ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 6286 363933 358353 2026-05-12T12:34:47Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363933 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | سرليک = [[پاچا|شاه]] | انځور = | Caption = د هغه د شکل فکري انځور چې د افغان رسام عبدالغفور برېښنا لخوا رسم سوی دی. | birth_date = 1486 | death_date = ٢٢ مې ١۵۴۵ (عمر ۵۸–۵۹) | religion = [[اسلام]] |}} [[انځور:shershah.jpg|بټنوک|شېرشاه سوري]] [[دوتنه:Shershah-02.jpg|بټنوک|د افغان لوی واکمن شېرشاه سوري انځورچې په هند کې کال ۱۷۸۰ زېږدي کښل شوی ]] Shershah-02.jpg '''شیر شاہ سوری''' (1486 - May 22, 1545) - ''Šīr Šāh Sūrī''), چې د ''شېر خان'' (''The Lion King''), په نوم هم ياد شوی يو ځواکمن افغان (''[[Pashtun people|پښتون]]'')<ref name="Britannica">[[Encyclopedia Britannica]], [http://www.britannica.com/eb/article-9067304/Sher-Shah-of-Sur Sher Shah of Sur]</ref><ref>{{cite book | title = History of Medieval India: From 1000 A. D. to 1707 A. D. | author = [[Radhey Shyam Chaurasia]] | editor = [[Atlantic Publishers & Distributors]] | year = 2002 | isbn = 8126901233 | url = http://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC&pg=PA179&dq=Sher+Shah+Suri+afghan&client=opera&hl=es }}</ref><ref>{{cite book | title = The Story of Indo-Pakistan | author = Sayyid Fayyaz Mahmud | editor = [[Oxford University Press]] | year = 1963 | url = http://books.google.com/books?id=fcg9AAAAMAAJ&q=%22Sher+Shah+Suri%22+afghan&dq=%22Sher+Shah+Suri%22+afghan&lr=&hl=es&pgis=1 }}</ref><ref>''The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture'' Annemarie Schimmel, Corinne Attwood, Burzine K. Waghmar, Trans by Corinne Attwood, Reaktion Books, 2004, p28 - ''"...the '''Pashtun leader Sher Khan Suri'''"''</ref><ref>''Pakistan & the Karakoram Highway'' Sarina Singh, Owen Bennett-Jones, Lonely Planet 2004, p199 - ''"Soon after Babur died, the '''Pashtun Sher Shah Suri''' seized the Mughal throne..."''</ref><ref>''A Historical Atlas of Pakistan'' Robert Greenberger, The Rosen Publishing Group 2003, p28 - ''"Humayun, lost the throne to Sher Shah Suri, a '''Pashtun ruler of India'''..."''</ref><ref>''Encyclopedia of Modern Asia: a berkshire reference work'' David Levinson, Karen Christensen, Published by Charles Scribner's Sons 2002, p94 - ''"Sher Shah Suri (reigned 1539-1545), an Indian-born '''Pashtun''' whose rule marked an interregnum in the Mughal control of India"''</ref> لوی واکمن ؤ چې د هند په لويې وچې يې خپله واکمني چلوله. لومړی هغه د مغولو په لښکر کې يو سرتېری ؤ چې بيا سرلښکر او بيا د هند په بيهار ولايت کې والي شو. په ۱۵۳۷ ز. کال کې چې کله مغول پاچا همايون په سفر وتلی و، نو شېرشاه سوري بنگال د خپل ولکې لاندې کړ او په همدې توگه يې د نوې سوري امپراتورۍ بنسټ کېښوده.<ref name="Columbia">[http://www.infoplease.com/ce6/people/A0844870.html Columbia Encyclopedia - Sher Khan]</ref> شېر شاه سورې په شپاړسمې ميلادي پېړۍ کې د هند باچا و او دا انځور دوه سوه کاله وروستو جوړ شو. ==مخينه== شېر شاه سورې په شپاړسمې زېږدي پېړۍ کې د هند باچا و . == سياسي ژوند == [[دوتنه:Sher-shah-suri.jpg|کيڼ|250px|بټنوک|شېر شاه سوري]] == واک ته رسېدنه == [[دوتنه:Sher Shah's empire.png|right|250px|thumb|Sher Shah's empire]]I == Expansion and victories == [[دوتنه:Sasaram.jpg|right|thumb|250px|The mausoleum of Sher Shah Suri in Sasaram, Bihar]] == حکومت او مديريت == == د سپینو زرو سکې جوړول == == روپۍ دودول == == سمونونه == {{Cleanup|date=February 2007}} == اهمې نېټې == * 1486, Sher Khan born * 1522, Sher Khan took the service of Bahar Khan * 1527 - 1528, Sher Khan served the Babur camp * 1534, Sher Khan defeated the Bengal king on the Kiul river * October 1537, Sher Khan invaded Bengal and besieged the city of Gaur * 1539, Sher Khan defeated Humayun at Chausa * 1540, Sher Khan defeated Humayun at Kannauj * May 1545, Death of Sher Khan == سرچينې == # http://www.safiahaleem.com/?p=2704 {{reflist}} == Bibliography == * Dr. Hussain Khan, ''Sher Shah Suri-1539-1545'' published by Ferozsons, Lahore, Pakistan. * The Mertiyo Rathors of Merto, Rajasthan (2 vols.) :''Select Translations Bearing on the History of a Rajput Family, 1462-1660 Translator Saran, Richard D. Annotations by Saran, Richard D. Hardcover Edition: Series#:51; Michigan Papers on South and Southeast Asia (Hardcover) 772 pages Publisher: University of Michigan Press ISBN / EAN: 0891480854'' * http://portal.unesco.org/es/ev.php-URL_ID=6646&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html :"''Later, ancient Bactria, in northern Afghanistan, was joined to India by a 4,200-kilometer road built by Indian’s Maurya dynasty, and was linked to Central Asia and the Middle East by the imperial highways of the Persians.''" * Clive Ponting: ''World History, A New Perspective'', Published by Pimlico 2001, ISBN 0-7126-6572-2, Printed and Bound in Great Britain by Mackays of Chatham PLC. : "''When Chang Ch'ien arrived in [[Ferghana]] he was surprised to find that a vast array of Chinese goods were on sale, especially silk which was only manufactured in China. These goods had travelled by the route opened in 4th century BCE from China via Schezwan and Yunnan to Burma and eastern India. From there they had been traded along the India Grand Road (built under the Mauryan Empire) up the Ganges valley to the grand trading city of Taxila and then into central Asia.''" [Page 250] * ''INDIA & Southeast Asia to 1875'': Sanderson Beck, Paperback: 775 pages, Publisher: World Peace Communications ([[December 7]] [[2004]]) ISBN 0-9762210-0-4 :"''Humayun escaped and went to Lahore while Sher Khan went back to Gaur to destroy the remnant of the Mughal army and imprison a rebelling governor. Sher Khan became Sher Shah and organized his empire while Humayun, unable to get help from his brothers, fled all the way to the Safavid court in Iran. After subjugating Malwa in 1542, Sher Shah invaded central India. While capturing a fort in Kalinjar, Sher Shah was killed by a gunpowder explosion in 1545.''" [[File:Sher shah's rupee.jpg|thumb|''[[Rupee|Rupiya]]'' released by Sher Shah Suri, 1540-1545 CE, was the first [[Rupee]]]] [[File:Silver rupee coin of Sher Shah Suri.jpg|thumb|''Rupee'', round area type]] [[File:Copper Dam of Sher Shah Suri, issued from Narnul mint.jpg|thumb|Copper Dam issued from Narnul mint]] == نورې لوستنې == * ''[[Tarikh-e-Afghani]]'' * ''[[Tarikh-i-Sher Shahi]]'' * ''Tarikh-i Shahi'' * ''[[Tarikh-i Khan Jahani wa Makhzan-i Afghani]]'' * [[Edward Thomas]] (1871) ''The Chronicles of the Pathan Kings of Delhi'' * [[Kalkar Nijan]], ''Sher Shah And His Times'' * [[Sir Olaf Caroe]], ''The Pathans'' * [[Syed Bahadur Shah Zafar Kakakhel]], ''Pashtoon'' * Article of Ahmad Yar Khan Kakar about Kakar tribe and Sher shah Suri in Wikipedia.org == باندنۍ تړنې == {{commons2|Sher Shah Suri}} * [http://www.indhistory.com/sher-shah-suri.html Sher Shah Suri] * [http://tanmoy.tripod.com/bengal/sher.html Sher Shah Suri and early Mughal period] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206172421/http://tanmoy.tripod.com/bengal/sher.html |date=2007-12-06 }} * [http://www.afghan-network.net/Culture/shershah.html Sher Shah brief biography as ruler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211153926/http://www.afghan-network.net/Culture/shershah.html |date=2005-12-11 }} * [http://www.infoplease.com/ce6/people/A0844870.html Columbia Encyclopedia - Sher Khan] * [http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Sher_shah%27s_rupee.jpg#file Shersha's rupee] {{start box}} {{succession box | before='''Founder'''| title=[[Shah|Shah of Delhi]]| years=[[1539]]-[[1545]]| after=[[Islam Shah Suri]]}} {{end box}} {{پښتانه}} [[وېشنيزه:سوري واکمنۍ]] [[وېشنيزه:د ۱۴۸۶ زوکړې]] [[وېشنيزه:د ۱۵۴۵ مړينې]] [[وېشنيزه:پښتانه]] [[وېشنيزه:د بيهار پښتانه]] [[وېشنيزه:اتلان]] [[وېشنيزه:ولسمشران|شېرشاه سوري]] akxstu20mizhvrz6pe6ffygolaef6jv 0 9440 363936 360583 2026-05-12T13:34:49Z Krd 3089 د [[ځانګړی:ونډې/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[د کارن خبرې اترې:CommonsDelinker|خبرې اترې]]) له خوا شوې 351382 بڼه بېرته وګرځول شوه 363936 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} [[انځور:Blank map of Afghanistan districts.svg|300px|بټنوک|د افغانستان ولسوالۍ.]] د [[د افغانستان ولايتونه|افغانستان ولايتونه]] په ''ولسواليو'' وېشل شوي. په دې وروستيو کالونو کې د افغانستان د ولسواليو شمېر هم زياتې شوي او نوې ولسوالۍ له پخوانيو ولسواليو رابېلې شوي او يا هم د پخوانيو ولسواليو برخې گرځېدلي. د ۱۹۷۹ ز. کال نه دمخه په افغانستان کې ټولټال ۳۲۵ ولسوالۍ وې. د ولسواليو همدا شمېر په ۲۰۰۴ ز. کال کې ۳۲۹ ته ورسېد، خو په ۲۰۰۵ ز. کال کې د يوې سترې بياانتظامي چارې له مخې د افغانستان د ټولو ولسواليو شمېر ۳۹۷ ته ور پورته شو او همدا راز د ۲۰۰۵ ز. کال د جون په مياشت کې د افغانستان د کورنيو چارو وزارت لخوا ۳۹۸ ولسوالۍ چې د افغانستان په ۳۴ ولايتونو کې دي په رسمي توگه وپېژندل شوې.خو په دغه آخرو وختونو کې د افغانستان 408 ته رسیدلي . په ولسواليو کې شینډنډ له هغو ولسوالیو ده چې د افغانستان څو ولایتو نه یې هم نفوس ډیر ده او هم د مساحت له مخې لویه ده. دلته لاندې د ولايتونو له مخې د افغانستان د ولسواليو لړليک ليکل شوی: ==شمالي افغانستان== ===شمال ختيځ افغانستان=== ====[[د بدخشان ولايت]]==== [[انځور:Badakhshan districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د بدخشان ولسوالۍ.]] * [[د ارغنجخواه ولسوالۍ|ارغنجخواه]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[ارگو ولسوالۍ|ارگو]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د اشکاشم ولسوالۍ|اشکاشم]] * [[د بهارک ولسوالۍ|بهارک]] * [[تگاب ولسوالۍ (بدخشان)|تگاب]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د تېشکان ولسوالۍ|تېشکان]] - پخوا د '''کشم ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د جورم ولسوالۍ|جورم]] * [[د خاش ولسوالۍ|خاش]] - پخوا د '''جرم ولسوالۍ''' یوه برخه وه * [[د خواهان ولسوالۍ|خواهان]] * [[د درایم ولسوالۍ|درایم]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د درواز بالا ولسوالۍ|درواز بالا]] - پخوا د '''درواز ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د درواز ولسوالۍ|درواز]] * [[د راغ ولسوالۍ|راغ]] * [[د زېباک ولسوالۍ|زېباک]] * [[د شغنان ولسوالۍ|شغنان]] * [[د شهدا ولسوالۍ|شهدا]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[شهربزرگ ولسوالۍ|شهربزرگ]] * [[د شېکي ولسوالۍ|شېکي]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د فيض آباد ولسوالۍ|فيض آباد]] * [[د کشم ولسوالۍ|کشم]] * [[د کوران و منجان ولسوالۍ|کوران و منجان]] * [[د کوف آب ولسوالۍ|کوف آب]] - پخوا د '''خواهان ولسوالۍ''' یوه برخه وه * [[د کوهستان ولسوالۍ ، بدخشان|کوهستان]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د واخان ولسوالۍ|واخان]] * [[د وردوج ولسوالۍ|وردوج]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د یاوان ولسوالۍ|یاوان]] - پخوا د '''راغ ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د یفتال سفله ولسوالۍ|یفتال سفله]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[یمگان ولسوالۍ|یمگان]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه {{clear}} ====[[د بغلان ولايت]]==== [[دوتنه:Baghlan districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د بغلان ولسوالۍ.]] * [[د اندراب ولسوالۍ|اندراب]] * [[د برکه ولسوالۍ|برکه]] * [[بغلان ولسوالۍ|بغلان]] - اوس د '''نوي بغلان د ولسوالۍ''' برخه ده * [[د پل حصار ولسوالۍ|پل حصار]] - پخوا د '''اندارب ولسوالۍ''' برخه وه * [[د پلخمري ولسوالۍ|پلخمري]] * [[د تاله او برفک ولسوالۍ|تاله او برفک]] * [[د خنجان ولسوالۍ|خنجان]] * [[د خواجه هجران ولسوالۍ|خواجه هجران]] - پخوا د ا'''ندراب ولسوالۍ''' برخه وه * [[خوست او فرنگ ولسوالۍ|خوست او فرنگ ]] * [[د ده صالح ولسوالۍ|ده صالح]] - پخوا د '''اندارب ولسوالۍ''' برخه وه * [[د دهنه غوري ولسوالۍ|دهنه غوري]] * [[د دوشي ولسوالۍ|دوشي]] * [[فرنگ او غارو ولسوالۍ|فرنگ او غارو]] - پخواد '''خوست او فرنگ''' ولسوالۍ یوه برخه وه * [[گذرگاه نور ولسوالۍ|گذرگاه نور]] -پخوا د '''خوست او فرنگ''' ولسوالۍ برخه وه * [[د ناهرين ولسوالۍ|ناهرين]] * [[د نوي بغلان ولسوالۍ|نوی بغلان]] {{clear}} ====[[د کندوز ولايت]]==== [[دوتنه:Kunduz districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د کندوز ولسوالۍ.]] * [[د ارچي ولسوالۍ|ارچي]] * [[د امام صيب ولسوالۍ|امام صيب]] * [[د چاردرې ولسوالۍ|چاردره]] * [[د خان آباد ولسوالۍ|خان آباد]] * [[د علي آباد ولسوالۍ|علي آباد]] * [[د قلا زال ولسوالۍ|قلا زال]] * [[د کندوز ولسوالۍ|کندوز]] {{clear}} ====[[د تخار ولايت]]==== [[دوتنه:Takhar districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د تخار ولايت ولسوالۍ]] * [[د اشکامش ولسوالۍ|اشکامش]] * [[بنگي ولسوالۍ|بنگي]] * [[د بهارک ولسوالۍ, تخار|بهارک]] - پخوا د تا'''لقان د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د تالقان ولسوالۍ|تالقان]] * [[د چال ولسوالۍ|چال]] * [[د چاه آب ولسوالۍ|چاه آب]] * [[د خواجه بهاوالدین ولسوالۍ|خواجه بهاوالدین]] - پخوا د '''ينگي قلا ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د خواجه غر ولسوالۍ|خواجه غر]] * [[د درقد ولسوالۍ|درقد]] * [[د دشت قلعه ولسوالۍ|دشت قلعه]] - پخوا د '''خواجه غار ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د رستاق ولسوالۍ|رستاق]] * [[د فرخار ولسوالۍ|فرخار]] * [[کلفگان ولسوالۍ|کلفگان]] * [[د نمک آب ولسوالۍ|نمک آب]] - پخوا د '''تالقان ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د هزار سموچ ولسوالۍ|هزار سموچ]] - پخوا د '''تالقان ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د ورساج ولسوالۍ|ورساج]] * [[ینگي کلا ولسوالۍ|ینگي کلا]] {{clear}} ===شمالي افغانستان=== ====[[د بلخ ولايت]]==== [[دوتنه:Balkh districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د بلخ ولايت ولسوالۍ.]] * [[د بلخ ولایت|بلخ]] * [[د چار بولک ولسوالۍ|چار بولک]] * [[د چارکنټ ولسوالۍ|چار کنټ]] * [[د چمتال ولسوالۍ|چمتال]] * [[د خولمي ولسوالۍ|خولمي]] * [[د ده دادي ولسوالۍ|ده دادي]] * [[د دولت آباد ولسوالۍ|دولت اباد]] * [[د زاري ولسوالۍ|زاري]] - formerly part of '''Kishindih District''' * [[د شورتپه ولسوالۍ|شورتپه]] * [[د شولگره ولسوالۍ|شولگره]] * [[د کلدار ولسوالۍ|کلدار]] * [[د کنشندش ولسوالۍ|کشندش]] * [[د مارمل ولسوالۍ|مارمل]] * [[د مزار شریف ولسوالۍ|مزاری شریف]] * [[د نهر شاهي ولسوالۍ|نهری شاهي]] {{clear}} ====[[د فارياب ولايت]]==== [[دوتنه:Faryab districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د فارياب ولايت ولسوالۍ.]] * [[د الیمار ولسوالۍ|الیمار]] * [[د اندخوی ولسوالۍ|اندخوی]] * [[د بېلچراغ ولسوالۍ|بېلچراغ]] * [[د پښتونکوټ ولسوالۍ|پښتونکوټ]] * [[د خانه چارباغ ولسوالۍ|خانه چارباغ]] * [[د خواجه سبز پوش ولسوالۍ|خواجه سبز پوش]] * [[د دولت آباد ولسوالۍ، فارياب|دولت اباد]] * [[د شیرین تگاب ولسوالۍ|شیرین تگاب]] * [[د قرغان ولسوالۍ|قرغان]] - مخکې د '''اندخوی ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د قرمگل ولسوالۍ|قرمگل]] * [[د قیصار ولسوالۍ|قیصار]] * [[د گورزیوان ولسوالۍ|گورزیوان]] - formerly part of '''Bilchiragh District''' * [[د کوهستان ولسوالۍ, فاریاب|کوهستان]] * [[د میمنه ولسوالۍ|میمنه]] {{clear}} ====[[د جوزجان ولايت]]==== [[دوتنه:Jowzjan districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د جوزجان ولايت ولسوالۍ.]] * [[د آقچه ولسوالۍ|آقچه]] * [[د خانیقا ولسوالۍ|خانیقا]] - formerly part of '''Aqcha District''' * [[د خمیاب ولسوالۍ|خمیاب]] * [[د خواجه دو کوه ولسوالۍ|خواجه دو کوه]] * [[د درزاب ولسوالۍ|درزاب]] * [[د شبرغان ولسوالۍ|شبرغان]] * [[د فیض آباد ولسوالۍ, جوزجان|فیض آباد]] * [[د قرقین ولسوالۍ|قرقین]] * [[د قش تپه ولسوالۍ|قش تپه]] - مخکې د '''شبرغان ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د مردیان ولسوالۍ|مردیان]] * [[د مینگاجیک ولسوالۍ|مینگاجیک]] {{clear}} ====[[د سمنگان ولايت]]==== [[Image:Samangan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Samangan.]] * [[د ایبک ولسوالۍ|ایبک]] * [[د حضرت سلطان ولسوالۍ|حضرت سلطان]] * [[د خرم او سرباغ ولسوالۍ|خرم او سرباغ]] * [[د دره صوفي بالا ولسوالۍ|دره صوفي بالا]] - created within the former '''[[Dara-I-Suf District, Samangan|Dara-I-Suf]] District''' * [[د دره صوفي پایان ولسوالۍ|دره صوفي پایان]] - created within the former '''Dara-I-Suf District''' * [[د روی دو آب ولسوالۍ|روی دو آب]] * [[د فېروز نخچر ولسوالۍ|فیروز نخچر]] - formerly part of '''Khulmi District'''; shifted from '''Balkh Province''' {{clear}} ====[[د سرپل ولایت]]==== [[Image:Sare Pol districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Sar-e Pol.]] * [[د بلخاب ولسوالۍ|بلخاب]] * [[د سرپل ولسوالۍ|سرپل]] * [[د سنگچارک ولسوالۍ|سنگچارک]] * [[د سوزمه کلا ولسوالۍ|سوزمه کلا]] * [[د سیاد ولسوالۍ|سیاد]] * [[د گوسفندي ولسوالۍ|گوسفندي]] - formerly part of '''Sayyad District'''; most recently created district up to date * [[د کوهستانات ولسوالۍ|کوهېستانات]] {{clear}} ==مرکزي افغانستان== ===مرکزي افغانستان=== ====[[د کابل ولايت]]==== [[Image:Kabul districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kabul.]] * [[د استالف ولسوالۍ|استالف]] * [[د بگرامۍ ولسوالۍ|بگرامۍ]] * [[د پغمان ولسوالۍ|پغمان]] * [[د چهار آسياب ولسوالۍ|چهار آسياب]] * [[د خاکجبار ولسوالۍ|خاکجبار]] * [[د ده سبز ولسوالۍ|ده سبز]] * [[د سروبي ولسوالۍ|سروبي]] * [[د شکردرې ولسوالۍ|شکردره]] * [[د فرزه ولسوالۍ|فرزه]] - مخکې د '''میر بچه کوټ د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د قره باغ ولسوالۍ|قره باغ]] * [[د گلدرې ولسوالۍ|گلدره]] * [[د کابل ښار|کابل]] * [[د کلکان ولسوالۍ|کلکان]] * [[د موسهي ولسوالۍ|موسهي]] * [[د مير بچه کوټ ولسوالۍ|مير بچه کوټ]] {{clear}} ====[[د کاپيسا ولايت]]==== [[Image:Kapisa districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kapisa.]] * [[د آلاسای ولسوالۍ|آلاسای]] * [[د نجراب ولسوالۍ|نجراب]] * [[تګاب ولسوالۍ (کاپيسا)|تګاب]] * [[د حصه اول کوهستان ولسوالۍ|حصه اول کوهستان]] - created within the former '''[[Kohistan District, Kapisa|Kohistan]] District''' * [[د حصه دوم کوهستان ولسوالۍ|حصه دوم کوهستان]] - created within the former '''Kohistan District''' * [[د کوه بند ولسوالۍ|کوه بند]] * [[د محمود راقي ولسوالۍ|محمود راقي]] {{clear}} ====[[د لوگر ولايت]]==== [[Image:Lowgar districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Logar.]] * [[د ازره ولسوالی|ازره]] - shifted from '''Paktia Province''' * [[د برکي برک والسوالی|برکی برک]] * [[د پل علم ښار|پل علم]] * [[د څرخ ولسوالی|څرخ]] * [[د خروار ولسوالی|خروار]] - مخکې د '''څرخ د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د خوښی ولسوالی|خوښی]] * [[د محمد آغې ولسوالی|محمد آغه]] {{clear}} ====[[د پنجشېر ولايت]]==== [[Image:Panjshir districts.png|300px|thumb|کيڼ|District of Panjshir.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Panjshir/ د پنجشېر ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103175314/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Panjshir/Panjshir.gif د پنجشیر د ولسوالیو اوسنۍ نخشه] * [[د انابه ولسوالۍ|انابه]] - created within the former '''[[Panjsher District|Panjsher]] District''' * [[د بازارک ولسوالۍ|بازارک]] - created within the former '''Panjsher District''' * [[د پریان ولسوالۍ|پریان]] - created within the former '''Hisa Awal Panjsher District''' * [[د خنج ولسوالۍ|خنج]] - created within the former '''[[Hisa Awal Panjsher District|Hisa Awal Panjsher]] District''' * [[د دره ولسوالۍ|دره]] - created within the former '''[[Hisa Duwum Panjsher District|Hisa Duwum Panjsher]] District''' * [[د روخه ولسوالۍ|روخه]] - created within parts of the former '''Hisa Duwum Panjsher''' and '''Panjsher''' Districts * [[د شوتل ولسوالۍ|شوتل]] - created within the former '''Panjsher District''' {{clear}} ====[[د پروان ولايت]]==== [[Image:Parvan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Parwan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Parwan/ د پروان ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130104111709/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Parwan/Parwan.gif د پروان د ولسوالیو اوسنۍ نخشه] * [[د بگرامي ولسوالۍ|بگرامي]] * [[د جبل سراج ولسوالۍ|جبل سراج]] * [[د چاریکار ولسوالۍ|چاریکار]] * [[د سالنگ ولسوالۍ|سالنگ]] * [[د سرخ پارسا ولسوالۍ|سرخ پارسا]] * [[د سید خېل ولسوالۍ|سید خیل]] - مخکې د '''جبل سراج د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د شینواري ولسوالۍ|شینواري]] * [[د غوربند ولسوالۍ|غوربند]] * [[د کوه صافي ولسوالۍ|کوه سافي]] * [[د شیخ علي ولسوالۍ|د شیخ علي ولسوالۍ]] {{clear}} ====[[د میدان وردگ ولایت]]==== [[Image:Wardak districts.png|300px|thumb|کيڼ|د وردگ ولسوالۍ گانې.]] * [[د بهسود ولسوالۍ|بهسود]] * [[د جغتو ولسوالۍ|جغتو]] * [[د جلريز ولسوالۍ|جلريز]] * [[د چک ولسوالۍ|چک]] * [[د دايمرداد ولسوالۍ|دايمرداد]] * [[د سيد آباد ولسوالۍ|سيد آباد]] * [[د مرکزي بهسود ولسوالۍ|مرکزي بهسود]] * [[د ميدان ښار ولسوالۍ|ميدان ښار]] * [[د نرخ ولسوالۍ|نرخ]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Wardak/ د وردگ ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130104132832/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Wardak/Wardak.gif د وردگ د ولسوالیو اوسنۍ نخشه] {{clear}} ===ختيځ افغانستان=== ====[[د کنړ ولايت]]==== [[Image:Konar districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kunar.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Konar/ د کنړ ولايت اړونده مالومات] :[http://web.archive.org/web/20100531173856/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Konar/Konar.gif د کونړ د ولسوالیو اوسنۍ نقشه] * [[د اسد آباد ولسوالۍ|اسد اباد]] * [[د بر کنړ ولسوالۍ|بر کنړ]] * [[د پېچ دره ولسوالۍ|پېچ دره]] * [[د چپه دره ولسوالۍ|چپه دره]] * [[د څوکۍ ولسوالۍ|څوکۍ]] * [[د خاص کنړ ولسوالۍ|خاص کنړ]] * [[د دانگام ولسوالۍ|دانگام]] * [[د سرکاڼو ولسوالۍ|سرکاڼو]] * [[د شیگل او ېلتن ولسوالۍ|شیگل او شېلتن]] - مخکې د '''چپې درې والسوالۍ''' یوه برخه * [[د غازي آباد ولسوالۍ, کنړ|غازي اباد]] - مخکې د '''نورگل ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د مروره ولسوالۍ|مروره]] * [[د ناړۍ ولسوالۍ|ناړۍ]] * [[د نړنگ او باډل ولسوالۍ|نرنگ و باډېل]] * [[د نورگل ولسوالۍ|نورگل]] * [[د وټه پور ولسوالۍ|وټه پور]] - مخکې د '''اسد اباد ولسوالۍ''' یوه برخه {{clear}} ====[[د لغمان ولايت]]==== [[Image:Laghman districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Laghman.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Laghman/ د لغمان ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103152535/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Laghman/Laghman.gif د لغمان ولایت د ولسوالیو اوسمهالې نقشه] * [[د الیشنگ ولسوالۍ|الیشنگ]] * [[د الینگار ولسوالۍ|الینگار]] * [[د دولتشاه ولسوالۍ|دولتشاه]] * [[د قرغیو ولسوالۍ|قرغیي]] * [[د مهترلام ولسوالۍ|مهترلام]] {{clear}} ====[[د ننگرهار ولايت]]==== [[دوتنه:Nangarhar districts.png|300px|بټنوک|کيڼ|د ننگرهار ولسوالۍ.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nangarhar/ د ننگرهار ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103224811/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nangarhar/Nangarhar.gif د ننگرهار ولایت د ولسوالیو اوسنۍ نقشه] * [[د اچين ولسوالۍ|اچین]] * [[د بټي کوټ ولسوالۍ|بټي کوټ]] * [[ د بهسود ولسوالۍ (ننگرهار)|بېهسود]] - مخکې د '''جلالکوټ ولسوالۍ''' یوه برخه وه. * [[د پچير و اگام ولسوالۍ|پچیر و اگام]] * [[د جلال آباد ولسوالۍ|جلالکوټ]] * [[د چپرهار ولسوالۍ|چپلیار]] * [[د حسارک ولسوالۍ|حسارک]] * [[د خوگياڼو ولسوالۍ|خوگیاڼی]] * [[د دره نور ولسوالۍ|دره ی نور]] * [[د دور بابا ولسوالۍ|دور بابا]] * [[د رودات ولسوالۍ|رودات]] * [[د سره رود ولسوالۍ|سره رود]] * [[د شېرزاد ولسوالۍ|شېرزاد]] * [[د شينوار ولسوالۍ|شینوار]] * [[د گوشته ولسوالۍ|گوشته]] * [[د کامې ولسوالۍ|کامه]] * [[د کوټ ولسوالۍ|کوټ]] - مخکې د '''روداتو ولسوالې''' یوه برخه وه. * [[د کوز کونړ ولسوالۍ|کوز کونړ]] * [[د لالپور ولسوالۍ|لالپوره]] * [[د مومند درې ولسوالۍ|مومندره]] * [[د نازيان ولسوالۍ|نازیان]] * [[د هسکې مېنې ولسوالۍ|هسکه مېنه]] {{clear}} ====[[د نورستان ولايت]]==== [[Image:Nurestan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Nurestan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nurestan/ د نورستان ولايت اړونده مالومات] :[http://web.archive.org/web/20100531174141/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nurestan/Nurestan.gif د نورستان ولایت د ولسوالیو اوسنۍ نقشه] * [[د برگمټال ولسوالۍ|برگېمټال]] * [[د پارون ولسوالۍ|پارون]] * [[د دو آب ولسوالۍ|دو آب]] - مخکې د '''کامدېش ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د کامدېش ولسوالۍ|کامدېش]] * [[د منډول ولسوالۍ|منډول]] * [[د نورگرام ولسوالۍ|نورگرام]] - مخکې د '''کامدېش ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د واما ولسوالۍ|واما]] * [[د وایگل ولسوالۍ|وایگل]] {{clear}} ===لوېديځ افغانستان=== ====[[د بادغيس ولايت]]==== [[Image:Badghis districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Badghis.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badghis/ د بادغيس ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103180924/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badghis/Badghis.gif د بادغیس د ولسوالیو اوسنۍ نخشه] * [[د آبکمري ولسوالۍ|آبکمري]] * [[د جوند ولسوالۍ|جوند]] * [[د غورماچ ولسوالۍ|غورماچ]] * [[د قاديس ولسوالۍ|قاديس]] * [[د قلعه نو ولسوالۍ|قلعه نو]] * [[د مرغاب ولسوالۍ|مرغاب]] * [[د مقر ولسوالۍ|مقر]] {{clear}} ====[[د باميان ولايت]]==== [[Image:Bamyan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Bamyan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Bamyan/ د باميان ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103224337/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Bamyan/Bamyan.gif Current Map of the Districts of Bamiyan] * [[د باميان ولسوالۍ|باميان]] * [[د پنجاب ولسوالۍ|پنجآب]] * [[د سيغان ولسوالۍ|سيغان]] - formerly part of '''Kahmard District'''; shifted from '''Baghlan Province''' * [[د شېبر ولسوالۍ|شېبر]] * [[د کهمرد ولسوالۍ|کهمرد]] - shifted from '''Baghlan Province''' * [[د ورس ولسوالۍ|ورس]] * [[د يکاولنگ ولسوالۍ|يکاولنگ]] {{clear}} ====[[د فراه ولايت]]==== [[Image:Farah districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Farah.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badakhshan/ د فراه ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103202439/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badakhshan/Badakhshan.gif Current Map of the Districts of Farah] * [[د انار دره ولسوالۍ|انار دره]] * [[د بالا بلوک ولسوالۍ|بالا بلوک]] * [[د بکوا ولسوالۍ|بکوا]] * [[د پر چمن ولسوالۍ|پر چمن]] * [[د پشت رود ولسوالۍ|پشت رود]] * [[د خاک سفېد ولسوالۍ|خاک سفېد]] * [[د شېب کوه ولسوالۍ|شېب کوه]] * [[د فراه ولسوالۍ|فراه]] * [[د قلعه کاه ولسوالۍ|قلعه کاه]] * [[د گلستان ولسوالۍ|گلستان]] * [[د لاش او جواین ولسوالۍ|د لاش او جواین]] {{clear}} ====[[د غور ولايت]]==== [[Image:Ghor districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Ghor.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghor/ د غور ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103220605/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghor/Ghor.gif Current Map of the Districts of Ghor] * [[د پسابند ولسوالۍ|پسابند]] * [[د تایواره ولسوالۍ|تایواره]] * [[د تولک ولسوالۍ|تولک]] * [[د چارسده ولسوالۍ، افغانستان|چارسده]] - formerly part of '''Chaghcharan District''' * [[د چغچران ولسوالۍ|چغچران]] * [[د دولاینه ولسوالۍ|دو لاینه]] - formerly part of '''Chaghcharan District''' * [[د دولت یار ولسوالۍ|دولت یار]] - formerly part of '''Chaghcharan District''' * [[د ساغر ولسوالۍ|ساغر]] * [[د شهرک ولسوالۍ|شهرک]] * [[د لال او سرجنگل ولسوالۍ|لال وسر جنگل]] {{clear}} ====[[د هرات ولايت]]==== [[Image:Herat districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Herat.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Herat/ د هرات ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103174711/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Herat/Herat.gif Current Map of the Districts of Herat] * [[د ادرسکن ولسوالۍ|ادرسکن]] * [[د انجیل ولسوالۍ|انجیل]] * [[د اوبې ولسوالۍ|اوبې]] * [[د پښتون زرغون ولسوالۍ|پښتون زرغون]] * [[د چشت شریف ولسوالۍ|چشت شریف]] * [[د زنده جان ولسوالۍ|زنده جان]] * [[د شین ډنډ ولسوالۍ|شین ډنډ]] * [[د فارسي ولسوالۍ|فارسي]] * [[د گلران ولسوالۍ|گلران]] * [[د گزره ولسوالۍ|گزره]] * [[د کارخ ولسوالۍ|کارخ]] * [[د کشک کهنه ولسوالۍ|کشک کهنه]] * [[د کوهسان ولسوالۍ|کوهسان]] * [[د هرات ولسوالۍ|هرات]] * [[د غوریان ولسوالۍ|غوریان]] * [[د کشک ولسوالۍ|کشک]] {{clear}} ==سوېلي افغانستان== ===سوېل ختيځ افغانستان=== ====[[د غزني ولايت]]==== [[Image:Ghazni districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Ghazni.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghazni/ د غزني ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103213941/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghazni/Ghazni.gif Current Map of the Districts of Ghazni] * [[د آب بند ولسوالۍ|آب بند]] * [[د اجرستان ولسوالۍ|اجرستان]] * [[د اندړ ولسوالۍ|اندړ]] * [[د جاغوري ولسوالۍ|غاغوري]] * [[د خواجه عمري ولسوالۍ|خواجه عمري]] - formerly part of '''Waeez Shahid District''' * [[د خوگیاڼی ولسوالۍ (غزني)|خوگیاڼی]] - created from parts of '''Waeez Shahid''' and '''Ghazni''' Districts * [[د ده یک ولسوالۍ|ده یک]] * [[د راشیدان ولسوالۍ|راشیدان]] - formerly part of '''Waeez Shahid District''' * [[د زنه خان ولسوالۍ|زنه خان]] * [[د غزني ولسوالۍ|غزني]] * [[د قره باغ ولسوالۍ, غزني|قره باغ]] * [[جغتو ولسوالۍ (غزنی)|جغتو]] * [[د گېرو ولسوالۍ|گېرو]] * [[د گېلان ولسوالۍ|گېلان]] * [[د مالستان ولسوالۍ|مالستان]] * [[د مقر ولسوالۍ, غزني|مقر]] * [[د ناور ولسوالۍ|ناور]] * [[د ناوه ولسوالۍ|ناوه]] * [[د وغاز ولسوالۍ|وغاز]] - formerly part of '''Muqur District''' {{clear}} ====[[د خوست ولايت]]==== [[Image:Khost districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Khost.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Khost/ د خوست ولايت اړونده مالومات] :[https://archive.is/20130103142423/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Khost/Khost.gif د خوست ولایت د ولسوالیو اوسنۍ نقشه] * [[د باک ولسوالۍ|باک]] * [[د تڼيو ولسوالۍ|تڼۍ]] * [[د تېره زی ولسوالۍ|تېره زی]] * [[د ځاځي میدان ولسوالۍ|ځاځي میدان]] * [[د خوست (متون) ولسوالۍ|خوست (متون)]] * [[د سبري ولسوالۍ|سبري]] * [[د سپېره ولسوالۍ|سپېره]] * [[د شمال ولسوالۍ|شمال]] - shifted from '''Paktia Province''' * [[د قلندر ولسوالۍ|قلندر]] * [[د گوربز ولسوالۍ|گوربز]] * [[د مندوزۍ ولسوالۍ|مندوزۍ]] * [[د موسی خېل ولسوالۍ (خوست)|موسی خېل]] * [[د نادرشاه کوټ ولسوالۍ|نادرشاه کوټ]] {{clear}} ====[[د پکتيا ولايت]]==== [[دوتنه:Paktika districts.png|300px|بټنوک|کيڼ|د پکتیا ولايت ولسوالۍ.]] * [[د احمد آباد ولسوالۍ|احمد آباد]] - مخکې د '''سید کرم ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د څمکنۍ ولسوالۍ|څمکنۍ]] * [[د ډنډ او پټان ولسوالۍ|ډنډ او پټان]] * [[د گردېز ولسوالۍ|گردېز]] * [[د ځاځي ولسوالۍ|ځاځي]] * [[د جاني خېل ولسوالۍ (پکتیا)|جانيخېل]] * [[د لژه احمد خېل ولسوالۍ|لژه احمد خېل]] * [[د سيد کرم ولسوالۍ|سيد کرم]] * [[د شواک ولسوالۍ|شواک]] * [[د ځدران ولسوالۍ|ځدران]] * [[د زرمت ولسوالۍ|زرمت]] {{clear}} ====[[د پکتيکا ولايت]]==== [[Image:Paktika districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Paktika.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktika/ Detailed Information of Paktika Province] :[https://archive.is/20130103194620/www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktika/Paktika.gif Current Map of the Districts of Paktika] * [[د ارگون ولسوالۍ|ارگون]] * [[د اومنا ولسوالۍ|اومنا]] * [[د برمل ولسوالۍ|برمل]] * [[د تېروه ولسوالۍ|تېروه]] - formerly part of '''Waza Khwa District''' * [[د جاني خېل ولسوالۍ (پکتیکا)|جاني خېل]] - formerly part of '''Zarghun Shahr District''' * [[د ډیله ولسوالۍ|ډیله]] * [[د زرغون ښار ولسوالۍ|زرغون ښار]] * [[د زېروک ولسوالۍ|زیروک]] * [[د سرحوزه ولسوالۍ|سر حوزه]] * [[د سروبي ولسوالۍ|سروبي]] * [[د شرن ولسوالۍ|شرن]] * [[د گومال ولسوالۍ|گومال]] * [[د گیان ولسوالۍ|گیان]] * [[د مټاخان ولسوالۍ|مټاخان]] * [[د نېکه ولسوالۍ|نېکه]] * [[د وازه خوا ولسوالۍ|وازه خوا]] * [[د ور مامی ولسوالۍ|ور مامی]] * [[د یحیی خېل ولسوالۍ|یخیی خېل]] - formerly part of '''Zarghun Shahr District''' * [[د یوسف خېل ولسوالۍ|یوسف خېل]] - formerly part of '''Zarghun Shahr District''' {{clear}} ===سوېل لوېديځ افغانستان=== ====[[د دايکندي ولايت]]==== [[Image:Daykundi districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Daykundi.]] * [[د اشتارلي ولسوالۍ|اشتارلي]] - created within the former '''[[Daykundi District|Daykundi]] District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د خادر ولسوالۍ|خادر]] - created within the former '''Daykundi District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د سنگ تخت ولسوالۍ|سنگ تخت]] - created within the former '''Daykundi District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د شهرستان ولسوالۍ|شهرستان]] - shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د گیزاب ولسوالۍ|گیزاب]] - shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د کجران ولسوالۍ|کجران]] - shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د کیتی ولسوالۍ|کیتي]] - formerly part of '''Kajran District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د میرامور ولسوالۍ|میرامور]] - formerly part of '''Sharistan District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د نېلي ولسوالۍ|نېلي]] - created within the former '''Daykundi District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' {{clear}} ====[[د هلمند ولايت]]==== [[Image:Helmand districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Helmand.]] * [[بغنۍ ولسوالۍ|بغنۍ]] * [[باغران ولسوالۍ|باغران]] * [[خانېشين ولسوالۍ‏|خانېشين]] * [[دیشو ولسوالۍ|دیشو]] * [[سنگين ولسوالۍ|سنگین]] * [[گرمسېر ولسوالۍ|گرمسېر]] * [[گريشک ولسوالۍ|گريشک]] * [[کجکي ولسوالۍ|کجکي]] * [[لښکرگاه ولسوالۍ|لښکرگاه]] * [[موسی کلا ولسوالۍ|موسی کلا]] * [[نادعلي ولسوالۍ|نادعلي]] * [[نوزاد ولسوالۍ|نوزاد]] * [[نوی بارکزی ولسوالۍ|نوی بارکزی]] * [[واشېر ولسوالۍ|واشېر]] {{clear}} ====[[د کندهار ولايت]]==== [[Image:Kandahar districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kandahar.]] * [[د ارغستان ولسوالۍ|ارغستان]] * [[د ارغنداب ولسوالۍ (کندهار)|ارغنداب]] * [[د پنجوایي ولسوالۍ|پنجوایي]] * [[د خاکرېز ولسوالۍ|خاکریز]] * [[د دامان ولسوالۍ|دامان]] * [[د رېگ ولسوالۍ (کندهار)|ریگ]] * [[د ژېړۍ ولسوالۍ|ژېړۍ]] - created from parts of '''Maywand''' and '''Panjwaye''' D * [[د سپین بولدک ولسوالۍ|سپین بولدک]] * [[د شاه ولي کوټ ولسوالۍ|شاه ولي کوټ]] * [[د شورابک ولسوالۍ|شورابک]] * [[د غورک ولسوالۍ|غورک]] * [[د کندهار ولسوالۍ|کندهار]] * [[د معروف ولسوالۍ|معروف]] * [[د مېان نشین ولسوالۍ|مېان نشین]] - formerly part of '''Shah Wali Kot District''' * [[د میوند ولسوالۍ|میوند]] * [[د نېش ولسوالۍ|نېش]] - shifted from '''Oruzgan Province''' {{clear}} ====[[د نيمروز ولايت]]==== [[دوتنه:Nimruz districts.png|300px|بټنوک|کيڼ|د نیمروز ولسوالۍ گانې.]] * [[د چاربورجک ولسوالۍ|چاربورجک]] * [[د چخانسور ولسوالۍ|چخانسور]] * [[د خاش رود ولسوالۍ|خاش رود]] * [[د زرنج ولسوالۍ|زرنج]] * [[د کنگ ولسوالۍ|کنگ]] {{clear}} ====[[د روزگان ولايت]]==== [[Image:Oruzgan districts.png|300px|thumb|کيڼ|د اروزگان ولسوالۍ گانې.]] * [[د ترینکوټ ولسوالۍ|ترینکوټ]] * [[د چوره ولسوالۍ|چوره]] * [[د خاص اروزگان ولسوالۍ|خاص اروزگان]] * [[د دهراود ولسوالۍ|دهراود]] * [[د شهيدې حساس ولسوالۍ|شهيدې حساس]] {{clear}} ====[[د زابل ولایت]]==== [[Image:Zabul_districts.png|کيڼ|300px|thumb|Districts of Zabūl.]] * [[د اټغار ولسوالۍ|اټغار]] * [[د ارغنداب ولسوالۍ (زابل)|ارغنداب]] * [[د ترنک او جلدک ولسوالۍ| ترنک او جلدک]] * [[د دای چوپان ولسوالۍ|دای چوپان]] * [[د شاه جوی ولسوالۍ|شاه جوی]] * [[د شمولزی ولسوالۍ|شمولزی]] * [[د شینکی ولسوالۍ|شینکی]] * [[د قلات ولسوالۍ|قلات (Technically only a municipality, not a district)]] * [[د کاکړ ولسوالۍ|کاکړ]] - formerly part of '''Argahandab District''' * [[د میزان ولسوالۍ|میزان]] * [[د نو بحر ولسوالۍ|نو بجر]] - created from parts of '''Shamulzuyi''' and '''Shinkay''' Districts in Zabul Province and Nawa District in Ghazni Province {{clear}} ==سرچينې== *[http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/geocodes_anatomy/geocodes_anatomy.html د افغانستان د مالوماتو د سمبالښت چوپړ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606145645/http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/geocodes_anatomy/geocodes_anatomy.html |date=2011-06-06 }}, accessed 2006-07-27. *[http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/398_dist_matching_to_329.xls AIMS District Matching] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322140851/http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/398_dist_matching_to_329.xls |date=2016-03-22 }}, accessed 2009-01-01. {{د افغانستان ولسوالۍ}} <!--وېشنيزې--> [[وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ| ]] [[وېشنيزه:افغانستان]] [[وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک]] <!--نورې ژبې--> 6s4zcrmlkyxovc9la9azbdpk9yuh8hq 0 19183 363942 348541 2026-05-12T16:22:03Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363942 wikitext text/x-wiki {| style="margin: 0 0 1em 1em; border-collapse:collapse; font-size: 90%;" border="1" cellpadding="2" align="left" cellspacing="0" |-style="background-color:lightblue;" ! colspan="2" |Homo sapiens neanderthalensis<br />نيانډرټال |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Neanderthalensis.jpg|200px]] |- |- id=infObrazek | style="text-align:center;" colspan="2"|[[File:Map of classic Neandertal fossil sites.jpg|300px]] |- ! align="right" valign="top" | مملکه |ژوي |- ! align="right" valign="top" |شاخه |[[]] |- ! align="right" valign="top" |طایفه |[[تی لرونکی ځناوران|تي لرونکی ژوي]] |- ! align="right" valign="top" |ډله |Primates |- ! align="right" valign="top" |تیره |Homo sapiens neanderthalensis |- |} '''نیادرتال''' ([[لاتين ژبه|په لاتين]]: ''Homo sapiens neanderthalensis'') (/niˈændərˌtɑːl, neɪ-, -ˌθɑːl/) چی هومو نیادرتالنسیز یا ساپینز نیادرتالنسیز ورته وېل کېږي، د پخوانیو انسانانو له منځه تللې نمونه یا فرعی نمونه ده چې 40000 کاله وړاندې یې د یورو ایشیا په ساحه کې ژوند کاوه. دغه انسانان په لوی اټکل سره په دې وجه له منځه لاړل چې د اوسنې انسان له جینوم سره یوځای شول (د مزدوج کېدو له امله له منځه لاړل)، یا د اقلیمی لویو بدلونونو له امله، ناروغیو، یا هم د دې ټولو لاملونو له امله وو. د هغوی ځای په بشپړه توګه پخوانیو اروپایی عصری انسانانو ونیو.<ref name="Pääbo2014">{{cite book|title=Neanderthal man: in search of lost genomes|last=Pääbo|first=S.|publisher=Basic Books|year=2014|location=New York|page=237|author-link=Svante Pääbo|title-link=Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes}}</ref><ref name="higham2014">{{cite journal|first1=T.|author27=J.-M. Maíllo-Fernández|author33=A. Moroni|author32=E. Morin|author31=L. Metz|author30=M. Menéndez|author29=J. Maroto|author28=A. Marom|author26=J.F. Jordá Pardo|author35=E. Panagopoulou|author25=A. Jelinek|author24=M.-J. Iriarte-Chiapusso|author23=B. Holt|author22=P. Haesaerts|author21=S. Grimaldi|author20=A. Garcia-Moreno|author34=F. Negrino|author36=M. Peresani|author18=B. Galván|author45=N. Soler|hdl=1885/75138|quotation=We show that the Mousterian [the Neanderthal tool-making tradition] ended by 41,030–39,260 calibrated years BP (at 95.4% probability) across Europe. We also demonstrate that succeeding 'transitional' archaeological industries, one of which has been linked with Neanderthals (Châtelperronian), end at a similar time.|s2cid=205239973|author48=R. Jacobi|author47=R. Pinhasi|author46=A. Villaluenga|author44=J. Soler|author37=S. Pirson|author43=L. Slimak|author42=P. Semal|author41=D. Santamaria|author40=A. Ronchitelli|author39=J. Riel-Salvatore|author38=M. de la Rasilla|author19=P. Gambassini|author17=A. Froment|last1=Higham|first5=F.|first8=A.|last7=Camps|first7=M.|last6=Basell|first6=L.|last5=Brock|last4=Ramsey|first9=J.|first4=C. B.|display-authors=etal|last3=Wood|first3=R.|last2=Douka|first2=K.|last8=Arrizabalaga|last9=Baena|author16=C. Draily|first10=C.|author15=N.J. Conard|author14=M. Caparrós|author13=P. Boscato|author12=C. Boitard|author11=C. Bergman|last10=Barroso-Ruíz|pmid=25143113|year=2014|doi=10.1038/nature13621|bibcode=2014Natur.512..306H|pages=306–309|issue=7514|volume=512|journal=Nature|title=The timing and spatiotemporal patterning of Neanderthal disappearance|hdl-access=free}}</ref><ref name="higham2011">{{cite journal|first=T.|last=Higham|year=2011|title=European Middle and Upper Palaeolithic radiocarbon dates are often older than they look: problems with previous dates and some remedies|journal=Antiquity|volume=85|issue=327|pages=235–249|doi=10.1017/s0003598x00067570|s2cid=163207571|quotation=Few events of European prehistory are more important than the transition from ancient to modern humans about 40,000 years ago, a period that unfortunately lies near the limit of radiocarbon dating. This paper shows that as many as 70 per cent of the oldest radiocarbon dates in the literature may be too young, due to contamination by modern carbon.}}</ref><ref name="pinhasi2011">{{cite journal|first1=R.|volume=108|pmc=3102382|bibcode=2011PNAS..108.8611P|pmid=21555570|doi=10.1073/pnas.1018938108|quotation=The direct date of the fossil (39,700 ± 1,100 ¹⁴C BP) is in good agreement with the probability distribution function, indicating at a high level of probability that Neanderthals did not survive at Mezmaiskaya Cave after 39 kya cal BP. [...] This challenges previous claims for late Neanderthal survival in the northern Caucasus. [...] Our results confirm the lack of reliably dated Neanderthal fossils younger than ≈40 kya cal BP in any other region of Western Eurasia, including the Caucasus.|pages=8611–8616|issue=21|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|last1=Pinhasi|title=Revised age of late Neanderthal occupation and the end of the Middle Palaeolithic in the northern Caucasus|year=2011|last4=Doronichev|first4=V. B.|last3=Golovanova|first3=L. V.|last2=Higham|first2=T. F. G.|doi-access=free}}</ref><ref name="galvan2014">{{cite journal|first1=B.|first6=V.|doi=10.1016/j.jhevol.2014.06.002|pages=16–27|volume=75|journal=Journal of Human Evolution|title=New evidence of early Neanderthal disappearance in the Iberian Peninsula|year=2014|last6=Soler|last5=Sistiaga|last1=Galván|first5=A.|last4=Mercier|first4=N.|last3=Mallol|first3=C.|last2=Hernández|first2=C. M.|pmid=25016565}}</ref><ref name="Villa2014">{{cite journal|first1=P.|last1=Villa|first2=W.|last2=Roebroeks|year=2014|title=Neandertal demise: an archaeological analysis of the modern human superiority complex|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=4|page=e96424|doi=10.1371/journal.pone.0096424|pmc=4005592|pmid=24789039|bibcode=2014PLoSO...996424V|doi-access=free}}</ref><ref name="bradtmoller2012">{{cite journal|first1=M.|last1=Bradtmöller|first2=A.|last2=Pastoors|first3=B.|last3=Weninger|first4=G.|last4=Weninger|year=2012|title=The repeated replacement model – Rapid climate change and population dynamics in Late Pleistocene Europe|journal=Quaternary International|volume=247|pages=38–49|doi=10.1016/j.quaint.2010.10.015|bibcode=2012QuInt.247...38B}}</ref><ref name="wolf2018">{{cite journal|first1=D.|journal=Scientific Reports|pmc=5935692|pmid=29728579|doi=10.1038/s41598-018-25343-6|page=7048|issue=1|volume=8|title=Climate deteriorations and Neanderthal demise in interior Iberia|last1=Wolf|year=2018|last4=Heinrich|first4=S.|last3=Alcaraz-Castaño|first3=M.|last2=Kolb|first2=T.|bibcode=2018NatSR...8.7048W}}</ref><ref name="black2015">{{cite journal|url=http://seismo.berkeley.edu/~manga/blacketal2015.pdf|first1=B. A.|last1=Black|first2=R. R.|last2=Neely|first3=M.|last3=Manga|year=2015|title=Campanian Ignimbrite volcanism, climate, and the final decline of the Neanderthals|journal=Geology|volume=43|issue=5|pages=411–414|doi=10.1130/G36514.1|bibcode=2015Geo....43..411B|osti=1512181}}</ref><ref name="underdown2008">{{cite journal|first=S.|last=Underdown|year=2008|title=A potential role for transmissible spongiform encephalopathies in Neanderthal extinction|journal=Medical Hypotheses|volume=71|issue=1|pages=4–7|doi=10.1016/j.mehy.2007.12.014|pmid=18280671}}</ref><ref name="sullivan2017">{{cite journal|first1=A. P.|last1=Sullivan|first2=M.|last2=de Manuel|first3=T.|last3=Marques-Bonet|first4=G. H.|last4=Perry|year=2017|title=An evolutionary medicine perspective on Neandertal extinction|journal=Journal of Human Evolution|volume=108|pages=62–71|doi=10.1016/j.jhevol.2017.03.004|url=https://www.biorxiv.org/content/biorxiv/early/2016/04/06/047209.full.pdf|pmid=28622932}}</ref><ref>{{cite book|last=Wells|first=J.|author-link=John C. Wells|title=Longman pronunciation dictionary|publisher=Pearson Longman|location=Harlow, England|edition=3rd|year=2008|isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref> دا روښانه نه ده چې کوم وخت د نیاندرتالز کرښه د عصري انسانانو څخه جلا شوه، مطالعاتو بېلابېل انتروالونه وړاندې کړي چې د 315،000  څخه تر 800،000 کاله دمخه ښودل کېږي.  د نیاندرتالز جدایي له خپل جد څخه H. heidelbergensis ناڅرګنده ده. د نیاندرتالز ترټولو زوړ احتمالي هډوکي 430،000 کاله دمخه دي ، مګر طبقه بندي یې ناڅرګنده پاتې ده. نیاندرتالز د ډیری فوسیلونو څخه پیژندل شوي، په ځانګړي توګه له 130،000 کاله دمخه. دا ډول نمونه، نیاندرتال 1، په اوسني جرمني کې په نیاندر دره کې په 1856 کې وموندل شو. څیړونکو د نیاندرتالز د شلمې پیړۍ په پیل کې ډېری، نیاندرتالز لومړنی انسان، بې ذکاوته او وحشي انسان په توګه وړاندې کړی. که څه هم د دوی پوهه او لید له هغه وخت راهیسې په ساینسي ټولنه کې د پام وړ بدلون کړی، د غار اوسېدونکي د اولي نمونې تصور د هغه په اړه تراوسه ځای پر ځای پاتې شوی.<ref name="stringer2">{{cite journal|first=C.|last=Stringer|year=2012|title=The status of ''Homo heidelbergensis'' (Schoetensack 1908)|journal=Evolutionary Anthropology|volume=21|issue=3|pages=101–107|doi=10.1002/evan.21311|pmid=22718477|s2cid=205826399|doi-access=free}}</ref><ref name="gomez2019">{{cite journal|first=A.|last=Gómez-Robles|year=2019|title=Dental evolutionary rates and its implications for the Neanderthal–modern human divergence|journal=Science Advances|volume=5|issue=5|page=eaaw1268|doi=10.1126/sciadv.aaw1268|pmid=31106274|pmc=6520022|bibcode=2019SciA....5.1268G}}</ref><ref name="meyer2016">{{cite journal|first1=M.|volume=531|bibcode=2016Natur.531..504M|pmid=26976447|doi=10.1038/nature17405|year=2016|pages=504–507|issue=7595|journal=Nature|last1=Meyer|title=Nuclear DNA sequences from the Middle Pleistocene Sima de los Huesos hominins|last4=Nagel|first4=S.|last3=de Filippo|first3=C.|last2=Arsuaga|first2=J.|s2cid=4467094}}</ref><ref name="klein1983">{{cite journal|first=R. G.|last=Klein|year=1983|title=What Do We Know About Neanderthals and Cro-Magnon Man?|journal=Anthropology|volume=52|issue=3|pages=386–392|jstor=41210959}}</ref><ref name="drell2000">{{cite journal|first=J. R. R.|last=Drell|year=2000|title=Neanderthals: a history of interpretation|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=19|issue=1|pages=1–24|doi=10.1111/1468-0092.00096|s2cid=54616107|url=https://semanticscholar.org/paper/58187be48de69d51c7c50e7a59ce26c16fb7d099}}</ref>     د نیاندرتال ټکنالوژي خورا پیچلې وه. په دې کې د موسیترین د ډبرو وسیلو صنعت او د اور لګولو وړتیا او د غار ډوله اور لګولو ځای، د بېرچ ونې له پټوکي چسپ جوړول، د کمپلې یا پانچو ډوله کالیو برابرول، اوبدل، د مدیترانې له لارې سمندري سفر، د درملو بوټو څخه کار اخیستل، او همدارنګه د سختو ټپونو درملنه، خواړه ذخیره کول، او د پخلي مختلف تخنیکونه لکه کباب کول، جوش کول او سګرټ څکول شامل دي. نیاندرتالونو د خواړو له پراخو ډولونو کار اخیست، په ځانګړې توګه زهر لرونکي تي لرونکي حیوانات، همدارنګه نور لوی حیوانات (میګافونا)، نباتات، کوچني تی لرونکي حیوانات، الوتونکي، او ابي او سمندري سرچینې.<ref name="Shaw1999">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8HKDtlPuM2oC&pg=PA408|title=A dictionary of archaeology|year=1999|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-17423-3|editor1-last=Shaw|editor1-first=I.|editor-link=Ian Shaw (Egyptologist)|page=408|editor2-last=Jameson|editor2-first=R.}}</ref><ref name="Lycett2013">{{cite journal|last1=Lycett|first1=S. J.|last2=von Cramon-Taubadel|first2=N.|title=A 3D morphometric analysis of surface geometry in Levallois cores: patterns of stability and variability across regions and their implications|journal=Journal of Archaeological Science|year=2013|volume=40|issue=3|pages=1508–1517|doi=10.1016/j.jas.2012.11.005}}</ref><ref name="Sorensen_etal2018">{{Cite journal|last1=Sorensen|volume=8|issn=2045-2322|pmc=6053370|pmid=30026576|doi=10.1038/s41598-018-28342-9|pages=10065|issue=1|journal=Scientific Reports|first1=A. C.|title=Neandertal fire-making technology inferred from microwear analysis|year=2018|first3=M.|last3=Soressi|first2=E.|last2=Claud|bibcode=2018NatSR...810065S}}</ref><ref name="Brittingham2019">{{cite journal|first1=A.|last7=Adler|pmc=6814844|pmid=31653870|doi=10.1038/s41598-019-51433-0|page=15368|issue=1|volume=9|journal=Scientific Reports|title=Geochemical evidence for the control of fire by Middle Palaeolithic hominins|year=2019|first7=D. S.|last1=Brittingham|last6=Gasparyan|first6=B.|last5=Mallol|first5=C.|last4=Wilkinson|first4=K. N.|last3=Hartman|first3=G.|last2=Hren|first2=M. T.|bibcode=2019NatSR...915368B}}</ref><ref name="hayden2012">{{cite journal|first=B.|last=Hayden|year=2012|title=Neandertal social structure?|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=31|issue=1|pages=1–26|doi=10.1111/j.1468-0092.2011.00376.x}}</ref><ref name="kedar2019">{{cite journal|last1=Kedar|first1=Y.|last2=Barkai|first2=R.|title=The significance of air circulation and hearth location at Paleolithic cave sites|journal=Open Quaternary|year=2019|volume=5|issue=1|page=4|doi=10.5334/oq.52|doi-access=free}}</ref><ref name="schmidt">{{cite journal|last1=Schmidt|last8=Tennie|pmc=6731756|pmid=31427508|doi=10.1073/pnas.1911137116|pages=17707–17711|issue=36|volume=116|year=2019|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|title=Birch tar production does not prove Neanderthal behavioral complexity|first8=C.|first7=L.|first1=P.|last7=Righetti|first6=K. G.|last6=Nickel|first5=J.|last5=Pfleging|first4=R.|last4=Iovita|first3=M.|last3=Rageot|first2=M.|last2=Blessing|doi-access=free}}</ref><ref name="hoffecker2009">{{cite journal|last1=Hoffecker|first1=J. F.|title=The spread of modern humans in Europe|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2009|volume=106|issue=38|pages=16040–16045|doi=10.1073/pnas.0903446106|pmid=19571003|pmc=2752585|bibcode=2009PNAS..10616040H|doi-access=free}}</ref><ref name="Hardy2020">{{cite journal|first1=B. L.|journal=Scientific Reports|pmc=7145842|pmid=32273518|doi=10.1038/s41598-020-61839-w|pages=4889|issue=4889|volume=10|title=Direct evidence of Neanderthal fibre technology and its cognitive and behavioral implications|last1=Hardy|year=2020|display-authors=et al.|last3=Kerfant|first3=C.|last2=Moncel|first2=M.-H.|bibcode=2020NatSR..10.4889H}}</ref><ref name="ferentinos2012">{{cite journal|last1=Ferentinos|first1=G.|last2=Gkioni|first2=M.|last3=Geraga|first3=M.|last4=Papatheodorou|first4=G.|year=2012|title=Early seafaring activity in the southern Ionian Islands, Mediterranean Sea|journal=Journal of Archaeological Science|volume=39|issue=7|pages=2167–2176|doi=10.1016/j.jas.2012.01.032|bibcode=2011JQS....26..553S}}</ref><ref name="strasser2011">{{cite journal|last1=Strasser|title=Dating Palaeolithic sites in southwestern Crete, Greece|url=https://www.researchgate.net/publication/229949548|doi=10.1016/j.jas.2012.01.032|pages=553–560|issue=5|volume=26|journal=Journal of Quaternary Science|year=2011|first1=T. F.|last4=Panagopoulou|first4=E.|last3=Wegmann|first3=K. W.|last2=Runnels|first2=C.|bibcode=2011JQS....26..553S}}</ref><ref name="buckley">{{cite journal|first1=S.|last1=Buckley|first2=K.|last2=Hardy|first3=M.|last3=Huffman|year=2013|title=Neanderthal self-medication in context|journal=Antiquity|volume=87|issue=337|pages=873–878|doi=10.1017/S0003598X00049528|s2cid=160563162|url=https://www.researchgate.net/publication/256374897}}</ref><ref name="lev2005">{{cite journal|first1=E.|last1=Lev|first2=M. E.|last2=Kislev|first3=O.|last3=Bar-Yosef|year=2005|title=Mousterian vegetal food in Kebara Cave, Mt. Carmel|journal=Journal of Archaeological Science|volume=32|issue=3|pages=475–484|doi=10.1016/j.jas.2004.11.006}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2018|first3=M.|first8=A. G.|last8=Henry|first7=J.|last7=Hublin|first6=M.|last6=Walker|first5=K.|last5=Harvati|first4=A.|last4=Darlas|last3=Rubini|title=Dental calculus indicates widespread plant use within the stable Neanderthal dietary niche|first2=D. C.|last2=Salazar-García|first1=R. C.|last1=Power|hdl-access=free|hdl=10550/65536|issn=0047-2484|doi=10.1016/j.jhevol.2018.02.009|pages=27–41|volume=119|journal=Journal of Human Evolution|pmid=29685752}}</ref><ref name="Spikins2019">{{cite journal|first1=P.|last1=Spikins|first2=A.|last2=Needham|first3=B.|last3=Wright|year=2019|title=Living to fight another day: The ecological and evolutionary significance of Neanderthal healthcare|journal=Quaternary Science Reviews|volume=217|pages=98–118|doi=10.1016/j.quascirev.2018.08.011|bibcode=2019QSRv..217...98S|doi-access=free}}</ref><ref name="Valensi2013">{{cite journal|first1=P.|last1=Valensi|first2=V.|last2=Michel|display-authors=et al.|year=2013|title=New data on human behavior from a 160,000 year old Acheulean occupation level at Lazaret cave, south-east France: An archaeozoological approach|journal=Quaternary International|volume=316|pages=123–139|doi=10.1016/j.quaint.2013.10.034|bibcode=2013QuInt.316..123V}}</ref><ref name="krief2015">{{cite journal|first1=S.|year=2015|s2cid=86646905|doi=10.15184/aqy.2014.7|pages=464–471|issue=344|volume=89|journal=Antiquity|title=Flavouring food: the contribution of chimpanzee behaviour to the understanding of Neanderthal calculus composition and plant use in Neanderthal diets|last5=Reynolds|last1=Krief|first5=V.|last4=Lamon|first4=N.|last3=Moncel|first3=M.|last2=Daujeard|first2=C.|url=https://www.researchgate.net/publication/283861536}}</ref><ref name="hardy2012">{{cite journal|first1=K.|journal=The Science of Nature|bibcode=2012NW.....99..617H|url=https://www.researchgate.net/publication/229160372|pmid=22806252|doi=10.1007/s00114-012-0942-0|pages=617–626|issue=8|volume=99|title=Neanderthal medics? Evidence for food, cooking, and medicinal plants entrapped in dental calculus|last1=Hardy|year=2012|last4=Estalrrich|first4=A.|last3=Collins|first3=M. J.|last2=Buckley|first2=S.|s2cid=10925552}}</ref><ref name="dusseldorp2013">{{cite book|first=G. L.|last=Dusseldorp|year=2013|chapter=Neanderthals and cave hyenas: co-existence, competition or conflict?|title=Zooarchaeology and modern human origins|pages=191–208|chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-94-007-6766-9_12.pdf|doi=10.1007/978-94-007-6766-9_12|series=Vertebrate paleobiology and paleoanthropology|publisher=Springer Science+Business Media Dordrecht|editor1-first=J. L.|editor1-last=Clark|editor2-first=J. D.|editor2-last=Speth|isbn=978-94-007-6765-2}}</ref><ref name="neandercarnivore">{{cite journal|doi=10.1073/pnas.120178997|first5=M.|pmc=16602|bibcode=2000pnas...97.7663r|jstor=122870|pmid=10852955|pages=7663–7666|issue=13|volume=97|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|first6=I.|last6=Karavanić|last5=Paunović|title=Neanderthal diet at Vindija and Neanderthal predation: The evidence from stable isotopes|first4=F. H.|last4=Smith|author-link3=Erik Trinkaus|first3=E.|last3=Trinkaus|author-link2=Paul Pettitt|first2=P. B.|last2=Pettitt|first1=M. P.|last1=Richards|year=2000|doi-access=free}}</ref> که څه هم دوی شاید د لمړۍ کرښې ښکاریان وو، دوی تراوسه هم د غار له خرس، د غار له زمریانو، د غار له حیواناتو او نورو لوی ښکار کوونکو سره لاس او ګرېوان وو. یو لړ سمبولیک فکر او پالایولیتیک (د ډبرې زمانې) هنر یو شمیر مثالونه چې په غیرمستقیم ډول نیاندرتالز ته منسوب شوي، په بیلګې کې ېې د الوتونکو له هډوکو یا کوپړیو څخه زیورات، د غیر معمولي شیانو ټولګه چې کرسټال او فوسل پکې شامل دي، نقاشۍ، د دیوجی بېب شپېلۍ (Divje Babe Flute) سره موزیک غږول او د هسپانوي غار نقاشۍ شامل دي چې تاریخ یې  65،000 کاله اټکل کېږي. د مذهبي عقیدې ځینې ادعاګانې هم شوې دي. نیاندرتالز احتمالاً د وینا وړتیا درلوده، احتمالاً یې خبرې کولی شوی، که څه هم د دوی د ژبې پیچلتیا نه نده معلومه.  <ref name="shipley2016">{{cite journal|first1=G. P.|last1=Shipley|last2=Kindscher|first2=K.|year=2016|title=Evidence for the paleoethnobotany of the Neanderthal: a review of the literature|journal=Scientifica|volume=2016|pages=1–12|doi=10.1155/2016/8927654|pmc=5098096|pmid=27843675|doi-access=free}}</ref><ref name="Henry2011">{{cite journal|first1=A. G.|volume=108|pmc=3021051|bibcode=2011PNAS..108..486H|pmid=21187393|doi=10.1073/pnas.1016868108|pages=486–491|issue=2|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|last1=Henry|title=Microfossils in calculus demonstrate consumption of plants and cooked foods in Neanderthal diets (Shanidar III, Iraq; Spy I and II, Belgium)|year=2011|last3=Piperno|first3=D. R.|last2=Brooks|first2=A. S.|doi-access=free}}</ref><ref name="Madella2002">{{cite journal|first1=M.|year=2002|s2cid=43217031|doi=10.1006/jasc.2001.0743|pages=703–719|issue=7|volume=29|journal=Journal of Archaeological Science|title=The Exploitation of plant resources by Neanderthals in Amud Cave (Israel): the evidence from phytolith studies|last5=Hovers|last1=Madella|first5=E.|last4=Goren|first4=Y.|last3=Goldberg|first3=P.|last2=Jones|first2=M. K.|url=https://semanticscholar.org/paper/3573e591b6b4af05ce7507cc346bd4346f6143f3}}</ref><ref name="Errico2017">{{cite journal|last1=d’Errico|first1=F.|last2=Tsvelykh|first2=A.|title=A decorated raven bone from the Zaskalnaya VI (Kolosovskaya) Neanderthal site, Crimea|journal=PLOS ONE|year=2017|volume=12|issue=3|page=e0173435|doi=10.1371/journal.pone.0173435|pmid=28355292|pmc=5371307|bibcode=2017PLoSO..1273435M|doi-access=free}}</ref><ref name="Hoffman">{{cite journal|first1=D. L.|title=Symbolic use of marine shells and mineral pigments by Iberian Neandertals 115,000 years ago|pmc=5833998|pmid=29507889|doi=10.1126/sciadv.aar5255|pages=eaar5255|issue=2|volume=4|journal=Science Advances|year=2018|last1=Hoffman|first5=J.|last5=Zilhão|first4=Z.|last4=Zapata|first3=V.|last3=Villaverde|first2=D. E.|last2=Angelucci|bibcode=2018SciA....4.5255H}}</ref><ref name="Moncel2012">{{cite journal|first1=M.-H.|last5=Pleurdeau|doi=10.1016/j.aeae.2012.05.004|pages=25–27<!--only citing these pages-->|volume=401|journal=Archaeology, Ethnology & Anthropology of Eurasia|title=Non utilitarian objects in the Palaeolithic: emergence of the sense of precious?|year=2012|first5=D.|last1=Moncel|last4=Onoratini|first4=G.|last3=Gaillard|first3=C.|last2=Chiotti|first2=L.|url=https://www.researchgate.net/publication/230703161}}</ref><ref name="Majkic2018">{{cite journal|first1=A.|volume=13|bibcode=2018PLoSO..1395049M|pmc=5931501|pmid=29718916|doi=10.1371/journal.pone.0195049|page=e0195049|issue=5|journal=PLOS ONE|last1=Majkić|title=Assessing the significance of Palaeolithic engraved cortexes. A case study from the Mousterian site of Kiik-Koba, Crimea|year=2018|last3=Stepanchuk|first3=V.|last2=d’Errico|first2=F.|doi-access=free}}</ref><ref name="Turk2018">{{cite journal|url=https://www.academia.edu/37720432|first1=M.|last1=Turk|first2=I.|last2=Turk|first3=L.|last3=Dimkaroski|year=2018|title=The Mousterian musical instrument from the Divje Babe I Cave (Slovenia): arguments on the material evidence for Neanderthal musical behaviour|journal=L'Anthropologie|volume=122|issue=4|pages=1–28|doi=10.1016/j.anthro.2018.10.001|access-date=2021-10-20|archivedate=2021-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211020080221/https://www.academia.edu/37720432}}</ref><ref name="Aubert2018">{{cite journal|first1=M.|last1=Aubert|first2=A.|last2=Brumm|first3=J.|last3=Huntley|year=2018|title=Early dates for 'Neanderthal cave art' may be wrong|journal=Journal of Human Evolution|volume=125|pages=215–217|doi=10.1016/j.jhevol.2018.08.004|pmid=30173883}}</ref><ref name="pike2017">{{cite journal|last1=Pike|first5=J.|doi=10.1016/j.quaint.2015.12.013|pages=41–49|volume=432|journal=Quaternary International|url=http://dro.dur.ac.uk/22566/1/22566.pdf|title=Dating Palaeolithic cave art: Why U–Th is the way to go|year=2017|last5=Zilhão|first1=A. W.|first4=M.|last4=García-Diez|author-link3=Paul Pettitt|first3=P. B.|last3=Pettitt|first2=D. L.|last2=Hoffmann|bibcode=2017QuInt.432...41P}}</ref><ref name="hoffmann2018">{{cite journal|first1=D. L.|year=2018|last11=Lorblanchet|first12=J.|last12=Ramos-Muñoz|first13=G.-C.|last13=Weniger|first14=A. W. G.|last14=Pike|title=U-Th dating of carbonate crusts reveals Neandertal origin of Iberian cave art|last10=de Balbín|journal=Science|volume=359|issue=6378|pages=912–915|doi=10.1126/science.aap7778|pmid=29472483|bibcode=2018Sci...359..912H|first11=M.|first10=R.|last1=Hoffmann|first5=J. A.|first2=C. D.|last2=Standish|first3=M.|last3=García-Diez|first4=P. B.|last4=Pettitt|author-link4=Paul Pettitt|last5=Milton|last9=Collado|first6=J.|last6=Zilhão|first7=J. J.|last7=Alcolea-González|first8=P.|last8=Cantalejo-Duarte|first9=H.|doi-access=free}}</ref><ref name="wunn2000">{{cite journal|last=Wunn|first=I.|year=2000|title=Beginning of religion|journal=Numen|volume=47|number=4|pages=417–452|url=https://www.researchgate.net/publication/240682150|doi=10.1163/156852700511612}}</ref><ref name="dediu2018">{{cite journal|first1=D.|last1=Dediu|first2=S. C.|last2=Levinson|year=2018|title=Neanderthal language revisited: not only us|journal=Current Opinion in Behavioral Sciences|volume=21|pages=49–55|doi=10.1016/j.cobeha.2018.01.001|url=https://pure.mpg.de/rest/items/item_2521815_7/component/file_2538918/content|hdl=21.11116/0000-0000-1667-4|s2cid=54391128|hdl-access=free}}</ref><ref name="danastasio2013">{{cite journal|first1=R.|title=Micro-biomechanics of the Kebara 2 hyoid and its implications for speech in Neanderthals|bibcode=2013PLoSO...882261D|pmid=24367509|pmc=3867335|doi=10.1371/journal.pone.0082261|page=e82261|issue=12|volume=8|journal=PLOS ONE|year=2013|last1=D’Anastasio|last5=Cesana|first5=D. T.|last4=Mancini|first4=L.|last3=Tuniz|first3=C.|last2=Wroe|first2=S.|doi-access=free}}</ref>{{sfn|Finlayson|2019}}{{sfn|Tattersall|2015}}{{sfn|Shipman|2015|loc=pp. 120–143}}{{sfn|Brown|2011}} د عصري انسانانو په پرتله، نیاندرتالونو خورا قوي جوړښت او نسبتاً لنډ اندام درلود. څیړونکي ډیری وختونه دا ځانګړتیاوې په ساړه اقلیم کې د تودوخې د ساتلو لپاره د تطابق په توګه په ګوته کوي، مګر هغوی همدارنګه کېدای شي چې په ګرم، ځنګلی ساحه کې د منډې لپاره چې  نیاندرتالونه ډیری وختونه هلته میشته وو د تطابق لپاره وي. په دې حال کې، دوی د یخ ځانګړی تطابق درلود، لکه د بدن غوړ ځانګړی د شحم ذخیره او هوا د ګرمولو لپاره اوږده پوزه (که څه هم د پوزې علت د جنتیکی تغیر له امله کېدای شي). نیاندرتالونه اوسط نارینه شاوخوا 165 سانتي متره (5 فوټ 5 انچ) او میرمنې 153 سانتي متره (5.02 فوټ) قد درلود، چې د صنعت مخکې عصري انسانانو ته ورته وو. د نیاندرتال نارینه او ښځینه مغز په ترتیب سره شاوخوا 1،600 مترمکعب (98 cu in) او 1،300 متر مکعب (79 cu in) وو، چې د عصري انسانانو لپاره د اندازې په حد کې دي. <ref name="stewart2019">{{cite journal|last1=Stewart|last7=Diekmann|bibcode=2019QSRv..217..310S|doi=10.1016/j.quascirev.2018.12.023|pages=310–315|volume=217|year=2019|journal=Quaternary Science Reviews|title=Palaeoecological and genetic evidence for Neanderthal power locomotion as an adaptation to a woodland environment|first7=Y.|first6=M.G.|first1=J.R.|last6=Thomas|first5=H.|last5=Montgomery|first4=L.|last4=Sewell|first3=M.V.|last3=Knul|first2=O.|last2=García-Rodríguez|url=https://www.researchgate.net/publication/329811193}}</ref><ref name="Kislev2018">{{cite journal|first1=M.|last1=Kislev|first2=R.|last2=Barkai|year=2018|title=Neanderthal and woolly mammoth molecular resemblance|journal=Human Biology|volume=90|issue=2|pages=115–128|doi=10.13110/humanbiology.90.2.03|pmid=33951886|s2cid=106401104}}</ref><ref name="Azevedo2017">{{cite journal|last1=de Azevedo|last18=González-José|first13=O.|last14=Ramírez-Rozzi|first14=F.|last15=Calvo|first15=N.|last16=Castro|first16=H. G.|last17=Paz|first17=R. R.|first18=R.|first12=C. C.|title=Nasal airflow simulations suggest convergent adaptation in Neanderthals and modern humans|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2017|volume=114|issue=47|pages=12442–12447|doi=10.1073/pnas.1703790114|pmid=29087302|pmc=5703271|last13=Velan|last12=Silva de Cerqueira|first1=S.|last6=Márquez|last2=González|first2=M. F.|last3=Cintas|first3=C.|display-authors=3|last4=Ramallo|first4=V.|last5=Quinto-Sánchez|first5=M.|first6=F.|first11=B. A.|last7=Hünemeier|first7=T.|last8=Paschetta|first8=C.|last9=Ruderman|first9=A.|last10=Navarro|first10=P.|last11=Pazos|doi-access=free}}</ref><ref name="Rae">{{cite journal|last1=Rae|first1=T. C.|last2=Koppe|first2=T.|last3=Stringer|first3=C. B.|title=The Neanderthal face is not cold adapted|journal=Journal of Human Evolution|volume=60|issue=2|pages=234–239|year=2011|pmid=21183202|doi=10.1016/j.jhevol.2010.10.003}}</ref><ref name="Helmuth1998">{{Cite journal|last=Helmuth|first=H.|title=Body height, body mass and surface area of the Neanderthals|journal=Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie|volume=82|issue=1|pages=1–12|year=1998|doi=10.1127/zma/82/1998/1|pmid=9850627|jstor=25757530}}</ref><ref name="stringer1984">{{cite encyclopedia|last=Stringer|first=C.|editor-last=Foley|editor-first=R.|encyclopedia=Hominid evolution and community ecology|title=Human evolution and biological adaptation in the Pleistocene|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-261920-5|year=1984|author-link=Chris Stringer|editor-link=Robert Foley (academic)}}</ref><ref name="holloway1985">{{cite encyclopedia|last=Holloway|first=R. L.|editor-last=Delson|editor-first=E.|encyclopedia=Ancestors: The hard evidence|title=The poor brain of ''Homo sapiens neanderthalensis'': see what you please|year=1985|publisher=Alan R. Liss|isbn=978-0-471-84376-4}}</ref><ref name="amano2015">{{cite journal|last1=Amano|last9=Stringer|hdl=10261/123419|first10=N.|last10=Ogihara|pmid=26249757|doi=10.1002/ajpa.22777|pages=185–197|issue=2|volume=158|journal=American Journal of Physical Anthropology|title=Virtual reconstruction of the Neanderthal Amud 1 cranium|year=2015|display-authors=5|first9=C.|first8=M.|first1=H.|last8=Bastir|first7=C.P.E.|last7=Zollikofer|first6=M. S.|last6=Ponce de Leon|first5=H.|last5=Suzuki|first4=O.|last4=Kondo|first3=Y.|last3=Morita|first2=T.|last2=Kikuchi|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/120401/6/AmudPaper.pdf|access-date=2021-10-20|archive-date=2020-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209035638/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/120401/6/AmudPaper.pdf|url-status=dead}}</ref> د نیاندرتالونو ټول نفوس کم پاتې شوی، چې د جین ضعیف او زیان اړونکي ډولونه یی زیات شول، او د لوی وآټن د قوی شبکو را منځ ته کېدو یی مخنیوی وکړ. له دې سره، بیا هم سیمه ییزو دودونه، او په دې اساس د ټولنو تر منځ اړیکو نښانې شتون لري. هغوی غارونو په مکرر ډول بدلول او په فصلي ډول له یو غار نه بل غار ته تلل. نیاندرتالونه له سترس نه په ډک او روحاً زیانمن چاپېریال کې ژوند کولو چې 80% سلنه یې مخکې له 40 کلنۍ مړه کېدل. د نیاندرتالونو جینوم د 2010 کال پروژې راپور د نیاندرتالز او عصری انسانانو تر منځ د مزدوج نسب شواهد وړاندې کړل. اټکل کېږي چې دا کار 316 – 219 زره کاله وړاندې ترسره شوی وي، اما په دېر احتمال سره 100,000 کاله وړاندې وو بیاځلې 56,000 کاله وړاندې ترسره شوی وي. نیاندرتالونه کېدای شي چې له دینوسوانز سره هم مزدوج شوی وي چې په صربستان کې د پخوانیو انسانانو یو بېله ډله وه. له 1 – 4  سلنه د یور ایشیا، استرالو – میلانیزیان، اصلی امریکایان، شمالی افریقایان، د نیاندرتال اجدادی جینوم لري، حال دا چې د افریقا سب – صحرا اوسېدونکي د نیاندرتال د خاندان نښې نه لري، چې د ساپینز- څخه – نیاندرتال ته د جین جریان په اړه او یا د ورستي بیاځلې مهاجرت له یورو ایشیا نه افریقا ته ممکنه نښې ثابتوي. په ټوله کې، د نیاندرتال شاوخوا 20% د منقرض جین ډولونه تراوسه پاتې شوي دي. که څه هم د جین ډیری ډولونه چې له نیاندرتال څخه په میراث پاتې دي ممکن زیانمن او غوره شوي وي، د نیاندرتال د جین دخول د انسان عصري معافیت سیستم تر اغیز لاندې روالي او په ډیری بیولوژیکي دندو او جوړښتونو کې شامل دي، مګر یوه لویه برخه د غیر کوډینګ DNA ښکاري.   <ref name="juric">{{cite journal|first1=I.|last1=Juric|first2=S.|last2=Aeschbacher|first3=G.|last3=Coop|year=2016|title=The strength of selection against Neanderthal introgression|journal=PLOS Genetics|volume=12|issue=11|pages=e1006340|doi=10.1371/journal.pgen.1006340|pmid=27824859|pmc=5100956}}</ref><ref name="Ruebens2013">{{cite journal|url=https://www.academia.edu/4182063|first=K.|last=Ruebens|year=2013|title=Regional behaviour among late Neanderthal groups in Western Europe: A comparative assessment of late Middle Palaeolithic bifacial tool variability|journal=Journal of Human Evolution|volume=65|issue=4|pages=341–362|doi=10.1016/j.jhevol.2013.06.009|pmid=23928352}}</ref><ref name="Fabre2009">{{cite journal|first1=V.|volume=4|bibcode=2009PLoSO...4.5151F|pmid=19367332|pmc=2664900|doi=10.1371/journal.pone.0005151|pages=e5151|issue=4|journal=PLOS ONE|last1=Fabre|title=Genetic evidence of geographical groups among Neanderthals|year=2009|last3=Degioanni|first3=A.|last2=Condemi|first2=S.|doi-access=free}}</ref><ref name="Demay2012">{{cite journal|last1=Demay|first1=L.|last2=Péan|first2=S.|last3=Patou-Mathis|first3=M.|title=Mammoths used as food and building resources by Neanderthals: zooarchaeological study applied to layer 4, Molodova I (Ukraine)|journal=Quaternary International|year=2012|volume=276–277|pages=212–226|doi=10.1016/j.quaint.2011.11.019|bibcode=2012QuInt.276..212D|hdl=2268/190618|url=http://orbi.ulg.ac.be/bitstream/2268/190618/1/Demay%20et%20al%2c%202012%20Molodova.pdf}}</ref><ref name="trinkaus1995">{{cite journal|first=E.|last=Trinkaus|author-link=Erik Trinkaus|year=1995|title=Neanderthal mortality patterns|journal=Journal of Archaeological Science|volume=22|issue=1|pages=121–142|doi=10.1016/S0305-4403(95)80170-7}}</ref><ref name="green">{{cite journal|last1=Green|last40=Golovanova|last46=Johnson|first45=R. W.|last45=Schmitz|first44=A.|last44=Rosas|first43=J.|last43=Fortea|first42=M.|last42=de la Rasilla|first41=C.|last41=Lalueza-Fox|first40=L. V.|first39=V. B.|last47=Eichler|last39=Doronichev|first38=I.|last38=Gusic|first37=Z.|last37=Kucan|first36=D.|last36=Brajkovic|first35=P.|last35=Rudan|first34=C.|last34=Verna|first33=M.|last33=Egholm|first46=P. L. F.|first47=E. E.|last32=Affourtit|first55=D.|pmc=5100745|pmid=20448178|doi=10.1126/science.1188021|pages=710–722|issue=5979|volume=328|year=2010|journal=Science|title=A draft sequence of the Neandertal genome|author-link56=Svante Pääbo|first56=S.|last56=Pääbo|last55=Reich|last48=Falush|first54=M.|last54=Lachmann|first53=J.|last53=Kelso|first52=R.|last52=Nielsen|first51=M.|last51=Slatkin|first50=J. C.|last50=Mullikin|first49=E.|last49=Birney|first48=D.|first32=J.|first31=N.|first1=R. E.|first8=H.|first14=J. D.|last14=Jensen|first13=A. S.|last13=Malaspinas|first12=E. Y.|last12=Durand|first11=N. F.|last11=Hansen|first10=M. H. Y.|last10=Fritz|first9=W.|last9=Zhai|last8=Li|first15=T.|first7=N.|last7=Patterson|first6=M.|last6=Kircher|first5=U.|last5=Stenzel|first4=T.|last4=Maricic|display-authors=3|first3=A. W.|last3=Briggs|first2=J.|last2=Krause|last15=Marques-Bonet|last16=Alkan|last31=Novod|last24=Hober|first30=C.|last30=Russ|first29=E. S.|last29=Lander|first28=C.|last28=Nusbaum|first27=A.|last27=Weihmann|first26=M.|last26=Siegemund|first25=B.|last25=Hoffner|first24=B.|first23=A.|first16=C.|last23=Butthof|first22=A.|last22=Aximu-Petri|first21=R.|last21=Schultz|first20=J. M.|last20=Good|first19=H. A.|last19=Burbano|first18=M.|last18=Meyer|first17=K.|last17=Prüfer|bibcode=2010Sci...328..710G}}</ref><ref name="SankararamanMallick2016">{{cite journal|last1=Sankararaman|journal=Current Biology|pmid=27032491|doi=10.1016/j.cub.2016.03.037|pages=1241–1247|issue=9|volume=26|year=2016|title=The combined landscape of Denisovan and Neanderthal ancestry in present-day humans|first1=S.|first4=D.|last4=Reich|first3=N.|last3=Patterson|first2=S.|last2=Mallick|pmc=4864120}}</ref><ref name="sankararaman2014">{{cite journal|last1=Sankararaman|first7=N.|pmc=4072735|pmid=24476815|doi=10.1038/nature12961|pages=354–357|issue=7492|volume=507|year=2014|journal=Nature|title=The genomic landscape of Neanderthal ancestry in present-day humans|first8=D.|last8=Reich|last7=Patterson|first1=S.|author-link6=Svante Pääbo|first6=S.|last6=Pääbo|first5=J.|last5=Kelso|first4=K.|last4=Prüfer|first3=M.|last3=Dannemann|first2=S.|last2=Mallick|bibcode=2014Natur.507..354S}}</ref><ref name="Peyrégne">{{cite journal|last1=Peyrégne|volume=5|pmc=6594762|pmid=31249872|doi=10.1126/sciadv.aaw5873|year=2019|page=eaaw5873|number=6|journal=Science Advances|first1=S.|title=Nuclear DNA from two early Neandertals reveals 80 ka of genetic continuity in Europe|display-authors=et al.|first3=F.|last3=Mafessoni|first2=V.|last2=Slon|bibcode=2019SciA....5.5873P}}</ref><ref name="Kuhlwilm">{{cite journal|last1=Kuhlwilm|first1=M.|title=Ancient gene flow from early modern humans into eastern Neanderthals|journal=Nature|year=2016|volume=530|issue=7591|pages=429–433|doi=10.1038/nature16544|pmid=26886800|pmc=4933530|bibcode=2016Natur.530..429K}}</ref><ref name="Prufer2014">{{cite journal|first=K.|last=Prüfer|display-authors=etal|year=2014|title=The complete genome sequence of a Neanderthal from the Altai Mountains|journal=Nature|volume=505|issue=7481|pages=43–49|doi=10.1038/nature12886|pmid=24352235|pmc=4031459|bibcode=2014Natur.505...43P}}</ref><ref name="Pennisi">{{cite journal|doi=10.1126/science.340.6134.799|pmid=23687020|title=More genomes from Denisova Cave show mixing of early human groups|journal=Science|volume=340|issue=6134|page=799|year=2013|last1=Pennisi|first1=E.|bibcode=2013Sci...340..799P}}</ref><ref name="vernot2014">{{cite journal|title=Resurrecting surviving Neandertal lineages from modern human genomes|journal=Science|volume=343|issue=6174|pages=1017–1021|year=2014|bibcode=2014Sci...343.1017V|last1=Vernot|first1=B.|last2=Akey|first2=J. M.|doi=10.1126/science.1245938|pmid=24476670|s2cid=23003860}}</ref><ref name="Nedelec2016">{{cite journal|first1=Y.|last1=Nédélec|first2=J.|last2=Sanz|first3=G.|last3=Baharian|display-authors=et al.|year=2016|title=Genetic ancestry and natural selection drive population differences in immune responses to pathogens|journal=Cell|volume=167|issue=3|pages=657–669|doi=10.1016/j.cell.2016.09.025|pmid=27768889|doi-access=free}}</ref><ref name="Segurel2014">{{cite journal|first1=L.|last1=Ségurel|first2=L.|last2=Quintana-Murci|year=2014|title=Preserving immune diversity through ancient inheritance and admixture|journal=Current Opinion in Immunology|volume=30|pages=79–84|doi=10.1016/j.coi.2014.08.002|pmid=25190608}}</ref><ref name="Segurel20142">{{cite journal|first1=L.|last1=Ségurel|first2=L.|last2=Quintana-Murci|year=2014|title=Preserving immune diversity through ancient inheritance and admixture|journal=Current Opinion in Immunology|volume=30|pages=79–84|doi=10.1016/j.coi.2014.08.002|pmid=25190608}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Zeberg|issue=7835|issn=1476-4687|s2cid=222148977|bibcode=2020Natur.587..610Z|pmid=32998156|doi=10.1038/s41586-020-2818-3|pages=610–612|volume=587|first1=Hugo|journal=Nature|title=The major genetic risk factor for severe COVID-19 is inherited from Neanderthals|date=2020-09-30|author-link2=Svante Pääbo|first2=Svante|last2=Pääbo|doi-access=free}}</ref><ref name="Dolgova2018">{{cite journal|first1=O.|last1=Dolgova|first2=O.|last2=Lao|year=2018|title=Evolutionary and medical consequences of archaic introgression into modern human genomes|journal=Genes|volume=9|issue=7|page=358|doi=10.3390/genes9070358|pmc=6070777|pmid=30022013|doi-access=free}}</ref>{{sfn|Reich|2018}} == ایتیمولوژي (لغت پېژندنه) == د نیاندرتال نوم د نیاندرتال د درې له سببه دی چې په هغه کې یې لمړۍ تشخیص شوې نمونه پیدا شوه. دا دره ''Neanderthal''  لیکل کېږي او د هغو نمونه په جرمني کې د 1901 د سپيل تر اصلاحاتو پورې ''Neanderthaler''  لیکل کېده. د ''Neandertal''  سپېل دې نمونې ته په انګلیسي ژپه کې لږ لېدل کېږي، حتی په علمي نشراتو کې، اما د هغې علمي نوم ''H. neanderthalensis'' همیشه له th سره د لمړیتوب د اصل پراساس لیکل کېږي. په آلمان کې د دې نمونې ځایی نوم تل ''Neandertaler'' دی ("د نیاندر د درې اوسیدونکی")، پداسې حال کې چې ''Neandertal'' تل درې ته اشاره کوي. دا دره خپله د یواخیم نیاندر له سبب نه چې یو جرمن خدای پیژندونکی او دیني سرود لیکونکی ؤ، د 17 پېړۍ په آخر کې و نومول شوه چې په مکرره توګه به یی له دې ځایه لیدنه کوله. ''Neanderthal، niˈændərtɑːl '' تلفظ کېږي چې په هغه کې  th د t  په ډول تلف کېږي، او یا هم په ستندرد انګلیسی تلفظ کې چې th د /θ/  غږ ورکوي لکه په /niˈændərθɔːl/) کې.<ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/neanderthal|title=Neanderthal|website=Collins English Dictionary|access-date=February 18, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Neanderthal|title=Neanderthal|website=Merriam-Webster Dictionary|access-date=February 18, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Neanderthal|title=Neanderthal|website=American Heritage Dictionary|access-date=February 18, 2020}}</ref>       نیاندرتال 1، د نمونې ډول، په بشری علومو کې د "نیاندرتال جمجمه" یا "نیاندرتال کوپړۍ" په نوم پیژندل کیده، او د کوپړۍ پر اساس جوړ شوي فرد معمولاً "د نیاندرتال سړي" په نوم یادیږي. دوه کلمه یې نوم ''Homo neanderthalensis'' - د "نیاندرتال سړی" نوم له انفرادي نمونې څخه ټولو ډولونو ته غزوي، او په رسمي ډول یې له منځه تللي یا منقرض انسانان پېژندل کېږي او لومړی ځل د ایرلینډ جیولوژیست ولیم کنگ لخوا په یوه مقاله کې وړاندیز شوی و چې د بریټانیا 33 مې ساینس ټولنې ته یې په کال 1863 لوستلی وه. خو، په 1864 کې، هغه وړاندیز وکړ چې نیاندرتال او عصري انسانان په بیلابېلو نسلونو کې طبقه بندي شي ځکه چې هغه د نیاندرتال جمجمه یې له شیمپانزي سره پرتله کړه او استدلال یې کړی چې دوی "اخلاقي او [توحیدي] مفکورې نه درلوده".<ref name="King64">{{Cite journal|last1=King|first1=W.|author-link=William King (geologist)|year=1864|title=On the Neanderthal skull, or reasons for believing it to belong to the Clydian Period and to a species different from that represented by man|url=https://biodiversitylibrary.org/page/29371003|journal=Report of the British Association for the Advancement of Science, Notices and Abstracts, Newcastle-upon-Tyne, 1863|volume=33|pages=81–82|via=Biodiversity Heritage Library}}</ref><ref name="MurrNashSeoiMcCo15">{{cite journal|last1=Murray|first2=H. P.|last6=Harper|first5=D. M.|last5=Williams|first4=G. P.|last4=McCormack|first3=C.|last3=Seoighe|last2=Nasheuer|first1=J.|jstor=10.3318/ijes.2015.33.1|doi=10.3318/ijes.2015.33.1|pages=1–16|volume=33|journal=Irish Journal of Earth Sciences|year=2015|title=The contribution of William King to the early development of palaeoanthropology|first6=D. A. T.}}</ref><ref>{{cite journal|first=A. K.|last=Winner|year=1964|title=Terminology|journal=Current Anthropology|volume=5|issue=2|pages=119–122|doi=10.1086/200469|jstor=2739959|s2cid=224796921}}</ref><ref name="king1864">{{cite journal|first=W.|last=King|author-link=William King (geologist)|year=1864|title=The reputed fossil man of the Neanderthal|journal=Quarterly Journal of Science|volume=1|page=96|url=https://afanporsaber.com/wp-content/uploads/2017/10/The-reputed-fossil-man-of-the-Neanderthal.pdf|access-date=2021-10-20|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107233106/https://afanporsaber.com/wp-content/uploads/2017/10/The-reputed-fossil-man-of-the-Neanderthal.pdf|url-status=dead}}</ref>' == سرچينې او ياداښتونه == [[وېشنيزه:د انسانانو اجداد]] qigisq3ub1u9clezbokdnli4htjlpsh 0 61298 363939 279778 2026-05-12T14:11:11Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363939 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} ليو ستراوس ( ، جرمني:  ۱۸۹۹ سپټمبر ۲۰ – ۱۹۷۳ اکتوبر ۱۸) يو جرمني الاصله امريکايي سياسي فيلسوف او لرغونپوه و، چې په لرغونې سياسي فلسفه کې يې تخصص وکړ. نوموړي چې په المان کې له يهودي مور او پلار څخه زېږېدلی دی، وروسته له المان څخه متحده ايالتونو ته کډه وکړه. هغه د خپل مسلک زياته برخه په شيکاګو پوهنتون کې د سياسي پوهې د پروفيسور په توګه تېره کړه، چې په ياد پوهنتون کې یې د زده کړيالانو بېلابېلو نسلونو ته تدريس وکړ او پينځه لس کتابونه يې چاپ کړل. <ref>[http://dictionary.reference.com/browse/strauss "Strauss"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref><ref>{{cite web|url=https://de.langenscheidt.com/deutsch-franzoesisch/leo|title=Leo - Französisch-Übersetzung - Langenscheidt Deutsch-Französisch Wörterbuch|publisher=[[Langenscheidt]]|access-date=20 October 2018|language=de, fr}}</ref><ref>{{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180}}</ref><ref>[http://leostrausscenter.uchicago.edu/ The Leo Strauss Center] website 'biography' section</ref> له Ernst Cassirer سره د نوي کانت فلسفه کې روزل شوي او د ښکارندپوهانو Edmund Husserl او Martin Heidegger د کار ژور لوستونکي ستراوس د Spinoza او Hobbes په اړه د خپلو لار ماتوونکو کتابونو او وروسته د Maimonides او Farabi په اړه خپلو مقالو سره نامتو شو. د ۱۹۳۰ لسيزې په وروستيو کې د نوموړي څېړنې د پټې يا محرمانه ليکنې پر بيا برسېره کولو باندې تمرکز وکړ، چې له دې امله د اپلاتون او ارستو يوه نوې ځلا د منځنيو پېړيو د اسلامي او يهودي فلسفې له لارې خپله ژباړه بېرته اصلي حالت ته ګرځوي او د يادو نظريو کاريال معاصرې سياسې نظريې ته هڅوي. <ref>[http://leostrausscenter.uchicago.edu/ "About the Leo Strauss Center"]. The Leo Strauss Center. Retrieved 26 June 2019.</ref> == د ژوند لومړي وختونه او زده کړې == ستراوس د ۱۸۹۹ ز کال د سپټمبر پر ۲۰ مه نېټه په Hesse-Nassau کې د Kirchhain په کوچني ښارګوتي وزېږېد، چې د پروس پاچهۍ يو ولايت او د المان سترواکۍ يوه برخه ده. Hugo Strauss او Jennie Strauss يې پلار او مور دي، چې د مور کورنی نوم يې David دی. په سياسي نظريه کې د Allan Bloom د ۱۹۷۴ ز کال د مړينې له مخې سټراوس په ارتودوکس يهودي مذهبه کورنۍ کې پيدا شو، مګر نه ښکاري چې کورنۍ يې په بشپړ ډول ارتودوکس رانغاړلی وي. ستراوس په خپله يادونه وکړه، چې هغه له يو «محافظه کارې، ان ارتودوکس يهودي کورنۍ» څخه و، مګر داسې کورنۍ چې د دود اړوند قوانينو ته له سختې پیروۍ پرته د يهودي دود او دستور په اړه يوازې په لږ څه پوهېدله. د نوموړي پلار او کاکا د کروندې برابرولو او کورنيو ژويو سوداګري وکړه، چې له خپل پلار Meyer (1835-1919) څخه ورته په ميراث پاتې وه او په خپله Meyer د سيمه یيزې يهودي ټولنې مخکښ غړی و. <ref>In "A Giving of Accounts", published in ''The College'' 22 (1) and later reprinted in ''Jewish Philosophy and the Crisis of Modernity''.</ref><ref>Joachim Lüders and Ariane Wehner, ''Mittelhessen – eine Heimat für Juden? Das Schicksal der Familie Strauss aus Kirchhain'' (Central Hesse – a Homeland for Jews? The Fate of the Strauss Family from Kirchhain) 1989.</ref> په Kirchhain Volksschule او Protestant Rektoratsschule کې له ګډون څخه وروسته ليو ستراوس په ۱۹۱۲ز کال کې په Gymnasium Philippinum (چې د Marburg پوهنتون اړوند د لېسې په کچه ښوونځی دی) کې شامل شو، چې Marburg ته نږدې پروت و او په ۱۹۱۷ ز کال کې ورڅخه فارغ شو. د يادونې وړ ده چې له ياد ښوونځي څخه Johannes Althusius او Carl J. Friedrich هم فارغ شوي دي. نوموړي د Marburg کانتر [کليسا کې د هغې ډلې مشر، چې په ګډه بدلې وايي] سره سپور شو (چې هيڅ اړیکه يې ورسره نه درلوده)، چې استوګنځي يې د نوي کانت پلوي فيلسوف Hermann Cohen د پيروانو لپاره د ناستې يا غونډې د ځای په توګه خدمت وکړ. ستراوس د لومړۍ نړيوالې جګړې له کالونو (۱۹۱۷ ز کال د جولای له ۵) څخه د ۱۹۱۸ ز کال تر ډسمبر پورې په الماني پوځ کې خدمت وکړ. نوموړی په پای کې په Hamburg پوهنتون کې شامل شو، چې په ۱۹۲۱ ز کال کې يې له همدې ځايه خپله دوکتورا تر لاسه کړه او (د F. H. Jacobi په فلسفي اصولو کې د پوهې ستونزه) په اړه تيزس يې د Ernst Cassirer له لورې اداره او اېډیټ شو. ستراوس په Freiburg او Marburg يوهنتونونو کې د درسونو په لنډمهاله دورو (کورسونو) کې هم ګډون وکړ، چې ځيني يې د Edmund Husserl او Martin Heidegger له لورې تدريس شول. هغه د ورورولۍ له يوې يهودي ټولنې سره يو ځای شو او د المان د صيهون پال خوځښت ته يې کار وکړ، چې نوموړی يې، لکه د Norbert Elias، Leo Lowenthal، Hannah Arendt او Walter Bejamin غوندې د المان بېلابېلو يهودي روښانفکرانو ته وروپېژاند. بنجامين (Benjamin) د ستراوس او د هغه د کار خوښونکی و او د ژوند تر پايه يې خوښونکی پاتې شو. <ref name="Kenneth Hart Green page 55">'' Jewish philosophy and the crisis of modernity'' (SUNY 1997), ''Leo Strauss as a Modern Jewish thinker'', Kenneth Hart Green, Leo Strauss, page 55</ref><ref name="Scholem, Gershom 1981. page 201">Scholem, Gershom. 1981. Walter Benjamin: The Story of a Friendship. Trans. Harry Zohn, p. 201</ref><ref name="Gershom Scholem 1989, page 155-58">''The Correspondence of Walter Benjamin and Gershom Scholem, 1932–40'', New York 1989, pp. 155–58</ref> د ليو ستراوس تر ټولو نږدې ملګری Jacon Klein و، مګر په معنوي ډول له Gerhard Kruger، Karl Löwith, Julius Guttman, Hans-Georg Gadamer او Franz Rosenzweig (چې سټراوس ورته خپل لومړنی کتاب هم ډالۍ کړ) سره هم بوخت و. نوموړي له Gershom Scholem, Alexander Altmann او عربپوه Paul Kraus سره هم اړيکې پاللې. پاول کراوس د ستراوس له خور Bettina سره واده وکړ، چې په منځني ختيځ کې د يادې جوړې له مړينې څخه وروسته يې د کوچني پالنه ستراوس او د هغه مېرمنې وکړه. د خپلو بېلابېلو ملګرو سره ستراوس د ژوند په وروستيو کې د ليکونو پياوړې راکړه ورکړه وکړه، چې زياتره يې په «راټولو شويو ليکنو: Collected Writings» (''Gesammelte Schriften'') کې چاپ شوي او ځيني يې له الماني څخه د ژباړې په بڼه خپاره شوي دي. نوموړی د ځينو موضوعګانو په اړه له Carl Schmitt سره هم اړيکې پاللې. که څه هم وروسته له هغې چې ستراوس المان پرېښود، هغه مهال يې له Schmitt سره اړيکې پرې کړې، چې د نوموړي ليکونو ته په ځواب ورکولو کې پاتې راغی. == مسلک == په ۱۹۳۲ کال کې د راکفلر فيلوشيپ [هغه پيسې چې د زده کوونکو د روزلو په موخه راټولېږي] له تر لاسه کولو څخه وروسته، ستراوس په برلين کې د يهودي زده کړو لپاره ستر انسټيټيوټ (Higher Institute for Jewish Studies) کې خپل دريځ پرېښود او پاريس ته لاړه. نوموړی له شلو کالونو څخه وروسته يوازې يو ځل د يو څو لنډو ورځو لپاره بېرته المان ته ستون شو. په پاريس کې يې له کونډې Marie (Miriam) Bernsohn سره واده وکړ، چې يو ماشوم يې هم درلود او ستراوس د المان له وختونو څخه پېژندله. نوموړي د خپلې مېرمنې زوی (Thomas) او وروسته د خپلې خور ماشوم (Jenny Strauss Clay) وپالل، چې وروسته د ويرجينيا پوهنتون کې د لرغونپوهنې پروفيسور شو. هغه او مېرمنې يې خپل بيولوژيکي ماشومان نه درلودل. له مړينې څخه وروسته ترېنه Thomas او لور يې Jenny Strauss Clay او درې لمسيان پاتې شول. ستراوس د Alexandre Kojeve د ټول ژوند ملګری پاتې شو او له Raymond Aron، Alexandre Koyre او Etienne Gilson سره يې د ملګرتيا اړيکې لرلې. واک ته د نازيانو د پورته کېدنې له امله، ستراوس خپل اصلي هېواد ته ستنېدل غوره نه کړل. هغه په انګليستان کې له ځينو ګډوديو څخه وروسته پناه ځای وموند، چې په ۱۹۳۵ ز کال کې يې د خپل خسرخېل David Daube په مرسته کمبرېج پوهنتون کې لنډمهاله ګومارنه هم تر لاسه کړه. David Daube په Gonville and Caius College پورې اړه لرله. په داسې حال کې چې ليو ستراوس په انګليستان کې د R. H. Tawney نږدې ملګری شو او له Isaiah Berlin سره يې د ملګرتيا لږې اړيکې درلودلې. <ref name="books.google.com">[https://books.google.com/books?id=H3QyfGR9qM4C&pg=PA87 Leo Strauss And the Politics of Exile: The Making of a Political Philosopher] p. 87</ref> ستراوس چې په انګيستان کې يې تل پاتې دنده نه شوه موندلی، په ۱۹۳۷ ز کال کې د Harold Laski په ملاتړ متحده ايالتونو ته لاړه. ښاغلي لاسکي نوموړی خلکو ته وروپېژاند او د يوې لنډې مودې درس په تر لاسه کولو کې يې ورسره مرسته وکړه. په کولمبيا پوهنتون کې د تاريخ څانګه کې د يوه مرستيال څېړونکي په توګه د يوې لنډې مهاله ونډې څخه وروسته يې په نوي ښوونځي (New School) کې دنده تر لاسه کړه، چې د ۱۹۳۸ او ۱۹۴۸ ز کلونو تر منځ يې په ياد ښوونځي کې د سياسي پوهې پوهنځي کې کار وکړ او ځينې مل يا فرعي دندې يې هم تر لاسه کړې. ستراوس په ۱۹۳۹ ز کال کې په Hamilton College کې د لنډې مودې لپاره د رسمي پروفيسور په توګه خدمت وکړ. په ۱۹۴۴ ز کال کې د متحده ايالتونو تبعه او په ۱۹۴۹ ز کال کې په شيکاګو پوهنتون کې د سياسي پوهې پروفيسور شو، چې په ۱۹۶۹ ز کال کې د دندې تر پرېښودلو پورې يې د Robert Maynard Hutchins Distinguished Service Professorship دنده درلوده. <ref>{{cite book|author=Eugene Sheppard|title=Leo Strauss and the Politics of Exile: The Making of a Political Philosopher|url=https://books.google.com/books?id=XNmPBQAAQBAJ&pg=PT102|year=2014|publisher=Brandeis UP|pages=102–03|isbn=9781611687699}}</ref> ستراوس په ۱۹۵۳ ز کال کې د reductio ad Hitlerum په نوم د reduction ad abdurdum په اړه د يوې لوبې عبارت رامنځته کړ. د ياد عبارت له مخې يې وړانديز کاوه، چې د هټلر له دلايلو يا له نازي کارت سره د يو دليل پرتلنه زياتره وخت د ناتړلتيا (نه اړيکې) يو استدلال دی. <ref>Leo Strauss, ''Natural Right and History''. Chicago: University of Chicago Press, 1965 [1953], p. 42.</ref> نوموړي په ۱۹۵۴ ز کال Heidelberg کې له Lowith او Gadamer سره وکتل او د سقراط په اړه يې عمومي وينا وکړه. په ۱۹۶۵ ز کال کې يې په Hamburg کې د لنډمهالې وينا غوښتنه تر لاسه کړه، چې د روغتيايي دلايلو له امله يې ونه منله او له Hamburg پوهنتون څخه يې په شيکاګو کې د الماني استازي په لاس له لوري د درنښت يا امتيازي دوکتورا او «د المان د ستاينې درجه» تر لاسه کړه. نوموړی په ۱۹۶۹ ز کال کې د يو کال لپاره په کليفورنيا کې Claremont McKenna College ته لاړ، چې مخکې د Claremont Men’s College په نوم و. له هغې ځای څخه وروسته په ۱۹۷۰ ز کال Annapolis کې St. John’s College ته لاړه، چې نوموړي په کې د Scott Buchanan Distinguished Scholar in Residence دنده درلوده او په ۱۹۷۳ ز کال کې د سږو پړسوب له امله تر مړينې پورې يې ياده دنده وکړه. ستراوس په Annapolis Hebrew هديره کې ښخ کړای شو. مېرمن يې Miriam Bernsohn Strauss په ۱۹۸۵ ز کال کې کې مړه شوه، چې هغه هم په ذکر شوې هديره کې ښخه شوه. ۱۱۴ مذهبي سندره (Psalm 114) يې د ملګرو او کورنۍ په غوښتنه د جنازې دود کې ولوستل شوه. <ref>[https://books.google.com/books?id=Jpl8aokR5ZUC&pg=PA6 Jewish Philosophy and the Crisis of Modernity: Essays and Lectures in Modernity] preface p. 6.</ref><ref>{{Cite web|url=http://cato1.tripod.com/strauss-bio.htm#_ednref82|title=Leo Strauss|access-date=2022-05-11|archive-date=2021-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117180702/https://cato1.tripod.com/strauss-bio.htm#_ednref82|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == nvnqg0keymtifdpav2ug00yurqtfg9k 0 63876 363938 284862 2026-05-12T13:58:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363938 wikitext text/x-wiki '''له ۱۸۵۰ کال راهیسې د طبیعي یخچالونو شاتګ''' په کورونو کې د مصرفولو او د کښتونو د خړوبولو لپاره خوږو اوبو ته پر لاسرسي او هغو حیواناتو او نباتاتو اغېز کوي چې د یخچالونو پر ویلي کېدو تکیه دي، د دې تر څنګ په اوږد مهال کې د سمندرونو پر سطحو هم اغېز پرېباسي. کنګلونه په طبیعي ډول د کنګل د زمانې په پای کې کمېږي، خو کنګل‌پوهان دې پایلې ته رسېدلي دي چې د کنګلونو د اوسني شاتګ لامل د اتومسفیر د ګلخانه‌يي ګازونو ډېروالی دی او دا د اقلیمي بدلون اغېزه ده. د همالیا، راکي، الپ، کسکېډز او سوېلي اند په څېر د منځني عرض د غرونو سلسلې او په افریقا کې د «کلیمانجارو» په څېر ګرم غرونه د کنګلونو ځینې لوی ضایعات څرګندوي. په ۱۹۹۳-۲۰۱۸ کلونو کې د کنلګونو ټولیز ضایعات د کنګلیزو لایو تر بېرونیو یخچالونو پرته شاوخوا ۵۵۰۰ ګیګاټنه وو.<ref name="IPCC AR6 WG1 Ch9_d">{{Harvnb|IPCC AR6 WG1 Ch9|2021|p=9-7, line 6}}</ref> د شمالي امریکا په لوېديځ، اسیا، الپ غرونو او د سوېلي امریکا په تودو او نیمه تودو سیمو کې، همدا راز په افریقا او اندونیزیا کې د غرنیو طبیعي یخچالونو شاتګ د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې د نړیوالې تودوخې د زیاتېدو شواهد وړاندې کوي. له ۱۹۹۵ کال راهیسې د ګرینلنډ د مهمو خروجي یخچالونو او د لوېديځ اتلانتیک د کنلګیزو لایو د شاتګ له چټکتیا سره ښايي د سمندر د سطحې د لوړېدو وړاندوېینه وشي چې پر ساحلي سیمو اغېز کوي. د کنګل کوچنۍ دوره له شاوخوا ۱۵۵۰ څخه تر ۱۸۵۰ پورې روانه وه چې په دې دوره کې د ځینو ځانګړو سیمو هوا د مخکې او وروسته وخت په نسبت څه ناڅه سړه وه. ورپسې تر شاوخوا ۱۹۴۰ کال پورې په ټوله نړۍ کې طبیعي یخچالونو د اقلیم له ګرمېدو سره شاتګ وکړ. د ۱۹۵۰ او ۱۹۸۰ کلونو تر منځ په ډېرو مواردو کې د کنګلونو شاتګ د نړیوالې تودوخې له څه ناڅه کمښت سره ټکنی شو او حتا د لنډ مهال لپاره معکوس شو. له ۱۹۸۰ کال راهیسې د اقلیمي بدلونونو له امله طبیعي یخچالونو شاتګ کړی دی چې دا لړۍ چټکه شوې او پراخه شوې ده، په داسې ډول چې ځینې طبیعي یخچالونه په بشپړ ډول ورک شوي دي او ډېری نور طبیعي یخچالونه له ګواښ سره مخ دي. اند او همالیا ته په ورته ځایونو کې د طبیعي یخچالونو له منځه تګ د اوبو پر سرچینو اغېز لرلای شي.<ref name="pelto1">{{cite web |last=Pelto |first=Mauri |title=Recent Global Glacier Retreat Overview |url=http://www.nichols.edu/departments/glacier/glacier_retreat.htm |access-date=February 14, 2015 |work=North Cascade Glacier Climate Project}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Lee|first1=Ethan|last2=Carrivick|first2=Jonathan L.|last3=Quincey|first3=Duncan J.|last4=Cook|first4=Simon J.|last5=James|first5=William H. M.|last6=Brown|first6=Lee E.|date=2021-12-20|title=Accelerated mass loss of Himalayan glaciers since the Little Ice Age|journal=Scientific Reports|language=en|volume=11|issue=1|pages=24284|doi=10.1038/s41598-021-03805-8|issn=2045-2322|pmc=8688493|pmid=34931039|bibcode=2021NatSR..1124284L}}</ref> == لاملونه == د یوه یخچال د پایښت لپاره کتلوي تعادل یا د ویلې کېدو او بخار کېدو (ذوب او تصعید) تر منځ توپیر ډېر مهم دی. اقلیمي بدلونونه ښايي د واورې په ورښت او تودوخه کې بدلونونه پېښ کړي او په پایله کې یې کتلوي تعادل بدل شي. طبیعي یخچالونه د پایدار یا دوامدار منفي تعادل له امله خپله موازنه یا برابروالی بایلي او شاتګ کوي. مثبت پایدار تعادل هم له برابروالي بهر دی او ښايي د برابروالي د بیا ټينګښت لوري ته پرمختګ وکړي. دا مهال کابو ټول یخچالونه منفي کتلوي تعادل لري او د شاتګ په حال کې دي.<ref name="mote-kaser">{{cite journal|first1=Philip W.|last1=Mote|first2=Georg|last2=Kaser|journal=American Scientist|volume=95|issue=4|year=2007|title=The Shrinking Glaciers of Kilimanjaro: Can Global Warming Be Blamed?|url=https://www.americanscientist.org/article/the-shrinking-glaciers-of-kilimanjaro-can-global-warming-be-blamed|pages=318–325|doi=10.1511/2007.66.318|access-date=November 23, 2020}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Alex S. Gardner|author2=Geir Moholdt|author3=J. Graham Cogley|author4=Bert Wouters|author5=Anthony A. Arendt|author6=John Wahr|author7=Etienne Berthier|author8=Regine Hock|author9=W. Tad Pfeffer|author10=Georg Kaser|author11=Stefan R. M. Ligtenberg|author12=Tobias Bolch|author13=Martin J. Sharp|author14=Jon Ove Hagen|author15=Michiel R. van den Broeke|author16=Frank Paul|title=A Reconciled Estimate of Glacier Contributions to Sea Level Rise: 2003 to 2009|journal=Science|date=May 17, 2013|volume=340|issue=6134|pages=852–857|doi=10.1126/science.1234532|pmid=23687045|bibcode=2013Sci...340..852G|s2cid=206547524|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/83966/6/2013_PaulF_Gardner_et_al_accepted_ms130227.pdf|access-date=November 23, 2020|archive-date=November 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104061145/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/83966/6/2013_PaulF_Gardner_et_al_accepted_ms130227.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hubbard">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Bryn|author2=Neil F. Glasser|title=Field Techniques in Glaciology and Glacial Geomorphology|date=May 20, 2005|publisher=Wiley|isbn=978-0470844274|pages=179–198|url=https://books.google.com/books?id=Y9MWQT0gdBMC&pg=PA179|access-date=November 23, 2020}}</ref><ref name="pelto2">{{cite journal|author=Pelto, M.S.|title=Forecasting temperate alpine glacier survival from accumulation zone observations|journal=The Cryosphere|year=2010|volume=4|issue=1|pages=67–75|doi=10.5194/tc-4-67-2010|bibcode=2010TCry....4...67P|url=https://tc.copernicus.org/articles/4/67/2010/|doi-access=free|access-date=November 23, 2020}}</ref> == اغېزې == === اوبه === د طبیعي یخچالونو د شاتګ دوام به څه ناڅه متفاوتې اغېزې ولري. هغه سیمې چې د اوړي په ګرمو میاشتو کې د طبیعي یخچالونو له ویلې کېدو څخه په بهېودونکو اوبو تکیه دي، هلته د یخچالونو د اوسني شاتګ دوام کنګلونه له منځه وړي او بهېدونکې اوبه ورسره کمېږي یا بېخي له منځه ځي. د بهېدونکو اوبو کموالی د محصولاتو پر خړوبولو اغېز کوي او هغه اوړنی جریان کموي چې د بندونو او زېرمو د ډکولو لپاره اړین دی. دغه وضعیت په سوېلي امریکا کې د کښتونو د خړوبولو لپاره شدید دی. په سوېلي امریکا کې ګڼ مصنوعي سیندونه یوازې د کنګلونو له ویلې کېدو څخه د بهېدونکو اوبو په مرسته ډکېږي. د مرکزي اسیا هېوادونه هم له تاریخي لحاظه د کښتونو د خړوبولو او د څښاک د سرچینو لپاره د موسمي یخچالونو په ویلې کېدو پورې تړلي پاتې شوي دي. په ناروې، الپ غرونو او د شمالي امریکا په شمال لوېديځ ارام سمندرګي کې د اوبو د انرژۍ لپاره د طبیعي یخچالونو بهېدونکې اوبه ډېر اهمیت لري.<ref>{{cite news|date=October 9, 2003|title=Melting glaciers threaten Peru|work=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/3172572.stm|url-status=live|access-date=January 7, 2021}}</ref> === ایکوسیستمونه === د خوږو او تروشو اوبو د حیواناتو او نباتاتو ډېری نوعې د ځانونو لپاره د سړو اوبو د هغو ژوندځایونو د ډاډمنولو لپاره د یخچالونو په اوبو پورې تړلي دي چې مطابقت یې ورسره کړی دی. د خوږو اوبو د کبانو ځینې نوعې د ژوندي پاتې کېدو او نسل تولیدولو لپاره سړو اوبو ته اړتیا لري او دا چاره د «سالمون» او «وژونکي سالمون» کبانو په مورد کې لا ډېر صدق کوي. د کنګلونو د بهېدونکو اوبو کموالی د دغو نوعو د ودې لپاره د ناکافي جریان لامل کېدای شي. د یخچالونو له ویلې کېدو څخه د خوږو اوبو د ډېروالي له امله په سمندري جریانونو کې بدلونونه او د سمندرونو په ترموهالین جریان کې بالقوه بدلون ښايي پر اوسنۍ کب‌نیونه هم اغېز وکړي چې انسان هم پرې تکیه دی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FboCKhLSfysC&q=increased+glacier+melt+impact+fisheries&pg=PA47|title=The Economics of Adapting Fisheries to Climate Change|publisher=OECD Publishing|year=2011|isbn=978-92-64-09036-1|pages=47–55|access-date=2011-10-15}}</ref> === سېلابونه === یوه لویه اندېښنه د کنګلیزو سیندونو د طغیاني سېلابونو خطر ډېرېدل دي چې په تېر کې یې پر ژوند او اموالو زیاتې اغېزې کړې دي. د طبیعي یخچالونو د ذوب یا ویلې کېدو اوبه چې د دغو یخچالونو له شاتګ څخه را پاتې کېږي، د هغو یخچالي رسوباتو له امله مهارېږي چې ښايي ناپایدار وي او د زلزلې، ځمک‌ښویېدنې یا واورېژ په پایله کې د ماتېدو یا بې ځایه کېدو په صورت کې لاندې ځي. که لاندېنی یخچالي رسوب هومره قوي نه وي چې پورته تلونکې اوبه د ځان تر شا وساتي، کېدای شي چاودنه وکړي او د یوه لوی ځايي سېلاب لامل شي. د یخچالونو د شاتګ له امله د یخچالي سیندونو د جوړېدو او پراخېدو په دلیل د دغسې پېښو د رامنځته کېدو احتمال د ډېرېدو په حال کې دی. په تېر مهال کې دغه ډول سېلابونو ډېر ځاني او مالي زیانونه اړولي دي. په ګړنګ‌وزمه او نریو درو کې هغه کلي او ښارونه تر ټولو ډېر له ګواښ سره مخ دي چې تر کنګلیزو سیندونو لاندې پراته دي. په ۱۸۹۲ کال کې د یوه کنګلیز سیند د طغیاني سېلاب په پایله کې د «ټټ روس» یخچال له سیند څخه شاوخوا ۲۰۰۰۰۰ متر مکعبه (۲۶۰۰۰۰ یارډ مکعبه) اوبه خوشې شوې چې د فرانسې په «سینټ-ژوریس-له-باین» ښار کې یې څه باندې ۲۰۰ کسان ووژل. د کنګلیزو سیندونو طغیاني سېلابونه د نړۍ په هره هغه سیمه کې شته دي چې هلته طبیعي یخچالونه موجود دي. تمه کېږي چې د یخچالونو شاتګ به د یخچالي سیندونو د جوړولو او پراخولو لامل شي او د راتلونکو طغیاني سېلابونو ګواښ به لوړ کړي.<ref name="unep2">{{cite press release|date=16 April 2002|title=Global Warming Triggers Glacial Lakes Flood Threat|publisher=United Nations Environment Programme|access-date=14 November 2015|url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=245&ArticleID=3042|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20050526075346/http%3A//www.unep.org/Documents.multilingual/Default.asp?DocumentID%3D245%26ArticleID%3D3042|url-status=dead|archive-date=26 May 2005}}</ref><ref>{{cite report|url=http://assets.panda.org/downloads/himalayaglaciersreport2005.pdf|title=An Overview of Glaciers, Glacier Retreat, and Subsequent Impacts in Nepal, India and China|date=March 2005|publisher=WWF Nepal Program|page=3}}</ref><ref name="pelto5">{{cite web |author=Mauri S. Pelto |title=Recent Global Glacier Retreat Overview |url=http://www.nichols.edu/departments/glacier/glacier_retreat.htm |access-date=August 7, 2016}}</ref> === د سمندر د سطحې لوړوالی === د سمندر د سطحې ډېروالی تر ډېره د ګرینلنډ او انترکتیکا د قطبي کنګلونو په ویلې کېدو پورې تړاو لري، ځکه دا هغه ځای دی چې د یخچالونو اکثریت کنګلونه په کې واقع دي. که د انترکتیکا ټول کنګلونه ویلې شي، د نړۍ سمندرونه شاوخوا ۷۰ متره (۲۳۰ فوټه) را پورته کېږي. که څه هم مخکې فکر کېده چې د انترکتیکا کنلګونه د سمندرونو د اوبو د کچې په ډېرېدو کې ډېر رول نه لري، خو وروستیو څېړنو ښودلې ده چې انترکتیکا او ګرینلنډ دواړه په جلا جلا ډول هر کال د سمندرونو د سطحې په ډېرېدو کې ۰.۵ ملي متره (۰.۰۲۰ اېنچه) ونډه لري. د انترکتیکا په لوېديځ کې «تویتز» طبیعي یخچال دا مهال په یوازې ځان د نړیوال سمندر د سطحې په ډېرېدو کې شاوخوا ۴ سلنه ونډه لري. دا یخچال تر شاوخوا دوه فوټه (۶۵ سانتي مترو) پورې د سمندرونو د سطحې لوړولو لپاره کافي کنګل لري او خپل ګاونډي یخچالونه هم شاته پرېږدي چې که ټول کنلګونه له منځه لاړ شي، د سمندرونو کچه تر ۸ فوټه (۲.۴ مترو) پورې لوړوي. دا واقعیت چې د سمندرونو د سطحو لوړېدو لپاره د اقلیمي بدلونونو د حکومت‌منځي پلاوي (IPCC) په اټکلونو کې د کنلګونو د لایو چټک له منځه تګ نه دی شامل، د سمندرونو د سطحو لوړېدو لپاره د منلو وړ اټکل ستونزمنوي، خو په ۲۰۰۸ کال کې یوې څېړنې وښوده چې تر ۲۱۰۰ کال پورې به د سمندرونو د سطحو ډېرېدو لږ تر لږه کچه شاوخوا ۰.۸ متره (۲.۸ فوټه) وي.<ref name="pmid17272686">{{cite journal|vauthors=Rahmstorf S, Cazenave A, Church JA, Hansen JE, Keeling RF, Parker DE, Somerville RC|display-authors=1|date=May 2007|title=Recent climate observations compared to projections|journal=Science|volume=316|issue=5825|page=709|bibcode=2007Sci...316..709R|doi=10.1126/science.1136843|pmid=17272686|s2cid=34008905}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Velicogna|first1=I.|year=2009|title=Increasing rates of ice mass loss from the Greenland and Antarctic ice sheets revealed by GRACE|journal=Geophysical Research Letters|volume=36|issue=19|pages=L19503|bibcode=2009GeoRL..3619503V|citeseerx=10.1.1.170.8753|doi=10.1029/2009GL040222|s2cid=14374232}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Cazenave|first1=A.|last2=Dominh|first2=K.|last3=Guinehut|first3=S.|last4=Berthier|first4=E.|last5=Llovel|first5=W.|last6=Ramillien|first6=G.|last7=Ablain|first7=M.|last8=Larnicol|first8=G.|year=2009|title=Sea level budget over 2003–2008: A reevaluation from GRACE space gravimetry, satellite altimetry and Argo|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00401223/document|journal=Global and Planetary Change|volume=65|issue=1|pages=83–88|bibcode=2009GPC....65...83C|doi=10.1016/j.gloplacha.2008.10.004}}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=By Carol Rasmussen, NASA's Earth Science News |title=Huge cavity in Antarctic glacier signals rapid decay |url=https://climate.nasa.gov/news/2838/huge-cavity-in-antarctic-glacier-signals-rapid-decay |access-date=2019-02-05 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet}}</ref><ref name="Prats-Iraola eaau3433">{{Cite journal|last1=Prats-Iraola|first1=P.|last2=Bueso-Bello|first2=J.|last3=Mouginot|first3=J.|last4=Scheuchl|first4=B.|last5=Rizzoli|first5=P.|last6=Rignot|first6=E.|last7=Milillo|first7=P.|date=2019-01-01|title=Heterogeneous retreat and ice melt of Thwaites Glacier, West Antarctica|journal=Science Advances|language=en|volume=5|issue=1|pages=eaau3433|doi=10.1126/sciadv.aau3433|pmid=30729155|issn=2375-2548|pmc=6353628|bibcode=2019SciA....5.3433M}}</ref><ref name="pmid18772435">{{cite journal|vauthors=Pfeffer WT, Harper JT, O'Neel S|date=September 2008|title=Kinematic constraints on glacier contributions to 21st-century sea-level rise|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=321|issue=5894|pages=1340–3|bibcode=2008Sci...321.1340P|doi=10.1126/science.1159099|pmid=18772435|s2cid=15284296}}</ref> == سرچينې == 83g9xkibyvbma31bazcu2sbhkbjm9vg 0 80151 363940 340191 2026-05-12T14:36:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 363940 wikitext text/x-wiki '''ماریو پيدرو بارګاس یوسا''' د ۱۹۳۶ز کال د مارچ په ۲۸مه زېږېدلی دی. هغه [[کیسه لیکنه|کیسه]] [[لیکوال]]، [[مقاله]] [[ليکوال|لیکوال]]، [[سياستوال|سیاستوال]] او د [[پيرو]] [[پيرو|هېواد]] وتلی [[خبريال|خبریال]] دی. د [[سوېلي امريکا|جنوبي امریکا]] یو له تر ټولو وتلی، تکړه او مشهور کیسه لیکوال دی. همدا راز د خپلو همزولو ترمنځ معتبر [[ليکوال|لیکوال]] هم بلل کېږي. دی اوسمهال په پرنیستون پوهنتون کې استاد دی. کیسې یې لیکلې دي، روان نثر لري، په امریکا کې مینه وال لري او همدې متفاوتو لیکنو او کیسو ته په پام د نوبل بنسټ په ۲۰۱۰ز کال کې هغه د [[نوبل جايزه|نوبل جایزې]] ګټونکی وباله. {{چارواکۍ}} ==ژوندليک== ماریو بارګاس یوسا په ۱۹۳۶ز کال کې د پيرو په ارکیپای کې زېږېدلی دی. دی یې د مور او پلار یوازینی اولاد دی. مور او پلار یې تر واده پنځه میاشتې وروسته سره بېل شول او دی یې له خپلې مور سره پوره لس کاله په بولیوي کې و. وروسته تر هغه یې چې نیکه په پیرو کې یوه ښه دنده پیدا کړه، نو دی او مور یې هم خپل لومړني ټاټوبي یانې پیرو ته راغلل. دا ۱۹۴۶ز کال و، هغه یې له مور سره و، خو د ده له خولې چې ماشومتوب یې له ډېرو ناهیلیو او دردونو ډک و. دی څوارلس کلن و چې پلار یې ورته راغی او د هغه وخت د نظام ښوونځي ته یې واستاوه. دې چارې یې پر ذهن ډېر اغېز وکړ او همدلته یې د لومړني ناول خاکه په ذهن کې رامنځ ته شوه. ژوند ته له ډارویني زاویې کتل یې په همدې ښوونځي کې د دوه کلنې تجربې او زده کړې پایله وه. بارګاس یوسا د لیما له پوهنتون د ازادو هنرونو له برخې فارغ شو. بیا مادرید پوهنتون ته لاړ او په ادبیاتو کې یې خپله دوکتورا واخیسته. یوسا په ۱۹۵۹ز کال کې فرانسې ته لاړ او هلته د فرانسې په خبري اژانس کې د خبریال همدا راز په پاریس کې د ښوونکي او د فرانسې په ملي تلویزیون کې د کارکوونکي په حیث وګومارل شو. ده اوږده کلونه په اروپا په ځانګړې توګه په پاریس، مادرید او لندن کې ژوند کړی دی. دلته یې ډول ډول کارونه کړي دي، ژباړن و، خبریال و، لیکوال و او د ژبې د استاد په توګه یې هم دنده ترسره کړې ده. هغه ۱۹ کلن و چې له خولیا اورکېدي سره یې واده وکړ. هغه یې خپلوانه وه او تر ده پوره اتلس کاله مشره وه. په خپل یوه مشهور ناول (عمه خولیا او میرزا) کې یې د دې ښځې له شخصیت ډېر څه راوړي او داسې ویل کېږي چې د نوموړې له شخصیت په الهام دا ناول لیکل شوی دی. دې واده ډېر دوام و نه کړ او په ۱۹۴۶ز کال کې له یو بل بېل شول. یو کال وروسته یې له پاتریسیا سره واده وکړ، چې لا تر دې دمه ورسره ژوند کوي او درې اولادونه لري. ==ادبي څېره== ماریو بارګاس شل کلن و چې خپله لومړنۍ کیسه یې خپره کړه. د سر دستو په نومه یوه لنډه کیسه وه چې د پلازمینې په نامه د یوې نشریې ټولنې له لوري خپره شوه. هغه اوږده لاره په مخ کې لرله او ښایي په خپله یې هم دا فکر نه و کړی چې یوه ورځ به یې نوم د امریکا په درېیو غوره لیکوالانو کې راځي. خو اوس کیسه بل ډول ده د لاتینې امریکا ادبیات نن سبا د ګابرېل ګارسیا مارکز، فوینتس او یوسا احسانمن دي او دوی کارونو ته د خورا ډېرو مهمو ادبي لاس ته راوړنو په سترګه ګوري. هغه مهال ۱۹۵۸ز کال و چې یوسا ته په مادرېد پوهنتون کې د زده کړو چانس برابر شو. یو کال وروسته یې د لنډو کیسو ټولګه په بارسلون کې چاپ شوه. دی هم د لاتینې امریکا د ډېرو نورو لیکوالانو په څېر په پاریس کې دېره شو، چې هلته له ګڼ شمېر هسپانوي او فرانسوي ژبو لیکوالانو سره بلد شو. په ۱۹۶۳ز کال کې یې خپل لومړنی ناول خپور کړ. دا ناول په چټکۍ د لوستونکو او نقادانو له تاوده هرکلي سره مخ شو. همدا کافي وه چې دی د یوه رادیکال لیکوال په توګه راڅرګند شي، نقدونه ورباندې ډېر شي او مخالفین یې لسګونه ټوکه کتابونه د اور لمبو ته وغورځوي. خو له مخالفتونو سره سره د یوسا د لوستونکو بازار تود و. په ۱۹۶۶ز کال کې یې دویم ناول (شین کور) هم چاپ شو او ددې ناول تر چاپ وروسته له پاریس لندن ته لاړ. هلته یې د هسپانوي-امریکایي ادبیاتو په تدریس پیل وکړ. یو کال وروسته یې دوه نورې داستاني ټولګې هم خپرې شوې چې دی یې د دوو نورو جایزو ګټونکی هم کړ. د هسپانوي ناقدانو د جایزې اخیستو لپاره کاراکاس ته لاړ. هلته یې د پيرو د لیکوال د مسوولیتونو په اړه یوه وینا هم وکړه. دلته یې له ګابریل ګارسیا مارکز سره هم چې د ادبیاتو په برخه کې وتلی نوم او د نوبل ګټونکی و. درېیم ناول یې په (په کاتدرال کې خبرې اترې) په ۱۹۶۹ز کال کې خپور کړ. یو کال وروسته بارسلونا ته لاړ، هلته یې د مارکز پر اثر تر ټولو مشهور نقد ولیکلو. دا کتاب یې بیا په ۱۹۷۱ز کال کې خپور کړ. یوسا په دې باور دی چې لیکوالي هم د تحقیق په څېر یوه منظمه پروسه ده چې ناخوداګاه یې روایت راوړو، نو له همدې امله د تحقیق توصیفي سبک روايي سبک ته هم اړ کېږي. نو همدا لامل دی چې نقادان وايي یوسا، تاریخي، داستاني، سیاسي او فکري مسایل په یوه اندازه په خپلو کیسیو کې راوړي. دده په اثارو کې تاریخ او تخیل د یو بل تر څنګ دي. کله کله دا دواړه دومره په مهارت سره ګډ کړي چې تر منځ یې شته پوله هم له منځه ولاړه شي، هلته بیا لوستونکی حیران شي چې کومه برخه تاریخ دی او کومه تخیلي کیسه. په لنډه کې ویلی شو چې یوسا د اوس زمانې لیکوال دی، داسې لیکوال چې بهرنی حقیقت او واقعیت را اخلي، له خپل تخیل سره یې یو ځای کوي، تاریخ را اخلي، فلسفه را اخلي، فکري مسایل را اخلي او د خپل تخیل په مرسته یې تر لوستونکي رسوي. هغه په فکري لحاظ ددې ملاتړی دی چې انسانان په خپلو کې ښه ژوند ولري، د ژوند په مانا پوه شي، تاوتریخوالی او دښمني چې دده په خبره د انسان په ژوند کې د بربادۍ تر ټولو ستر لامل دی له خپلو منځونو لرې کړي. ==اثار== یوسا د آخري وخت جګړه اثر تر خپرولو وروسته څو نور اثار هم خپاره کړي دي. له دې ډلې سوربز او ځوان لیکوال ته لیکونه یې ځانګړی ارزښت لري. له دې سره سره بیا هم تر دې دمه (په کاتدرال کې خبرې اترې) او (د اخري وخت جګړه) تر ټولو مشهور او مهم اثار ګڼل کېږي. یوسا خپل وتلی اثر (د اتل وخت) اثر په شل کلنۍ کې خپور کړی دی. دا اثر هغه وخت منتقدان او لیکوالان په دې باور کړ چې لیکوال په خپل ذهن کې د لیکوالۍ لپاره ځانګړی استعداد لري. همدې اثر نړیوال شهرت یوسا ته ور وباښه. د ده مینه وال ډېر شول، د اثر لوستونکي یې ډېر شول او مینه وال یې ورځ تر بلې ډېرېدل. ناقدانو یې پر اثر نقدونه وکړل او هغه یې وستایه. هغه یوازې ناولونه نه، بلکې شعرونه یې هم لیکلي دي، د فلمونو لپاره یې کیسې لیکلې او نندارې یې هم د خپلې لیکوالۍ په لومړیو کلونو کې لیکلې دي. دغه لیکوال ګڼ اثار لري چې ځینو ته مو یې مخکې اشاره وکړه، چې اثار یې لسګونه ژبو ته ژباړل شوي دي. فرانسوي، ایټالیو، انګلیسي، الماني، روسي، فنلانډي، ترکي، جاپاني، چیني، جکي، عربي، فارسي او نورې هغه ژبې دي چې ددې لیکوالا اثار ورته ژباړل شوي دي. یوسا او د لاتینې امریکا وتلی لیکوال ګابریل ګارسیا مارکز نږدې ملګري وو. دوی دواړه د نوبل ګټونکي دي او مارکز له یوسا سره ډېرې نږدې اړیکې پاللې خو په ۲۰۰۳ز کال کې چې کله د بوګوتا د کتابونو نندارتون جوړ شوی و، یوسا په خپلو خبرو کې پر مارکز سختې نیوکې وکړې. دده وویل چې ګابرېل د کیوبا حکومت په تېر فیډل کاسټرو ته تر حده ډېره چاپلوسي کوي. نوموړي د خپلو دې خبرو لامل له فیډل کاسټرو سره د مارکز نږدې اړیکې یادې کړې. هغه ورځ یوسا په تالار کې د مارکز د مینه والو له توند غبرګون سره مخ شو او ډېرو یې تالار پرېښود او ووتل. یوسا د خپل لومړني ناول خاکه د نظامي ښوونځي د لوست پر مهال په ذهن کې جوړه کړه. دا مهال یې حاکم وضعیت پر ذهن سخت منفي اغېز وکړ، له همدې امله یې (سپي ډوله ژوند) کتاب خپور کړ. په دې کتاب کې یې د ژوند سختې تجربې را اخیستې دي. ټولې هغه سختۍ یې یادې کړې چې په ژوند کې ورسره مخ شوی دی. سره له چې د مارکز په موجودیت کې د نړۍ پام د لاتینې ادبیاتو لور ته و او ټولو دا فکر کاوه چې یوسا به هم له دې بهیر اغېزمن وي او د مارکز په څېر به جادويي ریالیزم وکاروي، خو داسې نه وه، یوسا د جادويي ریالیزم ملاتړی او کاروونکی نه و. ده هم په ناولونو کې له تخیل کار اخیست خو په خبره یې دی تخیل له جادويي پېښو او عکس العملونو سره نه ګډوي او په خبره یې دده تخیل رښتینی دی. دی د خپلو کیسو د لیکلو لپاره رښتیني شخصیتونه کاروي، داسې ښکاري لکه د کرکټر وضعیت چې د لیکوال له روان سره تړلی وي، له مدرکي او تفصیلي دقت کار اخلي نو له همدې امله ویلی شو چې واقعیت له خلاقیت سره ګډوي، تېر یادونه له نوي سبک سره په ګډولو له سره جوړوي، په ډېر عجیبه خلاقیت وخت کاروي، خاطرې ناندریو او فساد ته رابولي، جنجالونه جوړوي، ټکرونه رامنځ ته کوي او دی په خپله وایي لیکل شوخي او ناندرۍ دي خو لیکوال بیا جادوګر دی چې هر څه سموي. ==د نوبل جايزه== بارګاس یوسا د خپل ادبي ژوند پر مهال ګڼې جایزې ګټلې دي. خو تر ټولو مهمه هغه یې په ۲۰۱۰ز کال کې د نوبل جایزه وه. یوسا د ۲۰۱۰ز کال د اکټوبر په اوومه نېټه ددې جایزې ګټونکی شو. دا له ۱۹۸۲ز کال وروسته د لاتینې امریکا لومړنی لیکوال و چې د نوبل جایزه یې وګټله. په ۱۹۸۲ز کال کې تر هغه مخکې ګارسیا مارکز د نوبل جایزه ګټلې وه. د نوبل بنسټ هغه مهال په خپلو څرګندونو کې ویلي وو، ځکه یې یوسا د نوبل ګټونکی اعلان کړی دی چې د قدرت د مجسمې په جوړولو کې پوره ماهر دی، مقاومت، ناندرو او فردي ماتې ته یې ځانګړې پاملرنه کړې ده. یوسا په ۱۹۹۴ز کال کې د اسپانیا د اکاډمۍ د غړي په توګه ومنل شو او په وروستیو کلونو کې یې د امریکا، جنوبي امریکا او اروپا په ګڼو بوهنتونو کې ادبیات تدریس کړي دي. دې لیکوال وکړی شول چې په ۱۹۹۵ز کال کې د سروانتس مهمه ادبي جایزه هم خپله کړي. همدا راز په ۱۹۹۶ز کال کې یې د المان د سولې جایزه هم ګټلې ده. هغه تر دې دمه دېرش ناولونه او نندارې لیکلې دي، چې د نړۍ ګڼو ژبو ته ژباړل شوي او د نړۍ په ګوټ ګوټ کې زرګونه لوستونکي لري. ==سرچينې== https://www.spogmairadio.com/16764/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 0qllireet4cplsv6pjfv8fkci8a4j39 0 86981 363948 363177 2026-05-13T09:41:20Z شاه زمان پټان 26102 363948 wikitext text/x-wiki '''جوړښتي‌گارليک''' (په {{Lang-en|Schema}}) يو جوړښتي چوکاټ، [[پلان جوړونه|پلان]] يا د مالوماتو د ترتيبولو تگلار ده چې د حقيقي [[نړۍ]] د ماډل کولو، [[ويبځاى|وېبپاڼو]] د جوړولو او [[ توكبنسټ|اومتوک‌اډانې]] ډيزاين يا په [[ارواپوهنه]] کې د ادراکي نمونو لپاره کارېږي يا په لنډ ډول ويلی شو چې د پېچلو مالوماتو د پوهېدو او تنظيم نخشې ته جوړښتي گارليک وايي. <ref>{{Cite web|url=https://www.verywellmind.com/what-is-a-schema-2795873#:~:text=A%20schema%20is%20a%20cognitive%20framework%20or,schema%20describes%20patterns%20of%20thinking%20and%20behavior.|title=What Is a Schema in Psychology?|date=۲۰۲۵ اکتوبر ۱۷مه|accessdate=۲۰۲۶ اپريل ۵مه|website=ويري‌ويل ماينډ ټکی کام|last=MSED|first=Kendra Cherry|language=انگليسي|trans-title=ارواپوهنه کې جوړښتي‌گارليک څه ته وايي؟}}</ref> زهني چوکاټونه دي چې زموږ د تجربو په تنظيمولو او مالوماتو په تشريح کولوکې مرسته کوي. == د نومونې لامل == جوړښتي گارليک يو [[نويزونه|نويز]] او غبرگ‌وييزه نوم دی چې د جوړښت او گارليک نه اخيستل شوی دی، چې جوړښت د يو څيز د اجزاوو او جوړېدو بهير په ځان کې رانغاړي او گارليک په پښتو ژبه کې د يو څيز يا کار هغه کاري پلان دی چې د کاغز پرمخ کښل شوی وي او وروسته د تغير او تبديل وړ وي. ؛ نو د دې دواړو ويوکو د يوځای کېدو نه يو داسې مفهوم لاسته راځي چې د Schema د لفظ ټوله مانا په ځان کې رانغاړلی شي. == داهم ولولئ == * [[گارليک]] *[[پوه‌ليد]] *[[ماناپوهنه]] == سرچينې == {{لړسرچينې}} m7n4w68674ehv2a3xowtf4mjboiof29 0 87237 363949 363881 2026-05-13T09:42:04Z شاه زمان پټان 26102 363949 wikitext text/x-wiki '''ماناپوهنه''' (په {{Lang-en|Semantics}})<ref>{{Cite web|url=https://larawbar.net/16137.html|title=د پښتو ژبې لیکنه او ستونزې (پخوانۍ بېلابېلې ليکنې)|date=۲۰۱۰ز فېبرورۍ ۸مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=لراوبر|publisher=د لراوبر وېبپاڼې اداره}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref> د [[ژبپوهنه|ژبپوهنې]] هغه برخه ده چې په ژبه کې د کلمو، عبارتونو او جملو مانا مطالعه کوي يا په ساده ډاول دا پوهه هڅه کوي چې يو ويی يا جمله څه مانا لري او د يوې جملې يا يو ويي له ويلو د ويناوال موخه څه ده.{{سر د کرښې}} په ټوليز ډول د ويي او مانا څپړنې ته ماناپوهنه وايي.<ref>{{Cite web|url=https://pohawaimedia.com/?p=404|title=ژبپوهنه څه ده؟|date=۲۰۲۴ز سېپتمبر ۳مه|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۰مه|website=پوهوه يې مېډيا|last=سمون|first=مصطفی|publisher=کابل پوهنتون، وږمې مجله}}</ref>{{سر د کرښې}} ماناپوهنه هڅه کوي چې وڅېړي چې يو ويی په يوازې ځان څه مانا ورکوي، د دې څېړلو لپاره د کلمو ترمنځ اړيکې کتل کېږي لکه: ''ورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې يوه وي لکه لمر او نمر ''ناورته‌والی'': هغه ويي يا جملې چې مانا يې د يو بل ضد وي لکه سپين او تور ''گڼ‌مانايي'': هغه جملې يا ويي چې څو ماناوې ولري لکه کونډه د هغې ښځې په مانا چې خاوند يې مړ شوی وي او کونډه د چنگ يا هغه تېره راتاو شوي څيز په مانا چې د کبانو يا نورو د نيولو او نښلولو لپاره کارېږي. د مانا پوهنې له نظره يوه جمله يا ويی دوه ډوله ماناوې لرلی شي: # آره مانا: لکه [[مار]] د زهري څښېدونکي ژوي په مانا. # اړوند مانا: لکه مار د خاين، دښمن صفته او ناځوانه شخص په مانا. {{مالومات}} == سرچينې == == داهم ولولئ == * [[گارليک]] *[[پوه‌ليد]] *[[جوړښتي‌گارليک]] qoo4tdbtg2mmnhtmqwewgxrafhq8sfn 0 87239 363950 363851 2026-05-13T09:42:22Z شاه زمان پټان 26102 363950 wikitext text/x-wiki '''گارليک''' (په {{Lang-en|Draft}})<ref>{{Cite web|url=https://pukhtoleek.blogspot.com/2012/04/|title=پښتو لغاتونه او انګریزي ژباړه|accessdate=2026 April 29|website=د پښتو ليک لوست لړۍ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thepashto.com/computer-terms.php|title=Computer Terms in Pashto Language|accessdate=2026 April 29|website=د پښتو ټکی کام}}</ref> چې مسوده، چره‌ليک يا تسويد هم ورته ويل کېږي د يوې ليکنې، کتاب يا [[مقاله|مقالې]] خاکه يا لومړنۍ لاسي‌ليک وي چې نهايي شوی نه وي او سمون او رغون پکې راتللی شي. يا په اصل کې گارليک د يوې ليکنې يا موضوع لپاره لومړنۍ طرحه وي چې يوه موضوع څنگه وليکل شي يا څنگه حل شي، چې هغې ته په کتو د هغې په بدلون او رغون سره د موضوع لپاره يوه نوې او نهايي طرحه وړاندې کېږي. == نوم ريښه== گارليک له دوه ويوکو جوړ دی لومړی يې گاره او دوهم يې ليک، گاره په پښتو کې د يو څيز ډېرۍ ته وايي چې خلک بيا ترې د خپلې اړتيا او خوښې سره سم جنس اخلي او ليک د کاغز يا يو بل څه پرمخ د مانالرونکو کرښو يا رنگونو راکښلو ته وايي، نو ددې دواړو له يوځای کېدو گارليک منځته راغلی چې په پښتو کې د {{Lang-en|Draft}} معادل کارول شوی دی. {{مالومات}} == داهم ولولئ == * [[جوړښتي‌گارليک]] *[[پوه‌ليد]] *[[ماناپوهنه]] == سرچينې== {{لړسرچينې}} a4jmhr5pr6hx16l1i6s7ddfkpxdrxwj 0 87323 363951 363916 2026-05-13T09:42:50Z شاه زمان پټان 26102 363951 wikitext text/x-wiki '''پوه‌ليد''' يا '''بصيرت''' (په {{Lang-en|Insight}}) د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهې ته ويل کېږي.{{سر د کرښې}} پوه‌ليد د ځان او نورو سره د اړيکو پوهه ده چې پخوانۍ تجربې روښانه کوي يا د ستونزې په حل کې مرسته کوي.{{سر د کرښې}} يا پوه‌ليد هغه پروسه ده چې له لارې يې ستونزې حلېږي او هغه سازمان يا نوښت مشخصوي چې يو څوک يې په مرسته د ستونزې حلولو پوهه او توان ترلاسه کوي.{{سر د کرښې}} {{مالومات}} پوه‌ليدونه په بېلابېلو ځايونو کې په بېلابېلو ماناوو کارول کېږي: == ژور تحليل له مخې: == په ساده شمېرو (اومتوکو)نه بلکې د اومتوکو ترشا په پټو لاملونو او مانا پوهېدلو ته پوه‌ليد وايي. == کاروبار او بازار موندنې له مخې : == د پېرودونکو چلند او د بازار اړتياوې په دقيقه توگه درکولو ته پوه‌ليد وايي، د بېلگې په توگه د فيسبوک پوه‌ليدونو په کارولو سره تاسو کتلی شئ چې کومې سکالو ډېرو خلکو خوښه کړې ده. == نوې حل لارې: == د يوې ستونزې داسې روښانه او ناڅاپي درک چې له مخې يې سړی وکولی شي سملاسي حل لار ورته ومومي. په لنډه توگه ويلی شو چې پوه‌ليدونه هغه گټور او پټ مالومات دي چې موږ يې د پټو ارقامو څخه د راتلونکې پلان جوړونې، سوداگريزې ودې او سمو پرېکړو لپاره ترلاسه کوو. == داهم ولولئ == * [[گارليک]] *[[جوړښتي‌گارليک]] *[[ماناپوهنه]] == سرچينې == {{لړسرچينې}} nwkmwcerq14xusst4nmdb04j6xj3qg3 363952 363951 2026-05-13T09:44:38Z شاه زمان پټان 26102 363952 wikitext text/x-wiki '''پوه‌ليد''' يا '''بصيرت''' (په {{Lang-en|Insight}})<ref>{{Cite web|url=https://lq.liwal.com/?mtn_ltwn=Insight|title=Insight|accessdate=۲۰۲۶ز می ۱۳مه|website=لېوال قاموس او ژباړن}}</ref> د يو پېچلي وضعيت، شخص يا ستونزې ژوره، روښانه او ډېری وخت ناڅاپي پوهې ته ويل کېږي.{{سر د کرښې}} پوه‌ليد د ځان او نورو سره د اړيکو پوهه ده چې پخوانۍ تجربې روښانه کوي يا د ستونزې په حل کې مرسته کوي.{{سر د کرښې}} يا پوه‌ليد هغه پروسه ده چې له لارې يې ستونزې حلېږي او هغه سازمان يا نوښت مشخصوي چې يو څوک يې په مرسته د ستونزې حلولو پوهه او توان ترلاسه کوي.{{سر د کرښې}} {{مالومات}} پوه‌ليدونه په بېلابېلو ځايونو کې په بېلابېلو ماناوو کارول کېږي: == ژور تحليل له مخې: == په ساده شمېرو (اومتوکو)نه بلکې د اومتوکو ترشا په پټو لاملونو او مانا پوهېدلو ته پوه‌ليد وايي. == کاروبار او بازار موندنې له مخې : == د پېرودونکو چلند او د بازار اړتياوې په دقيقه توگه درکولو ته پوه‌ليد وايي، د بېلگې په توگه د فيسبوک پوه‌ليدونو په کارولو سره تاسو کتلی شئ چې کومې سکالو ډېرو خلکو خوښه کړې ده. == نوې حل لارې: == د يوې ستونزې داسې روښانه او ناڅاپي درک چې له مخې يې سړی وکولی شي سملاسي حل لار ورته ومومي. په لنډه توگه ويلی شو چې پوه‌ليدونه هغه گټور او پټ مالومات دي چې موږ يې د پټو ارقامو څخه د راتلونکې پلان جوړونې، سوداگريزې ودې او سمو پرېکړو لپاره ترلاسه کوو. == داهم ولولئ == * [[گارليک]] *[[جوړښتي‌گارليک]] *[[ماناپوهنه]] == سرچينې == {{لړسرچينې}} nmqfglu0pftpbot5ankxi2v2pf1dxp4 3 87329 363934 2026-05-12T13:19:22Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363934 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=AlessotBot}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۱۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) iu2azwkegq5d1nqh4z7edqs0ol6ok5b 3 87330 363935 2026-05-12T13:33:52Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363935 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Մանան Պողոսյան}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۳۳ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 8idq0nijx9bhyxnm7y5mdpqc4rhknff 3 87331 363937 2026-05-12T13:47:59Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363937 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=協賛主義}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۳:۴۷ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 6f0ue62xsns0j3fsfk5femj1nmd7985 3 87332 363941 2026-05-12T15:39:22Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363941 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=-wuppertaler}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۵:۳۹ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) jdei3upynsljcoibsbzufkc6e305u6a 3 87333 363943 2026-05-12T18:04:56Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363943 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Ahmed sabegue}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۱۸:۰۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) ji2opiggdbz0klb58nf6g9ziqpqbbvb 4 87334 363944 2026-05-12T19:07:36Z ~2026-28750-46 39487 xxx 363944 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 87335 363945 2026-05-12T23:31:23Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363945 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Oryonooo}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۲۳:۳۱ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) fnfurwk7lqrc5crjzh73o38b4wfnt5r 3 87336 363946 2026-05-12T23:54:37Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363946 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Zubair hamidi}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۲ می ۲۰۲۶، گړۍ ۲۳:۵۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) oq2jfffa9e2o1qk2kn1x7wuhbi5f644 3 87337 363947 2026-05-13T05:44:08Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 363947 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Hamza Nazari Afghan}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۳ می ۲۰۲۶، گړۍ ۰۵:۴۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) 5x8j78x4zw5a39564gy6x9obspxwfeo