College.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/a-culture-of-innovative-i_b_5087430|title=A Culture of Innovative Ideas: My Conversation with the Winners of the $75,000 Social Innovation Challenge|first1=Tavis|last1=Smiley|first2=ContributorPBS talk show|last2=host|first3=PRI radio|last3=host|first4=NYT bestselling|last4=author|date=April 3, 2014|website=HuffPost}}&lt;/ref&gt;

== بریاکس کپیټال ==
دریوس تور پوستو ته د مالي خدمتونو او ټکنالوژۍ په برخه کې د بریا کس کپیټال شرکت له بنسټ اېښودونکو او اجرايي مدیرانو نه دی. دغه شرکت «د مالي صحت زمینه برابروي، چې غړي یې کولای شي خپلې پانګې په کې زېرمه کړي، په ډله ییزه توګه په کې پانګونه وکړي او د همتا مالي شرکت له لارې خپله مالي پوهه زیاته کړي»، د بریا کس کپیتال شرکت د مالي روغتیا په برخه کې، ۷۰ سلنه تورپوستو ( تورپوستو سره پيلېږي) سره مرسته کوي چې تور پوستي د هغه سافټ ویر له لارې چې د بسپنې فعالیت، د همتا او فرهنګ راټولول په اتومات ثبت کړي، دغه شرکت ته راپور ورکوي چې په ښه وضعیت کې نه دي. د بریاکس کپیټال شرکت د هغو څېړنو له مخې جوړ شوی چې د پنسیلوانیا پوهنتون روزنیز ښوونځي کې د کارګومارنې په برخه کې د تحصیل په ترڅ کې جوړ شوی دی. &lt;ref&gt;Malone, Hasani (December 14, 2017). [https://atlantablackstar.com/2017/12/14/morehouse-grads-create-financial-service-start-black-millennial-men-mind/ &quot;Morehouse Grads Create Financial Service Start-Up with Black Millennial Men in Mind&quot;].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bates, Erica (September 18, 2018). [https://theqgentleman.com/2018/09/breaux-capital-financial-wellness/ &quot;BREAUX Capital Is Leading Black Men To Financial Wellness&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423033314/https://theqgentleman.com/2018/09/breaux-capital-financial-wellness/ |date=2019-04-23 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kurshan, Barbara (January 21, 2016). [https://www.forbes.com/sites/barbarakurshan/2016/01/21/degree-programs-for-emerging-entrepreneurs-in-the-education-innovation-ecosystem/#7cca9c323290 &quot;Degree Programs for Emerging Entrepreneurs in the Education Innovation Ecosystem&quot;]. ''[[Forbes]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Penn Center For Innovation. https://www.pci.upenn.edu/icorps-cohort/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513223536/https://pci.upenn.edu/icorps-cohort/ |date=2021-05-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.inc.com/profile/breaux-capital &quot;Inc. Company Profile: BREAUX Capital&quot;]. ''[[Inc. (magazine)|Inc.]]'' April, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bates, Ericka (September 13, 2018). [https://web.archive.org/web/20190423033314/https://theqgentleman.com/2018/09/breaux-capital-financial-wellness/ &quot;BREAUX Capital is Leading Black Men to Financial Wellness&quot;].  ''Quintessential Gentlemen''. Archived from [https://theqgentleman.com/2018/09/breaux-capital-financial-wellness/ the original] on April 23, 2019.&lt;/ref&gt;

د بریاکس کپیټال شرکت د ۲۰۱۶ ز کال په مې میاشت کې، د علومو د ملي بنسټ د ای- کورپس پروګرام له لارې یوه مرسته ترلاسه کړه څو د بازار مطالعه تر سره او د زریزې تور پوستو (Black Millennials) د نسل مالي بشپړې روغتیا په اړه یې معلومات او هغه عوامل چې د تورپوستو په مالي وړتیاوو اغېز کوي، راټول کړل. د ۲۰۱۸ ز کال په اپریل میاشت کې د Inc. مجلې دریوس او د بریاکس کپیتال شرکت یوه بنسټ اېښودونکي راس اسان، له ۳۰ کلنۍ ښکته د ۳۰ کارګومارونکو په نوملړکې راغی او د زریزه تورپوستو نارینه نسل د ښکېل کولو سوداګریز نوښتي موډل یې د اوږد مهاله پانګې د زېرمه کولو د بسپنې لپاره خپور کړ. 

== د تشبث نور فعالیتونه ==
د دې سربېره دریوس د میلیون ډالري عالم او د بریاکس کپیټال یو له اصلي بنسټګرو دی. په تشبثي فعالیتونو کې د DQ and Partners شرکت د بنسټګر په توګه کار کول دي چې د بازار موندنې یوه ډیجیټلي اداره ده چې له رنګه نوښتونو سره، هغه شرکتونه چې په لومړني پړاو کې دي ( لږ عواید لري) همکاري لري او له غیرانتفاعي موسساتو سره د ویبپاڼې جوړولو او برانډ پراختیا کې د سوداګرۍ او ډیجیټلي بازارموندندې د تبلیغاتي ستراتیژۍ سره ګډ کار کوي. &lt;ref&gt;[https://www.dqandpartners.com DQ and Partners Website]&lt;/ref&gt;

دریوس دغه راز، د تک ګروف (TechGroove) محصلینو ته د فرهنګي او ټکنالوژۍ فیستیوال له یوه جوړونکو نه دی. د تک ګروف کلنی فیستیوال  د ۲۰۱۷ ز کال د اپرېل په میاشت کې د اتلانتا په مرکز کې جوړ شو چې د اتلانتا له ټولو بنسټونو له ۱۰۰ زیاتو محصلینو په کې د تیندر، لینکدین او موزیلا له لارې چې د دغه پروګرام له اصلي تمویلوونکو وو، ګډون کړی وو. &lt;ref&gt;[http://artsculture.blog.ajc.com/2017/04/19/heres-how-auc-students-and-alumni-are-hoping-to-improve-diversity-in-tech/ &quot;Black Atlanta students trying to improve diversity problem in tech, here's how&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209203959/http://artsculture.blog.ajc.com/2017/04/19/heres-how-auc-students-and-alumni-are-hoping-to-improve-diversity-in-tech/ |date=2017-12-09 }}. AJC Arts and Culture Blog.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perez, Miranda (March 22, 2019). [https://www.hercampus.com/school/cau/tech-meets-turn-creatives-and-techies-hbcu-introducing-techgroove-fest &quot;Tech Meets Turn Up For Creatives And Techies At HBCU: Introducing TechGroove Fest&quot;]. ''[[Her Campus]]''.&lt;/ref&gt; 

== سرچينې ==</text>
      <sha1>ph5bnp5v5tzegilg6x1iu62isj5sv9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د افعانستان – ایران اړیکې</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58907</id>
    <revision>
      <id>363904</id>
      <parentid>359537</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T04:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38557" sha1="bxqvc11s4xol8q03gxcyd8bluffc04h" xml:space="preserve">د افغانستان او ایران تر منځ اړیکې د ظاهر شاه د پاچهۍ او د ایران د پاچا رضا شاه پهلوي د واکمنۍ پر مهال په ۱۹۳۵ز کال کې را منځ ته شوې، که څه هم له زریزو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکو شتون درلود. په پایله کې، ګڼ شمېر افغانان فارسي د دري په بڼه (د فارسي ختیځه لهجه)  خبرې کوي، لکه څرنګه چې د افغانستان له رسمي ژبو نه هم ګڼل کېږي، او په افغانستان کې ډېری وګړي نوروز، چې د فارسي نوی کال ګڼل کېږي، لمانځي. 

دا اړیکې د ایران د ۱۹۷۹ ز کال د انقلاب او د افغانستان د ۱۹۷۸ز کال نه تر اوسه پورې د روانو شخړو (لکه: د مجاهدینو، افغان کډوالو او طالبانو) له امله او د ایران د اوبو د لانجې او په نظام کې د متحده ایالاتو د پراخېدونکي نفوذ له امله تر منفي اغېر لاندې راغلې دي. د ایران حکومت د ۲۰۱۹ ز کال د جولای په میاشت کې یو قانون تصویب کړ چې پر بنسټ یې په ایران کې افغانانو ته د اوسېدو نوې موکه چمتو کېږي. له دې قانون نه هغه افغانان ګټه اخیستی شي، چې ځانګړې علمي او مسلکي لاسته راوړنې ولري او یا هم هغه کسان چې ایرانۍ مېرمنې او ماشومان ولري. &lt;ref&gt;Mujib Mashal  [http://world.time.com/2012/12/02/what-iran-and-pakistan-want-from-the-afghans-water/?xid=rss-topstories What Iran and Pakistan Want from the Afghans: Water] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918044303/http://world.time.com/2012/12/02/what-iran-and-pakistan-want-from-the-afghans-water/?xid=rss-topstories |date=2018-09-18 }} ''Time'' (Kabul) 2 December 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ifpnews.com/exclusive/why-and-how-to-get-irans-residency Why and How to Get Iran's Residency]''IFP News'' 4 July 2019&lt;/ref&gt;

== تاریخي مخینه ==
افغانستان له ایران سره (چې په لویدیځ کې د ۱۹۵۳ ز کال نه وړاندې د فارس په نوم یادېده) یو څه اوږد تاریخ لري او د ډېری پارس سترواکیو، لکه: هخامنشیانو او ساسانیانو د واک برخه وه. په حقیقت کې دا سیمې چې د افغانستان اوسنۍ خاوره جوړوي، د فارس یوه برخه وه او د یوولسمې پیړۍ شاعر فردوسي په خپله شاهنامه کې زابلستان د اتل رستم وطن یاد کړی دی. کله چې په فارس کې د صفوي سلطنت بنسټ کېښودل شو، د اوسني افغانستان یوه برخه د بخارا د خان مېشته حاکمانو او د کابل د بابر له خوا اداره کېده. لومړی ایرانی صفوی شاه اول اسماعیل په چټکۍ سره خپله سترواکي ټولو لورو ته پراخه کړه او د اوسني افغانستان لویه برخه یې هم فتحه کړه. دوی د څو پېړیو لپاره په سیمه کې واکمني وکړه او صفویانو په لومړي سر کې د خپلې سترواکۍ په ختیځو سیمو کې کومه ستونزه نه درلوده، خو د وخت په تېرېدو سره د غیر شیعه وګړو په  وړاندې د دوی پالیسي د خربېدو لور ته روانه شوه. د شیعه صفویانو او اکثریت سونیانو ترمنځ جګړې په ځانګړې توګه د زاړه کندهار په سیمه کې پیل شوې. د ۱۷مې پېړۍ په وروستیو کې، د صفویانو واکمني د نزول لور ته روانه شوه. دوی خپل جورجیایی تابع ګرګین خان د کندهار د والي په توګه وټاکه، ترڅو افغانان په زوره له سني اسلام نه شیعه اسلام ته واړوي، چې په پایله کې یې پراخ ظلمونه او تاوتریخوالی رامنځ ته شو. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/arts/2011/05/110516_l23_persian_lan_gel_shahnameh_city_rm|title=شهرهای شاهنامه در نقشه امروز جهان|date=16 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rostam und Sohrab: Eine Heldengeschichte in zwölf Büchern - Neuausgabe, by Friedrich Rückert&lt;/ref&gt;

دا حالت تر هغه وخته روان و چې د ميرويس خان هوتک په نامه یو شخص د سني غلجیو پښتنو د يوه مشهور قومي مشر په توګه را پاڅېد. په پرله پسې جګړو کې میرویس خان د صفویانو په ماتولو بریالی شو او جنوبي افغانستان یې یو بشپړ خپلواک هېواد اعلان کړ. په داسې حال کې چې د صفویانو حاکمیت، د کورنیو ستونزو او د صفویانو د اصلي سیالانو ،لکه: عثمانیانو او روسانو د بهرنیو ګټو سره مخامخ و، په ۱۷۲۲ ز کال کې د میرویس خان زوی محمود د لنډ وخت لپاره فارس فتح کړ، او له هغه وروسته ډېر ژر د صفویانو کورنۍ واکمني پای ته ورسېده.&lt;ref name=&quot;Romano&quot;&gt;{{Cite book|title=A Historical Atlas of Afghanistan|last1=Romano|first1=Amy|year=2003|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3863-6|page=[https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma/page/28 28]|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma|url-access=registration|access-date=17 October 2010}}&lt;/ref&gt;

له دې پېښو سره، د دواړو هېوادونو ترمنځ د زرګونو کلونو په اوږدو کې دودیزې اړیکې شتون لري چې په پایله کې د فارسي ژبې ختیځه لهجه، دري د افغانستان له رسمي ژبو نه ګڼل کېږي. په افغانستان کې ګڼ شمېر خلک نوروز لمانځي، چې له اسلام نه مخکې پسرلنی جشن دی او د نړۍ په ډېرو هېوادونو او سیمو کې لمانځل کېږي او په افغانستان کې یې اصلي ځای په شمال کې بلخ ولایت دی.  

== دیپلوماتیکې اړیکې ==
په ۱۹۲۱ ز کال کې افغانستان له ایران سره د دوستۍ تړون لاسلیک کړ، چې په دې وخت کې دا هېواد د شاه امان الله خان تر واک لاندې و او په ایران کې لا هم د قاجار د کورنۍ واکمنه وه. د دواړو هېوادونو اړیکې، د ۱۹۶۱ ز کال په سپتمبر کې پرې شوې او د ۱۹۶۳ ز کال په مې میاشت کې له سره پیل شوې. تر ۱۹۷۹ ز کال وړاندې، چې په ایران کې د ایران انقلاب او پرافغانستان د [[شوروي اتحاد]] یرغل وشو، د دواړو هېوادونو تر منځ د هلمند د سیند د اوبو د حقونو مسئله ډېره مهمه موضوع وه. د هلمند د اوبو پر سر شخړه، په ۱۸۷۰ ز لسیزه کې رامنځ ته شوه، چې په ۱۸۹۶ ز کال کې د سیند د مسیر له بدلون وروسته بیا را برسېره شوه. د دواړو هېوادونو پاچایانو په ۱۹۳۹ ز کال کې د اوبو د حقونو د شریکولو یو تړون لاسلیک کړ، خو هېڅکله عملي نه شو. دا تړون په ۱۹۷۳ ز کې د دواړو هېوادونو د لومړیو وزیرانو تر منځ بیا تکرار شو، خو بیا یې هم عملي بڼه و نه موندله. د رویټرز خبري بنسټ د راپور له مخې: افغان ځواکونو په ۲۰۱۸ ز کال کې پر ایران تور ولګاوه چې ،طالبانو ته وسلې او پیسې ورکوي، خو ایران دا تور رد کړ. &lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;{{cite book|title=Conflict in Afghanistan: A historical encyclopedia|last1=Clements|first1=Frank|year=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-85109-402-4|page=8|url=https://books.google.com/books?id=bv4hzxpo424C&amp;pg=PA8|access-date=22 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ties with Kabul resumed. 50 Years ago Today|url=http://dawn.com/news/1027621/ties-with-kabul-resumed|access-date=29 November 2013|newspaper=The Dawn|date=29 May 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rferl.org/content/article/1061209.html|title=Iran/Afghanistan: Still No Resolution For Century-Old Water Dispute|first=Bill|last=Samii|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (RFE/RL)|access-date=12 January 2012|date=7 September 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2013/0730/Why-a-dam-in-Afghanistan-might-set-back-peace|title=Why a dam in Afghanistan might set back peace|journal=Christian Science Monitor|date=30 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/not_in_website/syndication/monitoring/media_reports/2054654.stm|title=Iran speaks up for water rights|date=2002-06-19|access-date=2019-10-07|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-afghanistan-taliban/iran-in-talks-with-afghan-taliban-iranian-state-media-report-idUSKCN1OP0O6|title=Iran in talks with Afghan Taliban: Iranian state media report.|newspaper=Reuters|date=26 December 2018}}&lt;/ref&gt;

د ډیلي پاینیر راپور پر بنسټ: د ایران او افغانستان تر منځ د روانې هوکړې له امله، د دې هېوادونو اړیکې باید د یوه درېیم اړخ له خوا تنظیم شي او په راتلونکي کې به هم په دې ډول دوام وکړي. په ۲۰۱۸ز کال کې د دویچه ویله له قوله: د ایران او افغانستان ترمنځ په پوله کې د طالبانو د کړنو زیاتوالی، د ایراني ځواکونو او طالبانو ترمنځ احتمالي همکاري په ګوته کوي. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/columnists/afghanistan-iran-relations.html|title=Afghanistan-Iran relations.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/iranian-support-of-afghan-taliban-targeted-by-new-us-sanctions/a-46045198|title=Iranian support of Afghan Taliban targeted by new US sanctions.|website=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;

=== د ۱۹۷۹ ز کال نه وروسته ===
شوروي اتحاد د ۱۹۷۹ ز کال په دسمبر کې د افغانستان دیموکراتیک جمهوریت ته شاوخوا سل زره سرتېري واستول، ترڅو د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند سره د مجاهدینو د بغاوت په وړاندې په ټول هېواد کې مرسته وکړي. مجاهدین له بېلابېلو ډلو نه جوړ شوي وو چې د پاکستان، [[سعودي عربستان]] او متحده ایالاتو له خوا تر روزنې لاندې نیول کېدل. په ۱۹۷۹ ز کال کې یو شمېر انقلابي شیعه ډلو د هزاره جاتو ځینې سیمې د مجاهدینو سره په مخالفت کې ونیولې او د ایران له حکومت سره یې اړیکې ټینګې کړې. په ۱۹۸۹ز کال کې د خمیني له مړینې وروسته، د ایران حکومت ډېری شیعه ډلې دې ته وهڅولې چې وحدت ګوند را منځ ته کړي او په دې هیله یو ځای شي، چې په نړیوالو خبرو اترو کې د ګډون چانس ترلاسه کړي. د ۱۹۸۹ ز کال د فبروري په میاشت کې د شوروي اتحاد له وتلو نه د ۱۹۹۲ ز کال د اپریل په میاشت کې د ولسمشر نجیب الله د واک تر راپرځېدو پورې، ایران د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند نه خپل ملاتړ وکړ. تاریخ لیکونکي بارنیت روبین وایي: &quot;ایران د شوروي په ملاتړ د کابل حکومت ته د اصلي ځواک په سترګه کتل چې د سني وهابي ډلو چې د درېو هېوادونو [پاکستان، سعودي عربستان او متحده ایالاتو] له خوا یې ملاتړ کېده، په افغانستان باندې د هغوی د واک مخه و نیسي. په داسې حال کې چې ایران له سیاسي پلوه د شیعه ګوندونو ملاتړ کاوه، د نجیب الله د حکومت پر وړاندې یې د جکړې ملاتړ ونه کړ. په ورته وخت کې، له یو میلیون نه ډېرو افغان کډوالو ته یې اجازه ورکړه، چې د ایران خاورې ته کډه شي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rubin|first=Barnett R.|title=Afghanistan from the Cold War through the War on Terror|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=9780199791125|location=New York, NY|pages=34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/page?page=49e486f96&amp;submit=GO|title=UNHCR country operations profile - Islamic Republic of Iran|publisher=[[United Nations High Commissioner for Refugees]] (UNHCR)|year=2012|access-date=15 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rawa.org/temp/runews/2012/02/27/afghanistan-iran-mehdi-my-hands-were-hurting-because-the-handcuffs-were-too-tight.html|title=AFGHANISTAN-IRAN: Mehdi|publisher=[[Revolutionary Association of the Women of Afghanistan]]|date=12 February 2012|access-date=4 March 2012}}&lt;/ref&gt;

د طالبانو د حکومت له تاسیس او د افغانستان له لږه کیو سره د هغوی له سخت چلند وروسته، ایران له شمالي ټلوالې سره مرستې زیاتې کړې. په ۱۹۹۸ ز کال کې له طالبانو سره اړیکې وروسته له هغې نورې هم خرابې شوې، چې طالبانو د افغانستان په شمالي ښار مزارشریف کې د ایران قنسلګري ونیوله او ایراني ډیپلوماتان یې ووژل.  

د ۲۰۰۱ ز کال له وروستیو را په دې خوا د حامد کرزي تر واک لاندې نوی افغان حکومت له دواړو ایران او امریکا سره ښې اړیکې ساتلې دي، که څه هم د ایران حکومت د اټومي پروګرام له امله د امریکا تر نیوکو لاندې دی، چې د امریکا او ایران اړیکې یې ترینګلې کړې دي. ایران د طالبانو په نسکورولو کې رغنده ونډه درلوده او له هغه وخت نه را په دې خوا یې د افغانستان د اقتصاد او زیربنا په بیا رغولو کې مرسته کړې ده او په کابل کې یې خپل سفارت او د افغانستان په نورو ښارونو کې یې قونسلګرۍ بېرته پرانیستې او هم یې د افغانستان په بیارغونه کې برخه واخیسته. د دې هېواد د ډېرو مرستو موخه د افغان شیعه ټولنو په ځانګړې توګه د هزاره ګانو او قزلباش قومونو پراختیا ګڼل کېږي. ایران په هغو سیاسي ګوندونو باندې نفوذ لري، چې د تاجک قوم نه استازیتوب کوي، چې په کې د عبدالله عبدالله تر مشرې لاندې د بدلون او همپالنې ټیم او نور ګډون لري، خو یوشمېر افغان سیاستوال او کارپوهان بیا ادعا کوي چې، ایران او پاکستان دواړه د افغانستان د کمزورتیا لپاره هڅه کوي. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090315023457/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/KC13Ak03.html Iran 'ready' to aid Afghanistan'] Kaveh L Afrasiabi. 13 March 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.parstimes.com/news/archive/2005/rfe/afghanistan_iran_relations.html|title=Afghanistan/Iran: Relations Between Tehran, Kabul Growing Stronger|author=Golnaz Esfandiari|work=Pars Times|date=26 January 2005|access-date=11 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pajhwok.com/en/2012/05/20/iran-pakistan-out-weaken-afghanistan-mps-told|title=Iran, Pakistan out to weaken Afghanistan, MPs told|date=20 May 2012|access-date=15 December 2012|quote=Pakistani and Iranian spies have joined hands to weaken the Karzai government by killing Afghan elders and trying to disrupt the current system, senior security officials told parliamentarians on Sunday.}}&lt;/ref&gt;

د افغانستان په قانون جوړوونکو سربېره، امریکايې مشران او د ناټو ډېر چارواکي هم په دې باور دي چې، ایران په دوه مخې لوبې سره په افغانستان کې لاسوهنه کوي، خو ایران معمولاً دغه تورونه ردوي.له څو کلونو راهیسې د ایساف ډېری لوړ پوړو چارواکو او نور و، په ایران باندې تور لګولی چې، طالب جنګیالیو ته اکمالات او روزنه ورکوي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2007/0808/p06s01-wosc.htm|title=Is Iran meddling in Afghanistan?|work=[[The Christian Science Monitor]]|date=8 August 2007|author=Mark Sappenfield}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12555916|title=Afghan President Karzai Declares Iran a Helper|date=7 August 2007|publisher=NPR|access-date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.military.com/NewsContent/0,13319,138034,00.html|title=Iranian Weapons Found in Afghanistan|publisher=Military|date=5 June 2007|access-date=12 January 2012|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193135/http://www.military.com/NewsContent/0,13319,138034,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rferl.org/content/article/1075937.html|title=Afghanistan: U.S. Says Iranian-Made Weapons Found|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (RFE/RL)|author=Breffni O'Rourke|date=18 April 2007|access-date=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ctvnews.ca/iranian-weapons-found-in-afghanistan-1.243723|archive-url=https://archive.today/20130115133022/http://www.ctv.ca/CTVNews/TopStories/20070604/iran_weapons_070604/|url-status=live|archive-date=15 January 2013|title=Iranian weapons found in Afghanistan|publisher=CTV|agency=Associated Press|date=4 June 2007|access-date=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jXTtfgEIe3dkjnjYxyufiE-bzZCw Iranian weapons cache found in Afghanistan: US]. 10 September 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-10-06/world/afghanistan.iran.weapons_1_iranian-weapons-afghanistan-sunni-taliban?_s=PM:WORLD|title=Afghans find tons of explosive devices transferred from Iran|work=CNN|date=6 October 2010|access-date=12 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305015156/http://articles.cnn.com/2010-10-06/world/afghanistan.iran.weapons_1_iranian-weapons-afghanistan-sunni-taliban?_s=PM%3AWORLD|archive-date=5 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|title=Isaf Seizes Iranian Weapons in Nimroz|access-date=20 April 2016|تاريخ الأرشيف=17 August 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210817192226/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=17 August 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190327090400/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210817192226/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817192226/http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=35708|title=Is Iran Supporting the Insurgency in Afghanistan?|work=The Jamestown Foundation|access-date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/usa-afghanistan-region-idUSWALNME6T120101123 Iran still supporting Afghan insurgency-U.S.] ''Reuters'' 23 November 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran accused of supporting Afghan insurgents |url=http://www.centralasiaonline.com/en_GB/articles/caii/features/main/2010/06/07/feature-03 |access-date=2022-01-01 |archive-date=2014-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007194040/http://centralasiaonline.com/en_GB/articles/caii/features/main/2010/06/07/feature-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;موږ د یوه منځکړي له لارې طالبانو ته د وسلو د لېږد د یو بار مخه و نیوله، چې بې له شکه د ایران د سپاه پاسداران د قدس په ځواک پورې یې تړاو درلود. دری کسان ووژل شول ... ایرانیان په دې اند دي چې، که چېرې افغانستان بی ثباته وي، نو زموږ لپاره به ژوند ستونزمن شي. موږ له افغانانو سره دا ډول اړیکي نه لرو. له همدې امله زه په ځانګړې توګه له ایران نه د وسلو د راتګ له امله سخت اندېښمن یم، خو موږ پوهیږو چې یو څه تر وسلو ډېر د غور وړ دي، چې هغه پیسې دي، د ځینو راپورونو له مخې د ایران په کمپونو کې روزنه د بحث وړ ده. &quot; 

- جنرال ډېوېد پیترایوس&lt;/blockquote&gt;د ایران حکومت په افغانستان کې د امریکا له پوځي شتون سره سخت مخالف و. ډېری ایراني چارواکو په ځانګړي ډول په افغانستان کې د امریکايي پوځیانو پر شتون نیوکې کولې:&lt;blockquote&gt;&quot;امریکایان به په افغانستان کې د ویتنام په شان بریا ولري. شوروي اتحاد کلونه وړاندې همدا ډول تېروتنه ترسره کړه. ډېرو خلکو خپل ژوند له لاسه ورکړ او په پای کې دوی دا هېواد پرېښود. تاریخ بیا تکرارېږي. موږ افغانستان پېژنو. موږ پوهېږو چې افغانستان به هېڅکله بهرنیو ځواکونو ته تسلیم نه شي.

- علي لاریجاني، د ۲۰۱۰ز کال د جولای میاشت &lt;/blockquote&gt;په وروستیو کلونو کې د ایران د کډوالۍ د سختې پالیسۍ له امله د افغانستان او ایران اړیکې نورې هم ترینګلې شوې چې د ګڼو افغان پناه غوښتونکو د راستنیدو بهیر یې ګړندی کړی دی. یو شمېر افغانان چې په ایران کې د ځینو جرمونو، (لکه: قتل، جنسي تېری، د نشه یي توکو قاچاق او وسله والې غلا) له امله د مرګ په سزا محکوم شوي دي، په عام محضر کې په دار خېژول شوي دي چې په افغانستان کې د قهرېدلو لاریونو لامل شوي دي. د ۲۰۱۰ ز او ۲۰۱۱ ز کلونو ترمنځ، افغان او ایراني امنیتي ځواکونه، د افغانستان په نیمروز ولایت کې د پولې په اوږدو کې له یو بل سره نښتي دي. ایران د ۲۰۱۱ز کال د جولای په میاشت کې نمیروز ولایت ته د برېښنا د صادرلو د بندلو پریکړه وکړه. د افغانستان د ملي مشارکت جبهې مشر نجیب الله کابلي، د ۲۰۱۲ ز کال په مارچ میاشت کې د ایران د سپاه پاسداران دری جګپوړي مشران، د هغه د وژلو په دسیسه کې تورن کړل. د افغانستان د پارلمان ځینې غړي ایران تورنوي چې، طالبانو ته یې په څو ښارونو کې اډې جوړې کړې او &quot;په مستقیم ډول په افغانستان کې د قومي، ژبني او فرقه یي تاوتریخوالو په لمن وهلو کې لاس لري. &quot; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/2016/12/08/Afghan-Senate-Iran-and-Russia-are-supporting-Taliban.html|title=Afghan Senate: Iran and Russia are supporting Taliban|agency=Al Arabiya|date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;انقلابي ګارد اوس مهال په افغانستان کې د ترهګریزو کړنو لپاره ځوانان ګوماري او هڅه کوي چې د ګلبدین حکمتیار په مشرۍ د افغانستان حزب اسلامي او د طالبانو ډلې بیرته په پښو ودروي.&quot;&lt;/blockquote&gt;د سعودي عربستان د چارواکو په وینا: د افغانستان د مشرانو جرګې غړو د داسې اسنادو شتون تایید کړی  دی چې، طالبانو له ایران او روسیې نه ملاتړ ترلاسه کړی چې پر بنسټ یې د طالبانو غړي د ایران په مشهد، یزد او کرمان ښارونو کې مېشت دي. له بلې خوا د افغانستان د فراه ولایت والي آصف ننګ هم دا خبره له آزادۍ رادیو سره په مرکه کې تایید کړه او ویې ویل: دوی په یزد، کرمان او مشهد ښارونو کې اوسېږي او افغانستان ته د ویرانیو لپاره راستنېږي. د طالبانو د مشرانو یو شمېر لوړ پوړي غړي اوس مهال په ایران کې ژوند کوي&quot; او زیاته یې کړه چې: &quot; په وروستیو جګړو کې د وژل شوو طالب جنګیالیو جسدونه، په ایران کې د هغوی کورنیو ته سپارل شوي دي&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/News/2016/12/08/Afghan-Senate-Iran-and-Russia-are-supporting-Taliban.html|title=Afghan Senate: Iran and Russia are supporting Taliban|agency=Al Arabiya|date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;

افغانستان په تهران ښار کې سفارت او په مشهد ښار کې قنسلګري لري. له دې امله چي افغانان د افغانستان د کورنۍ جګړې اړوند ستونزې له ځانه سره راوړي، دې هېواد ته د افغانانو د راتګ د منع کولو لپاره له ۲۰۰۷ ز کال راهیسې، ایران د یوې میاشتې منظمې ویزې په بدل کې له افغانانو نه له ۱۰۰ امریکايي ډالرو زیات فیس اخلي او د سوداګریزې ویزې لګښت، له ۳۰۰۰ ډالرو نه لوړ دی. له ۲۰۰۷ ز کال نه وړاندې د ویزې د صدور فیس یوازې ۳۵ ډالره و. 

د فارس خبري بنسټ له قوله: د ایران د ملي امنیت د عالي شورا غړي علي شمخاني کابل ته د سفر په ترڅ کې، چې د ۲۰۱۸ ز کال د دسمبر په ۲۶ ترسره شو، له افغان طالبانو سره خبرې کړې دي.&lt;ref&gt;[https://en.radiofarda.com/a/iran-held-talks-with-taliban-informing-afghan-officials/29677438.html Iranian Media: Tehran Held Talks With Afghan Taliban]&lt;/ref&gt;

د واشنګټن پوسټ له قوله: په ۲۰۱۸ ز کال کې د ایران پوځ د امریکا د وتلو په اټکل، په پوله کې ځینې امنیتي عملیات ترسره کړي دي. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/08/09/irans-cooperation-with-taliban-could-affect-talks-us-withdrawal-afghanistan/|title=Iran's cooperation with the Taliban could affect talks on U.S. withdrawal from Afghanistan.|newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;

طالبانو په ۲۰۲۰ ز کال کې د متحده ایالاتو له خوا د ایران د قدس ځواک د قوماندان قاسم سلیماني وژنه، په عمومي ډول وغندله او &quot;د هغه په ​​شهادت یې ژوره خواشیني څرګنده کړه&quot; او سلیماني یې د یو &quot;ستر جنګیالي&quot; په توګه و باله، خو وروسته له هغه چې د ۲۰۲۱ ز کال په اګست میاشت کې طالبانو کابل ونیو، ایران په پنجشیر باندې د طالبانو عملیات په کلکو ټکو وغندل او د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند سعید خطیب زاده وویل چې: &quot;دا د نړیوال قانون او بشردوستانه قوانینو پر بنسټ په هېڅ ډول د منلو وړ نه دي.&quot; او د نیوکې په توګه یی په تهران کې په رسمي ډول یوې کوڅې ته &quot;د پنجشیر دره&quot; نوم ورکړ. د ایران یوه نفوذ لرونکي پخوانی ولسمشر محمود احمدي نژاد، ان متحده ایالات په دې تورن کړل چې د &quot;شیطاني او انساني ضد دسیسې&quot; مشري کوي، ترڅو [[طالبان]] بېرته واک ته ورسوي او &quot;ټول سیمه ییز هېوادونه&quot; لکه ایران تر اغېز لاندې راولي. نوموړي همدارنګه د افغانستان ګاونډی هېوادونه: لکه: پاکستان، روسیه او چین هم تورن کړل چې د خپلو ګټو د خوندي کولو لپاره د افغانانو ژوند، اساسي حقونه او د هغوی د آزادې پریکړې حق تر پښو لاندې کوي. د ایران د ملي امنیت د عالي شورا منشي علي شمخاني، په عمومي ډول د طالبانو په یو &quot;ټول شموله&quot; حکومت ټینګار وکړ چې: &quot;د پوځي لارو له کارولو&quot; نه مخنیوی وکړي او د افغانستان د خلکو تر منځ &quot;د قومونو او ټولنیزو ډلو د غوښتنو د پوره کولو لپاره د خبرو مکلفیتونه پوره کړي.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/01/05/Taliban-condemn-killing-of-Iran-s-Qassem-Soleimani-.html|title=Taliban condemn killing of Iran's Qassem Soleimani|publisher=Al Arabiya|date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tehrantimes.com/news/464758/Iran-says-siege-of-Panjshir-Valley-contravenes-international|title=Iran says siege of Panjshir Valley contravenes international law|publisher=Tehran Times|date=10 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912180030/https://www.tehrantimes.com/news/464758/Iran-says-siege-of-Panjshir-Valley-contravenes-international|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tehrantimes.com/news/464887/Tehran-s-alley-named-after-Afghanistan-s-Panjshir|title=Tehran's alley named after Afghanistan's Panjshir|publisher=Tehran Times|date=10 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912180029/https://www.tehrantimes.com/news/464887/Tehran-s-alley-named-after-Afghanistan-s-Panjshir|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://iranintl.com/en/world/ahmadinejad-says-taliban-took-afghanistan-us-led-satanic-plot|title=Ahmadinejad Says Taliban Took Afghanistan In US-Led Satanic Plot|publisher=Iran International|date=8 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912180150/https://iranintl.com/en/world/ahmadinejad-says-taliban-took-afghanistan-us-led-satanic-plot|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tehrantimes.com/news/464844/Iran-insists-on-inclusive-government-in-Afghanistan|title=Iran insists on 'inclusive' government in Afghanistan|publisher=Tehran Times|date=8 September 2021|accessdate=12 September 2021|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911170111/https://www.tehrantimes.com/news/464844/Iran-insists-on-inclusive-government-in-Afghanistan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ایران د ۲۰۲۱ کال په اکتوبر میاشت کې، په افغانستان کې د یوه &quot;ټول شموله&quot; حکومت په غوښتنه له سره ټینګار وکړ، ځکه چې د راپورونو پر بنسټ: شیعه او توکمیز لږه کي د طالبانو د ځواکونو له خوا له تبعیض سره مخامخ شوي او یا هم وژل شوي دي. د ۲۰۲۱ ز کال د اکتوبر په ۱۱ مه نېټه، د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند سعید خطیب زاده وویل چې: ایران د افغانستان له ټولو خواوو سره په اړیکه کې دی، خو د افغان حکومت د په رسمیت پېژندلو په اړه خبرې وخت ته اړتیا لري. &lt;ref&gt;[https://dearborn.org/549402/the-iranian-foreign-ministry-comments-on-the-latest-developments-in-relations-with-iraq-saudi-arabia-and-afghanistan/ &quot;The Iranian Foreign Ministry comments on the latest developments in relations with Iraq, Saudi Arabia and Afghanistan&quot;]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} dearborn.org. Retrieved 11 October 2021.&lt;/ref&gt;

د افغانستان او ایران تر منځ د ۲۰۲۱ زکال د دسمبر په لومړۍ نېټه نښته رامنځته شوه، چې دواړو خواوو ته یې مرګ ژوبله واړوله.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Clashes over Iran-Afghanistan's 'border misunderstanding' ended|url=https://www.reuters.com/world/clashes-over-iran-afghanistans-border-misunderstanding-ended-2021-12-01/|access-date=1 December 2021|publisher=Reuters|date=1 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=طالبان تسيطر على مواقع ونقاط حراسة ايرانية على الحدود المشتركة|url=https://www.albawaba.com/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%83-%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A-1457282|access-date=1 December 2021|publisher=Al Bawaba|date=1 December 2021}}&lt;/ref&gt;

=== دوه اړخیزه سوداګري ===
د ۲۰۰۱ ز کال په وروستیو کې د طالبانو د واک له را پرځېدو وروسته، سوداګرۍ د دواړو هېوادونو ترمنځ په بې سارې توګه وده وکړه. ایران او افغانستان هوډ لري چې د اورګاډي یوه نوې کرښه جوړه کړي، چې مشهد له هرات سره ونښلوي. ایران په ۲۰۰۹ ز کال کې په افغانستان کې له لویو پانګه اچوونکو نه ګڼل کېده، چې په عمومي ډول یې د سړکونو او پلونو په جوړولو او د کرنې او روغتیا په برخه کې ونډه اخیستې ده.  

د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونو د رئیس په وینا: افغانستان ته د ایران صادرات په ۲۰۰۸ز کال کې ۸۰۰ میلیونه ډالره وو. ایرنا د محمد قربان حقجو له قوله ویلي دي چې: ایران د څلور میلیونه ډالرو په ارزښت توکي، لکه: تازه او وچه مېوه، معدنیات، قیمتي ډبرې او مصاله جات له ګاونډي هېواد نه واردوي. هغه وویل چې: ایران نفت، سمنټ، ساختماني مواد، غالۍ، د کور وسایل او صابون صادروي. ایران له افغانستان نه مغزیات، غالۍ، کرنیز محصولات او لاسي صنایع واردوي. افغانستان له کرنیزو محصولاتو پرته، د خپلو اړتیاوو ۹۰ سلنه له بهر نه واردوي. 

افغانستان د تریاکو لوی تولیدوونکی هېواد دی چې د نړۍ ۹۰ سلنه هیروین تولیدوي. له دغو نشه يي توکو نه يوه اندازه ايران او له هغه ځايه اروپايي هېوادونو ته قاچاق کېږي. د ډیپلوماټ مجلې له قوله: د ناوړه اقتصادي حالاتو له امله، افغانستان او ایران دې ته هڅول شوي، چې په متقابلو ګټورو لارو چارو کې له یو بل سره مرسته وکړي.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/idUSLR114560 INTERVIEW-Iran committed to Afghan drug fight, UN says] Daniel Flynn. 27 June 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2018/08/are-afghanistan-iran-relations-on-the-mend/|title=Are Afghanistan-Iran Relations on the Mend?}}&lt;/ref&gt;

د پراخې ګډې پولې د درلودلو له امله، افغانستان او ایران لوی سوداګریز شریکان ګڼل کېږي. د افغانستان صادرات ایران ته له منځنۍ آسیا سره د سوداګریز دهلیز د یوې برخې په توګه، په ۲۰۱۳ ز کال کې له ۴۰ میلیونو ډالرو نه لوړ شول (چې ډېری یې د کرنیزو محصولاتو په بڼه کې وو)، خو په ۲۰۱۹ ز کال کې بېرته تر ۲۰ میلیونو ډالرو پورې راټیټ شول. په ۲۰۱۸ ز کال کې افغانستان ته د ایران صادرات، چې زیاتره یې د نفتي توکو په بڼه کې دي، په پرله پسې ډول له ۲.۸ میلیاردو ډالرو نه زیات شول. په ۲۰۲۱ ز کال کې له افغانستان نه د امریکا له وتلو وروسته، طالبانو اعلان وکړ چې له ایران نه به د تیلو واردات بېرته پیل کړي. ایران د خپل سوداګریز ځواک او معدنی شتمنیو په درلودلو سره د افغانستان د اقتصادی بیا رغونی په برخه کې د یو ستر عامل په توګه انګېرل کېږي. &lt;ref&gt;[https://www.nasdaq.com/articles/exclusive-iran-resumes-fuel-exports-to-neighbouring-afghanistan-2021-08-23 EXCLUSIVE-Iran resumes fuel exports to neighbouring Afghanistan]. ''Nasdaq.com''. Retrieved 9 September 2021.&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>bxqvc11s4xol8q03gxcyd8bluffc04h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د اوبو برېښنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59141</id>
    <revision>
      <id>363905</id>
      <parentid>350872</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T05:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15395" sha1="oyp0elxgyfn8kqr95fbr7dsxgu9y30a" xml:space="preserve">د اوبو برېښنا يا د اوبو انرژي هغه برېښنا ده چې د اوبو له انرژۍ نه توليدېږي. په ۲۰۱۵ ز کې د اوبو برېښنا د ټولې نړۍ د برېښنا 16.6% او د ټولې نوې کېدونکې برېښنا 70% توليد کړه او د راتلونکو ۲۵ کلونو لپاره په کلني ډول يې لږ تر لږه 3.1% زياتوالی اټکل شوی و. &lt;ref name=&quot;ren21.net2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2016/06/GSR_2016_Full_Report_REN21.pdf|title=Renewables 2016 Global Status Report|year=2016|isbn=978-3-9818107-0-7|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124223915/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2016/06/GSR_2016_Full_Report_REN21.pdf|archive-date=2019-01-24|last1=Zervos|first1=Arthouros}}&lt;/ref&gt;

د اوبو برېښنا په ۱۵۰ هېوادونو کې تولېديږي، د اسيا فيسيفيک هېوادونو سره چې په ۲۰۱۳ ز کال کې يې د نړۍ ۳۳ سلنه اوبيزه برېښنا توليدوله. چين په ۲۰۱۳ ز کال کې د 920 TWh برېښنا په توليد سره د اوبو برېښنا تر ټولو ستر توليدوونکی هېواد و، چې د کورنۍ برېښنا د کارونې 16.9% يې وړاندې کوله. 

د اوبو برېښنا بيه په اړوند ډول ټيټه ده، چې د همدې له امله دا د بيا نوې کېدونکې برېښنا پر وړاندې سياله سرچينه ده. د اوبو تمځای يا سټېشن د ډبرو سکرو يا ګازو پرخلاف اوبه نه مصرفوي. د اوبو سټېشن له ۱۰ ميګاواټ نه د زياتې برېښنا نمونه يي بيه، د يوه کيلو واټ پر ساعت لپاره له ۳ تر ۵ امريکايي پيسې ده. د اوبو په يو ډيم او ذخيرې سره دا د برېښنا يوه ارتجاعي سرچينه ده يعنې دا چې د سټېشن په واسطه توليد شوې اندازه کولی شي، په ډېرې تېزۍ (ان په څو ثانيو کې) سره پورته يا ښکته شي، چې د انرژي د بدلېدونکو غوښتنو سره توافق وکړي. يو ځل چې د اوبو برېښنا کمپليکس جوړ شو، پروژه مستقيم ضایعات نه توليدوي او دا په عمومي ډول د فوټوولټيک انرژي او د فوسيل مايع ( ګاززي) برېښنا د انرژۍ په پرتله د پام وړ لږ ګلخانه يي ګازونه توليدوي. که څه هم، کله چې دا کمپلیکس په ټيټو جبه زار (باراني) ځنګلي سيمو کې جوړ شي، چې د ځنګل د يوې برخې هجوم په کې اړين دی؛ دوی کولی شي، د پام وړ اندازه ګلخانه يي ګازونه له منځه يوسي. &lt;ref name=&quot;wi2012&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/9527|title=Use and Capacity of Global Hydropower Increases|author=Worldwatch Institute|date=January 2012|access-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062448/http://www.worldwatch.org/node/9527|archive-date=2014-09-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;REN21-2011&quot;&gt;[http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf Renewables 2011 Global Status Report, page 25, Hydropower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924085959/http://www.ren21.net/Portals/0/documents/Resources/GSR2011_FINAL.pdf |date=2015-09-24 }}, ''[[REN21]]'', published 2011, accessed 2016-02-19.&lt;/ref&gt;

د اوبو برېښنا د کمپلېکس ساختمان کولی شي، د مهم چاپيريالي اغېز لامل شي، په بنسټيز ډول د ابادو يا د کرنې وړ ځمکې په له لاسه ورکولوسره د نفوسو په بې ځايه کېدنې کې. دوی د سيند طبيعي ايکالوژي پرې کوي، استوګنځايونه او ايکوسيستمونه ، siltation او د توږنې نمونې زيانموي. په داسې حال کې چې د اوبو ډيمونه د سيلابونو خطرونه کموي او په نښه کوي یې، د ډيم د ناکامۍ خطر هم رانغاړي ، چې يوه غمېزه يا ناورین هم کېدلی شی. 

== تاريخ ==
د اوبو انرژي له پخوانيو هغو وختونو راهيسې کارېږي، چې اوړه به يې ميده کول او نورې دندې به يې تر سره کولې. د ۱۸ پېړۍ په وروستيو کې د اوبو انرژۍ د صنعتي اوښتون د پيل لپاره د اړينې انرژۍ سرچينه برابره کړه. د ۱۷۷۰ سليزې په نيمايي کې فرانسوي انجنير برنارد فوريست ډي بيلايډور (Bernard Forest de Bélidor) د هندسي اوبو برېښنا (''Architecture Hydraulique'') اثر خپور کړ، چې د اوبو برېښنا افقي او عمودي محوره ماشينونونه يې تشرېح کړل او په ۱۷۷۱ز کې یې د ريچارد ارکرايټ (Richard Arkwright) د اوبو انرژي، د اوبو چوکاټ او د پر له پسې توليد ترکيب د فابريکې سيستم په وده کې د معاصرې ګومارنې په مېتودونو سره مهمه ونډه ولوبوله. په ۱۸۴۰ ز لسيزو کې وروستنيو استعمالوونکو ته د اوبو انرژۍ د توليد او لېږد په موخه د اوبو انرژۍ شبکه رامنځته شوه. د ۱۹مې پېړۍ تر وروستيو پورې برېښنايي جنراتور (توليدوونکی ماشين) جوړ شو او اوس يې وکولی شول، له اوبو برېښنا سره جوړه شي. له صنعتي اوښتون نه د مخ پر ودې تقاضا لوړېدنې به پرمختګ هم مخته ووړ. په ۱۸۷۸ز کې د انګليستان د شمالي امبرلينډ په کراګسايد کې د نړۍ لومړنی د اوبو برېښنا نمونه د ويليم ارمسټرونګ (William Armstrong) په واسطه جوړه شوه. له دې نمونې نه د نوموړي د هنري آثارو په خونه کې د يوه مفرد داېرې لمپ ته د انرژي ورکولو لپاره ګټه واخېستل شوه. (Niagara Falls) ته نږدې د امريکا پخوانی د انرژي سټېشن يا تمځای (Schoelkopf Power Station No. 1) په ۱۸۸۱ ز کې د برېښنا توليد پيل کړ. د اډيسن د اوبو برېښنا د انرژي لومړنی سټېشن (Vulcan Street Plant) په (Appleton, Wisconsin) کې د ۱۸۸۲ ز د سپتمبر په ۳۰ د 12.5 کیلو واټه پایلې ياحاصل ( output) سره فعاليت پيل کړ. تر ۱۸۸۶ ز پورې د امريکا په متحده ايالاتو او کاناډا کې د اوبو برېښنا د انرژي ۴۵ سټېشنونه وو او تر ۱۸۸۹ ز پورې يوازې د امريکا په متحده ايالتونو کې ۲۰۰ سټېشنونه وو. د شلمې پېړۍ په پيل کې لويو ښارونو ته څېرمه په غرونو کې د سوداګريزو کمپينو په واسطه د اوبو برېښنا ګڼ سټېشنونه جوړ شول. فرانسوي ګرينوبل (Grenoble) له يو ميليون نه زياتو سيلانيانو ته د اوبو انرژۍ او سياحت نړيواله ننداره جوړه او وړاندې کړه. تر ۱۹۲۰ز پورې، چې د امريکا د متحده ايالاتو د ټولې توليدي انرژۍ ٪۴۰ د اوبو برېښنا وه، د فدرال د انرژي ماده په قانون کې تصويب شوه. ذکر شوې مادې د فدرال انرژي کميسيون رامنځته کړ، چې په فدرالي ځمکو او اوبو باندې د اوبو برېښنا سټېشنونه اداره او منظم کړي. لکه څرنګه چې د انرژي تمځايونه ستر شول، له دوی سره مل ډيمونو د سيلابونو د اداره کولو، اوبونې او هوانوردۍ په ګډون نورو موخو لپاره هم په کار پيل وکړ. د فدرالي ادارې بوديجه د پراخه کچې پرمختګ لپاره اړينه شوه او په فدرالي ډول خپلې شوې اتحاديې، لکه: (Tennessee Valley Authority (1933)) او د بوننيويلي انرژي اداره (Bonneville Power Administration (1937)) جوړ شول. د دې تر څنګ د بيا جوړونې اداره (Bureau of Reclamation)، چې د شلمې پېړۍ په لومړيو کې يې د ختيځې امريکا د خړوبولو د پروژو لړۍ پيل کړې وه، اوس يې لکه په ۱۹۲۸ ز کې د (Hoover Dam) په شان د اوبو برېښنا سترې پروژې جوړولې. د امريکا متحده ايالتونو د انجنيرانو ډله (United States Army Corps of Engineers) هم د اوبو برېښنا په پرمختګ کې شامله وه، چې په ۱۹۳۸ ز کې يې د بوننيويلي ډيم (Bonneville Dam) بشپړ کړ او اوس هم د سيلابونو د اداره کولو د ۱۹۳۶ ز قانون په واسطه د تړون او اتحاديې د سيلاب د اداره کولو د سترې استازولۍ په توګه پېژندل کېږي. &lt;ref&gt;Maxine Berg, ''The age of manufactures, 1700-1820: Industry, innovation and work in Britain'' (Routledge, 2005).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;doehis&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.energy.gov/eere/water/history-hydropower|title=History of Hydropower|publisher=U.S. Department of Energy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;watenc&quot;&gt;{{cite web|title=Hydroelectric Power|url=http://www.waterencyclopedia.com/Ge-Hy/Hydroelectric-Power.html|publisher=Water Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Industrial archaeology review, Volumes 10-11|year=1987|publisher=Oxford University Press|page=187|url=https://books.google.com/books?id=4xg9AQAAIAAJ&amp;q=Industrial%20archaeology%20review%3A%20Volumes%2010-11|author=Association for Industrial Archaeology}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.clara.net/darvill/altenerg/hydro.htm|title=Hydroelectric power - energy from falling water|publisher=Clara.net}}&lt;/ref&gt;

د اوبو برېښنا د انرژي سټېشنونو ودې په شلمه پېړۍ کې دوام درلود. د اوبو انرژي ته د سپينو ډبرو سکرو په توګه مراجعه کېده. د هوور ډيم (Hoover Dam) ابتدايي ۱۳۴۵ مېګاواټه انرژي سټېشن په ۱۹۳۶ز کې د نړۍ تر ټولو ستر د اوبو برېښنا سټېشن و. ذکر شوی سټېشن په ۱۹۴۲ ز کې د ۶۸۰۹ مېګاواټ (Grand Coulee Dam) په واسطه راښکاره شو. د (Itaipu Dam) د تر ټولو ستر ډيم په توګه په ۱۹۸۴ ز کې په جنوبي امريکا کې خلاص شو، چې ۱۴ ګيګا واټه برېښنا يې توليدوله، مګر په ۲۰۰۸ ز کال په چين کې د (Three Gorges Dam) په واسطه د 22.5 ګيګا واټ برېښنا توليدونکي په واسطه وروسته پاتې شو. د اوبو برېښنا به بالاخره د ناروي، د کانګو ديموکراتيک جمهوريت، [[پاراګوای]] او برازيل په ګډون د ځينو هېوادونو له ۸۵ سلنې نه زياته برېښنا پوره کړي. د امريکا متحده ايالات اوسمهال له ۲۰۰۰ نه زيات د اوبو برېښنا د انرژي ستېشنونه لري، چې د خپل ټول برېښنايي توليد د output 6.4% پوره کوي چې د خپلې نوې کېدونکې برېښنا 49% دی. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Book of Knowledge|title=Hydropower|volume=Vol. 9|page=3220|edition=1945}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.a2zlasvegas.com/otherside/sights/hoover.html|title=Hoover Dam and Lake Mead|publisher=U.S. Bureau of Reclamation|access-date=2022-01-15|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203214412/http://www.a2zlasvegas.com/otherside/sights/hoover.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;watenc2&quot;&gt;{{cite web|title=Hydroelectric Power|url=http://www.waterencyclopedia.com/Ge-Hy/Hydroelectric-Power.html|publisher=Water Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

== په ټوله نړۍ ==
په ټوله نړۍ کې د اوبو برېښنا د پرمختګ لپاره تخنيکي احتمال د اصلي توليد په پرتله ډېر زيات دی: د اوبو انرژي د ظرفيت د احتمال سلنه چې تر اوسه نه ده رامنځته شوې، په [[اروپا]] کې ۷۱ سلنه، په شمالي امريکا کې ۷۵ سلنه، په جنوبي امريکا کې ۷۹ سلنه، په افريقا کې ۹۵ سلنه، په منځني ختيځ کې ۹۵ سلنه او په اسيا ـ پيسيفيک کې ۸۲ سلنه ده. په لويديځو هېوادونو کې د نوو اوبو ذخيرو د سياسي حقيقتونو، په درېيمه نړۍ کې اقتصادي محدوديتونه او په ناپرمختللو سيمو کې د لېږد د سيستم نه شتون له امله د اټکل له مخې په تخنيکي ډول د استفادې وړ احتمال ۲۵ سلنه پاتې له ۲۰۵۰ نه مخکې په اسيا پيسيفيک سيمو کې د هغې اغېزناکو اوسېدلو سره وده کولی او پوره کېدلی شي. ځينو هېوادونو د خپلو اوبو برېښنا انرژي احتمال ته زياته وده ورکړې ده او د نورې ودې لپاره لږه اړتيا لري. د بېلګې په ډول: سويزرلېنډ د خپل احتمال ۸۸ سلنه او مکسيکو ۸۰ سلنه توليدوي. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/hydropower_essentials.pdf|title=Renewable Energy Essentials: Hydropower|website=IEA.org|publisher=[[International Energy Agency]]|access-date=2017-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329132409/http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/hydropower_essentials.pdf|archive-date=2017-03-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== د توليد مېتودونه ==

=== معمولي (له عمومي دود سره سم) ډيمونه ===
د اوبو برېښنا زياتره انرژي، د زېرمه شوو اوبو له احتمالي انرژي نه د اوبو د يو توربين او جنراتور (توليدونکي ماشين) په چلولو سره په لاس راځي. له اوبو نه تر لاسه شوې برېښنا په حجم او د سرچينې او د اوبو د باندني جريان تر منځ په لوړوالي کې په توپيرونو باندې تکيه کوي. دې د لوړوالي توپير ته سر (head) وايي. يو اوږد نل يا پايپ (penstock) اوبه، د اوبو له ذخيرې نه توربين ته لېږدوي. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.electricityforum.com/hydroelectricity.html|title=hydro electricity - explained|لاسرسي-نېټه=2022-01-15|خونديځ نېټه=2012-12-28|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20121228144446/http://www.electricityforum.com/hydroelectricity.html|url-status=dead|access-date=2022-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228144446/http://www.electricityforum.com/hydroelectricity.html}}&lt;/ref&gt;

== سرچینې ==</text>
      <sha1>oyp0elxgyfn8kqr95fbr7dsxgu9y30a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60645</id>
    <revision>
      <id>363923</id>
      <parentid>335710</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T09:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9442" sha1="bjludbyq0hj3lzx4sesscv96vlcftce" xml:space="preserve">{{مالومات}}


د ځمکې د کتنې يوه سپوږمکۍ يا د ځمکې له لرې حسي سپوږمکۍ هغه سپوږمکۍ ده، چې له مدار څخه د ځمکې د کتنې په موخه کارول کېږي يا جوړېږي. دا ډول سپوږمکۍ د جاسوسۍ يا څار سپوږمکۍ (spy satellites) او ورته نورې دي، چې لکه د چاپيريال څارنې، هوا پوهې، نقشه کښنې او نورو لپاره نانظامي کارونو لپاره رامنځته کېږي. تر ټولو عام ډول يې د ځمکې انځور اخيستونکې سپوږمکۍ دي، چې له فضايي انځورونو سره ورته سټالايټ انځورونه اخلي. ځيني EO سپوږمکۍ ښايي له انځور جوړونې پرته له لرې احساس (remote sensing) تر سره کړي. لکه د GNSS په بې سيم پټوالي (GNSS radio occultation) کې. 

د سپوږمکۍ لرې احساس د لومړنۍ پېښېدنې تاريخ د ۱۹۵۷ز کال د اکتوبر پر ۴ مه د شوروي اتحاد له لورې د Sputnik 1 په نوم لومړنۍ مصنوعي سپوږمکۍ توغولو پورې تړل کېدلی شي. يادې سپوږمکۍ بې سيم زيګنالونه يا اشارې بېرته ځمکې ته راولېږلې، چې پوهانو د ionosphere پوړ د څېړنې په موخه وکارولې. NASA د ۱۹۸۵ز کال د  جنوري پر ۳۱ مه نېټه د Explore 1 په نوم لومړنۍ امريکايي سپوږمکۍ وتوغوله. د دې سپوږمکۍ له وړانګې موندونکې [برخې] څخه رالېږل شوي معلومات د ځمکې د Van Allen وړانګې ملاوستنو (کمربندونو) د موندنې سبب شول. د ۱۹۶۰ ز کال د اپرېل پر ۱ د TIROS-1 په نوم فضا ته استول شوې فضايي بېړۍ، د ناسا د (Television Infrared Observation Satellite (TIROS)) خپرونې د يوې برخې په توګه د هوا د نمونو لومړني تلويزيوني فلم يې بېرته ځمکې ته واستاوه، چې له فضا څخه اخيستل کېده. &lt;ref name=&quot;Tatem&quot;&gt;{{cite journal|last1=Tatem|first1=Andrew J.|last2=Goetz|first2=Scott J.|last3=Hay|first3=Simon I.|title=Fifty Years of Earth-observation Satellites|journal=American Scientist|date=2008|volume=96|issue=5|pages=390–398|doi=10.1511/2008.74.390|pmid=19498953|pmc=2690060}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuznetsov&quot;&gt;{{cite journal|last1=Kuznetsov|first1=V.D.|last2=Sinelnikov|first2=V.M.|last3=Alpert|first3=S.N.|title=Yakov Alpert: Sputnik-1 and the first satellite ionospheric experiment|journal=Advances in Space Research|date=June 2015|volume=55|issue=12|pages=2833–2839|doi=10.1016/j.asr.2015.02.033|bibcode=2015AdSpR..55.2833K}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Allen&quot;&gt;{{cite web|title=James A. Van Allen|url=http://www.nmspacemuseum.org/halloffame/detail.php?id=86|website=nmspacemuseum.org|publisher=New Mexico Museum of Space History|access-date=14 May 2018}}&lt;/ref&gt;

تر ۲۰۰۸ ز کال پورې د ځمکې د کتنې له ۱۵۰ څخه زياتې سپوږمکۍ په مدار کې وې، چې په فعال او غير فعال حسي برخو سره يې معلومات ثبتول او په ورځني ډول يې له 10 terabits څخه زيات معلومات تر لاسه کول. &lt;ref&gt;{{cite web|title=How many Earth observation satellites are orbiting the planet in 2021?|url=https://www.pixalytics.com/eo-sats-2021/|access-date=2022-04-04|archive-date=2022-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721104450/https://www.pixalytics.com/eo-sats-2021/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

د ځمکې د کتنې زياتره سپوږمکۍ داسې وسايل له ځان سره لېږدوي، چې د پرتلنې وړ يو ټيټ لوړوالي کې بايد په کار واچول شي. زياتره سپوږمکۍ له ۶۰۰-۵۰۰ کیلو متر (۳۱۰ څخه تر ۳۷۰ ميل) نه پورته لوړوالي کې دوران کوي. يو څه ښکته مدارونه د هوا اغېزناک کښښ لري، چې د پرله پسې پېښېدونکي يا مکرر مدار د بيا پرمختګ تمرينونه اړين کوي. د اروپا په فضايي استازولۍ  کې د (ERS-1)، (ERS-2) او Envisat د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ او همدرانګه د EUMETSAT د MetOp هوايي بېړۍ د نږدې ۸۰۰ کیلو متر (۵۰۰ ميل) په لوړوالي کې عمل کوي. د اروپايي فضايي استازولۍ د Proba-1، Proba-2 او SMOS هوايي بېړۍ ځمکې د نږدې ۷۰۰ کېلو متر (۴۳۰ ميل) لوړوالي څخه مشاهده کوي. د DubaiSat-1 او DubaiSat-2 په نومونو د متحده عربي اماراتو د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ د ځمکې ټيټو مدارونو (Low Earth Orbits) کې ځای پر ځای شوي دي او د سپوږمکۍ له لارې د ځمکې د بېلابېلو برخو انځورونه چمتو کوي. &lt;ref&gt;{{cite web|title=DubaiSat-2, Earth Observation Satellite of UAE|url=http://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-2|publisher=Mohammed Bin Rashid Space Centre|access-date=2022-04-04|تاريخ الأرشيف=2019-01-17|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190117074703/https://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-2|url-status=dead|خونديځ نېټه=2019-01-17|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190117074703/https://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-2|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190117074703/https://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117074703/https://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=DubaiSat-1, Earth Observation Satellite of UAE|url=http://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-1|publisher=Mohammed Bin Rashid Space Centre|access-date=2022-04-04|تاريخ الأرشيف=2016-03-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304080451/http://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-1|url-status=dead|خونديځ نېټه=2016-03-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160304080451/http://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-1|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160304080451/http://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080451/http://mbrsc.ae/en/page/dubai-sat-1}}&lt;/ref&gt;

په يوه ټيټ مدار سره د (نږدې) نړيوال پوښښ د تر لاسه کولو په موخه له قطبي مدار (polar orbit) څخه ګټه اخيستل کېږي. يو ټيټ مدار به د مدار نږدې ۱۰۰ دقيقې دوره ولري او ځمکه به د هغې د قطبي محور ګرد چاپېر د پرله پسې مدارونو تر منځ نږدې ۲۵ درجې دوران وکړي. د ځمکې ليکه (ground track) د لويديځ هر مدار پر لور ۲۵ درجې حرکت کوي، چې په هر مدار سره د نړۍ د بېلابېلو برخو ځېرلو (سکن کولو) ته لار هواروي. زياتره [سپوږمکۍ] د لمر په هم مهاله مدارونو (Sun-synchronous orbits) کې دي. 

په ۳۶۰۰۰ کیلو متر (۲۲۰۰۰ ميل) لوړوالي کې د ځمکې يو نه بدلېدونکی (geostationary orbit) مدار، يوې سپوږمکۍ ته اجازه ورکوي چې پر ځمکه باندې په يوه ثابت ټکي سربېره وځړېږي، ځکه چې په دې لوړوالي کې د مدار دوره ۲۴ ساعتونه ده. 

== تاريخچه ==
Herman Potocnik د ځمکې د تفصيلي سوله ييزې او نظامي کتنې لپاره «د فضا د يون ستونزه» په نوم د خپل ۱۹۲۸ ز کال کتاب کې، د مدار فضايي بېړۍ د کارونې نظريه څرګنده کړه. نوموړي بيان کړل، چې د فضا ځانګړي حالتونه د پوهنيزو ازمېښتونو لپاره څه ډول ګټور کېدلی شي. ياد کتاب د ځمکې نه بدلېدونکې سپوږمکۍ (چې لومړی د Konstantin Tsiolkovsky له لوري وړاندې شوې) بيان کړې او د دوی او ځمکې تر منځ يې د بې سيم په کارونې سره د اړيکو په اړه بحث وکړ، مګر د ډله یيزې خپرونې لپاره او د لرې اړيکو د بيا خپرولو په توګه يې د سپوږمکيو د کارونې نيمګړتيا حس کړه. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sasmac.cn/portal/html/fc4f335929b0df0d0129b0e348f90003/_content/10_07/09/1278668367217.html|title=Introduction to satellite|website=www.sasmac.cn|date=2 September 2016|access-date=4 April 2022|تاريخ الأرشيف=16 September 2016|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160916064537/http://www.sasmac.cn/portal/html/fc4f335929b0df0d0129b0e348f90003/_content/10_07/09/1278668367217.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=16 September 2016|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20160916064537/http://www.sasmac.cn/portal/html/fc4f335929b0df0d0129b0e348f90003/_content/10_07/09/1278668367217.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160916064537/http://www.sasmac.cn/portal/html/fc4f335929b0df0d0129b0e348f90003/_content/10_07/09/1278668367217.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916064537/http://www.sasmac.cn/portal/html/fc4f335929b0df0d0129b0e348f90003/_content/10_07/09/1278668367217.html}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>bjludbyq0hj3lzx4sesscv96vlcftce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د نشراتو تاریخچه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62098</id>
    <revision>
      <id>363921</id>
      <parentid>356659</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T08:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17759" sha1="1lso7o8d98qjnwhjqdqn5t42r02gfap" xml:space="preserve">داسې ویل کېږي چې لومړۍ راډیويي خپرونه د یو لنډمهاله سټیشن څخه چې په ۱۸۹۵ ز کال کې د ګولیلمو مارکوني (Guglielmo Marconi) له لوري د وایټ په ټاپو (Isle of Wight) کې رامنځته شو، ترسره شوه. دا کار د الیسساندرو ولټا، اندرې-ماري امپیر، جورج اوم او جیمز کلرک میکسویل په شمول د یو شمېر کسانو د مخکښ کار څخه وروسته په دې ساحه کې ؤ.   &lt;ref&gt;Mimi Colligan (1991) ''Golden Days of Radio'', Australia Post, {{ISBN|0642160252}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Australian Radio History'', Bruce Carty, Sydney, 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{cite book|title=When Radio was the Cat's Whiskers|author=Bernard Harte|date=2002|url=https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|page=138|publisher=Rosenberg Publishing, 2002|isbn=9781921719707|تاريخ الوصول=2022-06-16|تاريخ الأرشيف=2022-06-16|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-06-16|خونديځ نېټه=2022-06-16|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138}}&lt;/ref&gt;

د موسیقۍ او خبرو راډیويي نشرات چې موخه یې پراخو اورېدونکو ته رسېدل وو، شاوخوا په ۱۹۰۵ – ۱۹۰۶ ز کال کې په تجربوي ډول او شاوخوا ۱۹۲۰ ز کال څخه تر ۱۹۲۳ ز کال پورې په سوداګریز دول پیل شول. د د ډېرې لوړې فریکوینسۍ (VHF) سټیشنونو له ۳۰ څخه تر ۳۵ کاله وروسته په کار پیل وکړ. په لومړیو ورځو کې، راډیویي سټیشنونو د اوږدو څپو، منځنۍ څپو او لنډو څپو بانډونو کې او وروسته په  ډېره لوړه فریکونسۍ (VHF) او په زیاته لوړه فریکونسۍ (UHF) کې خپرونې وکړې. که څه هم په انګلستان، هنګري، فرانسه او یو شمېر نورو ځایونو کې، د ۱۸۹۰ ز کال څخه وړاندې داسې سیسټم موجود ؤ چې له مخې یې خبرونه، موسیقي، ژوندی تیاتر، د موسیقۍ تالار، افسانې لوستل، مذهبي خپرونې او نور د دودیز تلیفون لیکې له لارې په شخصي کورونو [او نورو ځایونو] کې د لاسرسي وړ وو، چې پېرودونکو ته یو شمېر ځانګړي، شخصي غوږکۍ (headsets) ورکړې وې. دا سیسټم په برېتانیه کې د الیکټروفون په نوم پېژندل کېد او د ۱۸۹۵ کال یا ۱۸۹۹ ز کلنو [سرچینې توپیر لري] په پېل کې او تر ۱۹۲۶ ز کال پورې موجود ؤ. په هنګري کې د ټیلفون هیرموندو [۱۸۹۳ – ۱۹۲۰ لسیزه] او په فرانسه کې تیاټروفون [۱۸۹۰ – ۱۹۳۲] په نوم بلل کېد.د ټيليفون هرمونډو دایره المعارف پاڼه یو ۱۹۰۷ ز کال پروګرام لارښود لري، چې د هغو پروګرامونو له ډولونو سره د پام وړ ورتوالی لري چې د ۲۰ يا ۳۰ کلونو وروسته د ډېرو نشراتي سټېشنونو له خوا کارول کېدل.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot; /&gt;

په ۱۹۵۰ ز کال په لسیزو کې، تقریباً هر هېواد د نشراتو سیسټم درلود، په ځانګړې توګه یو د حکومت ملکیت او د حکومت لوري چلول کېد. په بدیل حالتونو کې سوداګریزې راډیو شامله وه، لکه په متحده ایالاتو کې ؛ یا دوه ګونی سیسټم چې هم دولتي او هم سوداګریز سټیشنونه یې درلودل، د ۱۹۲۴ ز کال په پیل کې په آسټرالیا کې او ورپسې په ۱۹۳۲ ز کال په کاناډا کې معرفي شو. نن ورځ د انګلستان په ګډون زیاتره هېوادونو دوه ګوني سیسټم ته تحول کړی. په ۱۹۵۵ ز کال کې، په شمالي امریکا او لوېدیځه [[اروپا]] او همدارنګه جاپان کې تقریباً هرې کورنۍ راډیو درلوده. د ۱۹۶۰ ز کال په لسیزه کې د انتقال وړ ارزانه کوچنی ټرانزیسټوري راډیوګانو په معرفي سره د پام وړ بدلون راغی، چې د ملکیت او کارونه زیاته پراخه کړه. په ټوله نړۍ کې لاسرسی تقریباً نړیوال شو.    

== لومړني نشرات ==

=== ارجنټاین   ===
ارجنټاین په نړۍ کې دریم هېواد ؤ چې په ۱۹۲۰ ز کال کې یې خپل لومړني منظم نشرات ترسره کړل او په لاتین امریکا کې لومړی هسپانوي ژبی هېواد ؤ چې ورځني راډیويي نشرات يې وړاندې کول، نو د نشراتو په برخه کې په نړۍ کې مخکښ ؤ. اصلي سټیشنونه په بوئنس آیرس او کورډوبا کې وو. د یادونې وړ ده چې د ارجنټاین راډیو اړوند تاریخي حقایقو کې لومړي راډیويي نشرات د بوئنس آیرس د تیترو کولیسیو څخه د ریچارډ واګنر اثر اوپرا پارسیفال په ژوندۍ خپرونه سره ترسره شوه. د ۱۹۲۰ ز کال د اګست په ۲۷ نېټه د اینریک سوسیني ارجنټاین راډیویي ټولنې مسؤل، سزار ګوریکو، میګل موګیکا، لوئس رومیرو او اګناسیو ګومز چې د ودانۍ په بام یې د لېږد وسیله نصب کړه، دې کار په پار &quot;د بام په سر لیوني کسانو&quot; په نوم یادیږي.   

په ۱۹۲۱ ز کال کې، د کلاسیک موسیقۍ لېږد په ورځنۍ چاره یا پېښه بدل شو. راتلونکی کال، د ولسمشر مارسیلو تورکواتو دی الوار د لوړې مراسم په ژوندۍ بڼه خپاره شول. د لوئس اینجل فیرپو او جک ډمپسي تر منځ مشهوره &quot;د پېړۍ جګړه&quot; د ۱۹۲۳ ز کال په سپټمبر کې د نیویارک په پولو میدان څخه خپره شوه او د راتلونکي کال په اکتوبر میاشت کې د ارجنټاین او یوروګوای ملي لوبډلو ترمنځ لوبه خپره شوه. همدارنګه هغه مهال لومړني اعلانونه چې د &quot;اشتهاراتو&quot; یا &quot; reclames&quot; په نوم یادېدل، خپاره شول. د لسیزې په پای کې راډیویي ډرامه رامنځته شوه. په هغې کلونو کې ګڼ شمېر راډیويي سټیشنونه راڅرګند شول، ارجنټاین (په اصل کې ارجنټاین راډیو)، کلچر، ایکسلیر، مایټر (په اصل کې [[سوېلي امريکا|سویلي امریکا]])، سپلېنډېډ (په اصل کې ګرنډ سپلېنډېډ)، بیلګرانو (په اصل کې نشنل)، پریتو (په اصل کې د کرټیک نشرات)، ډیل پیوبلو - ( په اصل کې د کویلمز براډکستېنګ)، امریکا-انټارټیدا (په اصل کې فینکس)، میونیسيپل، ریواداویا (په اصل کې میوبلس ډیز)، پورټینا او سټینټور (په اصل کې سرمینټو).  

د لوډ سپیکرونو معرفي د اورېدلو شرایط ډېر بدل کړل. برقي وسیلې په کور کې، د کورنۍ شاوخوا راټولولو کې یو مهم ځای ترلاسه کاوه. په عین وخت کې، د سټیشنونو زیاتوالی د هوایی څپو پر سر لومړنۍ شخړې رامنځته کړې، چې د ۲۰ لسیزې په پای کې د انتشار فریکونسیو په اړه د لومړيو مقرراتو لامل شول.   

=== آرسټرالیا   ===
په آسټرالیا کې د نشراتو تاریخ له یوې پېړۍ څخه ډېر وخت لپاره په اوږده واټن کې د ارتباطاتو ستونزې له امله اوهمدارنګه په بډایه ټولنه کې قوي اډه چې د غږیز ارتباطاتو سره ژوره علاقه درلوده، رامنځته شو. آسټرالیا د خپلو انجینرانو، تولید کونکو، پرچون پلورونکو، ورځپاڼو، تفریحي خدماتو او خبري آژانسونو له لارې خپل سیسټم ته وده وکړه. حکومت لومړنی راډیويي سیسټم جوړ کړ، او د آماتورانو او علاقمندانو سوداګریزې ګټې یې څنډې ته بوتلې. د کارګر ګوند له راډیو سره ځانګړې علاقه درلوده، ځکه چې دوی یې ته اجازه ورکوله چې د هغو ورځپاڼو چې زیاتره د مخالفینو تر کنټرول لاندې وې، مخه ونیسي. دواړو ګوندونو د ملي نظام پر اړتیا موافقه وکړه او په ۱۹۳۲ ز کال کې یې د آسټرالیا د نشراتو کمیسیون، چې د یوه دولتي آژانس په توګه تر ډېره حده د سیاسي لاسوهنو څخه جلا ؤ، جوړ کړ. لومړني سوداګریز خپرونکي چې په اصل کې د &quot;&quot; B درجې سټیشنونو په نوم بلل کېدل، په ۱۹۲۵ ز کال کې په آنټن کې راغلل. د سټیشنونو شمېر (سوداګریز او ملي) د دوهمې نړیوالې جګړې په اوږدو کې او د جګړې نه وروسته دوره کې نسبتاً غیر فعال وو.  

==== جوړوونکي کلونه   ====
د آسټرالیا آماټور راډیو چلوونکي (radio hams) د ۱۹۰۰ ز کال د لسیزې لومړیو ته رسي. د ۱۹۰۵ ز کال د بې سیم ټیلګراف قانون په داسې حال کې چې د بې سیم ټیلګراف شتون تائیدوي، په آسټرالیا کې يې ټول نشراتي مسائل د فدرال حکومت تر کنټرول لاندې راوستل. په ۱۹۰۶ ز کال کې، په آسټرالیا کې د مورس کوډ لومړی رسمي لېږد د مارکوني شرکت له لوري د ویکتوریا د کوینز کلف او د تسمانیا د ډوونپورټ ترمنځ ترسره شو.   &lt;ref&gt;[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2004C07914 Wireless Telegraphy Act 190]. Australian Federal Register of Legislation&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Australia, R.R. Walker 1973&quot;&gt;R.R. Walker (1973) ''The Magic Spark – 50 Years of Radio in Australia'', Melbourne.&lt;/ref&gt;

==== د موسیقۍ د نشراتو آزمایښتونه   ====
د موسیقۍ لومړۍ خپرونه د بې سیم ادغامي (اوقیانوسیې) یا AWA – Amalgamated Wireless (Australasia) څخه د ارنسټ فسک (وروسته سر ارنسټ) له لوري د ۱۹۱۹ ز کال د اګسټ په ۱۳ د یوې مظاهرې په جریان کې ترسره شوه. یو شمېر آماټوران په ۱۹۲۰ او ۱۹۲۱ ز کلونو کې د موسیقۍ خپرول پیل کړل. ورپسې زیاتو نورو آماټورانو ډېر ژر دا کار پیل کړ. 2CM د چارلز مکلورن له خوا پرمخ وړل کېد، نوموړي دا سټیشن په ۱۹۲۱ ز کال کې د [[سیډني]] د وینټورت هوټل څخه د یکشنبې ماښام منظم نشراتو سره پیل کړ. 2CM اکثراً د آسټرالیا لومړی، منظم، غیر رسمي سټیشن ګڼل کیږي.   &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bpadula.tripod.com/australiashortwave/id34.html|title=1923 - Evolution of Australian Domestic Radio|website=bpadula.tripod.com|access-date=26 March 2018|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227070825/http://bpadula.tripod.com/australiashortwave/id34.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA2&quot;&gt;''Australian Radio History'', Bruce Carty, Sydney, 2011&lt;/ref&gt;

==== مجوز سټ سیسټم   ====
د ۱۹۲۳ ز کال نومبر میاشت نه وه شوې چې حکومت بالاخره یو شمېر رسماً پېژندل شوو منځنۍ ​​څپو سټیشنونو ته اجازه ورکړه. ټولو سټیشنونو تر ځانګړي مجوز سټ سیسټم لاندې فعالیت کاوه، چې د هر سټ مجوز د یوه سټیشن فریکونسۍ ته ورکړل شو. د سټ قیمت یوه برخه د پسټ عمومي ادارې (Postmaster-General's Department) له لارې حکومت ته تله، او پیسې هم خپرونکي ته تلې. د زیات محدودو اعلاناتو سربېره، دا د خپرونکو د عاید یوازینۍ سرچینه وه. له پیل څخه په سیسټم کې ستونزې راپورته شوې. زیاتره ځوانانو خپل سټونه جوړ کړل، چې کولی یې شول ټول سټیشنونه ونیسي. د مجوز سټ سیسټم د بې سیم ادغامي (اوقیانوسیې) یا AWA – Amalgamated Wireless (Australasia) څخه په نشراتو مخکښ ارنسټ فسک له خوا جوړ شو.   &lt;ref name=&quot;ReferenceA3&quot;&gt;''Australian Radio History'', Bruce Carty, Sydney, 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Australia, R.R. Walker 19732&quot;&gt;R.R. Walker (1973) ''The Magic Spark – 50 Years of Radio in Australia'', Melbourne.&lt;/ref&gt;

==== له ۱۹۲۴ ز کال څخه په آسټرالیا کې کټګورۍ ====
مجوز سټ سیسټم د ۱۹۲۴ ز کال د جولای په لومړیو کې ناکام اعلان شو او پرځای یې د A درجې او B درجې سټیشنونو سیسټم غوره شو. په هر لوی بازار کې یو یا دوه د A درجه سټیشنونه وو او لګښت یې د اورېدونکو د جواز فیس له لارې چې په ټولو اورېدونکو باندې تحمیل ؤ، ورکول کېد. هغه پنځه پخواني مجوز سټیشنونه د A درجې په سټیشنونو بدل شول او ډېر ژر د نورو ایالتونو په مرکزونو کې د سټیشنونو سره ونښلول شول.  &lt;ref name=&quot;Australia, R.R. Walker 19733&quot;&gt;R.R. Walker (1973) ''The Magic Spark – 50 Years of Radio in Australia'', Melbourne.&lt;/ref&gt; 

له ۱۹۲۹ ز کال څخه، د A درجې ټولو سټیشنونو خپل ټول پروګرامونه د یوې سرچینې، د آسټرالیا نشراتي شرکت څخه ترلاسه کول، د دې شرکت شریکان دا کسان دي: د لویې اتحادیې تیاترونه (د فلم تیاتر یوه سلسله)، د فلر تیاترونه (د ژوندی تیاتر یوه سلسله) او جې. البرټ او سنز (د موسیقۍ خپرونکي او پرچون پلورونکي). د B درجې یو شمېر سټیشنونو ته هم جوازونه ورکړل شول. دوی هېڅ ډول دولتي پیسې نه ترلاسه کولې او دوی ته لازمه وه چې خپل عاید د اعلاناتو، مالي ملاټر، یا نورو سرچینو څخه ترلاسه کړي. د B درجې سټیشنونه د څو کلونو په موده کې د &quot;سوداګریزو سټیشنونو&quot; په توګه وپېژندل شول.   

آماټور خپرونکو د اوږدې او لنډې څپې په بانډونو کې خپل فعالیت ته دوام ورکړ.   

کله چې د آسټرالیا نشراتي شرکت قرارداد پای ته ورسېد، یو ملي خدمت، د آسټرالیا د نشراتو کمیسیون د ۱۹۳۲ ز کال په جولای کې رامنځته شو. یاد شرکت د A درجې ټولو سټیشنونو شتمنۍ په واک کې واخیستې. هغه لاهم د آسټرالیا نشراتي شرکت په توګه وجود لري. د آسټرالیا نشراتي شرکت خپل نوم مشترک المنافع نشراتي شرکت او وروسته د آسټرالیا راډیويي شبکې ته واړاوه. ډېر ژر یې د سیډني سوداګریز سټیشن 2UW وپېرود او اوس د آسټرالیا په کچه د سوداګریز سټیشنونو شبکه لري.  &lt;ref name=&quot;ReferenceD2&quot;&gt;{{cite book|title=When Radio was the Cat's Whiskers|author=Bernard Harte|date=2002|url=https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|page=138|publisher=Rosenberg Publishing, 2002|isbn=9781921719707|تاريخ الوصول=2022-06-16|تاريخ الأرشيف=2022-06-16|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-06-16|خونديځ نېټه=2022-06-16|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616113938/https://books.google.com/books?id=W6LGAgAAQBAJ&amp;q=radio+2XT+mobile&amp;pg=PA138}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>1lso7o8d98qjnwhjqdqn5t42r02gfap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د سمندر تېزابي کېدل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63238</id>
    <revision>
      <id>363909</id>
      <parentid>335531</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T06:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23519" sha1="p59myzaje86vzpxhybtxocg4el67gky" xml:space="preserve">د سمندر تېزابي کېدل، د ځمکو سمندرونو د pH مقدار دوامداره کمېدل دي چې له هوا څخه د کاربن دای اکسایډ (CO2) د جذب له امله رامنځته کېږي. د سمندرونو د تېزابي کېدو اصلي لامل د انسان لخوا د فوسیلي سوندتوکو سوځول دي. په هوا کې د کاربن ډای اوکسایډ کچې زیاتوالي سره د سمندر لخوا د جذب شوي کاربن دای اوکسایډ کچه هم زیاتېږي. دا کار د سمندر په اوبو کې د یو لړ کیمیاوي تعاملاتو لامل کېږي چې په سمندر او هغه بڼو چې د اوبو لاندې ژوند کوي باندې منفي اغیزه پرېږدي. کله چې کاربن ډای اکسایډ د سمندر په اوبو کې حل کېږي، کاربونیک اسیډ (H2CO3) جوړوي. د کاربونیک اسیډ ځینې مالیکولونه یوه بای کاربونېټ آیون او یوه هایډروجن آیون ته بېلېږي، له همدې کبله د سمندر تیزابیت (د H+ آیون غلظت) ډېرېږي. د ۱۷۵۱ تر ۱۹۹۶م کلونو په منځ کې، د سمندرونو د pH کچه له کابو ۸.۲۵ څخه ۸.۱۴ ته راټیته شوې ده چې د نړۍ په سمندرونو کې د H+ آیون غلظت کابو ۳۰ سلنه زیاتوالی ښکاروي (د pH کچه لوګاریټمي ده، له همدې کبله د pH په کچه کې یو واحد بدلون د H+ آیون په غلظت کې لس برابره بدلون سره سمون لري.)&lt;ref name=&quot;cald03&quot;&gt;{{Cite journal|last=Caldeira|first=K.|author2=Wickett, M. E.|s2cid=4417880|year=2003|title=Anthropogenic carbon and ocean pH|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=425|issue=6956|pages=365|doi=10.1038/425365a|pmid=14508477|bibcode=2001AGUFMOS11C0385C|url=https://zenodo.org/record/1233227}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;not acid&quot;&gt;{{Cite web |title=Ocean Acidification |url=https://www.whoi.edu/know-your-ocean/ocean-topics/ocean-chemistry/ocean-acidification/ |access-date=2021-09-13 |website=www.whoi.edu/ |language=en-US |quote=According to the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), economic and population scenarios predict that atmospheric CO2 levels could reach 500&amp;nbsp;ppm by 2050 and 800&amp;nbsp;ppm or more by the end of the century. This will [reduce] the pH an estimated 0.3 to 0.4 units by 2100, a 150 percent increase in acidity over preindustrial times.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=Ocean acidification {{!}} National Oceanic and Atmospheric Administration |url=https://www.noaa.gov/education/resource-collections/ocean-coasts/ocean-acidification |access-date=2020-09-07 |website=www.noaa.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jacob05&quot;&gt;{{cite journal|last=Jacobson|first=M. Z.|year=2005|title=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry|url=http://www.agu.org/journals/ABS/2005/2004JD005220.shtml|journal=[[Journal of Geophysical Research: Atmospheres]]|volume=110|pages=D07302|bibcode=2005JGRD..11007302J|doi=10.1029/2004JD005220}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18536730&quot;&gt;{{Cite journal|author1=Hall-Spencer, J. M.|author2=Rodolfo-Metalpa, R.|author3=Martin, S.|display-authors=etal|date=July 2008|title=Volcanic carbon dioxide vents show ecosystem effects of ocean acidification|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=454|issue=7200|pages=96–9|bibcode=2008Natur.454...96H|doi=10.1038/nature07051|pmid=18536730|hdl-access=free|s2cid=9375062|hdl=10026.1/1345}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;scor-int&quot;&gt;{{cite web |title=Report of the Ocean Acidification and Oxygen Working Group, International Council for Science's Scientific Committee on Ocean Research (SCOR) Biological Observatories Workshop |url=http://www.scor-int.org/OBO2009/A&amp;O_Report.pdf}}&lt;/ref&gt;

تر ۲۰۲۰م کاله پورې د سمندر د pH کچه ۸.۱ وه، په دې معنا چې په اوسني حالت کې لږ القلي ده (له ۷ څخه پورته pH). د سمندرونو تیزابي کېدل د دې لامل کېږي چې pH کچه نور هم راټیټه شي، په دې معنا چې اوبه لږ القلي او‌په پایله کې لا تیزابي کېږي. د سمندرونو تېزابي کېدل کولی شي د صدفونو د پوښ د تولید یا نورو اوبو لاندې ژوو چې د کلسیم کاربونېټ پوښ لري د کمېدو او همدارنګه د سمندري موجوداتو لپاره د نورو فزیولوژیکي ننګونو لامل شي. هغه موجودات چې د کلسیم کاربونېټ پوښ لري نشي کولی په تېزابي شویو اوبو کې د نسل تولید وکړي. د سمندر تېزابي کېدل په ډېرو بڼو، په ځانګړې توګه صدف او مرجان په شان موجوداتو باندې اغیزه پرېږدي. دا پر سمندرونو باندې د اقلیمي بدلونونو یوه اغیزه ده.&lt;ref name=&quot;not acid2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ocean Acidification |url=https://www.whoi.edu/know-your-ocean/ocean-topics/ocean-chemistry/ocean-acidification/ |access-date=2021-09-13 |website=www.whoi.edu/ |language=en-US |quote=According to the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), economic and population scenarios predict that atmospheric CO2 levels could reach 500&amp;nbsp;ppm by 2050 and 800&amp;nbsp;ppm or more by the end of the century. This will [reduce] the pH an estimated 0.3 to 0.4 units by 2100, a 150 percent increase in acidity over preindustrial times.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Cite web |title=Ocean acidification {{!}} National Oceanic and Atmospheric Administration |url=https://www.noaa.gov/education/resource-collections/ocean-coasts/ocean-acidification |access-date=2020-09-07 |website=www.noaa.gov}}&lt;/ref&gt;

د سیند سطحې pH کې بدلونونه د ټولې نړۍ په کچه شتون لري، له سړو سمندرونو او لوړ جغرافیایي عرض سره چې د لا ډېر CO2 مقدار او همدارنګه د بای کاربونېټ د اشباع ټیټه کچه لري، چې د کلک پوستکي تولید لپاره د سمندري موجوداتو د وړتیا د کمېدو لامل کېږي. د سمندري جریانونو، لوی براعظمي سیندونه چې د اوبو تروش‌والی نری کوي، د یخونو اوبه کېدل او د فوسیلي سوند توکو سوځولو او بزګري له امله د نایټروجن او ګوګړ لاندې کېناستل هم د سمندر پر تېزابیت اغیزه پرېږدي. د سمندرونو تېزابي کېدل پخوا د ځمکې په تاریخ کې واقع شوي دي او له هغه څخه رامنځته شوي ایکولوژیکي سقوط په سمندرونو کې د نړیوال اقلیم او کاربني څرخېدو باندې اوږدمهاله اغیزې لرلې دي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Doney|first1=Scott C.|last2=Fabry|first2=Victoria J.|last3=Feely|first3=Richard A.|last4=Kleypas|first4=Joan A.|date=2009|title=Ocean Acidification: The Other CO 2 Problem|url=http://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.marine.010908.163834|journal=Annual Review of Marine Science|language=en|volume=1|issue=1|pages=169–192|bibcode=2009ARMS....1..169D|doi=10.1146/annurev.marine.010908.163834|issn=1941-1405|pmid=21141034}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=US EPA |first=OAR |date=2016-06-27 |title=Climate Change Indicators: Ocean Acidity |url=https://www.epa.gov/climate-indicators/climate-change-indicators-ocean-acidity |access-date=2021-09-03 |website=www.epa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite journal|last=Zeebe|first=R.E.|date=2012|title=History of Seawater Carbonate Chemistry, Atmospheric CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, and Ocean Acidification|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=40|issue=1|pages=141–165|bibcode=2012AREPS..40..141Z|doi=10.1146/annurev-earth-042711-105521|s2cid=18682623}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Henehan|first1=Michael J.|last2=Ridgwell|first2=Andy|last3=Thomas|first3=Ellen|last4=Zhang|first4=Shuang|last5=Alegret|first5=Laia|last6=Schmidt|first6=Daniela N.|last7=Rae|first7=James W. B.|last8=Witts|first8=James D.|last9=Landman|first9=Neil H.|last10=Greene|first10=Sarah E.|last11=Huber|first11=Brian T.|date=2019-10-17|title=Rapid ocean acidification and protracted Earth system recovery followed the end-Cretaceous Chicxulub impact|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=116|issue=45|pages=22500–22504|bibcode=2019PNAS..11622500H|doi=10.1073/pnas.1905989116|issn=0027-8424|pmc=6842625|pmid=31636204|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Carrington|first=Damian|date=2019-10-21|title=Ocean acidification can cause mass extinctions, fossils reveal|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/21/ocean-acidification-can-cause-mass-extinctions-fossils-reveal|access-date=2019-10-22|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

اټکل کېږي چې د تېزابیت ډېرېدل د سمندري موجوداتو لپاره د ډېرو زیانمنو پایلو یوه پراخه لړۍ رامنځته کوي، لکه د مټابولیک سرعت او په ځینو ارګانیزمونو کې د دفاعي ځوابونو کمېدل او د مرجان د سپینېدل. د سمندرونو تېزابي کېدل د سیندیز چاپېریالونو پر ایکوسیسټمونو هم اغیزه کوي چې د انساني نفوس لویې برخې لپاره خواړه، معیشت او نور ایکوسیسټمي خدمتونه برابروي. کابو ۱ میلیارډ کسان په بشپړ یا نسبي ډول د کب نیونې، ګرځندویي او ساحلي مدیریت په شان د مرجاني تېږو وړاندې شویو ایکوسیسټمي خدمتونو پورې تړلي دي. د آزاد هایډروجن آیونونو شتون زیاتوالي سره، اضافي کاربونیک اسیډ چې په سمندرونو کې جوړېږي بلآخره په بای کاربونېټ آیونو باندې د کاربونېټ آیون د بدلېدو لامل کېږي. د سمندر القلي توب له دې پروسې سره بدلون نه مومي یا کېدای شي په اوږدمهاله زمانه کې د کاربونېټ انحلال له امله ډېر شي. په موجوده کاربونېټ آیونونو کې دا خالص کم‌والی کېدای شي د سمندري کلکېدونکو موجوداتو لکه مرجان او ځینې پلانکټونونو لپاره د بایوجنیک کلسیم کاربونېټ تشکیل لا سخت کړي او داسې جوړښتونه کېدای شي د انحلال په وړاندې زیانمن شي. له همدې کبله په دوامداره توګه د سمندرونو تېزابي کېدل کېدای شي سمندر پورې اړوند راتلونکي خوراکي زنځېرونه وګواښي.&lt;ref name=&quot;bleaching&quot;&gt;{{cite journal|first=KRN|last=Anthony|display-authors=et al|title=Ocean acidification causes bleaching and productivity loss in coral reef builders|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2008|pages=17442–17446|doi=10.1073/pnas.0804478105|pmid=18988740|volume=105|issue=45|bibcode=2008PNAS..10517442A|pmc=2580748|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Rivera |first1=Hanny E. |last2=Chan |first2=Andrea N. |last3=Luu |first3=Victoria |date=2020-08-05 |title=Coral reefs are critical for our food supply, tourism, and ocean health. We can protect them from climate change |url=https://sciencepolicyreview.org/2020/08/coral-reefs-are-critical-for-our-food-supply-tourism-and-ocean-health-we-can-protect-them-from-climate-change/ |access-date=2021-09-03 |website=MIT Science Policy Review |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kump|first1=L.R.|last2=Bralower|first2=T.J.|last3=Ridgwell|first3=A.|date=2009|title=Ocean acidification in deep time|url=http://tos.org/oceanography/article/ocean-acidification-in-deep-time|journal=Oceanography|volume=22|pages=94–107|doi=10.5670/oceanog.2009.10|access-date=16 May 2016|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;orr05&quot;&gt;{{Cite journal|last=Orr|first=James C.|s2cid=4306199|year=2005|title=Anthropogenic ocean acidification over the twenty-first century and its impact on calcifying organisms|url=http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625100559/http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf|archive-date=25 June 2008|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=437|issue=7059|pages=681–686|doi=10.1038/nature04095|pmid=16193043|bibcode=2005Natur.437..681O|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/01/31/science/earth/31ocean.html|title=Rising Acidity Is Threatening Food Web of Oceans, Science Panel Says|author=Cornelia Dean|newspaper=New York Times|date=30 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Robert E. Service|title=Rising Acidity Brings and Ocean Of Trouble|journal=Science|pages=146–148|volume=337|date=13 July 2012|bibcode=2012Sci...337..146S|doi=10.1126/science.337.6091.146|pmid=22798578|issue=6091}}&lt;/ref&gt;

د سمندر تېزابي کېدو اصلي حل لاره د فضا کاربن ډای اکسایډ کچې په ټیټېدو کې پرته ده. د اکاډمي د ننه پینل غړو په توګه، ۱۰۵ علمي اکاډمیو د سمندرونو تېزابي کېدو په هکله یوه بیانیه صادره کړې ده او توصیه کوي چې تر ۲۰۵۰ کاله به، د نړیوال CO2 خپرېدل لږ تر لږه د ۱۹۹۰م کال کچې په نسبت ۵۰ سلنه کم شي. د ملګرو ملتونو اغېزمنې پرمختیا ۱۴مه موخه («د اوبو لاندې ژوند») «د سمندرونو تېزابي کېدو اغیزو ته رسیدګي او هغه ترټولو ټیټې کچې ته رسولو» موخه لري.&lt;ref name=&quot;iap statement&quot;&gt;{{Cite web |author=IAP |date=June 2009 |title=Interacademy Panel (IAP) Member Academies Statement on Ocean Acidification |url=https://www.interacademies.org/statement/iap-statement-ocean-acidification}}, Secretariat: TWAS (the Academy of Sciences for the Developing World), Trieste, Italy.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Goal 14 targets |url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/oceans/ |access-date=2020-09-24 |website=UNDP |language=en}}&lt;/ref&gt;

== لاملونه او د کاربن دوره ==
انساني فعالیتونه لکه د فوسیلي سوندتوکو سوځول او د ځمکې کارونې بدلونونه فضا ته د CO2 د نوي جریان لامل شوي دي. کابو ۴۵ سلنه په فضا کې پاتې ده؛ ډېری پاتې برخه یې د سمندرونو او نوره برخه یې د وچې بوټو لخوا جذب شوې ده. د کاربن دوره د سمندرونو، ځمکني بایوسفېر، لیټوسفیر او اټموسفیر ترمنځ د CO2 دوران توصیفوي. د کاربن دورخه کې دواړه عضوي مرکبات لکه سلولوز او غیرعضوي کاربن مرکبات لکه کاربن ډای اوکسایډ، کاربونېټ آیون او د بای کاربونېټ آیون شامل دي. عضوي مرکبات په ځانګړې توګه د سمندرونو تېزابي کېدو بحث کې مهم دي، ځکه هغوی د ځمکې سمندرونو کې د شته محلول CO2 ډېری بڼو کې شامل دي.&lt;ref name=&quot;raven99&quot;&gt;{{Cite journal|last=Raven|first=J. A.|author2=Falkowski, P. G.|year=1999|title=Oceanic sinks for atmospheric CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;|journal=[[Plant, Cell &amp; Environment]]|volume=22|pages=741–755|doi=10.1046/j.1365-3040.1999.00419.x|issue=6|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cramer01&quot;&gt;{{Cite journal|last=Cramer|first=W.|s2cid=52214847|year=2001|title=Global response of terrestrial ecosystem structure and function to CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and climate change: results from six dynamic global vegetation models|journal=[[Global Change Biology]]|volume=7|pages=357–373|doi=10.1046/j.1365-2486.2001.00383.x|issue=4|display-authors=etal|bibcode=2001GCBio...7..357C}}&lt;/ref&gt;

کله چې CO2 حل کېږي، له اوبو سره تعامل کوي ترڅو د آیوني او غیر آیوني کیمیاوي بڼو تعادل رامنځته کړي: حل شوی آزاد کاربن ډای اوکسایډ (CO&lt;sub&gt;2(aq)&lt;/sub&gt;)، کاربونیک اسیډ (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)، بای کاربونېټ (HCO&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) او کاربونېټ (CO&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;). د دې بڼو نسبت د سیند اوبو ګرمي، فشار او تروش‌والي پورې اړه لري (لکه څنګه چې د Bjerrum plot کې ښکاره شوې ده). د غیر عضوي محلول کاربن دا بېلابېلې بڼې د یوه سمندر له سطحې څخه د هغه ننه ته د سمندر انحلالیت پمپ په واسطه لېږدول کېږي.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=carbon cycle|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica Online]]|url=http://www.search.eb.com/eb/article-9020247|access-date=11 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Kump|first1=Lee R.|first2=James F.|last2=Kasting|first3=Robert G.|last3=Crane|author-link2=James Kasting|title=The Earth System|edition=2nd|pages=162–164|publisher=Upper Saddle River: Prentice Hall|year=2003|isbn=978-0-613-91814-5}}&lt;/ref&gt;

د فضايي CO2 جذب په وړاندې د سمندر د یوې ساحې مقاومت د Revelle فکټور په توګه پېژندل کېږي.

د سمندرونو تېزابي کېدل له انساني اقلیمي بدلون سره پرتله شوې او د «د نړېوالې تودوخې ناوړه دوه‌ګوني» او «د CO2 بله ستونزه» په نوم نومېږي. د سمندرونو د تودوخې لوړوالی او د آکسیجن له لاسه ورکول د سمندر له تېزابي کېدو سره یوځای عمل کوي او پر سمندري چاپېریال د اقلیمي فشار «درې وژونکو» ډله جوړوي. د خوږو اوبو بدنونه هم تېزابي ښکاري، که څه هم دا پدیده لا پېچلې او لږ ښکاره ده.&lt;ref name=&quot;HPost&quot;&gt;{{cite web |date=9 July 2012 |title=Ocean Acidification Is Climate Change's 'Equally Evil Twin,' NOAA Chief Says |url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/09/ocean-acidification-reefs-climate-change_n_1658081.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712003629/http://www.huffingtonpost.com/2012/07/09/ocean-acidification-reefs-climate-change_n_1658081.html |archive-date=12 July 2012 |access-date=2012-07-09 |work=[[Huffington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsc&quot;&gt;{{cite web |author=Nina Notman |date=29 July 2014 |title=The other carbon dioxide problem |url=http://www.rsc.org/chemistryworld/2014/07/ocean-acidification |website=Chemistry World}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Alex Rogers |date=9 October 2013 |title=Global warming's evil twin: ocean acidification |url=http://theconversation.com/global-warmings-evil-twin-ocean-acidification-19017 |website=The Conversation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hennige&quot;&gt;{{cite journal|last=Hennige|first=S.J.|year=2014|title=Short-term metabolic and growth responses of the cold-water coral Lophelia pertusa to ocean acidification|journal=Deep-Sea Research Part II|volume=99|pages=27–35|bibcode=2014DSRII..99...27H|doi=10.1016/j.dsr2.2013.07.005|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Pelejero|first=C.|year=2010|title=Paleo-perspectives on ocean acidification|journal=Trends in Ecology and Evolution|volume=25|issue=6|pages=332–344|doi=10.1016/j.tree.2010.02.002|pmid=20356649}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rsc2&quot;&gt;{{cite web |author=Nina Notman |date=29 July 2014 |title=The other carbon dioxide problem |url=http://www.rsc.org/chemistryworld/2014/07/ocean-acidification |website=Chemistry World}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hennige2&quot;&gt;{{cite journal|last=Hennige|first=S.J.|year=2014|title=Short-term metabolic and growth responses of the cold-water coral Lophelia pertusa to ocean acidification|journal=Deep-Sea Research Part II|volume=99|pages=27–35|bibcode=2014DSRII..99...27H|doi=10.1016/j.dsr2.2013.07.005|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Doney|first=S.C.|author-link1=Scott Doney|year=2009|title=Ocean Acidification: The Other CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; Problem|journal=Annual Review of Marine Science|volume=1|pages=169–192|bibcode=2009ARMS....1..169D|doi=10.1146/annurev.marine.010908.163834|pmid=21141034|s2cid=402398}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 2017 |title=Ocean acidification (Issues Brief) |url=https://www.iucn.org/sites/dev/files/ocean_acidification_issues_brief.pdf |access-date=3 November 2020 |website=IUCN (International Union for Conservation of Nature) |تاريخ الأرشيف=30 December 2020 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201230063843/https://www.iucn.org/sites/dev/files/ocean_acidification_issues_brief.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=30 December 2020 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20201230063843/https://www.iucn.org/sites/dev/files/ocean_acidification_issues_brief.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20201230063843/https://www.iucn.org/sites/dev/files/ocean_acidification_issues_brief.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230063843/https://www.iucn.org/sites/dev/files/ocean_acidification_issues_brief.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gies2018&quot;&gt;{{cite web |last=Gies |first=E. |date=11 January 2018 |title=Like Oceans, Freshwater Is Also Acidifying |url=https://www.scientificamerican.com/article/like-oceans-freshwater-is-also-acidifying/ |access-date=2018-01-13 |website=[[Scientific American]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weiss2018&quot;&gt;{{cite journal|last1=Weiss|first1=L. C.|last2=Pötter|first2=L.|last3=Steiger|first3=A.|last4=Kruppert|first4=S.|last5=Frost|first5=U.|last6=Tollrian|first6=R.|year=2018|title=Rising pCO2 in Freshwater Ecosystems Has the Potential to Negatively Affect Predator-Induced Defenses in ''Daphnia''|journal=Current Biology|volume=28|issue=2|pages=327–332.e3|doi=10.1016/j.cub.2017.12.022|pmid=29337079|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

اټکل کېږي چې د انساني فعالیتونو څخه په فضا کې د آزاد شوي کاربن ډای اکسایډ ۳۰ تر ۴۰ سلنه په سمندرونو، سیندونو او جهیلونو کې جذب یا حل کېږي.&lt;ref name=&quot;millero95&quot;&gt;{{Cite journal|last=Millero|first=Frank J.|year=1995|title=Thermodynamics of the carbon dioxide system in the oceans|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=59|issue=4|pages=661–677|bibcode=1995GeCoA..59..661M|doi=10.1016/0016-7037(94)00354-O}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Feely04&quot;&gt;{{cite journal|last=Feely|first=R. A.|author2=Sabine, C. L.|author3=Lee, K.|author4=Berelson, W.|author5=Kleypas, J.|author6=Fabry, V. J.|author7=Millero, F. J.|date=July 2004|title=Impact of Anthropogenic CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;on the CaCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; System in the Oceans|url=http://www.pmel.noaa.gov/pubs/outstand/feel2633/feel2633.shtml|journal=Science|volume=305|issue=5682|pages=362–366|bibcode=2004Sci...305..362F|doi=10.1126/science.1097329|pmid=15256664|access-date=2014-01-25|via=Pacific Marine Environmental Laboratory (PMEL)|s2cid=31054160}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>p59myzaje86vzpxhybtxocg4el67gky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د مراکش کلتور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63637</id>
    <revision>
      <id>363920</id>
      <parentid>360104</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22105" sha1="d7wvn9sdhgfmvwv9e4452c6tm3k3mvv" xml:space="preserve">د مراکش کلتور د تاریخ په اوږدو کې د تاثیراتو ښودونکي او د تاثیراتو سره یوځای رامنځته شوي دي. په داسې ساحه کې ممکن د نورو تر منځ د شخصي او یا ډله ایزو چلندونو ساحې، ژبه، دودونه، پوهه، عقیدې، هنرونه، قانون جوړونه، ګاسټرونومي، موسیقي، شعر، معمارۍ او داسې نور شامل وي. په داسې حال کې چې له نهمې پېـړۍ څخه تر لسمې پېـړۍ پورې په مراکش د سني مسلمانانو شمېر په ثابت ډول په ډېرېدو شو، د المورید د امپراتورۍ په دوره کې، د پخوانیو یهودانو د پام وړ نفوس د مراکش د کلتور په جوړېدو کې مرسته کړي وه. په لرغونۍ دوره کې ( چې له دویمې ميلادي پېـړۍ څخه پیل کېـږي او تر اوومې میلادي پېـړۍ پورې دوام کوي) په دې سیمه کې د رومي کاتولیک دین ( چې د جوړېدو په حال کې و) تر څنګ ډوناتیسټ عیسویت شتون درلود. د دې کلتور ټولې فرهنګي طبقې د یوې څو زره کلنې قبایلي بربر ویونکي ژبې پر بنسټونو تکیه کوي چې تر اوسه هم په پوره زور سره شتون لري او تاریخي لرغونتوب یې ترتاریخ وړاندې پیر ته رسیـږي. 

د مراکش ژبنۍ منظره پیچلي ده، او عموما په افقي توګه رنګارنګ او په عمودي سطحه ده. که څه هم دا ممکنه ده چې پراخه توګه یې دوه مهمو برخو وویشو چې : سامي ( عربي ) او بربر ده. خو دا ډېره سخته ده چې چې د بربر ژبو د سرچینې په اړه اټکل وشي ځکه چې د ټیټې لرغونۍ دورې او له تاریخ وړاندې وختونو څخه موندل کېـږي. د دې برعکس سامي نفوذ د لرغون پیژندنې د شواهدو له کبله په سمه توګه ښودل کېـږي. دا په دوو برخو کې راغله : کنعاني ، د پوني په تاریخي بڼو کې او کارتژی اوعبري چې تر میلاد وړاندې نهمې پېـړۍ ته یې لرغونتوب رسېـږي. او دوهم یې عربي ده چې منځنیو پېړیو یعنې تر میلاد اووه پېـړی وروسته یې لرغونتوب رسېـږي. دوه سامي ژبي چې یو بل ته نژدې وي، هم د نحوه او هم د لغتونو له نظره سره تړلې ښکاریدې. دا به ډېره ستونزمنه وي، چې دا معلومه کړو چې چا په عصري مغربي عربي لهجې ډېر تاثیر درلود. عرب فاتحانو د پرمختګ کولو په وخت کې د یو لوی شمير ( رومي کاتولیک شوي )  پوني نفوس سره مخامخ شول. په هر حال، د مراکش ژبنۍ او کلتوري هویت د مراکش د جغرافیې په شان داسې انګېرل کېـږي، چې د درېیو اصلي حلقو سره د مخامخ کېـدو پایله ده چې عبارت دې له : عرب، بربر او لویدیځه مدیترانې اروپا. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-10-04 |title=Evolution : Themes and actions – Dynamique Du Langage |url=http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/equipes/index.asp?Action=Edit&amp;Langue=EN&amp;Equipe=3%20%20&amp;Page=Action&amp;ActionNum=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213726/http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/equipes/index.asp?Action=Edit&amp;Langue=EN&amp;Equipe=3%20%20&amp;Page=Action&amp;ActionNum=26 |archive-date=2013-10-04 |access-date=2021-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Blench |first=Roger |title=Reconciling archaeological and linguistic evidence for Berber prehistory |url=https://www.academia.edu/36664366 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Benramdane|first=Farid|date=1998-12-31|title=&quot; Le maghribi, langue trois fois millénaire » de ELIMAM, Abdou (Ed. ANEP, Alger 1997)|url=http://journals.openedition.org/insaniyat/12102|journal=Insaniyat / إنسانيات. Revue algérienne d'anthropologie et de sciences sociales|language=fr|issue=6|pages=129–130|doi=10.4000/insaniyat.12102|s2cid=161182954|issn=1111-2050}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Merrils|first=A.H|title=Vandals, Romans and Berbers: New Perspectives on late Antique North Africa|publisher=Ashgate|year=2004|isbn=0754641457}}&lt;/ref&gt;

په داسې حال کې چې د مراکش رسمي ژبې معیاري عربي او معیاري مراکشي بربر ژبې دي. د ۲۰۱۴ م کال د سرشمیرنې له مخې، ډېری مراکشایان په مراکشي عربي ( دریجه ) ژبه د ملي ژبې په توګه مني او خبرې پرې کوي. کابو ۲۶ سلنه وګړي د بربر په ژبه خبرې کوي چې مختلف ډولونه لري لکه ترافیت، تمازیت او یا تاشیلیت ژبه . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=RGPH 2014 |url=http://rgphentableaux.hcp.ma/Default1/ |access-date=2022-06-08 |website=rgphentableaux.hcp.ma}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yassir|first=Malahakch|title=Diglossic Situations in Morocco: Extended diglossia as a sociolinguistic situation in Er-rich|date=January 2016|url=https://www.academia.edu/25999229|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-09-08 |title=عصِيد: باحثُو الإحصاء يطرحون &quot;سؤال الأمازيغيَّة&quot; بطرق ملتويَة |url=https://www.hespress.com/عصِيد-باحثُو-الإحصاء-يطرحون-سؤال-الأ-185785.html |access-date=2021-01-03 |website=Hespress – هسبريس جريدة إلكترونية مغربية |language=ar}}&lt;/ref&gt;

== ژبه ==
عصري معیاري عربي او معیاري مراکشي بربر د مراکش رسمي ژبې دي. خو مراکشي عربي بیا د ملي محلي لهجې په توګه پېژندل کېـږي. د بربر ژبې په ځينو غرنیو سیمو کې ویل کېـږي، لکه ترافیت د ۱.۲ میلیونه وګړو لخوا ویل کېـږي، د مرکزي اطلس تمازیت ژبه د ۲.۳ میلیونه وګړو لخوا ویل کېـږي او د تاشیلیت ژبه بیا له ۳ څخه تر ۴.۷ میلیونه ویونکي لري. د جودوـ عربي ژبې په مختلفو ډولونه هم په دودیزه توګه په مراکش کې خبرې کېـږي. په بهرنیو ژبو، په ځانګړې توګه  فرانسوي، انګلیسي او اسپانوي ژبو په ښاري مرکزونو کې لکه تانګیریا یا کاسوبلانکا کې خبرې کېـږي. له دې ټولو ژبو سره سره، د کوډ بدلول د مراکشي ژبې په وینا او رسنیو کې یوه هر اړخیزه پدیده ده.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=دستور المملكة المغربية |url=https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |access-date=2019-10-20 |website=Cour Constitutionnelle {{!}} المحكمة الدستورية |language=ar |quote=تظل العربية اللغة الرسمية للدولة. وتعمل الدولة على حمايتهاوتطويرها، وتنمية استعمالها. تعد الأمازيغية أيضا لغة رسمية للدولة، باعتبارها رصيدا مشتركا لجميع المغاربة بدون استثناء. |تاريخ الأرشيف=2020-06-24 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2020-06-24 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624041618/https://www.cour-constitutionnelle.ma/ar/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m6ObBQAAQBAJ&amp;q=darija+vernacular+language&amp;pg=PA262|title=Language Policy and Political Economy: English in a Global Context|last=Ricento|first=Thomas|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199363391|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Maaroufi |first=Youssef |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2004 |url=https://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |access-date=2022-06-08 |website=Site institutionnel du Haut-Commissariat au Plan du Royaume du Maroc |language=fr |تاريخ الأرشيف=2011-07-05 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2011-07-05 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110705120730/http://www.hcp.ma/Recensement-general-de-la-population-et-de-l-habitat-2004_a633.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/865506907|title=Dynamique langagière au Maroc|date=2013|publisher=Éditions de la Maison des sciences de l'homme|others=Messaoudi, Leila (1950–....).|isbn=978-2-7351-1425-2|volume=143|location=Paris|oclc=865506907}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=Morocco World |date=2014-02-12 |title=Morocco: Code switching and its social functions |url=https://www.moroccoworldnews.com/2014/02/122384/morocco-code-switching-and-its-social-functions/ |access-date=2019-10-20 |website=Morocco World News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== عربي ===
کلاسیکه عربي ژبه د عامي ژبې پرځای د یوې رسمي ژبې په توګه عموما په رسمي، اکاډمیک او مذهبي مراسمو کې کارول کېـږي. مراکشي عربي ژبه، د سیمې او منطقي په بیلابېلو بڼو کې، دا ژبه ډېری وخت په عامه توګه کارول کېـږي لکه په کلی او بنډو کې. حسینیه د عربي ژبې یوه بله لهجه ده چې د مراکش په سویل کې خبرې پرې کېـږي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Morocco 2011 Constitution - Constitute |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Morocco_2011?lang=en |access-date=2022-06-08 |website=constituteproject.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6sBlam4eJcC&amp;pg=PA162|title=Multilingualism, Cultural Identity, and Education in Morocco|last=Ennaji|first=Moha|date=2005-12-05|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9780387239804|page=162|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Language Contact and Language Conflict in Arabic.|last=Rouchdy, Aleya.|date=2012|publisher=Taylor and Francis|isbn=9781136122187|pages=71|oclc=823389417}}&lt;/ref&gt;

=== تمازیت ژبه ===
د تاشیلیت ( په محلي ډول د سوسیا په توګه پيژندل کېـږي) په ژبه عموما په سویل لويديځ مراکش کې خبرې کېـږي، چې په سویل کې د سیډي ایفني ، په شمال کې د اګیډر او په سویل کې د درا او سوس درو تر منځ سیمو کې ویونکي لري. د مرکزي اطلس تمازیت په ژبه په منځني اطلس کې د کنیفیرا او مډیلټ په شاوخوا کې خبرې کېـږي. 

== ادبیات ==
د مراکش ادبیات هغه ادبیات دي چې د هغو خلکو لخوا تولید شوي چې په کلتوري توګه د مراکش سره تړلي و او په تاریخي توګه دا بیانوي چې په بشپـړه توګه یا په جزوي توګه په هغه جغرافیې سیمه کې شتون درلود چې د نن ورځې مراکش دي. ډېری هغه څه چې د مراکش د ادبیاتو په نامه یادېـږي د اتمې پېـړۍ څخه وروسته د اسلام له راتګ وروسته رامنځته شو. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=mlynxqualey |date=2020-04-29 |title=180+ Books: A Look at Moroccan Literature Available in English |url=https://arablit.org/2020/04/29/172-books-moroccan-literature-in-available-in-english/ |access-date=2022-06-08 |website=ARABLIT &amp; ARABLIT QUARTERLY |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== موسیقي ==
د مراکش موسیقي د خپلې رنګارنګې له امله له یوې سیمې بلې سبمې ته ځان رسولی دي. په دې موسیقي کې د عربي موسیقۍ ژانرونه هم شتون لري، لکه چوبي او ایتا د اطلس په دښتو کې ( د دوکلااـ اعبدا، چاوییاوـ اوردیګه، ریحمنا په سیمو کې )، میلهون په هغو ښارونو کې چې د ال ـ اندلس سره یې تړو درلود (د میکنس، فیس، سیلی، تیټوان، اوجودا په سیمو کې) او حسني د مراکش په دښته کې کارول کېدې. همداراز د بربر موسیقي لکه ریف ریګادا، د منځني اطلس اهیدوس او سوس اهوش هم شتون درلود. په سویل کې بیا د دیکا مراکیشیا او ګاناو موسیقي وه. د دې سربیره، مراکشي ځوانان د نړیوال موسیقۍ تر اثر لاندې ( بیل، راک، میټل، ریګ، مراکشي ریپ او داسې نورو موسیقي ډولونو ) د مراکش د موسیقي روح جوړوي.

ترب الاله ( چې معنا یې د موسیقي خوښۍ ده ) په مراکش کې د موسیقۍ یوه نامتو بڼه ده، چې له والنسیا څخه د مراکش ښارونو ته په ځانګړې توګه فیس ته د مسلمانانو د یو لوی شمېر کډوالي په پایله کې رامنځته شوي ده. د فیسي الا سټایل د مراکش د انډلس نوباهمیوډیکل ژانرونو ډولونه کاروي. په داسې حال کې چې د موسیقي دغه بڼې ته ځینې وخت د اندلس موسیقي ویل کېـږي، خو متخصصین یې د الا یعنې ( الې) په نوم یادوي تر څو د سما د صفي دود څخه یې توپیر وکړي. کوم چې خالص غږ دي، او د اروپا سره په اړیکو ټینګار کوي. د اتلسمې پېـړۍ د محمد الحایک د سندرو کتاب کنش الحایک د الا دود اصلي روایت دي. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-08 |title=مالكة العاصمي: أنواع الأدب الشعبي بالمغرب – طرب الآلة – – وزارة الثقافة |url=https://www.minculture.gov.ma/?p=3602 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008224203/https://www.minculture.gov.ma/?p=3602#.YWDJQUbP23I |archive-date=2021-10-08 |access-date=2021-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/496273089|title=Dossier I, Musiques d'Algérie Dossier II, Algérie : histoire, société, cultures, arts|date=2002|publisher=Presses Universitaires du Mirail|others=Khaled,. Bentounès, Mohammed,. Souheil Dib, Malika Dorbani-Bouabdellah, Mohammed,. Harbi, Mohammed Habib Samrakandi, Rachid,. Aous|isbn=2-85816-657-9|volume=47|location=Toulouse|oclc=496273089}}&lt;/ref&gt;''&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=طرب الآلة.. ذلك الفن الباذخ |url=https://www.maghress.com/almassae/161846 |access-date=2021-11-03 |website=مغرس |archive-date=2022-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409222724/https://www.maghress.com/almassae/161846 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Sells|first1=Professor Michael A.|url=https://books.google.com/books?id=u5AVpiscx7YC&amp;dq=oujda+arabo-andalouse&amp;pg=PP444|title=The Literature of Al-Andalus|date=2000-08-31|isbn=9780521471596|pages=72–73}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Ahmed Aydoun |date=2001–2002 |title=Anthologie de la Musique Marocaine |url=https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |access-date=2022-06-02 |تاريخ الأرشيف=2023-10-05 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2023-10-05 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005212321/https://archivi.dar.unibo.it/files/muspe/wwcat/period/ma/index/number8/ciucci/ciucciweb.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news|date=2020-05-25|title=كيف صارت &quot;شمس العشية&quot; أغنية العيد في المغرب؟|language=ar|work=BBC News Arabic|url=https://www.bbc.com/arabic/tv-and-radio-52799697|access-date=2020-05-27}}&lt;/ref&gt;''

دودیزي سندرې لکه شمسه ال ــ اشیه تر اوسه پورې په جشنونو او رسمي مراسمو کې غږول کېـږي. دارالعلار په کاسابلانکا کې یو موزیم او د ښکلاو هنرونو مرکز دي چې د موسیقۍ میراث بلل کېـږي. د ال اندلس د دودیزي موسیقي څخه اخیستل شوي بله بڼه د غرانتي موسیقي ده. 

یو ژانر چې د اندلس د موسیقۍ او د معاصر هنر په توګه پيژندل کېـږي. د موریسکو د بصري هنرونو هنرمند، کمپوزر او اوډیسټ طارق بانزي نوښت دي چې د ال اندلس د ډلې بنسټ ایښودونکي دي. 

چابي ( چې معنا یې نامتو ده ) یوه داسې موسیقي ده چې زیاتې بڼې لري. چې د مراکش د فلکوریکي موسیقي له بیلابېلو بڼو څخه جوړه شوي ده. چابي په اصل کې په بازارونو کې اورېدل کېدل، خو اوس په جشنونو او ملاقاتو کې اورېدل کېـږي. 

د لوېدیځي موسیقي نامتو شکلونه  په تیزۍ سره په مراکش کې مشهور شول لکه : فیوژن، راک، کانتري، متال او په ځانګړې توګه هیپ هاپ. مراکش په ۱۹۸۰ م کال کې د یورویژن د سندرو په سیالۍ کې برخه واخیسته، چیرته چې یې اخیرې مقام ترلاسه کړ. 

== د لیدلو وړ هنرونه ==
ښکلي هنرونه په مراکش کې اوږد او مهم تاریخ لري. په مراکش کې د هنري بیان دودیز عناصر د مغربی ــ اندلس هنر او معماري ده. عربسیک پلستر، زیلیج کشي کاری، د لرګو شبکه کیندنه، او د اسلامي سبک نورې نمونې د دې هنر ځانګړتیاووي دي.  &lt;ref name=&quot;IslamicArtMuseum2014&quot;&gt;{{cite web |date=2014 |title=Discover Islamic Art Virtual Exhibitions {{!}} The Muslim West {{!}} Andalusian-Maghrebi Art {{!}} |url=http://islamicart.museumwnf.org/exhibitions/ISL/muslim_west/exhibition.php?theme=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223171418/http://islamicart.museumwnf.org/exhibitions/ISL/muslim_west/exhibition.php?theme=1 |archive-date=23 December 2019 |access-date=23 December 2019 |website=Islamic Art Museum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hintzen-Bohlen2000&quot;&gt;{{cite book|author=Brigitte Hintzen-Bohlen|title=Andalusia: Art &amp; Architecture|url=https://books.google.com/books?id=Zb80AQAAIAAJ&amp;q=%22geometric%20patterns%22|year=2000|publisher=Könemann|isbn=978-3-8290-2657-4|pages=292–293}}&lt;/ref&gt;

مغربی عربی خط په مراکش کې د لیدلو وړ هنرونو یو مهمه ځانګړتیا ده. په داسې حال کې چې د دغه لیکدود ځینې برخې منل شول او وړاندیز شوي وي، خو تر څنګ یې نوښتونه هم رامنځته شول، لکه د نولسمې پېـړۍ د خطاط محمد القندوسي نوښتونه یادولي شو. محمد بن علي رباتي یو له لومړنیو مراکشیانو څخه و چې په اروپايي سبک یې انځورګرۍ کوله. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Yia7CwAAQBAJ&amp;q=maghrebi+script+beyond+suqi&amp;pg=PA57|title=Beyond Timbuktu: An Intellectual History of Muslim West Africa|last=Kane|first=Ousmane|date=2016-06-07|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-05082-2|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rahim1996&quot;&gt;{{cite book|author=Habibeh Rahim|title=Inscription as Art in the World of Islam: Unity in Diversity : at the Emily Lowe Gallery, April 14 – May 24, 1996|url=https://books.google.com/books?id=FSzrAAAAMAAJ&amp;q=%22Qandusi%22|year=1996|publisher=Hofstra Museum, Hofstra University|page=65}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=محمد بن علي الرباطي .. أول رسام على الطريقة الأوروبية |url=https://www.maghress.com/almassae/173550 |access-date=2019-10-19 |website=مغرس |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005212320/https://www.maghress.com/almassae/173550 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>d7wvn9sdhgfmvwv9e4452c6tm3k3mvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د نوې کېدونکې وړ تودوخه (چې په يو ځل استعمال له منځه نه ځي)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64018</id>
    <revision>
      <id>363922</id>
      <parentid>285082</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T08:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14641" sha1="7jwqjjx2gucen1vci37fw0e4j1af9el" xml:space="preserve">د نوي کېدو وړ تودوخه د نوې کېدو وړ انرژۍ يو ډول کارول دي، کوم چې د نوي کېدو وړ سرچينې څخه د تودوخې تر لاسه کولو ته اشاره کوي؛ د بېلګې په ډول، د فوسيلي سون توکو د اوبو ګرمونکي پر ځای، د متمرکزې لمريزې شعاع په مټ د تودو شويو اوبو سره راديتور (يخچال) ته ځواک ورکول. د نوي کېدو وړ تودوخې په ټیکنالوژيو کې د نوي کېدو وړ بيالوژيکي سون توکي، لمريزه تودوخه، ځمکمنۍ تودوخه، د تودوخې پمپونه او د تودوخې تبادله کوونکي شامل دي. جلا والی عموماً د تل لپاره د نومي کېدو وړ تودوخې د پلې کېدو په څرنګوالي کې يو مهم عنصر دی.

ډېری ساړه هېوادونه د برېښنا د برابرولو په پرتله ډېره انرژي د تودوخې لپاره مصرفوي. د بېلګې په ډول، په ۲۰۰۵ز کال کې انګلستان ۳۵۴ تيراواټه برېښنايي طاقت کارولی و، خو د تودوخې اړتيا يې ۹۰۷ تيراواته وه، د کوم ستره برخه (۸۱٪) چې د ګاز په کارولو سره پوره شوې وه. استوګنيزې برخې یواځې ۵۵۰ تيراواټه انرژي د تودوخې لپاره کارولې وه چې عموماً له «ميتان» څخه تر لاسه شوې وه. په انګلستان کې نږدې نيمه کارول شوې انرژي (۴۹٪) د تودوخې په بڼه کې وه، له دې ډلې څخه ۷۰٪ يې په کورنيو او سوداګريزو او دولتي ودانيو کې شوې وه. کورنيو عموماً تودوخه د هوا د تودولو لپاره کارولې وه (۶۹٪).&lt;ref&gt;Department of Trade and Industry report [http://www.berr.gov.uk/files/file39881.pdf UK Energy in Brief July 2007, Page 25] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527233923/http://www.berr.gov.uk/files/file39881.pdf|date=May 27, 2008}} (URL accessed May, 2008)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UK Government Call for Evidence on Heat, Office of Climate Change, Jan 2008 [http://www.berr.gov.uk/files/file43609.pdf 'Heat Call for Evidence', Paragraphs 11 and 12] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527233914/http://www.berr.gov.uk/files/file43609.pdf|date=May 27, 2008}} (URL accessed May, 2008)&lt;/ref&gt;

د نوي کېدو وړ برېښنا او د نوي کېدو وړ تودوخې پرتليزه سيالي د انرژۍ او چاپېريال په اړوند د يو هېواد د تګلارې تر ليدلوري پورې اړه لري. په ځينو هېوادوندو کې په فوسيلي سون توکو چلېدونکې تودوخې سره د مرستې له امله د نوي کېدو وړ تودوخې په مخ کې خنډ ګرځېدلی. په دې هېوادونو کې، لکه سويډن، ډنمارک او فينلينډ، چېرته چې حکومتي مداخلت د کاربن د تشخيص د ټيکنالوژۍ د بې طرفه شکل سره نژدې دی (يعنې د کاربن او انرژۍ ماليات)، د نوي کېدو وړ تودوخې د انرژۍ په وروستي لګښت کې د پام وړ نوي کېدو انرژۍ په ونډه کې مخکښه برخه درلودلې ده. په هغو هېوادونو کې، لکه المان، متحده ايالات او انګلستان، چېرته چې د مختلفو ټيکنالوژيو، استعمال او پیمانې لپاره په بېلابېلو کچو د حکومتي مداخلې ټاکنه شوې ده، د نوي کېدو وړ تودوخې او نوي کېدو برېښنا ټيکنالوژيو ونډې د اړوند ملاتړ تر کچې پورې اړه لري او د دې په پايله کې د انرژۍ وروستي لګښت کې يې عموماً د نوي کېدو ونډه کمه ده.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renewables 2021 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/renewables-2021 |access-date=2021-12-03 |website=IEA |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== د نوي کېدو وړ تودوخې مخکښې ټيکنالوژۍ ==

=== لمريزه تودوخه ===
لمريزه تودوخه د ودانۍ د جوړولو يو سبک دی، کومه چې د دوبي يا ژمي د لمر د ځلا انرژي کاروي، څو يوې ودانۍ ته ابتدايي يا مرستندویه اقصتادي تودوخه برابره کړي. دا تودوخه هم د هوا د تودوخې لپاره کارول کېدای شي (د هوا لمريزه تودوخه وګورئ) او هم د اوبو د تودوخې لپاره کارېدای شي (لمريزې تودې اوبه وګورئ). د لمريزې تودوخې طرحه په دوه ډلو وېشل شوې ده:

* منفي لمريزه تودوخه، د تودوخې د راټولولو لپاره د کور په طرحه او جوړښت پورې اړه لري. د منفي لمريزې ودانۍ په طرحه کې بايد همدا راز د تودوخې په زېرمه کولو او وېشلو هم غور وشي، کومه چې په غېر فعال ډول بشپړېدای شي، يا د زېرمه کولو لپاره د ودانۍ پر بنسټ تودوخه په فعال ډول راکش کولو لپاره د هوا د ايستلو څخه کار اخيستلای شي. دا ډول يوه طرحه تر يو بريده د لمر لرونکي دوبي په ورځ کې (-7 °C يا 19 °F) د کور د تودوخې درجه تر ۲۴ سانتيګراد (۷۵ فارنهايت) پورې زياتولو سره اندازه شوې وه او ادعا کېږي چې دا سيستم په غېر فعال ډول د ودانۍ ډېرې برخې ته تودوخه برابروي. د ۴۰۰۰ فوټ مربع (۳۷۰ متر مربع) کور د يو مربع فوټ (۳۷۰ متر مربع) پر سر ارزښت ۱۲۵ ډالره دی (يا ۳۷۰ متر مربع په ۱۳۵۱ ډالره په يو متر مربع)، دا د دوديز نوي کور له قیمت سره برابر ارزښت دی.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solar House, Solar Home, Solar Homes, Solar Houses |url=http://www.solarhouseproject.com/index.html |access-date=2013-10-02 |publisher=Solarhouseproject.com |archive-date=2019-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190317041111/http://www.solarhouseproject.com/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* د تودوخې فعال لمريز سيستم له پمپ څخه کار اخلي، څو د لمريزې تودوخې له راټولونکي څخه هوا يا مايع يوې ودانۍ يا زېرمه ځای ته ولېږدوي. د لمريزې هوا تودوخې يا لمريزې اوبو تودوخې په څېر وسايل په عام ډول په تختو کې لمريزه تودوخه جذب کوي، کوم چې وروسته په نورو وسايلو کې کارېدای شي، لکه د هوا تودوخه او يا د استوګنيزو اوبو تودونکو لپاره تودخه پوره کول. به برېښنا د لمر وړانګو بدلونکو تختو په عکس، کومې چې د برېښنا د توليد لپاره کارول کېږي، برېښنايي تودوخې تختې ارزانه دي او د لمريزې انرژۍ ډېر لوړ تناسب له ځانه سره زېرمه کوي.

د لمريزې تودوخې سيستمونه عموماً د يوې کوچنۍ بشپړونکې تودوخې سيستم مرستې ته اړتيا لري، که هغه دوديز وي يا د نوي کېدو وړ وي.

=== د ځمکنۍ ګرمۍ تودوخه ===
د ځمکنۍ تودوخې انرژۍ ته د اوبو د کيندلو يا د بخار د څاګانو له لارې په داسې يوه پروسه کې لاسرسی کېدای شي، لکه د تيلو لپاره کيندل کول. د ځمکنۍ تودوخې انرژي يوه ستره، لږه استعمال شوې تودوخه او د انرژۍ سرچينه ده، کومه چې پاکه ده (د شنې خونې ډېر کم او يا بيخي ګاز نه خارجوي)، باوري ده (د منځني سيستم شتون يې ۹۵٪ دی) او په کور کې د جوړېدو وړ ده (خلک په تيلو کم تکيه ګرځوي).&lt;ref name=&quot;EERE1&quot;&gt;{{cite web |title=Geothermal Basics Overview |url=http://www1.eere.energy.gov/geothermal/geothermal_basics.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004020606/http://www1.eere.energy.gov/geothermal/geothermal_basics.html |archive-date=2008-10-04 |access-date=2009-06-25 |publisher=Office of Energy Efficiency and Renewable Energy}}&lt;/ref&gt;

ځمکه د لمر انرژي جذبوي او دا په سمندرونو او د ځمکې لاندې تودوخې په توګه زېرمه کوي. د ځمکې د تودوخې درجه د کال په اوږدو کې له ۴۲ څخه تر ۱۰۰ درجې فارنهايت (له شپږ څخه تر ۳۸ سانتيګراد پورې) په نقطه پاتې کېږي، خو تر دې پورې اړه لري چې تاسې د ځمکې په کومه برخه کې ژوند کوئ. د ځمکنۍ تودوخې يو سيستم د ځمکې د سطحې په ښکته برخه کې موندل کېدونکې ثابتې تودوخې درجې څخه ګټه اخلي او دا بيا د ودانيو د تودولو او سړولو لپاره استعمالوي. دا سيستم د ځمکې لاندې د نصب شويو پايپونو د يوې لړۍ څخه جوړ دی، کومه چې په يوه ودانۍ کې له نورو پايپونو سره تړلې وي. يو پمپ د مدار په مټ مايع په څرخ کې راولي. په ژمي کې پايپ کې شته مايع د ځمکې تودوخه جذبوي او هغه بيا د ودانۍ د تودولو لپاره استعمالوي. په دوبي کې، دا مايع تودوخه له ودانۍ څخه جذبوي او هغه بيا په ځمکه کې له منځه وړي.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2013-01-22 |title=What is Geothermal? - Geothermal Resources Council |url=http://www.geothermal.org/what.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004048/http://www.geothermal.org/what.html |archive-date=2013-10-05 |access-date=2013-10-02 |publisher=Geothermal.org}}&lt;/ref&gt;

=== د تودوخې پمپونه ===
د تودوخې پمپونه تودوخه له يو ځای څخه بل ځای ته د لېږدولو لپاره کار استعمالوي او دا د تودوخې او هوا د سړولو دواړو لپاره کارول کېږي. که څه هم  زیاتې پانګې ته اړتيا لري، بيا هم د تودوخې پمپونه د استعمال لپاره  اقتصادي او د نوي کېدو وړ برېښنا په مټ چلېدای شي. د تودوخې د پمپ دوه عام ډولونه د هوا د سرچينې په مټ د تودوخې پمپونه (ASHP) او د ځمکې د سرچينې د تودوخې پمپونه (GSHP) دي، په دې پورې اړه لري چې ايا تودوخه له هوا څخه لېږدول شوې ده او که له ځمکې څخه. هغه مهال کله چې د بهرنۍ هوا د تودوخې درجه تقريبا ۱۵ سانتيګراد څخه کمه وي، نو د هوا له سرچينې څخه تودوخه تر لاسه کونکي پمپونه اغېزناک نه دي، په داسې حال کې چې د ځمکې له سرچينې څخه تودوخه تر لاسه کونکي پمپونه نه اغېزمن کېږي. د تودوخې د پمپ فعاليت اغېزمنتيا د فعاليت په عامل مشترک (CoP) سره اندازه کېږي: د برېښنا د هر واحد لپاره چې د تودوخې د پمپ کولو لپاره کارول شوی دی، د هوا د سرچينې څخه د تودوخې تر لاسه کونکی پمپ له ۲.۵ څخه تر ۳ يونټه پورې تودوخه توليدوي (دا معنا چې دا له ۲.۵ څخه تر ۳ پورې CoP  لري)، په داسې حال کې چې GSHP له ۳ څخه تر ۳.۵ يونټه پورې تودوخه توليدوي. د انګلستان لپاره د سون توکو د اوسنيو قیمتونو پر بنسټ، د ۳-۴ CoP  په اټکل کولو سره، کله کله GSHP د برېښنايي، تيلو او جامدو سون توکو د تودولو په پرتله د هوا د تودوخې د سيستم ارزانه شکل دی. د تودوخې پمپونه همدا راز د موسمونو تر منځ د تودوخې انرژۍ د زېرمه کولو (توده يا يخه) سره تړل کېدای شي، له تودې ځمکې څخه د تودوخې په را ايستلو سره CoP  له ۴ څخه تر ۸ پورې دوه برابره زياتوي.&lt;ref&gt;[http://www.energysavingtrust.org.uk/renewable-energy/heat/ground-source-heat-pumps Ground Source Heat Pumps: Costs, savings and financial support] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202165420/http://www.energysavingtrust.org.uk/renewable-energy/heat/ground-source-heat-pumps|date=December 2, 2016}} Retrieved 2016-12-02&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=GSHP &amp;#124; Ground Source Heat Pumps &amp;#124; GSHPs &amp;#124; Ground Source Heating &amp;#124; Coefficient of Performance CoP &amp;#124; Ground source heat pump efficiency &amp;#124; Thermal Energy Storage |url=http://www.icax.co.uk/gshp.html |access-date=2013-10-02 |publisher=Icax.co.uk}}&lt;/ref&gt;

==== د موسمونو تر منځ د تودوخې لېږد ====
د موسمونو تر منځ د تودوخې په لېږد سره د تودوخې يو پمپ د تودوخې اضافي حرارت د تودوخې په زېرمه ځايونو کې زېرمه کولو لپاره فعاله لمريزه انرژي راټولوي، د ځمکې د سرچينې تودوخې د پمپونو په مرسته، تر څو هغه په ژمي کې د هوا د تودوخې لپاره بهر وايستلای شي. په دې سره د «لفټ» اړتيا کميږي او د تودوخې د پمپ CoP دوه برابره لوړوي، ځکه چې پمپ له ځمکې څخه د يخ پر ځای د تودوخې له زېرمه ځای څخه په ګرمۍ پيل کوي.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thermal Banks store heat between seasons &amp;#124; Seasonal Heat Storage &amp;#124; ThermalBanks from ICAX save carbon emissions &amp;#124; Thermal Energy Storage using Inter seasonal Heat Stores &amp;#124; Underground Thermal Energy Storage UTES &amp;#124; Reusable Heat |url=http://www.icax.co.uk/thermalbank.html |access-date=2013-10-02 |publisher=Icax.co.uk}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>7jwqjjx2gucen1vci37fw0e4j1af9el</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د بلخاب پاڅون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70620</id>
    <revision>
      <id>363907</id>
      <parentid>299648</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T05:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17410" sha1="kvpax23fj0zlw30s9n4dn2a97g4jmai" xml:space="preserve">د بلخاب پاڅون په افغانستان کې د سرپل ولایت د بلخاب په ولسوالۍ کې د طالبانو په وړاندې د هزاره بغاوت و. مشري يې مهدي مجاهد کوله او د 2022ز کال د جون په درويشتمه نیټه د مهدي مجاهد د ځواکونو له خوا د بلخاب ولسوالۍ له نیولو وروسته پيل شو.

په لومړیو کې کله چې مهدي مجاهد د طالبانو په وړاندې د جګړې اعلان وکړ، طالبانو هغه جدي و نه نیو. وروسته نوموړي خپل جنګیالي راټول او په چټکۍ سره یی خپل پلرنی ټاټوبی بلخاب ولسوالۍ ونیوله، طالبانو هلته سرتيري واستول، چې د مهدي او د هغه له مليشو څخه ډېر زیات وو.&lt;ref&gt;{{cite tweet|last=Sarwary|first=Bilal|user=bsarwary|number=1536125022108061697|date=12 June 2022|title=#AFG Mawlawi Mehdi Mujahid , an influential Hazara member of the Taliban, has broken away with the Taliban after he was fired as head of intelligence of Bamyan. He says 10 million Hazaras are sidelined and disenfranchised from political space by Taliban. Balkhab, Saripul. https://t.co/3pHGaAdhx6|language=en|access-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629162548/https://twitter.com/bsarwary/status/1536125022108061697|archive-date=29 June 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== مخينه ==
د طالبانو او مهدي مجاهد تر منځ تاوتریخوالی چې د دوی یوازینی هزاره شیعه قوماندان و، د طالبانو له خوا د افغانستان له نیولو وروسته هغه مهال پیل شو، کله چې د دوی مشرتابه هڅه وکړه د بلخاب د ډبرو سکرو پر کان ډېر  واک تر لاسه کړي.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-22 |title=Thousands flee feuding Taliban in Afghanistan's north |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220722-thousands-flee-feuding-taliban-in-afghanistan-s-north |access-date=2022-07-27 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt;

طالبانو تر دې بريده انتظار وکړ، تر څو نوموړي له هزاره ګانو او نورو شیعه مسلمانانو سره د هغوی پر چلند او د نجونو د ښوونځیو پر تړلو په عام ډول نيوکې بيل کړې. له همدې امله طالبانو نوموړی د باميان ولايت د استخباراتو له رياست څخه ګوښه کړ.  &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taliban to Clear Its Ranks From Non-Pashtun Commanders - Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/taliban-to-clear-its-ranks-from-non-pashtun-commanders/ |access-date=2022-07-27 |website=8am.af}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Goldbaum|first=Christina|last2=Rahim|first2=Najim|last3=Hayeri|first3=Kiana|date=2022-08-18|title=The Bloody Uprising Against the Taliban Led by One of Their Own|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/08/18/world/asia/afghanistan-uprising-taliban-mahdi.html|access-date=2022-08-21|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== جګړه ==
د استخباراتو له مشرۍ څخه تر ګوښه کېدو وروسته، مهدي مجاهد له طالبانو جلا او وروسته یی له هغوی سره جګړه اعلان کړه. مهدي مجاهد په چټکۍ سره د بلخاب ولسوالۍ ونیوله، د طالبانو ولسوال یی لرې او پر ځای یی له خپلو ځواکونو څخه یو شیعه هزاره ولسوال کړ. د بلخاب له نیولو وروسته، مهدي مجاهد وویل چې هیڅوک دغه ولسوالۍ له هزاروو په زور نه شي اخیستلای. طالبانو په لومړیو کې شاوخوا پنځه سوه سرتیري راټول او له دوه لوريو یې د مهدي د نیولو طرحه جوړه کړه، چې یوه یې په سمنګان ولایت کې له دره صوف بالا ولسوالۍ څخه او بله یې په بامیانو کې د یکاولنګ ولسوالۍ څخه وه. طالبانو هم د قاري صلاح الدین ایوبي په مشرۍ په جوزجان او فاریاب ولایتونو کې له خپلو ازبک توکمو غوښتي و، چې د مهدي د نیولو لپاره لږ تر لږه دوه سوه جنګیالي چمتو کړي، خو هغوی انکار وکړ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taliban Deploys Troops to Arrest Mawlawi Mehdi – Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/taliban-deploys-troops-to-arrest-mawlawi-mehdi/ |website=8am.af}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taliban Deploys Troops to Arrest Mawlawi Mehdi - Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/taliban-deploys-troops-to-arrest-mawlawi-mehdi/ |website=8am.af}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

د 2022ز کال د جون په ديارلسمه نیټه، د بلخاب ټوله ولسوالۍ د مهدي مجاهد د سرتیرو له خوا اداره کېده.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 June 2022 |title=تنش در سرپل؛ طالبان به ولسوالی بلخاب «نیروی نظامی» اعزام می‌کند |url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan-61781177 |access-date=16 June 2022 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;

د 2022ز کال د جون په درويشتمه نیټه، طالبانو د بلخاب د نیولو هڅه وکړه، خو د سخت مقاومت له امله ولسوالۍ ته ان په ننوتلو کې هم له ناکامۍ سره مخ شول. په یو رسمي ټویټ کې، صبغة احمدي چې د ملي مقاومت جبهې ویاند دی، وویل چې (نن سهار اوه بجې، طالبانو هڅه وکړه د سانچارک د قم کوتل سانچارک له لارې د بلخاب پر زړورو او عدالت غوښتونکو خلکو برید وکړي). د ځایی خلکو په وینا، طالبانو بلخاب ته له مختلفو لوريو سرتیري ولیږل، څو مهدي مجاهد ونیسی او ځواکونه يې مات کړي. مهدي مجاهد وویل، چې د دوی ځواکونو د جون په درويشتمه د طالبانو دوه بریدونه او د جون په څلورويشتمه یو برید په شا تمبولي او په ترڅ کې یې ګڼ شمېر طالب جنګیالي وژل شوي دي. محمد محقق چې یو هزاره سیاستوال دی، د مهدی ملاتړ وکړ او طالبانو ته یی خبر ورکړ چې په مهدی مجاهد برید «به د هزاره په وړاندې د جګړې معنی ولري». &lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 June 2022 |title=گزارش‌ها از آغاز درگیری میان طالبان و نیروهای مولوی مهدی در بلخاب |url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan-61913484 |access-date=24 June 2022 |website=BBC News فارسی |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-06-23 |title=Fierce Fighting Rages Between Taliban and Local Forces Led by Mawlawi Mehdi in Balkhab |url=https://8am.af/eng/fierce-fighting-between-taliban-and-mawlawi-mehdis-forces-in-balkhab/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623140239/https://8am.af/eng/fierce-fighting-between-taliban-and-mawlawi-mehdis-forces-in-balkhab/ |archive-date=23 June 2022 |access-date=2022-06-27 |website=Hasht-e Subh Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

دواړه خواوې په دیزدان دره، دوزدان دره، قوم کوتل او اب کلان سیمو کې له یو بل سره په جګړه کې ښکیل شوې، او د لسګونو تنو د مرګ ژوبلې راپور ورکړل شو، چې د طالبانو تلفات زیات وو. مهدي مجاهد ته یوې نیږدې سرچینې ادعا وکړه چې د مهدي د ځواکونو له بريا وروسته د طالبانو ځواکونه له څو محاذونو څخه ووتل. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-06-23 |title=Fierce Fighting Rages Between Taliban and Local Forces Led by Mawlawi Mehdi in Balkhab |url=https://8am.af/eng/fierce-fighting-between-taliban-and-mawlawi-mehdis-forces-in-balkhab/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623140239/https://8am.af/eng/fierce-fighting-between-taliban-and-mawlawi-mehdis-forces-in-balkhab/ |archive-date=23 June 2022 |access-date=2022-06-27 |website=Hasht-e Subh Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto22&quot;&gt;{{Cite web |title=Taliban Carry Out Airstrikes on Mawlawi Mehdi's House As Offensives on Indigenous Forces Resume in Balkhab - Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/taliban-carry-out-airstrikes-on-mawlawi-mehdis-house-as-offensives-on-indigenous-forces-resume-in-balkhab/ |access-date=2022-06-27 |website=8am.af}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

د جون په پنځه ويشتمه نیټه طالبانو د مهدي مجاهد پر کور یو هوایی برید وکړ، خو نه هغه او نه د هغه د کورنۍ څوک ټپې او یا مړه شو. &lt;ref name=&quot;auto23&quot;&gt;{{Cite web |title=Taliban Carry Out Airstrikes on Mawlawi Mehdi's House As Offensives on Indigenous Forces Resume in Balkhab - Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/taliban-carry-out-airstrikes-on-mawlawi-mehdis-house-as-offensives-on-indigenous-forces-resume-in-balkhab/ |access-date=2022-06-27 |website=8am.af}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

د جولای په درېيمه نیټه طالبانو د مهدي مجاهد نهه تسلیم شوي سرتیري اعدام کړل. طالب جنګیالیو په بلخاب کې د ملکي خلکو په وړاندې هم ظلمونه کړي دي. د جولای په شپږمه نیټه طالبانو شاوخوا اته زره سرتیري ځای پر ځای کړل، د بلخاب ولسوالي یې محاصره کړه او هر څوک يې له ولسوالۍ څخه له وتلو او ولسوالۍ له داخليدو بند کړل. طالبانو همداراز په بلخاب کې انټرنیټ پرې کړ. مهدي مجاهد له خپلو جنګیالیو څخه وغوښتل چې ناهيلي نه شي او د طالبانو په وړاندې سخته جګړه وکړي. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taliban Shot Dead Surrendered Individuals in Balkhab District, Sar-e Pol Province - Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/taliban-shot-dead-surrendered-individuals-in-balkhab-district-sar-e-pol-province/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921222305/https://8am.af/eng/amp/taliban-shot-dead-surrendered-individuals-in-balkhab-district-sar-e-pol-province/ |archive-date=21 September 2022 |access-date=2022-07-06 |website=8am.af}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{Cite web |title=آوارگان جنگ بلخاب در بامیان؛ کاربران شبکه‌های اجتماعی کارزار جمع‌آوری کمک راه‌اندازی کردند |url=https://www.afintl.com/202206280183 |website=افغانستان اینترنشنال}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web |date=29 June 2022 |title=یوناما: گزارش‌های نقض جدی حقوق بشر توسط نیروهای طالبان در بلخاب را پیگیری می‌کنیم |url=https://www.bbc.com/persian/afghanistan-61968301 |website=BBC News فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mawlawi Mehdi Coherences His Forces in Balkhab to Fight Against Taliban - Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/mawlawi-mehdi-coherences-his-forces-in-balkhab-sar-e-pol/ |access-date=2022-07-06 |website=8am.af}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Taliban Closes Access Routes to Balkhab District, Sar-e Pol - Hasht-e Subh Daily |url=https://8am.af/eng/amp/taliban-closes-access-routes-to-balkhab-district-sar-e-pol/ |access-date=2022-06-27 |website=8am.af}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

کریم خلیلي چې یو بل هزاره سیاستوال او د حزب وحدت مشر و، پر طالبانو د بلخاب د وګړو سره د هغوی په چلند نیوکه وکړه. هغه ولیکل چې &quot;په دې جګړه کې د انسانیت په وړاندې د جنایتونو ښکاره نښې لیدل کیږي؛ په عامو وګړو په مستقیمه او قصدي توګه برید شوی، د خلکو کورونه او شتمنۍ لوټ شوي. پر دې سربېره د سیمې نښلونکې او خلکو ته د خوراکي توکو د رسولو لارې او شبکې په بشپړه توګه پرې شوي دي&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-06-28 |title=کریم خلیلی: طالبان در ولسوالی بلخاب جنایت علیه بشریت را مرتکب شدند |url=https://subhekabul.com/%d8%ae%d8%a8%d8%b1%d9%87%d8%a7/mohammad-karim-khalili-taliban-balkhab-district-of-sar-e-pool/ |access-date=2022-09-16 |website=روزنامه صبح کابل |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005010121/https://subhekabul.com/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7/mohammad-karim-khalili-taliban-balkhab-district-of-sar-e-pool/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

د جولای د لومړیو په شاوخوا کې طالبانو بلخاب ته نږدې د بغاوت کونکو په وړاندې د مبارزې د يوې برخې په توګه د ګلورز کلی ونیو. د راپورونو له مخې د دې مبارزاتو په اوږدو کې د طالبانو له خوا ډیری جنګي جنایتونه د هزاره وګړو په وړاندې ترسره شوي چې له امله یې کډوال ګاونډیو ولایتونو ته کډه شوي دي. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Subh |first=Hasht-e |date=2022-07-11 |title=Defeated and Encircled, the Hazara Community in Balkhab Scrambling to Escape Atrocity Crimes Committed by Vengeful Taliban |url=https://8am.af/eng/defeated-and-encircled-the-hazara-community-in-balkhab-scrambling-to-escape-atrocity-crimes-committed-by-vengeful-taliban/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711103514/https://8am.af/eng/defeated-and-encircled-the-hazara-community-in-balkhab-scrambling-to-escape-atrocity-crimes-committed-by-vengeful-taliban/ |archive-date=11 July 2022 |access-date=2022-08-16 |website=Hasht-e Subh Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

جګړه د طالبانو په ګټه او د مهدي مجاهد په مړینه پای ته ورسیده.  &lt;ref&gt;{{Cite web |title=طالبان: مولوی مهدی هنگام خروج از افغانستان کشته شد |url=https://www.aa.com.tr/fa/افغانستان/طالبان-مولوی-مهدی-هنگام-خروج-از-افغانستان-کشته-شد/2662816 |access-date=2022-08-17 |website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt;

== جنګي جنايتونه او د بشري حقوقو څخه سرغړونه ==
د بلخاب ولسوالۍ په شاوخوا کلیوالي سیمو کې طالبانو د جګړې په جریان کې د هزاره شیعه وګړو په وړاندې یو لړ جنګي جنایتونه وکړل. د 2022ز کال د جون په نهه ويشتمه نیټه د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون وویل، چې طالبانو ملکي وګړي او د جګړې بنديان وژلي، د ملکي خلکو کورونه یې سوځولي، ملکي وګړي یې بې ځایه کړي او ملکي بنسټونه یې بمبار کړي دي. د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون د طالبانو کړنې د جنګي جنایتونو په توګه ډلبندي کړې. د روخشانه رسنۍ له نظره د جولای له لومړۍ نیټې څخه، د طالبانو له خوا وژل شوي درويشت تنه د ملکيانو په توګه پېژندل شوي، او نهه ويشت نور نه دي نامعلومه دي. د جولای په دويمه نیټه هشت صبح اټکل وکړ چې يو سل او پنځوس ملکي وګړي د طالبانو له خوا وژل شوي او ځینې یې شکنجه شوي دي. اټکل شوي چې اوه ويشت زره اوسېدونکي بې ځایه شوي دي. ایت الله سیستاني بې ځایه شویو هزاره ګانو ته د خوراکي او نورو لومړنیو اړتیاوو شاوخوا زر کڅوړې، او د بابا مزاري بنسټ شاوخوا اتيا بستې ولېږلې.&lt;ref name=&quot;auto7&quot;&gt;{{Cite web |date=July 22, 2022 |title=Thousands flee feuding Taliban in Afghanistan's north |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220722-thousands-flee-feuding-taliban-in-afghanistan-s-north |website=France 24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mudabber |first=Mahdi |title=جنگ بلخاب؛ دفتر آیت الله سیستانی و بنیاد بابه مزاری به آوارگان کمک ارسال کردند/ گزارش شفقنا {{!}} خبرگزاری شیعیان افغانستان {{!}} Afghanistan - Shia News Agency |url=https://af.shafaqna.com/FA/529838 |access-date=2022-12-23 |website=af.shafaqna.com |language=fa-AF}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>kvpax23fj0zlw30s9n4dn2a97g4jmai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د عراق پر وړاندې بندیزونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72887</id>
    <revision>
      <id>363910</id>
      <parentid>351682</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19352" sha1="6w16g5r6d5nq5lbtzkp4s2we2kqz2kh" xml:space="preserve">د ۱۹۹۰کال د اګست په ۶مه پر کویټ د عراق تر بریدونو څلور ورځې وروسته د ملګرو ملتونو د امنیت شورا (UNSC) پر عراق اقتصادي او پوځي بندیز ولګاوه. بندیزونه د ۲۰۰۳ کال د مې میاشتې تر ۲۲مې نېټې (له واک څخه د صدام حسین تر لرې کولو وروسته) په پراخه کچه په زور کې پاتې شول او کویټ ته د جنګي غراماتو له ورکړې سره په خپل حال پاتې شول. د اعلان شویو بندیزونو اصلي موخه له کويټ څخه د عراق په شا تګ، د جنګي غرامت ورکول او د ډله‌ییزو وژنو د هر ډول وسلې (WMD) افشا کول او له‌منځه وړل وو.  &lt;ref&gt;{{cite web|title=Resolution 1483 - UN Security Council - Global Policy Forum|url=http://www.globalpolicy.org/security/issues/iraq/document/2003/0522resolution.htm|access-date=2011-06-01|publisher=Globalpolicy.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news|date=2010-12-15|title=UN lifts sanctions against Iraq (BBC)|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12004115}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=United Nations Security Council Resolution 1956 (December 2010)|url=http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N03/368/53/PDF/N0336853.pdf?OpenElement|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108062452/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N03/368/53/PDF/N0336853.pdf?OpenElement|archive-date=2010-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2013-06-27|title=U.N. council brings Iraq closer to end of 1990s sanctions|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-kuwait-un-idUSBRE95Q0Y320130627|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127225954/http://www.reuters.com/article/2013/06/27/us-iraq-kuwait-un-idUSBRE95Q0Y320130627|archive-date=2015-11-27|access-date=2017-07-01|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۹۹۰ کال په اګست کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۶۶۱ پرېکړه لیک له تصویب او پلي کولو سره پر عراق سخت اقتصادي بندیزونه ولګول. د ملګرو ملتونو ۶۶۱ پرېکړه لیک عراق او اشغال شوي کویټ ته د درملو او په «بشر دوستانه شرایطو کې» له خوراکي توکو پرته چې پر صادراتو يې سخت نظارت و په هر ډول سوداګریزو او مالي سرچینو بندیز ولګاوه. د ۱۹۹۱ کال په اپرېل کې د فارس خلیج په جګړه کې د عراق تر ماتې وروسته ۶۸۷ پرېکړه لیک پر خوراکي توکو بندیز لغوه کړ، خو بندیزونه له بیا کتنې سره د ډله‌ییزې وژنې د وسلو د له‌منځه وړلو په ګډون په خپل زور کې پاتې شول.  &lt;ref name=&quot;r6612&quot;&gt;{{cite web|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0661.htm|title=UN Security Council Resolution 661|publisher=Fas.org|access-date=2009-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20000818054602/https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0661.htm|archive-date=18 August 2000|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;r687&quot;&gt;{{cite web|title=United Nations Security Council Resolution 687|url=http://www.mideastweb.org/687.htm|access-date=2023-12-15|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512025610/http://www.mideastweb.org/687.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UN Security Council Resolutions relating to Iraq|url=http://www.casi.org.uk/info/scriraq.html}}&lt;/ref&gt;

د ۷۰۶ پرېکړه لیک، ۷۱۲ پرېکړه لیک او ۹۸۶ پرېکړه لیک له تصویب سره سره ملګرو ملتونو او د عراق دولت ونه شوی کولی چې د خوړو پر مقابل کې د تېلو برنامې (OFFP) په اړه سره هوکړه وکړي، چې په عملي ډول یې د نړۍ په بازارونو کې د عراق پر تېلو بندیز ولګاوه؛ کله چې په ۱۹۹۶ کال کې بالاخره یو تفاهم لیک لاسلیک شو په پایله کې OFFP عراق ته اجازه ورکړه چې په کنترول شوې اندازه کې خپل د تېلو صادرات بیا پیل کړي، خو بسپنې/مالي وجهې امانتي ډول ساتل کېدې او د عراق زیاتره پېرودنې باید په انفرادي توګه د «عراق د بندیزونو کمېټې» په واسطه چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا (UNSC) له ۱۵ غړو څخه جوړه وه تصویبېدلی. (پر دې سربېره ځینې مالي وجهې د کويټ د غرامت لپاره ستنې شوې.) د بندیزونو رژیم بندیزونو ته د منسوب شویو ملکي زیانونو اړوند د نړیوالې اندېښنې له امله په دوامداره توګه اصلاح کېده؛ په پای کې د عراق د تېلو د صادراتو د مقدار اړوند ټول بندیزونه لرې شول (د ۱۲۸۴ تفاهم لیک پر اساس) او د عراق د پېرودنو ستره برخه له مخکې وټاکل شوه (د ۱۴۰۹ تفاهم لیک پر اساس) خو له هغو مواردو پرته چې د تېکنالوژۍ له دوه اړخېزې کارونې سره یې تړاو درلود. په ورپسې کلونو کې عراق په OFFP کې لاسوهنه وکړه تر څو د ناقانونه معاملاتو لپاره سخت اسعار تولید کړي، حال دا چې ځینې ګاونډیو هېوادونو په بشپړ ډول د بندیزونو له پامه غورځول پیل کړل چې په متوسطه کچه يې په اقتصادي رغونه کې مرسته وکړه. داسې ښکاري چې بندیزونو د خوراکي توکو د وارداتو له کمښت سره د عراق په هڅولو کې رول لوبولی تر څو د کرنې په برخه کې ځان بسیا شي؛ له دې سره د عراقیانو تر منځ د خوارځواکۍ راپور هم ورکړل شوی. 

په عراق کې پر ملکي افرادو د بندیزونو په اغېزو مناقشه شوې ده. په داسې حال کې چې په ټوله کې نیوکه دا وه چې بندیزونو د ماشومانو د مړینې کچه دوه برابره کړې ده، خو په ۲۰۰۳ کال کې پر عراق د متحده ایالاتو تر برید وروسته څېړنو دا څرګنده کړه چې د صدام د رژیم د تکیې وړ اسناد ارزول شوي او «په عراق کې د ۱۹۹۰ کال وروسته او د بندیزونو په بهیر کې د ماشومانو د مړینې په کچه کې هېڅ د پام وړ زیات‌والی نه دی راغلی». له دې سره بندیزونو په عراق کې د ناخالص داخلي تولید پر بنسټ په داخلي عوایدو کې د پام وړ کمښت سره مرسته وکړه په ځانګړي ډول د OFFP تر معرفي کولو مخکې. د ۱۹۹۰ لسیزې راهیسې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ډېری بندیزونه د هر اړخیزو پر ځای هدفي وو، هغه بدلون چې تر یوې کچې له هغو اندېښنو سره مل دی چې ګواکي بندیزونو په عراق کې ملکي افرادو ته نامتناسب زیان اړولی. &lt;ref name=&quot;unicef99&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20000301234556/https://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm Iraq surveys show 'humanitarian emergency'] [[UNICEF]] Newsline August 12, 1999&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Spagat&quot;&gt;{{cite journal|url=http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf|title=Truth and death in Iraq under sanctions|first=Michael|last=Spagat|date=September 2010|journal=[[Significance (magazine)|Significance]]|volume=7|issue=3|publisher=[[Wiley-Blackwell]]/[[Royal Statistical Society]]|pages=116–120|doi=10.1111/j.1740-9713.2010.00437.x|s2cid=154415183|access-date=2023-12-15|archive-date=2018-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711190050/http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rubin&quot;&gt;{{cite journal|last=Rubin|first=Michael|title=Sanctions on Iraq: A Valid Anti-American Grievance?|publisher=[[Middle East Review of International Affairs]]|volume=5|issue=4|url=http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm|pages=100–115|date=December 2001|author-link=Michael Rubin (historian)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028003924/http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm|archive-date=2012-10-28|access-date=2023-12-15|archivedate=2012-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028003924/http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dyson, T. (2009). New evidence on child mortality in Iraq. ''Economic and Political Weekly'', 56-59.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dyson &amp; Cetorelli 2017&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Dyson|first1=Tim|last2=Cetorelli|first2=Valeria|date=2017-07-01|title=Changing views on child mortality and economic sanctions in Iraq: a history of lies, damned lies and statistics|journal=BMJ Global Health|language=en|volume=2|issue=2|pages=e000311|doi=10.1136/bmjgh-2017-000311|pmid=29225933|issn=2059-7908|pmc=5717930}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sly 2017&quot;&gt;{{Cite news|last=Sly|first=Liz|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/08/04/saddam-hussein-said-sanctions-killed-500000-children-that-was-a-spectacular-lie/|title=Saddam Hussein said sanctions killed 500,000 children. That was 'a spectacular lie.'|newspaper=[[The Washington Post]]|date=2017-08-04|accessdate=2022-03-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Litwak&quot;&gt;{{cite book|authorlink=Robert Litwak|last=Litwak|first=Robert|title=Regime Change: U.S. Strategy through the Prism of 9/11|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|year=2007|isbn=978-0-8018-8642-3|pages=[https://books.google.com/books?id=EPuOUCj5jDsC&amp;pg=PA154 154]-[https://books.google.com/books?id=EPuOUCj5jDsC&amp;pg=PA155 155]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Giumelli 2015&quot;&gt;{{cite journal|last=Giumelli|first=Francesco|title=Understanding United Nations targeted sanctions: an empirical analysis|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|publisher=[[Oxford University Press]]|volume=91|issue=6|date=November 2015|pages=1351–1368|doi=10.1111/1468-2346.12448|url=https://pure.rug.nl/ws/files/99187293/Understanding_United_Nations_targeted_sanctions_an_empirical_analysis.pdf}}&lt;/ref&gt;

== پر عراق د بندیزونو لپاره مخکنۍ غوښتنې ==
د عراق – ایران د جګړې په بهیر کې د رېګن ادارې له عراق څخه ملاتړ وکړ، له دې سره سره چې عراق تر انقلاب وروسته د ایران پر وړاندې په پراخه کچه کیمیاوي وسلې وکارولې. له ایران سره د جګړې تر پای ته رسېدلو وروسته د هغوی د کردي لږکیو پر وړاندې د عراقو د نورو کیمياوي بریدونو په ځواب کې د ۱۹۸۸ کال په سېپټمبر کې د متحده ایالاتو (U.S.) سناتورانو کلیبورن پل او جسي هلمز د عراق پر وړاندې د تېلو او دوه اړخېزې کارونې تېکنالوژۍ پر صادراتو د محدویت په ګډون د سختو اقتصادي بندیزونو غوښتنه وکړه. که څه هم د پلي کولو قانون یې د متحده ایالاتو په سنا کې تصویب شو خو دا په مشرانو جرګه کې د استازو له سخت مخالفت سره مخ شو او په قانون بدل نه شو. له دې سره چې د بهرنیو چارو وزیر جورج شولټز د «عراق بې‌دلیله او له کرکې سره مل کیمیاوي بریدونه» په عامه کچه وغندل خو د بهرنیو چارو د وزارت په ګډون څو امریکايي سوداګریزې ګټې چې له عراق سره په اړیکه کې وې د بندیزونو پر وړاندې يې لابي وکړه. د پل په وینا د ۱۹۸۸ کال په اکتوبر کې: «کرنیزو ګټو عراق ته د کرنیزو صادراتو د مالیه ورکوونکو د مالي مرستو له ځنډونې سره مخالفت وکړ؛ د تېلو صنایعو د تېلو پر بندیز اعتراض وکړ- که څه هم ځای ناستې سرچینې په اسانۍ د لاس رسي وړ وې. ان یو کیمیاوي شرکت د محصولاتو د ارزونې د څرنګوالي اړوند د معلوماتو ترلاسه کولو لپاره اړیکه هم ونیوله.»    &lt;ref&gt;{{cite book|author-link=Elaine Sciolino|last=Sciolino|first=Elaine|title=The Outlaw State: Saddam Hussein's Quest for Power and the Gulf Crisis|publisher=[[Wiley (publisher)|John Wiley &amp; Sons]]|year=1991|isbn=9780471542995|page=[https://archive.org/details/outlawstate00elai/page/171 171]}}&lt;/ref&gt;

== مدیریت ==
څرنګه چې ملګرو ملتونو (UN) تشرېح کړې، د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ۶۶۱ هوکړه‌لیک (UNSC) د ۱۹۹۰ کال په اګست کې پر کویټ د عراق د برید په دوام پر دغه هېواد هر اړخیز بندیزونه ولګول. په دغه بندیزونو کې د عراق پر صادراتي او وارداتي توکو سخت محدودیتونه شامل وو. د ملګرو ملتونو ۶۶۰، ۶۶۱، ۶۶۲، ۶۶۴، ۶۶۵، ۶۶۶، ۶۶۷، ۶۶۹، ۶۷۰، ۶۷۴، ۶۷۷، ۶۷۸ او ۶۸۷ پرېکړه لیکونو د ډله‌ییزې وژنې د وسلو (WMD) د له‌منځه وړلو او بالیستیکي توغندیو د پراختیا لپاره خپل اهداف څرګند کړل، د تروریزم لپاره يې هر ډول ملاتړ منع کړ او عراق يې دې ته اړ کړ چې جنګي غرامت او خارجي پورونه ورکړي.  &lt;ref name=&quot;OFFP Fact Sheet2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/Depts/oip/background/fact-sheet.html|title=Fact Sheet|publisher=Office of the Iraq Oil-For-Food Programme|date=2003-11-21|access-date=2022-03-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;us.dept.state&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Programs/pages/iraq.aspx|title=Iraq-Related Sanctions|publisher=[[United States Department of State]]|access-date=2011-09-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;r661&quot;&gt;{{cite web|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0661.htm|title=UN Security Council Resolution 661|publisher=Fas.org|access-date=2009-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20000818054602/https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0661.htm|archive-date=18 August 2000|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;r6872&quot;&gt;{{cite web|title=United Nations Security Council Resolution 687|url=http://www.mideastweb.org/687.htm|access-date=2023-12-15|archive-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512025610/http://www.mideastweb.org/687.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== پر وارداتو محدودیت ===
کله چې د خوړو په مقابل کې د تېلو برنامې (OFFP) په ۱۹۹۶ کال کې عراق ته اجازه ورکړه چې د خپلو تېلو صادرات له سره پیل کړي په پایله کې يې ترلاسه شوې پیسې امانت ساتل کېدي؛ عراق باید «د عراق د بندیزونو له کمېټې» (یعنې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ۱۵ غړي) څخه غوښتنه کولی چې د دغه هېواد پېرودنې په انفرادي ډول تایید کړي، د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو د وزارت په وینا «خوراکي توکي او ځینې روغتیايي او کرنیز توکي له بیا کتنې څخه معاف وو.» له دې سره ځینې عایدات د نورو موخو په ځانګړې توګه کويټ ته د جنګي غرامت په موخه ستانه شول. دا پروسه د ۲۰۰۲ کال په مې کې له ۱۴۰۹ پرېکړه‌لیک سره ساده شوه، چې د دوه مقصده  توکو «د بیاکتنې لپاره يې یو لېست جوړ کړ.» له هغه وروسته نورې ټولې عراقي پېرودنې په خودکار ډول تایید شوې، حال دا چې لېست کړای شوي توکي جلا جلا ارزول کېدل.   &lt;ref name=&quot;OFFP Fact Sheet&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/Depts/oip/background/fact-sheet.html|title=Fact Sheet|publisher=Office of the Iraq Oil-For-Food Programme|date=2003-11-21|access-date=2022-03-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;State.gov GRL&quot;&gt;{{cite web|url=http://2001-2009.state.gov/p/io/rls/fs/2002/10158.htm|title='Goods Review List' for Iraq|publisher=[[United States Department of State]]|date=2002-05-14|accessdate=2022-03-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;In Brief&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.un.org/Depts/oip/background/inbrief.html|title=In Brief|publisher=Office of the Iraq Oil-For-Food Programme|date=2003-11-21|access-date=2022-03-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2002/05/09/world/un-plans-soon-to-streamline-application-of-iraq-sanctions.html|title=U.N. Plans Soon to Streamline Application of Iraq Sanctions (Published 2002)|first=Serge|last=Schmemann|date=May 9, 2002|via=NYTimes.com}}&lt;/ref&gt;

=== د بندیزونو پلي کول ===
د بندیزونو پلي کول په لومړۍ درجه کې له پوځي ځواک څخه په کار اخیستنې قانوني بندیزونه وو. د امنیت شورا د ۶۶۵ پرېکړه لیک تر تصویب وروسته د متحده ایالاتو په مشرۍ یو څو ملیتي لار نیوونکی ځواک تنظیم شو چې عراق ته تلونکې او له عراق وتونکې کښتۍ، کارګوکانې او شکمنې عملې په لار کې ودروي او ویې ارزوي یا یې هم ضبط کړي.   &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/mio.htm|title=Maritime Interception Operations (MIO)|publisher=GlobalSecurity.org|access-date=2011-06-08}}&lt;/ref&gt;

د بندیزونو په قانوني اړخ کې د انفرادي دولتونو په‌واسطه پلي شوي اقدامات شامل وو. په متحده ایالاتو کې قانوني اجراعات د بهرنیو پانګو د کنترول دفتر (OFAC) په‌واسطه ترسره کېدل. د مثال په ډول OFAC په ۲۰۰۵ کال کې د «په صحرا کې غږونه» بنسټ له دې امله ۲۰۰۰۰ ډالر جریمه کړ چې د اړتیا وړ قانوني صادراتي جواز پرته يې روغتيايي او نور بشردوستانه وسایل عراقیانو ته ډالۍ کړي وو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.democracynow.org/2005/8/16/voices_in_the_wilderness_ordered_to|title=Voices in the Wilderness Ordered to Pay $20K for Bringing Aid to Iraq|publisher=[[Democracy Now!]]|date=2005-08-16|access-date=2011-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;us.dept.state2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Programs/pages/iraq.aspx|title=Iraq-Related Sanctions|publisher=[[United States Department of State]]|access-date=2011-09-19}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>6w16g5r6d5nq5lbtzkp4s2we2kqz2kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د سریلانکا کورنۍ جګړه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73195</id>
    <revision>
      <id>363908</id>
      <parentid>360256</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T06:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23082" sha1="f3xvi6a0sj72bcx8j5ybleh4hhoi6fm" xml:space="preserve">{{مالومات}}
د سریلانکا کورنۍ جګړه هغه جګړه وه چې له کال ۱۹۸۳ تر ۲۰۰۹ پورې یې دوام وموند. دا جګړه د دولت په وړاندې  د ویلوپیلای پرابهاکاران ( د دولت ضد انقلابیونو مشر و) په مشرۍ د  تامیل اېلام د آزادي پړانګانو چې د تامیل پړانګانو په نامه هم یادېدل د کورني پاڅون له امله را منځ ته شوه. د تامیل اېلام د خپلواکۍ پړانګانو د دې جزېرې شمال شرق کې د تامیل ايلام په نامه د یوه خپلواک دولت را منځ ته کولو لپاره جګړه کوله چې لامل یې هغه  دوامداره تبعیض او تاوتریخوالي ډکه  شکنجه وه چې د سینهېلیسي خلکو په مشرۍ د سریلانکا د دولت له خوا د دوی په وړاندې تر سره کېدل. &lt;ref&gt;T. Sabaratnam, Pirapaharan, Volume 1, Introduction (2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;T. Sabaratnam, Pirapaharan, Volume 1, Chapter 1: Why didn't he hit back? (2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;T. Sabaratnam, Pirapaharan, Volume 2, Chapter 3: The Final Solution (2004)&lt;/ref&gt;

له تاوتریخوالي ډکه ځورونه په  ۱۹۵۶، ۱۹۵۸، ۱۹۷۷، ۱۹۸۱ او ۱۹۸۳ کلونو کې د تامیل په ضد پروګرامونو په بڼه او په کال ۱۹۸۱ کې د جفنا د کتابخونې د سوځېدلو په بڼه را پورته شوه. دا عملونه ډېری وخت د سنهالي اوباشانو له لورې چې دولت یې ملاتړ کاوه له کال ۱۹۴۸ څخه وروسته چې سریلانکا د برتانیا له سترواکۍ څخه خپله خپلواکي اخیستې وه تر سره کېدل.  د خپلواکې تر اخیستلو له وخت وروسته سینهالي ژبه د دې هېواد د یوازینۍ رسمې ژبې په توګه وپېژندل شوه . له ۲۶ کلونو نظامي جګړې څخه وروسته، د سریلانکا نظامیا نو د کال ۲۰۰۹ په مې میاشت کې د تامیل پړانګانو ته ماته ورکړه او کورنۍ جګړه یې پای ته وروسوله.   &lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=2009-05-19|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1899590,00.html|access-date=2020-05-18|issn=0040-781X|title=Prabhakaran: The Life and Death of a Tiger|archive-date=2023-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128052207/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1899590,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kearney|first=Robert N.|date=March 1, 1986|title=Tension and Conflict in Sri Lanka|url=https://www.proquest.com/docview/1309776036|journal=|id={{ProQuest|1309776036}}}}&lt;/ref&gt;

تر کال ۲۰۰۷ پورې خلک ووژل شول او د کال ۲۰۰۹ د مې تر میاشتې چې کورنۍ جګړه په کې پای ته ورسېدله ملګرو ملتونو د مړو شمېر ۸۰۰۰۰ تر ۱۰۰۰۰ تخمین کړ. په کال ۲۰۱۱ کې، د جګړې وورستي پړوا ته چې په کال ۲۰۰۹ کې و په اشارې سره د ملګرو ملتونو د سکرتر جنرال د پانل ماهرینو راپور چې په سریلانکا کې د مسؤلیت په اوند خپور شو لیکلي وه(( یوې اعتمادې سرچينې د مړو شمېر ۴۰۰۰۰ تنه ملکیان  تخمین کړی دی)). د سرلانکا دولت په مکرره توګه په داسې حال کې د جګړې د اغېزې د معلومولو په اړوند هرډول خپلواکّ اونړيواله څېړنه په داسې حال کې ردوله چې داسې راپورونو و چې دولتې ځواکونه د هغو تامیلیانو په ځورونه او ټوليز تجاوز کې ښکيل و چې د مړو په را ټولولو او ورکېدنو په پېدا کولو کې بوخت و. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2007/03/211662-un-aid-agencies-appeal-civilian-protection-sri-lanka-over-100000-flee|title=UN, aid agencies appeal for civilian protection in Sri Lanka as over 100,000 flee|date=12 March 2007|website=UN News|access-date=24 December 2023|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629110746/https://news.un.org/en/story/2007/03/211662-un-aid-agencies-appeal-civilian-protection-sri-lanka-over-100000-flee|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6898002.stm|title=Defiant Tigers cling to last bastion|date=16 July 2007|via=news.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/srilanka-violence-idINCOL24265920071015|title=Sri Lanka says 147 dead in recent fighting|work=Reuters|date=15 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://world.time.com/2013/11/28/sri-lanka-to-start-tally-of-civil-war-dead/|title=Sri Lanka to Start Tally of Civil-War Dead|first=Krista|last=Mahr|magazine=Time|date=28 November 2013|access-date=24 December 2023|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225155736/http://world.time.com/2013/11/28/sri-lanka-to-start-tally-of-civil-war-dead/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBC270511&quot;&gt;{{cite news|title=Sri Lanka PM will protect military on UN rights action|url=https://www.cbc.ca/news/world/sri-lanka-pm-will-protect-military-on-un-rights-action-1.1029369|access-date=5 February 2021|publisher=Canadian Broadcasting Corporation|date=27 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Report of the Secretary-General's Panel of Experts on Accountability in Sri Lanka|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/POE_Report_Full.pdf|access-date=5 February 2021|publisher=United Nations|date=31 March 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/11042707/Sri-Lanka-to-refuse-entry-to-UN-investigators.html|title=Sri Lanka to refuse entry to UN investigators|website=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/10606982/Sri-Lanka-rejects-growing-calls-for-UN-war-crimes-investigation.html|title=Sri Lanka rejects growing calls for UN war crimes investigation|website=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itjpsl.com/assets/press/ENGLISH-ITJP-Press-release-Disappearance.pdf|title=ITJP Press release|accessdate=20 May 2023|تاريخ الأرشيف=26 February 2021|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210226022531/https://itjpsl.com/assets/press/ENGLISH-ITJP-Press-release-Disappearance.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=26 February 2021|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20210226022531/https://itjpsl.com/assets/press/ENGLISH-ITJP-Press-release-Disappearance.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20210226022531/https://itjpsl.com/assets/press/ENGLISH-ITJP-Press-release-Disappearance.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226022531/https://itjpsl.com/assets/press/ENGLISH-ITJP-Press-release-Disappearance.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;International Crimes Evidence Project (ICEP) Sri Lanka, Island of impunity? Investigation into international crimes in the final stages of the Sri Lankan civil war. (2014) https://piac.asn.au/2014/02/12/island-of-impunity/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210318144810/https://piac.asn.au/2014/02/12/island-of-impunity/ |date=2021-03-18 }} p175&lt;/ref&gt;

د کوزنۍ جګړې له پای څخه را هسي، د سریلانکا دولت  د بشري حقونو نه دسرغړونې، د بمباریو په واسطه د ملکیانو په نښه کولو، د درنو وسلو کارولو، جنګې جرمونو، تښتونو، د تامیلیانو د ټولوژنو او جنسي تېریوله امله د نړيوالې نېوکې سره مخامخ ده. د تامیل اېلام پړانګان له دې امله بدنام شول چې هغوی  سینهالیس او مسلمان توکمونوپه ګډون د ټولو توکمونو په ملکیانو باندې ګڼ شمېر حملې وکړې ، کوچنیان یې دعسکرو په توګه وکارول، سیاستوال او خپل سیاسي مخالفین یې ووژل او د نظامیانو، سیاسي او ملکي اهدافو په وړاندې یې ځانمرګي بریدونه تر سره کړل.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Report of the Secretary-General's Panel of Experts on Accountability in Sri Lanka|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/POE_Report_Full.pdf|publisher=[[United Nations]]|access-date=12 May 2021|page=28|date=November 2012}}&lt;/ref&gt;

== د جګړې منشاء او تدریجي براختیا ==
د سریلانکا د کورنۍ جګړې منشاوې د سینهالیس ډېرکیو او د تامیل د لږکیو تر منځ په پخوانۍ  دوامداره سیاسي دښمنۍ کې نغښتي دي. د اوسنۍ جګړې ريښې تر استعماري عصر پورې غزېږي چې دا هېواد د سیلون په نامه یادېده. په پیل کې د سریلانکا د دوو سترو توکمي ګروپونو تامیلیانو او سینهالیانو تر منځ ترینګلتیا کمه وه، د پونامبلام آروناچلم په نامه یو تامیلی د د تامیالیانو او سینهالیانو د استاذي په توګه په ملي تقنینی شورا وګمارل شو. په کال ۱۹۱۹ کې تامیلي او سینهالي سیاسي سازمانونه چې مشري یې آروناچلم کوله د سیلون د ملي کانګرس د جوړولو سره یو شول ترڅو استعماري دولت تر فاشر لاندې راوړي چې اساسي قانون کې نور سمونونه راوړي. د برتانیا استعماري اداره چې ویلیم مانېنګ په فعاله توګه د اشتراکې استاذولۍ مفکوره تشویقوله او په کال ۱۹۲۰ کې یې د کولمبو ښاري څوکۍ را منځ ته کړه چې د تامیلیانو او سینهالیانو له خوا به په نوبت سره اداره کېده.  &lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2015|last1=James|first1=Paul|author-link1=Paul James (academic)|title=Despite the Terrors of Typologies: The Importance of Understanding Categories of Difference and Identity|url=http://www.tandfonline.com/toc/riij20/17/2|journal=Interventions: International Journal of Postcolonial Studies|volume=17|issue=2|pages=174–195|doi=10.1080/1369801X.2014.993332|s2cid=142378403}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tamllib&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sangam.org/2010/12/Tamil_Struggle_18.php|title=Sri Lankan Tamil Struggle – Chapter 18: The First Sinhalese- Tamil Rift|author=T. Sabaratnam|publisher=Ilankai Tamil Sangam|access-date=19 January 2012}}&lt;/ref&gt;

په کال ۱۹۳۶ کې د ښاري شورا لپاره تر ټاکل کېدو وروسته د لانکا، ساما، سامایا ګوند غړیو ان ام پېره را او فلیپ ګوانواردېنا د انګلیسي ژبې په ځاي د  تامیلي او سینهلایي ژبو د رسمې کېدو غوښتنه وکړه. د کال ۱۹۳۶ د نومبر په میاشت کې دا سې یو وړاندېز ((چې د دې جزیرې د ښاروالۍ او پولیسو په محاکمو کې باید په عامیانه ژبه کې وی)) او (( د پولیسو په ستشنونو کې باید اندراجات باید په هغه ژبه وي چې به پیل کې پرې لیکل شوي و)) د دولتي شورا له خوا تصویب شواو حقوقي سکرتریت ته راجع شول. که څه هم په کال ۱۹۴۴ کې جې آر جاواردانا ( د سرلانکا له مشرانوڅخه و چې وروسته لومړی وزیر شو) په دولتي شورا کې وړاندیز وکړ چې سینهالي ژبه باید د انګلیسي ژبې په ځای رسمي ژبه وي. 

په کال ۱۹۴۸ کې، له خپلواکي سره سم د سیلون د پارلمان له خوا یو جنجالي قانون تصویب شو چې د سیلون د تابعیت قانون نومېده چې ل مخې یې دهندي تامیلیانو د لږکيو په وړاندې تبعض په لاره واچول شو او د هغوی لپاره  دا ناشونې وه چې د دې هېواد تابیعت تر لاسه کړي، چې په دې سره څه ناڅه ۷۰۰۰۰۰ هندي تامیلیان بې تابعیته شول. په راتلونکو درې کلونو کې له ۳۰۰۰۰۰ څخه ډېر هندي تامیلیان بیرته هند ته وشړل شول. دا جریان تر ۲۰۰۳ پورې چې ۵۵ کاله له استقلال وروسته کېږي نه و چې ټولو هغو هندي تامیلیانو ته تابعیت ورکړل شو چې په سریلانکا کې اوسېدل خو په دې وخت کې هغوی د دې جزيرې یواځې ۵ سلنه نفوس جوړاوه.  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uthr.org/BP/volume1/Chapter1.htm|title=Welcome to UTHR, Sri Lanka|access-date=23 October 2014|archive-date=16 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716190909/http://www.uthr.org/BP/volume1/Chapter1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ices.lk/sl_database/ethnic_conflict/time_line.shtml|title=Ethnic Conflict of Sri Lanka: Time Line – From Independence to 1999|publisher=International Centre for Ethnic Studies|access-date=11 October 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212123102/http://www.ices.lk/sl_database/ethnic_conflict/time_line.shtml|archive-date=12 December 2009}}&lt;/ref&gt;

په کال ۱۹۵۶ کې، لومړي وزير اس دبلیو، آر ډي بندارانایک د (( يواځې سینهالیان )) قانون تصویب کړ چې له مخې یې سینهالي ژبه د انګلیسي ژبې په ځای رسمي ژبه وګرځوله. دا اقدام یو عمدي اقدام و چې دسري لانکا تامیلیان یې ملکي خدمتونو او نورو عامه خدمتونو کې له کار کولو څخه ناهيلي کول.  په سیلون کې د تامیلي ژبې ویونکو، هندې تامیلیانو او دسریلانکا مورانو ( په دې سیمه کې یوه ډله مسلمانان و) دا قانون د هغوی په وړاندې ژبنی، کلتوري او اقتصادي تبعیض وباله. د ملکي او عامه خدموتو  ډېری تامیلی ژبې کارکوونکي استعفا ته په دې اړ شول چې هغوی په روانه توګه په سینهالي ژبه نه پوهېدل. د دې پالیسۍ له امله ترینګلتیا په کال ۱۹۵۶ او ۱۹۵۶ کې د تامیلیانو په  ټولوژنې تمامه شوه چې د دې ټول وژنو په لړ کې سینهالي  بد ماشانو په هغو سلګونو تامیليیانو باندې حملې وکړې چې د سینهالي ډېرکیو په سیمو کې اوسېدل او په هغو سیمو کې چې ډېر تامیلی بدماشان اوسېدل په سینهالیانو بندې یې حملې وکړې او په دې سره په سلګونه تامیلیان ووژل شول او د دواړو ډلو زرګونه نور هغو ځایو ته وتښتېدل چې هلته د هغوی  ۴۰۰ &lt;ref name=&quot;RP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality|title=Background to brutality|last=McConnell|first=Deirdre|date=7 April 2009|publisher=Red Pepper|access-date=11 October 2009|تاريخ الأرشيف=7 August 2011|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 August 2011|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thenation.com/doc/20090223/raychaudhuri|title=Will Sri Lanka Drive the Tigers to Extinction?|last=Raychaudhuri|first=Sumana|date=6 February 2009|work=The Nation|access-date=11 October 2009|archive-date=14 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414150925/http://www.thenation.com/doc/20090223/raychaudhuri|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Staff profile: Jonathan Spencer|publisher=University of Edinburgh|url=http://www.sps.ed.ac.uk/staff/social_anthropology/spencer_jonathan|access-date=20 August 2011|تاريخ الأرشيف=8 August 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170808052143/http://www.sps.ed.ac.uk/staff/social_anthropology/spencer_jonathan|url-status=dead|خونديځ نېټه=8 August 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170808052143/http://www.sps.ed.ac.uk/staff/social_anthropology/spencer_jonathan|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170808052143/http://www.sps.ed.ac.uk/staff/social_anthropology/spencer_jonathan|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808052143/http://www.sps.ed.ac.uk/staff/social_anthropology/spencer_jonathan}}&lt;/ref&gt;

د کال ۱۹۶۰ په وروستیو کې، د ویلوپیلیا پراهاکاران په ګډون څو تنه ځوانان په دې فعالیت کې ښکېل شول. هغوی د ملکې ادارې، د سریلانکا د پولیسو او په تامیل طرفداره سیاسیونو باندې د حمله وکړه او وتښته عملیات تر سره کړل.   

په کال ۱۹۷۰ کې، د معیاري کولو پالیسي پیل کړل شوه چې له مخې یې زده کوونکي د متقاضیانو د تعداد د نسبت په اساس چې په خپله ژبه یې امتحان ورکاوه منل کېدل. دا پالیسي د دې لپاره دېزاین شوې وه چې د کلیوالو سیمو استاذولې ډېره کړي او په عمل کې یې د تامیلي زده کوونکو شمېر کم کړ چې پخوا یې یواځې د خپل امتحان  په اساس نمرې وړې وې او په پراخ نسبت شاملېدل یې تر لاسه کړي و نه په امتحان کې دهغوی د شمولیت په تناسب. &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7QEjPVyd9YMC&amp;pg=PA535|title=Encyclopedia of Diasporas|access-date=23 October 2014|isbn=9780306483219|last1=Ember|first1=Melvin|last2=Ember|first2=Carol R.|last3=Skoggard|first3=Ian|date=2004-11-30|publisher=Springer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RP2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality|title=Background to brutality|last=McConnell|first=Deirdre|date=7 April 2009|publisher=Red Pepper|access-date=11 October 2009|تاريخ الأرشيف=7 August 2011|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 August 2011|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newint.org/issue128/pogrom.htm|title=Sri Lanka's pogrom|last=R.L. Pereira|date=October 1983|issue=128|publisher=[[New Internationalist]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108190842/http://www.newint.org/issue128/pogrom.htm|archive-date=8 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tamilnation.co/indictment/indict010.htm|title=Sri Lanka: Tamils squeezed out of higher education|access-date=23 October 2014|تاريخ الأرشيف=12 October 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171012060926/http://tamilnation.co/indictment/indict010.htm|url-status=dead|خونديځ نېټه=12 October 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20171012060926/http://tamilnation.co/indictment/indict010.htm|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20171012060926/http://tamilnation.co/indictment/indict010.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012060926/http://tamilnation.co/indictment/indict010.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SriModernAge&quot;&gt;{{cite book|last=Wickremasinghe|first=Nira|title=Sri Lanka in the Modern Age: A History of Contested Identities|publisher=University of Hawaii Press|year=2006|isbn=978-0-8248-3016-8}}&lt;/ref&gt;

هغوی ته اوس اړینه وه چې د سینهالي زده کوونکو په پرتله لوړې نمرې تر لاسه کړي تر څو پوهنتون کې شامل شي. د مثال په توګه، د طب فاکولتې ته ادنی وړ نمره له ۴۰۰ څخه ۲۵۰ وه تر څو تامیلیان په کې شامل شي، خو د سنهالي زده کوونکو لپاره دا نمره  یواځې ۲۲۹ وه. د تامیلي زده کوونکو شاملیدل په پوهنتون کې په ناببره توګه کم شول چې دا پالیسي بیا په کال ۱۹۷۷ کې پرېښول شوه.  &lt;ref name=&quot;RP3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality|title=Background to brutality|last=McConnell|first=Deirdre|date=7 April 2009|publisher=Red Pepper|access-date=11 October 2009|تاريخ الأرشيف=7 August 2011|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 August 2011|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807091741/http://www.redpepper.org.uk/Background-to-brutality/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NI2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newint.org/issue128/pogrom.htm|title=Sri Lanka's pogrom|last=R.L. Pereira|date=October 1983|issue=128|publisher=[[New Internationalist]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108190842/http://www.newint.org/issue128/pogrom.htm|archive-date=8 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rohang&quot;&gt;{{cite web|url=http://212.150.54.123/articles/articledet.cfm?articleid=57|title=International and Regional Implications of the Sri Lankan Tamil Insurgency|author=Rohan Gunaratna|date=December 1998|access-date=27 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930204349/http://212.150.54.123/articles/articledet.cfm?articleid=57|archive-date=30 September 2011|author-link=Rohan Gunaratna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vaduk&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sangam.org/FB_HIST_DOCS/vaddukod.htm|title=Vaddukkodei resolution|access-date=19 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== سرچينې ==</text>
      <sha1>f3xvi6a0sj72bcx8j5ybleh4hhoi6fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوريس ليسنګ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80149</id>
    <revision>
      <id>363927</id>
      <parentid>340169</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T10:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15097" sha1="p23ode8hq8bjyyhklqtayzyule4fmbd" xml:space="preserve">'''دوریس لیسنګ''' له [[برېتانيا|برېتانوي]] مور و پلار څخه په [[ايران|ایران]] کې زیږېدلې ده. هغه په ۱۹۱۹کال کې هغه مهال وزیږېده چې معیوب پلار یې د ایران په شاهنشاهي بانک کې کار کاوه.
{{چارواکۍ}}
پلار یې د برېتانیا په پوځ کې سرتېری و، خو په لومړۍ نړیواله جګړه کې ټپي شو. پښه یې پرې شوه او له همدې وروسته د برېتانیا په یوه روغتون کې بستري شو، همدلته له یوې نرسې سره بلد شو، دواړو واده وکړ او تر هغه وروسته ایران ته راغی او دلته د بانک کارمند و. د دوریس پلار الفرد تيلور نومېده او د مور نوم یې امیلي تېلور و. د دوریس کورنۍ تر ۱۹۲۵کال پورې د ایران په کرمانشا کې وه، خو تر دې وروسته د برېتانیا یوې مستعمرې ته یا اوسنۍ زیبمابوې ته لاړل. پلار یې دلته د څلور کیلومتره مربع په اندازه کرونده جوړه کړه او په کروندګرۍ بوخت شو. دې ځمکې دوی ته کومه ګټه ونه کړه، مور یې د ښایسته او ملکې ډوله ژوند تږې وه، خو دلته یې هم هیله پوره نه شوه. خو بیا هم بله چاره نه وه، پلار یې دلته په کرونده بوخت و او د دې وخت شو چې خپله لور دوریس لیسنګ زده کړو او تعلیم ته کېنوي. سره له دې چې د دوریس کورنۍ کاتولیک نه وه، خو هغه د نجونو یوې کاتولیک مدرسې ته ولېږل شوه.

==ژوندليک==
هغې په دیارلس کلنۍ کې ښوونځی پرېښود. له ښوونځي سره یې تر مخې ښې وروسته په شخصي توګه خپلو زده کړو ته ادامه ورکړه. هغه پنځلس کلنه وه چې له کورنۍ سره یې هم مخه ښه وکړه او د ماشومانو د پالونکې په توګه یې کار پیل کړ. په همدې وخت کې یې رییس هغې ته ځينې سیاسي او ټولنیز کتابونه ورکول او دې به مطالعه کول. دا کتابونه د بېلو سیاسي مفکورو او دغه راز د بېلو ټولنیزو موضوعاتو په اړه لیکل شوي وو. لیسنګ د لومړي ځل لپاره همدا مهال قلم را واخیست او لیکل یې پيل کړل. په ۱۹۳۷ کال کې له زیبمابوې برېتانیا ته راغله او د دې هېواد په جنوب کې په یوه ښار کې مېشته شوه. دلته یې د ټلیفون د اپراتور یا خدماتي برخې د ځواب ورکوونکې په توګه کار پيل کړ. د لږ مودې تر تېرولو وروسته دلته له خپل فرانک ویزدم سره معرفي کېږي او بیا له هغه سره واده کوي. د دوی ګډ ژوند لږ د دوو ماشومانو تر پیدا کېد وروسته په ۱۹۴۳ کال کې پای ته رسېږي او له یو بل بېلېږي.

تر طلاق وروسته لیسنګ د چپیانو یا سوسیالیستانو د کتابونو د یوه انجمن غړیتوب اخلي. همدلته له ډېرو سیاسي څېرو سره معرفي کېږي او مطالعه هم کوي. خپلو لیکلو ته هم ادامه ورکوي. دلته له ګوتفرید لسینګ سره معرفي کېږي او دواړه تر څه مودې وروسته واده کوي. دا د لسینګ دویم او وروستی واده وي. په ۱۹۴۹کال کې دا واده هم په طلاق ختمېږي او تر هغه وروسته لسینګ واده نه کوي. په ۱۹۴۹کال کې لسینګ له خپل کشري زوی سره لندن ته لاړه. په همدې وخت کې یې خپل لومړنی ناول چاپ کړ. دا کتاب یې (شنه چمنونه سندرې بولي) نومېده او نوموړې یې ښه مشهوره کړه.

نقادان په دې باور دي چې دې کتاب ته د لسینګ تر ټولو مهم او مشهور اثر هم ویلی شو. بل اثر چې دا یې خورا مشهوره کړه هغه یې زرینه کتابچه نومېدو. دا کتاب یې په ۱۹۶۲کال کې چاپ کړ. په ۱۹۸۴کال کې یې هڅه وکړه چې په مستعار نامه دوه ناولونه چاپ کړي، هغې غوښتل په دې توګه ثابته کړې چې د تازه لیکوالانو په لار کې څومره خنډونه دي او د اثارو د چاپ لپاره څومره سانسور ته اړ دي. د لسینګ ناشر د نوموړې دا پرېکړه رد کړه او د کتابونو له چاپ یې ډډه وکړه. په مقابل کې یې په امریکا کې ناپېف انتشاراتو د هغې غوښتنه ومنله او کتابونه یې چاپ کړل.
==ليکوالي==
دوریس لسینګ پیاوړې لیکواله وه. هغه په لیکوالۍ کې خپله ځانګړې لاره او سبک درلود، خو سره له دې هر څه د نوبل جایزې تر اخیستلو پورې دومره مشهوره نه وه. دوریس له ۲۰۰۷ کال وروسته هغه مهال مشهوره شوه چې د نوبل جایزه یې وګټله او اثارو ته یې د لوستونکو پام شو. همدا راز یې د حق الچاپ ډېر شو، شتمنه شوه، خو له رسنیو سره یې په خبرو کې وویل، د جایزې له ګټلو خوښه ده، اما ولې په زړښت کې. په دې مانا چې په هغې نور عمر تېر و او د نوبل جایزې تر ګټلو شپږ کاله وروسته لسینګ له دې نړۍ لاړه.

دوریس د لیکلو ځانګړی سبک لري. په لومړۍ مرحله کې هغه طبقاتي انځورونې کوي. د طبقاتي مسایلو په اړه لیکل کوي. هڅه کوي چې لوستونکی په ټولنه کې شته بې عدالتیو په تېره د مېرمنو پر وړاندې موجودو ناخوالو ته متوجه کړي. د مېرمنو له محرومیتونو لیکل کوي او ډېری وخت یې د بحث موضوع هم د مېرمنو ژوند دی. د نوبل کمېټې هم ویلي وو چې هغې په خپلو اثارو کې د ښځو حماسي تجربې روایت کړې دي، نو له همدې امله یې د نوبل جایزې ګټونکې بللې ده. نوبل بنسټ هغه هڅولې وه او په وینا یې دوریس په شکاکیت، سوز، ژور ځواک او پیاوړتیا په تمدن کې وېشل شوې ده او په پوره دقت یې پلټنې کړې دي.

دوریس لسینګ په برېتانیا کې یوه ستره او جریان جوړوونکې لیکواله ده. هغه یو ځانګړی شخصیت او نړۍ لید لري. نقادان په دې باور دي چې د نوموړې ځانګړي لیدلوري یې پر مخاطبانو په تېره د مېرمنو پر ژوند او شخصیت ډېر اغېز کړی دی. نوموړې انعطاف منونکې وه، په پوره شجاعت یې د فکر د تغیر بهیر واضح کړی دی او صادقانه له مخاطب سره خپلې تجربې شریکوي. د خپلو افکارو او احساساتو په بیان کې خورا زړوره ده. هغې په خپل همدې زړورتوب د ادبیاتو په تېره د برېتانیا په ادبي تاریخ کې ځانګړی ځای خپل کړی دی او ډېر اثار یې پنځولي دي. هغه په خپله وايي، د اروپا ټولې ادبي جایزې یې ګټلې دي. په خپله وايي، دا لعنتي جایزې مې ټولې وګټلې، هره یوه، هره یوه خو یوازې دې ته خوشاله یم چې  د جایزو کلیکسون مې مکمل شو. نوموړې دا خبره د نوبل جایزې تر اخیستلو وروسته وکړه. د نوموړې د دې خبرو خپرېدو په رسنیو کې غوغا جوړه کړه. د کتاب مینه وال، نوي ځوانان او ان ځينې لیکوالان د دې لیکوال له دې ډول خبرو احساساتي شوي وو. هغې خپلې خبرې کولې، تل یې دا عادت و، همداسې د خپل زړه خبرې یې لیکلې، د دې پروا یې نه ساتله چې څوک څه وايي، مخاطب څه وایي او نړۍ یې په اړه څه فکر کوي. دې ته هېڅ مهمه نه وه.

لسینګ د شلمې پېړۍ د دویمې نیمايي له تر ټولو مشهوره او لویه لیکواله ګڼل کېږي. تر ډېره دا معموله ده چې د ادبي جایزو ګټونکي، چوکاټي، چوپ او یو ډول وچ شخصیتونه وي، خو لسینګ د دې هر څه خلاف وه او دا دود یې مات کړ. هغې لکه همغه بې پروا لیکواله چې وه، د هرې جایزې تر اخیستلو وروسته هم همداسې متواضع، بې پروا او د خپلو احساساتو پر څرګندولو برلاسې وه. نوموړې د ادبي جایزو د ورکړې دې عجیبه بهیر ته هم نوی رنګ ورکړ. نوموړې په خپل ژوند کې له ډېرو فکري تحولاتو سره مخ شوې ده او بنسټیز بدلونونونه یې تجربه کړي دي. له کمونیزم نیولې بیا تر فمینېزم، عرفان، تصوف او انسان پېژندنې په بېلو برخو کې یې تجربې کړې دي او وخت په وخت یې له دې مفکورو یوې ته تمایل پيدا کړی دی.

هغه پوهېده چې مینه وال او لوستونکي یې ډېر دي. نوموړې په دې باور  وه چې لوستونکي د لیکوالانو د ژوند برخه دي. ټول ازاد دي، دې به د ټولې نړۍ لیکوالان یو بلل او په خبره یې دا ټول یوه ټوټه دي چې د بشریت لپاره کار کوي. دوی سره تړلي دي او تقریباً د یوه بدن غړي دي. لیسنګ هغه چا ته ورته وه چې پر څوکۍ ناسته وه، فکرونه یې کول، ازاده وه، د چا تر کنټرول لاندې نه وه، نو له همدې امله یې غوښتل هره لار و ازمویي. تجربې ډېرې کړي او له خپلو تجربو په لیکوالۍ کې استفاده وکړي. نوموړې په مستعار نامه د اثارو په خپرولو کې غوښتل دا خبره هم ثابته کړي، چې نوم یې داسې عادي نه دی. په دې مانا چې د دې نوم نه وي، نو خلک هغه اثر نه لولي، نو ځکه ناشران په مستعارو نومونو د هغې د اثارو له چاپولو لاس په سر شول. هغې به ویل چې غواړي د هر چا اواز وي. غواړي د هر لوستونکي درد بیان کړي او تر بل یې ورسوي. هغې ځان د بشریت لیکواله باله او په دې یې ټینګار کاوه چې هره تجربه باید وړاندې کړي.

==اثار==
د هغې تر ټولو د بحث وړ کتاب چې ډېرې خبرې ورباندې شوې او مشهور شوی هم دی، آلفرد او امیلي نومېږي. دا کتاب په لومړي سر کې داسې ښکاري لکه د یو چا خپل خاطرات، خو هغه په حقیقت کې په فیکشن او ننفیکشن سبک کې لیکل شوی ناول دی. یوه واحده پېښه په دواړو بڼو سپړل کېږي. نوموړې هڅه کړې چې د خپل ژوند شخصي تجربې په دې کتابل کې ځای پر ځای کړي. هغې په دې کتاب کې د خپل مور او پلار پر ژوند خبرې کړې دي. هغې په ۹۰ کلنۍ کې هم په خپلو خبرو کې ویلي وو، لا هم هڅه کوي چې خپل مور و پلار درک کړي. لا هم غواړي په دې پوه شي چې مور او پلار یې څه غوښتل او ولې خپلو هیلو ته و نه رسېدل.

د لسینګ د اثارو یوه بله ځانګړنه د نوموړې خلاقیت دی. له لومړي سره یې لیکوالي په نوښت پیلېږي. نوي اثار لیکي، نوې تجربې وړاندې کوي او طرز یې نوی دی. ځينې کتابونه یې لکه ښه ترهګر، شنه چمن سندرې بولي، خواږه خوبونه، د وچې بندي او تر ټولو مهم د یادښت زرینه کتابچه ټول په یوه ځانګړي او دې پورې اړوند سبک لیکل شوي دي. دا اثار یې هر یو بېله مفکوره بیانوي او له دې ښکاري چې دوریس لسینګ ډول ډول تجربې کړې دي او په دې برخه کې ځان خپلواک بولي.

تر ۲۰۱۳کاله پورې یې لیکل کول او د مخاطبانو لپاره یې پر نو موضوعاتو لیکنې کولې. په رسنیو کې راڅرګندېده، په زړه پورې ویناوې او خبرې به یې کولې. هغه د چوکاټونو په کیسه کې نه وه. پروا یې نه ساتله، بلکې د خپل زړه خبرې به یې کولې او خپل احساسات یې په ازادانه توګه بیانول. برېتانیا ته چې کله راغله، نو دلته یې په مدني او حقوقي فعالیتونو لاس پورې کړ. له سیاسي جریانونو سره معرفي شوه او بشردوستانه کار یې دا و چې د اټومي وسلو پر ضد له نړیوال غورځنګ او کمپاین سره یو ځای شوه. هغه اوږده موده په زیبمابوې کې وه، نو له همدې امله یې د تورپوستو پر وړاندې روان تبعیض هم غانده او د دې ملاتړې وه چې ټول نړیوال باید په ځمکه کې له مساوي حقوقو برخمن وي. دوی دې په بېلو نومونو، د رنګ، مذهب او قوم پر بنسټ نه وژل کېږي؛ بلکې د انسان په توګه دې د ټولو بشري حقونو ته درناوی وشي.
==د‌ نوبل جايزه==
د نوبل بنسټ په ۲۰۰۷ کال کې هغه د نوبل جایزې ګټونکې وبلله. هغه مهال ۸۸ کلنه وه. دا د نوبل تر ټولو عمر خوړلې ګټونکې وه. له همدې امله د نوبل ګټلو پر مهال دومره خوشاله نه وه، ویل یې سمه ده چې د نوبل جایزه یې راکړه، خو ولې د عمر په دې وروستیو کلونو کې.
==سرچينې==
https://www.spogmairadio.com/17626/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</text>
      <sha1>p23ode8hq8bjyyhklqtayzyule4fmbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راني گټ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82165</id>
    <revision>
      <id>363929</id>
      <parentid>361664</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T10:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10259" sha1="nhyq4bnalot8bnaroksw32qlzohmvud" xml:space="preserve">'''رانيګاټ'''، '''راڼي ګټ''' يا '''راني ګټ''' د [[خېبر پښتونخوا|خيبر پښتونخوا ايالت]] په [[بونير ولسوالۍ|بونير دره]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pakhtoonmagazine.com/other-writers/3845/|title=بونېر کښې د سېلګرۍ تنوع|date=ناڅرگند|accessdate=۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۲۶مه|website=پښتون مجله|last=افغان|first=ايلم}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;کې د دوهمې زېږديزې پېړۍ د بودايي دور کنډوالې دې چې په ۴ کېلومتره مربع (۱.۵ ميل مربع) سيمه کې خپرې دي او د [[گندهارا|گندهارا تمدن]] پورې اړه لري.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۱۷ اکتوبر ۱۸ مه
|title       = راني ګټ د بونیر لرغونې شتمني
|url         = https://www.mashaalradio.com/a/28801996.html
|website     = مشال راډيو.کام 
}}&lt;/ref&gt;
د لرغونپوهانو په وينا، رانيگاټ د پېړيو لپاره د بودايي هنر او کلتور مرکز پاتې شوی وو، راڼي گاټ د وخت د فولکلور يوه مهمه برخه وه چې په اړه يې ګڼ شمېر کيسې او سندرې هم ليکل شوې دي.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.dawn.com/news/1125480| title = Ranigat: Mystical beauty of ancient Buddhist ruins - Pakistan - DAWN.COM}}&lt;/ref&gt;

ويل کېږي چې راني گټ د خپل وخت يوه غوره ښوونيز ځای پاتې شوی دی او لوی عالم پانيني په راني گټ پوهنتون کې د سنسکريت ژبې استاد و.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pakhtoonmagazine.com/other-writers/3845/|title=بونېر کښې د سېلګرۍ تنوع|date=ناڅرگند|accessdate=۲۰۲۶ز فېبرورۍ ۲۶مه|website=پښتون مجله|last=افغان|first=ايلم}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{مالومات
|عمومي مالومات=[[کنډوالې]]، [[کلا]]، [[د لرغون پېژندنې ځای]]، [[کلتوري لرغونځی]] 
|ځای=[[بونير ولسوالۍ]]
|اداري سیمه=[[بونير ولسوالۍ ]]
|هېواد={{بيرغ|خيبر پښتونخوا}}
|تاريخي اثار=[[د یونيسکو نړیوال میراث]]،  
|د ميراث ډول=[[نړيوال نوماند ميراثځی]]
|د ميراثېدو کال=۲۰۰۴
|میراثونه=(ii) (en)  — (iv) (en)  
|د پېژندنې شمیره= 
|نور مالومات=
|کورډي‌نېشن=
}}
== نوم‌ريښې ==
'''راني گټ''' يا '''راڼيگاټ''' کره پښتو ويوکی دی چې د دوه بېلابېلو نومونو له يوځای کېدو څخه جوړ شوی دی، چې يو يې '''راڼي''' يا '''راني''' چې د ملکې په مانا ده او بل يې د '''ګټ''' چې د لويې ډبرې په مانا ده، مطلب د ملکې اړوند ډبرې. راني گټ د [[ګندهارا]] کلتور يوه ښه پخوانی پاتې شونی دی چې د غونډۍ په سر کې پروت دی، چې ورختلو لپاره اړياست چې په زينو ورپورته شئ، کومې چې په دې وروستيو کې د جاپانيانو له خوا جوړې شوې دي.
دا چې دا ډبره د غونډۍ په داسې برخه کې ده چې تر لرې لرې ټوله سيمه ترې په ښه شکل ښکاري، نو دا هم کېدای شي چې له همدې وجې دې ځای ته راڼي گټ يانې هغه ډبره چې ټوله سيمه ترې ښه رڼه ښکاري، ايښودل شوی وي. 
د ځايي خلکو کيسه ده چې په هغې غونډۍ يوه راڼۍ اوسېده چې هر ماښام به په هغه گټ کېناستله چې د غر په څنډې ولاړه ده.&lt;ref&gt;
{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        =۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵ 
|title       = راني ګټ
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
|website     = صفيه حليکم.کام
}}
&lt;/ref&gt;
== جوړښت ==
د راني گټ د ستوپا د پام وړ برخه يوه لويه ډبره ده چې د پخوانيو خلکو له خوا جوړې شوه ده، چې شايد دوی يې عبادت کاوه، دا ښارګی په خپله وخت کې په ډېره ښه بڼه جوړ شوی وو او د ځايي غرونو ډبرې پکې په ډېر مهارت سره کارول شوې وې، دا ځای له [[سوابۍ ولسوالۍ|سوابۍ]] څخه ۲۰ کيلومتره او له [[پېښور ولسوالۍ|پېښور]] [[اسلام اباد]] څخه ۱۰۰ کيلومتره واټن سره پروت دی.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        =۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵ 
|title       = راني ګټ
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
|website     = صفيه حليکم.کام
}}
&lt;/ref&gt;
د راني گټ ودانۍ په څلورو برخو وېشل شوې ده، چې د لومړيو درېوو برخو نه يې اووه متره لوړ دېوال راتاو دی.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1879/ Archaeological Site of Ranigat - UNESCO World Heritage Centre]&lt;/ref&gt;
سوېي برخه د غونډۍ په ټيټه سطحه کې ده، ختيځه برخه چې د ۴۰ او ۴۵ متر کې ده، تر ټولو لويه برخه ده او سمې ودانۍ لري دلته يوه لويه ستوپا ده چې چاپېر ترې د نذر ۵۰ وړې ستوپې جوړې دي.منځنۍ ستوپا وړه وه، خو وروسوته له پلټنو پکې د دې د بهرني دېوال نه اته سکې وموندل شوې، چې د لومړي کشان باچاهانو (۱ او ۲ مې ز پېړۍ) د وخت نه پکې نذر لپاره اېښودل شوې وې او داسې ښايي چې هماغه وخت د دې د پراخولو په موخه پرې دوهم دېوال جوړ شوی دی.&lt;ref&gt;
{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        =۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵ 
|title       = راني ګټ
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
|website     = صفيه حليکم.کام
}}
&lt;/ref&gt;
په لوېديځه برخه کې څو پوړۍ يو لوی تالار ته ختلي دي چې ښايي هلته به خلک د عبادت لپاره راټولېدل. دلته تر ټولو زړه ستوپا او څلورو خواوو ته وړې سټوپې دي. ورسره ځينې زيارتونه او د دهليز نه بهر يوه د تيږې کوټنۍ ده.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        =۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵ 
|title       = راني ګټ
|url         = https://www.safiahaleem.com/?p=3770
|website     = صفيه حليکم.کام
}}
&lt;/ref&gt;

== تګلاره ==
دا ځای د بونير ولسوالۍ په نوګرام کلي کې پروت دی چې د نوګرام څخه د يو کوچني کليوالي سړک په مرسته هلته ورتللی شئ، په ياد ځای کې د جاپان حکومت په مرسته د موټرو تمځی جوړ شوی چې په يو وخت کې ۱۵ کوچني موټر هلته ځايېدلی شي، له هغه ځايه بيا د هغه ۵۰۰ پوړيو په مرسته چې يادې غونډۍ ته د ختلو په موخه د جاپان حکومت له خوا جوړې شوي ورختلی شئ.
په اصلي ځای کې ستوپا، خانقاګانې، اوبو ايستلو سيستم او يوه لويه ډبره ده چې شايد هغوی به ورته عبادت کاوه، شامل دي، دا ښارګی په ډېره ښه بڼه جوړ شوی دی او د ځايي غرونو ډبرې پکې په ډېره ښه بڼه کارول شوې دي.
دا ځای له [[سوابۍ ولسوالۍ|سوابۍ]] څخه ۲۰ کيلومتره او له [[پېښور ولسوالۍ|پېښور]] [[اسلام اباد]] څخه ۱۰۰ کيلومتره واټن سره پروت دی.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;/&gt;

راڼي ګټ د ځايي غونډۍ په سر یوه لویه ډبره ده او د خیبر پښتونخوا ايالت دوه ولسوالۍ، [[سوابۍ ولسوالۍ|سوابۍ]] او [[بونير ولسوالۍ|بونیر]]، سره جلا کوي. د راني ګټ لوړوالی تقریبا ۴۰ متره (۱۳۰ فوټه) دی، او پلنوالی یې کابو ۲۵ متره (۸۲ فوټه) دی، چې د يو کوچني منار بڼه لري، ځايي خلک د سياحت په موخه دې سيمې ته ورځي او د ځايي سيمو د ښکلي او شنه طبيعت ننداره کوي.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = ۲۰۱۸ سېپتمبر ۱۵ مه
|title       = راني ګټ د بونیر تاریخي لرغونې اثار
|url         = https://www.mashaalradio.com/a/29491654.html
|website     = مشال راډيو.کام 
}}&lt;/ref&gt;
== ساتنه ==
د ۱۹۸۰ لسيزې راهيسې د يونېسکو او جاپان د گډ کلتوري ټيم د کيندنو راهيسې دا ځای د ورانکارۍ او له منځه تللو گواښ سره مخ دی&lt;ref&gt;[http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001470/147075mb.pdf Ranigat: 2nd to 6th Century AD]&lt;/ref&gt; ، چې اوسمهال تر څار لاندې دی او د اغزن تار په وسيله تړل شوی دی.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1879/ Archaeological Site of Ranigat - UNESCO World Heritage Centre]&lt;/ref&gt;
دا ځای د ۲۰۰۴ ز کال د جنورۍ په ۳۰ مه د يونېسکو نړيوالو ميراثځايونو په نوماند نوملړ کې ورگډ .&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org&quot;/&gt;

== د راني گټ انځورونه ==
&lt;gallery widths=&quot;190px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
دوتنه:Ranigat.jpg|د راڼي گټ بشپړه مخبڼه
دوتنه:Main Entrance of Ranigat Ruins.jpg|د راڼي گټ کنډوالو ور
دوتنه:A Room Fully made of Single Stone at Ranigat.jpg|راني گټ کې د يوې ډبرې څخه په بشپړه توگه جوړه شوې خونه
دوتنه:Stupa at Ranigat.jpg|راني گټ ستوپا
&lt;/gallery&gt;

== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>nhyq4bnalot8bnaroksw32qlzohmvud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويکيپېډيا:پښتو انگليسي نومژباړه</title>
    <ns>4</ns>
    <id>83038</id>
    <revision>
      <id>363917</id>
      <parentid>363896</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>363917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26363" sha1="ogzfek8t22c2ni4wayent6j7bpgfpns" xml:space="preserve">'''پښتو انگليسي نوم‌ژباړه''' په حقيقت کې د [[ويکي میډيا بنسټ|ويکي‌رسنۍ]] د بېلابېلو پروژو د [[انګرېزي|انگليسي]] ويي‌پانگې [[پښتو]] ژباړه ده، چې په بېلابېلو پروژو کې په پښتو ژبه راژباړل شوې دي، دلته لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
| ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي
|-
| ۱۹ ||Append||پای‌تړنه||يو څيز د لړليک اخر سرکې ټومبل، ځړول، نښلول
|-
| ۲۰ ||Attribution||ځانگړی‌کونگ||منسوبول
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
| ۶ ||Backwards||شاته وړل||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
| ۱۹ || console || دلاساينه||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
| ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-
|۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل
|-
|۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی
|-
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
| ۱۳ || Forward ||مخ‌ته‌وړل||
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي
|-
| ۴||Hierarchical||لړيز||
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||[[پوه‌ليد|پوه‌ليدونه]]||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || multilingual || څوژبيز|| 
|-
| ۱۰ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۱ || May || [[می]]||
|-
| ۱۲ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۳ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
| ۱۱ ||Neutral||بې‌پرې|| د يو څه په اړه د پرېکړې کولو پرمهال بې طرفه پاتې کېدل (مطلب د هېڅ يوه په اړخ نه کېدل)
|-
|}

== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړونی||تلپاتې وېبتړ، تلپاتې تړنه
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
| ۲۱ ||Prepend||مخکې‌تړنه||مخ‌تړ، مختړنه، يو څيز د ليست سر کې ټومبل
|-
| ۲۲ ||Playback||بياغږول||د يو ثبت شوي کليپ يا سندرې غږول
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]||
|-
| ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| 
|-
| ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| 
|-
| ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||[[اوډل]]||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]||
|-
| ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) 
|-
| ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات
|-
| ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
| ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده.
|-
| ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript
|-
| ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار
|-
| ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
| ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ
|-
|}

== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}

== نوم‌تشيال‌نومونه ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! انگليسي ويی
! پښتو ژباړه
|-
| ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ'''
|-
| ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی'''
|-
| ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې'''
|-
| ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن'''
|-
| ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې'''
|-
| ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې'''
|-
| ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه'''
|-
| ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې'''
|-
| ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي'''
|-
| ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې'''
|-
| ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ'''
|-
| ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې'''
|-
| ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود'''
|-
| ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې'''
|-
| ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه'''
|-
| ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې'''
|-
|}
==تجزيه‌کوونکي کړنچارو کوډگر ويي==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! بله ژباړه
|-
| ۱ || expr || څرگندول|| 
|-
| ۲ || if || که|| 
|-
| ۳ || ifeq || که‌مساوي|| که_مساوي
|-
| ۴ || ifexpr || که‌څرگندول|| که_څرگندول
|-
| ۵ || iferror ||که‌تېروتنه|| که_تېروتنه
|-
| ۶ || switch || ټاکنه|| بدلول
|-
| ۷ || default || تلواليز|| 
|-
| ۸ || default || #تلواليز|| #تلواله
|-
| ۹ || ifexist || که‌وي|| که_وي
|-
| ۱۰ || time || وخت|| 
|-
| ۱۱ || timel|| وخت‌اوږدوالی|| وخت_اوږدوالی
|-
| ۱۲ || rel2abs || د‌مطلق‌په‌پرتله||د_مطلق_په_پرتله
|-
| ۱۳ || titleparts || سرليک‌برخې|| سرليک_برخې
|-
| ۱۴ || len ||اوږدوالی|| 
|-
| ۱۵|| pos || ځای|| 
|-
| ۱۶ || rpos || شاگرځ‌ځای|| شاگرځ_ځای
|-
| ۱۷ || sub || څېرمه|| 
|-
| ۱۸ || count || شمېرل||شمېر 
|-
| ۱۹ || replace||ځايناستول||
|-
| ۲۰ || explode || وېشل|| غځول
|-
| ۲۱ || urldecode || بې‌کوډوېبتړ|| بې_کوډ_وېبتړ
|-
|}

== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>ogzfek8t22c2ni4wayent6j7bpgfpns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363918</id>
      <parentid>363917</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* T */</comment>
      <origin>363918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26446" sha1="6in0ss66n7h9009m93l38pcq5782lwa" xml:space="preserve">'''پښتو انگليسي نوم‌ژباړه''' په حقيقت کې د [[ويکي میډيا بنسټ|ويکي‌رسنۍ]] د بېلابېلو پروژو د [[انګرېزي|انگليسي]] ويي‌پانگې [[پښتو]] ژباړه ده، چې په بېلابېلو پروژو کې په پښتو ژبه راژباړل شوې دي، دلته لاندې ځينې نومونه دي چې په پښتو پروژو کې د انگليسي ژبې د معادلې ژباړې په توگه وړاندې شوې دي:
== A ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || April || [[اپرېل|اپريل]]||
|-
| ۲ || August || [[اګست|اگست]]||
|-
| ۳ || Abuse filter ||ورانکارۍ چاڼگر||
|-
| ۴ || Appearance ||ونگبڼه|| 
|-
| ۵ ||automatic||خپلکاره|| 
|-
| ۶ ||aliases||بل‌نومونه||مستعار نومونه، پټ نومونه، دروغي نوم 
|-
| ۷ ||alerts||خبرونې||
|-
| ۸ ||Align||پېيل|| 
|-
| ۹ ||Alternative||بلونج|| بديل، انتخاب
|-
| ۱۰ ||Accountability||پازوالي||مسؤليت
|-
| ۱۱ ||Adminship||پازوالي||
|-
| ۱۲ ||Advisor||سالاکار||
|-
| ۱۳ ||Accessibility||لاسرسی||لاسرسي وړتيا، لاسرسي وړ
|-
|۱۴ ||Assistant election official||
|-
|۱۴ ||Author||ليکوال||
|-
|۱۵ ||Abuse||ورانکاري||
|-
|۱۶ ||argument||ويې‌ينه&lt;ref&gt;کتاب:'''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس  ليکوال:مجاوراحمد زيار، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||بحث، استدلال، حجت
|-
| ۱۷ ||array||کتار||لړ کول، په قطار درول، په ليكه برابرونه
|-
| ۱۸ ||ascending||پيليز||صعودي
|-
| ۱۹ ||Append||پای‌تړنه||يو څيز د لړليک اخر سرکې ټومبل، ځړول، نښلول
|-
| ۲۰ ||Attribution||ځانگړی‌کونگ||منسوبول
|-
|}

== B ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || browser ||ښوونگر|| کتنمل
|-
| ۲ ||badge ||وياړنښه|| 
|-
| ۳ ||Behaviors||چلند|| سلوک، روش، رفتار
|-
| ۴ ||Beach||سيندغاړه|| سمندرغاړه، ساحل
|-
| ۵ ||Background||شاليد||
|-
| ۶ ||Backwards||شاته وړل||
|-
|}

== C ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Caption || نيونگ||
|- 
| ۲ || custom || دوديز|| دود، دستور، رواج، عرف''' لکه custom Value لپاره دوديز ارزښت په توگه کارول شوی.'''
|-
| ۳ || category ||وېشنيزه||کته گورۍ
|-
| ۴ || comment ||څرگندونه||تبصره
|-
| ۵ || campaign||ټاکنيزه‌سيالۍ||سيالۍ، کمپاين
|-
| ۶ || clipboard ||ټينگدړه|| 
|-
| ۷ ||calendar||کليز||جنتري، کاليز
|-
| ۸ ||compiler||اوډونکی||ترتيبوونکی، مرتب، 
|-
| ۹ ||collapse||پرځول||
|-
| ۱۰ ||compact||رالنډول|| 
|-
| ۱۱ ||consider||غور|| فکر کول
|-
| ۱۲ ||comparative ||پرتليز|| 
|-
| ۱۳ ||Compare ||پرتلل|| 
|-
| ۱۳ ||CopyPatrol ||لمېسل‌څار|| 
|-
| ۱۴ ||Convenient Discussions||ارامه شننې||
|-
| ۱۵ || contribution || ونډې|| برخې
|-
| ۱۶ || component || ټوټه|| برخه
|-
| ۱۷ || chromaticity || رنگينتوب||
|-
| ۱۸ || Capacity || وړتيا||
|-
| ۱۹ || console || دلاساينه||
|-
|}

== D ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || December || [[ډېسمبر]]||
|-
| ۲ || Day || [[ورځ]]||
|-
| ۳ ||  Description ||څرگنداوی||څرگندی،سپړنه، تشريح، سپيناوی
|- 
| ۴ || definition || پېژندون|| پېژندنه، معرفت، تعريف، ستاينه، توصيف
|-
| ۵ || DiscussionTools ||شنن‌توکي||شننتوکي، د بحث توکي
|-
| ۶ || Detail ||سپيناوی||تفصيل، توضيح، تشريح
|-
| ۷ || Discussion ||شننه||بحث، خبرې اترې
|-
| ۸ || Disable ||ناچارن|| غيرفعال، تړل شوی
|-
| ۹ || Display ||ښکارېدنه|| ښودل، ښکاره کول
|-
| ۱۰ ||default||تلواله|| 
|-
| ۱۱ ||Dashboard ||ليددړه|| 
|-
| ۱۲ || draft || گارليک|| خاکه، يادښت
|-
| ۱۳ ||Disclaimers || بېرته واگ اخيستنې|| 
|-
| ۱۴ ||domain|| واک‌سيمه|| واکسيمه، شپول
|-
| ۱۵ ||Data|| اومتوک|| اومتوکي، ډاټا، ډېټا، معلومات، مالومات
|-
| ۱۶ ||definite|| ټاکلی|| محدود
|-
| ۱۷ ||descending|| پاييز|| نزولي، له پای نه پيل پورې اوډل يا له کښته پورته ته اوډل
|-
|}

==E ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||engage||ښکېلتيا|| 
|-
|۲ ||emed||ځای‌پرځای‌کول|| نښلول، اغږل
|-
|۳ ||endpoint||پای‌ټکی|| پای ټکی
|-
|}

== F ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|۱ ||font||ليکبڼه|| 
|-
| ۲ ||formatted||بڼل‌شوی|| 
|-
| ۳ ||feedback||غبرگون|| 
|-
| ۴ ||Functionality||کړنچار|| 
|-
| ۵ || Friday || [[جمعه|ادينه]]|| جمعه
|-
| ۶ || February || [[فېبروري]]||فبرورۍ يا فېبرورۍ
|-
| ۷ || Fall || [[منی]]||
|-
| ۸ || Featured || ټاکلې|| غوره، غوره شوې
|-
| ۹ || features ||ځانگړنه||غونی
|-
| ۱۰ || features ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۱۱ || File ||دوتنه||
|-
| ۱۲ || function ||کړنچار&lt;ref&gt;کتاب نوم: '''پښتو څو ژبيز د نولوجزمونو قاموس (مجاور احمد زيار)، وېبپاڼه:قاموسونه ټکی کام، تړونی:'''https://qamosona.com/j/ &lt;/ref&gt;||دنده، فعاليت، وظيفه
|-
| ۱۳ || Forward ||مخ‌ته‌وړل||
|-
|}

== G ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || glossary||ويي‌لړ|| وييزېرمه
|-
| ۲ ||gloss||لمنليک|| څنگ‌ليک
|-
|}
== H ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Hour || [[ساعت|گړۍ]]|| په پښتو کې بېلابېل ځايونه ياد هدف په '''ساعت'''، '''گړۍ''' يا '''بجې''' سره اداء کېږي
|-
| ۲||Height||لوړوالی||جگوالی
|-
| ۳||Horizontal||پروت||څنډيز،افقي
|-
| ۴||Hierarchical||لړيز||
|-
|}

== I ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || intermediate||منځمهاله||منځ‌مهاله، متوسطه، منځنۍ
|-
| ۲ || inputs ||ننوتنې|| داخلول
|-
| ۳||input||ننوتنه|| 
|-
| ۴ ||Index||لیکلړ|| 
|-
| ۵ ||interface||مخبڼه|| 
|-
| ۶ ||issues||ستونزې|| 
|-
| ۷ || Invalid || ناچله|| ناباوره، بې باوره، بې اعتباره، ناسم
|-
| ۸ || IP address||وېب‌پته||وېبپته، آی پي ادرس
|-
| ۹ || Indefinite||ناټاکلی||نامحدود
|-
| ۱۰ ||Insights||[[پوه‌ليد|پوه‌ليدونه]]||ليد، بصيرتونه، د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهه
|-
|}
== J ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || January || [[جنوري]]|| جنورۍ
|-
| ۲ || June || [[جون]]||
|-
| ۳ || July || [[جولای]]||
|-
| ۴ || Jade || [[شين‌کاڼی]]||شين ياقوت
|-
|}
== K ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== L ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Legacy ||ورېشون||زېږنده، ميراثي
|-
| ۲ ||lemma ||بيان|| بيان د ويوکي ترټولو لنډه بڼه ده (دقيقې ژباړې ته اړتيا ده که پوهېږئ، راسره شريک يې کړئ.)
|-
| ۳ ||label||نښکه||ليبل، نښه
|-
| ۴ ||Lexeme||پيل‌ويوکی|| 
|-
| ۵ ||Lexicography||ويي‌کښنه|| يوځای کول
|-
| ۶ ||Lexicology||وييپوهنه|| لغات پوهنه
|-
| ۷ ||layout ||هډوانه|| 
|-
| ۸ ||link||وېبتړ||وېب‌تړنه، وېب‌تړنه، تړنه
|-
| ۹ ||Leaderboard||سرمشريزه||
|-
| ۱۰ ||Longitude||اوږدوالی||طول البلد
|-
| ۱۱ ||Latitude||لوړوالی||عرض البلد
|-
| ۱۲ ||lexicon||ويي‌پانگه||ويي پانگه، قاموس
|-
|}

== M ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Minute || [[دقيقه]]|| ملټ، مينټ...
|-
| ۲ ||Merge||اخږل|| يوځای کول
|-
| ۳ ||mention||يادگېرنه|| ذکرکول، يادونه کول، په خوله راوړل
|-
| ۴ ||Malformed||بدبڼی|| بد شکله، بدبڼه، بدشکله
|-
| ۵ ||marathoner ||نه ستړی کېدونکی سمونگر|| 
|-
| ۶ || Management ||چاروالي|| اداره کول، مديرت کول
|-
| ۷ || mode ||ونگ‌ډول||حالت
|-
| ۸ || monolingual || يوژبيز|| 
|-
| ۹ || multilingual || څوژبيز|| 
|-
| ۱۰ || Month || [[مياشت]]||
|-
| ۱۱ || May || [[می]]||
|-
| ۱۲ ||March || [[مارچ]]||
|-
| ۱۳ || Monday || [[دوه نۍ|دوه‌نۍ]]||دونۍ، دوشنبه...
|-
| ۱۴ ||milestone||پړاو||مهم پړاو، مهمه پېښه، څلی
|-
| ۱۵ ||methods ||چلندلارې||يوازې حالت يې چلندلار(method)
|-
| ۱۶ ||mentor||لارښود||لارښوونکی، روزونکی، کارښود
|-
| ۱۷ ||mentee||لارزدکړی||کارزدکړی
|-
| ۱۸ ||Moonlight||وږمکۍ||وږمه‌کۍ، د سپوږمۍ رڼا، ماتاوۍ
|}

== N==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || November || [[نومبر]]||
|-
| ۲ || namespace||نوم‌تشيال||نومتشيال
|-
| ۳ || native keyboard||ولسي ليکدړه|| ځايي ليکمن
|-
| ۴ ||normative ||کره|| 
|-
| ۵ ||notifications||خبرتياوې|| 
|-
| ۶ ||notification methods||خبرلارې|| د خبرېدو طريقې، خبرتياوو ترلاسه کولو تگلار 
|-
| ۷ ||notice||يادښت||
|-
| ۸ ||notification||خبرتيا||
|-
| ۹ ||Neologism||وييرغاونه|| ويی‌رغاونه
|-
| ۱۰ ||Nominative||نوملی|| ور پېژندل شوی
|-
| ۱۱ ||Neutral||بې‌پرې|| د يو څه په اړه د پرېکړې کولو پرمهال بې طرفه پاتې کېدل (مطلب د هېڅ يوه په اړخ نه کېدل)
|-
|}

== O ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || October || [[اکتوبر]]||
|-
| ۲ || Orientation || لورموندنه|| لوری، جهت، طرف، پلو
|-
| ۳ || Obsession|| اندېښنه|| سودا
|-
|}
== P ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|  ۱ ||Pendulum||ځوړند|| 
|-
| ۲ ||Prevent||ستنول|| مخنيوی
|-
| ۳ ||personalize||ځانواله‌کول|| ځانواله
|-
| ۴ || prererences||مخکې‌توبونه||مخکېتوبونه
|-
| ۵ ||prohibited||بډن|| ممنوع، بند شوی
|-
| ۶ ||Proofreading||لوست‌ارزونه|| کره‌کتنه
|-
| ۷ || proofreader ||لوست‌ارزوونکی||کره‌کتونکی
|-
| ۸ || preferences||غوره‌توبونه||غوره توبونه
|-
| ۹ || password||پټنوم||رمز، پاسورډ
|-
| ۱۰ ||Preview||مخکتنه|| مخليدنه
|-
| ۱۱|| Permanent link||تلپاتې تړونی||تلپاتې وېبتړ، تلپاتې تړنه
|-
| ۱۲ ||property ||ځانتيا|| 
|-
| ۱۳ ||Preview||مخکتنه|| 
|-
| ۱۴ ||public||ټولگړی|| ټولگړې، عامه
|-
| ۱۴ ||Privacy ||پټنتيا|| پټتيا، محرميت
|-
| ۱۵ ||policy ||تگلار|| تگلاره
|-
| ۱۶ ||Privacy policy ||پټنتيا تگلار|| پټتيا تگلار، د محرميت تگلاره
|-
| ۱۷ ||Printable ||چاپ‌وړ|| 
|-
| ۱۸ ||panel||منځدړه||منځنۍ تخته، څلوگوټيزه تخته 
|-
| ۱۹ ||prefix||مختاړی|| 
|-
| ۲۰ ||Paradigm||نمونه||بېلگه، مثال 
|-
| ۲۱ ||Prepend||مخکې‌تړنه||مخ‌تړ، مختړنه، يو څيز د ليست سر کې ټومبل
|-
| ۲۲ ||Playback||بياغږول||د يو ثبت شوي کليپ يا سندرې غږول
|-
|}

== Q ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || quantity || څومره‌والی|| مقدار
|-
|}
== R ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Relevance || انډولتيا|| 
|-
| ۲ || Representation ||استازيتوب||نماينده‌گي، وکالت کول
|-
| ۳ || Reason||لامل||سبب
|-
| ۴ || Redo ||بياکړل|| 
|-
| ۵ || Refresh||بياتاندول|| تازه کول
|-
| ۶ ||revert ||په څټ گرځول||ستنېدنه
|-
| ۷ ||rollback||شاگرځ|| پرشا کول، بېرته گرځول
|-
| ۸ ||Redirect ||مخگرځ|| مخ گرځونه
|-
| ۹ ||Router||لارموند|| 
|-
| ۱۰ ||responsive||ځوابگر|| 
|-
| ۱۱ ||recovery||بياترلاسنه|| 
|-
| ۱۲ || resolution ||بېلن‌نښه|| ژورليدنه
|-
| ۱۳ || revision||بياکتنه||کره کتنه
|-
| ۱۴ || Refresh || بياتاندول|| بياتازه کول، تازه کول، تازه کېدل
|-
| ۱۵ || regular||سمدودی||باقاعده، منظم، دوديز
|-
| ۱۶ ||Ruby||لال||لعل، سره
|-
|}

== S ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Second || [[ثانيه]]||
|-
| ۲ || Saturday || [[ونۍ]]||پيلنۍ، شنبه...
|-
| ۳ || Sunday || [[يونۍ]]||يوه نۍ، يکشنبه
|-
| ۴ || Spring || [[پسرلی]]||
|-
| ۵ || Summer || [[اوړی]]||
|-
| ۶ ||statement ||[[پرېکړه ليک]]|| 
|-
| ۷ ||Sense ||جاج||مانا، معنی 
|-
| ۸ || sidebar ||[[څنگپټه]]||سايډبار
|-
| ۹ || Site ||وېبځی||وېب ځی، وېبپاڼه، وېبسايټ
|-
| ۱۰ || settings||اوڼنې||تنظيمات، سمونې، امستنې
|-
| ۱۱ || syntax ||غونډلپوهه||غونډلپوهنه، نحوه
|-
| ۱۲ || Suggestions || وړانديزونه|| پېشنهادونه
|-
| ۱۳ || Security||خونديتوب||
|-
| ۱۴ ||string||لړۍ|| تار
|-
| ۱۵ || subscription ||ونډکښنه||ونډه اخيستل، مشارکت کول، برخه اخيستل، گډون کول
|-
| ۱۶ ||Sitelink||وېبځي‌وېبتړ|| 
|-
| ۱۷ || Save draft || [[گارليک]] خوندي کول|| 
|-
| ۱۸ ||Save ||خوندي کول|| ثبتول
|-
| ۱۹ ||status||دريځ||
|-
| ۲۰ || Style ||[[ښودبڼه]]||
|-
| ۲۱ ||server||[[پالنگر]]|| 
|-
| ۲۲ || subsection ||څنگبرخه|| څېرمه برخې
|-
| ۲۲ || Submit ||[[سپارل]]|| 
|-
| ۲۲ || Special ||[[ځانگړی]]|| 
|-
| ۲۳ || Software ||[[پوستغالی]]|| 
|-
| ۲۴ ||Sapphire||نيلم|| 
|-
| ۲۵ ||Sky||اسمان|| آسمان
|-
| ۲۶ ||Slate||شوکاڼی||
|-
| ۲۷ ||Smoke||لوگی||دود
|-
| ۲۸ ||sort||[[اوډل]]||
|-
| ۲۹ ||survey||اندغوښتنه||آند غوښتنه، سروې، نظرسنجي
|-
| ۳۰ ||Semantic||[[ماناپوهنه]]||په ژبه کې د ماناپوهنه
|-
| ۳۱ ||speech||وينا||خبرې
|-
| ۳۲ ||Singular||يوگړی||مفرد
|-
| ۳۳ ||suffixe||[[وروستاړی]]||
|-
| ۳۴ ||Schema||[[جوړښتي‌گارليک]]||يو جوړښتي چوکاټ، پلان يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار چې د حقيقي نړۍ د ماډل کولو، وېبپاڼو د جوړولو او اومتوک‌اډانې ډيزاين يا په ارواپوهنه کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي (د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشه) 
|-
| ۳۵ ||Stable||ټيکاو||ثبات
|-
| ۳۶ ||Stabilize||ټيکاو راوستل||ټيکاو، ثبات راوستل
|-
|}

== T ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱||thumbnail||بټنوک|| 
|-
| ۲ ||transclusions||مخ لېږدونې|| 
|-
| ۳ || toolbar ||توک‌پټه||توکپټه
|-
| ۴ || template ||کينډۍ||
|-
| ۵ || Thursday || [[پينځه نۍ|پېنځه‌نۍ]]||پنځنۍ، پنجشنبه.....
|-
| ۶ || Tuesday || [[درې نۍ|درې‌نۍ]]||درې نۍ، سه شنبه...
|-
| ۷ ||Theme ||شاليد|| 
|-
| ۸ || table ||لښتيال||جدول
|-
| ۹ ||template wizard ||کينډۍ کوډگر|| 
|-
| ۱۰ ||transcription||غږاړه|| غږآړه، يا غږليکون، د یوه متن یا وینا را اړونه (البته دې ځای کې غږاړه د (phonetic)transcription په مانا ده.
|-
| ۱۱ ||transcription||لاس‌ليکنه|| لاسي ليکنه، لاس کښنه manuscript
|-
| ۱۲ ||trace||پل‌څار|| پل څار (د کرښو، لارو يا شواهدو، څارل، موندل يا نخچول)
|-
| ۱۳ ||tracking||پل‌نيوی|| څار
|-
|}

== U ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || user ||کارن||کاروونکی
|-
| ۲ || UserName ||کارن‌نوم||کارن نوم
|-
| ۳ ||Update||هم‌مهالول|| تازه کول
|-
| ۴ || Undo ||ناکړل||
|-
|}

== V ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || variant ||بلبڼه|| بل‌بڼه، بل‌ډول، د يو څيز بله بڼه
|-
| ۲ ||variable||اوښتونکی|| بدلېدونکی، متغير
|-
| ۳ ||Vanish||له منځه وړل|| 
|-
| ۴ || Visual mode ||ليدنيز ونگ‌ډول||ليدنيزه بڼه، کتل کېدونکې ونگه
|-
| ۵ || version||بل‌بڼه||بلبڼه، نسخه، بياځلي نوې بڼه
|-
| ۶ || Vertical||ولاړيز||عمودي
|-
| ۷ || verbose||خبراوږد||خبره اوږدونکی، طولاني، مطول، اوږد، لفاظ
|-
|}

== W ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Wednesday || [[څلرنۍ|څلورنۍ]]||څلرنۍ، چهارشنبه.....
|-
| ۲ || Week || [[اوونۍ]]||
|-
| ۳ || Winter || [[ژمی]]||
|-
| ۴ ||Wikibase||ويکي‌اډانه|| 
|-
| ۵ ||Width||پراخوالی|| 
|-
|}

== X ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}
== Y ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
| ۱ || Year || [[کال]]||
|-

|}
== Z ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-
|}

== نوم‌تشيال‌نومونه ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! انگليسي ويی
! پښتو ژباړه
|-
| ۱ || NS_MEDIA || رسنۍ||'''MEDIA'''||'''رسنۍ'''
|-
| ۲ || NS_SPECIAL || ځانگړی||'''SPECIAL''' || '''ځانگړی'''
|-
| ۳ || NS_TALK || خبرې_اترې||'''TALK''' || '''خبرې اترې'''
|-
| ۴ || NS_USER || کارن||'''USER''' || '''کارن'''
|-
| ۵ || NS_USER_TALK || د_کارن_خبرې_اترې||'''USER TALK''' || '''د کارن خبرې اترې'''
|-
| ۶ || NS_PROJECT_TALK || د_$1_خبرې_اترې||'''PROJECT TALK''' || '''د پروژې خبرې اترې'''
|-
| ۷ || NS_FILE || دوتنه||'''FILE''' || '''دوتنه'''
|-
| ۸ || NS_FILE_TALK || د_دوتنې_خبرې_اترې||'''FILE TALK''' || '''د دوتنې خبرې اترې'''
|-
| ۹ || NS_MEDIAWIKI || مېډياويکي||'''MEDIAWIKI''' || '''مېډياويکي'''
|-
| ۰۱ || NS_MEDIAWIKI_TALK || د_مېډياويکي_خبرې_اترې|| '''MEDIAWIKI TALK''' || '''د مېډياويکي خبرې اترې'''
|-
| ۱۱ || NS_TEMPLATE || کينډۍ||'''TEMPLATE'''||'''کينډۍ'''
|-
| ۱۲ || NS_TEMPLATE_TALK || د_کينډۍ_خبرې_اترې||'''TEMPLATE TALK'''||'''د کينډۍ خبرې اترې'''
|-
| ۱۳ || NS_HELP || لارښود||HELP || '''لارښود'''
|-
| ۱۴ || NS_HELP_TALK || د_لارښود_خبرې_اترې||'''HELP TALK''' || '''د لارښود خبرې اترې'''
|-
| ۱۵ || NS_CATEGORY || وېشنيزه||CATEGORY || '''وېشنيزه'''
|-
| ۱۶ || NS_CATEGORY_TALK || د_وېشنيزې_خبرې_اترې||'''CATEGORY TALK'''||'''د وېشنيزې خبرې اترې'''
|-
|}
==تجزيه‌کوونکي کړنچارو کوډگر ويي==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي کوډ
! پښتو ژباړ کوډ
! بله ژباړه
|-
| ۱ || expr || څرگندول|| 
|-
| ۲ || if || که|| 
|-
| ۳ || ifeq || که‌مساوي|| که_مساوي
|-
| ۴ || ifexpr || که‌څرگندول|| که_څرگندول
|-
| ۵ || iferror ||که‌تېروتنه|| که_تېروتنه
|-
| ۶ || switch || ټاکنه|| بدلول
|-
| ۷ || default || تلواليز|| 
|-
| ۸ || default || #تلواليز|| #تلواله
|-
| ۹ || ifexist || که‌وي|| که_وي
|-
| ۱۰ || time || وخت|| 
|-
| ۱۱ || timel|| وخت‌اوږدوالی|| وخت_اوږدوالی
|-
| ۱۲ || rel2abs || د‌مطلق‌په‌پرتله||د_مطلق_په_پرتله
|-
| ۱۳ || titleparts || سرليک‌برخې|| سرليک_برخې
|-
| ۱۴ || len ||اوږدوالی|| 
|-
| ۱۵|| pos || ځای|| 
|-
| ۱۶ || rpos || شاگرځ‌ځای|| شاگرځ_ځای
|-
| ۱۷ || sub || څېرمه|| 
|-
| ۱۸ || count || شمېرل||شمېر 
|-
| ۱۹ || replace||ځايناستول||
|-
| ۲۰ || explode || وېشل|| غځول
|-
| ۲۱ || urldecode || بې‌کوډوېبتړ|| بې_کوډ_وېبتړ
|-
|}

== ۱ ==

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#9cf;&quot;
! گڼه 
! انگليسي
! ټاکلې کره پښتو ژباړه 
! سپيناوی (نور حالتونه، نومونه او ناکره بديلونه)
|-

Bylaws
|-
call
|-
Chief operational officer
|-
Chief technical officer
|-
Committee
|-
commission
contractor
Communications committee
conversation
Desktop
Direction
Domain names workgroup
ED Search committee
Election officers
Events committee
Face-to-face meeting
financial committee
Fundraising committee
Funds Dissemination Committee 
General Counsel
Grant
Grant Advisory Committee (GAC)
in-house legal counsel
Insurance committee
Legal officer
Matching fund
medium language
Mission statement
officers
Ombudsman commission
Outreach
Retreat
Scope
Special Projects Committee, SPC
Trademarks committee
Vision statement
|}</text>
      <sha1>6in0ss66n7h9009m93l38pcq5782lwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تولنډ سړی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83369</id>
    <revision>
      <id>363902</id>
      <parentid>351854</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T03:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14249" sha1="b0wcp6maqmxrmcmfn6j5v4ce5ana5a3" xml:space="preserve">{{مالوماتبکس وګړي|name=تولنډ سړی|image=Moorleiche von Tollund Jütland um 100 n Chr hingerichtet.jpg|caption=د تولنډ سړي ساتل شوی سر|birth_date={{Circa}} ۴۴۵–۴۲۰ مخزېږديز|birth_place=|death_date={{Circa}} ۴۰۵–۳۸۴ مخزېږديز (عمر ~۴۰ کاله)|death_place=تولنډ، ډېنمارک|death_cause=[[ځړول]] (شايد [[قربانۍ مراسم]]) لپاره په دار ځړول شوی وي|body_discovered={{start date and age|1950|05|08}}&lt;br/&gt;[[سيلکېبورگ]], [[ډېنمارک]]&lt;br/&gt;{{Coord|56|9|52|N|9|23|34|E|region:DK-82_type:event|display=title,inline}}|other_names=|height=۱۶۱ سانتي‌متر}}

'''تولنډ سړی''' يا '''تولونډ سړی''' (مړ شوی ۴۰۵-۳۸۴ مخزېږديز) د یو سړي طبیعي [[مومیایي|موميايي شوی مړی]] دی چې په پينځمه مخزېږديزه پېړۍ کې يې ژوند کاوه. هغه دوره چې په سکینډینیویا کې د روم څخه مخکې د اوسپنې دورې په توگه پېژندل شوې وه. &lt;ref name=&quot;pbs1&quot;&gt;{{Cite web |last=Lewis |first=Susan K. |year=2006 |title=Tollund Man |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/bog/tollund.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118093624/https://www.pbs.org/wgbh/nova/bog/tollund.html |archive-date=18 November 2020 |access-date=22 September 2007 |publisher=Public Broadcasting System – NOVA}}&lt;/ref&gt; دغه لښ په ۱۹۵۰ کال کې وموندل شو، چې [[ډېنمارک|د ډېنمارک]] په جټلینډ ټاپووزمه کې د سيلکېبورگ ته نږدې په یوې کندې کې په ډېر خوندي توگه ساتل شوی و. &lt;ref name=&quot;bog&quot;&gt;{{cite book |last=Glob |first=P. |author-link=Peter Glob |title=The Bog People: Iron-Age Man Preserved |publisher=New York Review of Books |year=2004 |isbn=978-1-59017-090-8 |location=New York |pages=304}}&lt;/ref&gt; د سړي فزیکي ځانگړتیاوې دومره ښې ساتل شوې وې چې هغه د اوسمهاله [[قتل (وژنه )|وژنې]] په توگه گڼل شوی وو&lt;ref name=&quot;lib&quot;/&gt;د هغه له کشف څخه دولس کاله مخکې، په ورته دښته کې  یو بل جسد، ایلینگ وومن  موندل شوی وو. &lt;ref&gt;[http://www.archaeology.org/online/features/bog/violence1.html &quot;Violence in the Bogs&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118223713/http://www.archaeology.org/online/features/bog/violence1.html |date=18 November 2012 }}, Archaeological Institute of America&lt;/ref&gt;

د تولنډ سړي د مرگ لامل په دار ځړول بلل شوي؛ خو د دې بشپړ شواهد نشته چې دا دار ځړونه د قربانۍ لپاره شوې وه او که تنفيذي مجازات وو. &lt;ref name=&quot;GREEN&quot;&gt;{{cite journal | url=https://eds.p.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=7&amp;sid=b60292f4-35f5-4987-8f44-515bea0a53c0%40redis | title=Humans as Ritual Victims in the Later Prehistory of Western Europe | first=Miranda | last=Green | journal=Oxford Journal of Archaeology | year=1998 | volume=17 | issue=2 | pp=162-189}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.museumsilkeborg.dk/why-did-tollund-man-have-to-die Why did Tollund Man have to die?]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://www.museumsilkeborg.dk/ Museum Silkeborg]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== موندنه ==
[[دوتنه:Tollundmanden_DO-10895_original.jpg|بټنوک| د ټولنډ سړي پاتې شوني په ۱۹۵۰ کال کې د هغه له موندنې څخه لږ وروسته]]
د ۱۹۵۰ کال د می په ۸ مه نېته، سکرو وېستونکو  ویگو او ایمیل هوجگارډ د بجیلډسکوډال پیټ بوگ د سکرو پوړ کې یو مړی وموند، {{Cvt|12|km|1}} د سليکېبورگ ، [[ډېنمارک]] لوېدیځ کې، &lt;ref name=&quot;lib&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.tollundman.dk/et-lig-dukker-op.asp |title=A Body Appears |work=The Tollund Man – A Face from Prehistoric Denmark |access-date=22 September 2007 |publisher=Silkeborg Public Library |year=2004 |author1=Silkeborg Public Library |author2=Silkeborg Museum |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209034959/http://tollundman.dk/et-lig-dukker-op.asp |archive-date=9 December 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; چې دومره ښه ساتل شوی و؛ چې دوی په لومړي سر کې فکر کاوه چې د کومې اوسمهاله وژنې قرباني يې موندلی دی.

د ټولنډ سړی {{Cvt|60|m}} و، د کلکې ځمکې څخه لرې، د {{Cvt|2.3|m}}  سکرو لاندې ښخ شوی، د هغه بدن لکه د جنین په څېر ايښودل شوی. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.museumsilkeborg.dk/the-discovery-of-tollund-man |title=The discovery of Tollund Man |publisher=Museum Silkeborg |access-date=16 February 2021 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128162723/http://www.museumsilkeborg.dk/the-discovery-of-tollund-man |url-status=live }}&lt;/ref&gt; هغه د پسه د پوستکي او [[وړۍ]] څخه جوړه شوې نوکداره خولۍ اغوستې وه، د زنې لاندې یې د پوستکي تسمه تړلې وه، او د ملا شاوخوا یې یو نرمه پټۍ وه. سربېره پردې، د څارویو د پوستکي څخه جوړه شوې رسۍ د هغه په غاړه کې ټینگه راځړېدلې وه چې د هغه تر شا پورې غځول شوې وه. &lt;ref name=&quot;bog&quot;/&gt; نور بدن يې بربنډ و. وېښتان یې دومره لنډ پرې شوي وو چې تقریبا په بشپړ ډول یې د خولۍ په واسطه پټ شوي وو. لنډ ډډ وو ( {{Cvt|1|mm}} اوږدوالي کې) د هغه په زنې او پورتنۍ شونډه باندې، چې دا په گوته کوي چې هغه معمولا پاک خریلی و، خو د خپل مرگ په ورځ یې خریلی نه و. &lt;ref name=&quot;hair&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.tollundman.dk/haar.asp |title=The Tollund Man: Hair and beard |access-date=10 October 2009 |publisher=Silkeborg Public Library |year=2004 |author1=Silkeborg Public Library |author2=Silkeborg Museum |archive-url=https://web.archive.org/web/20120501002848/http://www.tollundman.dk/haar.asp |archive-date=1 May 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; د ټولنډ سړی شاوخوا ۴۰ کلن و. د ټولنډ سړي وروستي خواړه د وربشو ډوډۍ، کتان، وحشي واښو تخمونو او یو څه کبانو سره د جوارو څخه جوړه وه. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Nielsen |first1=Nina H. |last2=Henriksen |first2=Peter Steen |last3=Mortensen |first3=Morten Fischer |last4=Enevold |first4=Renée |last5=Mortensen |first5=Martin N. |last6=Scavenius |first6=Carsten |last7=Enghild |first7=Jan J. |name-list-style=and |date=2021 |title=The last meal of Tollund Man: new analyses of his gut content |url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/abs/last-meal-of-tollund-man-new-analyses-of-his-gut-content/E79FB52BAEF8B59BE2280F182C76DEBF |journal=Antiquity |language=en |volume=95 |issue=383 |pages=1195–1212 |doi=10.15184/aqy.2021.98 |issn=0003-598X |s2cid=238030730}}&lt;/ref&gt;

== علمي څېړنه او پایلې ==
[[دوتنه:Tollundmannen.jpg|کيڼ|بټنوک]]
د ټولنډ سړي د راډیو کاربن نېټې ښودلې چې هغه شاوخوا ۴۰۵-۳۸۰ مخزېږديز کې مړ شوی. &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Dating bog bodies by means of 14C-AMS |journal=Journal of Archaeological Science |date=1 April 2004 |volume=31 |issue=4 |pages=471–491 |doi=10.1016/j.jas.2003.09.012 |citeseerx=10.1.1.520.411 |last1=Van Der Plicht |first1=J. |last2=Van Der Sanden |first2=W.A.B |last3=Aerts |first3=A.T |last4=Streurman |first4=H.J|bibcode=2004JArSc..31..471V }}&lt;/ref&gt; د هغه د بدن ساتل شوي نرم نسجونه عضوي سکرو کې د تېزابو پایله ده،  چې د ځمکې د سطحې لاندې د اکسیجن کمښت او د نوردیک هېوادونو سوړ اقلیم له کبله رامنځته شوی. په عضوي سکرو کې هغه تېزاب چې د انسان د بدن د ساتنې لپاره اړین دي، ''د سپگنم'' په نوم د برایوفایټ له امله رامنځته کېږي. سپ''گنم'' د حجرو په دېوالونو کې د مقاومت لرونکي فینولیک مرکباتو له امله د تخریب سره مبارزه کوي. &lt;ref&gt;Reece, Urry, Cain, Wasserman, Minorsky, Jackson. &quot;L'importance écologique et économique des Bryophytes&quot;. ''Campbell Biologie 4th Edition'' (2012): p. 705, 17 October 2014.&lt;/ref&gt; د عضوي سکرو د تېزابیت له امله، هډوکي معمولا د ساتنې پرځای منحل کېږي.

ساینس پوهانو  د [[سټرونټيوم|سټرونټیم]] د ایزوتوپ تحلیل ترسره کړ؛ ترڅو دقیق مقدارونه اندازه کړي؛ ترڅو په دې پوه شي چې هغه تر خپل مرگ مخکې چېرته تللی وو. دوی د پرتلنې لپاره د هغه د تناسلي برخې او وېښتانو نمونې واخیستې. دوی یوازې د یو کال پورې د وېښتانو د لنډوالي له امله د دې توان درلود چې قد یې لوړ کړي. پایلو یوازې د سټرونټیم ایزوټوپ تناسب کې کوچني توپیرونه درلودل، چې دا وړاندیز کوي چې هغه خپل وروستی کال په [[ډېنمارک]] کې تېر کړی  او هغه شايد په وروستيو شپږ مياشتو کې لږترلږه {{Convert|20|mi|-1}}  سفر کړی وي.&lt;ref name=Levine2017&gt;{{cite news |last=Levine |first=Joshua |title=Europe's Famed Bog Bodies Are Starting to Reveal Their Secrets |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/europe-bog-bodies-reveal-secrets-180962770/ |work=Smithsonian Magazine |date=May 2017 |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422125538/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/europe-bog-bodies-reveal-secrets-180962770/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

معایناتو او اېکسرې وښودله چې د سړي سر زیانمن شوی نه و، او زړه، سږي او ځیگر یې ښه ساتل شوي وو. د سيلېکبورگ موزیم د هغه عمر نږدې ۴۰ کاله او ونه یې {{Cvt|1.61|m}} اټکل کړی و، چې دا د هغه وخت تر ټولو ټيټه ونه ده. احتمال لري چې بدن په دلدل کې کم شوی وي.

په ۱۹۵۰ کال کې د لومړني اټوپسي راپور په اساس، ډاکټران دې پايلې ته ورسېدل چې ټولنډ سړی د زندۍ کولو پر ځای د ځړولو له امله مړ شوی دی. &lt;ref&gt;Silkeborg Museum, [http://www.tollundman.dk/udseende.asp ''The Tollund Man's Appearance''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110719132454/http://www.tollundman.dk/udseende.asp |date=2011-07-19}}, Silkeborg Museum and Amtscentret for Undervisning, Silkeborg Public Library, 2004&lt;/ref&gt; رسۍ د هغه د زنې لاندې او د غاړې په اړخونو کې د پوستکي په برخه کې د لیدلو وړ تشې پرېښې دې؛ خو د غاړې په شا کې کومه نښه نه وه چې د رسۍ غوټې به پکې موقعیت درلود. په ۲۰۰۲ کال کې د بیا معاینې وروسته، عدلي ساینس پوهانو د دې لومړنیو موندنو د ملاتړ لپاره نور شواهد وموندل. &lt;ref&gt;Silkeborg Museum, [http://www.tollundman.dk/scanning.asp ''Latest Research''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110719132800/http://www.tollundman.dk/scanning.asp |date=2011-07-19}}, Silkeborg Museum and Amtscentret for Undervisning, Silkeborg Public Library, 2004&lt;/ref&gt; که څه هم د غاړې ملا تیر روغ وو (په داسې حال کې چې د ملا تیر اکثرا د ځړولو په پایله کې زیانمن کېږي)، راډیوگرافۍ وښودله چې د ځړولو له امله  يې ژبه اوږده شوې وه چې د مړینې نښه گڼل کېږي. &lt;ref&gt;Silkeborg Museum, [http://www.tollundman.dk/haengning.asp ''Was the Tollund Man Hanged?''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110719132658/http://www.tollundman.dk/haengning.asp |date=2011-07-19}}, Silkeborg Museum and Amtscentret for Undervisning, Silkeborg Public Library (SPL), 2004&lt;/ref&gt;

د معدې او کولمو معاینه وشوه او د هغوی د منځپانگې په اړه ازموینې ترسره شوې. &lt;ref name=&quot;Meal&quot;/&gt; ساینس پوهانو د سړي وروستي خواړه د غلو یا گریل په توگه وپېژندل چې د کرل شويو او وحشي غلو او تخمونو  څخه جوړ شوي وو. نږدې ۴۰ ډوله تخمونه پېژندل شوي وو، خو د جوارو دا غوښه په عمده توگه له څلورو ډولونو څخه جوړه شوې وه: وربشې، کتان ، ناسم کتان ( ''کاملینا سیټیوا'' ) او اووه بنده غوټۍ . &lt;ref name=&quot;Meal&quot;/&gt;د هاضمې له پړاو څخه دا پايله اخیستل شوې چې سړي د خپل مرگ څخه ۱۲ څخه تر ۲۴ ساعتونه مخکې دا خواړه خوړلي وو. د دې وخت د خلکو لپاره اوگره عامه وه. &lt;ref name=&quot;Meal&quot;&gt;Silkeborg Museum, [http://www.tollundman.dk/sidste-maaltid.asp ''The Last Meal''] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170430002753/http://www.tollundman.dk/sidste-maaltid.asp |date=2017-04-30}}, Silkeborg Museum and Amtscentret for Undervisning, Silkeborg Public Library, 2004&lt;/ref&gt;  په وروستيو خوړو کې نه غوښه او نه هم تازه مېوه وموندل شوه؛ نو داسې انگېرل کېږي چې دا خواړه په ژمي یا د پسرلي په لومړیو کې هغه مهال خوړل شوي وو، چې دې توکو شتون نه درلود. &lt;ref name=&quot;Meal&quot;/&gt;

== دا هم وگورئ ==

* د خاورو لاندې جسدونو لړليک

== سرچينې ==
{{لړسرچينې|32em}}</text>
      <sha1>b0wcp6maqmxrmcmfn6j5v4ce5ana5a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خطی څراغونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83585</id>
    <revision>
      <id>363903</id>
      <parentid>352225</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T04:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>24283</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>363903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4664" sha1="k3sfhc371geawhsg15zyu6ge7yn8m05" xml:space="preserve">=== خطی څراغونه – د داخلي ډیزاین او رڼا نوی معیار ===
----'''خطی څراغونه (Linear Lights)''' د نن ورځې په معمارۍ او داخلي ډیزاین کې د رڼا ورکولو یو پرمختللی او عصري سیستم ګڼل کېږي. دا څراغونه چې په ځانګړي ډول د LED ټکنالوجۍ په مرسته جوړ شوي، اوږده او مستقیم بڼه لري او د ځایونو رڼا په نرمۍ، یوشانۍ او ښکلا سره برابروي. د دې څراغونو کارونه ورځ تر بلې زیاتېږي ځکه چې د انرژۍ سپما، دوام او ښکلي ډیزاین لپاره غوره انتخاب ګڼل کېږي.
----

==== د خطي څراغونو ډولونه او جوړښت ====
خطی څراغونه په مختلفو شکلونو او اندازو کې شتون لري، چې د هر ځای او اړتیا مطابق غوره کېدای شي:

* '''توکار (Embedded)''': دا څراغونه د چت یا دیوال دننه ځای پر ځای کېږي او پټ پاتې کېږي. دا ډول څراغونه په کورونو او دفترونو کې د نرم او مستقیم رڼا لپاره کارول کېږي.
* '''روکار (Surface-mounted)''': په ظاهره سطحه لکه چت یا دیوال باندې نصب کېږي او معمولا د ترمیم یا نوې ډیزاین لپاره مناسب وي.
* '''آویزه (Pendant)''': له چت نه ځوړند وي او معمولاً د میزونو، رستورانونو او استقبالي ساحو لپاره کارول کېږي.
* '''واټرپروف (Waterproof)''': د لندبل، تشنابونو، پخلنځیو او بهرنیو ځایونو لپاره ځانګړي شوي دي چې د اوبو څخه خوندي وي.

----

=== د خطي څراغونو ګټې ===

* '''انرژي موثریت:''' د LED ټکنالوجۍ له امله، دا څراغونه د بریښنا په مصرف کې خورا لږ لګښت لري.
* '''دوام او اوږد عمر:''' LED څراغونه تر ۳۰،۰۰۰ ساعتونو پورې کار کولی شي چې د اوږدې مودې لپاره کمه ساتنه غواړي.
* '''نرم او یوشان رڼا:''' د دې څراغونو رڼا مستقیم او په نرمۍ سره د ځای په ټولو برخو کې خپرېږي، چې سترګې ستړې نه کوي.
* '''ډیزاین او فضا:''' د دې څراغونو پتلی او عصري بڼه په هر ډول داخلي ډیزاین کې فټ کېږي.
* '''اسانه نصب او ساتنه:''' اکثره خطي څراغونه په آسانۍ سره نصب کېږي او لږه ساتنه غواړي.

----

==== د کارونې ساحې ====
خطی څراغونه په ګڼو ځایونو کې کارول کېږي:

* '''کورونه:''' د اوسیدو خونې، د خوړو خونه، تشنابونه، او هالونه د ښکلي او آرامه رڼا لپاره.
* '''دفترونه:''' د کاري ځایونو او غونډو خونې، چې د سترګو لپاره آرامه رڼا غواړي.
* '''تجارتي ځایونه:''' پلورنځي، مالونه، او نندارتونونه چې د محصولاتو پر وړاندې تمرکز زیاتوي.
* '''عامه ځایونه:''' هوټلونه، رستورانونه، موزیمونه، او نورو ځایونو کې د ښکلي او عصري فضا جوړولو لپاره.

----

==== عصري ټیکنالوژي او نوښتونه ====
په دې وروستیو کلونو کې، د خطي څراغونو ټکنالوژي خورا پرمختګ کړی دی. اوس یې له ریموټ کنټرول، د رڼا شدت او رنګ بدلولو، او د هوښیار کور سیسټمونو سره د یو ځای کولو وړتیاوې لري. دا چارې د انرژۍ سپما زیاتوي او د کارونکي اړتیاوو سره سم رڼا برابروي.
----

==== پایله ====
خطی څراغونه د عصري ژوند [https://nourabin.com/linear-led-light چراغ خطی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127005615/https://nourabin.com/linear-led-light |date=2022-11-27 }} یوه برخه ګرځېدلي او په راتلونکي کې به یې اهمیت نور هم زیات شي. د دوی ښکلی ډیزاین، د انرژۍ سپما، او د استعمال اسانتیاوې دا څراغونه په هر ډول فضا کې د رڼا ورکولو غوره وسیله ګرځوي.
----

===== اړوند موضوعات =====

* داخلي ډیزاین
* LED څراغونه
* هوښیار کور
* انرژي سپما</text>
      <sha1>k3sfhc371geawhsg15zyu6ge7yn8m05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush</title>
    <ns>3</ns>
    <id>84860</id>
    <revision>
      <id>363931</id>
      <parentid>356540</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T10:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>23831</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Neriah د [[د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush1]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush1|Crushcrushcrush1]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush|Crushcrushcrush]]&quot;</comment>
      <origin>356540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="2lavhdovkutwgzp45pjyats2eeb4icd" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Crushcrushcrush1}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۳:۵۰, ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۵ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>2lavhdovkutwgzp45pjyats2eeb4icd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:باختر انټرنشنل</title>
    <ns>3</ns>
    <id>86234</id>
    <revision>
      <id>363906</id>
      <parentid>360245</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T05:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>باختر انټرنشنل</username>
        <id>38609</id>
      </contributor>
      <comment>/* باختر انټرنشنل */ نوې برخه</comment>
      <origin>363906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="k8whr6mb09aofz7cc9kqtv6q0j8z6p2" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=باختر انټرنشنل}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۲۱:۴۸, ۲۸ جنوري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])

== باختر انټرنشنل ==

باختر انټرنشنل یو تر ټولو ستر اکاډمیک خدماتې، روزنیز، رسنیز فرهنګی/ ټولنیز، سیاسی / اقتصادی او افغانانو پیوستون او افغانستان د مډرنیزه پرمختیایی او ملی توسعې ستراتیژیک مرکز دۍ. 
باختر انټرنشنل د کوچنیو لنډمهالو طرحو او پروژو څخه نیولی، بیا تر سترو سکټورونو د اوږمهالو پرمختیایی پروګرامونه د همغږۍ، اجرأآتو، تطبیق او پلی کولو اکاډمیکه موسسه ده. 
باختر انټرنشنل په کور دننه، سیمه و نړۍ کی د افغانانو او نړیوالو سره د رابط پله په حیث د سیال، معیاری او آباد افغانستان د ابتکار  او عمل ځانګو ده. 
              اسلام الدین « معارج » 
د باختر انټرنشنل کارونو روزنیزی اکاډمی موسس [[کارن:باختر انټرنشنل|باختر انټرنشنل]] ([[د کارن خبرې اترې:باختر انټرنشنل|خبرې اترې]]) ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۱۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) [[کارن:باختر انټرنشنل|باختر انټرنشنل]] ([[د کارن خبرې اترې:باختر انټرنشنل|خبرې اترې]]) ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۱۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>k8whr6mb09aofz7cc9kqtv6q0j8z6p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Wikibashi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87319</id>
    <revision>
      <id>363897</id>
      <timestamp>2026-05-11T14:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="il2l6v16nl3yid5actw79kkznsstioa" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Wikibashi}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۱ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۴:۴۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>il2l6v16nl3yid5actw79kkznsstioa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Liekkikoira</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87320</id>
    <revision>
      <id>363898</id>
      <timestamp>2026-05-11T16:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="h1phunpi4hb4zk3jpxj1vrmmdf056a0" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Liekkikoira}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۱ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۶:۲۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>h1phunpi4hb4zk3jpxj1vrmmdf056a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Seyar 001</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87321</id>
    <revision>
      <id>363899</id>
      <timestamp>2026-05-11T17:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="9u00youwctnb8039jrjh93u4r49paht" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Seyar 001}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۱ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۷:۵۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>9u00youwctnb8039jrjh93u4r49paht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Abdulqawi Nasrat Masizai</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87322</id>
    <revision>
      <id>363900</id>
      <timestamp>2026-05-11T22:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="ed7jva7a5xusy166e6xvoqi2pthbn62" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Abdulqawi Nasrat Masizai}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۱ می ۲۰۲۶، گړۍ ۲۲:۱۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>ed7jva7a5xusy166e6xvoqi2pthbn62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پوه‌ليد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87323</id>
    <revision>
      <id>363911</id>
      <timestamp>2026-05-12T07:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>د &quot;پوه‌ليد يا بصيرت د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهې ته ويل کېږي. پوه‌ليد د ځان او نورو سره د اړيکو پوهه ده چې پخوانۍ تجربې روښانه کوي يا د ستونزې په حل کې مرسته کوي. يا پوه‌ليد هغه پروسه ده چې له لارې يې ستونزې حلېږي او هغه س...&quot; تورو مخ جوړ شو</comment>
      <origin>363911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1828" sha1="sfwtzhmb61kpycug3gwj6fyfv59z5kk" xml:space="preserve">پوه‌ليد يا بصيرت د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهې ته ويل کېږي.
پوه‌ليد د ځان او نورو سره د اړيکو پوهه ده چې پخوانۍ تجربې روښانه کوي يا د ستونزې په حل کې مرسته کوي.
يا پوه‌ليد هغه پروسه ده چې له لارې يې ستونزې حلېږي او هغه سازمان يا نوښت مشخصوي چې يو څوک يې په مرسته د ستونزې حلولو پوهه او توان ترلاسه کوي.

پوه‌ليدونه په بېلابېلو ځايونو کې په بېلابېلو ماناوو کارول کېږي:
== ژور تحليل له مخې: ==
 په ساده شمېرو (اومتوکو)نه بلکې د اومتوکو ترشا په پټو لاملونو او مانا پوهېدلو ته پوه‌ليد وايي.
== کاروبار او بازار موندنې له مخې : ==
 د پېرودونکو چلند او د بازار اړتياوې په دقيقه توگه درکولو ته پوه‌ليد وايي، د بېلگې په توگه د فيسبوک پوه‌ليدونو په کارولو سره تاسو کتلی شئ چې کومې سکالو ډېرو خلکو خوښه کړې ده.
== نوې حل لارې: ==
 د يوې ستونزې داسې روښانه او ناڅاپي درک چې له مخې يې سړی وکولی شي سملاسي حل لار ورته ومومي.
په لنډه توگه ويلی شو چې پوه‌ليدونه هغه گټور او پټ مالومات دي چې موږ يې د پټو ارقامو څخه د راتلونکې پلان جوړونې، سوداگريزې ودې او سمو پرېکړو لپاره ترلاسه کوو.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>sfwtzhmb61kpycug3gwj6fyfv59z5kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363912</id>
      <parentid>363911</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>363912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="amjdityw7jl6796axiobacqcxdpnc8p" xml:space="preserve">'''پوه‌ليد''' يا '''بصيرت''' (په {{Lang-en|Insight}}) د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهې ته ويل کېږي.{{سر د کرښې}}
پوه‌ليد د ځان او نورو سره د اړيکو پوهه ده چې پخوانۍ تجربې روښانه کوي يا د ستونزې په حل کې مرسته کوي.{{سر د کرښې}}
يا پوه‌ليد هغه پروسه ده چې له لارې يې ستونزې حلېږي او هغه سازمان يا نوښت مشخصوي چې يو څوک يې په مرسته د ستونزې حلولو پوهه او توان ترلاسه کوي.{{سر د کرښې}}
{{مالومات}}
پوه‌ليدونه په بېلابېلو ځايونو کې په بېلابېلو ماناوو کارول کېږي:
== ژور تحليل له مخې: ==
 په ساده شمېرو (اومتوکو)نه بلکې د اومتوکو ترشا په پټو لاملونو او مانا پوهېدلو ته پوه‌ليد وايي.
== کاروبار او بازار موندنې له مخې : ==
 د پېرودونکو چلند او د بازار اړتياوې په دقيقه توگه درکولو ته پوه‌ليد وايي، د بېلگې په توگه د فيسبوک پوه‌ليدونو په کارولو سره تاسو کتلی شئ چې کومې سکالو ډېرو خلکو خوښه کړې ده.
== نوې حل لارې: ==
 د يوې ستونزې داسې روښانه او ناڅاپي درک چې له مخې يې سړی وکولی شي سملاسي حل لار ورته ومومي.
په لنډه توگه ويلی شو چې پوه‌ليدونه هغه گټور او پټ مالومات دي چې موږ يې د پټو ارقامو څخه د راتلونکې پلان جوړونې، سوداگريزې ودې او سمو پرېکړو لپاره ترلاسه کوو.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>amjdityw7jl6796axiobacqcxdpnc8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363914</id>
      <parentid>363912</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>شاه زمان پټان د [[پوه ليد]] مخ [[پوه‌ليد]] ته ولېږداوه</comment>
      <origin>363912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="amjdityw7jl6796axiobacqcxdpnc8p" xml:space="preserve">'''پوه‌ليد''' يا '''بصيرت''' (په {{Lang-en|Insight}}) د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهې ته ويل کېږي.{{سر د کرښې}}
پوه‌ليد د ځان او نورو سره د اړيکو پوهه ده چې پخوانۍ تجربې روښانه کوي يا د ستونزې په حل کې مرسته کوي.{{سر د کرښې}}
يا پوه‌ليد هغه پروسه ده چې له لارې يې ستونزې حلېږي او هغه سازمان يا نوښت مشخصوي چې يو څوک يې په مرسته د ستونزې حلولو پوهه او توان ترلاسه کوي.{{سر د کرښې}}
{{مالومات}}
پوه‌ليدونه په بېلابېلو ځايونو کې په بېلابېلو ماناوو کارول کېږي:
== ژور تحليل له مخې: ==
 په ساده شمېرو (اومتوکو)نه بلکې د اومتوکو ترشا په پټو لاملونو او مانا پوهېدلو ته پوه‌ليد وايي.
== کاروبار او بازار موندنې له مخې : ==
 د پېرودونکو چلند او د بازار اړتياوې په دقيقه توگه درکولو ته پوه‌ليد وايي، د بېلگې په توگه د فيسبوک پوه‌ليدونو په کارولو سره تاسو کتلی شئ چې کومې سکالو ډېرو خلکو خوښه کړې ده.
== نوې حل لارې: ==
 د يوې ستونزې داسې روښانه او ناڅاپي درک چې له مخې يې سړی وکولی شي سملاسي حل لار ورته ومومي.
په لنډه توگه ويلی شو چې پوه‌ليدونه هغه گټور او پټ مالومات دي چې موږ يې د پټو ارقامو څخه د راتلونکې پلان جوړونې، سوداگريزې ودې او سمو پرېکړو لپاره ترلاسه کوو.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>amjdityw7jl6796axiobacqcxdpnc8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>363916</id>
      <parentid>363914</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[پوه‌ليد]]&quot; وژغوره: دا مخ د ويکي‌رسنۍ د ژباړې برخه او نوېز دی، هيله ده همداسې يې پرېږدئ، مه يې لېږدوئ. ([سمول=يوازې پازوالان پرېښودل] (نامحدوده) [لېږدول=يوازې پازوالان پرېښودل] (نامحدوده))</comment>
      <origin>363912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="amjdityw7jl6796axiobacqcxdpnc8p" xml:space="preserve">'''پوه‌ليد''' يا '''بصيرت''' (په {{Lang-en|Insight}}) د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهې ته ويل کېږي.{{سر د کرښې}}
پوه‌ليد د ځان او نورو سره د اړيکو پوهه ده چې پخوانۍ تجربې روښانه کوي يا د ستونزې په حل کې مرسته کوي.{{سر د کرښې}}
يا پوه‌ليد هغه پروسه ده چې له لارې يې ستونزې حلېږي او هغه سازمان يا نوښت مشخصوي چې يو څوک يې په مرسته د ستونزې حلولو پوهه او توان ترلاسه کوي.{{سر د کرښې}}
{{مالومات}}
پوه‌ليدونه په بېلابېلو ځايونو کې په بېلابېلو ماناوو کارول کېږي:
== ژور تحليل له مخې: ==
 په ساده شمېرو (اومتوکو)نه بلکې د اومتوکو ترشا په پټو لاملونو او مانا پوهېدلو ته پوه‌ليد وايي.
== کاروبار او بازار موندنې له مخې : ==
 د پېرودونکو چلند او د بازار اړتياوې په دقيقه توگه درکولو ته پوه‌ليد وايي، د بېلگې په توگه د فيسبوک پوه‌ليدونو په کارولو سره تاسو کتلی شئ چې کومې سکالو ډېرو خلکو خوښه کړې ده.
== نوې حل لارې: ==
 د يوې ستونزې داسې روښانه او ناڅاپي درک چې له مخې يې سړی وکولی شي سملاسي حل لار ورته ومومي.
په لنډه توگه ويلی شو چې پوه‌ليدونه هغه گټور او پټ مالومات دي چې موږ يې د پټو ارقامو څخه د راتلونکې پلان جوړونې، سوداگريزې ودې او سمو پرېکړو لپاره ترلاسه کوو.
== سرچينې ==
{{لړسرچينې}}</text>
      <sha1>amjdityw7jl6796axiobacqcxdpnc8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پوه ليد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87324</id>
    <redirect title="پوه‌ليد" />
    <revision>
      <id>363915</id>
      <timestamp>2026-05-12T07:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>شاه زمان پټان</username>
        <id>26102</id>
      </contributor>
      <comment>شاه زمان پټان د [[پوه ليد]] مخ [[پوه‌ليد]] ته ولېږداوه</comment>
      <origin>363915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="fjxmq1kqw99u4bs10p6jx8up9panm43" xml:space="preserve">#مخګرځ [[پوه‌ليد]]</text>
      <sha1>fjxmq1kqw99u4bs10p6jx8up9panm43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Enmotioneer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87325</id>
    <revision>
      <id>363924</id>
      <timestamp>2026-05-12T09:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="0jix1imlumeneyf2vaqb0uda2qcqf2a" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Enmotioneer}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۲۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>0jix1imlumeneyf2vaqb0uda2qcqf2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Արթուր Մովսեսյան</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87326</id>
    <revision>
      <id>363925</id>
      <timestamp>2026-05-12T09:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="505" sha1="qpa59zh9i0j2yt0ya5860iyhu7ne90h" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Արթուր Մովսեսյան}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۳۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>qpa59zh9i0j2yt0ya5860iyhu7ne90h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Daries1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87327</id>
    <revision>
      <id>363930</id>
      <timestamp>2026-05-12T10:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ښه راغلاست پیغام ورکوونکی</username>
        <id>11444</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي</comment>
      <origin>363930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="481" sha1="0xjgz8z9o1zifah36voseyukfmshcl3" xml:space="preserve">{{ښه راغلئ|realName=|name=Daries1}}

-- &lt;span style=&quot;font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt; '''[[کارن:Af420|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Af420''']]''' &lt;/span&gt; &lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;MCS Quds SU normal&quot; size=&quot;3&quot;&gt;'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|&lt;font color=&quot;#69 69 69&quot;&gt;'''اړیکه''']] '''&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۰:۳۸ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']])</text>
      <sha1>0xjgz8z9o1zifah36voseyukfmshcl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>87328</id>
    <redirect title="د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush" />
    <revision>
      <id>363932</id>
      <timestamp>2026-05-12T10:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>23831</id>
      </contributor>
      <comment>Neriah د [[د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush1]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush1|Crushcrushcrush1]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush|Crushcrushcrush]]&quot;</comment>
      <origin>363932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="fp9or3s4ivrijosmq9ydcwr26dfbywh" xml:space="preserve">#مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Crushcrushcrush]]</text>
      <sha1>fp9or3s4ivrijosmq9ydcwr26dfbywh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>