ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې TimedText TimedText talk چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 2768 364787 280420 2026-06-19T05:12:49Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364787 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = د کامرون هیواد ولسمشریزه | common_name = Cameroon | native_name = {{Native name|fr|République du Cameroun}} {{Native name|ff|Renndaandi Kamerun}} | image_flag = Flag of Cameroon.svg | alt_flag = Vertical tricolor (green, red, yellow) with a five-pointed gold star in the center of the red. | image_coat = Coat of arms of Cameroon.svg | symbol_type = Coat of arms | national_motto = {{سخ}}{{Native name|fr|"Paix – Travail – Patrie"|italics=off}}{{سخ}}{{small|"یوالی - کار - وطن"}} | national_anthem = {{سخ}}{{Native name|fr|[[O Cameroon, Cradle of Our Forefathers|Ô Cameroun, Berceau de nos Ancêtres]]|nolink=yes}}{{سخ}}{{Raise|0.2em|({{Lang-en|"کامرون زمونږ د نیکونو میراث"}}) }}{{سخ}}{{منځ}}[[File:United States Navy Band - Chant de Ralliement.ogg]]{{پای}} | image_map = Cameroon (orthographic projection).svg | alt_map = Location of Cameroon on the globe. | image_map2 = Cameroon - Location Map (2013) - CMR - UNOCHA.svg | capital = [[یایونده]]<ref name="CIA"/> | coordinates = {{Coord|3|52|N|11|31|E|type:city}} | largest_city = [[دوالا]]<ref name="CIA"/> | official_languages = [[انګلیسي]]{{سخ}}[[فرانسوي]] | regional_languages = [[انګلیسي|د کارون انګلیسي]], [[فولاني ژبه]]، [[یوندو]], [[کامفرانګلایز]] | ethnic_groups = {{نوملړ | {{Nowrap|۳۱% [[په کامرون کې میشت قومونه]]}} | ۱۹٪ [[بانتو]] | ۱۱٪ [[Kirdi|کیردي]] | ۱۰٪ [[فولانیان]] | ۸٪ [[بانتو]] | ۷% سویلي نیګریتیک | ۱۳٪ نور افریقایان | <۱٪ نور }} | demonym = کامرونیان | government_type = [[دولت|حاکم نظام]] [[حاکم نظام]] [[جمهوریت]] [[ریاستي نظام]] | leader_title1 = [[ولسمشر]] | leader_name1 = [[پاول بیا]] | leader_title2 = [[لومړی وزیر]] | leader_name2 = [[جوسیف نګوت]] | legislature = [[ولسي جرګه]] | upper_house = [[مشرانو جرګه]] | lower_house = [[ملي جرګه]] | sovereignty_type = خپلواکي {{Nobold|له [[فرانسه|فرانسې]]}} | established_event1 = د خپلواکې اعلان | established_date1 = ۱ جنوري ۱۹۶۰ | established_event2 = [[د ملګرو ملتونو امنیت شورا ۱۳۳ منل شوی تړون]] [[ملګري ملتونه]] | established_date2 = ۲۰ سپټمبر ۱۹۶۰ | established_event3 = {{Nowrap|تړون له{{سخ}}[[بریتانوی کامرون]] پخوا}} | established_date3 = ۱ اکتوبر ۱۹۶۱ | area_km2 = ۴۷۵٬۴۴۲ | area_rank = 53rd <!-- Area rank should match [[د هیوادونو نوملړ]] sourced from the UN--> | area_sq_mi = ۱۸۳٬۵۶۹ <!--Do not remove per [[د افریقایي هیوادونو د پلازمینو نوملړ]]--> | percent_water = ۰٫۵۷ <!--CIA World Factbook--> | population_estimate = {{UN Population|Cameroon}}{{UN Population|ref}} | population_census = ۱۷٬۴۶۳٬۸۳۶<ref>{{cite web |title=Rapport de présentation des résultats définitifs |url=http://www.statistics-cameroon.org/downloads/Rapport_de_presentation_3_RGPH.pdf |format=PDF |page=6 |publisher=Institut national de la statistique |accessdate=21 July 2012 |language=French |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813123335/http://www.statistics-cameroon.org/downloads/Rapport_de_presentation_3_RGPH.pdf |archive-date=13 August 2012}}</ref> | population_estimate_year = {{UN Population|Year}} | population_estimate_rank = 56th <!-- ''[http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm World Population Prospects: The 2006 Revision Population Database]''. 2006. United Nations Population Division. --> | population_census_year = ۲۰۰۵ | population_density_km2 = ۳۹٫۷ | population_density_sq_mi = ۱۰۲٬۸ <!--Do not remove per [[د کامرون ولسمشر]]--> | population_density_rank = ۱۶۷ام <!--UN World Population Prospects--> | GDP_PPP = $۹۵٫۰۶۸ بیلیونه<ref name="imf2">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=30&pr.y=19&sy=2016&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=622&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[صندوق بین‌المللی پول]] |website=IMF.org |access-date=7 February 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = ۲۰۱۸ | GDP_PPP_rank = ۹۳ام | GDP_PPP_per_capita = $۳٬۸۲۰<ref name="imf2"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ۱۵۲ام | GDP_nominal = $۳۸٫۴۴۵ بیلیونه<ref name="imf2"/> | GDP_nominal_rank = ۹۸ام | GDP_nominal_year = ۲۰۱۸ | GDP_nominal_per_capita = $۱٬۵۴۴<ref name="imf2"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ۱۵۲ام | Gini = ۴۶٫۶ <!--number only--> | Gini_year = ۲۰۱۴ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&series=SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[نړیوال بانک]] |website=databank.worldbank.org |access-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331192040/http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&series=SI.POV.GINI |archive-date=31 March 2018}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ۰٫۵۶۳ <!--number only--> | HDI_year = ۲۰۱۸<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[ملګري ملتونه]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = ۱۵۰ام | currency = [[د لویدیځې افریقا سی اف ای فرانک]] | currency_code = XAF | time_zone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +۱ | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = ښوی | calling_code = [[Telephone numbers in Cameroon|+237]] | cctld = [[.cm]] | footnote_a = These are the titles as given in the ''Constitution of the Republic of Cameroon'', Article X ({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060228030033/http://confinder.richmond.edu/admin/docs/Cameroon.pdf |date=۲۸ فبروري ۲۰۰۶ |title=English}} and {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060228030033/http://www.prc.cm/instit/consti.htm |date=۲۸ فبروري ۲۰۰۶ |title=French}} versions). 18 January 1996. The French version of the song is sometimes called {{Lang|fr|Chant de Ralliement}}, as in Swarovski Orchestra (2004). ''National Anthems of the World''. Koch International Classics; and the English version "O Cameroon, Cradle of Our Forefathers", as in [[#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 61. }}[[دوتنه:Provinces of Cameroon EN.svg|thumb]]'''کامرون''' په [[لویدیځه افریقا]] کې پروت هیواد دی چې پلازمېنه یې د [[یایونده]] ښار دی. یاد هیواد ۰۰۰'۷۹۵'۱۷ میلیونه وګړي او ۴۴۲'۴۷۵ کیلومتره مربع مساخت لري. د پیسو واحد یې [[د لویدیځې افریقا سی اف ای فرانک]]) او ولسمشر یې [[پاول بیا]] دی، په ۱ د جون ۱۹۶۰ له [[فرانسه]] او په ۱ د اکتوبر ۱۹۶۰ له [[بریتانیا]] نه خپلواکی ترلاسه کړي. کامرون (کامېرون//ˌkæməˈruːn/ اورېدل  )، په فرانسوي: ''Cameroun،'' په رسمي ډول د کامرون جمهوریت (فرانسوي: ''République du Cameroun'')، د افریقا په لویدیځ-مرکز کې پروت هېواد دی. له لویديځ او شمال څخه له نایجیریا، په شمال ختيځ کې له چاد، په ختيځ کې د مرکزي افریقا له جمهوریت او په سویل کې له استوايي ګینې، ګابن او کانګو له جمهوریت سره ګاونډی دی. سمندري کرښه يې د بیافرا په خلیج، د ګینې خليج پر یوه برخه او د اطلس پر سمندر موقعیت لري. دا هېواد د افریقا د لویدیځ او مرکز پر تقاطع د خپل ستراتیژیک موقعیت له امله ځینې وختونه د افریقا د غرب په نوم او ځینې وختونه د مرکزي افریقا په نوم یادیږي. نږدې ۲۵ میلیونه وګړي يې په ۲۵۰ لرغونو ژبو خبرې کوي. '' <ref name=":5">{{cite web|url=https://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html|title=Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World|date=16 June 2011|website=languagesoftheworld.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515155945/http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html|archive-date=15 May 2012|access-date=4 July 2019|last=Pereltsvaig|first=Asya}}</ref><ref name=":4">Kouega, Jean-Paul. 'The Language Situation in Cameroon', Current Issues in Language Planning, vol. 8/no. 1, (2007), pp. 3–94.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/CM|title=Cameroon|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 July 2019}}</ref>'' د دې خاورې لومړني اوسېدونکي د چاد سیند شاوخوا سایو تمدن خلک او په سویل ختیځو باراني ځنګلونو کې د باکا ښکاریان وو. پرتګالي کاشفان په ۱۵مه پېړۍ کې وچې ته ورسېدل او د سیمې نوم يې ''Rio dos Camarões'' (د [[کامرون#%20ftn1|[1]]]شرېمپ سیند) کېښود چې په انګلسي کامرون ته واوښت. په ۱۹مه پېړۍ کې فولاني سرتېرو په شمال کې د اداماوا امارت په شمال کې رامنځته کړ او د لویديځ او شمال لویديځ بېلابېلي قومي ډلې مشران او پیاوړې بنسټونه یې رامنځته کړل. کامرون په ۱۸۸۴ ز کال کې د المان مستعمره او په کامرون مشهور شو. له لومړۍ نړيوالې جګړې وروسته د فرانسې او بریتانیا تر منځ د ملتونو د اتحادیې د فرمان په توګه ووېشل شو. د کامرون د خلکو د اتحادیې سیاسي ګوند (UPC) د خپلواکۍ مدافع و، خو په ۱۹۵۰ لسیزه کې د فرانسې له خوا ناقانونه اعلام شو، چې د خپلواکۍ غوښتنې د ملي بلوا لامل شو او د ۱۹۷۱ ز کال تر لومړیو پورې د فرانسوي پوځیانو او UPC تر منځ د جګړې لامل شو. په ۱۹۶۰ ز کال کې د فرانسې تر کنترول لاندې د کامرون برخه د کامرون د جمهوریت په نوم د احمدو اهېډجو په مشرۍ له فرانسې څخه جلا او خپلواکه شوه. د کامرون سویلې برخه چې د بریتانیا په واک کې وه له هغه سره متحده شوه تر څو د کامرون فېدرال جمهوریت رامنځته کړي. دا فېدراسیون په ۱۹۷۲ کال کې پرېښودل شو. دا هېواد په ۱۹۷۲زکال کې د کامرون د متحد جمهوریت او په ۱۹۸۴ کال کې د کامرون پر جمهوریت بدل شو. پاول بېیا له ۱۹۸۲ کال راهیسې د اېډجو تر استعفا وروسته د کامرون اوسنی ولسمشر دی. هغه مخکې په ۱۹۷۵ کال کې لومړی وزیر و. کامرون د یو واحد جمهوري ریاست په توګه اداره کېږي.     رسمي ژبې يې فرانسوي او انګلیسي دي، چې د پخواني فرانسوي کامرون او بریتانوي کامرون رسمي ژبې وې. له مذهبي اړخه یې نفوس تر ډېره عیسویان دي او د پام وړ اقلیت یې مسلمانان دي او  نور د دودیزو بارونو/ مذهبونو پیروان دي. دې هېواد د انګرېز ژبو خاورو  له خوا کړکېچونه تجربه کړي. چېرته چې سیاستوالو د ډېر تمرکز له لرې والي او ان له بېل‌والي یا بشپړې خپلواکۍ ( لکه د سویلي کامرون ملي شورا) څخه دفاع کړې. په ۲۰۱۷ کال کې په انګلیسي ژبو قلمرونو/ خاورو کې د یو امبازونیایي ایالت د رامنځته کېدو پر سر علني جګړه پېښه شوه. ګڼ شمېر کامرونیان د کروندګرو په توګه خپل ژوند مخته وړي. یاد هېواد د خپلې جیولوژیکي، ژبني او کلتوري تنوع له امله د "افریقا په میناتورۍ کې" په نوم یادېږي. له طبعي ځانګړنو څخه یې سیندغاړې، بېدیاوې، غرونه باراني ځنګلونه او ساوانا ( یو زرغون ایکوسیستم چې له ګڼو لویو ونو سره مشخصېږې) یادولی شو. تر ټولو هسکه څوکه یې په سویل لویدیځه سیمه کې د کامرون غر دی چې ۴۱۰۰ متره (۱۳۵۰۰ فوټه) لوړوالی لري. تر ټولو ګڼ نفوس لرونکي ښارونه یې په ویوري سیند کې د ډولا، د یاد ښار اقتصادي پلازمېنه او اصلي بندر یایونده، د هغه سیاسي پلازمېنه او  ګاروا دي. کامرون د خپلې موسیقۍ د بومي سبکونو په ځانګړي ډول ماکوتسا او بېکوتسي او همدارنګه د فوټبال د بریالي ملي ټيم له امله مشهور دی. یاد هېواد د افریقا اتحاديې، ملګرو ملتونو، د فرانکفوني نړیوال سازمان، د ملګرو ملتونو مشترک المنافع ناپېيلي غورځنګ او د اسلامي  همکاریو د سازمان غړی دی.<ref>[https://web.archive.org/web/20131128084534/http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html Highest Average Annual Precipitation Extremes]. Global Measured Extremes of Temperature and Precipitation, [[National Climatic Data Center]]. 25 May 2012. Last accessed 1 July 2019.</ref><ref name=":52">{{cite web|url=https://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html|title=Linguistic diversity in Africa and Europe – Languages Of The World|date=16 June 2011|website=languagesoftheworld.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515155945/http://www.languagesoftheworld.info/geolinguistics/linguistic-diversity-in-africa-and-europe.html|archive-date=15 May 2012|access-date=4 July 2019|last=Pereltsvaig|first=Asya}}</ref> == رېښه == کامرون اصلاً هغه اصطلاح وه چې پرتګالیانو به وریوري سیند ته کاروله، هغوی به ورته ( Rio dos Camarões— د شرېمپ سیند/ شرېمپ سیند) ویل چې په هغه مهال کې د کامرون زیاتو شرېمپ کباڼو ته اشاره کوي. نن د دې هېواد نوم په پرتګالي ژبه کامرون (Camarões) پاتې شوی.<ref>[https://www.etymonline.com/word/cameroon Cameroon (adj.)] nation in West Africa, its name is taken from the Anglicized form of the former name of the River Wouri, which was called by the Portuguese Rio dos Camarões "river of prawns" (16c.) for the abundance of these they found in its broad estuary. camarões is from Latin cammarus "a crawfish, prawn."</ref><ref>{{cite web|title=Camarões: o que os crustáceos têm a ver com o país? ("Cameroon: what do the crustaceans have to do with the country?")|url=https://veja.abril.com.br/blog/sobre-palavras/camaroes-o-que-os-crustaceos-tem-a-ver-com-o-pais/|publisher=[[Veja (magazine)|Veja]]|access-date=21 November 2020}}</ref> == تاریخچه == === لومړنی تاریخ === نننی کامرون د لومړي ځل لپاره په ډبر مهال کې د مېشتېدو وړ شو. تر ټولو اوږدمهاله اوسېدونکي يې باکا (پېګمیان) دي. له هغه ځای څخه د افریقا ختیځ، سویل او مرکز ته د بانټویانو مهاجرت نږدې ۲۰۰۰ کاله مخکې پېښ شوی. د سایو کلتور له میلاد څخه نږدې ۵۰۰ کاله مخکې د چاد سیند په شاوخوا کې رامنځته شو او خپل ځای یې کانم او د بورنو امپراتورۍ ځای ناستو ایالتونو ته ورپرېښود. په لویدیځ کې پاچاهۍ، بنسټونه او سلطنتونه رامنځته شول.<ref>[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 2.</ref><ref name="history">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/26431.htm|title=Cameroon|publisher=US Department of State|date=25 August 2011|access-date=24 September 2011}}</ref> پرتګالي بېړۍ چلوونکو په ۱۴۷۲ کال کې وچې ته ورسېدل. هغوی د ووري په سیند کې د  شرېمپ کباڼو د شبحې ډېروالي ته اشاره وکړه. او هغه یېRio dos Camarões  (شرېمپ سیند) ونوماوه چې په انګلیسي په کامرون بدل شو. د څو وروستیو پېړیو په بهیر کې د اروپا ګټو له ساحلي خلکو سره سوداګري منظمه کړه او عیسوي تبلیغیانو د هېواد د ننه فشار راوړ.<ref>{{Cite journal|last1=Pondi|first1=J. E.|title=Cameroon and the Commonwealth of nations|doi=10.1080/00358539708454389|journal=The Round Table|volume=86|issue=344|pages=563–570|year=1997}}</ref> مودیبو اداما د نولسمې پېړۍ په لومړیو کې په شمال کې د غیر مسلمانو او څه اندازه مسلمانو وګړو خلاف د جهاد لپاره فولاني سرتېري هدایت کړل او د اداماوا امارت یې رامنځته کړ. هغه مېشت خلک چې له فولاني څخه وتښتېدل د نفوس د بیا وېش لامل شول. سلطان ابراهیم نجویا په ۱۸۹۶ کال کې د باموم ژبې لپاره د باموم خط یا شومام رامنځته کړ. چې نن ورځ په کامرون کې د باموم سکرېپت/ خط او ارشیف په پروژو کې تدریسېږي.<ref>[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 59</ref><ref name="NMAA">{{cite web|url=http://africa.si.edu/exhibits/inscribing/bamum.html|title=Bamum|publisher=National Museum of African Art, Smithsonian Institution|access-date=29 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120101155844/http://africa.si.edu/exhibits/inscribing/bamum.html|archive-date=1 January 2012}}</ref> === د جرمني واکمني === جرمنیانو په ۱۸۶۸ زکال کې، کله چې د وویرمن کمپنۍ په هامبورګ کې د یو ګدام/ ډيپو جوړل پیل کړل، په کامرون کې یې رېښې غزول پیل کړل. دا بنا د ووري سیند پر مصب جوړه شوه. وروسته ګوستاو ناچتیګال له یو سیمه ییز پاچا سره تړون وکړ چې سیمه د المان د امپراتورۍ ضمیمه کړي. د المان امپراتورۍ په ۱۸۸۴ ز کال کې دا خاوره د کامرون د مستعمرې په نوم اعلام کړه او په هېواد کې د ننه تلپاتې فشار پیل شو. جرمنیان د هغه اصلي اوسېدنوکو له مقاومت سره مخامخ شول چې نه یې غوښتل المانیان دې، د هغوی په خاوره کې مېشت شي. د جرمني تر نفوذ لاندې سوداګریز شرکتونه د سیمه ییزې ادارې د تنظیم لپاره پاتې شول. دې چارې د ګټې تر لاسه کولو لپاره د افریقایانو له اجباري کار څخه کار اخیست. له کاري ځواک څخه د کېلو، ربړ، نباتي غوړیو او کاکاو په کروندو کې کار اخیستل کېده. هغوی د مستعمرې د بېخ‌بناوو د رغولو لپاره د اجباري کار پر سخت سیستم تکیه پیل کړه چې د نورو استعماري ځواکونو له نیوکې سره مخامخ شول.<ref name="historyworld">{{cite web|url=http://historyworld.net|title=historyworld|access-date=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407073336/http://historyworld.net/|archive-date=7 April 2019}}</ref><ref name="DeLancey 125">[[Cameroon#DeLancey|DeLancey and DeLancey]] 125.</ref> ----[[کامرون#%20ftnref1|[1]]] یو ډول کب چې کلک پوستکی او اوږده لکۍ لري، ژباړن ==ایداري وېش== کامرون هیواد په ټوله کې په لس ایداري برخو ویشل شوی دی. # [[آداماوا]] # [[مرکز]] # [[یست]] # [[اکستریم شمال]] # [[لیتورال]] # [[شمالي]] # [[شمال لویدیځ]] # [[لویدیځ]] # [[سویل]] # [[سویل لویدیځ]] ==تاریخ== ==کلتور== [[File:Baka dancers June 2006.jpg|thumb|Dancers greet visitors to the East Region.]] ==جغرافیه== [[File:Koppen-Geiger Map CMR present.svg|thumb|upright=1.35|Cameroon map of Köppen climate classification.]] [[File:Rhumsiki Peak.jpg|thumb|[[Volcanic plugs]] dot the landscape near [[Rhumsiki]], Far North Region.]] ==اقتصاد== [[وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه]] [[وېشنيزه:کامرون]] gbqltapl0oh02m2zskzru8ljuvmp3bo 0 3372 364780 342078 2026-06-19T04:25:50Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364780 wikitext text/x-wiki '''پاکستان''' په رسمي توګه '''د پاکستان اسلامي جمهوریت''' په سويل-منځنۍ اسیا کې یو رامېنځته شوی کړکېچن (د جغرافيې جنجال لرونکی) هېواد دی چې د [[افغانستان]] خلک يې په بشپړه توګه په رسميت نه پېژني او [[د ډيورنډ کرښه]] يوه جعلي او تپل شوې کرښه ګڼي، زياتره [[پښتانه]] بیا د [[پاکستان]] نیمه جغرافیه «د [[پښتونخوا]] او [[بلوچستان]] ایالتونه» چې [[پښتانه]] يې اکثریت وګړي جوړوي، د يو خپلواک هېواد پښتونستان یا پښتونخوا جوړولو لپاره مبارزې او هلې ځلې کوي. همداراز د هند هېواد هم ورسره په ستونزه کې دی او پر کشمیر د ملکیت ادعا کوي. {{هېواد-مالوماتبکس |ولسي نوم= <span style="line-height:1.33em;"><big> د پاکستان اسلامي جمهوريت </big><br /><small>'' اسلامی جمہوریۂ پاکستان''</small><br /><big> |رسمي نوم= <span style="line-height:1.33em;">Islamic Republic of Pakistan</span> |ټولگړی نوم= پاکستان |image_flag = Flag of Pakistan.svg |image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg |سمبول = نښان |image_map = Pakistan (orthographic projection).svg |ولسي تگلار = ''[[قومي ترانه]]'' |رسمي ژبې/ژبې = [[انگرېزي]]<br />[[اوردو]] |پلازمېنه = [[اسلام آباد]] |latd = 33|latm=40|latNS=N|longd=73|longm=10|longEW=E |لوی ښار = [[کراچۍ]] |د حکومت بڼه = [[اسلامي فدرالي جمهوريت]] |د لارښود لقب1 = [[د پاکستان هېوادمشر|هېوادمشر]] |د لارښود لقب2 = [[د هېوادمشر مرستيال]] |د لارښود نوم1 = [[آصف علي زرداري]] |د لارښود نوم2 = |د لارښود لقب3 = |د لارښود نوم3 = |ارتواليز وېش= څلور دېرشم هېواد |د ارتوالي څومره والی= 1_E11 |ارتوالی= ۸۸۰۲۵۴ |areami² = ۳۳۹۸۶۸<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |د اوبو سلنه = ۳.۱ |د وگړو اټکل = ۱۶۳,۹۸۵,۳۷۳<ref name="estimate">{{Cite web |title=World Gazetteer population estimate for 2006 |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&dat=32&geo=-172&srt=npan&col=aohdq |access-date=2012-12-08 |archive-date=2013-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511125411/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&dat=32&geo=-172&srt=npan&col=aohdq |url-status=dead }}</ref><!--includes Azad Kashmir and Northern Areas--> |د وگړو د شمېر د اټکل کال = ۲۰۰۴ |د وگړو د اټکل له مخې وېش = شپږم هېواد |د وگړو سرشمېرنه = ۱۶۳,۹۸۵,۳۷۳ |د وگړو د سرشمېرنې کال = ۲۰۰۴ |د وگړو گڼه گوڼه = ۲۱۱ |د وگړو گڼه گوڼه په هر متر² کې = ۵۲۹ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |د وېش له مخې د وگړو گڼه گونې= ۵۳ |د ټول کورني عايداتو کال = ۲۰۰۶ |ټول کورني عايدات = ۴۰۴.۶ بيليون $ |د کورني عايداتو له مخې وېش = ۲۶ |GDP_PPP_per_capita = $۲,۶۲۸ |GDP_PPP_per_capita_rank = ۱۲۸ |HDI_year = ۲۰۰۱ |HDI = ۰،۵۲۷ |HDI_rank = په منځنۍ کچه |HDI_category = <font color="gray">n/a</font> |زمکنۍ بشپړتيا= [[د پاکستان خپلواکي|خپلواکي]] |د زمکنۍ بشپړتيا يادښت= له برطانيې او آيرلېنډ نه ترلاسه کړې |established_event1 = د اعلانېدو نېټه |established_event2 = د پېژندلو نېټه |established_date1 = [[۱۴ اگسټ]] [[۱۹۴۷]] |established_date2 = [[۱۴ اگسټ]] [[۱۹۴۷]] |پېسه = [[پاکستاني روپۍ|روپۍ]] <small>(Rs.)</small> |د پېسو نښه = PKR |هېوادنی کوډ = PAK |سيمه ييز وخت=[[د پاکستان معياري وخت|PST]] |utc_offset = +۵:۰۰ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +۶:۰۰ |cctld = [[.pk]] |پېل گڼ = ۹۲ |پايڅوړ = }} == رېښه == د ژبې له پلوه په اردو ژبه کې د پاکستان معنا ده «له پاکي برخمنه ځمکه» يا «هغه ځمکه چې پاک په کې زيات دي». په دې نوم کې «پاک» ته اشاره شوې چې په فارسي او پښتو کې «پاک او صفا» ته ويل کېږي. وروستاړی يې «ستان» دی چې خپله د هندي/اردو ژبې یو اصلي لغات دی، دا لغات اوسمهال په پاړسي ژبې کې هم ډېر عام دی خو اصلي ريښه يې هندي ژبه ده. مانا يې د اوسېدو ځای يا خوا ده.<ref>{{cite book|title=A Dictionary of Pashto|last=Raverty|first=Henry George|url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty|لاسرسي نېټه=2021-12-13|خونديځ نېټه=2016-03-07|خونديځ نښه=https://web.archive.org/web/20160307070438/http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty|url-status=dead|تاريخ الوصول=2021-12-13|تاريخ الأرشيف=2016-03-07|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160307070438/http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty|access-date=2021-12-13|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307070438/http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty}}</ref><ref>{{citation|last=Hayyim|first=Sulayman|title=New Persian-English Dictionary|chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/steingass_query.py?qs=ستان&searchhws=yes|chapter=ستان|page=30|volume=2|location=Tehran|publisher=Librairie imprimerie Béroukhim}} |quote= ستان (p. V2-0030) ستان (۲) Suffix meaning 'a place abounding in'. Ex. گلستان a flower or rose-garden. Syn. زار See گازار Note. This suffix is pronounced stan or setan after a vowel, as in بوستان boostan, a garden, and هندوستان hendoostan, India; and estan after a consonant. Ex. گلستان golestan, and ترکستان torkestan. However, for poetic license, after a consonant also, it may be pronounced setan. Ex. گلستان golsetan</ref><ref>{{citation|last=Steingass|first=Francis Joseph|title=A Comprehensive Persian-English Dictionary|chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/steingass_query.py?qs=ستان&searchhws=yes|chapter=ستان|page=655|quote=stān (after a vowel), istān (after a consonant), Place where anything abounds, as ḵẖurmāstān, A palm-grove, gulistān, A flower-garden, &c.}}</ref> دا نوم په ۱۹۳۳ز کال کې د پاکستان د خوځښت د يوه فعال چودري رحمت علي له خوا جوړ شوی و، کوم چې هغه په يوه رساله کې خپور کړ«اوس يا کله هم نه»، نوموړي دا نوم په مخفف ډول کارولی و: «په پاکستان کې اوسېدونکي دېرش ميليونه وروڼه»، په دې نوم کې د برتانيې د حکومت پنځو شمالي سيمو ته اشاره شوې وه، چې هغه دا دي: پنجاب، افغانيه، کشمير، سیند او بلوچستان.<ref name=":0">{{cite web|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or never: Are we to live or perish for ever?|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|access-date=4 December 2007|date=28 January 1933|publisher=Columbia University}}</ref> == تاريخ == === لومړي او منځني پړاوونه === په سويلي اسيا کې ځينې لرغوني انساني تمدنونه، له هغو سيمو راپورته شوي چې په اوسني پاکستان کې دي. د دې سيمې تر ټولو لومړني اوسېدونکي سونيان وو چې په ښکته ډبرين پړاو کې يې ژوند کړی دی او د دوی ډبرين وسايل د پنجاب په سوان دره کې موندل شوي دي. د سیند سيمه، کومه چې د اوسني پاکستان ډېره سيمه په غېږ کې نيسي، د ګڼو پرله پسې لرغونو کلتورونو ځای و، په دې کلتورونو کې د نوي ډبرين پړاو مهرګړ او په هړپا او موهنجوداړو کې د برونز د عصر سیند درې مدنيته (۲۸۰۰ – ۱۸۰۰ له ميلاد مخکې) شامل دي.<ref>Petraglia, Michael D.; Allchin, Bridget (2007), "Human evolution and culture change in the Indian subcontinent", in Michael Petraglia, Bridget Allchin, ''The Evolution and History of Human Populations in South Asia: Inter-disciplinary Studies in Archaeology, Biological Anthropology, Linguistics and Genetics'', Springer, {{ISBN|978-1-4020-5562-1}}</ref><ref>{{cite web|author=Parth R. Chauhan|title=An Overview of the Siwalik Acheulian & Reconsidering Its Chronological Relationship with the Soanian{{Snd}} A Theoretical Perspective|url=http://www.assemblage.group.shef.ac.uk/issue7/chauhan.html#distribution|website=Sheffield Graduate Journal of Archaeology|publisher=University of Sheffield|access-date=22 December 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104171240/http://www.assemblage.group.shef.ac.uk/issue7/chauhan.html#distribution|archive-date=4 January 2012}}</ref><ref name="vipul">{{cite book|author=Vipul Singh|title=The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination|url=https://books.google.com/books?id=wsiXwh_tIGkC|publisher=Dorling Kindesley, licensees of Pearson Education India|isbn=978-81-317-1753-0|pages=3–4, 15, 88–90, 152, 162|year=2008}}</ref>{{sfn|Wright|2010|ps=:Quote: "The Indus civilization is one of three in the 'Ancient East' that, along with [[Mesopotamia]] and [[Ancient Egypt|Pharonic Egypt]], was a cradle of early civilization in the Old World (Childe 1950). Mesopotamia and Egypt were longer lived, but coexisted with Indus civilization during its florescence between 2600 and 1900 B.C. Of the three, the Indus was the most expansive, extending from today's northeast Afghanistan to Pakistan and India."}}<ref>{{cite book|last=Feuerstein|first=Georg|author2=Subhash Kak|author3=David Frawley|title=In search of the cradle of civilization: new light on ancient India|publisher=Quest Books|location=Wheaton, IL|year=1995|page=147|url=https://books.google.com/books?id=kbx7q0gxyTcC&q=In+Search+of+the+Cradle+of+Civilization|isbn=978-0-8356-0720-9}}- Yasmeen Niaz Mohiuddin, ''Pakistan: a Global Studies Handbook''. ABC-CLIO publishers, 2006, {{ISBN|1-85109-801-1}} - {{cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/india/121116/indus-civilization-2000-years-old-archaeologists|title=Archaeologists confirm Indian civilization is 2000 years older than previously believed|date=16 November 2012|website=globalpost.com}} - {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A3aOCwAAQBAJ|title=Killing Civilization: A Reassessment of Early Urbanism and Its Consequences|first=Justin|last=Jennings|year=2016|publisher=UNM Press|via=Google Books|isbn=978-0-8263-5661-1}}</ref><ref>{{cite book|title=India Unveiled|url=https://books.google.com/books?id=Tmn91va2e4UC&pg=PT180|author=Robert Arnett|publisher=Atman Press|access-date=23 December 2011|year=2006|isbn=978-0-9652900-4-3|pages=180–}}- {{cite web|title=Mohenjo-Daro|url=http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601181841/http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html|archive-date=1 June 2010|author=Meghan A. Porter|publisher=Minnesota State University|access-date=15 January 2010}}</ref> ودايي پړاو (له میلاد مخکې ۱۵۰۰ – ۵۰۰) يو اندو-ارين کلتور بلل کېږي؛ په دې پړاو کې ويدايان، د هندويزم اړوند تر ټولو زړې سپېڅلې لیکنې جوړې شوې وې او وروسته همدا کلتور په دې سيمه کې ښه ثابت شو. ملتان د هندوانو يو مهم عبادتځای و. ويدي تمدن د Takṣaśilā - د اوسني پنجاب د ټيکسلا - د لرغوني ګندهارا ښار کې ښه وغوړېده، د کوم بنسټ چې له میلاد مخکې شا او خوا ۱۰۰۰ کې اېښودل شوی و. په دې سيمه کې لرغونو سترواکیو او سلطنتونو په پرله پسې ډول حکومت کړی: ايراني هخامنشي سترواکي (له میلاد مخکې شا او خوا ۵۱۹)، د ستر سکندر سترواکۍ له میلاد مخکې په ۳۲۶ کې او موري سترواکي، کومه چې د چندراګوپتا مايوريا تاسيس کړې وه او ستر اشوکا له میلاد مخکې تر ۱۸۵ پورې نوره هم پراخه کړه. د اندو-يوناني پاچهي چې باختري دمتريوس (له میلاد مخکې ۱۸۰-۱۶۵) کې تاسيس کړې وه، ګندهارا او پنجاب هم په کې شامل وو، دا پاچهي د مناندر (له میلاد مخکې ۱۶۵-۱۵۰) بشپړې پراختيا ته ورسېده او یونانو- بودايي کلتور يې په دې سيمه وغوړاوه. ټيکسلا په نړۍ کې تر ټولو پخوانی پوهنتون او د لوړو زده کړو مرکز درلود، کوم چې له ميلاد مخکې د پخواني ويدي پړاو په شپږمه پېړۍ کې جوړ شوي وو. دې ښوونځي ګڼ عبادتځايونه لرل، چې د خوب لپاره ستر ځايونه يا د تدريس سترې خونې يې نه درلودې او په دې ځايونو کې په انفرادي ډول ديني زده کړې ورکول کېدې. لرغونی پوهنتون، د ستر سکندر د ځواکونو له بريد وروسته مستند شوی، همدا راز په څلورمه او پنځمه زېږديزه پېړۍ کې د چينايي زیارت کوونکو له خوا ثبت شوی دی.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WJMlW-zDE14C|title=Pakistan: a primary source cultural guide|publisher=The Rosen Publishing Group Inc|pages=58–59, 100–102|author=Marian Rengel|location=New York|isbn=978-0-8239-4001-1|year=2004}}- {{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/503627/Rigveda|title=Rigveda|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=16 December 2011}}</ref><ref name="taxila">{{cite book|title=Pakistan & the Karakoram Highway|year=2008|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-542-0|pages=60, 128, 376|url=https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC|author1=Sarina Singh|author2=Lindsay Brow|author3=Paul Clammer|author4=Rodney Cocks|author5=John Mock}}</ref><ref name="vipul2">{{cite book|author=Vipul Singh|title=The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination|url=https://books.google.com/books?id=wsiXwh_tIGkC|publisher=Dorling Kindesley, licensees of Pearson Education India|isbn=978-81-317-1753-0|pages=3–4, 15, 88–90, 152, 162|year=2008}}</ref><ref>{{cite book|title=Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists|url=https://books.google.com/books?id=vSwi2TYabS4C&pg=PA7|publisher=The Oryx Press|editor=David W. del Testa|year=2001|location=Westport, CN|isbn=978-1-57356-153-2|page=7}}</ref><ref>{{cite web|title=Guide to Historic Taxila|url=http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm|author=Ahmad Hasan Dani|publisher=The National Fund for Cultural Heritage|access-date=15 January 2010|خونديځ نېټه=5 June 2017|خونديځ نښه=https://web.archive.org/web/20170605063128/http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm|url-status=dead|تاريخ الأرشيف=5 June 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170605063128/http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm|archive-date=5 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605063128/http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm}}</ref><ref>"History of Education", ''Encyclopædia Britannica'', 2007.</ref><ref name="ReferenceA">{{cite book|last1=Scharfe|first1=Hartmut|last2=Bronkhorst|first2=Johannes|last3=Spuler|first3=Bertold|last4=Altenmüller|first4=Hartwig|title=Handbuch Der Orientalistik: India. Education in ancient India|year=2002|isbn=978-90-04-12556-8|page=141}}</ref><ref>{{cite book|author=Joseph Needham|title=A selection from the writings of Joseph Needham|year=1994|publisher=McFarland & Co|isbn=978-0-89950-903-7|quote=When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BCE they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about CE&nbsp;400.|page=24}}- {{cite book|author1=Hermann Kulke|author2=Dietmar Rothermund|title=A History of India|year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-32919-4|quote=In the early centuries the centre of Buddhist scholarship was the University of Taxila.|page=157}} - {{cite journal|author1=Balakrishnan Muniapan|author2=Junaid M. Shaikh|title=Lessons in corporate governance from Kautilya's Arthashastra in ancient India|journal=World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development|year=2007|volume=3|issue=1|pages=50–61|doi=10.1504/WREMSD.2007.012130}} - {{cite book|author=Radha Kumud Mookerji|title=Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist|edition=2nd|year=1951|orig-year=reprint 1989|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0423-4|pages=478–479}}</ref>{{sfn|Allchin|Allchin|1988|p=314}} د سیند رای واکمنې کورنۍ (۴۸۹ – ۶۳۲ز) د خپلې واکمنۍ په اوج کې په دې او ورڅېرمه سيمو حکومت کړی. د پالا واکمني تر ټولو وروستۍ بودايي سترواکي وه، چې د درمپالا او دواپالا تر مشرۍ لاندې په ټوله سويلي اسيا کې له اوسني بنګله ديش نه نیولې، بيا له شمالي هند او تر اوسني پاکستان پورې غځېدلې وه. <ref>{{cite book|author=Andre Wink|title=Al Hind the Making of the Indo Islamic World|year=1996|publisher=Brill|isbn=978-90-04-09249-5|page=152}}</ref> === اسلامي بری(سوبه او فتحه) === عرب فاتح محمد بن قاسم په ۷۱۱ز کال کې سیند ونيو. د پاکستان د حکومت رسمي نېټه لیکنه ادعا کوي چې، دا هغه وخت و چې د پاکستان بنسټ کېښودل شو؛ خو د پاکستان نظريه په نولسمه پېړۍ کې راورسېده. د منځنيو پېړيو لومړيو (۶۳۲-۱۲۱۹ز) کې په دې سيمه کې د اسلام سپېڅلی دین خپور شو. په دې موده کې، صوفي مبلغينو اسلام ته د ډېرو سيمه یيزو بودايانو او هندوانو په اړولو کې بنسټيز اغېز درلود. د ترکي او هندوشاهي واکمنيو له ماتېدو وروسته، چې له اوومې نه تر يوولسمې پېړۍ يې په کابل دره، ګندهارا (اوسنی خيبرپښتونخوا) او لوېديځ پنجاب حکومت کاوه، د غزنوي سترواکۍ (۹۷۵-۱۱۸۷ز)، غوري سلطنت او ډیلي سلطنت (۱۲۰۶-۱۵۲۷ز) په ګډون، په پرله پسې ډول ګڼو مسلمانو سترواکيو په دې سيمه واکمني کړې ده. د ډیلي سلطنت د وروستۍ لودهي واکمنۍ ځای بيا د مغولو سترواکۍ ونيو (۱۵۲۶-۱۸۵۷ز).<ref name="Information of Pakistan">{{cite web|title=History in Chronological Order|url=http://www.infopak.gov.pk/History.aspx|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of Pakistan|access-date=15 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723113602/http://infopak.gov.pk/History.aspx|archive-date=23 July 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Paracha|first=Nadeem F.|title=Why some in Pakistan want to replace Jinnah as the founder of the country with an 8th century Arab|url=http://scroll.in/article/721012/why-some-in-pakistan-want-to-replace-jinnah-as-the-founder-of-the-country-with-an-8th-century-arab|website=Scroll.in}}- {{cite web|url=http://www.dawn.com/news/735610/figuring-qasim-how-pakistan-was-won|title=Figuring Qasim: How Pakistan was won|work=Dawn|date=19 July 2012|access-date=19 February 2015}} - {{cite web|title=The first Pakistani?|url=http://www.dawn.com/news/1175127/the-first-pakistani|work=Dawn|date=12 April 2015|access-date=19 May 2021}} - {{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1098562/muhammad-bin-qasim-predator-or-preacher|title=Muhammad Bin Qasim: Predator or preacher?|work=Dawn|access-date=19 February 2015|date=8 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=Saigol|first=Rubina|title=What is the most blatant lie taught through Pakistan textbooks?|url=http://www.dawn.com/news/1125484|work=Dawn|year=2014|access-date=14 August 2014}}- {{cite web|last=Rafi|first=Shazia|title=A case for Gandhara|url=http://www.dawn.com/news/1164469|work=Dawn|year=2015|access-date=19 February 2015}}</ref><ref>{{cite book|last=Lapidus|first=Ira Marvin|title=A history of Islamic societies|year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-77933-3|pages=382–384}}</ref> ==ژبې او قومونه== پنجابيان د دې هېواد اکثريت (له پنځوس سلنه څخه ډېر) وګړي جوروي، خو پنجابي د هېواد رسمي ژبه نده. {{انځوربرخه|انځور=20240719 183352.jpg|Description=د پاکستان د ژبو رسمي وېش}} پښتانه د پنجابيانو وروسته دويم لوی قوم دی چې شاوخوا 65 میلیونه وګړي جوړوي. په داسې حال کې چې پښتو د دې هېواد دویمه ژبه ده خو دا ژبه په زده‌کړو او اداري چارو کې له پامه غورځول شوې خو د پښتونخوا ایالت په رسنيو کې دې ژبې ته تر ډېره لومړيتوب ورکړل شوی. نور قومونه يې بلوڅان، سينديان، او داسې نور لږکیان جوړوي. == تاریخ == پاکستان يو وخت نیم د هند برخه وه او نیمه نوره د هند لوېديځې برخې چې له چین هېواد سره د بلتستان د پولې څخه نیولې تر لاندې سنده او بلوچستان پورې د اوسني افغانستان پخوانۍ برخې وې . يو مهال د پښتنو قبایلو تر منځ د تربگلوۍ له کبله دغه سیمې په څو نومونو بېلې شوې چې يو لړ نومونه یې روهستان ، روهیله ، پښتونخوا ، شمال لوېديځه سرحدي ولایت او نور نومان پرې سیمه واکو پښتنو او وروسته بیا انگرېزانو ايښي .د پاکستان د هېواد تاریخ ډېر لنډ دی او يوه پېړۍ لا نه کېږي چې رامنځته شوی . 68 کاله کېږي چې د پاکستان هېواد تاسيس شوی . د نن پاکستان د انگرېزانو او په ځانگړي توگه د امریکا سره د افغان جهاد پر مهال اړیکې د پوځي دیکتاتور ضياالحق لخوا ټینگې شوې چې لمخې یې د امریکا يو ولسمشر رونالډ رېگن پاکستان د امریکا ناوې هېواد گڼلای چې لا تراوسه هم د انگرېزانو تر ولکې یې نظام چلېږي. پاکستان په اسيا کې سوېل ختيځو هېوادونو کې راځي چې په ۱۹۴۷م زېږدي کې په ۱۴م د اگسټ يې د پاکستان نوم خپل کړ . انگرېزانو دغه هېواد له پيل څخه په فدرالي نظام وېشلی دی چې د ۱۹۷۳م زېږدي اساسي قانون لمخې یې په څلورو ايالتونو د قامونو په تناسب بېل کړی دی . دغه څلور ایالتونه پدې توگه ول : د پنجاب ايالت ، د شمال لوېديځې پولې ايالت چې اوسنی پښتونخوا ده ، د سنده ايالت او د بلوچستان ايالت . د هېواد پلازمېنه اسلام آباد نومېږي او کراچۍ ، لاهور ، فیصل آباد او راولپنډۍ يې نور صنعتي او نامتو لوی ښارونه دي . په دغه هېواد کې برسېره پر ۶گو غټو توکمنو سلهاؤ مذهبي فرقې هم شتون لري چې په غټو توکمونو کې یې پنجابيان تر ټولو ډېره ډله بيا پښتانه دوهم لوی توکم دی ، سندهيان ، بلوڅان ، سرايکان ، هندکيان او هندوان شامل دي . په دیني لحاظ پاکستان کې ۹۷ سلنه مسلمانان دي چې په لسهاؤ فرقو او پیرانو وېشل شوي ، ۷۰ سلنه یې [[سني]] اسلام منلی ، ۲۰ سلنه شعيه گان دي او 3 شاوخوا سلنه هندوان او عيسويان هم شته. د 1947 نه وړاندې پاکستان،[[هند]] او [[بنگله دېش]] يو هېواد و چې د (برصغیر هند) يا د هند وړې وچې په نوم بللې کيدل . دغه وخت په هند کې د [[انگرېز|انگرېزانو]] واکمني وه۔ == هېوادنۍ وټه == پينځوس سلنه نفوس په کرهڼه بوخت دي چې ډېری وگړي يې کرونده گر دي او تر ډېره مالوچ، جوار، غنم، وریجې او داسې نورې [[کرکېلې]] کري. د طبعي زېرمو لخوا پاکستان [[سکاره]]، [[مس]]، [[غاز]]، [[وسپنه]] لري. په پاکستان کې [[دروند صنعت]] د حکومت لخوا څارل کېږی. == سیاست (واگ) == واگیزه غونډال یې انگرېزي پارلماني دی.د پاکستان حکومتي نظام جمهوري پارليماني دی چې وزيراعظم د هيواد د حکومت مشر بلل کيږي۔پاکستان دوه لاسبري دولتي ادارې لري ، يو يې قومي اسمبلي (قامي جرگه) ده او بله يې سينيټ (سنا) نومېږي ۔د پاکستان پارلماني غونډال له افغانستان څخه توپیر لري ځکه چې افغان دولتي غونډال کې هېوادمشر د ولس او حکومت مشر وي خو پاکستاني دولتي غونډال کې وزيراعظم (لومړی وزير) د حکومت او ولس مشر وي . == تاریخ او اداري وېش == د "پاکستان" نوم (IPA: /paːkɪst̪aːn/) په اردو ژبه کې "پاک ستان" چې د دوه ستاینومونو تړنگنوم دی مانا يې (پاکه خاوره)راوځي. دا نوم د چوهدري رحمت علي لخوا په ۱۹۳۳ زېږديز کال کې د لومړي ځل لپاره په يوې رسالې کې چې د اوس او يا هېڅکله تر سرليک لاندې نومېده خپور شو. د پاکستان نوم د پنځ ايالتونو د نوم نه هم اخيستي شوي:پ پنجاب ، ا افغانيه (خېبر پښتونخوا) ،ک کشمير،س سند، تان بلوچستان۔ د پاکستان ايالتونه او سیمې <center><font size="+1"> {{Image label begin|width={{{width|600}}}|image=Districts and tehsils of Pakistan.png|float={{{float|none}}}}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.760|y=0.1500|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=سکردو|سکردو]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.700|y=0.1300|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=گلگت|گلگت]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.650|y=0.1050|text=[[گلگت بلتستان|گلگت و بلتستان]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.665|y=0.202|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=مظفر آباد|مظفر آباد، آزاد کشمیر]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.660|y=0.2120|text=[[آزاد کشمیر]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.500|y=0.2850|text=[[فدرالي قبايلي سيمې|قبائل]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.410|y=0.380|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=کوټه (ښار)|کويټه، بلوچستان]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.310|y=0.4900|text=[[بلوچستان]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.695|y=0.318|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=لاهور|لاهور، پنجاب]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.630|y=0.3500|text=[[پنجاب]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.418|y=0.610|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=کراچۍ|کراچۍ، سند]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.450|y=0.5870|text=[[سند]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.59|y=0.210|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=پېښور|پېښور، خیبر پختونخوا]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.600|y=0.1700|text=[[خیبر پښتونخوا]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.645|y=0.213|text=[[File:Red pog.svg|9px|link=اسلام آباد|اسلام آباد]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.610|y=0.2480|text=[[اسلام آباد]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.240|y=0.2900|text=[[افغانستان]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.100|y=0.4900|text=[[ایران]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.650|y=0.0600|text=[[چین]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.750|y=0.5900|text=[[هند]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.250|y=0.6900|text=[[د عرب سمندر]]}} {{Image label end}} </font></center> {|class="wikitable sortable" |-bgcolor="#efefef" !شمار !صوبه/سيمه !class="unsortable"|انگریزې نوم !سرښار !آبادی (ټول پاکستان کې پرسنټيج)<ref name="statpak">{{cite web| url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/area_pop/area_pop.html| title=Area, Population, Density and Urban/Rural Proportion by Administrative Units| publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan| year=1998| accessdate=2010-03-31| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050105015841/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/area_pop/area_pop.html| archivedate=2005-01-05| deadurl=dead}}</ref> !رقبه (کلومیټر²)<ref name="statpak"/> !کثافت د آبادۍ<br/>(خلک پر يو کلومیټر² کې) !class="unsortable"|نقشہ |- |1 |align=right|[[بلوچستان]] |align=left|Balochistan |[[کوټه (ښار)|کويټه]] |align=right|4.8% |align=right|39.3% |align=right|18.9 |[[File:Balochistan in Pakistan (claims hatched).svg|120px]] |- |2 |align=right|[[خیبر پښتونخوا]] |align=left|Khyber Pakhtunkhwa |[[پېښور]] |align=right|12.9% |align=right|8.5% |align=right|238.1 |[[File:Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan (claims hatched).svg|120px]] |- |3 |align=right|[[پنجاب]] |align=left|Punjab |[[لاهور]] |align=right|53.7% |align=right|23.3% |align=right|358.5 |[[File:Punjab in Pakistan (claims hatched).svg|120px]] |- |4 |align=right|[[سند]] |align=left|Sindh |[[کراچۍ]] |align=right|22.2% |align=right|16.0% |align=right|216 |[[File:Sindh in Pakistan (claims hatched).svg|120px]] |- |5 |align=right|[[وفاقی دارالحکومت]] |align=left|Islamabad Capital Territory |[[اسلام آباد]] |align=right|0.6% |align=right|0.1% |align=right|888.8 |[[File:Islamabad Capital Territory in Pakistan (claims hatched).svg|120px]] |- |6 |align=right|[[قبائلی سيمې]] |align=left|Federally Administered Tribal Areas |[[پشاور]] |align=right|2.3% |align=right|3.1% |align=right|116.7 |[[File:Federally Administered Tribal Areas in Pakistan (claims hatched).svg|120px]] |- |7 |align=right|[[آزاد کشمیر]] |align=left|Azad Kashmir |[[مظفر آباد]] |align=right|2.2%<ref name="ak">{{cite web| url=http://www.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=28&Itemid=11| title=Population features| publisher=Government of Azad Kashmir| year=1998| accessdate=2010-03-31| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409161525/http://www.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=28&Itemid=11| archivedate=2010-04-09| deadurl=dead}}</ref> |align=right|1.5%<ref name="ak"/> |align=right|223.6 |[[File:Azad Kashmir in Pakistan (disputed hatched) (claims hatched).svg|120px]] |- |8 |align=right|[[گلگت بلتستان]] |align=left|Gilgit–Baltistan |[[گلگت]] |align=right|1.3% |align=right|8.2% |align=right|24.8 |[[File:Gilgit-Baltistan in Pakistan (de-facto + Glacier) (disputed hatched) (claims hatched).svg|120px]] |- ! |align=right|پاکستان !Pakistan ![[اسلام آباد]] !182,000,000 !881,889 !226.6/مربع کلومیټر | |-class="sortbottom" |} == هم وګوره == * [[په پاکستان کې د دیپلماتیک ماموریت و فهرست]] == سرچينې == {{د پاکستان سياسي وېش}} {{#invoke:Portal|portal|Pakistan}} [[وېشنيزه:پاکستان| ]] [[وېشنيزه:هېوادونه]] [[وېشنيزه:د نړۍ هېوادونه]] [[وېشنيزه:د سوېلي آسيا هېوادونه]] [[وېشنيزه:اسلامي هېوادونه]] k7y1klnnslsqxwd6fyfentqg3mj5dym 0 5542 364776 351203 2026-06-19T04:05:32Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364776 wikitext text/x-wiki '''هندویزم''' (هندوان) د هندو هېوادونو څخه هغه هېواونه گڼل کېږي، چې ډېركي وگړي يې ددې [[مذهب]] لارويان وي. د هند د نيمې وچې زياتره هېوادونه د هندو مذهب لارويان دي. نن سبا د [[هندويزم]] مذهب د نړۍ درېيم [[مذهب]] گڼل كېږي، چې د لارويانو شمېره يې نږدې يو بېليون ته رسېږي، چې له دېډلې څخه يې ۹۰۵ مېليونه په هند او نېپال كې اوسېږي. نور هغه هېوادونه چې په ډېره كچه [[هندوان]] پكې اوسېږي، عبارت دي له: [[پاكستان]]، [[سريلنكا]]، [[اندونېزيا]]، [[مالېزيا]]، [[سېنگاپور]]، [[موروكو]]، [[فيجي]]، [[گيانا]]، [[ترينيډېډ]]، او [[توباگو]]، څخه ''د نړيوال مذهبي خپلواكۍ رپورټ ۲۰۰۶زېږد''[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/] نورې سرچينې د سي.آي.اې نړيوال كتاب[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |date=2009-09-12 }} او adherents.com.[http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203225813/http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |date=2012-02-03 }} د هر هېواد ټوليزه شمېره د census.govڅخه اخيستل شوې[http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl] ([[2007]] estimates). د هېوادونو د هندو توكم وگرشمېره د امريكا د بهرنويو چارو وزارت د سروې څخه اخيستل شوې. [[انځور: Hinduism_percentage_by_country.png|left|350px|thumb|[[هندوييزم د هېواد په شمېره|'''Hinduism – سلنه د هېواد په حساب''']]]] {{Hinduism small}} '' د نړيوال مذهبي خپلواكۍ رپورټ ۲۰۰۶زېږد ''.[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/] نورې سرچينې د سي.آي.اې نړيوال كتاب [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |date=2009-09-12 }} او adherents.com.[http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203225813/http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |date=2012-02-03 }} د هر هېواد ټوليزه شمېره د census.govڅخه اخيستل شوې [http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl] ([[2007]] estimates). ==هندو مېشتې هېوادونه== <table class="wikitable sortable"> <caption> '''[[هندويزم]] د هېواد په حساب''' </caption> <tr bgcolor=#CCCCFF> <th> مذهب </th> <th> هېواد </th> <th> ټول وگړي (2007 est) </th> <th> % of Hindus </th> <th> ټولټال هندوان </th> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Asia]] </td> <td> [[هندويزم په افغانستان كې|افغانستان]] </td> <td> 31,889,923 </td> <td> 0.4%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193549/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=1 |date=2007-09-27 }}[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Afghanistan/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125003320/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Afghanistan/rbodies.html |date=2012-01-25 }} </td> <td> 127,560 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Albania|البانيا]] </td> <td> 3,600,523 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[شمالي افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Algeria|الجزاير]] </td> <td> 32,531,853 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Angola|انگولا]] </td> <td> 12,263,596 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Argentina|ارجنټينا]] </td> <td> 40,301,927 </td> <td> 0.01%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194123/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=101 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 4,030 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنې ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Armenia|ارمنيا]] </td> <td> 2,971,650 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Oceania]] </td> <td> [[Hinduism in Australia|اسټراليا]] </td> <td> 20,434,176 </td> <td> 0.5%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71333.htm] </td> <td> 102,171 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Austria|اتريش]] </td> <td> 8,199,783 </td> <td> 0.1% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71367.htm] </td> <td> 8,200 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> منځنې ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Azerbaijan|ازربايجان]] </td> <td> 8,120,247 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنې ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Bahrain|بحرين]] </td> <td> 708,573 </td> <td> 6.25%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193556/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=96 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 44,286 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in Bangladesh|بنگلدېش]] </td> <td> 150,448,339 </td> <td> 9.2%[http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823065703/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |date=2011-08-23 }} - 10.5%[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm][http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71438.htm] </td> <td> 13,841,247 - 15,797,076 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[ختيځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Belarus|سپين روسي]] </td> <td> 9,724,723 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Belgium|بلجيم]] </td> <td> 10,392,226 </td> <td> 0.06%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71371.htm] </td> <td> 6,235 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Belize|بيلاز]] </td> <td> 294,385 </td> <td> 2.3%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117042134/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93 |date=2009-01-17 }} </td> <td> 6,771 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لويديځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Benin|بنين]] </td> <td> 8,078,314 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in Bhutan|بوټان]] </td> <td> 2,327,849 </td> <td> 2%[http://www.kingdomofbhutan.com/] - 25%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228202246/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |date=2010-12-28 }}[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35839.htm] </td> <td> 46,557 - 581,962 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Bolivia|بولېويا]] </td> <td> 9,119,152 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Bosnia and Herzegovina|بوسنيا هرزيگوينيا]] </td> <td> 4,552,198 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Botswana|بوټسوانا]] </td> <td> 1,815,508 </td> <td> 0.17%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71287.htm] </td> <td> 3,086 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Brazil|برازيل]] </td> <td> 190,010,647 </td> <td> 0.0016%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71451.htm] </td> <td> 3,040 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Brunei|Brunei]] </td> <td> 374,577 </td> <td> 0.035%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71334.htm] </td> <td> 131 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Bulgaria|بلغاريا]] </td> <td> 7,322,858 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Burkina Faso|بوركينافاسو]] </td> <td> 14,326,203 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Burundi|برونډي]] </td> <td> 8,390,505 </td> <td> 0.1%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Burundi/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530210501/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Burundi/rbodies.html |date=2013-05-30 }}[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=118] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194313/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=118 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 8,391 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Cambodia|كمبوډيا]] </td> <td> 13,995,904 </td> <td> 0.3%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Cambodia/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819112511/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Cambodia/rbodies.html |date=2012-08-19 }}[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=86] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930153550/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=86 |date=2007-09-30 }} </td> <td> 41,988 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Cameroon|كمېرون]] </td> <td> 18,060,382 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[شمالي امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in کانادا|كاناډا]] </td> <td> 33,390,141 </td> <td> 1% [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71452.htm][http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/کانادا/rbodies.html]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </td> <td> 333,901 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Central African Republic|د افريكې مركزي جمهوريت]] </td> <td> 4,369,038 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Chad|چاد]] </td> <td> 9,885,661 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Chile|Chile]] </td> <td> 16,284,741 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[ختيځه اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in China|چين]] </td> <td> 1,321,851,888 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Colombia|كولمبيا]] </td> <td> 44,379,598 </td> <td> 0.02%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194326/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 8,876 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Comoros|كوموروس]] </td> <td> 711,417 </td> <td> 0.1%(approx)</td> <td> 711 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Congo (Brazzaville)|كانگو (Brazzaville)]] </td> <td> 3,800,610 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Congo (Kinshasa)|Congo (Kinshasa)]] </td> <td> 65,751,512 </td> <td> 0.18%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=125] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930153636/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=125 |date=2007-09-30 }} </td> <td> 118,353 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Costa Rica|كوسټاريكا]] </td> <td> 4,133,884 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Croatia|Croatia]] </td> <td> 4,493,312 </td> <td> 0.01% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71374.htm] </td> <td> 449 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North America]] </td> <td> [[Hinduism in Cuba|Cuba]] </td> <td> 11,394,043 </td> <td> 0.21%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194233/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 23,927 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Cyprus|Cyprus]] </td> <td> 788,457 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Czech Republic|Czech Republic]] </td> <td> 10,228,744 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Côte d'Ivoire|Côte d'Ivoire]] </td> <td> 18,013,409 </td> <td> 0.1%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=126] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194240/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=126 |date=2007-09-27 }}[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71297.htm] </td> <td> 18,013 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Denmark|Denmark]] </td> <td> 5,468,120 </td> <td> 0.1%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Denmark/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530202419/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Denmark/rbodies.html |date=2013-05-30 }}[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71377.htm] </td> <td> 5,468 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Djibouti|Djibouti]] </td> <td> 496,374 </td> <td> 0.02%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=127] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194207/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=127 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 99 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Caribbean]] </td> <td> [[Hinduism in Dominica|Dominica]] </td> <td> 72,386 </td> <td> 0.2%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194307/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 145 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Caribbean]] </td> <td> [[Hinduism in Dominican Republic|Dominican Republic]] </td> <td> 9,365,818 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويل ختيځه اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in East Timor|ختيځ تيمور]] </td> <td> 1,084,971 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Ecuador|اېكواډور]] </td> <td> 13,755,680 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[شمالي افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Egypt|مصر]] </td> <td> 80,335,036 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in El Salvador|El سلواډور]] </td> <td> 6,948,073 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Eritrea|Eritrea]] </td> <td> 4,906,585 </td> <td> 0.1% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71300.htm] </td> <td> 4,907 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Estonia|اسټونيا]] </td> <td> 1,315,912 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[ختيځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Ethiopia|اېتوپيا]] </td> <td> 76,511,887 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[اوقيانوسيه]] </td> <td> [[Hinduism in Fiji|فيجي]] </td> <td> 918,675 </td> <td> 30%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/73065.htm] - 33% [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1834.htm][https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108073243/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html |date=2019-01-08 }} </td> <td> 275,603 - 303,163 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Finland|فېنلېنډ]] </td> <td> 5,238,460 </td> <td> 0.01%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=172] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194049/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=172 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 524 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in France|فرانس]] </td> <td> 63,718,187 </td> <td> 0.1%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/France/rbodies.html][https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html#People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html#People |date=2018-12-24 }} </td> <td> 63,718 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Gabon|گابون]] </td> <td> 1,454,867 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Gambia|گامبيا]] </td> <td> 1,688,359 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنې ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Georgia|جورجيا]] </td> <td> 4,646,003 </td> <td> 0.01% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71381.htm] </td> <td> 465 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Germany|المان]] </td> <td> 82,400,996 </td> <td> 0.119%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71382.htm] </td> <td> 98,057 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Ghana|گانا]] </td> <td> 22,931,299 </td> <td> 0.05% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71304.htm] </td> <td> 11,466 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Greece|Greece]] </td> <td> 10,706,290 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[كارابين]] </td> <td> [[Hinduism in Grenada|گرېنېډا]] </td> <td> 89,971 </td> <td> 0.7%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=66] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193641/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=66 |date=2007-09-27 }} </td> <td> 630 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځۍ امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Guatemala|گواتيمالا]] </td> <td> 12,728,111 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لويديځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Guinea|گيانا]] </td> <td> 9,947,814 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Guinea-Bissau|Guinea-Bissau]] </td> <td> 1,472,780 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Guyana|گيانا]] </td> <td> 769,095 </td> <td> 28.3%[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1984.htm][http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71463.htm] - 33%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=63] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194135/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=63 |date=2007-09-27 }}[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Guyana/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901215402/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Guyana/rbodies.html |date=2012-09-01 }}[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223020542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |date=2018-12-23 }} </td> <td> 217,654 - 253,801 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Caribbean]] </td> <td> [[Hinduism in Haiti|Haiti]] </td> <td> 8,706,497 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنۍ امريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Honduras|هندوراس]] </td> <td> 7,483,763 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنۍ اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Hungary|هنگري]] </td> <td> 9,956,108 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Iceland|اېسلېنډ]] </td> <td> 301,931 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in India|هندوستان]] </td> <td> 1,129,866,154 </td> <td> 80.5%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html |date=2008-06-11 }}[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71440.htm][https://web.archive.org/web/20050406055113/http://www.censusindia.net/religiondata/Summary%20Hindus.pdf] </td> <td> 909,542,254 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويل ختيځه اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in Indonesia|اندونېزيا]] </td> <td> 234,693,997 </td> <td> 2%[http://www.depag.go.id/index.php?menu=page&pageid=17][http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2748.htm][https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210041527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html |date=2008-12-10 }} </td> <td> 4,693,880 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنۍ ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Iran|ايران]] </td> <td> 65,397,521 </td> <td> 0.02% (appox) </td> <td> 13,079 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنې ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Iraq|عراق]] </td> <td> 27,499,638 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Ireland|اېرلېنډ]] </td> <td> 4,109,086 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنې ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Israel|اسراييل]] </td> <td> 6,426,679 </td> <td> 0.1% (appox)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71423.htm#occterr] </td> <td> 6,427 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in Italy|اېټاليا]] </td> <td> 58,147,733 </td> <td> 0.02% (appox)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71387.htm] </td> <td> 11,630 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[كارابين]] </td> <td> [[Hinduism in جمايکا|جمايكا]] </td> <td> 2,780,132 </td> <td> 0.06%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71466.htm] </td> <td> 1,668 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Japan|جاپان]] </td> <td> 127,433,494 </td> <td> 0.004% (approx) </td> <td> 5,097 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنې ختيځ]] </td> <td> [[Hinduism in Jordan|اردن]] </td> <td> 6,053,193 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[منځنۍ اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in Kazakhstan|Kazakhstan]] </td> <td> 15,284,929 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[ختيځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in کېنيا|كينيا]] </td> <td> 36,913,721 </td> <td> 1%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71307.htm] </td> <td> 369,137 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[ختيځه اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in Korea, North|شمالي كوريا]] </td> <td> 23,301,725 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[ختيځه اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in Korea, South|سوېلي كوريا]] </td> <td> 49,044,790 </td> <td> 0.005% (appox) </td> <td> 2,452 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Kuwait|كوېټ]] </td> <td> 2,505,559 </td> <td> 12%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71425.htm] </td> <td> 300,667 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Kyrgyzstan|كرغزېستان]] </td> <td> 5,284,149 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Laos|لاوس]] </td> <td> 6,521,998 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Eastern Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Latvia|لېتويا]] </td> <td> 2,259,810 </td> <td> 0.006%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71390.htm] </td> <td> 136 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Lebanon|لبنان]] </td> <td> 3,925,502 </td> <td> 0.1% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71426.htm] </td> <td> 3,926 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Lesotho|لېسوټو]] </td> <td> 2,125,262 </td> <td> 0.1% (approx)[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Lesotho/rbodies.html][http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71308.htm] </td> <td> 2,125 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Liberia|لايبېريا]] </td> <td> 3,195,931 </td> <td> 0.1% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71309.htm] </td> <td> 3,196 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Libya|Libya]] </td> <td> 6,036,914 </td> <td> 0.1%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Libya/rbodies.html][http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71427.htm] </td> <td> 6,037 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Eastern Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Lithuania|لېتوانيا]] </td> <td> 3,575,439 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Luxembourg|لوگزمبورگ]] </td> <td> 480,222 </td> <td> 0.07% (approx)[http://www.indembassy.be/Bilateral_Lux.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219040848/http://www.indembassy.be/Bilateral_Lux.asp |date=2008-02-19 }} </td> <td> 336 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Macedonia|مقدونيا]] </td> <td> 2,055,915</td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Madagascar|Madagascar]] </td> <td> 19,448,815 </td> <td> 0.1% [http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Madagascar/rbodies.html][http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71310.htm] </td> <td> 19,449 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Malawi|مالاوي]] </td> <td> 13,603,181 </td> <td> 0.02%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=142] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190111225628/https://jseo.com/ |date=2019-01-11 }} - 0.2%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Malawi/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105230202/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Malawi/rbodies.html |date=2007-11-05 }} </td> <td> 2,721 - 27,206 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Malaysia|مالېزيا]] </td> <td> 24,821,286 </td> <td> 6.3%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/my.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106012832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/my.html |date=2019-01-06 }}[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2777.htm] </td> <td> 1,563,741 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Maldives|مالديف]] </td> <td> 369,031 </td> <td> 0.01%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116050129/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46 |date=2009-01-16 }} </td> <td> 37 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Mali|مالي]] </td> <td> 11,995,402 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Mauritania|موريتانيا]] </td> <td> 3,270,065 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Mauritius|Mauritius]] </td> <td> 1,250,882 </td> <td> 48%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211154438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html |date=2018-12-11 }} - 50%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71314.htm] </td> <td> 600,423 - 625,441 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North America]] </td> <td> [[Hinduism in Mexico|مكسيكو]] </td> <td> 108,700,891 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Eastern Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Moldova|مولډووا]] </td> <td> 4,328,816 </td> <td> 0.01% (approx)[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71396.htm] </td> <td> 433 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Mongolia|منگوليا]] </td> <td> 2,951,786 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Montenegro|مونټينېگرو]] </td> <td> 684,736 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Morocco|موروكو]] </td> <td> 33,757,175 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Mozambique|موزمبيق]] </td> <td> 20,905,585 </td> <td> 0.05%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=147] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107064922/https://jseo.com/ |date=2019-01-07 }} - 0.2%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Mozambique/rbodies.html] </td> <td> 10,453 - 41,811 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Myanmar|ميانمار]] </td> <td> 47,373,958 </td> <td> 0.5%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=41] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190110000001/https://jseo.com/ |date=2019-01-10 }} </td> <td> 236,870 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Namibia|نېمبيا]] </td> <td> 2,055,080 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[سويلي اسيا]] </td> <td> [[Hinduism in Nepal|نيپال]] </td> <td> 28,901,790 </td> <td> 80.6%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html#People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211111/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html#People |date=2018-12-24 }} - 81%[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5283.htm][http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71442.htm] </td> <td> 23,294,843 - 23,410,450 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه اروپا]] </td> <td> [[Hinduism in the نېدرلېنډ|نيدرلېنډ]] </td> <td> 16,570,613 </td> <td> 0.58%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71398.htm] </td> <td> 96,110 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Oceania]] </td> <td> [[Hinduism in نوی زيلاند|نوی زيلاند]] </td> <td> 4,115,771 </td> <td> 1%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71352.htm] </td> <td> 41,158 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central America]] </td> <td> [[Hinduism in Nicaragua|نيكاراگوا]] </td> <td> 5,675,356 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Niger|نيجر]] </td> <td> 12,894,865 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Nigeria|Nigeria]] </td> <td> 135,031,164 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Norway|Norway]] </td> <td> 4,627,926 </td> <td> 0.5% </td> <td> 23,140 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Oman|عمان]] </td> <td> 3,204,897 </td> <td> 3%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152448/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 |date=2007-09-30 }} - 5.7%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Oman/rbodies.html] </td> <td> 96,147 - 182,679 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Pakistan|پاكستان]] </td> <td> 164,741,924 </td> <td> 1.5%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041651/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=35 |date=2008-02-28 }} - 2.02%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71443.htm] </td> <td> 2,471,129 - 3,327,787 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Palestine|فلسطين]] </td> <td> 4,018,332 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central America]] </td> <td> [[Hinduism in Panama|پانامه]] </td> <td> 3,242,173 </td> <td> 0.3%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041644/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33 |date=2008-02-28 }}[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71469.htm] </td> <td> 9,726 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Oceania]] </td> <td> [[Hinduism in Papua New Guinea|Papua New Guinea]] </td> <td> 5,795,887 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Paraguay|پاراگواى]] </td> <td> 6,669,086 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Peru|پيرو]] </td> <td> 28,674,757 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in the Philippines|فيليپين]] </td> <td> 91,077,287 </td> <td> 0.05% (approx) </td> <td> 45,539 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Poland|پولېنډ]] </td> <td> 38,518,241 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Portugal|پرتگال]] </td> <td> 10,642,836 </td> <td> 0.07% </td> <td> 7,396 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Caribbean]] </td> <td> [[Hinduism in Puerto Rico|پورټورېكو]] </td> <td> 3,944,259 </td> <td> 0.09%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117024117/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29 |date=2009-01-17 }} </td> <td> 3,550 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Qatar|قطر]] </td> <td> 907,229 </td> <td> 7.2%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=28] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041639/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=28 |date=2008-02-28 }}[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71430.htm] </td> <td> 65,320 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Réunion|Réunion]] </td> <td> 784,000 </td> <td> 6.7%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041609/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 |date=2008-02-28 }} </td> <td> 52,528 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Balkans]] </td> <td> [[Hinduism in Romania|رومانيا]] </td> <td> 22,276,056 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Eastern Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Russia|روس]] </td> <td> 141,377,752 </td> <td> 0.043%[http://www.wwrn.org/article.php?idd=20511&sec=28&cont=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215074543/http://www.wwrn.org/article.php?idd=20511&sec=28&cont=5 |date=2008-02-15 }}[http://www.defendrussianhindus.org/index.php?fetch=letterToOrthodoxChurch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518013927/http://www.defendrussianhindus.org/index.php?fetch=letterToOrthodoxChurch |date=2012-05-18 }} </td> <td> 60,792 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Rwanda|روانډا]] </td> <td> 9,907,509 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in سعودي عربستان|سعودي عربستان]] </td> <td> 27,601,038 </td> <td> 0.6%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=27]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026152422/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=27 |date=2008-10-26 }} - 1.1%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Saudi_Arabia/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105081429/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Saudi_Arabia/rbodies.html |date=2007-11-05 }} </td> <td> 165,606 - 303,611 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[لوديځه افريكا]] </td> <td> [[Hinduism in Senegal|سنيگال]] </td> <td> 12,521,851 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[بالكان]] </td> <td> [[Hinduism in Serbia|سربيا]] </td> <td> 10,150,265 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Seychelles|Seychelles]] </td> <td> 81,895 </td> <td> 2% </td> <td> 1,638 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Sierra Leone|Sierra Leone]] </td> <td> 6,144,562 </td> <td> 0.04%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=156]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407010952/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=156 |date=2008-04-07 }} - 0.1%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Sierra_Leone/rbodies.html] </td> <td> 2,458 - 6,145 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in سينگاپور|سنگاپور]] </td> <td> 4,553,009 </td> <td> 4%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215164544/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html |date=2018-12-15 }}[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71357.htm] </td> <td> 262,120 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Slovakia|سلواكيا]] </td> <td> 5,447,502 </td> <td> 0.1% (approx) </td> <td> 5,448 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Slovenia|سلوانيا]] </td> <td> 2,009,245 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Somalia|صوماليا]] </td> <td> 9,118,773 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in South Africa|سوېلي افريكا]] </td> <td> 43,997,828 </td> <td> 1.25%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71325.htm][http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=158] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919025324/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=158 |date=2009-09-19 }} </td> <td> 549,973 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Spain|سپېن]] </td> <td> 40,448,191 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Sri Lanka|Sri Lanka]] </td> <td> 20,926,315 </td> <td> 7.1%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211303/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html |date=2018-12-24 }} - 15%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71444.htm] </td> <td> 1,485,768 - 3,138,947 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Sudan|سوډان]] </td> <td> 39,379,358 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Suriname|Suriname]] </td> <td> 470,784 </td> <td> 20%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71475.htm] - 27.4%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065133/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html |date=2019-01-07 }} </td> <td> 94,157 - 128,995 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Swaziland|سويس]] </td> <td> 1,133,066 </td> <td> 0.15%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=161] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626110027/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=161 |date=2008-06-26 }} - 0.2%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Swaziland/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106034712/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Swaziland/rbodies.html |date=2007-11-06 }} </td> <td> 1,700 - 2,266 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Sweden|سويډن]] </td> <td> 9,031,088 </td> <td> 0.078% - 0.12%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71410.htm] </td> <td> 7,044 - 10,837 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Switzerland|Switzerland]] </td> <td> 7,554,661 </td> <td> 0.38%[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/dienstlei.stungen/publikationen_statistik/publikationskatalog.Document.50514.pdf][http://www.swissinfo.org/eng/swissinfo.html?siteSect=108&sid=6186723&cKey=1140784868000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065152/http://www.swissinfo.ch/eng/swiss-tamils-look-to-preserve-their-culture/4804092 |date=2019-01-07 }} </td> <td> 28,708 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Syria|Syria]] </td> <td> 19,314,747 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Taiwan|Taiwan]] </td> <td> 22,858,872 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Tajikistan|Tajikistan]] </td> <td> 7,076,598 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Tanzania|تانزانيا]] </td> <td> 39,384,223 </td> <td> 0.9%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=162] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041619/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=162 |date=2008-02-28 }}[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Tanzania/rbodies.html] </td> <td> 354,458 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Thailand|تايلېنډ]] </td> <td> 65,068,149 </td> <td> 0.0045%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71359.htm] </td> <td> 2,928 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[West Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Togo|ټوگو]] </td> <td> 5,701,579 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Caribbean]] </td> <td> [[Hinduism in Trinidad and Tobago|Trinidad and Tobago]] </td> <td> 1,056,608 </td> <td> 22.5%[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/td.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124092817/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/td.html |date=2017-11-24 }}[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35638.htm][http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71476.htm] </td> <td> 237,737 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Tunisia|تونس]] </td> <td> 10,276,158 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Turkey|تركيا]] </td> <td> 71,158,647 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Turkmenistan|تركمنستان]] </td> <td> 5,097,028 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[East Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Uganda|يوگاندا]] </td> <td> 30,262,610 </td> <td> 0.2%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=165] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041624/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=165 |date=2008-02-28 }} - 0.8%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Uganda/rbodies.html] </td> <td> 60,525 - 242,101 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Eastern Europe]] </td> <td> [[Hinduism in Ukraine|يوكراين]] </td> <td> 46,299,862 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in the United Arab Emirates|متحده عربي امارات]] </td> <td> 4,444,011 </td> <td> 21.25%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71434.htm] </td> <td> 944,352 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Western Europe]] </td> <td> [[Hinduism in the United Kingdom|برتانيا]] </td> <td> 60,776,238 </td> <td> 1% [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210102141059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html |date=2021-01-02 }}[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71416.htm]</td> <td> 607,762 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North America]] </td> <td> [[Hinduism in the United States|امريكا متحده ايالات]] </td> <td> 301,139,947 </td> <td> 0.4%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213092748/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=8 |date=2014-12-13 }}[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/United_States/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106021830/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/United_States/rbodies.html |date=2007-11-06 }} </td> <td> 1,204,560 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Uruguay|Uruguay]] </td> <td> 3,460,607 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Central Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Uzbekistan|Uzbekistan]] </td> <td> 27,780,059 </td> <td> 0.01% (approx) </td> <td> 2,778 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[South America]] </td> <td> [[Hinduism in Venezuela|Venezuela]] </td> <td> 26,023,528 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southeast Asia]] </td> <td> [[Hinduism in Vietnam|Vietnam]] </td> <td> 85,262,356 </td> <td> 0.059%[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71363.htm] </td> <td> 50,305 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[North Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Western Sahara|Western Sahara]] </td> <td> 382,617 </td> <td> n/a </td> <td> n/a </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Middle East]] </td> <td> [[Hinduism in Yemen|Yemen]] </td> <td> 22,230,531 </td> <td> 0.7%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Yemen/rbodies.html] </td> <td> 155,614 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Zambia|زېمبيا]] </td> <td> 11,477,447 </td> <td> 0.14%[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=166]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041630/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=166 |date=2008-02-28 }}[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Zambia/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105104206/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Zambia/rbodies.html |date=2007-11-05 }} </td> <td> 16,068 </td> </tr> <tr bgcolor=#F0F8FF> <td ALIGN=center> [[Southern Africa]] </td> <td> [[Hinduism in Zimbabwe|زېمبابوې]] </td> <td> 12,311,143 </td> <td> 0.1%[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Zimbabwe/rbodies.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106021835/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Zimbabwe/rbodies.html |date=2007-11-06 }} </td> <td> 123,111 </td> </tr> <tr bgcolor=#99FFFF> <th colspan="2"> Total </th> <th> 6,671,226,000 </th> <th> 14,468% - 14,553% </th> <th> 965,211,399 - 970,921,642 </th> </tr> </table> ==سيمييز حساب== These percentages were calculated by using the above numbers. The first percentage, 4th column, is the percentage of population that is Hindu in a region (Hindus in the region * 100/total population of the region). The last column shows the Hindu percentage compared to the total Hindu population of the world (Hindus in the region * 100/total Hindu population of the world). ''(يادښت: مصر, سوډان, او نور لوديځ عربي هيوادونه په شمالي افريكا كې شمېرل شوي، نه دا چې په منځني ختيځ كې). <table class="wikitable sortable" > <caption> '''[[هندويزم]] په [[افريكا]]''' </caption> <tr bgcolor=#CCCCFF> <th> مذهب </th> <th> ټول وگړري </th> <th> هندوان </th> <th> % سلنه د هندوانو </th> <th> % سلنه د ټولو هندوانو </th></tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[منځنۍ افريكا]] </td> <td> 83,121,055 </td> <td> 0 </td> <td> 0% </td> <td> 0% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[East Africa]] </td> <td> 193,741,900 </td> <td> 667,694 </td> <td> 0.345% </td> <td> 0.071% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[شمالي افريكا]] </td> <td> 202,151,323 </td> <td> 5,765 </td> <td> 0.003% </td> <td> 0.001% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[سويلي افريكا]] </td> <td> 137,092,019 </td> <td> 1,269,844 </td> <td> 0.926% </td> <td> 0.135% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[West Africa]] </td> <td> 268,997,245 </td> <td> 70,402 </td> <td> 0.026% </td> <td> 0.007% </td> </tr> <tr bgcolor=#99FFFF> <th> Total </th> <th> 885,103,542 </th> <th> 2,013,705 </th> <th> 0.228% </th> <th> 0.213% </th> </tr> </table> <table class="wikitable sortable" > <caption> '''[[Hinduism]] in [[Asia]]''' </caption> <tr bgcolor=#CCCCFF> <th> Region </th> <th> Total Population </th> <th> Hindus </th> <th> % of Hindus </th> <th> % of Hindu total </th></tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Central Asia]] </td> <td> 92,019,166 </td> <td> 149,644 </td> <td> 0.163% </td> <td> 0.016% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[East Asia]] </td> <td> 1,527,960,261 </td> <td> 130,631 </td> <td> 0.009% </td> <td> 0.014% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Middle East]] </td> <td> 274,775,527 </td> <td> 792,872 </td> <td> 0.289% </td> <td> 0.084% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[South Asia]] </td> <td> 1,437,326,682 </td> <td> 929,515,433 </td> <td> 64.67% </td> <td> 98.475% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Southeast Asia]] </td> <td> 571,337,070 </td> <td> 6,386,614 </td> <td> 1.118% </td> <td> 0.677% </td> </tr> <tr bgcolor=#99FFFF> <th> Total </th> <th> 3,903,418,706 </th> <th> 936,975,194 </th> <th> 24.004% </th> <th> 99.266% </th> </tr> </table> <table class="wikitable sortable" > <caption> '''[[Hinduism]] in [[Europe]]''' </caption> <tr bgcolor=#CCCCFF> <th> Region </th> <th> Total Population </th> <th> Hindus </th> <th> % of Hindus </th> <th> % of Hindu total </th></tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Balkans]] </td> <td> 65,407,609 </td> <td> 0 </td> <td> 0% </td> <td> 0% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Central Europe]] </td> <td> 74,510,241 </td> <td> 163 </td> <td> 0% </td> <td> 0% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Eastern Europe]] </td> <td> 212,821,296 </td> <td> 717,101 </td> <td> 0.337% </td> <td> 0.076% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Western Europe]] </td> <td> 375,832,557 </td> <td> 1,306,052 </td> <td> 0.348% </td> <td> 0.138% </td> </tr> <tr bgcolor=#99FFFF> <th> Total </th> <th> 728,571,703 </th> <th> 2,023,316 </th> <th> 0.278% </th> <th> 0.214% </th> </tr> </table> <table class="wikitable sortable" > <caption> '''[[Hinduism]] in [[The Americas]]''' </caption> <tr bgcolor=#CCCCFF> <th> Region </th> <th> Total Population </th> <th> Hindus </th> <th> % of Hindus </th> <th> % of Hindu total </th></tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Caribbean]] </td> <td> 24,898,266 </td> <td> 279,515 </td> <td> 1.123% </td> <td> 0.030% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Central America]] </td> <td> 41,135,205 </td> <td> 5,833 </td> <td> 0.014% </td> <td> 0.006% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[North America]] </td> <td> 446,088,748 </td> <td> 1,806,720 </td> <td> 0.405% </td> <td> 0.191% </td> </tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[South America]] </td> <td> 371,075,531 </td> <td> 389,869 </td> <td> 0.105% </td> <td> 0.041% </td> </tr> <tr bgcolor=#99FFFF> <th> Total </th> <th> 883,197,750 </th> <th> 2,481,937 </th> <th> 0.281% </th> <th> 0.263% </th> </tr> </table> <table class="wikitable sortable" > <caption> '''[[Hinduism]] in [[Oceania]]''' </caption> <tr bgcolor=#CCCCFF> <th> Region </th> <th> Total Population </th> <th> Hindus </th> <th> % of Hindus </th> <th> % of Hindu total </th></tr> <tr ALIGN=center bgcolor=#F0F8FF> <td> [[Oceania]] </td> <td> 30,564,520 </td> <td> 411,907 </td> <td> 1.348% </td> <td> 0.044% </td> </tr> </table> == Top 25 =={{Cleanup|date=April 2007}}Top 25 by population on the left and by percentage on the right.<table border="1"><caption> '''Top 25''' </caption> <tr bgcolor=#CCCCFF><th> Rank </th><th> Country </th><th> Hindu Population </th><th> % Hindu </th><th> Country </th><th> % Hindu </th><th> Hindu Population </th></tr> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 1 </th> <td> [[India]] </th> <td> 885,816,798 </th> <td> 80% </th> <td> [[India]] </th> <td> 80% </th> <td> 885,816,798 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 2 </th> <td> [[Nepal]] </th> <td> 21,919,825 </th> <td> 82%</th> <td> [[Nepal]] </th> <td>79.2 </th> <td> 21,919,825 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 3 </th> <td> [[اندونېزيا]] </th> <td> 16,938,171 </th> <td> 7% </th> <td> [[Mauritius]] </th> <td> 52% </th> <td> 615,301 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 4 </th> <td> [[بنگلدېش]] </th> <td> 15,473,362</th> <td> 10.5% </th> <td> [[Guyana]] </th> <td> 35% </th> <td> 267,849 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 5 </th> <td> [[پاكستان]] </th> <td> 3,026,600 </th> <td> 1.02% </th> <td> [[Suriname]] </th> <td> 27% </th> <td> 118,298 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 6 </th> <td> [[فيجي]] </th> <td> 294,882 </th> <td> 0.6% </th> <td> [[Trinidad and Tobago]] </th> <td> 22.5% </th> <td> 244,944 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 7 </th> <td> [[فيليپين]] {{dubious}}</th> <td> 1,757,150 </th> <td> 2% </th> <td> [[سريلنكا]] </th> <td> 15% </th> <td> 3,009,806 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 8 </th> <td> [[ماليزيا]] </th> <td> 1,509,047 </th> <td> 6.3% </th> <td> [[بنگلدېش]] </th> <td> 10.5% </th> <td> 15,473,362 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 9 </th> <td> [[United States]] </th> <td> 1,478,670 </th> <td> 0.5% </th> <td> [[Bahrain]] </th> <td> 7.7% </th> <td> 53,002 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 10 </th> <td> [[United Kingdom]] </th> <td> 906,621 </th> <td> 1.5% </th> <td> [[United Arab Emirates]] </th> <td> 7.5% </th> <td> 192,240 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 11 </th> <td> [[Russia]] </th> <td> 717,101 </th> <td> 0.5% </th> <td> [[Malaysia]] </th> <td> 6.3% </th> <td> 1,509,047 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 12 </th> <td> [[Mauritius]] </th> <td> 615,301 </th> <td> 50% </th> <td> [[سينگاپور]] </th> <td> 4% </th> <td> 177,028 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 13 </th> <td> [[Bhutan]] </th> <td> 44,645 </th> <td> 2% </th> <td> [[Pakistan]] </th> <td> 1.85% </th> <td> 3,026,600 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 14 </th> <td> [[South Africa]] </th> <td> 532,129 </th> <td> 1.2% </th> <td> [[بوټان]] </th> <td> 2% </th> <td> 44,645 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 15 </th> <td> [[کېنيا]] </th> <td> 338,295 </th> <td> 1% </th> <td> [[Philippines]] {{dubious}}</th> <td> 2% </th> <td> 1,757,150 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 16 </th> <td> [[کانادا]] </th> <td> 328,050 </th> <td> 1% </th> <td> [[Kuwait]] </th> <td> 2% </th> <td> 46,712 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 17 </th> <td> [[Fiji]] </th> <td> 294,806 </th> <td> 33% </th> <td> [[گرېنېډا]] </th> <td> 2% </th> <td> 1,790 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 18 </th> <td> [[Guyana]] </th> <td> 267,849 </th> <td> 35% </th> <td> [[اندونېزيا]] </th> <td> 1.81% </th> <td> 4,379,727 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 19 </th> <td> [[سعودي عربستان]] </th> <td> 264,175 </th> <td> 1% </th> <td> [[برتيانيا]] </th> <td> 1.5% </th> <td> 906,621 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 20 </th> <td> [[Trinidad and Tobago]] </th> <td> 244,944 </th> <td> 22.5% </th> <td> [[South Africa]] </th> <td> 1.2% </th> <td> 532,129 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 21 </th> <td> [[Uganda]] </th> <td> 218,155 </th> <td> 0.8% </th> <td> [[جمايکا]] </th> <td> 1.2% </th> <td> 32,781 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 22 </th> <td> [[Myanmar]] </th> <td> 214,547 </th> <td> 0.5% </th> <td> [[نوی زيلاند]] </th> <td> 1.01% </th> <td> 40,758 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 23 </th> <td> [[United Arab Emirates]] </th> <td> 192,240 </th> <td> 7.5% </th> <td> [[کېنيا]] </th> <td> 1% </th> <td> 338,295 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 24 </th> <td> [[سينگاپور]] </th> <td> 177,028 </th> <td> 4% </th> <td> [[کانادا]] </th> <td> 1% </th> <td> 328,050 </th></td> <tr bgcolor=#F0F8FF><td> 25 </th> <td> [[نېدرلېنډ]] </th> <td> 164,074 </th> <td> 1% </th> <td> [[سعودي عربستان]] </th><td> 1% </th><td> 264,175 </th></table>[[Image:Hinduism By Country Percent.png|thumb|right|300 px|Top 25 countries with the highest percent of hindus.]][[Image:Hinduism By Country Numbers.png|thumb|right|300 px|Top 25 countries with the most hindus.]] ==دا هم وگورئ== * [[د مذهبي وگړو لړليك]] * [[عيسويت د هېواد په حساب]] * [[بودېزم د هېواد په حساب]] * [[اسلام د هېواد په حساب]] * [[يهوديت د هېواد په حساب]] * [[irreligion|ناگروهيال د هېواد په حساب]] ==سرچينې== * The US State Department's ''International Religious Freedom Report 2006'' [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/] * ''CIA FactBook'' [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |date=2009-09-12 }} * ''adherents.com'' [http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203225813/http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |date=2012-02-03 }} * ''Religious Freedom page'' [http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/] * ''census.gov''[http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl] ==بهرنې تړن== * [http://www.afghanhindu.info/ www.afghanhindu.info افغان هندو ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305063405/http://www.afghanhindu.info/ |date=2019-03-05 }} * [http://www.hscnet.org/ د هندو پوهنپالو كونسل (primarily in the Americas, but with international chapters)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426041703/http://www.hscnet.org/ |date=2009-04-26 }} {{Religions by country}} [[Category:هندوييزم د هېواد په حساب|*]] [[Category:مذهب د هېواد په حساب]] rt94o47yxhk0o5hw2xa82aualgoabua 0 9156 364743 360509 2026-06-18T15:24:00Z Sutyarashi 33589 /* */ بې سرچينې 364743 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name                     = Pashtunistan | native_name = پښتونستان | native_name_lang = ps | settlement_type = [[Historical region]] | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | motto = | image_map = | map_alt = Map of | subdivision_type = Countries | subdivision_name = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = {{circa|42–50 million}}<ref name="CIA-Pak-pop"/><ref name="CIA-Afghan-pop">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Afghanistan population: 30,419,928 (July 2012 est.) [Pashtun 92%] = 12,776,369|work=[[The World Factbook]]|publisher=Central Intelligence Agency (CIA)|access-date=20 September 2010|تاريخ الأرشيف=7 June 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 June 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af}}</ref><ref name=Ethnologue>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=pbu|title=Pashto, Northern|work=[[SIL International]]|first=Paul M. |last=Lewis|quote=Ethnic population: 49,529,000 possibly total Pashto in all countries.|publisher=[[Ethnologue|Ethnologue: Languages of the World]], Sixteenth edition|location=Dallas, Texas|year=2009|access-date=18 September 2010}}</ref> | population_as_of = 2012 | population_density_km2 = auto | population_note = | blank_name = سیمې | blank_info = {{hlist |[[پېښور]]   |[[گلگت بلتستان]]   |[[کوټه]]   |[[سوات]]   |[[مردان]]   |[[مينگوره]]   |[[وزيرستان]]   |[[ژوب ولسوالۍ]]   |[[موسی خېل ولسوالۍ]]   |[[چترال ولسوالۍ]] |[[سکردو]]   |[[دېره اسماعيل خان ولسوالۍ]] }} <!-- demographics (section 1) -->| demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = خلک | demographics1_info1 = [[پښتانه]] | demographics2_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title2 = ژبه | demographics1_info2 = [[پښتو]]<br/> }}'''پښتونستان''' په افغانستان کې پېژندل کېږي.  ډېری اوسېدونکي یې د افغانستان پخواني پښتانه دي.  ویل کیږي چې د ډیورنډ کرښه له لاسلیک وروسته د پاچا عبدالرحمن خان لخوا پلورل شوې ده.  نیم افغانستان چې په اوسني پاکستان کې برتانوي هند دی، یا پنجاب او سند وپلورل شو.  په دې سیمو کې د خېبر پښتونخوا پلازمېنې پېښور او د بلوچستان شمالي برخې لکه ( شیرانی ، قلعه سیف الله و قلعه عبدالله ، موسی خیل ، زیارت ، پشین ، ژوب ، و کویته ) شاملې دي. په پاکستان کې دغو سیمو ته د سوبا سرحدي سیمه ویل کیږي، چې معنی یې د شمال لویدیز سرحد دی. دا سیمه اوس هم د افغانیه په نوم یادیږي چې د همدې خلکو نوم دی. د دې سیمې د خلکو ژبه پښتو وه. دپښتنو ډيرو افغانانو دشوروي اتحاد داشغال او دافغانستان دموکراتيک جمهوريت پر ضد مبارزه وکړه. حاجي [[ميرزالي خان]] د پاکستان جوړېدو نه پس په [[گوروېک]]، [[وزيرستان]] کې د پښتونستان د تحريک بنسټ ايښی وو. ==سرچینې== {{reflist}} {{پښتانه}} [[وېشنيزه:پاکستان]] [[وېشنيزه:افغانستان]] hqpajxq39en7ll34lqqlshqtqbzy1ac 0 9440 364750 364152 2026-06-18T23:58:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 13 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364750 wikitext text/x-wiki {{مالومات}} [[انځور:Blank map of Afghanistan districts.svg|300px|بټنوک|د افغانستان ولسوالۍ.]] د [[د افغانستان ولايتونه|افغانستان ولايتونه]] په ''ولسواليو'' وېشل شوي. په دې وروستيو کالونو کې د افغانستان د ولسواليو شمېر هم زياتې شوي او نوې ولسوالۍ له پخوانيو ولسواليو رابېلې شوي او يا هم د پخوانيو ولسواليو برخې گرځېدلي. د ۱۹۷۹ ز. کال نه دمخه په افغانستان کې ټولټال ۳۲۵ ولسوالۍ وې. د ولسواليو همدا شمېر په ۲۰۰۴ ز. کال کې ۳۲۹ ته ورسېد، خو په ۲۰۰۵ ز. کال کې د يوې سترې بياانتظامي چارې له مخې د افغانستان د ټولو ولسواليو شمېر ۳۹۷ ته ور پورته شو او همدا راز د ۲۰۰۵ ز. کال د جون په مياشت کې د افغانستان د کورنيو چارو وزارت لخوا ۳۹۸ ولسوالۍ چې د افغانستان په ۳۴ ولايتونو کې دي په رسمي توگه وپېژندل شوې.خو په دغه آخرو وختونو کې د افغانستان 408 ته رسیدلي . په ولسواليو کې شینډنډ له هغو ولسوالیو ده چې د افغانستان څو ولایتو نه یې هم نفوس ډیر ده او هم د مساحت له مخې لویه ده. دلته لاندې د ولايتونو له مخې د افغانستان د ولسواليو لړليک ليکل شوی: ==شمالي افغانستان== ===شمال ختيځ افغانستان=== ====[[د بدخشان ولايت]]==== [[انځور:Badakhshan districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د بدخشان ولسوالۍ.]] * [[د ارغنجخواه ولسوالۍ|ارغنجخواه]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[ارگو ولسوالۍ|ارگو]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د اشکاشم ولسوالۍ|اشکاشم]] * [[د بهارک ولسوالۍ|بهارک]] * [[تگاب ولسوالۍ (بدخشان)|تگاب]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د تېشکان ولسوالۍ|تېشکان]] - پخوا د '''کشم ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د جورم ولسوالۍ|جورم]] * [[د خاش ولسوالۍ|خاش]] - پخوا د '''جرم ولسوالۍ''' یوه برخه وه * [[د خواهان ولسوالۍ|خواهان]] * [[د درایم ولسوالۍ|درایم]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د درواز بالا ولسوالۍ|درواز بالا]] - پخوا د '''درواز ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د درواز ولسوالۍ|درواز]] * [[د راغ ولسوالۍ|راغ]] * [[د زېباک ولسوالۍ|زېباک]] * [[د شغنان ولسوالۍ|شغنان]] * [[د شهدا ولسوالۍ|شهدا]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[شهربزرگ ولسوالۍ|شهربزرگ]] * [[د شېکي ولسوالۍ|شېکي]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د فيض آباد ولسوالۍ|فيض آباد]] * [[د کشم ولسوالۍ|کشم]] * [[د کوران و منجان ولسوالۍ|کوران و منجان]] * [[د کوف آب ولسوالۍ|کوف آب]] - پخوا د '''خواهان ولسوالۍ''' یوه برخه وه * [[د کوهستان ولسوالۍ ، بدخشان|کوهستان]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د واخان ولسوالۍ|واخان]] * [[د وردوج ولسوالۍ|وردوج]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د یاوان ولسوالۍ|یاوان]] - پخوا د '''راغ ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د یفتال سفله ولسوالۍ|یفتال سفله]] - پخوا د '''فيض آباد ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[یمگان ولسوالۍ|یمگان]] - پخوا د '''بهارک ولسوالۍ''' يوه برخه وه {{clear}} ====[[د بغلان ولايت]]==== [[دوتنه:Baghlan districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د بغلان ولسوالۍ.]] * [[د اندراب ولسوالۍ|اندراب]] * [[د برکه ولسوالۍ|برکه]] * [[بغلان ولسوالۍ|بغلان]] - اوس د '''نوي بغلان د ولسوالۍ''' برخه ده * [[د پل حصار ولسوالۍ|پل حصار]] - پخوا د '''اندارب ولسوالۍ''' برخه وه * [[د پلخمري ولسوالۍ|پلخمري]] * [[د تاله او برفک ولسوالۍ|تاله او برفک]] * [[د خنجان ولسوالۍ|خنجان]] * [[د خواجه هجران ولسوالۍ|خواجه هجران]] - پخوا د ا'''ندراب ولسوالۍ''' برخه وه * [[خوست او فرنگ ولسوالۍ|خوست او فرنگ ]] * [[د ده صالح ولسوالۍ|ده صالح]] - پخوا د '''اندارب ولسوالۍ''' برخه وه * [[د دهنه غوري ولسوالۍ|دهنه غوري]] * [[د دوشي ولسوالۍ|دوشي]] * [[فرنگ او غارو ولسوالۍ|فرنگ او غارو]] - پخواد '''خوست او فرنگ''' ولسوالۍ یوه برخه وه * [[گذرگاه نور ولسوالۍ|گذرگاه نور]] -پخوا د '''خوست او فرنگ''' ولسوالۍ برخه وه * [[د ناهرين ولسوالۍ|ناهرين]] * [[د نوي بغلان ولسوالۍ|نوی بغلان]] {{clear}} ====[[د کندوز ولايت]]==== [[دوتنه:Kunduz districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د کندوز ولسوالۍ.]] * [[د ارچي ولسوالۍ|ارچي]] * [[د امام صيب ولسوالۍ|امام صيب]] * [[د چاردرې ولسوالۍ|چاردره]] * [[د خان آباد ولسوالۍ|خان آباد]] * [[د علي آباد ولسوالۍ|علي آباد]] * [[د قلا زال ولسوالۍ|قلا زال]] * [[د کندوز ولسوالۍ|کندوز]] {{clear}} ====[[د تخار ولايت]]==== [[دوتنه:Takhar districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د تخار ولايت ولسوالۍ]] * [[د اشکامش ولسوالۍ|اشکامش]] * [[بنگي ولسوالۍ|بنگي]] * [[د بهارک ولسوالۍ, تخار|بهارک]] - پخوا د تا'''لقان د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د تالقان ولسوالۍ|تالقان]] * [[د چال ولسوالۍ|چال]] * [[د چاه آب ولسوالۍ|چاه آب]] * [[د خواجه بهاوالدین ولسوالۍ|خواجه بهاوالدین]] - پخوا د '''ينگي قلا ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د خواجه غر ولسوالۍ|خواجه غر]] * [[د درقد ولسوالۍ|درقد]] * [[د دشت قلعه ولسوالۍ|دشت قلعه]] - پخوا د '''خواجه غار ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د رستاق ولسوالۍ|رستاق]] * [[د فرخار ولسوالۍ|فرخار]] * [[کلفگان ولسوالۍ|کلفگان]] * [[د نمک آب ولسوالۍ|نمک آب]] - پخوا د '''تالقان ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د هزار سموچ ولسوالۍ|هزار سموچ]] - پخوا د '''تالقان ولسوالۍ''' يوه برخه وه * [[د ورساج ولسوالۍ|ورساج]] * [[ینگي کلا ولسوالۍ|ینگي کلا]] {{clear}} ===شمالي افغانستان=== ====[[د بلخ ولايت]]==== [[دوتنه:Balkh districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د بلخ ولايت ولسوالۍ.]] * [[د بلخ ولایت|بلخ]] * [[د چار بولک ولسوالۍ|چار بولک]] * [[د چارکنټ ولسوالۍ|چار کنټ]] * [[د چمتال ولسوالۍ|چمتال]] * [[د خولمي ولسوالۍ|خولمي]] * [[د ده دادي ولسوالۍ|ده دادي]] * [[د دولت آباد ولسوالۍ|دولت اباد]] * [[د زاري ولسوالۍ|زاري]] - formerly part of '''Kishindih District''' * [[د شورتپه ولسوالۍ|شورتپه]] * [[د شولگره ولسوالۍ|شولگره]] * [[د کلدار ولسوالۍ|کلدار]] * [[د کنشندش ولسوالۍ|کشندش]] * [[د مارمل ولسوالۍ|مارمل]] * [[د مزار شریف ولسوالۍ|مزاری شریف]] * [[د نهر شاهي ولسوالۍ|نهری شاهي]] {{clear}} ====[[د فارياب ولايت]]==== [[دوتنه:Faryab districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د فارياب ولايت ولسوالۍ.]] * [[د الیمار ولسوالۍ|الیمار]] * [[د اندخوی ولسوالۍ|اندخوی]] * [[د بېلچراغ ولسوالۍ|بېلچراغ]] * [[د پښتونکوټ ولسوالۍ|پښتونکوټ]] * [[د خانه چارباغ ولسوالۍ|خانه چارباغ]] * [[د خواجه سبز پوش ولسوالۍ|خواجه سبز پوش]] * [[د دولت آباد ولسوالۍ، فارياب|دولت اباد]] * [[د شیرین تگاب ولسوالۍ|شیرین تگاب]] * [[د قرغان ولسوالۍ|قرغان]] - مخکې د '''اندخوی ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د قرمگل ولسوالۍ|قرمگل]] * [[د قیصار ولسوالۍ|قیصار]] * [[د گورزیوان ولسوالۍ|گورزیوان]] - formerly part of '''Bilchiragh District''' * [[د کوهستان ولسوالۍ, فاریاب|کوهستان]] * [[د میمنه ولسوالۍ|میمنه]] {{clear}} ====[[د جوزجان ولايت]]==== [[دوتنه:Jowzjan districts Pashto.png|300px|بټنوک|کيڼ|د جوزجان ولايت ولسوالۍ.]] * [[د آقچه ولسوالۍ|آقچه]] * [[د خانیقا ولسوالۍ|خانیقا]] - formerly part of '''Aqcha District''' * [[د خمیاب ولسوالۍ|خمیاب]] * [[د خواجه دو کوه ولسوالۍ|خواجه دو کوه]] * [[د درزاب ولسوالۍ|درزاب]] * [[د شبرغان ولسوالۍ|شبرغان]] * [[د فیض آباد ولسوالۍ, جوزجان|فیض آباد]] * [[د قرقین ولسوالۍ|قرقین]] * [[د قش تپه ولسوالۍ|قش تپه]] - مخکې د '''شبرغان ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د مردیان ولسوالۍ|مردیان]] * [[د مینگاجیک ولسوالۍ|مینگاجیک]] {{clear}} ====[[د سمنگان ولايت]]==== [[Image:Samangan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Samangan.]] * [[د ایبک ولسوالۍ|ایبک]] * [[د حضرت سلطان ولسوالۍ|حضرت سلطان]] * [[د خرم او سرباغ ولسوالۍ|خرم او سرباغ]] * [[د دره صوفي بالا ولسوالۍ|دره صوفي بالا]] - created within the former '''[[Dara-I-Suf District, Samangan|Dara-I-Suf]] District''' * [[د دره صوفي پایان ولسوالۍ|دره صوفي پایان]] - created within the former '''Dara-I-Suf District''' * [[د روی دو آب ولسوالۍ|روی دو آب]] * [[د فېروز نخچر ولسوالۍ|فیروز نخچر]] - formerly part of '''Khulmi District'''; shifted from '''Balkh Province''' {{clear}} ====[[د سرپل ولایت]]==== [[Image:Sare Pol districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Sar-e Pol.]] * [[د بلخاب ولسوالۍ|بلخاب]] * [[د سرپل ولسوالۍ|سرپل]] * [[د سنگچارک ولسوالۍ|سنگچارک]] * [[د سوزمه کلا ولسوالۍ|سوزمه کلا]] * [[د سیاد ولسوالۍ|سیاد]] * [[د گوسفندي ولسوالۍ|گوسفندي]] - formerly part of '''Sayyad District'''; most recently created district up to date * [[د کوهستانات ولسوالۍ|کوهېستانات]] {{clear}} ==مرکزي افغانستان== ===مرکزي افغانستان=== ====[[د کابل ولايت]]==== [[Image:Kabul districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kabul.]] * [[د استالف ولسوالۍ|استالف]] * [[د بگرامۍ ولسوالۍ|بگرامۍ]] * [[د پغمان ولسوالۍ|پغمان]] * [[د چهار آسياب ولسوالۍ|چهار آسياب]] * [[د خاکجبار ولسوالۍ|خاکجبار]] * [[د ده سبز ولسوالۍ|ده سبز]] * [[د سروبي ولسوالۍ|سروبي]] * [[د شکردرې ولسوالۍ|شکردره]] * [[د فرزه ولسوالۍ|فرزه]] - مخکې د '''میر بچه کوټ د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د قره باغ ولسوالۍ|قره باغ]] * [[د گلدرې ولسوالۍ|گلدره]] * [[د کابل ښار|کابل]] * [[د کلکان ولسوالۍ|کلکان]] * [[د موسهي ولسوالۍ|موسهي]] * [[د مير بچه کوټ ولسوالۍ|مير بچه کوټ]] {{clear}} ====[[د کاپيسا ولايت]]==== [[Image:Kapisa districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kapisa.]] * [[د آلاسای ولسوالۍ|آلاسای]] * [[د نجراب ولسوالۍ|نجراب]] * [[تګاب ولسوالۍ (کاپيسا)|تګاب]] * [[د حصه اول کوهستان ولسوالۍ|حصه اول کوهستان]] - created within the former '''[[Kohistan District, Kapisa|Kohistan]] District''' * [[د حصه دوم کوهستان ولسوالۍ|حصه دوم کوهستان]] - created within the former '''Kohistan District''' * [[د کوه بند ولسوالۍ|کوه بند]] * [[د محمود راقي ولسوالۍ|محمود راقي]] {{clear}} ====[[د لوگر ولايت]]==== [[Image:Lowgar districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Logar.]] * [[د ازره ولسوالی|ازره]] - shifted from '''Paktia Province''' * [[د برکي برک والسوالی|برکی برک]] * [[د پل علم ښار|پل علم]] * [[د څرخ ولسوالی|څرخ]] * [[د خروار ولسوالی|خروار]] - مخکې د '''څرخ د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د خوښی ولسوالی|خوښی]] * [[د محمد آغې ولسوالی|محمد آغه]] {{clear}} ====[[د پنجشېر ولايت]]==== [[Image:Panjshir districts.png|300px|thumb|کيڼ|District of Panjshir.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Panjshir/ د پنجشېر ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722051742/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Panjshir/ |date=2010-07-22 }} * [[د انابه ولسوالۍ|انابه]] - created within the former '''[[Panjsher District|Panjsher]] District''' * [[د بازارک ولسوالۍ|بازارک]] - created within the former '''Panjsher District''' * [[د پریان ولسوالۍ|پریان]] - created within the former '''Hisa Awal Panjsher District''' * [[د خنج ولسوالۍ|خنج]] - created within the former '''[[Hisa Awal Panjsher District|Hisa Awal Panjsher]] District''' * [[د دره ولسوالۍ|دره]] - created within the former '''[[Hisa Duwum Panjsher District|Hisa Duwum Panjsher]] District''' * [[د روخه ولسوالۍ|روخه]] - created within parts of the former '''Hisa Duwum Panjsher''' and '''Panjsher''' Districts * [[د شوتل ولسوالۍ|شوتل]] - created within the former '''Panjsher District''' {{clear}} ====[[د پروان ولايت]]==== [[Image:Parvan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Parwan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Parwan/ د پروان ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722050616/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Parwan/ |date=2010-07-22 }} * [[د بگرامي ولسوالۍ|بگرامي]] * [[د جبل سراج ولسوالۍ|جبل سراج]] * [[د چاریکار ولسوالۍ|چاریکار]] * [[د سالنگ ولسوالۍ|سالنگ]] * [[د سرخ پارسا ولسوالۍ|سرخ پارسا]] * [[د سید خېل ولسوالۍ|سید خیل]] - مخکې د '''جبل سراج د ولسوالۍ''' برخه وه * [[د شینواري ولسوالۍ|شینواري]] * [[د غوربند ولسوالۍ|غوربند]] * [[د کوه صافي ولسوالۍ|کوه سافي]] * [[د شیخ علي ولسوالۍ|د شیخ علي ولسوالۍ]] {{clear}} ====[[د میدان وردگ ولایت]]==== [[Image:Wardak districts.png|300px|thumb|کيڼ|د وردگ ولسوالۍ گانې.]] * [[د بهسود ولسوالۍ|بهسود]] * [[د جغتو ولسوالۍ|جغتو]] * [[د جلريز ولسوالۍ|جلريز]] * [[د چک ولسوالۍ|چک]] * [[د دايمرداد ولسوالۍ|دايمرداد]] * [[د سيد آباد ولسوالۍ|سيد آباد]] * [[د مرکزي بهسود ولسوالۍ|مرکزي بهسود]] * [[د ميدان ښار ولسوالۍ|ميدان ښار]] * [[د نرخ ولسوالۍ|نرخ]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Wardak/ د وردگ ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722051752/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Wardak/ |date=2010-07-22 }} {{clear}} ===ختيځ افغانستان=== ====[[د کنړ ولايت]]==== [[Image:Konar districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kunar.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Konar/ د کنړ ولايت اړونده مالومات] :[http://web.archive.org/web/20100531173856/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Konar/Konar.gif د کونړ د ولسوالیو اوسنۍ نقشه] * [[د اسد آباد ولسوالۍ|اسد اباد]] * [[د بر کنړ ولسوالۍ|بر کنړ]] * [[د پېچ دره ولسوالۍ|پېچ دره]] * [[د چپه دره ولسوالۍ|چپه دره]] * [[د څوکۍ ولسوالۍ|څوکۍ]] * [[د خاص کنړ ولسوالۍ|خاص کنړ]] * [[د دانگام ولسوالۍ|دانگام]] * [[د سرکاڼو ولسوالۍ|سرکاڼو]] * [[د شیگل او ېلتن ولسوالۍ|شیگل او شېلتن]] - مخکې د '''چپې درې والسوالۍ''' یوه برخه * [[د غازي آباد ولسوالۍ, کنړ|غازي اباد]] - مخکې د '''نورگل ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د مروره ولسوالۍ|مروره]] * [[د ناړۍ ولسوالۍ|ناړۍ]] * [[د نړنگ او باډل ولسوالۍ|نرنگ و باډېل]] * [[د نورگل ولسوالۍ|نورگل]] * [[د وټه پور ولسوالۍ|وټه پور]] - مخکې د '''اسد اباد ولسوالۍ''' یوه برخه {{clear}} ====[[د لغمان ولايت]]==== [[Image:Laghman districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Laghman.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Laghman/ د لغمان ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724222253/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Laghman/ |date=2010-07-24 }} * [[د الیشنگ ولسوالۍ|الیشنگ]] * [[د الینگار ولسوالۍ|الینگار]] * [[د دولتشاه ولسوالۍ|دولتشاه]] * [[د قرغیو ولسوالۍ|قرغیي]] * [[د مهترلام ولسوالۍ|مهترلام]] {{clear}} ====[[د ننگرهار ولايت]]==== [[دوتنه:Nangarhar districts.png|300px|بټنوک|کيڼ|د ننگرهار ولسوالۍ.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nangarhar/ د ننگرهار ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724215807/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nangarhar/ |date=2010-07-24 }} * [[د اچين ولسوالۍ|اچین]] * [[د بټي کوټ ولسوالۍ|بټي کوټ]] * [[ د بهسود ولسوالۍ (ننگرهار)|بېهسود]] - مخکې د '''جلالکوټ ولسوالۍ''' یوه برخه وه. * [[د پچير و اگام ولسوالۍ|پچیر و اگام]] * [[د جلال آباد ولسوالۍ|جلالکوټ]] * [[د چپرهار ولسوالۍ|چپلیار]] * [[د حسارک ولسوالۍ|حسارک]] * [[د خوگياڼو ولسوالۍ|خوگیاڼی]] * [[د دره نور ولسوالۍ|دره ی نور]] * [[د دور بابا ولسوالۍ|دور بابا]] * [[د رودات ولسوالۍ|رودات]] * [[د سره رود ولسوالۍ|سره رود]] * [[د شېرزاد ولسوالۍ|شېرزاد]] * [[د شينوار ولسوالۍ|شینوار]] * [[د گوشته ولسوالۍ|گوشته]] * [[د کامې ولسوالۍ|کامه]] * [[د کوټ ولسوالۍ|کوټ]] - مخکې د '''روداتو ولسوالې''' یوه برخه وه. * [[د کوز کونړ ولسوالۍ|کوز کونړ]] * [[د لالپور ولسوالۍ|لالپوره]] * [[د مومند درې ولسوالۍ|مومندره]] * [[د نازيان ولسوالۍ|نازیان]] * [[د هسکې مېنې ولسوالۍ|هسکه مېنه]] {{clear}} ====[[د نورستان ولايت]]==== [[Image:Nurestan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Nurestan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nurestan/ د نورستان ولايت اړونده مالومات] :[http://web.archive.org/web/20100531174141/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nurestan/Nurestan.gif د نورستان ولایت د ولسوالیو اوسنۍ نقشه] * [[د برگمټال ولسوالۍ|برگېمټال]] * [[د پارون ولسوالۍ|پارون]] * [[د دو آب ولسوالۍ|دو آب]] - مخکې د '''کامدېش ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د کامدېش ولسوالۍ|کامدېش]] * [[د منډول ولسوالۍ|منډول]] * [[د نورگرام ولسوالۍ|نورگرام]] - مخکې د '''کامدېش ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د واما ولسوالۍ|واما]] * [[د وایگل ولسوالۍ|وایگل]] {{clear}} ===لوېديځ افغانستان=== ====[[د بادغيس ولايت]]==== [[Image:Districts of Badghis as of January 2004.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Badghis.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badghis/ د بادغيس ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722050542/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badghis/ |date=2010-07-22 }} * [[د آبکمري ولسوالۍ|آبکمري]] * [[د جوند ولسوالۍ|جوند]] * [[د غورماچ ولسوالۍ|غورماچ]] * [[د قاديس ولسوالۍ|قاديس]] * [[د قلعه نو ولسوالۍ|قلعه نو]] * [[د مرغاب ولسوالۍ|مرغاب]] * [[د مقر ولسوالۍ|مقر]] {{clear}} ====[[د باميان ولايت]]==== [[Image:Bamyan districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Bamyan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Bamyan/ د باميان ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722050547/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Bamyan/ |date=2010-07-22 }} * [[د باميان ولسوالۍ|باميان]] * [[د پنجاب ولسوالۍ|پنجآب]] * [[د سيغان ولسوالۍ|سيغان]] - formerly part of '''Kahmard District'''; shifted from '''Baghlan Province''' * [[د شېبر ولسوالۍ|شېبر]] * [[د کهمرد ولسوالۍ|کهمرد]] - shifted from '''Baghlan Province''' * [[د ورس ولسوالۍ|ورس]] * [[د يکاولنگ ولسوالۍ|يکاولنگ]] {{clear}} ====[[د فراه ولايت]]==== [[Image:Farah districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Farah.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badakhshan/ د فراه ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722051711/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badakhshan/ |date=2010-07-22 }} * [[د انار دره ولسوالۍ|انار دره]] * [[د بالا بلوک ولسوالۍ|بالا بلوک]] * [[د بکوا ولسوالۍ|بکوا]] * [[د پر چمن ولسوالۍ|پر چمن]] * [[د پشت رود ولسوالۍ|پشت رود]] * [[د خاک سفېد ولسوالۍ|خاک سفېد]] * [[د شېب کوه ولسوالۍ|شېب کوه]] * [[د فراه ولسوالۍ|فراه]] * [[د قلعه کاه ولسوالۍ|قلعه کاه]] * [[د گلستان ولسوالۍ|گلستان]] * [[د لاش او جواین ولسوالۍ|د لاش او جواین]] {{clear}} ====[[د غور ولايت]]==== [[Image:Districts of Ghor as of January 2004.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Ghor.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghor/ د غور ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802195345/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghor/ |date=2009-08-02 }} * [[د پسابند ولسوالۍ|پسابند]] * [[د تایواره ولسوالۍ|تایواره]] * [[د تولک ولسوالۍ|تولک]] * [[د چارسده ولسوالۍ، افغانستان|چارسده]] - formerly part of '''Chaghcharan District''' * [[د چغچران ولسوالۍ|چغچران]] * [[د دولاینه ولسوالۍ|دو لاینه]] - formerly part of '''Chaghcharan District''' * [[د دولت یار ولسوالۍ|دولت یار]] - formerly part of '''Chaghcharan District''' * [[د ساغر ولسوالۍ|ساغر]] * [[د شهرک ولسوالۍ|شهرک]] * [[د لال او سرجنگل ولسوالۍ|لال وسر جنگل]] {{clear}} ====[[د هرات ولايت]]==== [[Image:Herat districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Herat.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Herat/ د هرات ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511233619/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Herat/ |date=2009-05-11 }} * [[د ادرسکن ولسوالۍ|ادرسکن]] * [[د انجیل ولسوالۍ|انجیل]] * [[د اوبې ولسوالۍ|اوبې]] * [[د پښتون زرغون ولسوالۍ|پښتون زرغون]] * [[د چشت شریف ولسوالۍ|چشت شریف]] * [[د زنده جان ولسوالۍ|زنده جان]] * [[د شین ډنډ ولسوالۍ|شین ډنډ]] * [[د فارسي ولسوالۍ|فارسي]] * [[د گلران ولسوالۍ|گلران]] * [[د گزره ولسوالۍ|گزره]] * [[د کارخ ولسوالۍ|کارخ]] * [[د کشک کهنه ولسوالۍ|کشک کهنه]] * [[د کوهسان ولسوالۍ|کوهسان]] * [[د هرات ولسوالۍ|هرات]] * [[د غوریان ولسوالۍ|غوریان]] * [[د کشک ولسوالۍ|کشک]] {{clear}} ==سوېلي افغانستان== ===سوېل ختيځ افغانستان=== ====[[د غزني ولايت]]==== [[Image:Ghazni districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Ghazni.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghazni/ د غزني ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722051716/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghazni/ |date=2010-07-22 }} * [[د آب بند ولسوالۍ|آب بند]] * [[د اجرستان ولسوالۍ|اجرستان]] * [[د اندړ ولسوالۍ|اندړ]] * [[د جاغوري ولسوالۍ|غاغوري]] * [[د خواجه عمري ولسوالۍ|خواجه عمري]] - formerly part of '''Waeez Shahid District''' * [[د خوگیاڼی ولسوالۍ (غزني)|خوگیاڼی]] - created from parts of '''Waeez Shahid''' and '''Ghazni''' Districts * [[د ده یک ولسوالۍ|ده یک]] * [[د راشیدان ولسوالۍ|راشیدان]] - formerly part of '''Waeez Shahid District''' * [[د زنه خان ولسوالۍ|زنه خان]] * [[د غزني ولسوالۍ|غزني]] * [[د قره باغ ولسوالۍ, غزني|قره باغ]] * [[جغتو ولسوالۍ (غزنی)|جغتو]] * [[د گېرو ولسوالۍ|گېرو]] * [[د گېلان ولسوالۍ|گېلان]] * [[د مالستان ولسوالۍ|مالستان]] * [[د مقر ولسوالۍ, غزني|مقر]] * [[د ناور ولسوالۍ|ناور]] * [[د ناوه ولسوالۍ|ناوه]] * [[د وغاز ولسوالۍ|وغاز]] - formerly part of '''Muqur District''' {{clear}} ====[[د خوست ولايت]]==== [[Image:Khost districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Khost.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Khost/ د خوست ولايت اړونده مالومات]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722051731/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Khost/ |date=2010-07-22 }} * [[د باک ولسوالۍ|باک]] * [[د تڼيو ولسوالۍ|تڼۍ]] * [[د تېره زی ولسوالۍ|تېره زی]] * [[د ځاځي میدان ولسوالۍ|ځاځي میدان]] * [[د خوست (متون) ولسوالۍ|خوست (متون)]] * [[د سبري ولسوالۍ|سبري]] * [[د سپېره ولسوالۍ|سپېره]] * [[د شمال ولسوالۍ|شمال]] - shifted from '''Paktia Province''' * [[د قلندر ولسوالۍ|قلندر]] * [[د گوربز ولسوالۍ|گوربز]] * [[د مندوزۍ ولسوالۍ|مندوزۍ]] * [[د موسی خېل ولسوالۍ (خوست)|موسی خېل]] * [[د نادرشاه کوټ ولسوالۍ|نادرشاه کوټ]] {{clear}} ====[[د پکتيا ولايت]]==== [[دوتنه:Paktika districts.png|300px|بټنوک|کيڼ|د پکتیا ولايت ولسوالۍ.]] * [[د احمد آباد ولسوالۍ|احمد آباد]] - مخکې د '''سید کرم ولسوالۍ''' یوه برخه. * [[د څمکنۍ ولسوالۍ|څمکنۍ]] * [[د ډنډ او پټان ولسوالۍ|ډنډ او پټان]] * [[د گردېز ولسوالۍ|گردېز]] * [[د ځاځي ولسوالۍ|ځاځي]] * [[د جاني خېل ولسوالۍ (پکتیا)|جانيخېل]] * [[د لژه احمد خېل ولسوالۍ|لژه احمد خېل]] * [[د سيد کرم ولسوالۍ|سيد کرم]] * [[د شواک ولسوالۍ|شواک]] * [[د ځدران ولسوالۍ|ځدران]] * [[د زرمت ولسوالۍ|زرمت]] {{clear}} ====[[د پکتيکا ولايت]]==== [[Image:Paktika districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Paktika.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktika/ Detailed Information of Paktika Province]: {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410165034/http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktika/ |date=2009-04-10 }} * [[د ارگون ولسوالۍ|ارگون]] * [[د اومنا ولسوالۍ|اومنا]] * [[د برمل ولسوالۍ|برمل]] * [[د تېروه ولسوالۍ|تېروه]] - formerly part of '''Waza Khwa District''' * [[د جاني خېل ولسوالۍ (پکتیکا)|جاني خېل]] - formerly part of '''Zarghun Shahr District''' * [[د ډیله ولسوالۍ|ډیله]] * [[د زرغون ښار ولسوالۍ|زرغون ښار]] * [[د زېروک ولسوالۍ|زیروک]] * [[د سرحوزه ولسوالۍ|سر حوزه]] * [[د سروبي ولسوالۍ|سروبي]] * [[د شرن ولسوالۍ|شرن]] * [[د گومال ولسوالۍ|گومال]] * [[د گیان ولسوالۍ|گیان]] * [[د مټاخان ولسوالۍ|مټاخان]] * [[د نېکه ولسوالۍ|نېکه]] * [[د وازه خوا ولسوالۍ|وازه خوا]] * [[د ور مامی ولسوالۍ|ور مامی]] * [[د یحیی خېل ولسوالۍ|یخیی خېل]] - formerly part of '''Zarghun Shahr District''' * [[د یوسف خېل ولسوالۍ|یوسف خېل]] - formerly part of '''Zarghun Shahr District''' {{clear}} ===سوېل لوېديځ افغانستان=== ====[[د دايکندي ولايت]]==== [[Image:Daykundi districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Daykundi.]] * [[د اشتارلي ولسوالۍ|اشتارلي]] - created within the former '''[[Daykundi District|Daykundi]] District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د خادر ولسوالۍ|خادر]] - created within the former '''Daykundi District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د سنگ تخت ولسوالۍ|سنگ تخت]] - created within the former '''Daykundi District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د شهرستان ولسوالۍ|شهرستان]] - shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د گیزاب ولسوالۍ|گیزاب]] - shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د کجران ولسوالۍ|کجران]] - shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د کیتی ولسوالۍ|کیتي]] - formerly part of '''Kajran District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د میرامور ولسوالۍ|میرامور]] - formerly part of '''Sharistan District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' * [[د نېلي ولسوالۍ|نېلي]] - created within the former '''Daykundi District'''; shifted from '''Oruzgan Province''' {{clear}} ====[[د هلمند ولايت]]==== [[Image:Helmand districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Helmand.]] * [[بغنۍ ولسوالۍ|بغنۍ]] * [[باغران ولسوالۍ|باغران]] * [[خانېشين ولسوالۍ‏|خانېشين]] * [[دیشو ولسوالۍ|دیشو]] * [[سنگين ولسوالۍ|سنگین]] * [[گرمسېر ولسوالۍ|گرمسېر]] * [[گريشک ولسوالۍ|گريشک]] * [[کجکي ولسوالۍ|کجکي]] * [[لښکرگاه ولسوالۍ|لښکرگاه]] * [[موسی کلا ولسوالۍ|موسی کلا]] * [[نادعلي ولسوالۍ|نادعلي]] * [[نوزاد ولسوالۍ|نوزاد]] * [[نوی بارکزی ولسوالۍ|نوی بارکزی]] * [[واشېر ولسوالۍ|واشېر]] {{clear}} ====[[د کندهار ولايت]]==== [[Image:Kandahar districts.png|300px|thumb|کيڼ|Districts of Kandahar.]] * [[د ارغستان ولسوالۍ|ارغستان]] * [[د ارغنداب ولسوالۍ (کندهار)|ارغنداب]] * [[د پنجوایي ولسوالۍ|پنجوایي]] * [[د خاکرېز ولسوالۍ|خاکریز]] * [[د دامان ولسوالۍ|دامان]] * [[د رېگ ولسوالۍ (کندهار)|ریگ]] * [[د ژېړۍ ولسوالۍ|ژېړۍ]] - created from parts of '''Maywand''' and '''Panjwaye''' D * [[د سپین بولدک ولسوالۍ|سپین بولدک]] * [[د شاه ولي کوټ ولسوالۍ|شاه ولي کوټ]] * [[د شورابک ولسوالۍ|شورابک]] * [[د غورک ولسوالۍ|غورک]] * [[د کندهار ولسوالۍ|کندهار]] * [[د معروف ولسوالۍ|معروف]] * [[د مېان نشین ولسوالۍ|مېان نشین]] - formerly part of '''Shah Wali Kot District''' * [[د میوند ولسوالۍ|میوند]] * [[د نېش ولسوالۍ|نېش]] - shifted from '''Oruzgan Province''' {{clear}} ====[[د نيمروز ولايت]]==== [[دوتنه:Nimruz districts.png|300px|بټنوک|کيڼ|د نیمروز ولسوالۍ گانې.]] * [[د چاربورجک ولسوالۍ|چاربورجک]] * [[د چخانسور ولسوالۍ|چخانسور]] * [[د خاش رود ولسوالۍ|خاش رود]] * [[د زرنج ولسوالۍ|زرنج]] * [[د کنگ ولسوالۍ|کنگ]] {{clear}} ====[[د روزگان ولايت]]==== [[Image:Oruzgan districts.png|300px|thumb|کيڼ|د اروزگان ولسوالۍ گانې.]] * [[د ترینکوټ ولسوالۍ|ترینکوټ]] * [[د چوره ولسوالۍ|چوره]] * [[د خاص اروزگان ولسوالۍ|خاص اروزگان]] * [[د دهراود ولسوالۍ|دهراود]] * [[د شهيدې حساس ولسوالۍ|شهيدې حساس]] {{clear}} ====[[د زابل ولایت]]==== [[Image:Zabul_districts.png|کيڼ|300px|thumb|Districts of Zabūl.]] * [[د اټغار ولسوالۍ|اټغار]] * [[د ارغنداب ولسوالۍ (زابل)|ارغنداب]] * [[د ترنک او جلدک ولسوالۍ| ترنک او جلدک]] * [[د دای چوپان ولسوالۍ|دای چوپان]] * [[د شاه جوی ولسوالۍ|شاه جوی]] * [[د شمولزی ولسوالۍ|شمولزی]] * [[د شینکی ولسوالۍ|شینکی]] * [[د قلات ولسوالۍ|قلات (Technically only a municipality, not a district)]] * [[د کاکړ ولسوالۍ|کاکړ]] - formerly part of '''Argahandab District''' * [[د میزان ولسوالۍ|میزان]] * [[د نو بحر ولسوالۍ|نو بجر]] - created from parts of '''Shamulzuyi''' and '''Shinkay''' Districts in Zabul Province and Nawa District in Ghazni Province {{clear}} ==سرچينې== *[http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/geocodes_anatomy/geocodes_anatomy.html د افغانستان د مالوماتو د سمبالښت چوپړ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606145645/http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/geocodes_anatomy/geocodes_anatomy.html |date=2011-06-06 }}, accessed 2006-07-27. *[http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/398_dist_matching_to_329.xls AIMS District Matching] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322140851/http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/398_dist_matching_to_329.xls |date=2016-03-22 }}, accessed 2009-01-01. {{د افغانستان ولسوالۍ}} <!--وېشنيزې--> [[وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ| ]] [[وېشنيزه:افغانستان]] [[وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک]] <!--نورې ژبې--> mdvdd9f8brti1synhtviar2kdt6lvis 0 9973 364759 335621 2026-06-19T01:06:06Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364759 wikitext text/x-wiki {{مالومات |نوم= |انځور=World Muslim Population Pew Forum.png |د انځور اړوند=د فيصدۍ له مخې د نړۍ د مسلمانانو شمېر }} [[اسلام]] تر [[عيسويت]] وروسته د نړۍ [[لويې مذهبي ډلې|دويم لوی مذهب دی]]. د ۲۰۰۹ ز. کال د يوې ډيموگرافيکې څېړنې له مخې، د نړۍ نژدې ۱،۵۷ بيليونه وگړي مسلمانان دي، چې په همدې توگه د دغه [[مذهب]] لارويان د ټولې نړۍ د وگړو د شمېر 23% برخه جوړوي.<ref name="executive summary"/><ref name="mgmpPRC"/> اسلام په [[منځنی ختيځ|منځني ختيځ]]، په [[سهېلي افريقا]]<ref>"The Africanization of Missionary Christianity: History and Typology", Steven Kaplan, Journal of Religion in Africa 16 (3) (1986), 165–186. [http://www.csmonitor.com/2006/0126/p01s04-woaf.html In Africa, Islam and Christianity are growing – and blending]. Abraham McLaughlin [[The Christian Science Monitor]], 26 January 2006.</ref><ref>Encyclopedia Britannica. Britannica Book of the Year 2003. Encyclopedia Britannica, (2003) ISBN 978-0-85229-956-2 p.306 <br />According to the Encyclopedia Britannica, as of mid-2002, there were 376,453,000 Christians, 329,869,000 Muslims and 98,734,000 people who practiced traditional religions in Africa. [http://www.bellbookandcandlepublications.com/greenwoodsvillage/gor/islam.php Ian S. Markham,(A World Religions Reader. Cambridge, MA: Blackwell Publishers, 1996.)] is cited by Morehouse University as giving the mid 1990s figure of 278,250,800 Muslims in Africa, but still as 40.8% of the total population. These numbers are estimates, and remain a matter of conjecture. See Amadu Jacky Kaba. The spread of Christianity and Islam in Africa: a survey and analysis of the numbers and percentages of Christians, Muslims and those who practice indigenous religions. The Western Journal of Black Studies, Vol 29, Number 2, June 2005. Discusses the estimations of various almanacs and encyclopedium, placing Britannica's estimate as the most agreed figure. Notes the figure presented at the [http://www.afrikaworld.net/afrel/Statistics.htm World Christian Encyclopedia, summarized here], as being an outlier. On rates of growth, Islam and Pentecostal Christianity are highest, see: [http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3835 The List: The World’s Fastest-Growing Religions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521093323/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3835 |date=2007-05-21 }}, Foreign Policy, May 2007.</ref>, او د [[آسيا]] په ځينو برخو کې له پخوا نه يو مسلطه مذهب دی.<ref>Britannica [https://web.archive.org/web/20080819200204/http://media-2.web.britannica.com/eb-media/31/3731-004.gif], Think Quest [http://library.thinkquest.org/05aug/02016/images/map_of_religions.png], Wadsworth.com [http://www.wadsworth.com/religion_d/special_features/popups/maps/matthews_world/images/w001.jpg]</ref> د مسلمانانو لويې ټولنې په [[چين]]، [[ختيځه اروپا]] او [[روسيه|روسيې]] کې هم جوړې دي.<ref>[http://www.usnews.com/usnews/graphics/religion/islams_global_reach.htm Secrets of Islam], [[U.S. News & World Report]]. Information provided by the International Population Center, Department of Geography, [[San Diego State University]] (2005).</ref> د نړۍ په نورو برخو کې هم د مسلمانانو مهاجرو جوړې شوې ټولنې ليدل کېږي چې په دغو کې لوېديځه اروپا د يادولو وړ جغرافيايي سيمه ده. که څه هم چې د لوېديځې اروپا د ټولو وگړو له 5% نه لږه برخه مسلمانان جوړوي خو په دغې سيمې کې د عيسوي مذهب نه وروسته د اسلام دين دويم لوی مذهب دی.<ref>See: * Esposito (2004) pp.2,43 * {{cite encyclopedia | title=Islamic World | encyclopedia=Encyclopaedia Britannica Online | accessdate=2007-05-02}} {{cite web | url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html | title=Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents | publisher=Adherents.com | accessdate=2007-01-09 | تاريخ الأرشيف=2010-01-29 | مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100129202506/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html | url-status=dead | خونديځ نېټه=2007-07-07 | خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20070707044255/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html | خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20070707044255/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20070707044255/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html }} * {{cite news | title=Muslims in Europe: Country guide | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4385768.stm | publisher=BBC | work=BBC News | date=2005-12-23 | accessdate=2006-09-28}} * {{cite web | title=Religion In Britain | url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 | publisher=Office for National Statistics | work=National Statistics | date=2003-02-13 | accessdate=2006-08-27 }}</ref> د نړۍ په نژدې ۵۰ هېوادونو کې مسلمانان په اکثريت کې دي.<ref name="mgmpPRC"/> د نړۍ د مسلمانانو نژدې 62% مسلمانان د [[آسيا]] په لويه وچه کې مېشت دي، او له 683&nbsp;ميليونو نه ډېر مسلمانان په داسې هېوادونو کې لکه [[اندونېزيا]] (د مسلمانانو د شمېر له مخې د نړۍ تر ټولو لوی اسلامي هېواد، چې په يوازې توگه د نړۍ د ټولو مسلمانانو 15.6% په همدې هېواد کې مېشته دي<ref>See [[Demographics of Islam|these figures]]</ref>)، [[پاکستان]]، [[هند]]، او [[بنگله دېش]] کې ژوند کوي.<ref name="mgmpPRC" /><ref name="Islam_by_country">{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/rel_isl_num_of_mus-religion-islam-number-of-muslim |title=د هېواد له مخې د مسلمانانو شمېر |publisher=nationmaster.com |accessdate=2007-05-30}}</ref> نژدې 20% مسلمانان په [[عربي نړۍ|عربي هېوادونو]] کې اوسېږي.<ref>See: * Esposito (2002b), p.21 * Esposito (2004), pp.2,43</ref> په منځني ختيځ کې، غېر عرب هېوادونو لکه [[ترکيه]] او [[ايران]] د مسلمانانو لوی هېوادونه پېژندل شوي، په [[افريقا]] کې د [[مصر]] او [[نايجېريا]] په هېوادونو کې تر ټولو ډېر مسلمان وگړي ژوند کوي.<ref name="Islam_by_country" /> د ۲۰۰۹ ز. کال په اکتوبر کې [[د پيو څېړنيز مرکز]] يوې ډېموگرافيکې څېړنې<ref name="executive summary">{{citation|url=http://pewforum.org/docs/?DocID=450|title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population: Main Page|publisher=[[Pew Research Center]]|تاريخ الوصول=2010-06-13|تاريخ الأرشيف=2010-04-27|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100427035429/http://pewforum.org/docs/?DocID=450|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2010-06-13|خونديځ نېټه=2010-04-27|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100427035429/http://pewforum.org/docs/?DocID=450|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100427035429/http://pewforum.org/docs/?DocID=450|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427035429/http://pewforum.org/docs/?DocID=450}}</ref><ref name="mgmpPRC">{{Citation | editor-last = Miller | editor-first = Tracy | month = October | year = 2009 | publisher = [[Pew Research Center]] | title = Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population | format = [[Portable Document Format|PDF]] | url = http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf | accessdate = 2009-10-08 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20091010050756/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf | archivedate = 2009-10-10 | url-status = dead }}</ref> دا په ډاگه کړه چې په ټوله نړۍ کې نژدې 1.57 بېليونه وگړي مسلمانان دي، چې په همدې توگه د نړۍ په هرو ۴ وگړو کې يو وگړی مسلمان حسابېږي. د همدغې څېړنې په ترڅ کې دا هم په ثبوت ورسېدل چې د [[لېبنان]] په پرتله په [[جرمني]] کې ډېر مسلمانان موندل کېږي او همدا شان د [[سوريه|سوريې]] په پرتله په [[چين]] کې ډېر مسلمانان مېشت دي.<ref>Eric Gorski (2009-10-08) [http://pewforum.org/news/rss.php?NewsID=18839 Report: Global Muslim population hits 1.57 billion]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pew Forum on Religion & Public Life. Retrieved on 2009-10-11.</ref> د پاملرنې وړ دا ده چې د پيو د څېړنيز مرکز لخوا د ترسره شوې څېړنې شمار به په ځينې ځايونو کې د عامو منل شويو ارقامو سره په لوی توپير کې وي. په داسې وخت کې د ځينو اټکلونو لپاره پکار ده چې د ځانگړي هېوادونو اړونده د مسلمانانو د شمېر ليکنې او شمار بايد په پام کې ونيول شي. د مسلمانانو اکثريت د سني مذهب لارويان دي، خو نژدې 10 – 13% وگړي بيا د [[تشيع]] مذهب ډله جوړوي.<ref name="mgmpPRC"/> == لړليک == هغه گڼ چې په لومړيو درېيو ستنو کې لاندې راغلي، همدا شمار د ۲۰۰۹ ز. کال د اکتوبر د مياشتې په ۸مه نېټه د پيو د څېړنيز مرکز لخوا د نړۍ د مسلمانانو د شمېر د ډيموگرافيکې څېړنې په ترڅ کې رابرسېره شوي.<ref name="executive summary"/><ref name="mgmpPRC"/> {| class="wikitable sortable" |- valign=top ! هېواد/سيمه ! د مسلمانانو شمېر<br />۲۰۰۹ د پيو راپور<ref name="mgmpPRC"/> ! په ټولو وگړو کې د مسلمانانو سلنه (%) <br />۲۰۰۹ د پيو راپور<ref name="mgmpPRC"/> ! د نړۍ د مسلمانانو د شمېر سلنه (%) <br />۲۰۰۹ د پيو راپور<ref name="mgmpPRC"/> ! د مسلمانانو شمېر<br />نورې سرچينې ! د مسلمانانو سلنه (%)<br />نورې سرچينې |- |{{flagicon|افغانستان}} [[اسلام په افغانستان کې|افغانستان]] |style="text-align:right;"|28,072,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99.7 |style="text-align:center;"|1.8 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|البانيا}} [[اسلام په البانيا کې|البانيا]] |style="text-align:right;"|2,522,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|79.9 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|70%<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html|title=Albania|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2010-06-05|تاريخ الأرشيف=2018-12-24|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181224211117/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2020-05-15|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200515105026/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181224211117/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515105026/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/al.html}}</ref> |- |{{flagicon|الجېريا}} [[اسلام په الجېريا کې|الجېريا]] |style="text-align:right;"|34,199,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|98.0 |style="text-align:center;"|2.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|آنگولا}} [[اسلام په آنگولا کې|آنگولا]] |style="text-align:right;"|190,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ارجنټاين}} [[اسلام په ارجنټاين کې|ارجنټاين]] |style="text-align:right;"|784,000 |style="background: #FFFFCC; text-align:center;"|1.9 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ارمنستان}} [[اسلام په ارمنستان کې|ارمنستان]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|آروبا}} [[اسلام په آروبا کې|آروبا]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|آسټراليا}} [[اسلام په آسټراليا کې|آسټراليا]] |style="text-align:right;"|365,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.7 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اتريش}} [[اسلام په اتريش کې|اتريش]] |style="text-align:right;"|353,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|4.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|آذربايجان}} [[اسلام په آذربايجان کې|آذربايجان]] |style="text-align:right;"|8,765,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99.2 |style="text-align:center;"|0.6 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بحرين}} [[اسلام په بحرين کې|بحرين]] |style="text-align:right;"|642,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|81.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بنگله دېش}} [[اسلام په بنگله دېش کې|بنگله دېش]] |style="text-align:right;"|145,312,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|89.6 |style="text-align:center;"|9.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بېلاروس}} [[اسلام په بېلاروس کې|بېلاروس]] |style="text-align:right;"|19,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بلجيم}} [[اسلام په بلجيم کې|بلجيم]] |style="text-align:right;"|281,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بېلاز}} [[اسلام په بېلاز کې|بېلاز]] |style="text-align:right;"|1,400 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بېنين}} [[اسلام په بېنين کې|بېنين]] |style="text-align:right;"|2,182,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|24.4 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بهوټان}} [[اسلام په بهوټان کې|بهوټان]] |style="text-align:right;"|7,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.0 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بولېويا}} [[اسلام په بولېويا کې|بولېويا]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بوسنيا او هېرزگوينا}} [[اسلام په بوسنيا او هېرزگوينا کې|بوسنيا او هېرزگوينا]] |style="text-align:right;"|1,522,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|40 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بوټسوانا}} [[اسلام په بوټسوانا کې|بوټسوانا]] |style="text-align:right;"|8,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.4 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|برازيل}} [[اسلام په برازيل کې|برازيل]] |style="text-align:right;"|191,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|برونای}} [[اسلام په برونای کې|برونای]] |style="text-align:right;"|269,000 |style="background:#FFCC66; text-align:center;"|67.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بلغاريه}} [[اسلام په بلغاريه کې|بلغاريه]] |style="text-align:right;"|920,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|12.2 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بورکينا فاسو}} [[اسلام په بورکينا فاسو کې|بورکينا فاسو]] |style="text-align:right;"|9,292,000 |style="background:#FFCC66; text-align:center;"|59.0 |style="text-align:center;"|0.6 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|برونډي}} [[اسلام په برونډي کې|برونډي]] |style="text-align:right;"|180,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کمبوډيا}} [[اسلام په کمبوډيا کې|کمبوډيا]] |style="text-align:right;"|236,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.6 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کېمرون}} [[اسلام په کېمرون کې|کېمرون]] |style="text-align:right;"|3,498,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|17.9 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کاناډا}} [[اسلام په کاناډا کې|کاناډا]] |style="text-align:right;"|657,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|2.0 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کېپ وردا}} [[اسلام په کېپ وردا کې|کېپ وردا]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|< 1 |style="text-align:center;"|< 1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د منځنۍ افريقا جمهوريت}} [[اسلام په منځنۍ افريقا جمهوريت کې|منځنۍ افريقا جمهوريت]] |style="text-align:right;"|395,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|8.9 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|چاډ}} [[اسلام په چاډ کې|چاډ]] |style="text-align:right;"|6,257,000 |style="background:#FFCC66; text-align:center;"|55.8 |style="text-align:center;"|0.4 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|چېلي}} [[اسلام په چېلي کې|چېلي]] |style="text-align:right;"|4,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|چين}} [[اسلام په چين کې|چين]] |style="text-align:right;"|21,667,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.6 |style="text-align:center;"|1.4 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کولمبيا}} [[اسلام په کولمبيا کې|کولمبيا]] |style="text-align:right;"|14,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کوموروس}} [[اسلام په کوموروس کې|کوموروس]] |style="text-align:right;"|664,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|98.3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کوسټاريکا}} [[اسلام په کوسټاريکا کې|کوسټاريکا]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د کانگو ډېموکراتيک جمهوريت}} [[اسلام د کانگو په ډېموکراتيک جمهوريت کې|د کانگو ډېموکراتيک جمهوريت]] |style="text-align:right;"|943,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.4 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کرواتيا}} [[اسلام په کرواتيا کې|کرواتيا]] |style="text-align:right;"|18,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کيوبا}} [[اسلام په کيوبا کې|کيوبا]] |style="text-align:right;"|9,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|قبرس}} [[اسلام په قبرس کې|قبرس]] |style="text-align:right;"|198,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|22.7 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د چېک جمهوريت}} [[اسلام د چېک په جمهوريت کې|د چېک جمهوريت]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ډېنمارک}} [[اسلام په ډېنمارک کې|ډېنمارک]] |style="text-align:right;"|88,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|جبوتي}} [[اسلام په جبوتي کې|جبوتي]] |style="text-align:right;"|838,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|96.9 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د ډومينيکان جمهوريت}} [[اسلام د ډومينيکان په جمهوريت کې|د ډومينيکان جمهوريت]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ختيځ تېمور}} [[اسلام په ختيځ تېمور کې|ختيځ تېمور]] |style="text-align:right;"|43,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|3.8 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اېکوادور}} [[اسلام په اېکوادور کې|اېکوادور]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مصر}} [[اسلام په مصر کې|مصر]] |style="text-align:right;"|78,513,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|94.6 |style="text-align:center;"|5.0 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اېل سلوادور}} [[اسلام په اېل سلوادور کې|اېل سلوادور]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اېرېتېريا}} [[اسلام په اېرېتېريا کې|اېرېتېريا]] |style="text-align:right;"|1,854,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|36.5 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اېسټونيا}} [[اسلام په اېسټونيا کې|اېسټونيا]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اېتوپيا}} [[اسلام په اېتوپيا کې|اېتوپيا]] |style="text-align:right;"|28,063,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|33.9 |style="text-align:center;"|1.8 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د فالکلاند ټاپوان}} [[اسلام د فالکلاند په ټاپوانو کې|د فالکلاند ټاپوان]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|فيجي}} [[اسلام په فيجي کې|فيجي]] |style="text-align:right;"|53,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|6.3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|فېنلاند}} [[اسلام په فېنلاند کې|فېنلاند]] |style="text-align:right;"|24,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|فرانسه}} [[اسلام په فرانسه کې|فرانسه]] |style="text-align:right;"|3,554,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|6 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گابون}} [[اسلام په گابون کې|گابون]] |style="text-align:right;"|140,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|9.5 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گامبيا}} [[اسلام په گامبيا کې|گامبيا]] |style="text-align:right;"|1,625,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|95 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گورجستان}} [[اسلام په گورجستان کې|گورجستان]] |style="text-align:right;"|423,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|9.9 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|جرمني}} [[اسلام په جرمني کې|جرمني]] |style="text-align:right;"|4,026,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|4 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گانا}} [[اسلام په گانا کې|گانا]] |style="text-align:right;"|3,787,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|15.9 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|يونان}} [[اسلام په يونان کې|يونان]] |style="text-align:right;"|310,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گرېنادا}} [[اسلام په گرېنادا کې|گرېنادا]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گواتمالا}} [[اسلام په گواتمالا کې|گواتمالا]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گوينيا}} [[اسلام په گوينيا کې|گوينيا]] |style="text-align:right;"|8,502,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|84.4 |style="text-align:center;"|0.5 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گوينيا بيساو}} [[اسلام په گوينيا بيساو کې|گوينيا بيساو]] |style="text-align:right;"|680,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|42.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|گايانا}} [[اسلام په گايانا کې|گايانا]] |style="text-align:right;"|55,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|7.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|هايېتي}} [[اسلام په هايېتي کې|هايېتي]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|هندوراس}} [[اسلام په هندوراس کې|هندوراس]] |style="text-align:right;"|11,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|هنگري}} [[اسلام په هنگري کې|هنگري]] |style="text-align:right;"|24,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|آيسلېنډ}} [[اسلام په آيسلېنډ کې|آيسلېنډ]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|هند}} [[اسلام په هند کې|هند]] |style="text-align:right;"|160,945,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|13.4 |style="text-align:center;"|10.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اندونېزيا}} [[اسلام په اندونېزيا|اندونېزيا]] |style="text-align:right;"|202,867,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|88.2 |style="text-align:center;"|12.9 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|Isle of Man}} [[اسلام په the Isle of Man|Isle of Man]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ايران}} [[اسلام په ايران کې|ايران]] |style="text-align:right;"|73,777,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99.4 |style="text-align:center;"|4.7 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|عراق}} [[اسلام په عراق کې|عراق]] |style="text-align:right;"|30,428,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99 |style="text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|آيرلنډ}} [[اسلام په آيرلنډ کې|آيرلنډ]] |style="text-align:right;"|22,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.5 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اسراييل}} [[اسلام په اسراييل کې|اسراييل]] |style="text-align:right;"|1,194,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|16.7 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اټاليا}} [[اسلام په اټاليا کې|اټاليا]] |style="text-align:right;"|6,000,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 10 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د عاج ساحل}} [[اسلام د عاج په ساحل کې|د عاج ساحل]] |style="text-align:right;"|7,745,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|36.7 |style="text-align:center;"|0.5 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|جمايکا}} [[اسلام په جمايکا کې|جمايکا]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|جاپان}} [[اسلام په جاپان کې|جاپان]] |style="text-align:right;"|183,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اردن}} [[اسلام په اردن کې|اردن]] |style="text-align:right;"|6,202,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|98.2 |style="text-align:center;"|0.4 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|قزاقستان}} [[اسلام په قزاقستان کې|قزاقستان]] |style="text-align:right;"|8,822,000 |style="background:#FFCC66; text-align:center;"|56.4 |style="text-align:center;"|0.6 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|65%<ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127366.htm|title=Kazakhstan|work=[[United States Commission on International Religious Freedom]]|publisher=[[United States Department of State]]|date=2009-10-26|accessdate=2010-06-03}}</ref> |- |{{flagicon|کېنيا}} [[اسلام په کېنيا کې|کېنيا]] |style="text-align:right;"|2,793,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|7.0 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کوسووا}} [[اسلام په کوسووا کې|کوسووا]] |style="text-align:right;"|1,999,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|89.6 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|1,584,000<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html|title=Kosovo|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2009-07-24|تاريخ الأرشيف=2016-07-01|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160701194718/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-12-24|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181224211332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20160701194718/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kv.html}}</ref> |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|کوېټ}} [[اسلام په کوېټ کې|کوېټ]] |style="text-align:right;"|2,824,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|95 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|قرغزستان}} [[اسلام په قرغزستان کې|قرغزستان]] |style="text-align:right;"|4,734,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|86.3 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لاووس}} [[اسلام په لاووس کې|لاووس]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لاتويا}} [[اسلام په لاتويا کې|لاتويا]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لبنان}} [[اسلام په لبنان کې|لبنان]] |style="text-align:right;"|2,504,000 |style="background:#FFCC66; text-align:center;"|59.3 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لېسوتو}} [[اسلام په لېسوتو کې|لېسوتو]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لايبېريا}} [[اسلام په لايبېريا کې|لايبېريا]] |style="text-align:right;"|483,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|12.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لېبيا}} [[اسلام په لېبيا کې|لېبيا]] |style="text-align:right;"|6,203,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|96.6 |style="text-align:center;"|0.4 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لېتوانيا}} [[اسلام په لېتوانيا کې|لېتوانيا]] |style="text-align:right;"|3,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لوکسېمبورگ}} [[اسلام په لوکسېمبورگ کې|لوکسېمبورگ]] |style="text-align:right;"|13,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مقدونيه}} [[اسلام په مقدونيه کې|مقدونيه]] |style="text-align:right;"|680,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|33 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ماداگاسکر}} [[اسلام په ماداگاسکر کې|ماداگاسکر]] |style="text-align:right;"|215,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ملاوي}} [[اسلام په ملاوي کې|ملاوي]] |style="text-align:right;"|1,955,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|12.8 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مالېزيا}} [[اسلام په مالېزيا کې|مالېزيا]] |style="text-align:right;"|16,581,000 |style="background:#FFCC66; text-align:center;"|60.4 |style="text-align:center;"|1.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مالديپ}} [[اسلام په مالديپ کې|مالديپ]] |style="text-align:right;"|304,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|98.4 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مالي}} [[اسلام په مالي کې|مالي]] |style="text-align:right;"|12,040,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|92.5 |style="text-align:center;"|0.8 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مالټا}} [[اسلام په مالټا کې|مالټا]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ماورېتانيا}} [[اسلام په ماورېتانيا کې|ماورېتانيا]] |style="text-align:right;"|3,261,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99.1 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ماورېشوس}} [[اسلام په ماورېشوس کې|ماورېشوس]] |style="text-align:right;"|214,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|16.6 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مکسيکو}} [[اسلام په مکسيکو کې|مکسيکو]] |style="text-align:right;"|110,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مولدووا}} [[اسلام په مولدووا کې|مولدووا]] |style="text-align:right;"|17,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.5 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مغولستان}} [[اسلام په مغولستان کې|مغولستان]] |style="text-align:right;"|133,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|5.0 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|مانټېنېگرو}} [[اسلام په مانټېنېگرو کې|مانټېنېگرو]] |style="text-align:right;"|111,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|17.7 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ماروکو}} [[اسلام په ماروکو کې|ماروکو]] |style="text-align:right;"|31,993,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99 |style="text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|موزمبيق}} [[اسلام په موزمبيق کې|موزمبيق]] |style="text-align:right;"|5,224,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|22.8 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ماينامار}} [[اسلام په ماينامار کې|ماينامار]] |style="text-align:right;"|1,889,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|3.8 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نامېبيا}} [[اسلام په نامېبيا کې|نامېبيا]] |style="text-align:right;"|8,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.4 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نيپال}} [[اسلام په نيپال کې|نيپال]] |style="text-align:right;"|1,231,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|4.2 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نېدرلنډ}} [[اسلام په نېدرلنډ کې|نېدرلنډ]] |style="text-align:right;"|946,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|5.7 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نوې کالېدونيا}} [[اسلام په نوې کالېدونيا کې|نوې کالېدونيا]] |style="text-align:right;"|7,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|2.8 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نيوزيلاند}} [[اسلام په نيوزيلاند کې|نيوزيلاند]] |style="text-align:right;"|37,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.9 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نيکاراگوا}} [[اسلام په نيکاراگوا کې|نيکاراگوا]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نايجېر}} [[اسلام په نايجېر کې|نايجېر]] |style="text-align:right;"|15,075,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|98.6 |style="text-align:center;"|1.0 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|نايجېريا}} [[اسلام په نايجېريا کې|نايجېريا]] |style="text-align:right;"|78,056,000 |style="background:#FFCC66; text-align:center;"|50.4 |style="text-align:center;"|5.0 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سهېلي کوريا}} [[اسلام په سهېلي کوريا کې|سهېلي کوريا]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ناروې}} [[اسلام په ناروې کې|ناروې]] |style="text-align:right;"|65,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|79,068<ref>{{cite web |url=http://www.ssb.no/english/subjects/07/nos_cultural/nos_d410_en/tab/17.1.html|title=Members1 of religious and life stance communities outside the Church of Norway, by religion/life stance|work=Culture Statistics 2007|publisher=[[Statistics Norway]]|accessdate=2010-06-01}}</ref> |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|عمان}} [[اسلام په عمان کې|عمان]] |style="text-align:right;"|2,494,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|87.7 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|پاکستان}} [[اسلام په پاکستان کې|پاکستان]] |style="text-align:right;"|174,082,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|96.3 |style="text-align:center;"|11.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|فلسطين}} [[اسلام په فلسطين کې|فلسطين]] |style="text-align:right;"|4,173,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|98 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|99.3% ([[Gaza Strip]])<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html|title=Gaza Strip|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2010-06-05|تاريخ الأرشيف=2014-06-08|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140608204417/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2007-06-12|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20070612211954/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20070612211954/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612211954/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html}}</ref>, 75% ([[West Bank]])<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html|title=West Bank|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2010-06-05|تاريخ الأرشيف=2019-05-18|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190518111137/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html|url-status=dead|خونديځ نېټه=2014-05-06|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190706155258/https://www.cia.gov/LIBRARY/publications/the-world-factbook/geos/we.html|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20140506164505/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506164505/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html}}</ref> |- |{{flagicon|پاناما}} [[اسلام په پاناما کې|پاناما]] |style="text-align:right;"|24,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.7 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|پاپوا نيوگوينا}} [[اسلام په پاپوا نيوگوينا کې|پاپوا نيوگوينا]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|پاراگوای}} [[اسلام په پاراگوای کې|پاراگوای]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|پېرو}} [[اسلام په پېرو کې|پېرو]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|فلپاين}} [[اسلام په فلپاين کې|فلپاين]] |style="text-align:right;"|4,654,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|5.1 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|پولنډ}} [[اسلام په پولنډ کې|پولنډ]] |style="text-align:right;"|48,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|پارتوگال}} [[اسلام په پارتوگال کې|پارتوگال]] |style="text-align:right;"|15,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|پورټو ريکو}} [[اسلام په پورټو ريکو کې|پورټو ريکو]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|قطر}} [[اسلام په قطر کې|قطر]] |style="text-align:right;"|1,092,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|77.5 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د کانگو جمهوريت}} [[اسلام په کانگو کې|کانگو]] |style="text-align:right;"|59,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.6 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|رومانيا}} [[اسلام په رومانيا کې|رومانيا]] |style="text-align:right;"|66,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|روسيه}} [[اسلام په روسيه کې|روسيه]] |style="text-align:right;"|16,482,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|11.7 |style="text-align:center;"|1.0 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|راوانډا}} [[اسلام په راوانډا کې|راوانډا]] |style="text-align:right;"|182,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.8 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سعودي عربستان}} [[اسلام په سعودي عربستان کې|سعودي عربستان]] |style="text-align:right;"|24,949,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|97 |style="text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سېنېگال}} [[اسلام په سېنېگال کې|سېنېگال]] |style="text-align:right;"|12,028,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|96.0 |style="text-align:center;"|0.8 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سربيا}} [[اسلام په سربيا کې|سربيا]] |style="text-align:right;"|244,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|3.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سېچېلېس}} [[اسلام په سېچېلېس کې|سېچېلېس]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سېراليون}} [[اسلام په سېراليون کې|سېراليون]] |style="text-align:right;"|4,059,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|71.3 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سېنگاپور}} [[اسلام په سېنگاپور کې|سېنگاپور]] |style="text-align:right;"|706,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|14.9 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سلواکيا}} [[اسلام په سلواکيا کې|سلواکيا]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سلووېنيا}} [[اسلام په سلووېنيا کې|سلووېنيا]] |style="text-align:right;"|49,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|2.4 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سوماليا}} [[اسلام په سوماليا کې|سوماليا]] |style="text-align:right;"|8,995,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|98.5 |style="text-align:center;"|0.6 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سوېلي افريقا}} [[اسلام په سوېلي افريقا کې|سوېلي افريقا]] |style="text-align:right;"|731,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.5 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سوېلي کوريا}} [[اسلام په سوېلي کوريا کې|سوېلي کوريا]] |style="text-align:right;"|71,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اسپانيا}} [[اسلام په اسپانيا کې|اسپانيا]] |style="text-align:right;"|650,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سريلانکا}} [[اسلام په سريلانکا کې|سريلانکا]] |style="text-align:right;"|1,711,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|8.5 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سوډان}} [[اسلام په سوډان کې|سوډان]] |style="text-align:right;"|30,121,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|71.3 |style="text-align:center;"|1.9 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سورينام}} [[اسلام په سورينام کې|سورينام]] |style="text-align:right;"|83,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|15.9 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سوازيلاند}} [[اسلام په سوازيلاند کې|سوازيلاند]] |style="text-align:right;"|2,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سويډن}} [[اسلام په سويډن کې|سويډن]] |style="text-align:right;"|149,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سويتزرلاند}} [[اسلام په سويتزرلاند کې|سويتزرلاند]] |style="text-align:right;"|323,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|4.3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|سوريه}} [[اسلام په سوريه کې|سوريه]] |style="text-align:right;"|20,196,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|92.2 |style="text-align:center;"|1.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|تايوان}} [[اسلام په تايوان کې|تايوان]] |style="text-align:right;"|23,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|تاجکستان}} [[اسلام په تاجکستان کې|تاجکستان]] |style="text-align:right;"|5,848,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|84.1 |style="text-align:center;"|0.4 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|تانزانيا}} [[اسلام په تانزانيا کې|تانزانيا]] |style="text-align:right;"|13,218,000 |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|30.2 |style="text-align:center;"|0.8 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|تايلنډ}} [[اسلام په تايلنډ کې|تايلنډ]] |style="text-align:right;"|3,930,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|5.8 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|توگو}} [[اسلام په توگو کې|توگو]] |style="text-align:right;"|809,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|12.2 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ټرېنېډاډ او توباگو}} [[اسلام په ټرېنېډاډ او توباگو کې|ټرېنېډاډ او توباگو]] |style="text-align:right;"|78,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|5.8 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|تونېسيا}} [[اسلام په تونېسيا کې|تونېسيا]] |style="text-align:right;"|10,216,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99.5 |style="text-align:center;"|0.7 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ترکيه}} [[اسلام په ترکيه کې|ترکيه]] |style="text-align:right;"|73,619,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|98 |style="text-align:center;"|4.7 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ترکمنستان}} [[اسلام په ترکمنستان کې|ترکمنستان]] |style="text-align:right;"|4,757,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|93.1 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|يوگانډا}} [[اسلام په يوگانډا کې|يوگانډا]] |style="text-align:right;"|3,958,000 |style="background:#FFFF99; text-align:center;"|12.1 |style="text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|اوکراين}} [[اسلام په اوکراين کې|اوکراين]] |style="text-align:right;"|456,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|1.0 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|متحده عرب امارات}} [[اسلام په متحده عرب امارات کې|متحده عرب امارات]] |style="text-align:right;"|3,504,000 |style="background:#FF9966; text-align:center;"|76.2 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|بريتانيه}} [[اسلام په بريتانيه کې|بريتانيه]] |style="text-align:right;"|1,647,000 |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|2.7 |style="text-align:center;"|0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|د امريکا متحده ايالات}} [[اسلام د امريکا په متحده ايالات کې|د امريکا متحده ايالات]] |style="text-align:right;"|2,454,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.8 |style="text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|يوروگوای}} [[اسلام په يوروگوای کې|يوروگوای]] |style="text-align:right;"|1,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ازبکستان}} [[اسلام په ازبکستان کې|ازبکستان]] |style="text-align:right;"|26,469,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|96.3 |style="text-align:center;"|1.7 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|ونواتو}} [[اسلام په ونواتو کې|ونواتو]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|واټيکان ښار}} [[اسلام په واټيکان ښار کې|واټيکان ښار]] |style="text-align:right;"|- |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|وېنېزوېلا}} [[اسلام په وېنېزوېلا کې|وېنېزوېلا]] |style="text-align:right;"|94,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.3 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|وېتنام}} [[اسلام په وېتنام کې|وېتنام]] |style="text-align:right;"|157,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.2 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|لوېديځه سحارا}} [[اسلام په لوېديځه سحارا کې|لوېديځه سحارا]] |style="text-align:right;"|510,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99.4 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|يمن}} [[اسلام په يمن کې|يمن]] |style="text-align:right;"|23,363,000 |style="background:#CC6633; text-align:center;"|99.1 |style="text-align:center;"|1.5 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|زېمبيا}} [[اسلام په زېمبيا کې|زېمبيا]] |style="text-align:right;"|58,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.4 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |{{flagicon|زېمبابوې}} [[اسلام په زېمبابوې کې|زېمبابوې]] |style="text-align:right;"|109,000 |style="background:#FFFFFF; text-align:center;"|0.9 |style="text-align:center;"|< 0.1 |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |'''[[اسلام په آسيا کې|اسيا پېسېفيک]]''' |style="text-align:right;"|'''972,537,000''' |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|'''24.1''' |style="text-align:center;"|'''61.9''' |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |'''[[منځنی ختيځ]]-[[سهېلي افريقا]]''' |style="text-align:right;"|'''315,322,000''' |style="background:#CC6633; text-align:center;"|'''91.2''' |style="text-align:center;"|'''20.1''' |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |'''[[اسلام په افريقا کې|سحارا ته څېرمه افريقا]]''' |style="text-align:right;"|'''240,632,000''' |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|'''30.1''' |style="text-align:center;"|'''15.3''' |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |'''[[اسلام په اروپا کې|اروپا]]''' |style="text-align:right;"|'''38,112,000''' |style="background:#FFFFCC; text-align:center;"|'''5.2''' |style="text-align:center;"|'''2.4''' |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |'''امريکا: [[اسلام په سهېلي امريکا کې|سهېلي]] او [[اسلام په سوېلي امريکا کې|سوېلې]]''' |style="text-align:right;"|'''4,596,000''' |style="text-align:center;"|'''0.5''' |style="text-align:center;"|'''0.3''' |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"| |- |'''[[نړۍ|ټوله نړۍ]]''' |style="text-align:right;"|'''1,571,198,000''' |style="background:#FFCC33; text-align:center;"|'''22.9''' |style="text-align:center;"|'''100''' |} == دا هم وگورئ == {{Life in OIC}} * [[List of Muslim majority countries]] * [[مسلمانان]] * [[مسلمانه نړۍ]] '''نور مذهبونه:''' * [[List of religious populations]] * [[مذهبونه د هېوادونو له مخې]] * [[Buddhism by country]] * [[Hinduism by country]] * [[Judaism by country]] * [[Roman Catholics by country]] * [[Protestantism by country]] * [[Christianity by country]] * [[Irreligion by country]] * [[:Category:Bahá'í Faith by country]] and [[Bahá'í statistics]] == سرچينې == {{Reflist|colwidth=30em}} == باندنۍ تړنې == * [http://pewforum.org/docs/?DocID=450 Official website of the Pew Forum study on Global Muslim Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427035429/http://pewforum.org/docs/?DocID=450 |date=2010-04-27 }} * [http://www.islamicpopulation.com/ Muslim Population-A Site with Extensive information regarding worldwide muslim Population.] * [http://www.emunion.org/ Europe: European Muslim Union]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122035757/http://www.emunion.org/ |date=2011-01-22 }} * [https://web.archive.org/web/20091229010103/http://www.pupr.edu/hkettani/papers/HICAH2010.pdf 2010 World Muslim Population by Houssain Kettani] * [http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-593/i.html/ Qantara.de Dossier: Democracy and Civil Society in Muslim countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825162437/http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-593/i.html/ |date=2009-08-25 }} {{اسلامي سرلیکونه}} [[وېشنيزه:اسلام د هیوادونو له مخې]] gkol2s5pcezm9drp3428cvanjrtvqi9 0 10109 364767 360012 2026-06-19T02:39:03Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364767 wikitext text/x-wiki {{مالومات |نوم = طالبان | نښان= Flag of the Islamic Emirate of Afghanistan (with Pashto subtext).svg |د نښان اړوند = د طالبانو او اسلامي‌امارت بیرغ |انځور = Secretary Pompeo Participates in a Signing Ceremony in Doha (49601220453).jpg |د انځور اړوند = ملا عبدالغني برادر [[د دوحې تړون]] پر مهال |بنسټګر = [[ملا محمد عمر|ملا محمد عمر مجاهد]] {{ښاخ}} مرستیال بنسټګران؛ **[[ملا عبدالغني برادر]] **[[ملا محمد حسن اخوند]] **[[ملا دادالله اخوند]] **[[حاجي بشير نورزی]] {{پای}} |مشرتابه= * [[ملا محمد عمر|ملا محمد عمر مجاهد]] ('''بنسټګر''')<br> ''(۱۹۹۴ – ۲۰۱۳)'' * [[ملا اختر محمد منصور]]<br>''(۲۰۱۳ – ۲۰۱۶)'' * [[مولوي ھیبت الله اخوندزاده]]<br>''(۲۰۱۶ – تر اوسه) |ډلې= [[پښتانه]] |سياسي ليدلوری= * [[دیوبند دار العلوم|ديوبندی]] [[بنسټپالنه]] * [[پښتونولي]] * مذهبي ملتپالنه |active = ۱۹۹۴–۱۹۹۶ (غورځنګ)<br />۱۹۹۶–۲۰۰۱ ([[د افغانستان اسلامي امارت|حکومت]])<br />٢٠٠٢–۲۰۲۱ (غوﺭځنګ)<br /> ۲۰۲۱ — (حکومت) |مرکز =[[کندهار]] او [[کابل]] |د فعاليت سيمې = *[[افغانستان]] (حکومت) *بلوچستان<br>(د نفوذ ساحه) *پښتونخوا<br>(د نفوذ ساحه) |مخکینی= مجاهدینو حکومت |دين =اسلام |چشي دۍ=[[اسلام|اسلامي]]، سياسي او نظامي غورځنګ |جګړه= د افغانستان کورنۍ جګړې (١٩٩۲-۹۶) <br> د مجاهدینو له بقایا سره جګړې(١٩٩۶-۲۰۰۱) <br> جمهوریت سره جګړې(۲۰۰۱-۲۰۲۱) |وېب‌پاڼه= [http://shahamat1.com د افغان طالبانو ويبپاڼه] }} '''طالبان''' (یعني؛ '''«د مدرسې زده کوونکي» طالب عربی کلمه ده چی غوښتونکې معنا لري.''')، يو [[افغان]]، [[سني]] اسلام‌پاله سياسي او نظامي غورځنګ دی چی اوسمهال پر افغانستان [[دفاکتو]] واکمني کوي. دا غورځنګ چې لومړی ځل د ۱۹۹۶م کال څخه تر ۲۰۰۱م کال پورې په افغانستان کې واکمن وو، او له ۲۰۰۴ ز. کال څخه راپدېخوا يوځل بيا په ډلو او ګروپونو کې سره راغونډ او د پاکستاني استخباراتو او نورو نړیوالو ترهګرو په ملاتړ یې د افغانستان د جمهوریت نظام چي د غربي هیوادونو تر نظامي او اقتصادي ملاتړ لاندی وو، وجنګېدی او له همدې لارې بیاځل واک ته ورسید.<ref>https://www.hrw.org/reports/2001/afghan2/Afghan0701-02.htm</ref> که څه هم په لومړي سر کې یواځې پښتانه طالبان وه، خو اوسمهال او ډول‌ ډول توکمونه پکښې شتون لري.<ref>{{cite web|url=http://www.shavemagazine.com/politics/090501/2|title=پاکستان او طالبان: پېچلې موضوع|publisher=[http://www.shavemagazine.com/ ShaveMagazine.com]|access-date=2016-03-03|تاريخ الأرشيف=2010-01-10|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100110121841/http://www.shavemagazine.com/politics/090501/2|url-status=dead|خونديځ نېټه=2010-01-10|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100110121841/http://www.shavemagazine.com/politics/090501/2|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100110121841/http://www.shavemagazine.com/politics/090501/2|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110121841/http://www.shavemagazine.com/politics/090501/2}}</ref> چې په دوی کې [[ازبکان]] او [[تاجک|تاجکان]] د يادولو وړ توکمونه دي <ref> [http://www.zimbio.com/World+Politics/articles/5TCU8hCsNPI/Wiping+out+Uzbek+Tajik+Foreign+terrorists Wiping out Uzbek, Tajik & Foreign terrorists in FATA]</ref><ref>{{Cite web |title=Terrorist camp may hold clues to Taliban operations |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2009/06/24/story_24-6-2009_pg7_16 |access-date=2012-06-29 |archive-date=2013-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031072432/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2009/06/24/story_24-6-2009_pg7_16 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.yahoo.com/s/ap/20091110/ap_on_re_as/as_pakistan |title=Suicide car bomb kills 24 in northwest Pakistan |access-date=2009-11-11 |تاريخ الأرشيف=2009-11-11 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091111233824/http://news.yahoo.com/s/ap/20091110/ap_on_re_as/as_pakistan |url-status=live }}</ref>. په تېر کي طالبان په افغانستان او د ديورنډ د پولې نه هاخوا د پښتنو سيمو کې په خپلو سياسي او جگړه ايزو فعاليتونو بوخت وه. د امريکا د متحده ايالاتو چارواکي په دې نظر وه چې د طالبانو مرکز يا په کوېټه او يا هم کوېټې ته نژدې واقع وو او پاکستان او ايران هېوادونو اوسیدونکو يې سياسي او لوژيستيکي ملاتړ هم کاوه،<ref>{{Cite web |url=http://www.axisofjustice.org/world/u-s-says-pakistan-iran-helping-taliban.html |title=U.S. says Pakistan Iran helping Taliban |access-date=2016-03-03 |تاريخ الأرشيف=2010-05-11 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100511054656/http://www.axisofjustice.org/world/u-s-says-pakistan-iran-helping-taliban.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2010-05-11 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100511054656/http://www.axisofjustice.org/world/u-s-says-pakistan-iran-helping-taliban.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100511054656/http://www.axisofjustice.org/world/u-s-says-pakistan-iran-helping-taliban.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511054656/http://www.axisofjustice.org/world/u-s-says-pakistan-iran-helping-taliban.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iranfocus.com/en/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=19300 |title=Iran helping the Taliban, US ambassador claims |access-date=2016-03-03 |تاريخ الأرشيف=2010-02-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100226155701/http://www.iranfocus.com/en/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=19300 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2010-02-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100226155701/http://www.iranfocus.com/en/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=19300 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100226155701/http://www.iranfocus.com/en/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=19300 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100226155701/http://www.iranfocus.com/en/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=19300 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=88803 |title=Iran accused of assisting Afghan Taliban |access-date=2016-03-03 |تاريخ الأرشيف=2010-05-10 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100510143008/http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=88803 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2010-05-10 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20100510143008/http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=88803 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20100510143008/http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=88803 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510143008/http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=88803 }}</ref><ref> [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/6835102/Iran-helping-the-Taliban-US-ambassador-claims.html Iran helping the Taliban, US ambassador claims]</ref>, خو پاکستان او ايران تل د امريکايانو دا تور ردوی.<ref name="nyt20090209">{{ cite news | title = Taliban Haven in Pakistani City Raises Fears | last = Schmitt | first = Eric | publisher = New York Times | date = 2009-02-09 | url = http://www.nytimes.com/2009/02/10/world/asia/10quetta.html}}</ref><ref name="nyt20090924">{{ cite news | title = Taliban Widen Afghan Attacks From Base in Pakistan | last = Schmitt | first = Eric | publisher = New York Times | date = 2009-09-24 | url = http://www.nytimes.com/2009/09/24/world/asia/24military.html}}</ref> طالبانو اول وار په ۱۹۹۴ کال کي د وخت د توپکسالاراتو په وړاندي فعالیت پیل کړ او څه موده وروسته یې کابل لاندي کړ. په لومړي سر کي تر لنډ مقاومت وروسته طالبانو د کندهار ولایت پخپل کنترول کي واخیست. تر یو کال وسلوالي او سیاسي مبارزې وروسته دوی وکولی شول کابل هم پخپل واک کي واخلي.که څه هم دغه سياسي غورځنگ د افغانستان په پلازمېنه کابل باندې واکمن او هېواد يې تر پينځو کلونو پورې چلاوه او خپل حکومت يې د افغانستان اسلامي امارت باله، خو د دوی دولت په رسمي توگه د نړۍ د درې هېوادونو لخوا په رسميت پېژندل کېده، په دغو درې هېوادونو کې د پاکستان، سعودي عربستان او د متحده عرب اماراتو هېوادونه شامل وه. همداراز د طالبانو په وخت کې دغه سياسي غورځنگ د خېبرپښتونخوا په قبايلي سيمو کې خپل نفوذ پيدا کړ او گڼ شمېر کسان يې پلوۍ ته ودرېدل. طالبان د خپلې واکمنۍ پر سيمو بشپړ شرعي او اسلامي قانون پلي کولو ادعا درلودل او خپل خاص تفسیر یې له شرعیت څخه درلود، چې د گڼو غیر مسلمانو هېوادونو لخوا پرې نيوکې روانپ وې، خو د دې سره سره يې ډېر کم ځل په خپلو اندونو کې بدلونونونه او اصلاحات راوستل.<ref name="Harvnb|Rashid|2000|p=29">{{Harvnb|Rashid|2000|p=29}}.</ref> د ۲۰۰۹م کال په مېنځ کې طالبانو د کندهار په سویل کې د محتسب دفتر پرانيسته، چې ډاوېډ کيلکولېن د ايساف د ځواکونو پر وړاندې "د يوې مستقيمې ننگونې" په توگه څرگند کړ.<ref>{{cite book | last = Kilcullen | first = David | authorlink = David Kilcullen | title = The Accidental Guerrilla: Fighting Small Wars in the Midst of a Big One | publisher = Oxford University Press | year = 2009 | location = New York | isbn = 9780195368345}}</ref> ==د طالبانو تاريخ او افغانستان کې ېې اړتيا== [[دوتنه:Taliban-herat-2001 ArM.jpg|150px|بټنوک|250px|کيڼ]] په [[افغانستان]] کښې د شوروی پوځ تر وتلو وروسته داخلی جگړه پېل سوه. افغانانو ونکړای سول چې نوی حکومت جوړ کړی. مگر په دې وخت کښې په کندهارکښې نوی غورځنگ جوړ سو چې نوم یی طالبان وو. د طالبانو غړی افغانی مهاجرین او د مذهب طالبان و. طالبانو َغوښتل داخلی جگړه پای ته ورسوی او په افغانستان کښې اسلامی نظام تاسیس کړی. د دی په سبب د نړی د بیلو بیلو سیمو مسلمانو پیسې او وسلې طالبان ته ورکړل. په۱۹۹۴ز کال کې د طالبانو پوځي قواوې چې د سيمي د خلکو لخوا وسله والي سوي وې د جنګ ميدان ته د کورنيو جگړو د له منځه وړلو د اړتيا په موخه ورغلې . دغه اړتيا ځکه پېښه سوه چې د ۱۹۹۲زــ ۱۹۹۵زکال پورې اتو ، نهو په نوم مجاهدينو ډلو ټپلو د افغانستان د حکومتي واک پر سر په هغه هېواد کې د چور ، تاړاکونو، خلک وژنو او په ښځينه او ماشومانو باندې تريو باندې لاس پورې کړی و . عامه وگړو لپاره گرانه وه چې د افغانستان دننه ېې نظم راوستلای وی او بهرنيو هېوادونو هم د ناکامه تېرمهال کړنو له کبله ځان بې خبره ښوده ځکه د شر او پساد ډلو هرڅه د اسلام تر نوم لاندې ترسره کول . د افغانستان لږه کيو د وحدت ډلې ، نظار شورا ، جمعيت اسلامي ، جنبش تر نومونو لاندې د گاونډيو تاجکستان، اوزبکستان ، تورکيې ، پاکستان ، ایران ، روسيې او هند گټې ساتلې ځانونه ېې په ژبه بېل کړي و . طالبانو د سیمو قوماندانان چې پر افغانانو یی ډیر ظلمونه کول، د هلکانو څخه قوماندانانو ناوړه گټه پورته کول، هغوی به ې گډول، نڅول او داسي نورو خلافو کارونو په مقابل وسله پورته کړه تر هغه چي دغو ناوړو کړنو ته یې د پای ټکی کېښود . طالبانو په کندهار کې خپل مقر تاسیس کړ. طالبانو تر ۱۹۹۵ کال وروسته په سلو کې دېرش د افغانستان خاوره لاس ته راوړل. په ۲۶ د سپتامبر ۱۹۹۶ کال کښې طالبان د کابل پایتخت ته ورسېدل. په دې وخت کې ملا محمد عمر چې د طالبانو مشر و په افغانستان کې [[د افغانستان اسلامي امارت|د افغانستان اسلامی امارت]] رامنځته کړ او شریعت د ملا عمر لخوا اعلان سو. خو [[د افغانستان اسلامي امارت|د افغانستان اسلامی امارت]] تر تاسیسولو وروسته یوازې د [[پاکستان]]، سعودی عربستان او د عربي متحده امارات لخوا په [[افغانستان]] کښې سفارت خانې پرانستل سوی. ==د طالبانو واکمني== [[دوتنه:152481786.jpg|بټنوک|250px|کيڼ|طالبان]] د طالبانو مشرانو په مطابق هر نارینه باید ږیره درلودلای. چاته اجازه نه وه چې وگډېږي او سندرې ووایی. خلکو اجازه نه درلوده چې تلویزیون، فلم یا سندرې واوري. ښځو باید برقه اغوستلای وای. ښځو ته اجازه نه وه چې د بهرنی نارینه سره رابطه ولری او کار وکړی. خلک به یې څارل چې د ورځې پینځه وخته لمونځ کوي او که نه. د دی په سبب غیر مسلمانو باید پر خپلې جامې ژیړه نښه درلودلای. == طالبان او ښوونه == هلکان د سبق د ویلو لپاره مسجد ته تلل. په مسجد کښې ملا د هغه هلکانو ته درس ورکا‌وه. ملا شاگردانو ته اول د عربی او وروسته بیا د قرآن مجید لوست ور زده کاوه. ډېر مهم کتاب قرآن کریم وو، له دي سره سره په هیواد کي پوهنتونونه او مکتبونه هم خلاص وو ، طالبانو يي په وړاندي خنډ نه ایجاداوو، خو تعلیم ښځو ته مطلق بند وو. == طالبان او ترياک == د نشه یي توکو کر له طالبانو مخکې په افغانستان کې دود شوې وو، آن دا توکي د ډاکټر نجیب په ولسمشرۍ کې هم بازار درلود. د مجاهدینو د وخت په نامه د اسلامی دولت پر مهال دې کار ښه زور پیدا کړ. کله چې طالبان واکمن شول، نو په لومړي سر کې یې خلک لدې کاره نه منع نکړل، مگر کله چې په نړیوال سیاست پوه شول نو د ملا محمد عمر مجاهد په یوه کاغذي فرمان هر ډول نشه یي توکي په ټول افغانستان کې بند شول، او تر هغي وروسته چا بیا ددې سوال هم نشو کولای چې نشه یي توکي وکري. په کال کې دننه ۹۹٪سلنه نشه یي توکي راکم شول. په هغو سیمو کې چې د شمالي جبهه په واکمنۍ کې راتلې لکه د تخار خواجه بهاو الدین، د بدخشان ولایت او داسې نورې یوه نیمه ولسوالۍ کې د تېر په څېر تریاک کرل کېده. په ۱۹۹۹ کال کښې د متحدو ملتونو سازمان د طالبانو په خلاف اقتصادی بندیزونه اعلان کړ. طالبانو په ۲۰۰۱ کال کښې د بامیان په ولایت کښې بودایی مجسمه د منځه یوړه کومه چي د افغانستان د ۵۰۰۰ کلن تاریخ یو انځور وو . == رهبري کړۍ== د طالبانو د رهبرۍ کړۍ هغه کسانو تشکیلوله چې هېڅکله په عام محضر کې نه دي لیدل شوي، له رسنیو سره یې اړیکې نه دي نیولی او نه یې هم کوم انځور خپور شوی. د طالبانو د واکمنۍ په پېر کې کولای شو د دوي واکمني په درې برخو ووېشو: * ۱ - طالبان = ددې ډلې اصلي لارښود او رهبري د ([[ملا عمر]] تر زعامت لاندې) وه. * ۲ - هغوي چې د قضایاوو په اړه یې یو څه پرانېستی لید درلود، لکه ([[ملا احسان الله]] په څېر) طالبان. * ۳ - منځلاري، چې ددې ډول طالبانو شمېر ډېر لږ و، او د هېواد په سترو سیاسي قضایاوو کې یې هېڅ ډول رغنده رول نه درلود. په ټولیزه توگه د طالبانو د ډلې رهبري د لاندې څېرو په لاس کې وه: * [[ملامحمد عمر]] (امیر المؤمنین) ==داخلي شوری غړي== * [[ملا محمد رباني]] * الحاج ملا عبدالغني برادر<ref>{{Cite web|الحاج ملا عبدالغني برادر=الحاج ملا عبدالغني برادر}}</ref> * [[ملا احسان الله]] * [[ملا محمد]] * [[ملا عباس]] * [[ملا پاسانی]] == د مرکزي شوری غړي == * [[ملا محمد حسن]] * [[ملا نورالدین]] * [[ملا وکیل احمد]] * [[ملا شیر محمد ملنگ]] * [[ملا عبدالرحمن]] * [[ملا عبدالحکیم]] * [[سرداراحمد]] * [[حاجی محمد غوث]] * [[معصوم افغاني]] طالبانو په تدریج سره لاندې افراد په دې ډول وټاکلي ول: * اصلي رهبر ([[ملا محمد عمر]]) * د [[کابل]] ولایت د وزیرانو شورا رییس ([[ملا محمد رباني]]) * د [[لوگر ولایت|لوگر]] ولایت سیاسي رهبر ([[ملا محمد غوث]]) * د اشغالي سیمو مسؤل ([[ملا احسان الله]]) * د [[کندهار ولایت]] والي ([[ملا محمد حسن]]) * د [[هرات ولایت]] والي ([[ملا یار محمد]]) * د [[پکتیا ولایت]] والي ([[ملا کرامت الله]]) * بهرنیو چارو وزیر ([[ملا شیر محمد ستانکزی]]) * د افغانستان بانک رییس ([[ملا احسان الله احسان]]) * د اطلاعاتو و کولتور وزیر ([[ملا امیر خان متقي]]) * د ملي امنیت رییس ([[ملا فاضل احمد]]) * په [[ملگري ملتونه|ملگري ملتونو]] کې ځانگړی استازی، ([[حامد کرزی]]) (چې د کرزي له خوا دا مقام ونه منل شو.) * د پلان وزیر ([[قاري دین محمد]]) * د مهاجرینو وزیر ([[ملا عبدالرقیب]]) ==القاعده او طالبان== القاعده ځان یو مسلمان جهادي تنظیم بولي چې د [[اسامه بن لادن]] لخوا تاسیس شو او په افغانستان کښې یی ډیرې اډې لرلي. په هغو اډو کښې اسامه بن لادن افغان او عرب مسلمانانو ته د جگري تمرینونه ور کول اسامه بن لادن غوښتل چې امریکایی پوځ د منځنی ختیځ څخه ولاړ شي تر څو له اسرایلو څخه د فلسطین ازادي رامنځته شي. د دی په سبب په ۱۹۹۹ کال کښې القایدې په افریقا کښې د امریکا پر سفارت خانو باندي بریدونه وکړل. په ۱۹۹۹ کال کښې امریکایی پوځ د راکتونو په واسطه پر افغانستان برید وکړ او د القاعدی اډې یي خرابي کړی. په ۲۰۰۱ کال کښې القاعدی بیا د نیویارک پر ښار برید وکړ. په برید کښې تقریبا دری زره تنه ووژل شول. امریکا غوښتل چې اسامه ابن لادن او د القاعدی مشران ونیسی، خو د امارت مشرانو وویل چې اسامه بن لادن د افغانستان څخه په تللی دی او بيا بیا ټینگار يې د افغانستان څخه په خپله خوښه وتلو باندې کاوه ، همدارنگه طالبان ادعا لري چي د يولسم سپټمبر پېښې څخه خبر نه درلود او نه یې هم د القاعدې په تړاؤ ددې پېښې رامنځته کېدل نه، او استدلال کوي چې هغوی د جهاد له پیره اسامه بن لادن سره په افغانستان باندې د جگړې له کبله همکاري اړخ ته کتل او بل اړخ څخه یې بشپړ خبر نه درلود . نړېوالو بيا د طالبانو او القاعدې تر منځ توپیر په جلا ډول دوه بېلې بېلې ډلې گڼلې او بن لادن يې د لوېديځې نړۍ سياست سره وسلوال مخالف گاڼه خو په عین حال کې د <nowiki>[[شمال جبهه]]</nowiki> طالبان د القاعدې مهم غړي ښودل ځکه چې د افغانستان سیاست ته يې خپل په گټه لار صفا کوله. د شمال ټلوالي په مشرۍ کي مسعود ډېر کوښښ وکړ تر څو امریکا دوی ته نظامي امکانات په واک کي ورکړي تر څو دوی د طالبانو سره وجنګیږي ولي هغه پخپل ژوند کي د اشغال راوستني په مرحله کي د القاعده حملې په پایله کي مړ سو ولي په دغه دوه مخو سياستونو کې د زلمي خلیلزاد په مرسته <nowiki>[[شمال جبهه]]</nowiki> بريالۍ شوه او د امريکې جورج ډبليو بوش دغې مفکورې ته په کتلو بن لادن سره په تضاد د افغانستان په خاوره او د طالبانو په راپرزولو د بريد امر ورکړ.کوم چي د امریکا د قانون پر اساس غیر قانوني دي چې په ترڅ کې يې د امریکې پوځ پر افغانستان ۷م د اکټوبر ۲۰۰۱م زېږيز کې برید وکړ او په ۱۳م د نومبر ۲۰۰۱م زېږيزامریکایی پوځ کابل ته ورسېده. د طالبانو حکومت وپرزېده او ډېری مشران يې د امريکې د پرمخ تللو وسلو د کارولو او دننه په افغانستان کې بله جنگي ډله د شمال جبهه ته پوځي واک ورکونې په مرسته مجبور شول چې پاکستان ته ولاړ شي. په افغانستان کي د امریکا په ملاتړ دولت رامنځته شو. اکثره واک یې هغو کسانو ته ورکړ کوم چي د کورنیو جګړو په دوران کي د هیواد د سختي بربادۍ عاملین ګڼل کیږي. == د طالبانو دوهم نسل == امریکا د طالبانو دوهم نسل ډير خطرناک بللی ، او ویلي يي دي چي طالبان اوس له پرمختللي ټیکنالوجي څخه کار اخلي، خو د افغانستان د ځینو مشرانو په خوله چی د امریکا د افغانستان څخه د وتلو پر وخت خپلي ځیني وسلي او د ټیکنالوجي ځیني برخه طالبانو ته ورپریښودي. ددي وسایلو په وسیله د امریکا د وتلو پر وخت طالبانو ددي وسلو استعمال پر افغانو ځواکونو باندي په وار وار وکړ، او ځکه امریکا هغو طالبانو ته د طالبانو د دوهم نسل نوم ورکړ، طالبانو یو ځل بیا د افغانستان ځواکونه دي ته اړ کړل چي یو ځل بیا د امریکایي ځواک څخه مرسته وغواړي، او باید د یاده ونه وځي چي طالبانو د همدي وسلو په مرسته د هلمند د مرکز لښکرګاه سره سره د کندوز ولایت هم ونیوی. طالبانو د کندهار په دومره امن کي بیا هم د کندهار د والي پر ځاي د بم چاودنه وکړه. امریکا ادعا درلود چي له طالبانو سره د پاکستاني او ایراني استخباراتو متخصصین د مشاورینو په مرسته کار کوی، خو طالبان دا ادعا رد کوي. افغانستان کي د امریکايي حضور په موده کي ګڼ بې شمیره ښځي او ماشومان شهیدان سول. ډېری خلک مهاجر سول یا خو بیخی ورک سول. خو تر سختو نظامي او سیاسي کشمکشونو وروسته د طالبانو مشران لکه ملا عبدالغني برادر، هبت الله اخوندزاده، خلیفه سراج الدین حقاني او نورو وکولی شول خپل ولس او هیواد امریکايي اشغال څخه خلاص کړي طالبان یو وار بیا د امریکایانو تر وتلو وروسته په ۲۰۲۱ کال اګسټ ۱۵ حاکم سول خپلو ټولو مخالفینو ته یې عمومي عفوه وکړل او په هیواد کي یې پوره امن قایم کړ. ==فلمونه چي پر طالبانو جوړ سوي وه== *[[:en:Escape from Taliban|د طالبانو څخه تښتیدل]] *[[:en:The Taliban Shuffle|د طالبانو اختلافات]] *[[:en:Kabul Express|کابل ايکسپريس]] *[[:en:Kandagar|کندغار]] *[[:en:The Kite Runner (film)|کاغذباز رنر]] *[[:en:The Black Tulip (2010 film))|توره لاله]] *[[:en:The Road to Guantánamo)|سړک چې ګونتانامو ته ځي]] == دا هم ولولۍ== {{Commonscat|طالبان}} * [[اسامه بن لادن]] * [[ملا محمد عمر|ملا محمد عمر اخوند]] * [[القاعده]] == سرچينې == {{Reflist|2‎}} [[وېشنيزه:طالبان]] [[وېشنيزه:افغانستان]] h4yt2ry93bv5xurgmz6nxepwzsmu3ee 0 12673 364761 335699 2026-06-19T01:27:48Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364761 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Pakistan nanes color.svg|بټنوک|پاکستان]] '''د پاکستان ولسوالۍ''' (په [[اوردو ژبه|اوردو]]: ''اضلاع پاکستان'') د ځمکنۍ هوارې له مخې د دغه هېواد د جغرافي وېشنو د دويم پړاو لويې سيمې گڼل کېږي. تر دې وروسته د دريم پړاو لويې سيمې ناحيې دي چې ولايتونو او ولسواليو وروسته په درېيم کتار کې راځي. د ۲۰۰۰ ز. کال تر اگسټ تر مياشتې کله چې ډيويژنونه له مېنځه لاړل نو ناحيې اوس د جغرافي وېشنو د سر درېم کتار کې شمېرل کېږي. == پاسليدنه == {|class="wikitable" |+ |- bgcolor=#98FB98 |'''گڼه''' |'''څېرمه وېشنې''' |'''ولسوالۍ''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي&nbsp;(1998)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |۱||[[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]]||۳۰ <ref>[http://www.balochistan.gov.pk/index.php?option=com_content&task=view&id=32&Itemid=703]</ref>||۳۴۷،۱۹۰||۶،۵۶۶،۰۰۰||۱۸.۹ |- |۲||[[خيبر پښتونخوا]]||۲۴ <ref>{{Cite web |url=http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Gov/index.php |title=آرشیف کاپي |access-date=2011-06-16 |تاريخ الأرشيف=2018-12-26 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181226144351/http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Gov/index.php%20 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2018-12-26 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181226144351/http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Gov/index.php%20 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181226144351/http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Gov/index.php%20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226144351/http://www.khyberpakhtunkhwa.gov.pk/Gov/index.php%20 }}</ref>||۷۴ ۵۲۱||۱۷،۷۴۴،۰۰۰||۲۳۸.۱ |- |۳||[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]]||۳۶ <ref>{{Cite web |url=http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/user/anon/page/default.psml/js_pane/P-11c93de95dd-1009f;jsessionid=0a00000230da27719db3e1a640bcb8ef90e618fbe08f.e34Ma3iPcheLci0LahyRaxqRax8Pe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?nav=left |title=آرشیف کاپي |access-date=2011-06-16 |تاريخ الأرشيف=2011-10-01 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111001205356/http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/user/anon/page/default.psml/js_pane/P-11c93de95dd-1009f;jsessionid=0a00000230da27719db3e1a640bcb8ef90e618fbe08f.e34Ma3iPcheLci0LahyRaxqRax8Pe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?nav=left |url-status=dead |خونديځ نېټه=2011-10-01 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20111001205356/http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/user/anon/page/default.psml/js_pane/P-11c93de95dd-1009f;jsessionid=0a00000230da27719db3e1a640bcb8ef90e618fbe08f.e34Ma3iPcheLci0LahyRaxqRax8Pe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?nav=left |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20111001205356/http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/user/anon/page/default.psml/js_pane/P-11c93de95dd-1009f;jsessionid=0a00000230da27719db3e1a640bcb8ef90e618fbe08f.e34Ma3iPcheLci0LahyRaxqRax8Pe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?nav=left |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001205356/http://pportal.punjab.gov.pk/portal/portal/media-type/html/user/anon/page/default.psml/js_pane/P-11c93de95dd-1009f;jsessionid=0a00000230da27719db3e1a640bcb8ef90e618fbe08f.e34Ma3iPcheLci0LahyRaxqRax8Pe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?nav=left }}</ref>||۲۰۵،۳۴۵||۷۳،۶۲۱،۰۰۰||۳۵۸.۵۲ |- |۴||[[سند]]||۲۳ <ref>{{Cite web |url=http://www.sindh.gov.pk/dpt/services/dco.htm |title=آرشیف کاپي |access-date=2011-06-16 |تاريخ الأرشيف=2009-10-10 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091010103945/http://www.sindh.gov.pk/dpt/services/dco.htm |url-status=dead |خونديځ نېټه=2009-10-10 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20091010103945/http://www.sindh.gov.pk/dpt/services/dco.htm |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20091010103945/http://www.sindh.gov.pk/dpt/services/dco.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010103945/http://www.sindh.gov.pk/dpt/services/dco.htm }}</ref>||۱۴۰،۹۱۴||۳۰،۴۴۰،۰۰۰||۲۱۶.۰۲ |- |۵||[[اسلام آباد]]||۱||۹۰۶||۸۰۵،۰۰۰||۸۸۰.۸ |- |۶||[[فدرالي قبايلي سيمې]] ||7 ''tribal agencies'' and 6 ''frontier regions''||۲۷،۲۲۰||۳،۱۷۶،۰۰۰||۱۱۶.۷ |- |۷||[[آزاد کشمير]]||۱۰||۱۳،۲۹۷||۲،۹۷۲،۵۰۰||۲۵۸ |- |۸||[[گلگت بلتستان]]||۷||۷۲،۹۷۱||۱،۸۰۰،۰۰۰||۲۴.۸ |} {{-}} == د پلازمېنې اسلام آباد سیمې == {|class="wikitable" |+ |- bgcolor=#98FB98 |'''پلازمېنه سیمې''' |'''سیمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي&nbsp;(1998)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |[[اسلام آباد]]||906||805,235||889 |} == بلوچستان == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کيله''' |'''گڼه''' |'''ولسوالۍ''' |'''پلازمېنې''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي&nbsp;(1998)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB9 |- |rowspan=31|[[دوتنه:Balochistan Districts.svg|450x650px]] |---------- |1 |[[اواران ولسوالۍ|اواران]] |[[اواران]] |29,510 |118,173 |4 |---------- |2 |[[بارخان ولسوالۍ|بارخان]] |[[بارخان]] |3,514 |103,545 |29 |---------- |3 |[[بولان ولسوالۍ|بولان]] |[[ډهاډر]] |7,499 |288,056 |38 |---------- |24 |[[پشين ولسوالۍ|پشين]] |[[پښين (پاکستان)|پښين]] |7,819 |367,183 |47 |---------- |23 |[[پنجگور ولسوالۍ|پنجگور]] |[[پنجگر]] |16,891 |234,051 |14 |---------- |8 |[[جعفر اباد ولسوالۍ|جعفر اباد]] |[[جعفر آباد]] |2,445 |432,817 |177 |---------- |9 |[[جھل مگسي ولسوالۍ|جهل مگسي]] |[[جهل مگسي]] |3,615 |109,941 |30 |---------- |4 |[[چاغي ولسوالۍ|چاغي]]<ref name=nushki>No figures available yet - Nushki was part of Chagai district</ref> |[[چاغي]] |44,748<ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2011%5C01%5C20%5Cstory_20-1-2011_pg1_8 |access-date=2012-05-25 |archive-date=2011-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110126055056/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2011%5C01%5C20%5Cstory_20-1-2011_pg1_8 |url-status=dead }}</ref> |300,000 |7 |---------- |12 |[[خاران ولسوالۍ|خاران]]<ref name=washuk/> |[[خاران]] |8958 |1,32,500 |4 |---------- |14 |[[خضدار ولسوالۍ|خضدار]] |[[خضدار]] |35,380 |417,466 |12 |---------- |5 |[[ډېره بگټي ولسوالۍ|ډېره بگټي]] |[[دېره بگټي]] |10,160 |181,310 |18 |---------- |30 |[[زیارت ولسوالۍ|زیارت]] |[[زیارت]] |1,489 |33,340 |22 |---------- |29 |[[ژوب ولسوالۍ|ژوب]]<ref name=sherani/> |[[ژوب]] |20,297 |275,142 |14 |---------- |27 |[[سبي ولسوالۍ|سبي]]<ref name=harnai/> |[[سبي]] |7,796 |180,398 |23 |---------- |16 |[[سيف الله کلا ولسوالۍ|سيف الله کلا]] |[[کلا سيف الله]] |6,831 |193,553 |28 |---------- |26 ||[[شېراني ولسوالۍ|شېراني]]<ref name=sherani>No figures available yet - Sherani was part of Zhob district</ref> |شېراني| | | |---------- |15 |[[عبدالله کلا ولسوالۍ|عبدالله کلا]] |[[چمن]] |3,293 |370,269 |112 |---------- |10 |[[کلات ولسوالۍ (بلوچستان)|کلات]] |[[کلات (پاکستان)|کلات]] |6,622 |237,834 |36 |---------- |25 |[[کوټه ولسوالۍ|کوټه]] |[[کوټه (پاکستان)]] |2,653 |744,802 |281 |---------- |13 |[[کوهلو ولسوالۍ|کوهلو]] |[[کوهلو]] |7,610 |99,846 |13 |---------- |11 |[[کيچ ولسوالۍ|کيچ]] |[[کيچ]] |22,539 |413,204 |18 |---------- |6 |[[گوادر ولسوالۍ|گوادر]] |[[گوادر]] |12,637 |185,498 |15 |---------- |17 |[[لسبېله ولسوالۍ|لسبېله]] |[[بېلا (پاکستان)|بېلا]] |15,153 |312,695 |21 |---------- |18 |[[لوره لايي ولسوالۍ|لوره لايي]] |[[لورالايي]] |9,830 |295,555 |30 |---------- |19 |[[مستونگ ولسوالۍ|مستونگ]] |[[مستونگ (پاکستان)|مستونگ]] |5,896 |179,784 |30 |---------- |20 |[[موسی خېل ولسوالۍ (بلوچستان)|موسی خيل]] |[[موسی خېل بازار]] |5,728 |134,056 |23 |---------- |21 |[[نصير اباد ولسوالۍ|نصير اباد]] |[[نصير آباد (بلوچستان)|نصير آباد]] |3,387 |245,894 |73 |---------- |22 |[[نوشکي ولسوالۍ|نوشکي]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |title=آرشیف کاپي |access-date=2011-06-16 |تاريخ الأرشيف=2011-09-04 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2011-09-04 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf }}</ref> |[[نوشکي]] |5,797 |137,500 |23 |---------- |7 |[[هرنۍ ولسوالۍ|هرنۍ]]<ref name=harnai>No figures available yet - Harnai was part of Sibi district ({{cite web| url=http://www.dawn.com/2007/08/31/top14.htm| title=Harnai is new district of Balochistan| publisher=Dawn Media Group| accessdate=2010-08-28}})</ref> | |4,096 |140,000 |19 |---------- |28 |[[واشک ولسوالۍ|واشک]]<ref name=washuk>No figures available yet - Washuk was part of Kharan district</ref> | | | | |---------- |} == خیبر پښتونخوا == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کیله''' |'''Sr.&nbsp;No.''' |'''ولسوالۍ''' |'''پلازمېنې''' |'''مساحت&nbsp;(km²)''' |'''د وگړو شمېر&nbsp;(1998)''' |'''گڼه گوڼه&nbsp;(people/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |rowspan=25|[[دوتنه:Khyber Pakhtunkhwa Districts.svg|350x550px]] |---------- |۱ |[[د ابټ اباد ولسوالۍ|ابټ اباد]] |[[ابټ آباد]] |۱،۹۶۷ |۸۸۰،۶۶۶ |۴۴۸ |---------- |۲ |[[د بنو ولسوالۍ|بنو]] |[[بنو]] |۱،۲۲۷ |۶۷۵،۶۶۷ |۵۵۱ |---------- |۳ |[[بټگرام ولسوالۍ|بټگرام]] |[[بټگرام]] |۱،۳۰۱ |۳۰۷،۲۷۸ |۲۳۶ |---------- |۴ |[[بونير ولسوالۍ|بونير]] |[[داگار (پاکستان)|داگار]] |۱،۸۶۵ |۵۰۶،۰۴۸ |۲۷۱ |---------- |۵ |[[د چارسده ولسوالۍ|چارسده]] |[[چارسده]] |۹۹۶ |۱،۰۲۲،۳۶۴ |۱،۰۲۶ |---------- |۶ |[[د چترال ولسوالۍ|چترال]] |[[چترال]] |۱۴،۸۵۰ |۳۱۸،۶۸۹ |۲۱ |---------- |۷ |[[د دېره اسماعيل خان ولسوالۍ|دېره اسماعيل خان]] |[[دېره اسماعيل خان]] |۷،۳۲۶ |۸۵۲،۹۹۵ |۱۱۶ |---------- |۸ |[[هنگو ولسوالۍ|هنگو]] |[[هنگو]] |۱،۰۹۷ |۳۱۴،۵۲۹ |۲۸۷ |---------- |۹ |[[د هريپور ولسوالۍ|هريپور]] |[[هريپور, پښتونخوا|هريپور]] |۱،۷۲۵ |۶۹۲،۲۲۸ |۴۰۱ |---------- |۱۰ |[[د کرک ولسوالۍ|کرک]] |[[کرک، پاکستان|کرک]] |۳،۳۷۲ |۴۳۰،۷۹۶ |۱۲۸ |---------- |۱۱ |[[د کوهاټ ولسوالۍ|کوهاټ]] |[[کوهاټ]] |۲،۵۴۵ |۵۶۲،۶۴۴ |۲۲۱ |---------- |۱۲ |[[د کوهستان ولسوالۍ (پښتونخوا)|کوهستان]] |[[Dassu (KPK)|Dassu]] |۷،۴۹۲ |۴۷۲،۵۷۰ |۶۳ |---------- |۱۳ |[[د لکي مروټ ولسوالۍ|لکي مروټ]] |[[لکي مروټ]] |۳،۱۶۴ |۴۹۰،۰۲۵ |۱۵۵ |---------- |۱۴ |[[ښکته دير ولسوالۍ|ښکته دير]] |[[تېمرگره]] |۱،۵۸۲ |۷۱۷،۶۹۴ |۴۵۴ |---------- |۱۵ |[[د مالاکنډ ولسوالۍ|مالاکنډ]] | |۹۵۲ |۴۵۲,،۲۹۱ |۴۷۵ |---------- |۱۶ |[[د مانسهره ولسوالۍ|مانسهره]] |[[مانسهره]] |۴،۵۷۹ |۱،۱۵۲،۸۳۹ |۲۵۲ |---------- |۱۷ |[[د مردان ولسوالۍ|مردان]] |[[مردان]] |۱،۶۳۲ |۱،۴۶۰،۱۰۰ |۸۹۵ |---------- |۱۸ |[[د نوښار ولسوالۍ|نوښار]] |[[نوښار، پښتونخوا]] |۱،۷۴۸ |۸۷۴،۳۷۳ |۵۰۰ |---------- |۱۹ |[[د پېښور ولسوالۍ|پېښور]] |[[پېښور]] |۱،۲۵۷ |۲.۰۱۹،۱۱۸ |۱،۶۰۶ |---------- |۲۰ |[[شنگله ولسوالۍ|شنگله]] |[[الپري]] |۱،۵۸۶ |۴۳۴،۵۶۴ |۲۷۴ |---------- |۲۱ |[[د سوابۍ ولسوالۍ|سوابۍ]] |[[سوابۍ]] |۱،۵۴۳ |۱،۰۲۶،۸۰۴ |۶۶۵ |---------- |۲۲ |[[د سوات ولسوالۍ|سوات]] |[[سيدو شريف]] |۵،۳۳۷ |۱،۲۵۷،۶۰۲ |۲۳۶ |---------- |۲۳ |[[د ټنک ولسوالۍ|ټنک]] |[[ټنک، پښتونخوا]] |۱،۶۷۹ |۲۳۸،۲۱۶ |۱۴۲ |---------- |۲۴ |[[پورتنۍ دیر ولسوالۍ|پورتنۍ دیر]] |[[دیر، پښتونخوا]] |۳،۶۹۹ |۵۷۸،۸۵۸ |۱۵۶ |} == پنجاب == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کیله''' |'''گڼه''' |'''ولسوالۍ''' |'''پلازمېنې''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي &nbsp;(۱۹۹۸)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |rowspan=37|[[دوتنه:Punjab (Pakistan) Districts.svg|450x650px]] |---------- |۱ |[[د اټک ولسوالۍ|اټک]] |[[اټک]] |۶،۸۵۸ |۱،۲۷۴،۹۳۵ |۱۸۶ |---------- |۲ |[[د بهاولنگر ولسوالۍ|بهاولنگر]] |[[بهاولنگر]] |۸،۸۷۸ |۲،۰۶۱،۴۴۷ |۲۳۲ |---------- |۴ |[[د بهاولپور ولسوالۍ|بهاولپور]] |[[بهاولپور]] |۲۴،۸۳۰ |۲،۴۳۳،۰۹۱ |۹۸ |---------- |۵ |[[د بهکر ولسوالۍ|بهکر]] |[[بهکر]] |۸،۱۵۳ |۱،۰۵۱،۴۵۶ |۱۲۹ |---------- |۵ |[[د چکوال ولسوالۍ|چکوال]] |[[چکوال]] |۶،۵۲۴ |۱،۰۸۳،۷۲۵ |۱۶۶ |---------- |۶ |[[د چنيوټ ولسوالۍ|چنيوټ]] |[[چنيوټ]] | |۹۶۵،۱۲۴ | |---------- |۷ |[[د ډيره غازي خان ولسوالۍ|ډيره غازي خان]] |[[ډيره غازي خان]] |۱۱،۹۲۲ |۱،۶۴۳،۱۱۸ |۱۳۸ |---------- |۸ |[[د فيصل آباد ولسوالۍ|فيصل آباد]] |[[فيصل آباد]] |۵،۸۵۶ |۵،۴۲۹،۴۵۷ |۹۲۷ |---------- |۹ |[[د گوجرانواله ولسوالۍ|گوجرانواله]] |[[گوجرانواله]] |۳،۶۲۲ |۳،۴۰۰،۹۴۰ |۹۳۹ |---------- |۱۰ |[[د گجرات ولسوالۍ|گجرات]] |[[گجرات]] |۳،۱۹۲ |۲،۰۴۸،۰۰۸ |۶۴۲ |---------- |۱۱ |[[د حافظ آباد ولسوالۍ|حافظ آباد]] |[[حافظ آباد]] |۲،۳۶۷ |۸۳۲،۹۸۰ |۳۵۲ |---------- |۱۲ |[[د جهنگ ولسوالۍ|جهنگ]] |[[جهنگ]] |۸،۸۰۹ |۲،۸۳۴،۵۴۵ |۳۲۲ |---------- |۱۳ |[[د جېهلم ولسوالۍ|جېهلم]] |[[جېهلم]] |۳،۵۸۷ |۹۳۶،۹۵۷ |۲۶۱ |---------- |۱۴ |[[د قصور ولسوالۍ|قصور]] |[[قصور]] |۳،۹۹۵ |۲،۳۷۵،۸۷۵ |۵۹۵ |---------- |۱۵ |[[د خانيوال ولسوالۍ|خانيوال]] |[[خانيوال]] |۴،۳۴۹ |۲،۰۶۸،۴۹۰ |۴۷۶ |---------- |۱۶ |[[د خوشاب ولسوالۍ|خوشاب]] |[[خوشاب]] |۶،۵۱۱ |۹۰۵،۷۱۱ |۱۳۹ |---------- |۱۷ |[[د لاهور ولسوالۍ|لاهور]] |[[لاهور]] |۱،۷۷۲ |۶،۳۱۸،۷۴۵ |۳،۵۶۶ |---------- |۱۸ |[[د لیه ولسوالۍ|لیه]] |[[لیه]] |۶،۲۹۱ |۱،۱۲۰،۹۵۱ |۱۷۸ |---------- |۱۹ |[[د لودهران ولسوالۍ|لودهران]] |[[لودهران]] |۲،۷۷۸ |۱،۱۷۱،۸۰۰ |۴۲۲ |---------- |۲۰ |[[د منډي بهاوالدين ولسوالۍ|بهاوالدين]] |[[بهاوالدين]] |۲،۶۷۳ |۱،۱۶۰،۵۵۲ |۴۳۴ |---------- |۲۱ |[[د ميانوالې ولسوالۍ|ميانوالې]] |[[ميانوالې]] |۵،۸۴۰ |۱،۰۵۶،۶۲۰ |۱۸۱ |---------- |۲۲ |[[د ملتان ولسوالۍ|ملتان]] |[[ملتان]] |۳،۷۲۰ |۳،۱۱۶،۸۵۱ |۸۳۸ |---------- |۲۳ |[[د مظفر گړه ولسوالۍ|مظفر گړه]] |[[مظفر گړه]] |۸،۲۴۹ |۲،۶۳۵،۹۰۳ |۳۲۰ |---------- |۲۴ |[[د نارووال ولسوالۍ|نارووال گړه]] |[[نارووال]] |۲،۳۳۷ |۱،۲۶۵،۰۹۷ |۵۴۱ |---------- |۲۵ |[[د ننکانه صاحب ولسوالۍ|ننکانه صاحب]]<ref name="nankana" /> |[[ننکانه صاحب]] |۲،۹۶۰ |۱،۴۱۰،۰۰۰ | |---------- |۲۶ |[[د اوکاړه ولسوالۍ|اوکاړه]] |[[اوکاړه]] |۴،۳۷۷ |۲،۲۳۲،۹۹۲ |۵۱۰ |---------- |۲۷ |[[د پاکپتن ولسوالۍ|پاکپتن]] |[[پاکپتن]] |۲،۷۲۴ |۱،۲۸۶،۶۸۰ |۴۷۲ |---------- |۲۸ |[[د رحيم يار خان ولسوالۍ|رحيم يار خان]] |[[رهيم يار خان]] |۱۱،۸۰۰ |۳،۱۴۱،۰۵۳ |۲۶۴ |---------- |۲۹ |[[د راجنپور ولسوالۍ|راجنپور]] |[[راجنپور]] |۱۲،۳۱۹ |۱،۱۰۳،۶۱۸ |۹۰ |---------- |۳۰ |[[د راولپنډۍ ولسوالۍ|راولپنډۍ]] |[[راولپنډۍ]] |۵،۸۲۶ |۳،۳۶۳،۹۱۱ |۶۳۶ |---------- |۳۱ |[[د ساهيوال ولسوالۍ|ساهيوال]] |[[ساهيوال]] |۳،۲۰۱ |۱،۸۴۳،۱۹۴ |۵۷۶ |---------- |۳۲ |[[د سرگوډها ولسوالۍ|سرگوډها]] |[[سرگوډها]] |۵،۸۵۴ |۲،۶۵۶،۹۷۹ |۴۵۵ |---------- |۳۳ |[[د شېخپوره ولسوالۍ|شېخپوره]] |[[شېخپوره]] |۵،۹۶۰ |۳،۳۲۱،۰۲۹ |۵۵۷ |---------- |۳۴ |[[د سيالکوټ ولسوالۍ|سيالکوټ]] |[[سيالکوټ]] |۳،۰۱۶ |۲،۷۲۳،۴۸۱ |۹۰۳ |---------- |۳۵ |[[د ټوبه ټیک سېنگ ولسوالۍ|ټوبه ټیک سېنگ]] |[[ټوبه ټیک سېنگ]] |۳،۲۵۲ |۱،۶۲۱،۵۹۳ |۴۹۹ |---------- |۳۶ |[[د ویهاړي ولسوالۍ|ویهاړي]] |[[ویهاړي]] |۴،۳۶۴ |۲،۰۹۰،۴۱۶ |۴۷۹ |} == سند == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کیله''' |'''گڼه''' |'''ولسوالۍ''' |'''پلازمېنې''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي &nbsp;(۱۹۹۸)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |rowspan=24|[[دوتنه:Sindh Districts.svg|400x550px]] |---------- |۱ |[[د بدین ولسوالۍ|بدین]] |[[بدین]] |۶،۷۲۶ |۱،۱۳۶،۰۴۴ |۱۶۹ |---------- |۲ |[[د دادو ولسوالۍ|دادو]] |[[دادو، پاکستان|دادو]] |۱۹،۰۷۰ |۱،۶۸۸،۸۱۱ |۸۹ |---------- |۳ |[[د گوټکي ولسوالۍ|گوټکي]] |[[میرپور ماتېلو|میرپور ماتېلو]] |۶،۰۸۳ |۹۷۰،۵۴۹ |۱۶۰ |---------- |۴ |[[د حیدرآباد ولسوالۍ (پاکستان)|حیدرآباد]] |[[حیدرآباد (سند)|حیدرآباد]] |۵،۵۱۹ |۵،۰۰۰،۰۰۰ |۵۲۴ |---------- |۵ |[[د جېکب آباد ولسوالۍ|جېکب آباد]] |[[جیکب آباد]] |۵،۲۷۸ |۱،۴۲۵،۵۷۲ |۲۷۰ |---------- |۶ |[[د جامشورو ولسوالۍ|جامشورو]]<ref name="sindh" /> |[[جامشورو]] | | | |---------- |۷ |[[د کراچۍ ولسوالۍ|کراچۍ]] |[[کراچۍ (ښار)|کراچۍ]] |۳،۵۲۷ |۱۳،۲۱۵،۶۳۱ |۲،۷۹۵ |---------- |۸ |[[د کشمور ولسوالۍ|کشمور]]<ref name="sindh" /> |[[کشمور]] |۲،۵۹۲ |۶۶۲،۴۶۲ |۲۵۵ |---------- |۹ |[[د خیرپور ولسوالۍ|خیرپور]] |[[خیرپور، پاکستان|خیرپور]] |۱۵،۹۱۰ |۱،۵۴۶،۵۸۷ |۹۷ |---------- |۱۰ |[[د لاړکانه ولسوالۍ|لاړکانه]] |[[لاړکانه]] |۷،۴۲۳ |۱،۹۲۷،۰۶۶ |۲۶۰ |---------- |۱۱ |[[د مټیاري ولسوالۍ|مټیاري]] |[[مټیاري]] |۱،۴۱۷ |۵۱۵،۳۳۱ |۳۶۴ |---------- |۱۲ |[[د میرپور خاص ولسوالۍ|میرپور خاص]] |[[میرپور خاص]] |۲،۹۲۵ |۱،۵۶۹،۰۳۰ |۵۳۶ |---------- |۱۳ |[[د نوشهرو فېروز ولسوالۍ|نوشهرو فېروز]] |[[نوشهرو فېروز]] |۲،۹۴۵ |۱،۰۸۷،۵۷۱ |۳۵۹ |---------- |۱۴ |[[د نواب شاه ولسوالۍ|شهید بینظیر آباد]] |[[نواب شاه]] |۴،۵۰۲ |۱،۰۷۱،۵۳۳ |۲۳۸ |---------- |۱۵ |[[د قمبر شهداد کوټ ولسوالۍ|قمبر شهداد کوټ]] |[[قمبر]] | | | |---------- |۱۶ |[[د سانگړ ولسوالۍ|سانگړ]] |[[سانگړ]] |۱۰،۷۲۸ |۱،۴۵۳،۰۲۸ |۱۳۵ |---------- |۱۷ |[[د شکارپور ولسوالۍ|شکارپور]] |[[شکارپور (پاکستان)|شکارپور]] |۲،۵۱۲ |۲۸۸۰،۴۳۸ |۳۵۰ |---------- |۱۸ |[[د سکهر ولسوالۍ|سکهر]] |[[سکهر]] |۵،۱۶۵ |۹۰۸،۳۷۳ |۱۷۶ |---------- |۱۹ |[[د ټنډو الله يار ولسوالۍ|ټنډو الله يار]] |[[ټنډو الله يار]] |۲،۳۱۰ |۵۵۰،۰۰۰ | |---------- |۲۰ |[[د ټنډو محمد خان ولسوالۍ|ټنډو محمد خان]] |[[ټنډو محمد خان]] |۱،۷۳۳ |۴۴۷،۲۱۵ |۲۵۷ |---------- |۲۱ |[[د تھرپارکر ولسوالۍ|تھرپارکر]] |[[میټي]] |۱۹،۶۳۸ |۹۱۴،۲۹۱ |۴۷ |---------- |۲۲ |[[د تاټا ولسوالۍ|تاټا]] |[[تاټا]] |۱۷،۳۵۵ |۱،۱۱۳،۱۹۴ |۶۴ |---------- |۲۳ |[[د عمر کوټ ولسوالۍ|عمر کوټ]]<ref name="umerkot">{{Cite web |url=http://www.umerkot.gos.pk/ |title=District Government Umerkot |access-date=2011-06-16 |تاريخ الأرشيف=2012-02-24 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120224191524/http://www.umerkot.gos.pk/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=2012-02-24 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120224191524/http://www.umerkot.gos.pk/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120224191524/http://www.umerkot.gos.pk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224191524/http://www.umerkot.gos.pk/ }}</ref> |[[عمر کوټ]] | |۶۶۳،۱۰۰ | |} == مرکزي قبایلي سیمې == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کیله''' |'''گڼه''' |'''ولسوالۍ''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي &nbsp;(۱۹۹۸)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |rowspan=22|[[دوتنه:FATA Districts.svg|200x350px]] |---------- |۱ |[[باجوړ ايجنسي|باجوړ]] |۱،۲۹۰ |۵۹۵،۲۲۷ |۴۶۱ |---------- |۲ |[[خيبر ايجنسي|خيبر]] |۲،۵۷۶ |۵۴۶،۷۳۰ |۲۱۲ |---------- |۳ |[[کرم ايجنسي|کرم]] |۳،۳۸۰ |۴۴۸،۳۱۰ |۱۳۳ |---------- |۴ |[[مومند ايجنسي|مومند]] |۲،۲۹۶ |۳۳۴،۴۵۳ |۱۴۶ |---------- |۵ |[[شمالي وزيرستان]] |۴،۷۰۷ |۳۶۱،۲۴۶ |۷۷ |---------- |۶ |[[اورکزۍ ايجنسي|اورکزۍ]] |۱،۵۳۸ |۲۲۵،۴۴۱ |۱۴۷ |---------- |۷ |[[سوېلي وزيرستان]] |۶،۶۲۰ |۴۲۹،۸۴۱ |۶۵ |- |- bgcolor=#98FB98 |'''گڼه''' |'''سیمه''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي &nbsp;(۱۹۹۸)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |8 |[[سرحدي سیمه بنو|بنو]] |745 |19,593 |26 |---------- |9 |[[سرحدي سیمه دیره اسماعیل خان|دیره اسماعیل خان]] |2,008 |38,990 |19 |---------- |10 |[[سرحدي سیمه کوهاټ|کوهاټ]] |446 |88,456 |198 |---------- |11 |[[سرحدي سیمه لکي مروت|لکي مروت]] |132 |6,987 |53 |---------- |12 |[[سرحدي سیمه پېښور|پېښور]] |261 |53,841 |206 |---------- |13 |[[سرحدي سیمه ټانک|ټانک]] |1,221 |27,216 |22 |} {{-}} == آزاد جمو او کشمير == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کیله''' |'''گڼه''' |'''ولسوالۍ''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي &nbsp;(۱۹۹۸)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |rowspan=11|[[دوتنه:AJK Districts.svg|300x350px]] |---------- |1 |[[مظفر آباد ولسوالۍ|مظفر آباد]] |2,496 |615,000 |375 |---------- |2 |[[هټیان ولسوالۍ|هټیان]] |854 |225,000 |263 |---------- |3 |[[نیلم ولسوالۍ|نیلم]] |3,621 |171,000 |47 |---------- |4 |[[میرپور ولسوالۍ|میرپور]] |1,010 |419,000 |415 |---------- |5 |[[بهمبر ولسوالۍ|بهمبر]] |1,516 |401,000 |265 |---------- |6 |[[کوټلي ولسوالۍ|کوټلي]] |1,862 |746,000 |401 |---------- |7 |[[پونچ ولسوالۍ|پونچ]] |855 |524,000 |613 |---------- |8 |[[باغ ولسوالۍ|باغ]] |1,368 |351,000 |456 |---------- |9 |[[هاویلي ولسوالۍ|هاویلي]] |598 |138,000 |231 |---------- |10 |[[سدهنوتي ولسوالۍ|سدهنوتي]] |569 |278,000 |489 |} {{-}} == گلگت بلتستان == {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کیله''' |'''گڼه''' |'''ولسوالۍ''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي &nbsp;(۱۹۹۸)''' |- bgcolor=#98FB98 |- |rowspan=8|[[دوتنه:Gilgit-Baltistan Districts.svg|300x350px]] |---------- |۱ |[[گانچې ولسوالۍ|گانچي]] |۶،۴۰۰ |۸۸،۳۶۶ |---------- |۲ |[[سکردو ولسوالۍ|سکردو]] |۱۵،۰۰۰ |۲۱۴،۸۴۸ |---------- |۳ |[[استور ولسوالۍ|استور]] |۸،۶۵۷ |۷۱،۶۶۶ |---------- |۴ |[[دیامر ولسوالۍ|دیامر]] |۱۰،۹۳۶ |۱۳۱،۹۲۵ |---------- |۵ |[[غذر ولسوالۍ|گیزر]] |۹،۶۳۵ |۱۲۰،۲۱۸ |---------- |۶ |[[گلگت ولسوالۍ|گلگت]] |۲۶،۳۰۰ |۲۴۳،۳۲۴ |---------- |۷ |[[هنزه نگر ولسوالۍ|هنزه نگر]] | | |---------- |} {{-}} == دا هم وگورئ == * [[د پاکستان اداري واحدونه]] {{د پاکستان ولسوالۍ}} == سرچینې == {{Reflist}} [[وېشنيزه:پاکستان]] [[وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ]] 7n9ndh6kui99erxea0szdkfcx0y6vlx 0 13728 364773 311198 2026-06-19T03:15:37Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364773 wikitext text/x-wiki ډاکټر '''مبارک علي''' ([[اردو]]: '''مبارک علی''') د پاکستان يو تاريخپوه او عالم دی.<ref name=DT1>[https://web.archive.org/web/20130819020932/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C10%5C24%5Cstory_24-10-2005_pg7_15 Dr Mubarak Ali says police harassing and humiliating him], [[Daily Times (Pakistan)]], 2005-10-24</ref> هغه د ۱۹۴۱ ز. کال د اپرېل په مياشت کې د هند په ټونک کې زېږېدلی دی. هغه پخپل کتاب (''در در ټهوکر کايې'') خپل ځانته د زېږون نېټه پخپله ټاکلې او دا په دې خاطر چې د هغه مور او پلار دقيق نه پوهېدل چې کلی يې ځوی زېږېدلی. == ژوند == مبارک علي په ۱۹۶۳ ز. کال کې د حيدرآباد له سندهـ پوهنتون نه د تاريخ په څانگه کې ماسټري اخيستې. بيا په ۱۹۷۲ ز. کال کې لومړی لندن ته لاړ او بيا له هغه ځای نه المان ته د لوړو زده کړو لپاره لاړ. په المان کې د بوخم په ښار کې د روهر پوهنتون نه د تاريخ په څانگه کې دوکتورا اخيستې. کله چې هغه بېرته پاکستان ته لاړ نو د سندهـ د پوهنتون د تاريخ د څانگې مشر شو. نوموړی تر ۱۹۹۶ ز. کال پورې په لاهور کې د گويته انستيتيوت ريس هم پاتې شوی. هغه د تاريخ د درې مياشتينۍ مجلې چلوونکی هم دی. په هند، پاکستان او منځني ختيځ کې يې د رسنيو سره گڼې مرکې کړي. == کتابونه == # *''تاريخ کي دريافت''، (د تاريخ موندنه) Dost Publications-wordmate, Islamabad, 2009 # *''ملحد کا اوورکوټ''، (د بې دينه بالاپوش) Fiction House, Lahore, 2nd Ed. 2004 # *''In the Shadow of History''(د تاريخ په سيوري کې) Nigarshat, Lahore # *''History on Trial''، (د تاريخ محاکمه) Fiction House, Lahore, 1999 # *''تاريخ اور نصابي کتب'', Fiction House, Lahore, 2003. # *''شاهي محل'' (باچايي ماڼۍ), Fiction House, Lahore, 1992, Pages 232. # *''تاريخ کي روشني'' (د تاريخ رڼا), Fiction House, Lahore, 3rd Ed. 2005, pages 160. # *''آخري عهد مغوليه کا هندوستان'' (India in Last Mughal Rule), Fiction House, Lahore, 6th Ed. 2005. # *''گمشده تاريخ'' (ورک تاريخ) Fiction House, Lahore, 2005 # *''تاريخ اور دانشور'' (History and Intlectual), Fiction House, Lahore, 1995. # *''تاريخ اور سياست'' (History and Politics), Fiction House, Lahore, 4th Edition 2005. # *''تاريخ اور آج کي دنيا'' (History and Today's world, Fiction House, Lahore, 2005. # *''در در ټهوکر کهايې'', Autobiography, Fiction House, 18-Muzang, Lahore, 5th Ed. 2005 # *''تاريخ، ټهگ اور ډهاکو'' (History, Thug and Bandit), Fiction House, Lahore, 1997 # *''برتانوي راج'' (British Era), Fiction House, Lahore, 2nd Edition 2005 # *''علامي اور نسل پرستي'' (Slavery and Racism), Fiction House, Lahore, 1998 # *''تاريخ اور فلسفه تاريخ'' (History and Philosophy of History, Fiction House, Lahore, 4th Ed. 2005 # *''مغل دربار'' (Mughal Court), Fiction House, Lahore, 2004 # *''Achoot Logoun Kaa Adab'' (Literature of Untouchables) Co-written by Razi Abdi, Fiction House, Lahore, 1994 # *''Bar-e Sagheer Mein Mulsmaan Muashrey kaa Almeya'', Fiction House, Lahore, 6th Ed. 2005 # *''Niji Zindgi Ki Tarrekh'' (History of Private Life), Fiction House, Lahore # *''تاريخ شناسي'', Fiction House, Lahore # *''تاريخ کا بدلتې نظريات'', Fiction House, Lahore # *''تاريخ اور مذهبي تاريخې'', Fiction House, Lahore # *''اکبر کا هندوستان'', translated by Dr. Mubarak Ali # *''یورپ کا عروج'' (Rise of Europe), Fiction House, Lahore # *''جديد تاريخ'' (Modern History), Fiction House, Lahore # *''تاريخ او تحقيق'' (History and Research), Fiction House, Lahore # *''پتهر کا زمانه'' (Stone Age), Fiction House, Lahore # *''کانسي کا زمانه'' (Bronze Age), Fiction House, Lahore # *''لوهې کا زمانه'' (Iron Age), Fiction House, Lahore ==سرچينې== {{reflist}} == باندنۍ تړنې == * [http://www.iisg.nl/archives/en/files/m/10935332.php Mubarak Ali Papers], [[International Institute of Social History]] * http://tribune.com.pk/story/254236/call-for-teaching-philosophy-at-school-level/ * http://www.paktalibanisation.com/?p=2266 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427125256/http://www.paktalibanisation.com/?p=2266 |date=2012-04-27 }} * http://criticalppp.com/archives/19838 [[وېشنيزه:پاکستاني ليکوال]] ginhfcnalkxwwn0yvg887831ccgp0p7 0 19672 364758 350764 2026-06-19T01:05:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364758 wikitext text/x-wiki لاندې لړلیک په ټوله نړۍ کې مشهور [[مسجد|مساجد]] را په گوته کوي. {| class="wikitable sortable" |- ! style="text-align:center; width:200px;"|د مسجد نوم ! style="text-align:center; width:200px;" class="unsortable"|انځور ! style="text-align:center; width:100px;"|هېواد ! style="text-align:center; width:200px;"|ښار ! style="text-align:center; width:050px;"|ودانۍ کال ! style="text-align:center; width:250px;"|کتنې |- | [[مسجد الحرام]] | [[File:Kaaba mirror edit jj.jpg|160x160px|center]] | [[سعودي عربستان]] | [[مكه]] | 638، 1571 | د مسلمانانو قبله |- valign=top | [[نبوي مسجد]] | [[File:Masjid Nabawi. Medina, Saudi Arabia-2.jpg|160x160px|center]] | [[سعودي عربستان]] | [[مدینه منوره]] | 622، 1817 | |- valign=top | [[مسجد الاقصی]] | [[File:Israel-2007-Jerusalem-Temple Mount-Al-Aqsa Mosque 01.jpg|160x160px|center]] | [[فلسطين]] | [[قدس]] | 705 | د مسلمانانو لومړنۍ قبله او درېیم سپېڅلی او متبرک ځای |- valign=top | [[قبة الصخرة مسجد]] | [[File:Domeoftherock 07172008.jpg|160x160px|center]] | [[فلسطين]] | [[قدس]] | 691 | د اسلامي نړۍ لرغونې ودانۍ |- valign=top | د عبد الرحمن مسجد | | [[افغانستان]] | [[كابل (ښار)]] | 2009 | د افغانستان ستر مسجد. |- valign=top | [[روضه مبارکه]] | [[File:Mosque in Kandahar-2011.jpg|160x160px|center]] | [[افغانستان]] | [[کندهار]] | اتلسمه پېړۍ | ویل کېږي چې دا د [[نبي]] علیه السلام سپېڅلې [[خرقه]] ده. او همدارنگه د کندهار جامع مسجد په نامه هم یادېږي" . |- valign=top | [[د هرات جامع مسجد]] | [[File:Friday Mosque in Herat, Afghanistan.jpg|160x160px|center]] | [[افغانستان]] | [[هرات]] | 1446 | دا مسجد د هرات له لومړني مسجدونو څخه دی، ، بني في موقع معبدين زردشتيين قديمين صغيرين، دمرتهما الحرائق والزلازل. |- valign=top | [[د روضی مسجد (مزار شريف)]] | [[File:Mazar-e sharif - Steve Evans.jpg|160x160px|center]] | [[افغانستان]] | [[مزار شريف]] | ? | يعرف ايضاً باسم "المسجد الازرق" |- valign=top | [[مسجد ادهم باي]] | [[File:07Tirana Et'hem beu Mosque01.jpg|160x160px|center]] | [[البانيا]] | [[تيرانا]] | 1823 | د البانیې په پلازمېنه کې موقعیت لري، د کمونستي رژیم په پېر کې بند کړای شوی و، آن تر ۱۹۹۱ز کال پورې. |- valign=top | [[الجامع الكبير (الجزائر)]] | [[File:Grande mosquée Alger.jpg|160x160px|center]] | [[الجزائر]] | [[الجزائر (ښار)]] | 1097 | |- valign=top | [[كتشاوه جامع مسجد]] | [[File:Mosquée Ketchaoua.jpg|160x160px|center]] | [[الجزائر]] | [[الجزائر (ښار)]] | 1612 | |- valign=top | [[د ملک فهد اسلامي کولتوري مرکز]] | [[File:Centro Cultural Islámico Rey Fahd, Buenos Aires.jpg|160x160px|center]] | [[ارجنټاین]] | [[بون ایرس]] | 2006 | د لاتینې امریکې ستر مسجد چې د فهد بن عبدالعزیز آل سعود (سعودي واکمن) په نامه نومول شوی دی. |- valign=top | [[شین مسجد، يريفان]] | [[File:Bluemosqueyerev.jpg|160x160px|center]] | [[ارمينيا]] | [[يريفان]] | 1766 | |- valign=top | [[د ابورون گاليپولي مسجد]] | [[File:Auburn Gallipoli Mosque.JPG|160x160px|center]] | [[اسټراليا]] | [[اوبورن]]، [[نيوساوټ ويلز]] ([[سېډني]]) | 1979 | [[ترکان]] [[اهل سنه او جماعة]] |- valign=top | [[د لاکمبیا مسجد]] | | [[استراليا]] | [[لاكمبا]]، [[نيوساوث ويلز]] ([[سېډني]]) | 1977 | [[د لبناني مسلمانانو ټولنه]]. همدارنگه د [[علي بن ابي طالب]] په نامه هم یادېږي. |- valign=top | [[تيلفس مسجد]] | [[File:Telfs-Moschee.jpg|160x160px|center]] | [[النمسا]] | [[تيلفس]] | 1998 | ددې مسجد مناری په کال 2006ز کې ودانې شوي. |- valign=top | [[د فیینا اسلامي مرکز]] | [[File:20210620 Islamisches Zentrum Wien 01.jpg|160x160px|center]] | [[النمسا]] | [[فيينا]] | 1977 | په مکه مکرمه کې د [[فيصل بن عبد العزيز آل سعود]] له خوا ودان کړای شو. |- valign=top | د رشيد مسجد | | [[النمسا]] | [[فيينا]] | 2005 | د [[گانا]]، [[نيجيريا]]یي، [[بنين]]ي مسلمانانو له خوا ودان کړای شو. |- valign=top | د باد ڤولساو مسجد | [[File:BadVoeslau IslamKulturz02.JPG|160x160px|center]] | [[النمسا]] | [[باد ڤولساو]] | 2009 | د ترکي مسلمانانو له خوا ودان شو چې دوه کوشني مؤذنان لري. |- valign=top | [[د احمد فاتح اسلامي مرکز جامع مسجد- بحرين]] | | [[بحرين]] | [[الجفير]] | 2006 | د [[احمد بن محمد آل خليفة]] په نامه ونومول شو. |- valign=top | [[بيت المكرم]] | [[File:Bayt al Mukarram.jpg|160x160px|center]] | [[بنگلدېش]] | [[ډاکه]] | 1960 | مسجد وطني. وهو عاشر اكبر مسجد في العالم. |- valign=top | [[د كاكريل مسجد]] | [[File:Kakrail Mosque, Dhaka.jpg|160x160px|center]] | [[بنگلدېش]] | [[ډاکه]] | | د ټولو دعوتي مسائلو مرکز. |- valign=top | [[د شپیتو گنبذو مسجد]] | [[File:Shat Gombuj Mosque (ষাট গম্বুজ মসজিদ) 002.jpg|160x160px|center]] | [[بنگلدېش]] | [[باغيرات سادار اوبازيلا]] | د پینځه لسم میلادي پېړۍ لومړي کلونه | په بنگلدېش کې د [[نړیوال کولتوري میراث ځای]]ونو څخه - [[يونېسكو]] |- valign=top | [[مسجد محمد مريدا خان]] | [[File:Khan Mohammad Mirdhas Mosque Dome by Ragib Hasan.jpg|160x160px|center]] | [[بنگلدېش]] | [[ډاکه]] | 1705 | |- valign=top | [[د جونا مسجد]] (زرین مسجد) | | [[بنگلدېش]] | | 1493 |ددې مسجد گنبدې پینځه لس وی چې په سرو زرو پوښل شوی وی، نو له دې وجې ورته زرین مسجد ویل کېږي. |- valign=top | [[مسجد باگا]] | | [[بنگلدېش]] | [[راجشاهي]] | 1523 | وهو مشهور بالزخارف المصنوعة من الطين. |- valign=top | [[مسجد فرحات باشا]] | [[File:Ferhadija-Moschee, Banja Luka April 1941.jpg|160x160px|center]] | [[البوسنة والهرسك]] | [[بانيا لوكا]] | 1579 |امرت السلطات في [[جمهورية صرب البوسنة]] بتدمير المسجد والمجمعات الملحقة به، فجرت الميليشيا الصربية المسجد ليلة 06-07 ايار (مايو) 1993، ويعاد إعمار المسجد حالياً باسم مسجد فرحات باشا، |- valign=top | [[مسجد الإمبراطور]] | [[File:Thetzarsmosque.PNG|160x160px|center]] | [[البوسنة والهرسك]] | [[سراييفو]] | 1462 | سمي على اسم [[سليمان القانوني]] |- valign=top | [[مسجد علي باشا]] | [[File:Alipasina dzamija.jpg|160x160px|center]] | [[البوسنة والهرسك]] | [[سراييفو]] | 1560 | سمي على اسم [[حادم علي باشا]] |- valign=top | [[مسجد غازي خسرو بيك]] | [[File:Begova dzamija.jpg|160x160px|center]] | [[البوسنة والهرسك]] | [[سراييفو]] | 1531 | سمي على اسم [[غازي خسرو بك]] |- valign=top | [[مسجد كارادزوزبي]] | [[File:Karadzozbey Mosque, Mostar.png|160x160px|center]] | [[البوسنة والهرسك]] | [[موستار]] | 1557 | دمر هذا المسجد باكمله في [[الحرب العالمية الثانية]]، كما تعرض لاضرار فادحة اثناء [[حرب البوسنة والهرسك]]. |- valign=top | مسجد فوز دي إيغواسو | [[File:Omar Ibn Al-Khatab Mosque, Foz do Iguaçu 72.jpg|160x160px|center]] | [[البرازيل]] | [[فوز دي إيغواسو]] | | |- valign=top | [[مسجد السلطان عمر علي سيف الدين]] | [[File:Sultan Omar Ali Saifuddien Mosque; 2002.jpg|160x160px|center]] | [[بروناي]] | [[بندر سري بكاوان]] | 1959 | مسجد وطني، سمي على اسم عمر علي سيف الدين الثالث |- valign=top | [[مسجد دونغوان]] | [[File:Dongguan mosque.jpg|160x160px|center]] | [[چین]] | [[شينينغ]] | القرن الرابع عشر | |- valign=top | [[مسجد نيوجيه]] | [[File:Niujie Mosques02.jpg|160x160px|center]] | [[چین]] | [[بكين]] | 996 | |- valign=top | [[مسجد عيد كاه]] | [[File:Kashgar-mezquita-id-kah-d01.jpg|160x160px|center]] | [[چین]] | [[كاشغر]], [[شينجيانگ]] | 1442 | |- valign=top | [[په لاسا کې مسلمانانو مسجد]] | [[File:A new Muslim Mosque in Lhasa.jpg|160x160px|center]] | [[چین]] | [[لاسا]]، [[تبت]] | ? | |- valign=top | [[مسجد شيان]] | [[File:WAH Xian.gif|160x160px|center]] | [[چین]] | [[شيان]]، [[شانخي]] | 742 | د نړۍ له لرغونو لومړنیو مسجدونو څخه گنل کېږي چې د لومړي ځل لپاره د [[تانگ]] په پېر کې جوړ شو. (685-762). |- valign=top | [[د کاولون مسجد او اسلامي مرکز]] | [[File:Kowloon Masjid and Islamic Centre from East 2.jpg|160x160px|center]] | [[چین]] | [[كولون، هانگ کانگ]]، [[هانگ کانگ]] | 1984 | |- valign=top | [[جامع مساجد (هانگ کانگ)]] | [[File:Shelley Street Temple1.JPG|160x160px|center]] | [[چین]] | [[كولون، هانگ کانگ]]، [[هانگ کانگ]] | 1849 | |- valign=top | [[مسجد عمر بن الخطاب]] | [[File:Mezquita Maicao Colombia Yuri Romero Picon.JPG|160x160px|center]] | [[كولومبيا]] | [[ميكاو]] | 1997 | په [[لاتیني امریکا]] کې دویم لوی مسجد، او ستر په [[كولمبيا]] کې، چې د خلیفه [[عمر بن خطاب]] په نامه نومول شوی. |- valign=top | [[د محمد علي جامع مسجد]] | [[File:mohammed-ali-basha-mosque.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[د صلاح الدین ایوبي کلا (قاهره)]] | 1848 | د قاهرې مشهوره نښه، د [[محمد علي باشا]] په نامه نومول شوې. |- valign=top | [[د سلطان حسن جامع مسجد]] | [[File:Kairo Sultan Hassan Moschee BW 1.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[قاهره]] | 1356 | د ناصر بدر الدين المعالي الحسن په نامه نومول شوې. |- valign=top | [[د الحاكم بامر الله مسجد]] | [[File:Cairo Al Hakim 1.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[قاهره]] | 928 | د [[فاطمي دولت|فاطمي]] خلیفه [[الحاكم بامر الله]] په امر جوړ شوی. |- valign=top | [[الازهر پوهنتون]] | [[File:Al Azhar1.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[قاهره]] | 969 | مسجد وطني |- valign=top | [[مسجد الإمام الحسين بقاهره]] | [[File:Kairo Al Hussein Mosque BW 1.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[قاهره]] | 1154 | سمي على اسم [[الحسين بن علي بن ابي طالب]]. |- valign=top | [[د ابن طولون مسجد]] | [[File:Kairo Ibn Tulun Moschee BW 4.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[قاهره]] | 876–879 | د [[احمد بن طولون]] په نامه نومول شوی. |- valign=top | [[دالمرسي ابو العباس مسجد]] | [[File:Abu el-Abbas el-Mursi Mosque in Alexandria.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[اسكندريه]] | 1219 | د احمد ابو العباس المرسي په نامه نومول شوی. |- valign=top | [[د القائد إبراهيم مسجد]] | [[File:Al Qa'ed Ibrahim Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[مصر]] | [[اسكندريه]] | 1948 | |- valign=top | [[د الشيخ حنفي مسجد]] | [[File:Mosque in Masawa.jpeg|160x160px|center]] | [[ارتیريا]] | [[مصوع]] | في القرن 1400 | په ارتیریا کې پخوانی مسجد چې د مرجان څخه جوړ شوی. |- valign=top | [[دايفري كوركورون مسجد]] | | [[فرانس]] | [[ايفري]] | 1995 | |- valign=top | [[د پاریس (فرانس) مسجد]] | [[File:Paris - Mosquee de Paris - 2005-11-12.jpg|160x160px|center]] | [[فرانس]] | [[پاریس]] | 1926 | |- valign=top | [[د خدیجی مسجد]] | [[File:Khadija-Moschee, Berlin, Germany - 20110603.jpg|160x160px|center]] | [[المان]] | [[برلين]] | 2008 | د ام المؤمنين [[خديجة بنت خويلد]] په نامه نومول شوی. |- valign=top | [[د الجمعة الكبير مسجد]] | | [[هند]] | [[كاليكاري]] | د 628-630 میلادي کلونو ترمنځ جوړ شوی، او بیا په 1023م کال یې ودانۍ بیا نوې شوه. | یمني سوداگرو ودان کړی |- valign=top | [[د شيرمان جامع مسجد]] | | [[هند]] | [[كودنگالور]] | 629 | الومړنی مسجد چې په هند کې جوړ شو. |- valign=top | [[د بدلهي جامع مسجد]] | [[File:Jama Masjid, Delhi.jpg|160x160px|center]] | [[هند]] | [[ډلي]] | 1656 | د هند ستر مسجد چې په جهان نما هم پېژندل کېږي، ددې مسجد نسبت [[شاه جهان]] ته کېږي. |- valign=top | [[تشارمينار]] | [[File:Charminar Hyderabad 1.jpg|160x160px|center]] | [[هند]] | [[حيدرآباد دكن]] | 1591 | للمسجد اربع [[مئذنة|مآذن]] بني اصله في مطلع القرن السادس عشر |- valign=top |[[مسجد ادينا]] | | [[هند]] |[[مالدا]] |1363 |[[سلطان]] [[اسكندر شاه]]، كان في حينه اكبر مساجد [[جنوب آسيا]]. |- valign=top | [[مسجد مكة]] | [[File:Meccamasjid hyderabad.jpg|160x160px|center]] | [[هند]] | [[حيدرآباد الدكن]] | 1617–94 | احد اقدم واكبر المساجد في منطقة حيدآباد، سمي نسبة إلى مكة المكرمة. |- valign=top | [[زيارة شريف]] | [[File:Ziarat Shareef (4).jpg|160x160px|center]] | [[هند]] | [[كاكرالا]] | 1980 | بناه حضرة شاه صقلين ميان. والاسم "زيارة" هو إشارة للحج |- valign=top | [[مسجد ديماك الكبير]] | [[File:Masjid demak.jpg|160x160px|center]] | [[إندونيسيا]] | [[ديماك]] | 1466 | اقدم مسجد في جزيرة [[جاوة]] |- valign=top | [[مسجد منارة قودوس]] | [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Minaret en moskee van Koedoes TMnr 60054755.jpg|160x160px|center]] | [[إندونيسيا]] | [[قودوس]] | 1549 | يتضمن عمارة ذات طرز ما قبل الإسلام. |- valign=top | [[مسجد منارة بيت الرحمن]] | [[File:Banda Aceh's Grand Mosque, Indonesia.jpg|160x160px|center]] | [[إندونيسيا]] | [[باندا آتشيه]] | 1881 | اكبر مسجد في [[آتشيه]]، احد اقدم مساجد إندونيسيا |- valign=top | [[مسجد يوجياكرتا الكبير]] | [[File:GrandMosqueYogya.JPG|160x160px|center]] | [[إندونيسيا]] | [[يوجياكرتا]]، إندونيسيا. | 1773 | المسجد الملكي في [[يوجياكرتا]] |- valign=top | [[مسجد تشينغ هو]] | | [[إندونيسيا]] | [[سورابايا]] | 2002 | مسجد ذو طراز صيني، إذ كانت اقدم المجتمعات المسلمة في جاوا من اصول صينية |- valign=top | [[مسجد الاستقلال]] | | [[إندونيسيا]] | [[جاكارتا]] | 1975 | اكبر المساجد في منطقة [[جنوب شرق آسيا]]. ناله الانتقاد لابتعاد تصميمه الاصلي عن طراز التصميم الإندونيسي. |- valign=top | [[مسجد جامع اصفهان]] | [[File:Jamé Mosque Esfahan courtyard.jpg|160x160px|center]] | [[إيران]] | [[اصفهان (مدينة)]] | ? | حدثت في المسجد إضافات وعمليات تعمير وتجديد مستمرة، منذ عام 771 وحتى نهاية القرن العشرين. |- valign=top | [[مسجد الشاة]] | [[File:Shah-Mosque-Esfahan.jpg|160x160px|center]] | [[إيران]] | [[اصفهان (مدينة)]] | 1611 | سمي على اسم [[عباس الاول (صفوي)]] وهو احد [[مواقع التراث العالمي]] - [[يونسكو]] في إيران |- valign=top | [[مسجد الإمام رضا]] | | [[إيران]] | [[مشهد (إيران)]] | ? | ضريح [[علي بن موسى الرضا]]، الإمام الثامن حسب [[شيعة اثنا عشرية|لشيعة الإثني عشرية]] - [[الشيعة]]- [[إمامية|الإمامية]] |- valign=top | [[ضريح فاطمة المعصومة]] | [[File:Honor Maasoome-Ghom-Iran.JPG|160x160px|center]] | [[إيران]] | [[قم]] | ? | ضريح [[فاطمة بنت موسى الكاظم]]، وهي شقيقة علي الرضا. |- valign=top | [[الروضة الحسينية]] | [[File:Kerbela Hussein Moschee.jpg|160x160px|center]] | [[العراق]] | [[كربلاء]] | 680 | ضريح [[الحسين بن علي بن ابي طالب]]، الإمام الثالث حسب [[شيعة اثنا عشرية|لشيعة الإثني عشرية]] - [[الشيعة]]- [[إمامية|الإمامية]] |- valign=top | [[مسجد العباس]] | [[File:AlAbbasMosque01.jpg|160x160px|center]] | [[العراق]] | [[كربلاء]] | 680 | ضريح [[العباس بن علي بن ابي طالب]] ابن [[علي بن ابي طالب]] وهو شقيق [[الحسين بن علي بن ابي طالب]] |- valign=top | [[الروضة الحيدرية]] | [[File:Meshed ali usnavy (PD).jpg|160x160px|center]] | [[العراق]] | [[النجف]] | ? | ضريح [[علي بن ابي طالب]] رابع [[خلفاء راشدون|الخلفاء الراشدين]] وهو الإمام الاول حسب [[الشيعة]] - [[الإمامية]] |- valign=top | [[الحضرة الكاظمية]] | [[File:Al-Khadhumain shrine in baghdad.jpg|160x160px|center]] | [[العراق]] | [[الكاظمية]] | ? | ضريح الإمامين [[موسى بن جعفر الكاظم]] و[[محمد بن علي الجواد]] الإمامين السابع والتاسع حسب [[شيعة اثنا عشرية|لشيعة الإثني عشرية]] - [[الشيعة]]- [[إمامية|الإمامية]] |- valign=top | [[ضريح الإمامين علي الهادي والحسن العسكري]] | [[File:Al-Askari Mosque 2006.jpg|160x160px|center]] | [[العراق]] | [[سامراء]] | ? | مسجد القبة الذهبية وضريح [[علي بن محمد الهادي]] و[[الحسن بن علي العسكري]] الإمامين العاشر والحادي عشر حسب [[الشيعة]] [[الإمامية]] |- valign=top | [[الملوية]] | [[File:Samara spiralovity minaret rijen1973.jpg|160x160px|center]] | [[العراق]] | [[سامراء]] | 852 | |- valign=top | [[مسجد محمود]] | [[File:Haifamosque.jpg|160x160px|center]] | [[فلسطين المحتلة]] | [[حيفا]] | 1931 | |- valign=top | [[مسجد حسن بك]] | [[File:Hassan Bek Mosque, Tel Aviv-Jaffa, 2005.jpg|160x160px|center]] | [[فلسطين المحتلة]] | [[تل الربيع]] | 1916 | سمي على اسم حسن بيك الحاكم التركي على منطقة يافا |- valign=top | [[جامع الجزار]] | [[File:Jazaar2.jpg|160x160px|center]] | [[فلسطين المحتلة]] | [[عكا]] | 1781 | سمي على اسم [[احمد باشا الجزار]] |- valign=top | [[مسجد سيدنا علي]] | [[File:Sidna-Ali-Mosque-08.jpg|160x160px|center]] | [[فلسطين المحتلة]] | [[هرتزيلية]] | القرن الثالث عشر | سمي على اسم علي، احد مساعدي [[صلاح الدين الايوبي]] |- valign=top |- valign=top | [[المسجد الكبير (روما)]] | [[File:Grande Mosquée de Rome.JPG|160x160px|center]] | [[إيطاليا]] | [[روما]] | 1994 | اكبر مسجد في اوروبا. |- valign=top | [[مسجد كوبه]] | [[File:Kobe mosque01 2816.jpg|160x160px|center]] | [[اليابان]] | [[كوبه]] | 1935 | |- valign=top | [[مسجد ابو درويش]] | [[File:Abu Darweesh Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[الاردن]] | [[عمان (مدينة)]] | 1961 | بناه ال[[شركس]] |- valign=top | [[مسجد الملك عبد الله الاول]] | [[File:King Abdullah I Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[الاردن]] | [[عمان (مدينة)]] | 1982–89 | مسجد ومركز إسلامي |- valign=top | [[المسجد الحسيني]] | [[ملف:Husseini Mosque Down Town Amman.jpg|تصغير|160x160px|center]] | [[الاردن]] | [[عمان (مدينة)]] | 1923 | اقدم مسجد في مدينة عمان |- valign=top | [[مسجد الملك الحسين]] | | [[الاردن]] | [[عمان (مدينة)]] | 2005 | اكبر مساجد الاردن واحدثها |- valign=top | [[المسجد الكبير (الكويت)]] | | [[الكويت]] | [[مدينة الكويت]] | 1979–1986 | |- valign=top | [[مسجد الإمام الحسين]] | | [[الكويت]] | [[مدينة الكويت]] | 1979–1986 | سمي نسبة إلى [[الحسين بن علي بن ابي طالب]]، الإمام الثالث حسب [[شيعة اثنا عشرية]] [[الشيعة]] [[إمامية]] |- valign=top | [[جامع محمد الامين]] | | [[لبنان]] | [[بيروت]] | ? | |- valign=top | [[مسجد زاهر]] | [[File:MasjidZahir001.jpg|160x160px|center]] | [[ماليزيا]] | [[الور سيتار]] | 1912 | |- valign=top | [[مسجد جاميك]] | [[File:Mosque Jamek.jpg|160x160px|center]] | [[ماليزيا]] | [[كوالالمبور]] | 1909 | |- valign=top | [[مسجد نغارا]] | [[File:National Mosque KL 2007 pano.jpg|160x160px|center]] | [[ماليزيا]] | [[كوالالمبور]] | 1965 | مسجد وطني |- valign=top | [[مسجد السلطان صلاح الدين عبد العزيز]] | [[File:SA Blue Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[ماليزيا]] | [[شاه عالم]] | 1988 | |- valign=top | [[مسجد بوترا]] | [[File:Masjid Putra Putrajaya Dec 2006 001.jpg|160x160px|center]] | [[ماليزيا]] | [[بوتراجايا]] | 1999 | |- valign=top | [[مسجد جيني الكبير]] | [[File:Great Mosque of Djenné 3.jpg|160x160px|center]] | [[مالي]] | [[جيني]] | 1300 | اول مسجد في المنطقة، بني في القرن الثالث عشر، لكن البناء الحالي يعود لعام 1907. |- valign=top | [[مسجد جينغوربير]] | [[File:Djingareiber cour.jpg|160x160px|center]] | [[مالي]] | [[تمبكتو]] | 1327 | |- valign=top | [[مسجد شنقيط]] | [[File:Chinguetti mosquee.jpg|160x160px|center]] | [[موريتانيا]] | [[شنقيط]] | ? | |- valign=top| |[[مسجد الجمعة]] | | [[موريشوس]] | [[بورت لويس]] | 1853 | احد اوائل المساجد التي بنيت في جزر [[المحيد هندي]] |- valign=top | [[مسجد الحسن الثاني]] | | [[المغرب]] | [[الدار البيضاء]] | 1993 | |- valign=top | [[جامع الكتبية]] | [[File:MoroccoMarrakech KoutoubiaMosqueTop.jpg|160x160px|center]] | [[المغرب]] | [[مراكش]] | 1158 | |- valign=top | [[مسجد كانتربيري]] | [[File:Canterbury Mosque 12 June 2006.jpg|160x160px|center]] | [[نيوزيلندا]] | [[كانتربيري]] | | |- valign=top | [[مسجد ابوجا الوطني]] | [[File:AbujaNationalMosque.jpg|160x160px|center]] | [[نيجيريا]] | [[ابوجا]] | 1984 | مسجد وطني |- valign=top | [[مسجد كانو الكبير]] | | [[نيجيريا]] | [[كانو]] | ? | |- valign=top | [[مسجد السلطان قابوس الكبير]] | | [[عمان]] | [[مسقط]] | 2001 | سمي نسبة للسلطان قابوس بن سعيد |- valign=top | [[مسجد الملك فيصل]] | [[File:Faisal mosque2.jpg|160x160px|center]] | [[باكستان]] | [[إسلام آباد]] | 1986 | سمي نسبة [[فيصل بن عبد العزيز آل سعود|للملك فيصل بن عبد العزيز]]، وهو اكبر مسجد في باكستان وجنوب آسيا واحد اكبر مساجد العالم |- valign=top | [[مسجد محبة خان]] | | [[باكستان]] | [[بيشاور]] | 1630 | بناه [[شاه جيهان]] |- valign=top | [[بادشاهي مسجد]] | [[File:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|160x160px|center]] | [[پاكستان]] | [[لاهور]] | 1673 | . |- valign=top | [[د وزير خان مسجد]] | | [[پاکستان]] | [[لاهور]] | 1642 | دا مسجد [[شاه جهان]] ودان کړی. |- valign=top | [[د شاه جهان مسجد]] | | [[پاکستان]] | [[داتا]] | 1647 | ددې مسجد نسبت[[اورنكزيب عالمگير|اورنگزيب]] ته کېږي. |- valign=top | [[مسجد طوبى]] | [[File:Masjid e Tooba.jpg|160x160px|center]] | [[پاکستان]] | [[کراچۍ]] | 1969 | |- valign=top | [[مسجد اقصى]] | [[File:Masjid Aqsa.jpg|160x160px|center]] | [[پاكستان]]، دا مسجد په اصل کې د احمدي (قادیاني) ډلې ځانگړی دی، چې په اصل کې مسجد نه شي گڼل کېدای. ځکه چې ددې ډلې گروهې له اسلامي فکر څخه ډېر توپیر لري. | [[ربوه]] | 1972 | |- valign=top | [[د عمر مسجد]] | [[File:Bethlehem-Manger-Square.jpg|160x160px|center]] | [[فلسطین]] | [[بيت لحم]] | 1860 | دا مسجد د [[عمر بن خطاب]] رضي الله عنه په نامه نومول شوی. |- valign=top | [[مسجد غزة الكبير]] | [[File:Great Mosque of Gaza - Alafrangi.jpg|160x160px|center]] | [[السلطة الفلسطينية]] | [[غزة]] | 1344 | |- valign=top | په کولون کې اسلامي مرکز. | | [[بنما]] | [[كولون|كولون (بنما)]] | | |- valign=top | [[زرین مسجد]] | | [[فلپاین]] | [[مانيلا]] | 1976 | |- valign=top | [[مسجد لېزبون]] | [[File:Lisbon Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[پرتگال]] | [[لېزبون]] | 1988 | |- valign=top | [[د كول شريف مسجد]] | | [[روسي]] | [[قازان]] | 2005 | د [[تتارستان]] دولت. |- valign=top | [[د کاتېډرل مسجد، مسکو]] | [[File:Moscow Cathedral Mosque 2009.jpg|160x160px|center]] | [[روسي]] | [[مسكو]] | 1904 | |- valign=top | [[د ملك سعود مسجد]] | | [[سعودي]] | [[جده]] | 1987 | د ملک سعود په نامه نومول شوی. |- valign=top | [[مسجد طوبى الكبير]] | | [[سنیگال]] | [[طوبى]] | 1963 | |- valign=top | [[مسجد بايراكلي]] | [[File:Bajrakli džamija.jpg|160x160px|center]] | [[صربيا]] | [[بلگراد]] | د 1575 کال ترمنځ | |- valign=top | [[د سلطان مسجد]] | [[File:Sultan Mosque 2, Dec 05.JPG|160x160px|center]] | [[سېنگاپور]] | [[سېنگاپور]] | 1826 | د سلطان حسین شاه په نامه نومول شوی. |- valign=top | [[جامع التضامن الإسلامي]] | [[File:Mosislsol2.jpg|160x160px|center]] | [[الصومال]] | [[مقديشو]] | 1987 | اكبر مسجد في [[القرن الافريقي]]. |- valign=top | [[مسجد فخر الدين]] | [[File:Fakr Ud Din Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[الصومال]] | [[مقديشو]] | 1269 | اقدم مسجد في مقديشو. بناه سلطان سلطنة مقديشو الاولى، فخر الدين زنكي. |- valign=top | [[مسجد سيول المركزي]] | | [[كوريا الجنوبية]] | [[سيؤول]] | 1976 | |- valign=top | [[جامع الفار]] | [[File:Jami-Ul-Alfar.jpg|160x160px|center]] | [[سريلانكا]] | [[كولمبو]] | 1909 | صمم ليشابه مسجد جاميك. |- valign=top | [[مسجد حاجي سعود]] | [[File:Hajja Soad mosque.jpg|160x160px|center]] | [[السودان]] | [[الخرطوم]] | ? | |- valign=top | [[المسجد الاموي]] | [[File:Umayyad Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[سوريا]] | [[دمشق]] | 715 | مسجد وطني |- valign=top | [[مسجد تايبيه الكبير]] | [[File:Taipei Grand Mosque 20060112.jpg|160x160px|center]] | [[تايوان]] | [[تايبيه]] | ? | |- valign=top | [[مسجد 300 عام]] | | [[تايلند]] | [[بان تالو]] | 1624 | |- valign=top | [[مسجد بان هاو]] | [[File:Baan Haw Mosque 4-6-09.jpg|160x160px|center]] | [[تايلند]] | [[تشاينغ ماي]] | ? | |- valign=top | [[مسجد عقبة]] | [[File:MosqueeKairouan 4.jpg|160x160px|center]] | [[تونس]] | [[القيروان]] | 670 | سمي نسبة ل[[عقبة بن نافع]] |- valign=top | [[جامع الزيتونة]] | [[File:MinaretMosqueeZitounaTunis.JPG|160x160px|center]] | [[تونس]] | [[تونس (مدينة)]] | 703 | |- valign=top | [[مسجد السلطان ايوب]] | [[File:İstanbul 6000.jpg|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[اسطنبول]] | 1458 | [[مسجد ابو ايوب الانصاري]] |- valign=top | [[مسجد الفاتح]] | [[File:FatihMosque.jpg|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[اسطنبول]] | 1463–1771 | دمر هذا المسجد بالكامل نتيجة هزة ارضية عام 1766، واعيد بناؤه عام 1771. وفيه قبر الصحابي ابو ايوب الانصاري |- valign=top | [[مسجد قوجاتبه]] | [[File:Kocatepe Camii Ankara.JPG|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[انقرة]] | 1987 | |- valign=top | [[المسجد الجديد (اسطنبول)]] | [[File:Yenicamii 01447 Nevit.jpg|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[اسطنبول]] | 1665 | |- valign=top | [[جامع اورطاكوي]] | [[File:Ortaköy Mosque and Bosphorus Bridge, Istanbul 2008.jpg|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[اسطنبول]] | 1854 | صمم المسجد على نمط الباروك الجديد. |- valign=top | [[جامع السلطان احمد]] ("المسجد الازرق") | [[File:Sultan Ahmed Mosque Istanbul Turkey retouched.jpg|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[اسطنبول]] | 1609–1616 | مسجد وطني. اسماه [[احمد الاول]] |- valign=top | [[مسجد السليمانية]] | [[File:PIC 2004-08-20 11-24 9538.jpg|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[اسطنبول]] | 1550–1557 | |- valign=top | [[جامع السليمية]] | [[File:Edirne 7333 Nevit.JPG|160x160px|center]] | [[تركيا]] | [[ادرنه]] | 1568–1574 | اسماه [[سليم الثاني]] |- valign=top | [[مسجد ارطغل غازي]] | | [[تركمانستان]] | [[عشق آباد]] | 1998 | اسماه [[ارطغل]] |- valign=top | [[مسجد كوبتشاك]] | | [[تركمانستان]] | [[كوبياك]] | 2004 | اسماه [[صفرمراد نيازوف]] |- valign=top | [[مسجد غوكديب]] | | [[تركمانستان]] | [[غوكديب]] | 1998 | اسماه [[صفرمراد نيازوف]] |- valign=top |- valign=top | [[مسجد مريم]] | [[File:TurkmenistanMaryMosque.jpg|160x160px|center]] | [[تركمانستان]] | | 2009 | اسماه [[قربانقلي بردي محمدوف]] |- valign=top | [[مسجد الشيخ زايد]] | | [[الإمارات العربية المتحدة]] | [[ابو ظبي]] | 2000 | سمي نسبة للشيخ [[زايد بن سلطان آل نهيان]] |- valign=top | [[مسجد دبي الكبير]] | | [[الإمارات العربية المتحدة]] | [[دبي]] | 1998 | |- valign=top | [[مسجد توسون]] | [[File:Tucson mosque2.JPG|160x160px|center]] | [[الولايات المتحدة]] | [[توسون، اريزونا]] ([[اريزونا]]) | ? | |- valign=top | [[مركز توسون الإسلامي]]، [[جامعة اريزونا]] | [[File:Masjed UA.jpg|160x160px|center]] | [[الولايات المتحدة]] | [[توسون، اريزونا]] ([[اريزونا]]) | ? | |- valign=top | [[مسجد مريم]] | [[File:Mosque Maryam.jpg|160x160px|center]] | [[الولايات المتحدة]] | [[شيكاغو]] ([[إلينويز]]) | ? | كان في الاصل كنيسة [[الروم الارثوذكس الكنيسة|اليونانية الارثوذكسية]]، تم شراؤها عام 1972 من قبل مركز [[امة الإسلام]]. سمي نسبة للسيدة [[مريم العذراء]] |- valign=top | [[المسجد رقم 7]] | [[File:Malcolm Shabazz Mosque.jpg|160x160px|center]] | [[الولايات المتحدة]] | [[مدينة نيويورك]] ([[نيويورك]]) | ? | |- valign=top | [[مسجد الصادق]] | | [[الولايات المتحدة]] | [[شيكاغو]] ([[إلينويز]]) | 1922 | سمي نسبة إلى محمد الصادق |- valign=top | [[المركز الإسلامي الامريكي]] | [[File:Islamic Center America.jpg|160x160px|center]] | [[الولايات المتحدة]] | [[ديربورن، ميشيغان]] ([[ميشيغان]]) | 2005 | |- valign=top | [[مركز واشنطن الإسلامي]] | [[File:Islamic Center of Washington - 2551 Massachusetts Avenue NW.jpg|160x160px|center]] | [[الولايات المتحدة]] | [[واشنطن|واشنطن دي سي]] | 1957 | |- valign=top | [[مدرسة الوك بيك]] | [[File:Storks samarkand.jpg|160x160px|center]] | [[اوزباكستان]] | [[سمرقند]] | ? | |- valign=top | [[مسجد الشيخ إبراهيم الإبراهيم]] | [[File:Fachada Mezquita Ibrahim Al-lbrahim.JPG|160x160px|center]] | [[فنزويلا]] | [[كراكاس]] | 1993 | |- valign=top | [[مسجد المحضار]] | [[File:Minaret Al Muhdhar Mosque Tarim Yemen.jpg|160x160px|center]] | [[اليمن]] | [[تريم]] | 1914 | يبلغ طول مئذنته حوال 53 متراً، وهي الاطول في اليمن |- valign=top | [[مسجد الصالح]] | | [[اليمن]] | [[صنعاء]] | 2008 | اكبر مسجد في اليمن، يتسع لحوالي 30 الف مصلي. |- valign=top | [[مسجد الرحمة (ليفربول)|مسجد الرحمة]] | [[File:Al-Rahma Mosque, Liverpool.jpg|160x160px|center]] | [[انكلترا]] | [[ليفربول]] | 1974 | يعد اكبر المساجد الثلاثة في ليفربول |} == دا هم وگورئ == * [[د نړۍ لرغونو مسجدونو لړلیک]] * [[د عربي مسجدونو لړلیک]] * [[د افریقایي مسجدونو لړلیک]] * [[د مصري مسجدونو لړلیک]] * [[د اسیایي مسجدونو لړلیک]] * [[د چینایي مسجدونو لړلیک]] * [[د هندي مسجدونو لړلیک]] * [[د اندونیزیایي مسجدونو لړلیک]] * [[قائمة المساجد في ماليزيا]] * [[قائمة المساجد في باكستان]] * [[قائمة المساجد في سوريا]] * [[قائمة المساجد في تايلند]] * [[قائمة المساجد في اوروبا]] * [[قائمة مساجد تونس]] * [[قائمة المساجد في فرنسا]] * [[قائمة المساجد في تركيا]] * [[قائمة المساجد في الامريكيتين]] * [[قائمة المساجد في الولايات المتحدة الامريكية]] * [[قائمة المساجد في كندا]] == بهرنۍ تړنې == {{Wiktionary|Mosque}} {{تصنيف كومنز|Mosques}} * [http://www.salatomatic.com/ دليل المساجد في الولايات المتحدة\ كندا\ المملكة المتحدة\ اوروبا\ استراليا] * [https://web.archive.org/web/20130801112213/http://www.pagetour.narod.ru/khiva/mosques.html قائمة مساجد اوزباكستان] * [http://www.muslimsinbritain.org/masaajid All UK masaajid/مساجد محددة باستخدام خرائط غوغل] * [http://www.muslim.co.za/دليل المساجد في جنوب افريقيا]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == سرچینې== {{مراجع}} [[وېشنیزه:د مساجدو لړلیک]] [[وېشنیزه:مسجدونه]] [[وېشنیزه:اسلامي ودانۍ]] mez87j3whnr6d0sh8b9nmumq6ijhxru 0 22349 364753 335458 2026-06-19T00:19:55Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364753 wikitext text/x-wiki د بلوچستان ولسوالۍ دا دي: {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- |- bgcolor=#98FB98 |'''کيله''' |'''گڼه''' |'''ولسوالۍ''' |'''پلازمېنې''' |'''سيمه&nbsp;(km²)''' |'''وگړي&nbsp;(1998)''' |'''د خلکو&nbsp;(گڼه گوڼه/km²)''' |- bgcolor=#98FB9 |- |rowspan=31|[[دوتنه:Balochistan Districts.svg|450x650px]] |---------- |1 |[[اواران ولسوالۍ|اواران]] |[[اواران]] |29,510 |118,173 |4 |---------- |2 |[[بارخان ولسوالۍ|بارخان]] |[[بارخان]] |3,514 |103,545 |29 |---------- |3 |[[بولان ولسوالۍ|بولان]] |[[ډهاډر]] |7,499 |288,056 |38 |---------- |24 |[[پشين ولسوالۍ|پشين]] |[[پښين (پاکستان)|پښين]] |7,819 |367,183 |47 |---------- |23 |[[پنجگور ولسوالۍ|پنجگور]] |[[پنجگر]] |16,891 |234,051 |14 |---------- |8 |[[جعفر اباد ولسوالۍ|جعفر اباد]] |[[جعفر آباد]] |2,445 |432,817 |177 |---------- |9 |[[جھل مگسي ولسوالۍ|جهل مگسي]] |[[جهل مگسي]] |3,615 |109,941 |30 |---------- |4 |[[چاغي ولسوالۍ|چاغي]]<ref name=nushki>No figures available yet - Nushki was part of Chagai district</ref> |[[چاغي]] |44,748<ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2011%5C01%5C20%5Cstory_20-1-2011_pg1_8 |access-date=2012-05-25 |archive-date=2011-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110126055056/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2011%5C01%5C20%5Cstory_20-1-2011_pg1_8 |url-status=dead }}</ref> |300,000 |7 |---------- |12 |[[خاران ولسوالۍ|خاران]]<ref name=washuk/> |[[خاران]] |8958 |1,32,500 |4 |---------- |14 |[[خضدار ولسوالۍ|خضدار]] |[[خضدار]] |35,380 |417,466 |12 |---------- |5 |[[ډېره بگټي ولسوالۍ|ډېره بگټي]] |[[دېره بگټي]] |10,160 |181,310 |18 |---------- |30 |[[زیارت ولسوالۍ|زیارت]] |[[زیارت]] |1,489 |33,340 |22 |---------- |29 |[[ژوب ولسوالۍ|ژوب]]<ref name=sherani/> |[[ژوب]] |20,297 |275,142 |14 |---------- |27 |[[سبي ولسوالۍ|سبي]]<ref name=harnai/> |[[سبي]] |7,796 |180,398 |23 |---------- |16 |[[سيف الله کلا ولسوالۍ|سيف الله کلا]] |[[کلا سيف الله]] |6,831 |193,553 |28 |---------- |26 ||[[شېراني ولسوالۍ|شېراني]]<ref name=sherani>No figures available yet - Sherani was part of Zhob district</ref> |شېراني| | | |---------- |15 |[[عبدالله کلا ولسوالۍ|عبدالله کلا]] |[[چمن]] |3,293 |370,269 |112 |---------- |10 |[[کلات ولسوالۍ (بلوچستان)|کلات]] |[[کلات (پاکستان)|کلات]] |6,622 |237,834 |36 |---------- |25 |[[کوټه ولسوالۍ|کوټه]] |[[کوټه (پاکستان)]] |2,653 |744,802 |281 |---------- |13 |[[کوهلو ولسوالۍ|کوهلو]] |[[کوهلو]] |7,610 |99,846 |13 |---------- |11 |[[کيچ ولسوالۍ|کيچ]] |[[کيچ]] |22,539 |413,204 |18 |---------- |6 |[[گوادر ولسوالۍ|گوادر]] |[[گوادر]] |12,637 |185,498 |15 |---------- |17 |[[لسبېله ولسوالۍ|لسبېله]] |[[بېلا (پاکستان)|بېلا]] |15,153 |312,695 |21 |---------- |18 |[[لوره لايي ولسوالۍ|لوره لايي]] |[[لورالايي]] |9,830 |295,555 |30 |---------- |19 |[[مستونگ ولسوالۍ|مستونگ]] |[[مستونگ (پاکستان)|مستونگ]] |5,896 |179,784 |30 |---------- |20 |[[موسی خېل ولسوالۍ (بلوچستان)|موسی خيل]] |[[موسی خېل بازار]] |5,728 |134,056 |23 |---------- |21 |[[نصير اباد ولسوالۍ|نصير اباد]] |[[نصير آباد (بلوچستان)|نصير آباد]] |3,387 |245,894 |73 |---------- |22 |[[نوشکي ولسوالۍ|نوشکي]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |title=آرشیف کاپي |access-date=2015-06-08 |تاريخ الأرشيف=2011-09-04 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |url-status=dead |خونديځ نېټه=2011-09-04 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904072236/http://www.arcpakistan.org/html/cyclone/AssessmentReport.pdf }}</ref> |[[نوشکي]] |5,797 |137,500 |23 |---------- |7 |[[هرنۍ ولسوالۍ|هرنۍ]]<ref name=harnai>No figures available yet - Harnai was part of Sibi district ({{cite web| url=http://www.dawn.com/2007/08/31/top14.htm| title=Harnai is new district of Balochistan| publisher=Dawn Media Group| accessdate=2010-08-28}})</ref> | |4,096 |140,000 |19 |---------- |28 |[[واشک ولسوالۍ|واشک]]<ref name=washuk>No figures available yet - Washuk was part of Kharan district</ref> | | | | |---------- |} {{د پاکستان ولسوالۍ}} == سرچينې == [[وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ]] qwqq3crhql8od3sc5urn684l5n0j1to 0 22557 364760 346938 2026-06-19T01:27:46Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364760 wikitext text/x-wiki دا د پاکستان د هغه لوي ښارونو لړليک دي کومو آبادي چې زياته ده: [[File:Karachi sky line.jpg|thumb|140px|]] [[کراچې]] [[Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|thumb|140px|]] [[لاهور]] [[ File:Faisalabad ClockTower.jpg|thumb|140px|]] [[فيصل آباد]] [[File:Shahrukne Alam.jpg|thumb|140px|]] [[ملتان]] [[File:Gujranwala railway.jpg|thumb|140px|]] [[گوجرانواله]] [[File:Sindh museum.JPG|thumb|140px| [[حیدر آباد (پاکستان)|حيدر آباد]]]] {|class="sortable wikitable" style="width: 76%; font-size: 1em;" !درجه!!ښار!!آبادي <br> (2012 تخمينه)<ref name="World Gazetteer Online">{{Cite web |title=World Gazetteer Online |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |access-date=2013-10-17 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717170630/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |url-status=dead }}</ref>!!آبادي <br> (1998 وگړ شماري)<ref name="World Gazetteer Online"/>!!صوبه |- |1||[[کراچۍ]]||11,136,886||9,339,023||[[سيند]] |- |2||[[لاهور]]||6,658,393||5,143,495||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |3||[[فيصل آباد]]||2,600,525||2,008,861||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |4||[[راولپنډي]]||1,824,983||1,409,768||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |5||[[ملتان]]||1,550,046||1,197,384||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |6||[[گوجرانواله]]||1,466,063||1,132,509||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |7|| [[حيدرآباد، سيند]]||1,391,534||1,166,894||[[سيند]] |- |8||[[پېښور]]||1,303,351||982,816||[[خيبر پښتونخوا]] |- |9||[[اسلام آباد]]||1,082,262||529,180||[[اسلام آباد]] |- |10||[[کوئټه]]||842,410||565,137||[[بلوچستان]] |- |11||[[سرگودھا]]||593,463||458,440||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |12||[[سيالکوټ]]||545,646||421,502||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |13||[[بهاولپور]]||528,678||408,395||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |14||[[سکھر]]||400,148||335,551||[[سيند]] |- |15||[[جھنگ]]||379,770||293,366||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |16||[[شيخوپوره]]||362,808||280,263||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |17||[[مردان]]||326,132||245,926||[[خيبر پښتونخوا]] |- |18||[[گجرات]]||325,952||251,792||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |19||[[لاړکانه]]||322,315||270,283||[[سيند]] |- |20||[[قصور]]||317,575||245,321||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |21||[[رحيم يار خان]]||302,320||233,537||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |22||[[ساهيوال]]||270,269||208,778||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |23||[[اوکاړه]]||261,255||201,815||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |24||[[واه]]||256,874||198,431||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |25||[[ډيره غازي خان]]||243,564||188,149||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |26||[[مينگوره]]||231,370||174,469||[[خيبر پښتونخوا]] |- |27||[[مير پور خاص]]||219,977||184,465||[[سيند]] |- |28||[[چنيوټ]]||219,140||169,282||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |29||[[نوابشاه]]||218,361||183,110||[[سيند]] |- |30||[[کامونکي]]||195,453||150,984||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |31||[[بورے والا]]||193,994||149,857||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |32||[[جهلم]]||188,803||145,847||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |33||[[صادق آباد]]||183,187||141,509||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |34||[[خانيوال]]||172,123||132,962||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |35||[[حافظ آباد]]||168,568||130,216||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |36||[[کوهاټ]]||166,127||125,271||[[خيبر پښتونخوا]] |- |37||[[جيکب آباد]]||164,248||137,733||[[سيند]] |- |38||[[شکارپور، پاکستان|شکارپور]]||158,913||133,259||[[سيند]] |- |39||[[مظفر گړھ]]||157,468||121,641||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |40||[[خان پور]]||152,449||117,764||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |41||[[گوجره]]||148,828||114,967||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |42||[[بهاولنگر]]||141,935||109,642||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |43||[[ايبټ آباد]]||140,569||105,999||[[خيبر پښتونخوا]] |- |44||[[مريدکے]]||140,557||108,578||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |45||[[پاکپتن]]||139,538||107,791||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |46||[[خضدار]]||138,718||93,060||[[بلوچستان]] |- |47||[[جړانواله]]||133,735||103,308||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |48||[[چشتياں]]||131,600||101,659||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |49||[[ډسکه]]||131,394||101,500||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |50||[[منډي بهاوالدين]]||126,009||97,340||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |51||[[تحصيل احمد پور شرقيه|احمد پور شرقيه]]||124,316||96,032||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |52||[[کماليه]]||123,357||95,291||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |53||[[ټنډو آدم]]||123,261||103,363||[[سيند]] |- |54||[[خيرپور]]||121,860||102,188||[[سيند]] |- |55||[[ډيره اسماعيل خان]]||119,826||90,357||[[خيبر پښتونخوا]] |- |56||[[وهاړي]]||119,529||92,334||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |57||[[نوشهره]]||118,594||89,428||[[خيبر پښتونخوا]] |- |58||[[دادو]]||117,552||98,575||[[سيند]] |- |59||[[وزير آباد]]||116,057||89,652||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |60||[[خوشاب]]||113, 004||87,294||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |61||[[چارسده]]||111,736||84,257||[[خيبر پښتونخوا]] |- |62||[[صوابي]]||104,712||78,960||[[خيبر پښتونخوا]] |- |63||[[چکوال]]||104,365||80,620||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |64||[[ميانوالي]]||103,557||79,996||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |65||[[ټنډو اله يار]]||102,623||86,056||[[سيند]] |- |66||[[کوټ ادو]]||102,338||79,054||[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |67||[[تربت]]||101,221||67,905||[[بلوچستان]] |} == سرچينې == {{سرچينې}} [[وېشنيزه:د پاکستان ښارونه]] [[وېشنيزه:د پاکستان آباديات]] [[وېشنيزه:د پاکستان آباد ځاينه]] [[وېشنيزه:د پاکستاني ښارونو لړليک]] 0wkbjyumrph1fldut2c8emo1u8roq0x 0 25460 364774 303409 2026-06-19T03:24:43Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364774 wikitext text/x-wiki {{چارواکۍ | نوم = مصطفى محمود | انځور = }} '''مصطفى محمود''' ([[27 ډيسمبر]] [[1921]] - [[31 أكتوبر]] [[2009]])، یو مصري [[فيلسوف]]، [[طبيب]]، [[لیکوال]]و. نوموړي ۸۹ کتابونه په مختلفو اړخونو لکه [[فلسفه]]، [[سیاستپوهنه]]، [[ټولنپوهنه]] کې لیکلي او همدا ډول یې ډرامه لیکنه کې هم ډېر کار کړی چې د علم او ایمان په نامه یې د ۴۰۰ قسطو یوه اوږده ډرامه هم لیکلې.. [[(296753) مصطفى محمود]] یوه [[سپوږمکۍ]] ده چې دده په ویاړ نومول شوې ده. == ټلوېزیوني پروگرامونه == مشهور ټلویزیوني پروگرام یې [[علم و ایمان]] دی چې ۴۰۰ قسطه لري. == کتاونه یې== {{multicol}} * [[الإسلام في خندق]] (١٩٩٤، أخبار اليوم) * [[زيارة للجنة والنار]] (١٩٩٦، أخبار اليوم) * [[عظماء الدنيا وعظماء الآخرة]] (١٩٩٦، أخبار اليوم) * [[علم نفس قرآني جديد]] (١٩٩٨، أخبار اليوم) * [[الإسلام السياسي والمعركة القادمة]] (١٩٩٢، أخبار اليوم) * [[المؤامرة الكبرى]] (؟، أخبار اليوم) * [[عالم الأسرار]] (مجموعة مقالات، ١٩٩٢، أخبار اليوم) * [[على حافة الانتحار]] (مجموعة مقالات، ١٩٩٦، أخبار اليوم) ---- * [[الله والإنسان]] (مجموعة مقالات، ١٩٥٥، دار المعارف) * [[أكل العيش]] (مجموعة قصص قصيرة، ١٩٥٣-١٩٥٤، دار المعارف) * [[عنبر 7]] (مجموعة قصص قصيرة، ١٩٥٥-١٩٥٧، دار المعارف) * [[شلة الأنس]] (مجموعة قصص قصيرة، ١٩٦٢-١٩٦٤، دار المعارف) * [[رائحة الدم]] (مجموعة قصص قصيرة، ١٩٦٥-١٩٦٦، دار المعارف) * [[إبليس]] (دراسة، ١٩٥٧-١٩٥٨، دار المعارف) * [[لغز الموت]] (دراسة، ١٩٥٨-١٩٥٩، دار المعارف) * [[لغز الحياة]] (دراسة، ١٩٦٧، دار المعارف) * [[الأحلام]] (دراسة، ١٩٦١، دار المعارف) * [[أينشتاين والنسبية (كتاب)|أينشتاين والنسبية]] (دراسة، ١٩٦١، دار المعارف) <ref name="مولد تلقائيا1">[http://www.books-sea.com/2013/12/einstein-relativity-.html?m=1 تحميل الكتاب موقع بحر الكتب]</ref> * [[في الحب والحياة]] (مجموعة مقالات، ١٩٦١-١٩٦٦، دار المعارف) * [[يوميات نص الليل]] (مجموعة مقالات، ١٩٦١-١٩٦٦، دار المعارف) * [[المستحيل]] (رواية، ١٩٦٠، دار المعارف) * [[العنكبوت (كتاب)]] (رواية، ١٩٦٥، دار المعارف) * [[الخروج من التابوت]] (رواية، ١٩٦٥، دار المعارف) * [[رجل تحت الصفر]] (رواية، ١٩٦٦، دار المعارف) * [[الإسكندر الأكبر]] (مسرحية، ١٩٦٣، دار المعارف) * [[الزلزال (كتاب)]] (مسرحية، ١٩٦٣، دار المعارف) * [[الإنسان والظل]] (مسرحية، ١٩٦٤، دار المعارف) * [[غوما (كتاب)]] (مسرحية، ١٩٦٨، دار المعارف) {{multicol-break}} * [[الشيطان يسكن في بيتنا]] (مسرحية، ١٩٧٣، دار المعارف) * الغابة (مذكرات سفر، ١٩٦٣، دار المعارف) * [[مغامرات في الصحراء]] (مذكرات سفر، ١٩٦٩، دار المعارف) * المدينة (أو حكايات مسافر) (مذكرات سفر، ١٩٥٦-١٩٦٨، دار المعارف) * [[اعترفوا لي]] (مختارات رسائل قراء، ١٩٥٦-١٩٥٩، دار المعارف) * [[55 مشكلة حب]] (مختارات رسائل قراء، ١٩٦٠-١٩٦٦، دار المعارف) * [[اعترافات عشاق]] (مختارات رسائل قراء، ١٩٥٦-١٩٦٦، دار المعارف) * [[القرآن محاولة لفهم عصري]] (دراسة، ١٩٦٩، دار المعارف) * [[رحلتي من الشك إلى الإيمان (كتاب)|رحلتي من الشك إلى الإيمان]] (دراسة، ١٩٧٠، دار المعارف) * [[الطريق إلى الكعبة]] (مذكرات سفر، ١٩٧١، دار المعارف) * الله (دراسة، ١٩٧٢، دار المعارف) * [[التوراة]] (دراسة، ١٩٧٢، دار المعارف) * [[الشيطان يحكم]] (مجموعة مقالات، ١٩٦٥-١٩٧٠، دار المعارف) * [[رأيت الله (كتاب)]] (دراسة، ١٩٧٣، دار المعارف) * [[الروح والجسد]] (مجموعة مقالات، ١٩٧٣، دار المعارف) * [[حوار مع صديقي الملحد]] (مجموعة مقالات، ١٩٧٤، دار المعارف) * [[الماركسية والإسلام]] (١٩٧٥، دار المعارف) * [[محمد (كتاب للدكتور مصطفى محمود)|محمد]] (١٩٧٥، دار المعارف) * [[السر الأعظم]] (١٩٧٥، دار المعارف) * [[الطوفان (كتاب)]] (مجموعة قصص ومسرحيات قصيرة، ١٩٧٦، دار المعارف) * [[الأفيون (رواية)]] (سيناريو وحوار، ١٩٧٦، دار المعارف) * الوجود والعدم (دراسة، ١٩٧٧، دار المعارف) * [[من أسرار القرآن]] (دراسة، ١٩٧٧، دار المعارف) * [[لماذا رفضت الماركسية]] (دراسة، ١٩٧٦، دار المعارف) * [[نقطة الغليان]] (مجموعة قصص قصيرة، ١٩٧٧، دار المعارف) * [[عصر القرود]] (دراسة، ١٩٧٨، دار المعارف) * [[القرآن كائن حي]] (دراسة، ١٩٧٨، دار المعارف) {{multicol-break}} * [[أكذوبة اليسار الإسلامي]] (دراسة، ١٩٧٨، دار المعارف) * [[نار تحت الرماد]] (مقالات، ١٩٧٩، دار المعارف) * [[المسيخ الدجال]] (مجموعة قصص قصيرة، ١٩٧٩، دار المعارف). * [[أناشيد الإثم والبراءة]] (١٩٨٠، دار المعارف) * [[جهنم الصغرى]] (مسرحية، ١٩٨٢، دار المعارف) * [[من أمريكا إلى الشاطئ الآخر]] (١٩٨٢، دار المعارف) * [[أيها السادة اخلعوا الأقنعة]] (١٩٨٤، دار المعارف) * [[الإسلام .. ما هو؟]] (١٩٨٤، دار المعارف) * [[هل هو عصر الجنون؟]] (١٩٨٣، دار المعارف). * [[وبدأ العد التنازلي]] (١٩٩٣؟، دار المعارف). * [[حقيقة البهائية]] (١٩٨٥، دار المعارف). * [[السؤال الحائر]] (١٩٨٩، دار المعارف). * [[سقوط اليسار]] (١٩٨٩، دار المعارف). * [[قراءة للمستقبل]] (١٩٩٠، أخبار اليوم). * [[ألعاب السيرك السياسي]] (١٩٩١، أخبار اليوم). * [[على خط النار]] (٢٠٠٠؟، دار المعارف). * [[كلمة السر]] (١٩٩٨؟، أخبار اليوم). * الشفاعة (١٩٩٩؟، أخبار اليوم). * [[الطريق إلى جهنم]] (١٩٩٤، أخبار اليوم). * [[الذين ضحكوا حتى البكاء]] (١٩٩٧، أخبار اليوم). * [[حياتي وفكري .. آرائي ومواقفي]] (١٩٩٦، دار المعارف). * [[سواح في دنيا الله]] (٢٠٠٠؟، أخبار اليوم). * [[إسرائيل البداية والنهاية (كتاب)]] (١٩٩٧، أخبار اليوم). * [[ماذا وراء بوابة الموت]] (١٩٩٩، أخبار اليوم). * [[الغد المشتعل]] (١٩٩٥، أخبار اليوم). * [[سنوات الغربة]] (مقال، ٢٠٠٠، جريدة الأهرام) * [[تأملات في دنيا الله]] (٢٠٠٢، أخبار اليوم) {{multicol-end}} == دا هم وگورئ== == سرچینې== {{مراجع}} * دكتور مصطفى محمود من: [http://elkopry.com/index.php?edit=14&content=17 مجلة تحت الكوبري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091104082854/http://elkopry.com/index.php?edit=14&content=17 |date=2009-11-04 }} بقلم محمد فوزي خلف. == بهرنۍ تړنې == * [https://web.archive.org/web/20121227123314/http://islamicmedia.wordpress.com/mostafamahmoud/ د دوکتور مصطفى محمود ویډیویي حلقی]. * [http://dmostafamahmoud.blogspot.com مدونة الدكتور مصطفى محمود]. * [http://www.alarabiya.net/articles/2009/10/31/89779.html "كان نائماً في سكينة تامة لم يستيقظ منها": ابنة مصطفى محمود لـ"العربية.نت": العالم الكبير رحل في هدوء]، العربية نت، 31 أكتوبر 2009. * [http://www.abjjad.com/author/6804854?name=مصطفى محمود صفحة مصطفى محمود ] على موقع [[أبجد]] * [http://www.abjjad.com/author/quotes/6804854 صفحة اقتباسات مصطفى محمود ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814195407/http://www.abjjad.com/author/quotes/6804854 |date=2014-08-14 }} على موقع [[أبجد]] * [https://m.facebook.com/Science.Faith?refid=7&_ft_=qid.6061565986845148325:mf_story_key.-6295907305872139573&__tn__=C صفحة باسم الدكتور رائعة على الفيس بوك] * [http://m.youtube.com/watch?v=dL0aD5yfN3E الفيلم الوثائقي العالم والايمان على اليوتيوب] * [http://www.noor-book.com/search/label/مصطفى محمود تحميل كتب الدكتور مصطفى محمود كاملة pdf] {{دعاة إلى الإسلام}} {{دعاة إسلام مصريون}} {{الإعجاز العلمي في القرآن}} {{علماء العرب والمسلمين المعاصرون}} {{الإعجاز العلمي في السنة النبوية}} {{مؤلفات مصطفي محمود}} {{شريط بوابات|طب|مصر|أعلام|الفيزياء|أدب}} [[وېشنیزه:مصطفى محمود]] [[وېشنیزه:أشاعرة]] [[وېشنیزه:أشخاص من محافظة المنوفية]] [[وېشنیزه:أطباء مصريون]] [[وېشنیزه:أعلام النهضة]] [[وېشنیزه:إعجاز في القرآن والسنة]] [[وېشنیزه:حسينيون]] [[وېشنیزه:فلكيون مصريون]] [[وېشنیزه:كتاب مصريون]] [[وېشنیزه:مجددون]] [[وېشنیزه:مسلمون إصلاحيون]] [[وېشنیزه:مصريون حاصلون على جائزة الدولة التقديرية]] [[وېشنیزه:مفكرون عرب]] [[وېشنیزه:مفكرون مسلمون]] [[وېشنیزه:مفكرون مصريون]] [[وېشنیزه:مواليد 1921]] [[وېشنیزه:وفيات 1430 هـ]] [[وېشنیزه:وفيات 2009]] gdqnkhjyhg9m3r308jfgmiuh8vsljnp 0 46608 364754 239438 2026-06-19T00:21:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364754 wikitext text/x-wiki ''''د بولیویا هیواد د ولایتونو نوملړ''' (د [[بولیویا]] هیواد ښارونه) <ref>{{Cite web |title=آرشیف کاپي |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-38 |access-date=2012-12-05 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513123412/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-38 |url-status=dead }}</ref> {| class="prettytable" |---- |colspan="6" align="center" bgcolor="#FFA500" | '''د وګړو له اړخه د بولیویا هیواد ښارونه''' |---- |rowspan="1" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''نمبر''' || rowspan="1" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''ښار''' || rowspan="1" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''د ۱۹۹۲ کال سرشمیرنه''' || rowspan="1" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''د ۲۰۰۱کال سرشمیرنه'''|| rowspan="1" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''د ۲۰۰۸م کال د اټکل له مخی وګړي'''|| rowspan="1" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''د کلنۍ زیاتوالی فیصدي''' |- | ۱ | [[سانتا کروس د لا سیرا (بولیویا)]] | ۶۹۷ ۲۷۸ | ۱ ۱۱۳ ۵۸۲ | ۱ ۵۴۵ ۱۶۱ | ۴٫۷۹ |- | ۲ | [[ال آلتو]] | ۴۲۴ ۵۲۸ | ۶۴۷ ۳۵۰ | ۹۰۷ ۸۸۷ | ۴٫۹۵ |- | ۳ | [[لاپاز (بولیوی)|لاپاز]] | ۷۱۳ ۳۷۸ | ۷۸۹ ۵۸۵ | ۸۷۷ ۳۶۳ | ۱٫۵۲ |- | ۴ | [[کوچابامبا]] | ۵۱۶ ۶۸۳ | ۵۱۶ ۶۸۳ | ۶۰۸ ۲۷۶ | ۲٫۳۶ |- | ۵ | [[سوکره]] | ۱۳۱ ۷۶۹ | ۱۹۳ ۸۷۶ | ۲۸۱ ۲۴۰ | ۵٫۴۶ |- | ۶ | [[اورورو (بولیویا)]] | ۱۸۳ ۴۲۲ | ۲۰۱ ۲۳۰ | ۲۲۸ ۶۲۴ | ۱٫۸۴ |- | ۷ | [[تاریخا]] | ۹۰ ۱۱۳ | ۱۳۵ ۷۸۳ | ۱۹۴ ۷۶۸ | ۵٫۲۹ |- | ۸ | [[پوتوسی]] | ۱۱۲ ۲۹۱ | ۱۳۲ ۹۶۶ | ۱۶۰ ۶۴۸ | ۲٫۷۴ |- | ۹ | [[ساکابا]] | ۹۲ ۵۸۱ | ۹۲ ۵۸۱ | ۱۰۴ ۲۸۵ | ۱٫۷۲ |- | ۱۰ | [[مونترو (بولیویا)]] | ۵۷ ۰۲۷ | ۷۸ ۲۹۴ | ۹۸ ۰۷۸ | ۳٫۲۷ |- | ۱۱ | [[ترینیداد (بولیویا)]] | ۵۷ ۳۲۸ | ۷۵ ۹۸۷ | ۹۲ ۰۵۰ | ۲٫۷۸ |- | ۱۲ | [[ریبرالتا]] | ۴۳ ۴۵۴ | ۶۴ ۵۱۱ | ۸۴ ۸۸۸ | ۴٫۰۰ |- | ۱۳ | [[یاکویبا]] | | ۶۴ ۶۱۱ | ۸۴ ۷۷۹ | ۱٫۵۲ |- | ۱۴ | [[کوییللاکوللو]] | ۷۴ ۹۸۰ | ۷۴ ۹۸۰ | ۸۴ ۵۴۸ | ۱٫۷۳ |- | ۱۵ | [[کوکاپیرهوا]] | ۴۱ ۶۳۷ | ۴۱ ۶۳۷ | ۴۷ ۰۴۱ | ۱٫۷۶ |- | ۱۶ | [[کوبیجا]] | ۱۰ ۰۰۱ | ۲۰ ۸۲۰ | ۴۰ ۱۲۵ | ۹٫۸۳ |- | ۱۷ | [[ګوایارانیرین]] | ۲۷ ۷۰۶ | ۳۳ ۰۹۵ | ۳۷ ۱۲۱ | ۱٫۶۵ |- | ۱۸ | [[ویاچا]] | | ۲۹ ۱۰۸ | ۳۵ ۱۰۲ | |- | ۱۹ | [[ویللازون]] | ۲۳ ۶۷۰ | ۲۸ ۰۴۵ | ۳۳ ۹۴۳ | ۲٫۷۶ |- | ۲۰ | [[کامیری]] | ۲۷ ۹۷۱ | ۲۶ ۵۰۵ | ۳۲ ۶۷۰ | ۳٫۰۳ |- | ۲۱ | [[برمجو]] | ۲۱ ۳۹۴ | ۲۶ ۰۵۹ | ۳۲ ۱۴۰ | ۳٫۰۴ |- | ۲۲ | [[تیکوییپایا]] | ۲۶ ۷۳۲ | ۲۶ ۷۳۲ | ۳۰ ۲۲۷ | ۱٫۷۷ |- | ۲۳ | [[ال کارمن]] | ۴ ۷۶۱ | ۱۳ ۰۹۴ | ۲۶ ۵۴۸ | ۱۰٫۶۲ |- | ۲۴ | [[سن ایګناسیو د ویلاسکو]] | ۱۲ ۵۶۵ | ۱۹ ۴۰۱ | ۲۶ ۵۳۵ | ۴٫۵۷ |- | ۲۵ | [[وارنس (سانتا کروز)]] | ۱۰ ۸۶۶ | ۱۷ ۸۷۲ | ۲۵ ۶۱۹ | ۵٫۲۸ |- | ۲۶ | [[توپیزا]] | ۲۰ ۱۳۷ | ۲۱ ۷۰۷ | ۲۴ ۴۹۱ | ۱٫۷۴ |- | ۲۷ | [[سن بورجا]] | ۱۱ ۰۷۲ | ۱۶ ۸۹۱ | ۲۲ ۷۳۶ | ۴٫۳۴ |- | ۲۸ | [[واللامونتس]] | ۱۱ ۰۸۶ | ۱۶ ۱۱۳ | ۲۲ ۶۷۵ | ۵٫۰۰ |- | ۲۹ | [[کوتوکا]] | ۹ ۲۲۹ | ۱۵ ۱۸۱ | ۲۱ ۷۶۴ | ۵٫۲۸ |- | ۳۰ | [[یاپاسانی]] | ۸ ۵۸۵ | ۱۴ ۵۸۹ | ۲۱ ۴۲۸ | ۵٫۶۵ |} 024s0tvkxpiwceeu5ew5qee6qvzl6cq 0 52675 364763 287914 2026-06-19T02:18:05Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364763 wikitext text/x-wiki '''سنت لویس''' St. Louis) [[د امریکا متحده آیالاتونه|د امریکا متحده آیالاتونو]] په [[میسوري آیالات]] کې یو لوی بندر او همدارنګه بندري ښار دی. سنت لویز له [[کانزاس سیټي]] نه وروسته په میسوري آیالات کې دویم لوی ښار دی. {{Infobox settlement | name = سنټ لویز, میسوري | settlement_type = [[Independent city (United States)|Independent city]] | official_name = City of St. Louis | image_skyline = Gateway Arch - St. Louis - Missouri (17275578342).jpg | imagesize = 300px | image_caption = Downtown St. Louis skyline from the east | image_flag = Flag of St. Louis, Missouri.svg | image_seal = SaintLouisSeal.png | nickname = "Gateway to the West",<ref name="Globosapiens.net">{{cite web|url=http://www.globosapiens.net/travel-information/St.+Louis-698.html|title=St. Louis United States – Visiting the Gateway to the West|publisher=Globosapiens.net|accessdate=March 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515090544/http://www.globosapiens.net/travel-information/St.+Louis-698.html|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> The Gateway City,<ref name="Globosapiens.net"/> Mound City,<ref>[http://www.slpl.org/slpl/interests/article240099632.asp St. Louis Public Library on "Mound City"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001231020/http://www.slpl.org/slpl/interests/article240099632.asp|date=October 1, 2008 }}.</ref> The Lou,<ref>[https://web.archive.org/web/20080522094145/http://www.stltoday.com/blogzone/the-editors-desk/the-editors-desk/2008/05/offended-by-the-lou/ STLtoday.com on "The Lou"].</ref> Rome of the West,<ref>{{cite web|url=http://www.romeofthewest.com/|title=Rome of the West|website=Stltoday.com|accessdate=August 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810033358/http://www.romeofthewest.com/|archive-date=August 10, 2017|url-status=live}}</ref> River City, The STL, Saint Lou | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|zoom=9|Data:Cleveland.map|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000}} | map_caption = Interactive map outlining St. Louis | pushpin_map = Missouri#USA#North America | pushpin_map_caption = Location within Missouri##Location within the United States | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = St. Louis | coordinates = {{coord|38|37|38|N|90|11|52|W|region:US-MO|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flagu|United States}} | subdivision_type1 = | subdivision_type2 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name2 = {{flag|Missouri}} | established_title = Founded | established_date = 1764 | established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date2 = 1822 | named_for = [[Louis IX of France]] | government_type = [[Mayor–council government]] | leader_title = [[Mayor of St. Louis|Mayor]] | leader_name = [[Lyda Krewson]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | leader_title1 = [[Board of Aldermen of the City of St. Louis|President, Board of Aldermen]] | leader_name1 = [[Lewis E. Reed]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | unit_pref = Imperial | area_magnitude = 1 E8 | area_total_sq_mi = 65.99 | area_land_sq_mi = 61.74 | area_water_sq_mi = 4.25 | area_urban_sq_mi = 923.6 | area_metro_sq_mi = 8,458 | elevation_footnotes = <ref name="St. Louis Elevation">{{cite web|title=St. Louis City, Missouri – Population Finder – American FactFinder|publisher=[[United States Geological Survey]]|url=http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=106:3:3712217792123411::NO::P3_FID:765765|date=October 24, 1980|accessdate=December 23, 2008}}</ref> | elevation_ft = 466 | elevation_max_footnotes = <ref name="St. Louis elevation 2">{{cite web|title=Elevations and Distances in the United States|url=http://egsc.usgs.gov/isb//pubs/booklets/elvadist/elvadist.html|website=U.S. Geological Survey|publisher=U.S. Department of the Interior — U.S. Geological Survey|accessdate=October 17, 2016|date=April 29, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109183109/http://egsc.usgs.gov/isb//pubs/booklets/elvadist/elvadist.html|archive-date=November 9, 2013|url-status=live}}</ref> | population_total = 319294 | population_as_of = [[2010 United States Census|2010]] | population_footnotes = <ref name="QF" /> | population_density_sq_mi = 4868.02 | population_est = 300576 | pop_est_as_of = 2019 | pop_est_footnotes = <ref name="USCensusEst2019"/> | population_urban = 2,150,706 (US: [[List of United States urban areas|20th]]) | population_metro = 2,807,338 (US: [[List of Metropolitan Statistical Areas|20th]]) | population_rank = US: [[List of United States cities by population|65th]]<br />Midwest: 11th<br />Missouri: 2nd | population_blank2_title = [[Combined Statistical Area|CSA]] | population_blank2 = 2,911,945 (US: [[Combined Statistical Area|19th]]) | population_demonym = St. Louisan | postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = {{collapsible list |title = (Almost all of<br />63101-63199)<ref>{{cite web|url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |publisher=USPS |title=Zip Code Lookup |accessdate=November 27, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080101160345/http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |archivedate=January 1, 2008 }}</ref> |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:center;display:none |63101-63141, 63143-63147, 63150-63151, 63155-63158, 63160, 63163-63164, 63166-63167, 63169, 63171, 63177-63180, 63182, 63188, 63190, 63195, 63197-63199}} | area_code = [[Area code 314|314]] | area_code_type = [[North American Numbering Plan|Area code]] | website = {{URL|http://stlouis-mo.gov}} | footnotes = | leader_title2 = [[Comptroller]] | leader_name2 = Darlene Green ([[Democratic Party (United States)|D]]) | timezone = [[Central Time Zone (North America)|CST]] | utc_offset = −6 | timezone_DST = [[Central Time Zone (North America)|CDT]] | utc_offset_DST = −5 | elevation_max_ft = 614 | blank2_name_sec2 = Airports | blank2_info_sec2 = [[St. Louis Lambert International Airport]] [[MidAmerica St. Louis Airport]] | blank3_name_sec2 = Waterways | blank3_info_sec2 = [[Mississippi River]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standards|FIPS code]] |blank_info = 29-65000 |area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2019">{{cite web|title=2019 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_29.txt|publisher=United States Census Bureau|accessdate=July 26, 2020}}</ref> |area_total_km2 = 170.92 |area_land_km2 = 159.92 |area_water_km2 = 11.00 |population_density_km2 = 1879.56 }} ==تاریخ== ==جغرافیه== 8fzfg38x2j240pun5x0pga8nztvih3t 0 57839 364771 363298 2026-06-19T03:04:44Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364771 wikitext text/x-wiki د ساینس پوهانو، عامو خلکو او نورو ډلو تر منځ له تکامل څخه د ملاتړ کچه یوه داسې موضوع ده چې، ډېری وختونه د تخلیق او تکامل تناقض په کې منځته راځي او په تعلیمي، مذهبي، فلسفي، ساینسي او سیاسي مسئلو کې لیدل کېږي. دا موضوع په ځانګړې توګه په هغو هېوادونو کې جنجالي ده، چېرته چې د عامو خلکو له خوا د تکامل د نه مننې د پام وړ کچې موجود وي، خو تکامل په عامه ښوونځیو او پوهنتونونو کې تدریس کېږي. {{مالومات}} نږدې ټوله (نږدې ۹۷٪) علمي ټولنه، تکامل د بیولوژیکي توپیر د واکمنې علمي نظریې په توګه مني. علمي اتحادیو د ځیرک ډیزاین پلویانو له خوا د وړاندیز شوي تکامل پر وړاندې ګواښونه په کله رد کړي دي. <ref name="pew">[[Pew Research Center]]: "[http://people-press.org/2009/07/09/section-5-evolution-climate-change-and-other-issues/ Public Praises Science; Scientists Fault Public, Media]" July 9, 2009.</ref><ref>{{cite journal|url=http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm|last=Delgado|first=Cynthia|title=Finding evolution in medicine|journal=NIH Record|volume=58|issue=15|access-date=2007-10-22|date=2006-07-28|format=hmtl|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081122022815/http://nihrecord.od.nih.gov/newsletters/2006/07_28_2006/story03.htm|archive-date=2008-11-22}}</ref><ref name="dover_pg83">[[wikisource:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page_83_of_139|Ruling, Kitzmiller v. Dover page 83]]: "an overwhelming number of scientists, as reflected by every scientific association that has spoken on the matter, have rejected the ID proponents’ challenge to evolution."</ref> په څوهېوادونو کې مذهبي فرقې او ډلې شته دي، چې د دوی لپاره د تکامل تیوري، له هغه تخلیقیت سره په ټکر کې ده، چې د دوی د عقیدې مرکز بلل کېږي او څوک یې له همدې امله ردوي: دامریکا متحده ایالتونو، سویلي افریقا، هند، اسلامي نړۍ، سویلي کوریا، سینګاپور، فلیپین او برازیل کې په انګلستان، د آیرلینډ جمهوریت، جاپان، ایټالیا، جرمني، اسرائیل، اسټرالیا، نیوزیلینډ او کاناډا هېوادونو کې په لږو پلویانو سره.<ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/1006378/|title=George W. Bush, The Last Relativist|first=Timothy|last=Noah|date=2000-10-31|access-date=2007-10-23}}</ref><ref>{{cite news|url=http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|title=Revealed: Tony Blair's link to schools that take the Creation literally|first=Nicholas|last=Pyke|newspaper=[[The Independent]]|date=2004-06-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928001636/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|archive-date=2007-09-28}}; full article at {{cite web|last=Ohanian|first=Susan|title=Outrages|access-date=2007-10-23|url=http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|تاريخ الأرشيف=2009-02-18|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|url-status=dead|خونديځ نېټه=2009-02-18|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218192538/http://susanohanian.org/show_atrocities.html?id=2579}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www2.onnachrichten.t-online.de/dyn/c/19/01/33/1901336.html|title=Wir drehen die Uhr um 1000 Jahre zurück ("''We put the clock back a 1000 years''")|language=de|first=Peer|last=Meinert|access-date=2007-10-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014224931/http://onnachrichten.t-online.de/dyn/c/19/01/33/1901336.html|archive-date=2007-10-14}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3642460.stm|title=Serbia reverses Darwin suspension|work=[[BBC News]]|date=2004-09-09|access-date=2007-10-23|format=stm}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.wbj.pl/?command=article&id=35336&type=wbj|title=And finally..|journal=Warsaw Business Journal|date=2006-12-18|access-date=2007-10-23|author1=<!--Please add first missing authors to populate metadata.-->}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.answersingenesis.org/docs2005/0607dutch_debate.asp|title=Creation commotion in Dutch Parliament|first=Frans|last=Gunnink|author2=Bell, Philip|date=2005-06-07|access-date=2007-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013114948/http://answersingenesis.org/docs2005/0607dutch_debate.asp|archive-date=2007-10-13|url-status=dead}}; {{cite journal|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/308/5727/1394b|title=Evolution politics: Is Holland becoming the Kansas of Europe?|first=Martin|last=Enserink|journal=Science|date=2005-06-03|volume=308|issue=5727|pages=1394|doi=10.1126/science.308.5727.1394b|pmid=15933170|s2cid=153515231}}</ref><ref name="NS-WorldwideCreationism">{{cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg20327153.900-worldwide-creationism-shotgun-stunner-and-more.html|title=Worldwide creationism, Shotgun stunner, and more|work=New Scientist|access-date=2010-05-24}}</ref><ref name="Galileo goes to jail">{{cite book|author=Numbers, Ronald L.|title=Galileo goes to jail: and other myths about science and religion|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge|date=2009|pages=221–223|isbn=978-0-674-03327-6}}</ref><ref>{{cite book|last1=Numbers|first1=Ronald L.|title=Galileo goes to jail and other myths about science and religion|publisher=Harward University Press|place=Cambridge and London|date=2009|pages=217|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_Wj-ruvGFvgC&q=galileo+goes+to+jail|access-date=2011-09-03|chapter=Myth 24: That Creationism is a Uniquely American Phenomenon|isbn=978-0-674-03327-6|quote=Antievolutionists in Australia celebrated in August 2005, when the minister of education, a Christian physician named Brendan Nelson, came out in favor of exposing students both to evollution and ID...}}</ref><ref>{{cite book|last1=Numbers|first1=Ronald L.|title=Galileo goes to jail and other myths about science and religion|publisher=Harward University Press|place=Cambridge and London|date=2009|pages=217, 279|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_Wj-ruvGFvgC&q=galileo+goes+to+jail|access-date=2011-09-03|chapter=Myth 24: That Creationism is a Uniquely American Phenomenon|isbn=978-0-674-03327-6|quote=Three years later the [[New Zealand Listener]] surprised many of its readers by announcing that "God and Darwin are still battling it out in New Zealand schools."}}</ref><ref>{{cite book|last1=Numbers|first1=Ronald L.|title=Galileo goes to jail and other myths about science and religion|publisher=Harward University Press|place=Cambridge and London|date=2009|pages=217|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_Wj-ruvGFvgC&q=galileo+goes+to+jail|access-date=2011-09-03|chapter=Myth 24: That Creationism is a Uniquely American Phenomenon|isbn=978-0-674-03327-6|quote=Writing in 2000, one observer claimed that "there are possibly more creationists per capita in Canada than in any other Western country apart from US."}}</ref> د متحده ایالتونو د علومو ملي اکاډمۍ له خوا د رامنځته شوي سند په ګډون ،ډېری خپرونې د منلو موضوع په اړه بحث کوي.<ref>{{cite book|author=McCollister, Betty|title=Voices for evolution|publisher=National Center for Science Education|location=Berkeley, CA|date=1989|isbn=978-0-939873-51-7}}</ref><ref>{{cite book|author=Matsumura, Molleen|title=Voices for evolution|publisher=National Center for Science Education|location=Berkeley, CA|date=1995|isbn=978-0-939873-53-1|url=http://www.don-lindsay-archive.org/creation/voices/permit.htm}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="NASteaching">{{cite book|author=Working Group on Teaching Evolution, National Academy of Sciences|title=Teaching about evolution and the nature of science|publisher=National Academy Press|location=Washington, D.C|date=1998|isbn=978-0-309-06364-7}}; available on-line: {{cite book|url=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=5787&page=56|title=Teaching About Evolution and the Nature of Science (ebook)|date=1998|author=United States National Academy of Sciences|publisher=National Academy Press|location=Washington DC|access-date=2007-10-23|doi=10.17226/5787|isbn=978-0-309-06364-7|author-link=United States National Academy of Sciences}}</ref> == علمي (ساینسي) == د علمي ټولنې او اکاډمۍ لویه برخه، د یوې داسې تشرېح په توګه د تکامل نظریې ملاتړ کوي چې، کولای شي د بیولوژۍ، پالیونتولوژۍ، مالیکولي بیولوژۍ، جنیټیک، انتراپولوژۍ او نوروڅانګو کې څارنې په بشپړه توګه په پام کې نیولای شي. د ۱۹۹۱ ز کال د ګالپ ټولپوښتنې وموندله چې، نږدې ۵٪ امریکایي ساینس پوهانو (د هغو کسانو په ګډون چې د بیولوژۍ څخه نوره روزنه یې ترلاسه کړې وي) ځانونه د تخلیق کوونکو په توګه پېژني. <ref>{{cite news|first=PZ|last=Myers|author-link=PZ Myers|title=Ann Coulter: No evidence for evolution?|date=2006-06-18|publisher=scienceblogs.com|url=http://scienceblogs.com/pharyngula/2006/06/ann_coulter_no_evidence_for_ev.php|work=Pharyngula|access-date=2006-11-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060622031856/http://scienceblogs.com/pharyngula/2006/06/ann_coulter_no_evidence_for_ev.php|archive-date=2006-06-22}}</ref><ref>The [[National Science Teachers Association]]'s [https://web.archive.org/web/20030419055650/http://www.nsta.org/159%26psid%3D10 position statement on the teaching of evolution.]</ref><ref>[http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx IAP Statement on the Teaching of Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717190031/http://www.interacademies.net/10878/13901.aspx|date=2011-07-17}} Joint statement issued by the national science academies of 67 countries, including the [[United Kingdom|United Kingdom's]] [[Royal Society]] (PDF file)</ref><ref name="AAAS Denounces Anti-Evolution Laws">From the [[American Association for the Advancement of Science]], the world's largest general scientific society: [https://web.archive.org/web/20131012043816/http://www.aaas.org/news/releases/2006/pdf/0219boardstatement.pdf 2006 Statement on the Teaching of Evolution] (PDF file), [https://web.archive.org/web/20131019171834/http://www.aaas.org/news/releases/2006/0219boardstatement.shtml AAAS Denounces Anti-Evolution Laws]</ref><ref name="factfancy">[https://www.jstor.org/stable/2743476 ''Fact, Fancy, and Myth on Human Evolution'', Alan J. Almquist, John E. Cronin, Current Anthropology, Vol. 29, No. 3 (Jun., 1988), pp. 520&#x2013;522]</ref><ref name="robinson">[http://www.religioustolerance.org/ev_publi.htm ''Public beliefs about evolution and creation'', Robinson, B. A. 1995.]</ref><ref>{{Cite web |title=''Many scientists see God's hand in evolution'', Witham, Larry, Reports of the National Center for Science Education 17(6): 33, 1997 |url=http://ncse.com/rncse/17/6/many-scientists-see-gods-hand-evolution |access-date=2021-11-06 |archive-date=2016-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505151513/http://ncse.com/rncse/17/6/many-scientists-see-gods-hand-evolution |url-status=dead }}</ref> پردې سربېره ، ساینسي ټولنه ځیرک ډیزاین، د نوي تخلیق څانګه، غیر علمي، شبه علم یا  څانګه غیرساینسي، سیوډوساینس، یا بې ځایه ساینس ګڼي. د متحده ایالتونو د علومو ملي اکاډمي ویلي دي چې: ځیرک ډیزاین" او د ژوند په اصل کې د فوق العاده لاوهنې نورې ادعاګانې" ساینس نه دی، ځکه چې دوی د تجربې له لارې نه شي آزمویل کېدلای، هېڅ وړاندوینې نه رامنځته کوي او په خپله د کومې نوې فرضیه وړاندیز نه کوي. د ۲۰۰۵ ز کال د سپتمبر په میاشت کې د نوبل جایزې ۳۸ ګټونکو، یوه وینا خپره کړه چې "ځیرک ډیزاین اساساً غیرعلمي او غیرساینسي دی؛ دا د علمي نظریې په توګه نه شي آزمویل کېدلای، ځکه چې د هغې مرکزي پایله، د مافوق الفطرت عامل په مداخله کې د عقیدې پر بنسټ دی." د ۲۰۰۵ ز کال د اکتوبر په میاشت کې، یو داسې ائیتلاف چې د استرالیا له ۷۰،۰۰۰ څخه زیاتو ساینسپوهانو او د ساینس ښوونکو استازیتوب کوي، یو بیان خپورکړچې: "ځیرک ډیزاین ساینس نه دی" او "په ټولو ښوونځیو او ډلو غږ کوي چې، د ساینس په توګه د ځیرک ډیزاین (ID) تدریس ونه کړي، ځکه چې دا د علمي نظریې په توګه د هر چا په وړتیا کې پاتې راغلي".<ref>National Science Teachers Association, a professional association of 55,000 science teachers and administrators in a 2005 press release: "We stand with the nation's leading scientific organizations and scientists, including Dr. John Marburger, the president's top science advisor, in stating that intelligent design is not science.…It is simply not fair to present pseudoscience to students in the science classroom." [http://www3.nsta.org/main/news/stories/nsta_story.php?news_story_ID=50792 National Science Teachers Association Disappointed About Intelligent Design Comments Made by President Bush] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212053541/http://www.nsta.org/main/news/stories/nsta_story.php?news_story_ID=50792|date=2011-02-12}} National Science Teachers Association Press Release August 3, 2005</ref><ref>[http://www.jci.org/cgi/content/full/116/5/1134#B1 Defending science education against intelligent design: a call to action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118231208/http://www.jci.org/cgi/content/full/116/5/1134#B1 |date=2016-01-18 }} Journal of Clinical Investigation 116:1134&#x2013;1138 American Society for Clinical Investigation, 2006.</ref><ref>"Biologists aren’t alarmed by intelligent design’s arrival in Dover and elsewhere because they have all sworn allegiance to atheistic materialism; they’re alarmed because intelligent design is junk science." H. Allen Orr. Annals of Science. New Yorker May 2005.[http://www.newyorker.com/fact/content/articles/050530fa_fact Devolution&#x2014;Why intelligent design isn't.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013161509/http://www.newyorker.com/fact/content/articles/050530fa_fact |date=2006-10-13 }} Also, [[Robert T. Pennock]] Tower of Babel: The Evidence Against the New Creationism.</ref><ref>[http://www.worldmag.com/articles/11553 Junk science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107132058/http://www.worldmag.com/articles/11553 |date=2012-01-07 }} Mark Bergin. World Magazine, Vol. 21, No. 8 February 25, 2006.</ref><ref>National Academy of Sciences, 1999 [http://www.nap.edu/books/0309064066/html/25.html Science and Creationism: A View from the National Academy of Sciences, Second Edition]</ref><ref>The Elie Wiesel Foundation for Humanity Nobel Laureates Initiative. Intelligent design cannot be tested as a scientific theory <cite>"because its central conclusion is based on belief in the intervention of a supernatural agent."</cite> [http://media.ljworld.com/pdf/2005/09/15/nobel_letter.pdf Nobel Laureates Initiative] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209120655/http://media.ljworld.com/pdf/2005/09/15/nobel_letter.pdf|date=December 9, 2006}} (PDF file)</ref><ref>Faculty of Science, University of New South Wales. 20 October 2005. [http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html Intelligent Design is not Science - Scientists and teachers speak out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614003243/http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html|date=2006-06-14}}</ref><ref>See: 1) [[List of scientific societies rejecting intelligent design]] 2) [[wikisource:Kitzmiller v. Dover Area School District/4:Whether ID Is Science#Page_83_of_139|Kitzmiller v. Dover page 83]]. 3) The Discovery Institute's [[A Scientific Dissent From Darwinism]] petition begun in 2001 has been signed by "over 600 scientists" as of August 20, 2006. A four-day [[A Scientific Support For Darwinism]] petition gained 7733 signatories from scientists opposing ID. The AAAS, the largest association of scientists in the U.S., has 120,000 members, and [http://www.aaas.org/news/releases/2002/1106id2.shtml firmly rejects ID] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021113213410/http://www.aaas.org/news/releases/2002/1106id2.shtml |date=2002-11-13 }}. More than 70,000 Australian scientists and educators [http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html condemn teaching of intelligent design in school science classes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614003243/http://www.science.unsw.edu.au/news/2005/intelligent.html |date=2006-06-14 }}. [http://ncse.com/media/voices/science List of statements from scientific professional organizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211073757/https://ncse.ngo/statements-scientific-and-scholarly-organizations |date=2021-02-11 }} on the status intelligent design and other forms of creationism.</ref> په ۱۹۸۶ ز کال کې د امریکا د نوبل جایزې د ۷۲ ګټونکو، د ساینس د ۱۷ دولتي اکاډمیو او ۷ نورو ساینسي ټولنو له خوا لاسلیک شوی د محکمې د ملګري لنډ راپور، په ایډوارډز او اګیلارډ کې د امریکا له سترې محکمې څخه د لوزیانا ایالت د هغه قانون ردولو غوښتنه وکړه چې اړین ګڼ تکاملي ساینس، په عامه ښوونځیو کې تدریس کېږي او د ساینس تخلیق هم باید تدریس شي. په لنډیز کې د دې هم یادونه شوې ده چې، " د ساینس تخلیق " اصطلاح، لکه څنګه چې د قانون له خوا کارول کېږي، د مذهبي عقیدې په توګه کارول کېږي او دا چې "د دیني نظریاتو تدریس" چې د ساینس په توګه غلط نومول شوي، ساینسي زده کړې ته زیان رسوي." دا د نوبل جایزې ګټونکو تر ټولو لویه ټولګه وه، چې ترهغه وخته پورې یې یوه عریض پاڼه لاسلیک کړه. د انتراپالوجیستانو، المکیست او کرونین په وینا: دغه لنډیز "د ساینس پوهانو له خوا د تکامل په ملاتړ کې تر ټولو روښانه وینا ده."<ref name="amicus">Amicus Curiae brief in {{cite court|litigants=Edwards v. Aguillard|vol=85-1513|reporter=|opinion=|pinpoint=|court=United States Supreme Court|date=1986-08-18|url=}}, available at {{cite web|url=http://www.talkorigins.org/faqs/edwards-v-aguillard/amicus1.html|title=Edwards v. Aguillard: Amicus Curiae Brief of 72 Nobel Laureates|access-date=2007-10-19|publisher=From [[TalkOrigins Archive]]}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Norman|first1=Colin|year=1986|title=Nobelists unite against "creation science"|journal=Science|volume=233|issue=4767|page=935|bibcode=1986Sci...233..935N|doi=10.1126/science.3738518}}</ref> د نړۍ په ګوټ ګوټ کې ډېری ساینسي او علمي سازمانونه شته دي چې، د تکامل د تیورۍ په ملاتړ یې ویناوې کړې دي. د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکا ټولنه، د نړۍ تر ټولو ستره عمومي ساینسي ټولنه ده چې، له ۱۳۰،۰۰۰ څخه ډېر غړي لري او له ۲۶۲ څخه ډېرې اړوندې ټولنې او د علومواکاډمي په ګډون، د ۱۰ میلیونو څخه ډېر غړي لري، د تکامل په ملاتړ کې یې ډېری ویناوې او مطبوعاتي اعلامیې خپرې کړې دي. د متحده ایالاتو د علومو ملي اکاډمي، چې ملت ته علمي مشورې ورکوي، څو کتابونه خپاره کړي دي چې، د تکامل ملاتړ کوي او پر تخلیقیت او ځیرک ډیزاین نیوکه کوي. <ref>{{Cite web |title=List of numerous US scientific societies that support evolution and their statements about evolution |url=http://ncse.com/media/voices/science |access-date=2021-11-06 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211073757/https://ncse.ngo/statements-scientific-and-scholarly-organizations |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.icsu.org/Gestion/img/ICSU_DOC_DOWNLOAD/1017_DD_FILE_IAP_Evolution.pdf|title=List of 68 international scientific societies on the Interacademy Panel (IAP) that endorse a resolution supporting evolution and a multibillion year old earth, June 2006.|access-date=2007-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20061205234008/http://www.icsu.org/Gestion/img/ICSU_DOC_DOWNLOAD/1017_DD_FILE_IAP_Evolution.pdf|archive-date=2006-12-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Science Board letter in support of evolution 1999 |url=https://www.nsf.gov/nsb/documents/1999/nsb99149/nsb99149.txt |access-date=2021-11-06 |archive-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017195405/https://www.nsf.gov/nsb/documents/1999/nsb99149/nsb99149.txt |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?year=&id=4298|title=''Royal Society statement on evolution, creationism and intelligent design'', 11 Apr 2006.|access-date=4 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013040110/http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?year=&id=4298|archive-date=13 October 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>[http://www.nap.edu/html/creationism/ ''Science and Creationism: A View from the National Academy of Sciences, Second Edition'', National Academy of Sciences, National Academy Press, Washington DC, 1999.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071117073919/http://orsted.nap.edu/openbook.php?record_id=5787&page=R1 ''Teaching About Evolution and the Nature of Science (1998)'', National Academy of Sciences, National Academy Press, Washington DC, 1998.]</ref> د ساینس پوهانو او په متحده ایالتونو کې د عامو وګړو د نظرونو ترمنځ د پام وړ توپیر شته دی. د پیو څېړنیز مرکز له خوا، د ۲۰۰۹ ز کال ټولپوښتنې ومنله چې: "نږدې ټول ساینس پوهان (۹۷٪) وايي چې، انسانانو او نورو ژونديو موجوداتو د وخت په تېرېدلو سره وده کړې ده، ۸۷٪ سلنه وايي چې، تکامل د طبیعي بهیرونو له امله دی. لکه طبیعي ټاکنه. د ساینس پوهانو ترمنځ غالب درېځ دا دی چې، ژوندي موجودات د طبیعي پروسو له امله رامنځته شوي، یوازې د درېیمېبرخې (۳۲٪) خلکو له خوا شریک شوي دي". === د ۱۹۸۵ ز کال څخه وړاندې د ساینسپوهانو رایې، پریکړه لیکونه او ویناوې === د تکامل په ملاتړ کې یو له لومړیو پریکړه لیکونو څخه، په ۱۹۹۲ ز کال کې د ساینس د پرمختګ لپاره، د امریکایي اتحادیې له خوا یو پریکړه لیک صادر کړ او په ۱۹۲۹ ز کال کې بیا بدل کړل شو.<ref>[http://archives.aaas.org/docs/resolutions.php?doc_id=450 ''AAAS Resolution: Present Scientific Status of the Theory of Evolution''], [[American Association for the Advancement of Science]], Adopted by the AAAS Council, December 26, 1922. AAAS Executive Committee readopts this resolution on April 21, 1929.</ref><ref>[http://home.entouch.net/dmd/moreandmore.htm ''The Imminent Demise of Evolution: The Longest Running Falsehood in Creationism''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207173612/http://home.entouch.net/dmd/moreandmore.htm|date=2009-02-07}}, G. R. Morton, Copyright 2002 G.R. Morton</ref> د ساینس پوهانو له خوا د تکامل لپاره د ملاتړ څرګندولو یوه بله لومړنۍ هڅه، په ۱۹۶۶ ز کال کې د نوبل جایزې ګټونکي امریکایی بیولوجیست هېرمن جې مولر له خوا تنظیم شوې و. مولر د ۱۹۶۶ ز کال د مې په میاشت کې، د "ایا د بیولوژیکي تکامل د طبیعت اصول، د ساینس له خوا ښه رامنځته شوي؟" تر سرلیک لاندې یوه عرض پاڼه خپره کړه:<blockquote>د هغه "د ژوند ونې" سره د تکامل د اصولو هېڅ داسې بدیله فرضیه نشته دی، چې نننی کوم وړ بیولوجیست یې جدي وګني. پردې سربېره، اصول د هغې نړۍ په اړه د پوهېدلو لپاره چې موږ په کې ژوند کوو او د ځان په اړه خورا مهم دي، چې په عمومي توګه عامه وګړي او د هغو زده کوونکو په ګډون، چې په لېسو کې د بیولوژي زده کړه کوي، باید په دې اړه او هغه حقیقت په اړه معلومات ولري، چې دا په کلکه سره تأسیس شوې ده، ان په داسې حال کې چې د ځمکې ګرځېدل په ټینګه سره تأسیس شوی دی.<ref>Bales, James D., ''Forty-Two Years on the Firing Line'', Lambert, Shreveport, LA, p.71-72, no date.</ref></blockquote>دا منشور، د هارورډ پوهنتون د جورج جي سمپسن، د نوبل جایزې ګټونکی د ډیوک پوهنتوند پیټر اګری، د کارنیل کارل ساګن، د پرنیسټون جان ټایلر بونر، د نوبل جایزې ګټونکی جورج بیډل، د شیکاګو پوهنتون رئیس او د سټانفورډ پوهنتون ډونالډ ایف کینیډي او د متحده ایالتونو د خوراکي توګو او درملو ادارې پخواني رئیس په ګډون، د ۱۷۷ مخکښو امریکایې بیولوژیستانو له خوا لاسلیک شو. له دې څخه وروسته، د ۱۹۷۲ زېږدیز کال په مني کې د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکایي اتحادیې (AAAS) له خوا د یوه داسې پرېکړه لیک له تصویب وروسته چې ویې ویل؛ په یوه برخه کې "د تخلیق تیوري ... نه د ساینس له پلوه بنسټ لري او نه د هغه قواعدو د ترسره کولو توان لري چې ساینسي نظریاتو لپاره ورته اړتیا لیدل کېږي." د امریکا د علومو اکاډمۍ هم د ۱۹۷۲ کال په مني کې ورته پرېکړه لیک تصویب کړ. د "د ساینس د اصولو په توګه د تکامل د تصدیقولو یوه بیانیه" تر نامه لاندې یوه بیانیه د نوبل جایزې ګټونکي لینس پاولنګ، اسحاق اسیموف، جورج جي سمپسن، د کالټیک بیولوژي پروفیسور نورمن ایچ هورویټز، ارنسټ مییر او نورو له خوا لاسلیک  او په ۱۹۷۷ زېږدیز کال کې خپره شوه. د امریکا د جیولوژي انسټیټیوټ اداري بورډ د ۱۹۸۱ زېږدیز کال د نومبر په میاشت کې د پرېکړه لیک په ملاتړ یوه بیانیه خپره کړه. له دې وروسته، د ساینس د پرمختګ لپاره د امریکایي اتحادیې د تکامل په ملاتړ او د ساینس په ټولګیو کې د تخلیقیت د تدریس هڅو ته د سپکاوي په اړه یو بل پریکړه لیک تصویب کړ.<ref name="ABT">American Biology Teacher, January 1973.</ref><ref>''A Statement Affirming Evolution as a Principle of Science,'' The Humanist, January/February, 1977, p. 4-6.</ref><ref>AAPG Explorer, January, 1982.</ref><ref>''"Creation-Science" Law Is Struck Down,'' Raloff, J., Science News, 121[2]:20, January 9, 1982.</ref><ref name="pmid16670753">{{cite journal|author=Attie AD|author2=Sober E|last8=Cox|first7=T|last7=Powell|display-authors=6|author6=Berceau T|author5=Cox B|author4=Amasino RM|author3=Numbers RL|name-list-style=vanc|title=Defending science education against intelligent design: a call to action|pmc=1451210|doi=10.1172/JCI28449|pmid=16670753|pages=1134–8|issue=5|volume=116|date=2006|journal=J Clin Invest|first8=MM}}</ref> == سرچينې او ياداښتونه == oadb8wy4clgpsq9crfrdon6mxvjtfot 0 58668 364784 356175 2026-06-19T04:43:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364784 wikitext text/x-wiki {{توکميزه ډله مالوماتبکس | group = جلاوطنه پښتانه | population = | region1 = {{هېواد بيرغ|United Arab Emirates}} | pop1 = 578,315 (2021) | ref1 = <ref name="Pashto in UAE">{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/new-multimedia/pdf/wordat207.pdf|title=United Arab Emirates: Demography|publisher=[[Encyclopædia Britannica]] Online|encyclopedia=Encyclopædia Britannica World Data|access-date=15 March 2008}}</ref> | region2 = {{هېواد بيرغ|United States}} | pop2 = 138,554 (2021) (اټکل) | ref2 = <ref name="Pashtuns in USA">42% of [https://www.usatoday.com/news/nation/2001/09/20/kabul.htm 200,000] [[Afghan American|Afghan-Americans]] = 84,000 and 15% of [https://web.archive.org/web/20160924002411/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_QTP8&prodType=table 363,699] [[Pakistani American|Pakistani-Americans]] = 54,554. Total Afghan and Pakistani Pashtuns in USA = 138,554.</ref> | region3 = {{هېواد بيرغ|India}} | pop3 = 260,577 (2018) | ref3 = <ref name="auto">{{cite news |last1=Ali |first1=Arshad |title=Khan Abdul Gaffar Khan's great granddaughter seeks citizenship for 'Phastoons' in India |url=https://www.dnaindia.com/india/report-khan-abdul-gaffar-khan-s-great-granddaughter-seeks-citizenship-for-phastoons-in-india-2584887 |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |access-date=21 February 2019 |date=15 February 2018|quote=Interacting with mediapersons on Wednesday, Yasmin, the president of All India Pakhtoon Jirga-e-Hind, said that there were 32 lakh Phastoons in the country who were living and working in India's Delhi but were yet to get citizenship.}}</ref> | region4 = {{هېواد بيرغ|United Kingdom}} | pop4 = 200,000 (2015) | ref4 = <ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSL861250|title=Support for Taliban dives among British Pashtuns|first=William|last=Maclean|publisher=Reuters|date=10 June 2009|access-date=6 August 2009}}</ref> | region5 = {{هېواد بيرغ|Germany}} | pop5 = 150,800 (2021) | ref5 = <ref name=BMZ>[http://www.bmz.de/en/what_we_do/countries_regions/asien/afghanistan/index.html Relations between Afghanistan and Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116110211/http://www.bmz.de/en/what_we_do/countries_regions/asien/afghanistan/index.html |date=16 January 2017 }}: Germany is now home to almost 90,000 people of Afghan origin. 42% of 90,000 = 37,800</ref> | region6 = {{هېواد بيرغ|Iran}} | pop6 = 169,000 (2022) | ref6 = <ref name="Ethnologue-Pashto">{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/pbt/|title=Ethnologue report for Southern Pashto: Iran (2022)|publisher=Ethnologue: Languages of the World |access-date=5 October 2023}}</ref> | region7 = {{هېواد بيرغ|Australia}} | pop7 = 81,154 (2021) | ref7 = <ref name="Pashtuns in Australia">{{cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?breadcrumb=POLTD&method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=-1&issue=2006&producttype=Census%20Tables&documentproductno=0&textversion=false&documenttype=Details&collection=Census&javascript=true&topic=Ancestry&action=404&productlabel=Ancestry%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&order=1&period=2006&tabname=Details&areacode=0&navmapdisplayed=true& |title=20680-Ancestry (full classification list) by Sex – Australia |format=Microsoft Excel download |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] |work=2006 Census |access-date=2 June 2008 |archive-date=10 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310121707/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/download?format=xls&collection=Census&period=2006&productlabel=Ancestry%20%28full%20classification%20list%29%20by%20Sex&producttype=Census%20Tables&method=Place%20of%20Usual%20Residence&areacode=0 |url-status=dead }} Total responses: 25,451,383 for total count of persons: 19,855,288.</ref> | region8 = {{هېواد بيرغ|Canada}} | pop8 = 60,590 (2018) | ref8 = <ref>{{cite web | url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=&Code2=&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1&type=0 | title=Census Profile, 2016 Census - Canada &#91;Country&#93; and Canada &#91;Country&#93; | date=8 February 2017 }}</ref>{{verify source|date=December 2019}} | region9 = {{هېواد بيرغ|Russia}} | pop9 = 19,800 (2015) | ref9 = <ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_P1.doc|title=Perepis.ru|work=perepis2002.ru|language=ru}}</ref> | region10 = {{هېواد بيرغ|Malaysia}} | pop10 = 5,500 (2008) | ref10 = <ref name="Ethnologue-Pashto"/> | region11 = {{هېواد بيرغ|Thailand}} | pop11 = 500,000(اټکل) | ref11 = | region12 = {{هېواد بيرغ|Turkey}} | pop12 = 152,000(2021) | ref12 = | langs = [[پښتو]], [[دري ژبه|دري]]، [[اېنکو ژبه]]، [[اردو ژبه]]-[[هندي]]، [[انګرېزي|انګليسي ژبه]] | = '''ډېره کي:'''<br/>[[سني اسلام]]<br />'''لږه کي:'''<br/>[[شيعه اسلام]], [[هندوييزم]],<ref>{{Cite web|url=https://www.arabnews.pk/node/1697086/pakistan|title=70 years on, one Pashtun town still safeguards its old Hindu-Muslim brotherhood|website=Arab News|access-date=15 February 2024}}</ref> [[سکيزم|سيکيزم]]<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/the-sikhs-of-peshawar-explained-7923180/|title=the-sikhs-of-peshawar-explained-7923180|website=Al Jazeera|access-date=15 February 2024}}</ref> | native_name = | native_name_lang = ps | related_groups = <!-- This is about the diaspora, do not fill --> }} بهر مېشت پښتانه هغو پښتنو ته ویل کیږي، چي د خپل اصلي ټاټوبي لوی افغانستان نه بهر ژوند کوي، او اوس وخت یاده سیمه د افغانستان او پاکستان لویي برخي په ځان کي رانغاړي. په پاکستان کي که څه هم پښتونستان ایالت د پښتنو اصلي ځمکه ګڼل کیږي، خو د پاکستان په نورو ګاونډيو ایالتونو سند او پنجاب کي د پښتنو لوی نفوس مېشت دی. ددې ترڅنګ د پښتنو نسل لرونکي خلک په هند کي هم موندل کیږي؛ په ځانګړي توګه په روهیل کند سیمه کي؛ چي د هند د اوتار پاردیش ایالت یوه مهمه سیمه ده. د سویلي آسیا بهر د پښتنو لوی نفوس او ټولني په عربي هېوادونو او عربي خلیج (په ځانګړې توګه په متحده عرب اماراتو کي) متحده ایالاتو، بریتانیا، هالنډ، ایران، اسټرالیا، کاناډا او روسیه کي شتون لري. == مورنی ټاټوبی == === افغانستان === له تاریخي پلوه د افغان کلیمه له درېیمې پېړۍ راپه دېخوا د پښتنو لپاره کارول کېږي، خو اوس‌مهال د افغانستان ټولو اوسېدونکو ته د افغان کلیمه کارول کېږي. پښتانه په افغانستان کې تر ټولو لوی ټبر دی او شاوخوا د هېواد د ټول نفوس ۵۲ تر ۶۸ سلنه جوړوي. شاوخوا ۱.۹۹ میلیونه افغان کډوال په ګاونډي هېواد پاکستان کې مېشت دي، چې ډېری یې هغه پښتانه  دي چې همالته زېږېدلي دي. <ref name="CIA-Afghan-pop">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Afghan Population: 31,108,077 (July 2013 est.) [Pashtun = 42%]|publisher=[[The World Factbook]]|work=Central Intelligence Agency (CIA)|access-date=7 June 2013|تاريخ الأرشيف=7 June 2017|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 June 2017|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607234625/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af}}</ref><ref>See: * {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/world/2001/war_on_terror/key_maps/ethnic_pashtun.stm|title=Ethnic groups|publisher=BBC News|access-date=7 June 2013|quote=Pashtun: Estimated to comprise more than 45% of the population, the Pashtuns have been the dominant ethnic group in Afghanistan.}} * {{cite book|title=The Challenge of Democracy: Government in America|last1=Janda|first1=Kenneth|first2=Jeffrey M.|last2=Berry|first3=Jerry|last3=Goldman|edition=9|year=2008|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-618-81017-8|page=46|url=https://books.google.com/books?id=_WlzlY9dv74C&pg=PA46|access-date=2010-08-22}} * {{cite web|title=Afghanistan's complex ethnic patchwork|url=http://old.tehrantimes.com/index_View.asp?code=237210|work=Tehran Times|date=10 March 2011|access-date=20 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120225356/http://old.tehrantimes.com/index_View.asp?code=237210|archive-date=20 November 2012}} * {{cite web|url=http://www.faqs.org/minorities/South-Asia/Pathans.html|title=Pathans|publisher=Faqs.org|year=2003|access-date=2010-09-20}} * {{cite web|url=http://www.afghanistans.com/Information/defaulf.htm|title=About Afghanistan – Ethnic Divisions|access-date=2010-09-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917064432/http://afghanistans.com/Information/defaulf.htm|archive-date=17 September 2010}} * {{cite book|title=Aiding Afghanistan: the background and prospects for reconstruction in a fragmented society|last1=Christensen|first1=Asger|year=1995|publisher=NIAS Press|isbn=87-87062-44-5|page=46|url=https://books.google.com/books?id=7LKS93lbSM0C&pg=PA46|access-date=2010-09-24}} * {{cite book|title=Congressional Record|year=1953|publisher=Government Printing Office|isbn=9780160118449|page=10088|url=https://books.google.com/books?id=qImZpu07_UEC&pg=PA10088|access-date=2010-09-24}} * {{cite book|title=Asian Security to the Year 2000|last1=Taylor|first1=William J. Jr.|first2=Abraham|last2=Kim|year=2000|publisher=DIANE Publishing|isbn=1-4289-1368-8|page=58|url=https://books.google.com/books?id=peTWtThUljQC&pg=PA58|access-date=2010-09-24}} * {{cite book|title=Concise encyclopedia of languages of the world|last1=Brown|first1=Keith|first2=Sarah|last2=Ogilvie|year=2009|publisher=Elsevie|quote=Pashto, which is mainly spoken south of the mountain range of the Hindu Kush, is reportedly the mother tongue of 60% of the Afghan population.|isbn=978-0-08-087774-7|page=845|url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC&pg=PA845|access-date=2010-09-24}} * {{cite book|title=11 September 2001: feminist perspectives|last1=Hawthorne|first1=Susan|first2=Bronwyn|last2=Winter|year=2002|publisher=Spinifex Press|quote=Over 60 percent of the population in Afghanistan is Pashtun...|isbn=1-876756-27-6|page=225|url=https://books.google.com/books?id=DwbfD_irV_AC&pg=PA225|access-date=2010-09-24}} * {{cite web|url=http://www.hewad.com/ethnic.htm|title=The ethnic composition of afghanistan in different sources|access-date=22 April 2012|خونديځ نېټه=5 February 2012|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20120205235855/http://www.hewad.com/ethnic.htm|url-status=dead|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20120205235855/http://www.hewad.com/ethnic.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205235855/http://www.hewad.com/ethnic.htm}}</ref><ref name="irin">{{cite news|url=http://www.irinnews.org/report.aspx?ReportID=94962|title=PAKISTAN: Tolerance wanes as perceptions of Afghan refugees change|date=27 February 2012|publisher=[[The New Humanitarian|IRIN]]|access-date=3 March 2012}}</ref> پښتانه په ټول افغانستان کې خواره دي او تقریباً د هېواد په ټولو ولایتونو کې موندل کېږي. کندهار د افغانستان دویم لوی ولایت او د پښتنو د کلتور مضبوط مرکز دی. په سویل کې د لښکرګاه ښار، په لویدیځ کې فراه، په ختیځ کې جلال اباد او په شمال کې کندز د دې ټبر له ګڼو نورو لویو کلتوري مرکزونو څخه دي، چې وګړي/ نفوس يې ډېری پښتانه دي. <ref name="mrrd">{{cite web|url=http://www.mrrd-nabdp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=154&Itemid=107|title=District Development Plans (DDP)|publisher=[[Ministry of Rural Rehabilitation and Development]]|work=Government of Afghanistan and United Nations Development Programme (UNDP)|access-date=2012-11-28|archive-date=2013-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130414095414/http://www.mrrd-nabdp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=154&Itemid=107|url-status=dead}}</ref> === پاکستان === پښتانه په پاکستان کې تر ټولو لوی قومي اقلیت دی او د ټول نفوس شاوخوا ۲۵ سلنه جوړوي. پښتانه په خیبر پښتون‌خوا ولایت کې چې د بلوچستان شمال او قبایلي سیمې پکې شاملې دي تر ټولو ستر قومي اقلیت دی.   <ref name="CIA-Pak-pop">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|title=Pakistan population: 187,342,721 [Pashtun (Pathan) 15.42%]|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency (CIA)|year=2012|access-date=2012-02-10|تاريخ الأرشيف=2018-11-16|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-11-16|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk}}</ref><ref name="brookings-pakindex">{{cite web|url=http://www.brookings.edu/~/media/Files/Programs/FP/pakistan%20index/index.pdf|title=Pakistan Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security|work=[[Brookings Institution]]|page=13|date=29 December 2011|access-date=25 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327044026/http://www.brookings.edu/~/media/Files/Programs/FP/pakistan%20index/index.pdf|archive-date=27 March 2010}}</ref> په سند ایالت کې د کراچۍ ښار، د ځینو تخمینونو پر بنسټ د شاوخوا ۸.۵ میلیونه پښتنو له لرلو سره د نړۍ تر ټولو متراکم نفوس لرونکی پښتون مېشت ښار دی. په پاکستان کې ځینې اړین پښتون مېشته ښارونه په لاندې ډول دي: پېښور، کويټه، ژوب، لورلايي، د سیف الله کلا، اټک، سوات، مردان، چارسده، مینګوره، بنو، پاړه چنار او صوابۍ. که څه هم د بلوچستان ښار نوم تر بلوچ قوم وروسته اېښودل شوی خو بیا هم پښتانه په پراخه کچه په دې ولایت کې ژوند کوي او بلوچ په دې ایالت کې تر ټولو ستر قومي اقلیت دی. له دې سره د دې ولایت په ډېره جغرافیه کې بلوچان ژوند کوي او پښتانه په یوه کوچنۍ سیمه کې سره راټول شوي دي. <ref name="PBS">{{cite web|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|title=Pakistan: Karachi's Invisible Enemy City potent refuge for Taliban fighters|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|first=Sharmeen|last=Obaid-Chinoy|date=17 July 2009|access-date=20 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090825/FOREIGN/708249931|title=In a city of ethnic friction, more tinder|publisher=The National|date=24 August 2009|access-date=2010-08-24|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100116211443/http://www.thenational.ae/|archive-date=16 January 2010}}</ref> دخیبر پښتون‌خوا ایالت په هزاره سیمه کې پښتانه د ټول نفوس شاوخوا له ۶۰ څخه تر ۷۰ سلنه برخه جوړوي. د تور غر په بتګرام سیمه کې او مانسهره ښار کې مېشتې پښتنې قبیلې په پښتو ژبه خبرې کوي، خو په ایبټ اباد او هریپور سیمه کې مېشتې د جدون، ترین او دله‌زاک قبیلې معمولاً په هندوکو ژبه خبرې کوي او ځینې وختونه د دویمې ژبې په توګه پښتو هم وایي.  لاندې جدول د پاکستان په اداري واحدو کې د پښتنو نفوس ښيي: {| class="wikitable" |'''ایالت''' |'''پښتانه''' |- |خیبر پښتون‌خوا |له ۳۰ څخه تر ۳۲ میلونه  (په پاکستان کې د ۲۰۱۷ کال د نفوس شمېرنې پر بنسټ) |- |  د فدرال ټبر سیمې |۵.۵ میلیونه |- |سند |له ۶ څخه تر ۱۰ میلیونه <ref name="PBS2">{{cite web|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|title=Pakistan: Karachi's Invisible Enemy City potent refuge for Taliban fighters|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|first=Sharmeen|last=Obaid-Chinoy|date=17 July 2009|access-date=20 September 2010}}</ref> |- |بلوچ‌ستان |۵.۵ میلیونه |- |پنجاب |۲.۳ میلیونه |- |ازاد کشمیر |۳۵۰۰۰۰ |- |مرکزي سیمه اسلام اباد |۴۵۰۰۰۰ |- |پاکستان |<ref name="CIA-Pak-pop2">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|title=Pakistan population: 187,342,721 [Pashtun (Pathan) 15.42%]|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency (CIA)|year=2012|access-date=2012-02-10|تاريخ الأرشيف=2018-11-16|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|url-status=dead|خونديځ نېټه=2018-11-16|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#pk}}</ref><ref name="brookings-pakindex2">{{cite web|url=http://www.brookings.edu/~/media/Files/Programs/FP/pakistan%20index/index.pdf|title=Pakistan Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security|work=[[Brookings Institution]]|page=13|date=29 December 2011|access-date=25 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327044026/http://www.brookings.edu/~/media/Files/Programs/FP/pakistan%20index/index.pdf|archive-date=27 March 2010}}</ref>۵۶.۷ |} د پښتنو کوچنۍ ټولنې له خیبر پښتون‌خوا او بلوچستان څخه بهر د پنجاب  په اټک او میانوالي کې موندلی شو. دا ټولنې او ځینې نورې ټولنې چې په اصل کې پښتانه دي له ډېرو پخوانیو زمانو راهیسې په پنجاب او سند کې مېشتې دي؛ چې د پټان په نوم مشهورې دي. د پښتنو لویې ټولنې لکه نیازي او داسې نور د خانیوال او قصور په ښارونو کې ژوند کوي؛ همداراز تر دې لویې ټولنې د ملتان په شاوخوا سیمو کې ژوند کوي، چې یو مهال د درانیو د امپراتورۍ برخه وه. د پټانوانو ټولنې د ازاد کشمیر په بېلابېلو برخو کې هم مېشتې دي. هغوی تر ډېره د پونچ، سدهونټي او باغ سیمو کې مېشت دي. د پونچ او سندهونتي په سیمو کې پښتانه د ټول نفوس ۷۰ سلنه جوړوي. ډېری کشمير مېشته پښتانه له سدوزيي قوم څخه دي او په کشمیر کې د سدهن په نوم پېژندل کېږي. په جمو او ازاد کشمیر کې د پښتنو تقریبي شمېره شاوخوا یو میلیون کسه ده. د سدوزیو ټبر/ قبیله د ازاد کشمیر په لاواکوټ کې د یوې پياوړې کلا په توګه ده. د پښتنو د ګڼو نورو ټبرونو لږ شمېر لکه: دراني، رتین، لودي، یوسفزي، شینواري، او افريدي د هند تر اداره لاندې د جمو او کشمیر په سیمو کې ژوند کوي چې په سیمه‌ییزه ژبه خبرې کوي. د پورتنیو مواردو سربېره، په پاکستان کې مېشتې ځینې ټولنې چې په اردو ژبه خبرې کوي په اصل کې ځانونه په خیبر پښتون‌خوا او افغانستان سیمو کې مېشتو لرغونو پښتنو پورې تړي. ځینې يې ځانونه بنګش، یوسف‌زي، غوري او درانیان ګڼي. پر دې سربېره د پام‌وړ شمېر روهیل‌یان په ۱۹۴۷ کې د هند تر وېش وروسته پاکستان ته کډه شوي. پښتانه د کراچۍ په ښار کې د کډوالو شاوخوا ۳۰ سلنه برخه جوړوي. == هندوستان == بریتانوي هند یو وخت د پښتنو د نفوس لوړه شمېره لرله چې شاوخوا د افغانستان له پښتنو سره برابره وه، چې په غالب ګمان د بریتانوي هند پر مهال د شمال لوېديځ سرحدي  ولایت په نوم او په بلوچستان کې ځای پرځای وو. پښتنو له شلمې پېړۍ مخکې او تر څوارلسمې پېړۍ وروسته د روهېل‌کهند په سیمه کې لويې ټولنې رامنځته کړې د برېتانیکا دایرة المعارف د یوولسم اېډیت له مخې په هند کې د مېشتو پښتنو شمېره ۳.۵ میلون کسانو ته رسېده خو د پښتو ژبې د ویونکو شمېر له ۱،۲۵ میلیون څخه لږ و. په ۱۹۴۷ کې د هند او پاکستان تر بېل‌والي وروسته ډېری دغه سیمې له اړونده ولایتونو سره پاکستان ته ورکړل شوې، اوس‌مهال په هند کې مېشت پښتانه د پښتو ژبې په ویونکو او هغه ډلې چې په اردو/هندي او یا ګنو نورو سیمه‌ییزو ژبو خبرې کوي وېشل کېږي او د پښتو ژبې ویونکي تر ټولو لویه ډله ده. د لکنهو پوهنتون پروفیسور خان محمد عاطف داسې تخمین وکړ چې «د هند د پټانانو نفوس د افغانستان د پښتنو د نفوس دوه چنده دی».  <ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite EB1911|wstitle=Pathan|volume=20|page=913}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/indian-pathans-to-broker-peace-in-afghanistan/article1-357245.aspx|archive-url=https://archive.today/20131105120147/http://www.hindustantimes.com/india-news/indian-pathans-to-broker-peace-in-afghanistan/article1-357245.aspx|url-status=dead|archive-date=5 November 2013|title=Indian Pathans to broker peace in Afghanistan|work=Hindustan Times|date=11 December 2008|access-date=3 May 2015|first=Shams-ur-Rehman|last=Alvi}}</ref><ref name="Alavi2008">{{cite web|last1=Alavi|first1=Shams Ur Rehman|title=Indian Pathans to broker peace in Afghanistan|url=https://www.hindustantimes.com/india/indian-pathans-to-broker-peace-in-afghanistan/story-W6Z4o4Dm0ETTz7tPBoHT1I.html|work=[[Hinudstan Times]]|language=en|date=11 December 2008}}</ref> === پښتو ژبې ټولنې === د هند هېواد په جمو او کشمير کې ګڼ شمېر پښتانه مېشت دي، چې په پښتو ژبه خبرې کوي. که څه هم د کره شمېرې تشخیص یې ستونزمن کار دی، خو شمېره یې لږ تر لږه له ۱۰۰۰۰۰ کسانو څخه لوړه ده، ځکه په ۱۹۵۴ م کال کې له ۱۰۰۰۰۰ څخه زیاتو پښتنو کوچیانو ته چې د هند په کشمېر کې يې ژوند کاوه د هند ښاروندي ورکړل شوه. اوس‌مهال پرله پسې جرګې تر سره کېږي. هغوی چې د کشمير په دره کې مېشت شوي او هلته ژوند کوي په پښتو ژبه خبرې کوي او تر ډېره د يادې درې په سویل لویديځه برخه کې دي چې د پښتنو مستعمرات ځینې وختونه له همدې ځایه پیل شوي. تر ټولو جالبه دا چې کوکی‌خېل اپریدیانو چې په امګایهاما کې ژوند کوي خپل ټول لرغوني دودونه خوندي ساتلي او په پښتو ژبه خبرې کوي. هغوی رنګارنګ جامې اغوندي او توره او ډال له ځان سره لېږدوي. اپریدیان او ماچي‌پوریان چې د یوسفزیو له ټبر څخه دي، په پوځ کې په خدمت کې شامل دي تر څو په مقابل کې يې ځينې کلي د عاید په برخه کې د مالیاتو له ورکړې څخه معاف کړي. پښتانه تر ډېره د درانیو په وخت کې هند ته تللي، خو ځینې يې د ماهاراج ګلاب‌سېنګ له خوا هند ته راوستل شوي چې په پوله کې خدمت وکړي. د کپواره سیمې د کنټرول پر کرښه د دهاکا او چانګار (چاکنوت) کلي وګړي هم په پښتو ژبه خبرې کوي. په یاد ایالت کې د مېشتو پښتنو د ټولنې له غوښتنو سره سم په دې وروستیو کې د کاشرتا تلویزوني شبکې په پښتو ژبه تلویزوني خپرونې پیل کړې. <ref>{{Cite web|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/05aug13/news.htm|title=Special focus on Gujjars, Paharis: CM|publisher=[[Daily Excelsior]]|access-date=2009-08-22}}{{dead link|date=March 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/07/20/stories/2004072001220900.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20041209153349/http://www.hindu.com/2004/07/20/stories/2004072001220900.htm|url-status=dead|archive-date=9 December 2004|title=Pakhtoons in Kashmir|date=20 July 1954|work=[[The Hindu]]|access-date=2009-08-22|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061030/asp/nation/story_6934322.asp|title=Justice rolls in Kashmir, Afghan-style|work=The Telegraph|access-date=2009-08-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.opf.org.pk/almanac/P/people.htm|title=Saiyids, Mughals, Pashtuns and Galawans|publisher=OPF|access-date=2007-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515140617/http://www.opf.org.pk/almanac/P/people.htm|archive-date=15 May 2007}}</ref><ref name="SIL">{{Cite web|url=http://www.sil.org/silewp/2005/silewp2005-008.pdf|title=A First Look at the Language of Kundal Shahi in Azad Kashmir|publisher=[[SIL International]]|access-date=2009-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215142612/http://www.sil.org/silewp/2005/silewp2005-008.pdf|archive-date=15 February 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001207/j&k.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India – Jammu & Kashmir}}</ref> همداراز د پښتنو کوچنۍ او خورې ټولنې د هند په مسلمان مېشته لویو ښارونو کې هم شته او ډېری هغه کسان چې په پښتو ژبه خبرې کوي په ډهلي او اوتار پردېش ایالتونو کې مېشت دي؛ دا وګړي د اړونده ایالتونو په سیمه‌ییزو ژبو هم د دویمې ژبې په توګه خبرې کوي. د هغه پښتنو شمېر چې لا هم په پښتو خبرې کوي او پرې پوهېدلی شي شاوخوا ۱۴۱۶۱ کسانو ته رسېږي. احتمالي دلیل یې دا دی چې دې کسانو تر څه مهال مخکې د پاکستان خیبر پښتون‌خوا ته سفر کولی شوی. <ref>{{Cite web|url=http://www.isamasih-lucknow.org/3.html|title=Pathan|publisher=Isa-Masih in Lucknow|access-date=2007-02-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613024309/http://www.isamasih-lucknow.org/3.html|archive-date=13 June 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://crulp.org/Publication%5CCrulp_report%5CCR03_15E.pdf|title=Phonemic Inventory of Pashto|publisher=CRULP|access-date=2007-06-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070723120307/http://crulp.org/Publication/Crulp_report/CR03_15E.pdf|archive-date=23 July 2007}}</ref><ref>[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues – 2001], ''Census of India'' (retrieved 17 March 2008)</ref><ref name="Khyber">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/articles/2007/StudyofthePathanCommunitiesinF.shtml|title=Study of the Pathan Communities in four States of India|publisher=Khyber|access-date=2007-06-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080514122925/http://www.khyber.org/articles/2007/StudyofthePathanCommunitiesinF.shtml|archive-date=14 May 2008}}</ref> د هندیانو یوه کوچنۍ ټولنه په شین‌خالیانو مشهوره ده چې «شنو خالونو» په معنا ده، (د پښتنو ښځو پر مخ شنو خالونو ته اشاره کوي). د هند تر وېش وروسته په راجستان کې اناریا سیمې ته کډه شول. یادې ټولنې د هند له وېش څخه مخکې د بریتانوي هند په بلوچستان کې په کوېټه، لورلایي او مېختر سیمو کې مېشته وه. هغوی لا هم په پښتو ژبه خبرې کوي او د پښتنو دود اتڼ یې له ځان سره ژوندی ساتلی. == سرچينې == ijc0qyefyouzmqpdmsibj3kx0xblf7v 0 59764 364762 301660 2026-06-19T01:38:17Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364762 wikitext text/x-wiki د کاتولیک ضد، له کاتولیکانو سره دښمني یا له کاتولیک کلیسا او د هغې له پادریانو(پیروانو) سره مخالفت دی. له سمونونو وروسته په بېلابېلو نقطو کې، ځینو پروتسټانټ دولتونو، لکه: انګلستان، پروشیا، سکاټلنډ او امریکا د کاتولیک ضد، له پاپ سره مخالفت او کاتولیک دینونه یې د سیاست په ډګر کې اصلي موضوعات وبلل. د کاتولیک ضد احساسات، چې د مذهبي توپیر او کله ناکله د کاتولیکو وګړو د ځورولو او شکنجه کولو لامل کېده«چې ډېری وخت یې ورته په سپکه سترګه کتل او پاپیسټ یا رومانیسټ به یې ورته ویل». دا چاره په انګلیسي ژبو پروټسټانټ هېوادونو کې ترسره شوه. تاریخپوه جان ولف د کاتولیک ضد څلور ډوله راپېژني: ملي اساسي قانون، الهي علوم، ولسي، ټولنیز- اوکلتوري.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/anti-catholicism Anti-catholicism. Dictionary.com. WordNet 3.0. Princeton University.] (accessed: November 13, 2008).</ref><ref>{{cite book|author=Mehmet Karabela|title=Islamic Thought Through Protestant Eyes|year=2021|url=https://www.routledge.com/Islamic-Thought-Through-Protestant-Eyes/Karabela/p/book/978036754954|publisher=New York: Routledge, 2021|pages=1–10|isbn=978-0367549541}}</ref><ref>John Wolffe, "A Comparative Historical Categorisation of Anti‐Catholicism." ''Journal of Religious History'' 39.2 (2015): 182-202.</ref> په تاریخي توګه، هغو کاتولیکانو چې په پروټسټانټ هېوادونو کې یې ژوند کاوه، په مکرر ډول د پاپ د ګټو د پراختیا لپاره د دولت پر وړاندې پر دسیسو جوړولو شکمن وو. له بهرني پاپ نه یې ملاتړ د دې لامل شو، چې دوی له دولت سره وفاداري نه لري.   په لومړۍ عصري دوره کې، کاتولیکې کلیسا په کاتولیکو هېوادونو کې د سیکولر ځواک په زیاتېدو سره د خپلې دودیزې مذهبي او سیاسي ونډې د ساتلو لپاره هڅه وکړه. د دغو مبارزو په پایله کې د پاپ او پادریانو د پام وړ سیاسي، ټولنیز، روحاني او مذهبي ځواک پر وړاندې په مذهبي بڼه دښمنانه چلند رامنځته شو. په ۱۷۸۹ز کال کې د فرانسې له انقلاب وروسته د مذهب ضد ځواکونو په ځینو اصلي کاتولیکو هېوادونو،لکه: فرانسه، هسپانیا، مکسیکو او د ایټالیا په ځینو سیمو( په ځانګړي ډول په ایمیلیا – روماګنا) کې واک ترلاسه کړ.<ref>John W. O'Malley SJ, ''The Jesuits: A History from Ignatius to the Present'' (2017).</ref> == په پروټسټانټ هېوادونو کې == د پروټسټانټ سمون غوښتونکو،لکه: جان ویکلیف، مارټن لوټر، اتم هینري، جان کالوین، توماس کرینمر، جان توماس، جان ناکس، راجر ویلیمز، کاټن ماټر، جان ویسلي او د ۱۶-۱۹ پېړۍ پورې ډېرو پروټسټانټو پاپ له دجال سره یو شان ګڼلی. په مګدبورګ کې د لوتران پوهانو یوه ډله چې مشري یې ماتیاس فلاسیوس کوله، په ۱۲ ټوکونو کې یې د مګدبورګ پېړۍ ولیکلې چې پاپ بې باوره کړي او نور عیسویان اړ کړي، چې پاپ د دجال په توګه په رسمیت وپېژني. د لوتران – کاتولیک د خبرو اترو په یادښتونو کې د خبرو په پینځم پړاو کې ویل کېږي: کله چې یې پاپ ته د دجال نوم ورکړ، نو لومړني لوتریان په داسې دود ولاړ وو، چې یوولسمې پېړۍ ته ورګرځېدل. نه یوازې منتقدینو او متعصبینو، بلکې مشرانو یې هم پاپ (بیشپ) دجال وباله، ځکه دوی غوښتل چې د هغه له واکه ناوړه ګټه پورته کړي. <ref>{{cite book|author=Mehmet Karabela|title=Islamic Thought Through Protestant Eyes|year=2021|url=https://www.routledge.com/Islamic-Thought-Through-Protestant-Eyes/Karabela/p/book/978036754954|publisher=New York: Routledge, 2021|isbn=978-0367549541}}</ref> د ادبیاتو اعتقادي آثار چې د لوتریانو، اصلاح شوو کلیساوو، پریسبیټریانو، بپټسټانو، انابپټسټانو او میتودیسټانو له خوا خپاره شوي، په کې پاپ ته د دجال په نامه حوالې شاملې دي؛ لکه د سمالکلډ مقالې ۴مه ماده (۱۵۳۷ز)، د پاپ د ځواک او غوره والي په اړه رساله (۱۵۳۷ز)، د ویسټ منسټر اعتراف ۲۵.۶ماده (۱۶۴۶ز) او د بپټسما اعتراف ۲۶.۴ماده ۱۶۸۹ز. په ۱۷۵۴ز کال کې جان ویسلي د نوي عهد په اړه خپل توضیحي یادښتونه خپاره کړل، چې اوسمهال د متحده میتودیسټې کلیسا رسمي نظریاتي معیار دی. هغه په خپلو یادښتونو کې د یوحنا کتاب (۱۳ فصل) په اړه وایي: «د پاپ ټول ځایناستي له اووم ګرېګوري نه وروسته ټول بې له شکه دجال دي. بیا هم توپیر نه کوي، خو وروستی پاپ به په دې ځایناستۍ کې دجال وي او ګناهکار به وي، چې د مخکنیو په څېر به د بدمرغۍ کندې ته یوه ځانګړې درجه ور زیاته کړي». <ref>[https://web.archive.org/web/20070202121310/http://archives.umc.org/interior.asp?mid=1648 Archived copy] at the [[Library of Congress]] (May 8, 2009).</ref><ref>{{cite web|url=http://archives.umc.org/frames.asp?url=http://www.livingweb.com/library/projects/notes/index.html|title=UMC.org : the official online ministry of The United Methodist Church}}</ref><ref>[http://www.bookofconcord.com/treatise.html Treatise on the Power and Primacy of the Pope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010210647/http://www.bookofconcord.com/treatise.html |date=2008-10-10 }} in the Triglot translation of the Book of Concord</ref><ref>{{cite book|author1=Mark A. Noll|author2=Carolyn Nystrom|title=Is the Reformation Over?: An Evangelical Assessment of Contemporary Roman Catholicism|url=https://books.google.com/books?id=rKxzBQAAQBAJ&pg=PA236|year=2008|publisher=Baker Academic|pages=236–37|isbn=9780801035753}}</ref><ref>[[Edward Gibbon]] (1994 edition, edited by David Womersley), ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]''. [[Penguin Books]]: Vol. 1, 469.</ref><ref>{{cite book|author=Edward Peters|title=Inquisition|url=https://books.google.com/books?id=TnqLow3iKd4C&pg=PA155|year=1989|publisher=U of California Press|pages=155–88|isbn=9780520066304}}</ref> === بریتانوي سترواکي === ==== لویه بریتانیا ==== په انګلستان او ایرلنډ کې د کاتولیک ضد بنسټ د اتم هینري په مشرۍ له انګلیسي اصلاحاتو سره پیل شو. ملکه ماري د هینري لور، چې مذهبي کاتولیکه وه او د ملکې په توګه یې د پینځو کلونو په لړ کې (۱۵۵۳- ۵۸ز کال) هڅه وکړه، چې د اصلاحاتو مخه ونیسي. ماري د هسپانیا له کاتولیک پاچا سره واده وکړ او پروټسټنټ مشران یې اعدام کړل. پروټسټانو هغې ته د (خونړۍ ماري) په نامه سپکاوی وکړ.<ref>David M. Loades, ''The Reign of Mary Tudor: Politics, Government and Religion in England, 1553–58'' (1991)</ref> ===== د ګورډن پاڅون ===== د ۱۷۸۰ز کال د ګورډن پاڅونونه په لندن کې د ۱۷۷۸ز کال د پاپسټانو د قانون پر وړاندې د کاتولیک ضد له تاوتریخوالي ډک لاریون و، چې موخه یې د بریتانوي کاتولیکانو پر وړاندې د رسمي تبعیض کمول وو. د پروټسټانو د ټولنې مشر لارډ جورج ګارډن خبرداری ورکړ، چې دا قانون به د بریتانوي پوځ کاتولیکانو ته دا وړتیا ورکړي، چې پر یو خطرناک ګواښ بدل شي. لاریون پر اړودوړ او لوټمارۍ بدل شو. ځایي قاضي له غچ اخیستنې وېره لرله او له بلوا او بغاوت سره یې د مبارزې قانون صادر نه کړ. هېڅ ډول فشار نه و، تر هغه چې پوځ دننه شو او ډزې یې پیل کړې، په سلګونو لاریون کوونکي یې ووژل. اصلي تاوتریخوالي د ۱۷۸۰ز کال د جون له ۲مې نه تر د جون ۹مې پورې دوام وکړ. عامه افکارو، په ځانګړي ډول منځنیو طبقو او اشرافو د کاتولیکیزم ضد او له ټیټې طبقې سره یې تاوتریخوالی رد کړ. دوی د لارډ نورت په حکومت کې سره راټول شول او د لندن د پولیسو د ځواک غوښتنه یې وکړه.<ref>Dorothy Marshall, ''Eighteenth Century England'' (1974) pp 469-72</ref><ref>Marjule Anne Drury, "Anti-Catholicism in Germany, Britain, and the United States: A Review and Critique of Recent Scholarship" ''Church History'' (2001) 70#1</ref> == د اروپا شمالي هېوادونه == === ناروې === په ۱۸۱۴ز کال کې د ډنمارک – ناروې له وېش وروسته، د ناروې نوي اساسي قانون مذهبي آزادي نه ورکوله، لکه څنګه یې چې ویلي وو، یهودیان او عیسویان د ناروې سلطنت ته له ننوتو منع دي او دا یې هم ویلي وو، چې په لوتري کلیسا کې ګډون اجباري دی او پر کاتولیکانو بندیز دی. په ۱۸۴۲ز کال کې پر کاتولیکیزم بندیز پای ته ورسېد او په ۱۸۵۱ز کال کې د یهودیانو بندیز لرې شو. په لومړیو کې د نارویژیانو له خوا د کاتولیکزم پر اعمالو ډېر محدودیتونه وو او یوازې بهرنیانو ته به اجازه ورکول کېده، چې په آزاده توګه یې ترسره کړي. تر اصلاحاتو وروسته په ۱۸۴۳ز کال کې لومړۍ کلیسا جوړه شوه، یوازې کاتولیکانو ته اجازه وه چې په دغې کلیسا کې مذهبي مراسم ترسره کړي. په ۱۸۴۵ز کال کې د نا لوتري عیسویت پر اعمالو ډېری محدودیتونه لرې شول او کاتولیکانو ته اوس اجازه ورکړل شوه، چې په آزاد ډول خپل دین عملي کړي، خو په هېواد کې روحانیت او عیسویت ته له ۱۸۹۷ز او ۱۹۵۶ز کلونو پورې اجازه نه وه. <ref name="oftestad">{{cite book|title=Norway and the Jesuit Order: A History of Anti-Catholicism|first=Bernt T.|last=Oftestad|pages=209&ndash;222|year=2013|publisher=Brill Rodopi|isbn=9789401209632}}</ref> == په کاتولیکو هېوادونو کې == === کولمبیا === د کاتولیک او  روحانیت ضد احساسات، چې ځینې یې د روحانيت ضد دسیسه یي تیوریو له خوا هڅول شوي وو، د شلمې پېړۍ په نیمایي کې په کولمبیا کې خپاره شول، دا په ځانګړې توګه د کاتولیکانو د ځورونې او وژلو لامل شول. د کاتولیک روحانیت غړي د پېښو په لړ کې د لاویولنسیا په نامه پېژندل شوي. <ref>Williford, Thomas J. Armando los espiritus: Political Rhetoric in Colombia on the Eve of La Violencia, 1930–1945 p.217-278 (Vanderbilt University 2005)</ref> === کیوبا === کیوبا د ملحد فیډل کاسټرو تر واکمنۍ لاندې د کاتولیکې کلیسا د کار کولو په وړتیا کې په کموالي بریالی شو، د یوه ستر پادري او ۱۵۰هسپانيوي پادریانو په شړلو، په عامه ژوند او تعلیم کې له کاتولیکانو سره تبعیض کول او د کمونیست ګوند د غړو په توګه یې له منلو انکار کاوه. له ټاپو نه د ۳۰۰۰۰۰ کیوبایانو تښتېدلو هم د کلیسا په کابو کولو کې مرسته وکړه.<ref name="Chadwick266">Chadwick, ''A History of Christianity'' (1995), p. 266</ref> == نا مسیحي ملتونه == === بنګله دېش === د ۲۰۰۱ز کال د جون په ۳مه د ګوپالګنج په سیمه کې په رومن کاتولیک کلیسا کې د بم چاودنې نهه کسان ووژل.<ref>{{cite news|title=Bangladesh church bomb kills nine|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1367073.stm|access-date=24 September 2015|work=[[BBC News]]|date=3 June 2001}}</ref> === چین === سترواک دایوګوانګ شته قانون تعدیل کړ، چې د کاتولیکیزم خپرونکو ته یې په کې د مرګ سزا واوروله. د باکسر بغاوت په لړ کې، کاتولیک مذهبي مشران او د هغوی کورنۍ د باکسر یاغیانو له خوا ووژل شول. د ۱۹۰۵ز کال په تبتي بغاوت کې تبتي یاغیانو، کاتولیکان او تبتیان ووژل. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/15/africa/burkina-faso-catholic-parade-attack-intl/index.html|title=Four killed in ambush on Catholic parade in Burkina Faso|author=Ouezen Louis Oulon and Bukola Adebayo, for|website=CNN|date=15 May 2019|access-date=2019-05-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/05/12/africa/burkina-faso-church-attack/index.html|title=Attack on Catholic church in Burkina Faso leaves 6 dead|author=Bethlehem Feleke and Duarte Mendonca|website=CNN|date=12 May 2019|access-date=2019-05-15}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8pgsAAAAYAAJ&q=chinese+officials+and+troops+were+sent+to+atuntze+in+april&pg=RA2-PA17|title=East India (Tibet): Papers relating to Tibet [and Further papers ...], Issues 2-4|authors=Great Britain. Foreign Office, India. Foreign and Political Dept, India. Governor-General|year=1904|publisher=Printed for H. M. Stationery Off., by Darling|location=LONDON|page=17|access-date=2011-06-28}}(Original from Harvard University)</ref><ref>Joseph Esherick, ''The Origins of the Boxer Uprising'' (1987), pp. 190–191; Paul Cohen, ''History in Three Keys'' (1997), p. 51.</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/cu31924023558921|quote=mohammedan slaves to beys.|title=Life among the Chinese: with characteristic sketches and incidents of missionary operations and prospects in China|author=Robert Samuel Maclay|year=1861|publisher=Carlton & Porter|page=[https://archive.org/details/cu31924023558921/page/n341 336]|access-date=2011-07-06}}</ref> د چین د خلق جمهوریت له تاسیس راهیسې د کاتولیک په ګډون ټول مذهبونه یوازې د دولت تر کنټرول لاندې فعالیت کوي. په هر حال ډېری کاتولیکان د کلیسا دولتي کنټرول نه مني او دوی په پټه عبادت کوي. د چین او واتیکان دولتونو ترمنځ هم څه ناڅه نږدېوالی شته دی.<ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=9915|title=CHINA The Chinese Patriotic Catholic Association celebrates 50 years at a less than ideal moment|last=AsiaNews.it}}</ref><ref name="IRFR2010">U.S Department of State, [https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148863.htm International Religious Freedom Report 2010: China], 17 Nov 2010.</ref><ref name="CWN Story">{{cite web|url=https://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=39493|title=Pope invites Chinese bishops to Synod meeting|publisher=CatholicCulture.org|date=8 September 2005}}</ref> == سرچینې == 1mcsnor2gt2khm0j10dvr3dc1swsb88 0 60412 364756 278316 2026-06-19T01:00:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364756 wikitext text/x-wiki د لیبیا تاریخ د توکمیزو ډلو بډایه ترکیب رانغاړي، چې په سیمه ییزو بربر( امازیه) خلکو کې ورزیات شوي. امازي د هیواد په ټول تاریخ کې شتون لري. د خپل تاریخ په ډیری برخه کې لیبیا د اروپا، اسیا او افریقا د بېلابېلو درجو د پوهانو د کنټرول تابع دی. د خپلواکې لیبیا عصري تاریخ، لکه څنګه چې په ډیریو انقلابونو کې منعکس شوی، د رومانتیک وخت یا جسټینین کتاب لیکلو څخه مخکې پیل شوی. د ليبيا د تاريخ په اړه شپږ جلا نظرونه  شتون لري: لرغونې ليبيا، د روم دوره، اسلامي دوره، عثماني واکمني، ايټالوي واکمني او عصري دوره. == مخکینی تاریخ او بربر لیبیا == لسگونه زره کاله دمخه، د صحرا دښته، چې اوس نږدې ۹۰٪  لیبیا یې پوښلې، له شنو بوټو نه ډکه وه. دا د جهيلونو، ځنګلونو، بېلابېل وحشي ژوند او د مديترانې معتدل اقليم کور و. د لرغون پېژندنې شواهد دا ښيي چې په ساحلي دښته کې ۸۰۰۰ کاله مخکې له میلاد د ډبرو د نوې دورې خلکو ژوند کاوه. ښايي چې دا خلک د ښه اقلیم لپاره دلته راښکته شوي وي، چې د دوی کلتور هم دغلته په ښه توګه وده کولای شوای او د څارویو په پاللو او د محصولاتو په کرلو سره یې ژوند کاوه.<ref>Federal Research Division of the Library of Congress, (1987), [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ly0013) "Early History of Libya"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120922002708/lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ly0013)|date=22 September 2012}}, ''U.S. Library of Congress''. Retrieved 11 July 2006.</ref> له زاړه سلطنت نه پاتي مصري لیکونه، د بربرخلکو ترټولو زاړه شته اسناد دي. په لیکونو کې د بربر قبیلې د نیل پر دلتا برید بیانوي. په وادي ماتینډوس او د جبل اکاکوس غرنیو سیمو کې د ډبرې نقاشي د لیبیا د مخکېني تاریخ په اړه د معلوماتو غوره سرچینې دي او همداشان د شپني کلتور چې هلته میشت وو. نقاشي څرګندوي چې د لیبیا صحرا سیندونه، واښه لرونکې سیمې او د وحشي ژوو، لکه زرافې، فیلان او تمساح لري.<ref>{{Cite book|last=St. John|first=Ronald Bruce|url=|title=Libya : From Colony to Revolution|date=2017|publisher=Oneworld Publications|others=Nathan St. John|year=2017|isbn=978-1-78607-240-5|edition=3|location=London, England|oclc=988848424}}</ref><ref>[[Roland Oliver|Oliver, Roland]] (1999), ''The African Experience: From Olduvai Gorge to the 21st Century'' (Series: History of Civilization), London: [[Weidenfeld & Nicolson|Phoenix Press]], revised edition, pg 39.</ref><ref>Herodotus, (c.430 BCE), [http://www.fordham.edu/halsall/ancient/herod-libya1.html "'The Histories', Book IV.42–43"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130409023843/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/herod-libya1.html|date=9 April 2013}} ''Fordham University, New York''. Retrieved 18 July 2006.</ref><ref>Federal Research Division of the Library of Congress, (1987), [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ly0014) "Tripolitania and the Phoenicians"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127043306/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID%20ly0014%29 |date=27 January 2013 }}, ''U.S. Library of Congress''. Retrieved 11 July 2006.</ref> == رومي ليبيا == د کارتاج له سقوط وروسته، رومیانو سملاسي طرابلس (د طرابلس شاوخوا سیمه) ونه نیوه او دا سیمه یې د نومیډیا د بربر پاچایانو تر کنټرول لاندې پریښوده، تر دې چې ساحلي ښارونو له دوی غوښتنه وکړه او هغه ښارونه یې بېرته ترلاسه کړه. بطلیموس اپیون وروستي یوناني واکمن، سرینایکا یې روم ته پرېښوده، چې په رسمي توګه یې په ۷۴ مخکې له میلاد کې سیمه ضمیمه کړه او د روم ولایت په توګه یې له کریټ سره یوځای کړه. <ref name="be202">Bertarelli (1929), p. 202.</ref><ref name="be417">Bertarelli (1929), p. 417.</ref><ref name="be382">Bertarelli (1929), p. 382.</ref><ref name="ro364">Rostovtzeff (1957), p. 364.</ref><ref>[[Cassius Dio]], lxviii. 32</ref><ref name="ro335">Rostovtzeff (1957), p. 335.</ref><ref>Tadeusz Lewicki, "Une langue romane oubliée de l'Afrique du Nord. Observations d'un arabisant", Rocznik Orient. XVII (1958), pp. 415–480.</ref><ref>Heuser, Stephen, (24 July 2005), [https://www.boston.com/travel/articles/2005/07/24/when_romans_lived_in_libya/ "When Romans lived in Libya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114040550/http://www.boston.com/travel/articles/2005/07/24/when_romans_lived_in_libya/|date=14 November 2012}}, ''The Boston Globe''. Retrieved 18 July 2006.</ref> == اسلامي ليبيا == په ليبيا باندې د بیزانس سخت کنټرول په يو څو کمزورو ساحلي دفاعي سنګرونو پورې محدود و او په دې توګه عرب آس سواران چې په لومړي ځل د ۶۴۳ ز کال په سپتمبر کې د سيرينيکا پنتاپوليس ته ننوتل، له لږ مقاومت سره مخامخ شول. د عمرو بن العاص تر قوماندې لاندې د اسلام لښکرو سیرینیکا فتحه کړه او د پنتاپولیس نوم یې برکه کېښود. دوی طرابلس هم ونیو، خو د روم ښار د دیوالونو له ړنګولو او د باج تر لاسه کولو وروسته یې شاتګ وکړ.<ref name="be278">Bertarelli (1929), p. 278.</ref><ref>{{Cite book|author=Hourani, Albert|year=2002|title=A History of the Arab Peoples|publisher=Faber & Faber|isbn=0-571-21591-2|page=198}}</ref> په ۶۴۷ کې د حضرتعثمان(رض) د رضاعي ورور عبدالله بن سعد په مشرۍ د ۴۰۰۰۰ عربانو یو لښکر لویدیځې لیبیا ته ننوتل او طرابلس یې له بیزانس څخه په بشپړ ډول ونیوه. له برکي څخه، فيزان (د ليبيا جنوبي سيمه) په ۶۶۳ کې د عقبه بن نافع له خوا فتحه شوه او د بربر مقاومت برلاسی شو. د راتلونکو پیړیو په اوږدو کې لیبیا د څو اسلامي سلطنتونو د بېلابېلو کچو خپلواکۍ په درلودلو سره د هغه وخت د امیه، عباسي او فاطمي خلافتونوله خوا تر واکمنۍ لاندې راغله.<ref>"[http://www.galtoninstitute.org.uk/Newsletters/GINL9603/PopCrises3.htm Populations Crises and Population Cycles] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527170154/http://www.galtoninstitute.org.uk/Newsletters/GINL9603/PopCrises3.htm|date=27 May 2013}}", Claire Russell and W.M.S. Russell.</ref> == سلطنت == د ۱۹۴۹ ز کال د نومبر په ۲۱ مه د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې یو پریکړه لیک تصویب کړ، چې له مخې یې لیبیا باید د ۱۹۵۲ ز کال د جنورۍ له لومړۍ نیټې مخکې خپلواکه شي. ادریس د ملګرو ملتونو په ورپسې خبرو اترو کې د لیبیا استازیتوب وکړ. د ۱۹۵۱ ز کال د ډسمبر په ۲۴ مه نیټه، لیبیا خپله خپلواکي د متحدې لیبیا پاچهۍ پر بنسټ مشروطه او میراثي پاچهۍ د لیبیا د یوازیني پاچا ادریس تر مشرۍ لاندې اعلان کړه. د ليبيا ملي شورا د اساسي قانون مسوده تصويب کړه او يو پريکړه ليک يې تصويب کړ چې د يکشنبې په ورځ په بنغازي ښار کې د يکشنبې په ورځ، د ۱۳۷۱ز کال د محرم د مياشتې په ۷ نېټه، د ۱۹۵۱ ز کال د اکتوبر په ۷ نېټه جوړه شوه.<ref>Chronology of International Events and Documents, Royal Institute of International Affairs. Vol. 7, No. 8 (5–18 April 1951), pp. 213–244</ref><ref>{{cite web|author=Holger Terp|url=http://www.fredsakademiet.dk/ordbog/lord/l170.htm|title=Fredsakademiet: Freds- og sikkerhedspolitisk Leksikon L 170 : Libya During the Cold War|publisher=Fredsakademiet.dk|access-date=2012-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231090551/http://www.fredsakademiet.dk/ordbog/lord/l170.htm|archive-date=31 December 2012|url-status=live}}</ref> == عربي جمهوریت او جماهیریه == د ۱۹۶۹ ز کال د سپتمبر په لومړۍ نېټه د پوځي افسرانو یوې وړې ډلې د ۲۷ کلن پوځي افسر معمر القذافي په مشرۍ د لیبیا د پاچا ادریس پر ضد کودتا وکړه او د لیبیا انقلاب یې پیل کړ. قذافي ته په حکومتي ویناوو او د لیبیا په رسمي مطبوعاتو کې «د رهبر ورور او د انقلاب لارښود» په توګه اشاره شوې ده.<ref name="SalakLibya">{{cite web|url=http://www.nationalgeographic.com/adventure/0504/excerpt1.html|title=Rediscovering Libya|last=Salak|first=Kira|publisher=National Geographic Adventure|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923175457/http://www.nationalgeographic.com/adventure/0504/excerpt1.html|archive-date=23 September 2011}}</ref><ref>US Department of State's Background Notes, (November 2005) [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5425.htm "Libya – History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604185313/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5425.htm|date=4 June 2019}}, ''U.S. Dept. of State''. Retrieved 14 July 2006.</ref> له ۱۰ تر ۲۰ سلنه لیبیایانو، د انقلابي کمیټو لپاره د څارنې په برخه کې کار کاوه، چې په حکومت، فابریکو او د پوهنې په سکتور کې یې ځایونه څارل. قذافي خپل مخالفان په عام محضر کې اعدام کړل او اعدامونه به یې په دولتي تلویزونونو کې بیا خپریدل. قذافي د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د لسګونو مهمو کډوالو د وژلو لپاره د ډیپلوماتانو شبکه ګومارله. د بښنې نړیوال سازمان، د ۱۹۸۰ او ۱۹۸۷ ز کلونو ترمنځ لږ تر لږه ۲۵ وژنې لېست کړې دي. <ref name="Mohamed Eljhami2">{{cite journal|url=http://www.meforum.org/878/libya-and-the-us-qadhafi-unrepentant|title=Libiya and the U.S.: Qadhafi Unrepentant|journal=The Middle East Quarterly|author=Mohamed Eljahmi|year=2006|access-date=4 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130125172427/http://www.meforum.org/878/libya-and-the-us-qadhafi-unrepentant|archive-date=25 January 2013|url-status=live}}</ref><ref>The Middle East and North Africa 2003 (2002). Eur. p. 758</ref><ref>{{Cite book|title=Qaddafi, terrorism, and the origins of the U.S. attack on Libya.|author=Brian Lee Davis}}</ref> == د ۲۰۱۱ز پاڅون او لومړنۍ کورنۍ جګړه == وروسته له هغه چې نامتو خوځښتونو د تونس او مصر واکمنان چې لویدیځ او ختیځ ته یې نږدې ګاونډیان دي، له واکه وغورځول، ، لیبیا د ۲۰۱۱ ز کال د فبروري په ۱۷ مه،  په بشپړې کچې بغاوت تجربه کړ. د فبرورۍ په ۲۰مه  ناکراری طرابلس ته خپره شوه. د ۲۰۱۱ ز کال د فبرورۍ د ۲۱ مې په لومړیو ساعتونو کې، د معمر القذافي مشر زوی سیف الاسلام قذافي د لیبیا په ټلویزیون کې د هغه ویره څرګنده کړه چې که چېرې پاڅونونه د هېواد په ټولو برخو کې راپورته شي، نو هیواد به ټوټه ټوټه شي او پر ځای به یې «۱۵ اسلامي بنسټپالي امارتونه» جوړ شي.<ref>{{cite web|url=http://blogs.aljazeera.net/middle-east/2011/02/17/live-blog-libya|title=Live Blog – Libya|work=Al Jazeera|date=17 February 2011|access-date=23 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110223072304/http://blogs.aljazeera.net/middle-east/2011/02/17/live-blog-libya|archive-date=23 February 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/libya/8339443/Libya-Saif-al-Islam-Gaddafis-defiant-speech.html|work=The Daily Telegraph|title=Libya: Saif al-Islam Gaddafi's defiant speech|date=21 February 2011|access-date=24 October 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224040626/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/libya/8339443/Libya-Saif-al-Islam-Gaddafis-defiant-speech.html|archive-date=24 February 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.alarabiya.net/articles/2011/02/21/138515.html|work=Al Arabiya|date=21 February 2011|access-date=24 October 2011|title=Gaddafi's son warns of "rivers of blood" in Libya|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102194514/http://www.alarabiya.net/articles/2011/02/21/138515.html|archive-date=2 November 2011|url-status=live}}</ref> هغه ومنله چې د وروستیو لاریونونو په مخنیوي کې «غلطۍ شوې» او د اساسي قانون کنوانسیون لپاره یې کړنلارې اعلان کړې، خو خبرداری یې ورکړ چې د هیواد اقتصادي شتمني او وروستۍ سوکالي له خطر سره مخامخ ده او خبرداری یې ورکړ چې که لاریونونه دوام ومومي، «د وینو سیندونه به وبهېږي». <ref>{{cite web|access-date=2019-08-27|title=Libya opposition launches council|url=https://www.aljazeera.com/news/africa/2011/02/2011227175955221853.html|website=[[Aljazeera.com|Al Jazeera]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827052355/https://www.aljazeera.com/news/africa/2011/02/2011227175955221853.html|archive-date=27 August 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.lse.co.uk/FinanceNews.asp?ArticleCode=77c8l0riig2uluz&ArticleHeadline=Ex_Libyan_minister_forms_interim_govtreport|title=Ex Libyan minister forms interim govt-report|work=LSE|date=26 February 2011|access-date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513045506/http://www.lse.co.uk/FinanceNews.asp?ArticleCode=77c8l0riig2uluz&ArticleHeadline=Ex_Libyan_minister_forms_interim_govtreport|archive-date=13 May 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ntclibya.com/InnerPage.aspx?SSID=6&ParentID=3&LangID=1|title=The Council"International Recognition|publisher=National Transitional Council (Libya)|date=1 March 2011|access-date=23 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926043358/http://www.ntclibya.com/InnerPage.aspx?SSID=6&ParentID=3&LangID=1|archive-date=26 September 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12699183|title=Libya: France recognises rebels as government|work=BBC News|date=10 March 2011|access-date=23 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111023041256/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12699183|archive-date=23 October 2011|url-status=live}}</ref> د ۲۰۱۱ ز کال د فبرورۍ په ۲۷ مه، د قذافي د پخواني عدلیې وزیر مصطفی عبدالجلیل په مشرۍ ملي انتقالي شورا جوړه شوه چې د لیبیا د یاغیانو تر کنټرول لاندې سیمې اداره کړي. دا د قذافي د رژیم په وړاندې د پراخ بنسټه اپوزیسیون د تنظیم کولو لپاره لومړنۍ کلکې هڅې په نښه کوي. <ref>The Independent, 9 March 2011 P.4</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/03/10/world/africa/10libya.html|title=Qaddafi Forces Batter Rebels in Strategic Refinery Town|work=The New York Times|date=9 March 2011|access-date=9 March 2011|first1=Kareem|last1=Fahim|first2=David D.|last2=Kirkpatrick|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506221756/http://www.nytimes.com/2011/03/10/world/africa/10libya.html|archive-date=6 May 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2011/02/2011228143136646521.html|work=Al Jazeera|date=28 February 2011|title=Protesters march in Tripoli|access-date=1 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105084402/http://www.aljazeera.com/news/africa/2011/02/2011228143136646521.html|archive-date=5 November 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12699183|work=BBC News|title=Libya: France recognises rebels as government|date=10 March 2011|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111023041256/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12699183|archive-date=23 October 2011|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/blog/2011/mar/10/libya-uprising-gaddafi-live#block-15 The Guardian Live Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170822222539/https://www.theguardian.com/world/blog/2011/mar/10/libya-uprising-gaddafi-live#block-15|date=22 August 2017}}. Retrieved 10 March 2011</ref> د ۲۰۱۱ ز کال د جون په ۲۷مه، د جرمونو نړیوالې محکمې، د قذافي د نیولو امر صادر کړ او څرګنده یې کړه چې: قذافي په شخصي توګه «د ملکي وګړو، مظاهره کوونکو او مخالفینو پر وړاندې د پراخو او منظمو بریدونو سیاست» په پلانولو او پلي کولو کې لاس درلود.<ref>{{cite news|url=http://en.rian.ru/world/20110222/162720511.html|access-date=26 June 2012|title=Defiant Gaddafi vows to fight on, crush protests|work=[[RIA Novosti]]|quote=Gaddafi called the protesters "rats and mercenaries" and said he would "cleanse Libya house by house" if they refused to surrender.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226002833/http://en.rian.ru/world/20110222/162720511.html|archive-date=26 February 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Ian Black and David Smith|location=Tripoli|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jun/27/muammar-gaddafi-arrest-warrant-hague|title=War crimes court issues Gaddafi arrest warrant|work=The Guardian|date=27 June 2011|access-date=20 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930114624/http://www.theguardian.com/world/2011/jun/27/muammar-gaddafi-arrest-warrant-hague|archive-date=30 September 2013|url-status=live}}</ref> == انتقال او دویمه کورنۍ جګړه == له لومړۍ کورنۍ جګړې وروسته، ملي انتقالي شورا، د (NTC) د لیبیا د واکمنۍ د ادارې لیږد مسؤلیت په غاړه درلود. د لیبیا «خپلواکۍ» د ۲۰۱۱ ز کال د اکتوبر په ۲۳ ولمانځل شوه. بیا جبریل اعلان وکړ چې د یوې میاشتې په اوږدو کې د لنډ مهالي حکومت د جوړولو لپاره سلا مشورې روانې دي، چې وروسته له اتو میاشتو به د اساسي قانون شورا ټاکي او پارلماني او ولسمشرۍ ټاکنې به په یوه میاشت کې ترسره شي. یو کال وروسته په هماغه ورځ، لکه څنګه چې تمه وه، له دندې ګوښه شو او علي ترحوني یې ځای ناستی شو. د نومبر په ۲۴مه ترحوني، د عبدالرحیم الکیب له خوا بدل شو. ال کیب یولنډمهالی حکومت جوړ کړ. == سرچینې == mc7r3p3l5z7fp9nhgxti1joyroi1wer 0 60738 364746 353506 2026-06-18T22:42:18Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364746 wikitext text/x-wiki «ډونا اينيس ډي ازبا جی وای ريمیرز ډی سانتالينا» چې شهرت يې د «Sor Juana Inés de la Cruz[a] OSH» په نوم موندلی و (۱۲ نومبر ۱۶۴۸ – ۱۷ اپريل ۱۶۹۵ز کال) يوه مکسيکويي ليکواله، فيلسوفه، کمپوزره او د «باروک» د پړاو شاعره وه، همدا راز د «هيرونوميتي» راهبه وه. د هسپانيې د زرين پير د واقعي استادې په توګه هغې د «The Tenth Muse» (لسمه الهام ورکونکې) يا «د امريکا عنقا» لقبونه خپل کړل، دا ځکه چې اټکلاً نوموړې د هسپانوي امریکا په ټول تاريخ کې تر ټولو بريالۍ ليکواله او د «مذهبي امريت» له ايرو څخه راپورته شوې لمبه وه.<ref name="Gobernación">{{Cite web|last=Gobernación|first=Secretaría de|title=Conoce más acerca de Sor Juana Inés de la Cruz|url=http://www.gob.mx/segob/articulos/conoce-mas-acerca-de-sor-juana-ines-de-la-cruz?idiom=es|access-date=2021-07-01|website=gob.mx|language=es}}</ref><ref name=":5">Murray, Stuart (2009). The Library: An Illustrated History. Chicago: [[Skyhorse Publishing]]. {{ISBN|978-0-8389-0991-1}}.</ref> «سور جوانا» د مکسيکو د استعماري پړاو پر مهال ژوند کړی، له همدې امله يې هم د لومړيو هسپانوي ادبياتو او تر څنګ يې د هسپانوي زرين پړاو له پراخوادبياتو سره مرسته کړې. له دې امله چې په کم عمرۍ کې يې په مطالعه پيل کړی و، «سور جوانا» په لاتيني ښه پوهېده او په «ناهواټل» کې يې ليکنې کړي، په لس کلنۍ کې د خپلو فلسفيانه اندونو له امله مشهوره شوه. سور جوانا په خپل کتابتون کې په خپله زده کړې وکړې چې تر ډېره بريده يې دا کتابتون له خپل نېکه په ميراث وړی و. په ۱۶۶۷ز کال کې د راهبۍ د چارو له پيلولو وروسته، سور جوانا د شعر او نثر په ليکلو پيل وکړ، د هغې په موضوعاتو کې مينه، ښځمنپالنه او دين شامل و. هغې د خپل رهبانيت ځای په يو تالار بدل کړ چې د نوې هسپانیې ښځينه نخبه پوهانې به ورته راتلې، په دې پوهانو کې «ډونا الينورا ډيل کاريټو»، «د مانسيرا مارچيونيس» او د «پايډيس ډي ناوا» «کاونټيس»  «ډونا ماريا لويس ګونزاګا» چې د نيو سپين د نائيب الحکومة (وایسرای) مېرمن هم وه په دوی کې شاملې وې. له ښځو څخه د سړيو په کرکه او د سړيو په دوه مخکې د هغې نيکې د دې لامل ګرځېده چې د «پيوذلا» پادري هغه وغندي، په ۱۶۹۴ز کال کې هغه اړ کړای شوه چې د خپلو کتابونو ټولګه وپلوري او خپله توجه له بې وزلو سره مرستې ته واړوي. يو کال وروسته مړه شوه، هغه مهال چې د خپلې خور درملنه یې کوله په وبا اخته شوې وه.  <ref>TOWNSEND, C. (2015). SOR JUANA'S NAHUATL. Le Verger – bouquet VIII, September 2015 [http://cornucopia16.com/wp-content/uploads/2015/06/Camilla-Townsend1.pdf].</ref><ref name="A&E Television Networks">{{cite web|title=Sor Juana Ines de la Cruz Biography|url=http://www.biography.com/people/sor-juana-in%C3%A9s-de-la-cruz-38178|website=Biography.com|publisher=A&E Television Networks|access-date=11 March 2017}}</ref><ref name="mexonline.com">{{cite web|title=Sor Juana Ines de La Cruz, famous women of Mexico|url=http://www.mexonline.com/history-sorjuana.htm|website=Mexonline.com|access-date=11 March 2017|archive-date=2 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602022207/http://www.mexonline.com/history-sorjuana.htm|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Baroque Times in Old Mexico: Seventeenth-Century Persons, Places, and Practices|last=Leonard|first=Irving A.|date=1960|publisher=University of Michigan Press|isbn=9780472061105|edition=12th|pages=191–192|language=en}}</ref><ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/later-europe-and-americas/enlightenment-revolution/a/cabrera-portrait-of-sor-juana-ins-de-la-cruz|title=Cabrera, Portrait of Sor Juana Inés de la Cruz|website=Khan Academy|language=en|access-date=2019-12-05}}</ref><ref name=":18">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1072584/Manuel-Fernandez-de-Santa-Cruz|title=Manuel Fernandez de Santa Cruz, bishop of Puebla|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2016-04-15}}</ref><ref>{{cite web|last1=Stephanie|first1=Merrim|title=Sor Juana Ines de la Cruz|url=https://www.britannica.com/biography/Sor-Juana-Ines-de-la-Cruz|website=Encyclopædia Britannica|access-date=11 March 2017}}</ref> له اکاډميکو بحثونو څخه د سلګونو کلونو لپاره له وتلو وروسته، د نوبل جايزې ګټونکي «اوکټاوي پاز» په عصري وختونو کې يو ځل بيا د «سور جوانا» اهميت پر ځای کړ.  اوسمهال پوهان نوموړې د «پروټو فيمينسټ» (د ښځمنپالنې د حقيقي پړاو له پيل کېدو مخکې د ښځمنپالنې پلوۍ) په توګه معرفي کوي او نوموړې د نيواک، زده کړې د حقوقو، ښځو د مذهبي واک او ليکوالي د ښځمنپالنې د پلوۍ د بېلګو په موضوعاتو په اړند د ژونديو بحثونو موضوع ده.  <ref name=":8">{{cite book|title=The Routledge Research Companion to the Works of Sor Juana Inéz de la Cruz|last1=Bergmann|first1=Emilie L.|last2=Schlau|first2=Stacey|date=2017|publisher=Routledge|isbn=9781317041641}}</ref> == ژوند == === د ژوند لومړي کلونه === ډونا اينيس ډي ازبا جی وای ريمیرز ډی سانتالينا د مکسيکو د ښار سره نژدې د «سان ميګويل نيپانټلا» کې زېږېدلې وه (اوس دا سيمه د نيپانټلا ډي سور جوانا اينيس ډي لا کروز په نوم يادېږي). د پلار نسب يې هسپانوي او د مور يې مکسيکويي و، «اينس» په همدې سبب «کريوالا» بلل کېږي. نوموړې د «Don Pedro Manuel de Asuaje y Vargas-Machuca » نامشروع بچی و، څوک چې يو اسپانوي افسر و، مور يې «Doña Isabel Ramírez de Santillana y Rendón » يوه شتمنه «کريوالا» وه، څوک چې د مکسيکو ښار سره نژدې د «پانويا» په هغه سيمه کې اوسېده چې تر ټولو زيات اسپانوي ژبي پکې ژوند کوي. نوموړې ته د ۱۶۵۱ز کال د ديسمبر په دویمه نېټه د تعميد غسل ورکړل شو او د «اينيس» نوم پرې کېښودل شو (جوانا يې له نوم سره هغه مهال زيات کړای شو، کله چې هغه د راهبۍ پړاو ته داخله شوه)، د تعميدي غسل په سجل کې د کليسا د لور په توګه معرفي شوې ده. د هغې نوم «اينيس» د هغې د مورنۍ ترور « ''Doña'' Inés Ramírez de Santillana » له نوم څخه اخستل شوی دی، چا چې بيا په خپل وار سره دا نوم د خپلې اندلسي نيا « ''Doña'' Inés de Brenes » څخه اخستی و. اينس نوم د دوی په ترلو کې هم موجود و « cousin Doña Inés de Brenes y Mendoza »، هغې د لومړي امريکايي الاصله شاعر «Antonio de Saavedra Guzmán» سره واده کړی و، هغه لومړی امريکايي شاعر و چې آثار يې چاپ شوي وو. <ref>{{Cite journal|last=Kennett|first=Frances|date=May 2003|title=Sor Juana and the Guadalupe|journal=Feminist Theology|volume=11|issue=3|pages=307–324|doi=10.1177/096673500301100305|s2cid=144363376}}</ref><ref>{{Cite web|last=Cervantes|first=Biblioteca Virtual Miguel de|title=La Fe de bautismo de "Inés hija de la iglesia" de Sor Juana|url=http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/la-fe-de-bautismo-de-ines-hija-de-la-iglesia-de-sor-juana-774883/html/7661e678-bc4d-467d-ab62-6756ac7edbb0_2.html|access-date=2021-09-21|website=Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes|language=es|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921232019/http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/la-fe-de-bautismo-de-ines-hija-de-la-iglesia-de-sor-juana-774883/html/7661e678-bc4d-467d-ab62-6756ac7edbb0_2.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Arenal|first1=Electa|last2=Powell|first2=Amanda|date=1993|title=A Life Without and Within: Juana Ramírez / Sor Juana Inés de la Cruz (1648/51-1695)|journal=Women's Studies Quarterly|volume=21|issue=1/2|pages=67–80|issn=0732-1562|jstor=40003874}}</ref> د ټولو روايتونو پر بنسټ، د هغې بيالوژيکي پلار (اصلي پلار) په بشپړ ډول د هغې له ژوند څخه بهرو، خو د هغې د مورني نېکه د پاملرنې له امله چې په «اميکامیکا» کې يې حاصلخيزه شتمني درلوده، اينس د هغه په جايداد «پانويا» له خپلې مور سره سوکاله ژوند وکړ، له دوی سره د دوی د نومياليو خپلوانو يوه ډله ملګرې وه چې په پرله پسې ډول به يې له هغوی څخه ليدنه کوله، يا به يې د دوی د شا او خوا جايدادونو څخه لیدنه کوله.<ref name="aap">[https://www.poets.org/poetsorg/poet/sor-juana-in%C3%A9s-de-la-cruz "Sor Juana Inés de la Cruz", Academy of American Poets]</ref> په ماشومتوب کې به اينيس د کروندې په کليسا کې پټېده، څو له نژدې کتابتون څخه د خپل نیکه هغه کتابونه ولولي، چې کله ناکله به يې نجونو ته لوستل منع و. په درې کلنۍ کې هغې د لاتیني ژبې لوستل او ليکل زده کړي وو. د معلوماتو پر بنسټ په پنځه کلنۍ کې هغې محاسبه کولای شوه. په اته کلنۍ کې د مذهبي شکريې او نمانځلې په ورځ هغې يو شعر ولیکه. په تنکۍ ځوانۍ کې اينيس په يوناني منطقو کې پوره پوهه تر لاسه کړې وه او په ديارلس کلنۍ کې يې کوچنيو ماشومانو ته لاتيني ژبه تدريسوله. هغې همدا راز د «ناهواټل» «ازټيک» ژبه هم زده کړه او په دې ژبه يې ځينې لنډ شعرونه وليکل. <ref name="Appletons">{{Cite Appletons'|wstitle=Cruz, Juana Inés de la|year=1900}}</ref> په ۱۶۶۴ز کال کې، کله چې هغه شپاړس کلنه وه، په مکسيکو ښار کې اوسېدو ته واستول شوه. ان هغې له خپلې مور څخه د دې اجازه غوښتې وه چې په پوهنتون کې د داخلې لپاره د نارينه وو په څېر ځان جوړ کړي، خو بريالۍ نه شوه. پرته له دې چې د رسمي تعليم وړتيا يې تر لاسه کړه، جوانا په شخصي ډول خپلو زده کړو ته دوام ورکړ. د هغې د کورنۍ اغېزناک دریځ د هغې لپاره د وايسرای په دربار کې د خادمې دنده تر لاسه کړه، دلته د وايسرای د مېرمنې « Donna Eleonora del Carretto» تر سرپرستۍ لاندې راغله، څوک چې د ايټاليې د يوې نوميالۍ کورنۍ غړې او د نيو سپين د وايسرای (نايب الحکومة) « Don Antonio Sebastián de Toledo, Marquis of Mancera» مېرمنه وه. وايسرای « Marquis de Mancera » هيله درلوده چې د دې اولس کلنې نجلۍ زده کړه او ذهانت و ا زمايي، د الاهياتو ګڼ پوهان، وکيلان، فلسفيان او شاعران يې يوې ناستې ته راوغوښتل، هغې بايد له چمتوالي پرته په دې ناسته کې ګڼو پوښتنو ته ځواب ويلای وای او د ګڼو علمي او ادبي مضامينو په اړوند يې زياتې بېلا بېلې نکتې تشریح کړې وای. په کومه طريقه چې هغه له دې حالت څخه بريالۍ راووته، ټول حاضر يې حيران او په دې ډول  د دې شهرت زيات شو. د هغې ادبي لاسته راوړنو په ټول نوي سپين کې د هغې شهرت خوندي کړ. د وايسرای په دربار کې د هغې ډېره ستاينه وشوه، د واده لپاره يې ګڼ وړانديزونه تر لاسه کړل چې هغې رد کړل.<ref name="Appletons2">{{Cite Appletons'|wstitle=Cruz, Juana Inés de la|year=1900}}</ref> په ۱۶۶۷ز کال کې، هغه د «سينټ. جوزف» په رهبانيت کې داخله شوه، دا يوه ....چېرې چې هغه د څو مياشتو لپاره پاتې شوه. وروسته په ۱۶۶۹ز کال کې، هغه د «هايرونايمیټ» راهبانو په رهبانيت کې شامله شوه، کوم چې ډېر ارام اصول درلود، دلته یې خپل نوم په « Sor Juana Inés de la Cruz» بدل کړ، د اټکل تر مخې د نوم د بدلېدو لامل يې «Sor Juana de la Cruz Vázquez Gutiérrez» ته اشاره وه، څوک يوه هسپانوۍ راهبه وه، د چا پوهې چې د ښځو لپاره له څو هغو احکامو څخه يو ورکړ چې کولای شي، د انجيل تبليغ وکړي. د هغې يوه بله همنومې «Saint Juan de la Cruz» وه، څوک چې د هسپانيې له باروکانو څخه يوه پېژندل شوې ليکواله وه. هغې له دې امله رهبانيت غوره کړل، چې وکولای شي مطالعه وکړي، ځکه د هغې هيله دا وه چې غوښتل يې «کومه ټاکلې دنه ونه لري، چې شونې ده زما د زده کړې لړۍ پرې کړي».<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/sor-juana-inés-de-la-cruz-38178|title=Sor Juana Inés de la Cruz Biography|website=Biography.com|publisher=A&E Television Networks|access-date=2016-04-15}}</ref> == سرچينې == jh2fm1zpxro30abzpiwics9d1uvjz3g 0 61622 364770 348978 2026-06-19T02:51:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364770 wikitext text/x-wiki د فضاغزنی ولايت آب بند ولسوالۍخانګل دکلي وسدنکی (تشیال) خځلې (چې د فضا د فضله موادو، فضا د ککړتيا، فضا د خرابو توکو، فضا د مهملاتو يا فضا د کثافاتو په نوم هم پېژندل کېږي) په فضا کې هغه غېرفعال (مړه) مصنوعي شیان دي- په ځانګړي ډول د ځمکې په مدار (چورلنګ) کې – کوم چې د ګټورو کارونو په توګه خدمات نه وړاندې کوي. په دې کې خوشې شوې فضايي بېړۍ – غېر فعالې خلايي بېړۍ او د استول شويو وسايلو خوشې شوي پړاونه – ماموريت اړوند خځلې شاملې دي، په ځانګړي ډول چې ډيری يې د ځمکې په مدار کې دي، همدا راز د خوشې شويو توغنديو د بدنو او فضايي بېړيو له ماتېدو څخه ټوټه ټوټه شوې خځلې يې هم برخه دي. د انسانانو له خوا په مدار کې خوشې شويو اجسامو سربېره، د تشيال د خځلو په نورو بېلګو کې د جامدو توغندیو د چلونکو څخه وتلي بڅرکي، خرابېدو، يا ټکر يا ان د رنګ ټوټې، له فضايي بېړۍ څخه وتل شوي سخت مايعات، شامل دي. فضايي خځلې فضايي بېړيو په وړاندې د ګواښ ښودنه کوي.<ref name="guardian20170326">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/mar/26/weve-left-junk-everywhere-why-space-pollution-could-be-humanitys-next-big-problem|title='We've left junk everywhere': why space pollution could be humanity's next big problem|work=The Guardian|date=26 March 2016|access-date=28 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108174731/https://www.theguardian.com/science/2017/mar/26/weve-left-junk-everywhere-why-space-pollution-could-be-humanitys-next-big-problem|archive-date=8 November 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spaceacademy.net.au/watch/debris/debris.htm|title=Guide to Space Debris|website=spaceacademy.net.au|access-date=13 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826190550/http://www.spaceacademy.net.au/watch/debris/debris.htm|archive-date=26 August 2018|url-status=live}}</ref> == تاريخچه == په  ۱۹۵۷ز کال کې په لومړي ځل په مدار کې د مصنوعي سپوږمکۍ سپوټنيک -۱ په استولو سره د ځمکې په مدار کې د فضايي خځلو راټولېدل پيل شول، خو ان له هغې هم مخکې، له ځمکې څخه په طبيعي ډول د وتونکو تر څنګ، شونې ده انسانانو داسې وتونکي شیان تولید کړي وي چې په فضايي خځلو بدل شوي دي، لکه د ۱۹۵۷ز کال په اګست مياشت کې د «پاسکالB» ازموینه. د سپوتنيک له استولو وروسته، د شمالي امریکا فضايي دفاعي مشرتابه (NORAD) ټولو معلومو توغنديو استولو او تر مدار پورې رسېدونکو شيانو د ډاټابيس (خوندي ځای) (د فضايي شيانو لست) په جوړولو پيل وکړ چې هغه شيان دا دي: سپوږمکيانې، خوندي کوونکي سپرونه او د استونکو وسيلو لوړ پړاونه. وروسته ناسا د ډاټابيس اصلاح شوې بڼه په دوه ليکي عنصر په ټولګه کې خپره کړه او د ۱۹۸۰ز لسيزې په لومړيو کې د CelesTrak د نشریاتو د تختې نظام له خوا يو ځل بيا خپور شو.<ref name="Brownlee, Harrington">{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/fastest-object-robert-brownlee-2016-2?r=US&IR=T#brownlee-wanted-to-measure-how-fast-the-iron-cap-flew-off-the-column-so-he-designed-a-second-experiment-pascal-b-9|author=Harrington, Rebecca|date=February 5, 2016|title=The fastest object ever launched was a manhole cover — here's the story from the guy who shot it into space|work=[[:wikipedia:Tech Insider|Tech Insider]] - www.businessinsider.com [[:wikipedia:Business Insider|Business Insider]]|accessdate=11 June 2021}}</ref><ref name="Brownlee, Thomson">{{cite web|url=https://www.theregister.com/2015/07/16/america_soviets_space_race/|author=Thomson, Iain|title=SCIENCEDid speeding American manhole cover beat Sputnik into space? Top boffin speaks to El Reg - How a nuke blast lid may have beaten Soviets by months|date=16 July 2015|work=www.theregister.com|accessdate=11 June 2021}}</ref><ref name="Hoots">{{cite journal|last1=Felix Hoots|first1=Paul Schumacher Jr.|last2=Glover|first2=Robert|year=2004|title=History of Analytical Orbit Modeling in the U.S. Space Surveillance System|journal=Journal of Guidance Control and Dynamics|volume=27|issue=2|pages=174–185|doi=10.2514/1.9161|bibcode=2004JGCD...27..174H}}</ref><ref>T.S. Kelso, [http://celestrak.com/NORAD/archives/ CelesTrak BBS: Historical Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525071359/https://celestrak.com/NORAD/archives/ |date=25 May 2022 }}, 2-line elements dating to 1980</ref> د (NORAD) په نوم تعقيبونکي چې د ډيټابيس له بشپړولو سره يې مرسته وکړه، په مدار کې د نورو شیانو له شتون څخه خبر و، د کوم ډېره برخه کې چې په مدار کې د چاودنو پايله وه. د دې له ډلې ځينې يې د ۱۹۶۰ز لسيزې پر مهال د ستلايټ ضد وسلو (ASAT) د ازموینو پر مهال قصداً جوړ شول او نور يې په مدار کې د توغنديو د چاوديدو د پړاونو پايله وه، ځکه چې پاتې شوي پر مخ وړونکي پراخه شوې او د دوی شوبلې يې وچاودولې. د څرک معلومولو ته د ودې ورکولو په موخه، د NORAD يو مامور «جان ګبارډ» يو جلا ډيټابيس وساته. د چاودنو د مطالعې په پايله کې «ګبارډ» د خپلو توليداتو د مداري لارو د وړاندوينې لپاره يوه تګلاره جوړه کړه او همدا د «ګبارډ» خاکه (يا نقشې) اوس په پراخه کچه کارول کېږي. دا مطالعې د مداري تکامل او له منځه تللو نمونه جوړولو ته د ودې ورکولو لپاره کارول شوې وې.<ref name="portree">David Portree and Joseph Loftus. [http://ston.jsc.nasa.gov/collections/TRS/_techrep/TP-1999-208856.pdf "Orbital Debris: A Chronology"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000901071135/http://ston.jsc.nasa.gov/collections/TRS/_techrep/TP-1999-208856.pdf|date=1 September 2000}}, NASA, 1999, p. 13.</ref><ref name="s48">Schefter, p. 48.</ref> کله چې د ۱۹۷۰ز لسيزې په اږدو کې د NORAD ډيټابيس په عام ډول د لاسرسي وړ وګرځېد، د سيارګيانو د کمربند لپاره چمتو شوې تګلارې د پېژندل شوې مصنوعي سپوږمکۍ د ځمکنیو شيانو د ډيټابيس پر مطالعاتو هم عملي کړای شو. د خځلو د کمولو پر تګلارو سربېره، چېرته چې وخت او طبيعي د جاذبې قوه/اتموسيفيري اغېزې د فضايي خځلو په پاکولو کې مرسته کوي، يا د فضايي خځلو د کمولو لپاره يو لړ نورې تيکنالوژیکي تګلارې چې وړانديز يې شوی دی (ډېر ځله د عمل وړ نه دي) ډېرو پوهانو درک کړې چې اداري لاملونه – سياسي، حقوقي، اقتصادي او کلتوري «د لوبې اصول» - د ځمکې سره نژدې ځای د پاکوالي په برخه کې تر ټولو ستر خنډونه دي. تر ۲۰۱۴ز کال پورې، فضايي خځلې د کمولو لپاره ډېره کمه سوداګريزه هڅونه موجوده وه، دا ځکه چې د هغې د سمبالښت لپاره لګښت د هغې په پيدا کونکې ادارې نه اچول کېږي، بلکې دا مسئولیت د فضاي چاپيريال د ټولو کارونکو دی او په ټوليز ډول د انساني ټولنې پورې اړه لري، کومه چې د فضايي ټيکينالوژيو او علومو څخه ګټه اخلي. ادارو ته د ودې ورکولو په موخه يو لړ وړانديزونه شوي دي، څو د فضايي خځلو د کمولو په برخه کې هڅونې زیاتې کړي. د هغوی په هڅونه کې دولتي لارښوونې او تر څنګ يې هغه شرکتونه شامل دي چې د اوسنيو حکومتي معيارونو د تګلارو په پرتله په زیاتې سختۍ سره د دې خځلو د کمولو په برخه کې د اقتصادي ګټو لپاره رامخ ته کېږي. په ۱۹۷۹ز کال کې ناسا د ځمکې په مدار کې د فضايي خځلو د کمولو د اقداماتو د څېړلو لپاره د مداري خځلو پروګرام بنسټ کېښود.<ref name="sn20141125">{{cite news|last1=Foust|first1=Jeff|title=Companies Have Technologies, but Not Business Plans, for Orbital Debris Cleanup|url=http://www.spacenews.com/article/civil-space/42656companies-have-technologies-but-not-business-plans-for-orbital-debris|archive-url=https://archive.today/20141206140211/http://www.spacenews.com/article/civil-space/42656companies-have-technologies-but-not-business-plans-for-orbital-debris|url-status=dead|archive-date=6 December 2014|access-date=28 December 2019|work=Space News|date=15 November 2014}}</ref> === د خځلو زياتېدل === د ۱۹۸۰ز لسيزې په اوږدو کې، ناسا او د متحده ايالاتو نورو ډلو هڅه وکړه چې د خځلو زېاتېدل محدود کړي. يو ازمېښتي حل د «ميکډونال ډوګلاس» له خوا د ډيلټا لېږدولو وسيلې لپاره په عمل راوړل شو، په دې ډول چې پرمخ وړونکی يې د هغې د چاوديدنکو توکو څخه لرې کړ او د هغې په شوبلو کې شته هر ډول چلونکي يې وايستل. په دې ډول په شوبلو کې د فشار د زياتېدو يوه سرچينه ختمه شوه، کومه به چې پخوا د دوی د چاودېدو او د لا زياتې مداري خځلې د پيدا کېدو لامل ګرځېده. د دې اقدام په خپلولو کې نورو هېوادونو سستي وکړه او په ځانګړي ډول د شوروي اتحاد د يو شمېر استونو له امله، د ټولې لسيزې په اوږدو کې ستونزه لا پسې ستره شوه.<ref name="h7">See charts, Hoffman p. 7.</ref><ref name="s50">Schefter, p. 50.</ref> کله چې ناسا، NORAD او نورو د مداري چاپېريال د ښه پېژندلو هڅه وکړه، د مطالعاتو يوه نوې لړۍ پيل شوه، په داسې حال کې چې هر يو يې په لوړې بحراني کتلې سيمه کې د خځلو د ټوټو شمېر منظموي. سره له دې چې په ۱۹۸۱ز کال کې (کله چې د شيفر ليکنه خپره شوې وه) د شيانو شمېر ۵،۰۰۰ اټکل شوی و، په ځمکه نصب شويو برېښنايي ليدونکو د ژورې فضا څارونکي نظام کې نويو کشفونکو نوي شيان پيدا کړي دي. د ۱۹۹۰ز لسيزې تر وروستيو پورې، فکر کېدو چې د ۲۸۰۰۰ استول شويو شيانو له جملې ډيری يې له پخوا څخه له منځه تللي دي او نږدې ۸۵۰۰ په مدار کې پاتې شوي دي. تر ۲۰۰۵ز کال پورې، دا شمېء لوړ شوی او تر ۱۳۰۰۰ شيانو پورې رسېدلی و او په ۲۰۰۶ز کال کې يوې مطالعې دا شمېر نور هم لوړ او تر ۱۹۰۰۰ پورې ورسولو، چې دا د ASAT ازموينې او سپوږمکيو د ټکر پايله ده. په ۲۰۱۱ز کال کې، ASAT وويل چې ۲۲۰۰۰ شيان موندل شوي دي. <ref name="s482">Schefter, p. 48.</ref><ref>In the time between the writing of Klinkrad (2006) Chapter 1 (earlier) and the Prolog (later) of ''Space Debris'', Klinkrad changed the number from 8,500 to 13,000 – compare pp. 6 and ix.</ref><ref>See chart, Hoffman p. 4.</ref><ref>[http://www.foxnews.com/scitech/2011/04/06/space-junk-threat-grow-astronauts-satellites/ "Space Junk Threat Will Grow for Astronauts and Satellites"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110409210458/http://www.foxnews.com/scitech/2011/04/06/space-junk-threat-grow-astronauts-satellites/|date=9 April 2011}}, Fox News, 6 April 2011.</ref><ref>Michael Hoffman, [https://archive.today/20120707143803/http://defensenews.com/blogs/space-symposium/ "It's getting crowded up there."] ''Space News'', 3 April 2009.</ref> == سرچينې == svj5sskknuf83wtwemo6ncysoukhbyr 0 61935 364755 361382 2026-06-19T00:52:02Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364755 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}}د شوروي اتحاد فدراتیف سوسیالیست جمهوریت (روسي SFSRیا (RSFS، پخوا د روسیې د شوروي جمهوریت او د روسیې سوسیالیست فدراتیف شوروي جمهوریت په نومونو پېژندل کېده او همدارنګه په غیر رسمي توګه د شوروي روسیې په نوم پېژندل کېده. د روسیې فدراتیف په ساده ډول روسیه یو خپلواک فدراتیف سوسیالیستي دولت و. له ۱۹۱۷ ز کال نه تر ۱۹۲۲ز کال پورې او وروسته له ۱۹۲۲نه تر ۱۹۹۱ پورې د شوروي اتحاد د سوسیالیستي جمهوریتونو ترټولو لوی او ډېر نفوس لرونکی USSR)) تر هغه وخته پورې چې د شوروي اتحاد یوه خپلواکه برخه وګرځېده، په ۱۹۹۰او ۱۹۹۱ کلونو یعنې د شوروي اتحاد د شتون په دوو وروستیو کلونوکې یې د اتحادیې په کچه د قانون په پرتله د روسیې قوانینو ته لومړیتوب ورکاوه. د روسیې جمهوریت د خپلواکو جمهوریتونو له شپاړلسو کوچنیو تشکیلاتي واحدونو، پنځو خپلواکو اوبلاستونو، لسو خپلواکو اوکروګونو، شپږ کریسانو او څلویښتو اوبلاستونو نه جوړ شوی و. روسانو تر ټولو لویه توکمیزه ډله جوړه کړه. د روسیې د SFSR پلازمینه مسکو و او نور لوی ښاري مرکزونه لینینګراډ، سټالینګراد، نووسیبیرسک، سویردلوفسک، ګورکي او کوبیشیف په کې شامل وو.<ref name="autogenerated1">[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1918.htm Конституции РСФСР 1918 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702150648/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1918.htm|date=2 July 2018}} (in Russian). Hist.msu.ru. Retrieved on 22 June 2011.</ref><ref name="russians1">[http://russians.net/ Soviet Russia information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100826032442/http://www.russians.net/|date=26 August 2010}}. Russians.net (23 August 1943). Retrieved on 22 June 2011.</ref><ref name="DEKL">Declaration of Rights of the laboring and exploited people ([http://www.marx2mao.com/Lenin/DRWP18.html original VTsIK variant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807042052/http://www.marx2mao.com/Lenin/DRWP18.html|date=7 August 2011}}, [https://web.archive.org/web/20020904232218/http://russiannewsnetwork.com/article1.html III Congress revision]), article I.</ref><ref>Colloquially referred to as such for short in intra-Soviet politics (along with the adjacent "[[Transcaucasian Federation]]" in the south until 1936). See for example, the [http://www.rg.ru/2004/02/19/stenogramma.html log of the meeting of the Supreme Soviet of the USSR on 19 February 1954] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220507051927/https://rg.ru/2004/02/19/stenogramma.html |date=7 May 2022 }}. The Russian SFSR officially renamed into the Russian Federation on Christmas Day, 25 December 1991.</ref><ref name="TFD">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Russian+Soviet+Federated+Socialist+Republic+RSFSR The Free Dictionary Russian Soviet Federated Socialist Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813024949/http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Russian+Soviet+Federated+Socialist+Republic+RSFSR|date=13 August 2011}}. Encyclopedia2.thefreedictionary.com. Retrieved on 22 June 2011.</ref> د روسیې اقتصاد په پراخه کچه صنعتي شو، چې په شوروي اتحاد کې د تولید شوې بریښنا شاوخوا دوه پر درېیمه برخه جوړوي. په ۱۹۶۱ز کال کې دا د وولګا - اورالز په سیمه کې د نویو کشفونو له امله د پټرولیم درېیم لوی تولیدوونکی و او سایبریا یوازې د متحده ایالاتو او سعودي عربستان له تولید نه په درېیمه کته ګوری کې راځي. په ۱۹۷۴ ز کال کې په جمهوریت کې د لوړو زده کړو ۴۷۵ موسسې موجودې وې، چې شاوخوا ۲۳۹۴۱۰۰۰ زده کوونکو ته یې په ۴۷ ژبو کې زده کړې ورکولې. د سیمه‌ییزې تنظیم شوې عامه روغتیا خدماتو شبکې روغتیایي خدمات چمتو کول. له ۱۹۸۵ز کال را روسته د ګورباچوف د ادارې د «پریسترویکا» بیارغونې پالیسیو د غیر دولتي ملکیت تصدۍ لکه کوپراتیفونو په معرفي کولو سره اقتصاد نسبتاً ازاد کړ، چې د عمومي منشي لیونید برژنیف په مشرۍ د ۱۹۷۰ لسیزې راهیسې په ټپه ولاړ و.<ref>{{cite web|last1=Peterson|first1=James A.|last2=Clarke|first2=James W.|title=Petroleum Geology and Resources of the Volga-Ural Province, U.S.S.R.|url=http://pubs.usgs.gov/circ/1983/0885/report.pdf|website=Pubs.USGS.gov|publisher=1983, U.S. Department of the Interior – U.S. Geological Survey|access-date=11 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402174712/http://pubs.usgs.gov/circ/1983/0885/report.pdf|archive-date=2 April 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Sokolov|first1=Vasily Andreevich|title=Petroleum|date=2002|publisher=University Press of the Pacific|location=Honolulu|isbn=0898757258|page=183|url=https://books.google.com/books?id=WHcv8OGV_WgC&pg=PA183|access-date=11 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402130556/https://books.google.com.au/books?id=WHcv8OGV_WgC&pg=PA183#v=onepage&q&f=false|archive-date=2 April 2015|url-status=live}}</ref> د ۱۹۱۷ز کال د نومبر د میاشتې په ۷مه نېټه د اکتوبر د انقلاب په پایله کې د روسیې شوروي جمهوریت د یوه خپلواک دولت په توګه اعلان شو او د کمونیستي ایډیالوژۍ په رڼا کې د نړۍ لومړی بنسټیز سوسیالیستي دولت اعلان شو. لومړی اساسي قانون په ۱۹۱۸ ز کال کې تصویب شو. د روسیېSFSR په ۱۹۲۲ز کال په رسمي توګه یو تړون لاسلیک کړ، چې شوروي اتحاد جوړ کړ. د روسیې د SFSRد ۱۹۷۸ اساسي قانون ویلي چې «د اتحادیې جمهوریت یو خپلواک دولت دی چې په اتحادیه کې متحد دی» او «هر متحد جمهوریت باید په ازاده توګه د جلا کېدو حق وساتي» شوروي اتحاد د ۱۹۹۰ ز کال د جون په دویمه د خلکو د استازو کانګرس (د شوروي د حکومت برعکس)د دولتي حاکمیت اعلامیه تصویب کړه، د واکونو جلا کول یې رامنځته کړل، د روسیې تابعیت  یې تاسیس کړ او وویل چې ار ایس ایف ایس اربه له شوروي اتحاد نه د ازاد جلاوالي حق وساتي. د ۱۹۹۱ ز کال کال د جون په ۱۲مه د دیموکراتیک روس پلوه اصلاحي غورځنګ له خوا د بوریس ییلسین (۱۹۳۱- ۲۰۰۷) ملاتړ شوی، دRSFSR لومړی او یوازینی ولسمشر وټاکل شو، هغه پوست چې وروسته به د روسیې فدراسیون ولسمشر شي.<ref>[[wikisource:Constitution of the Soviet Union (1977, Unamended)#Chapter_9._The_Union_Soviet_Socialist_Republic|Article 76]]</ref><ref>[[wikisource:Constitution of the Soviet Union (1977, Unamended)#Chapter_8._The_USSR_-_Federal_State|Article 72]]</ref> ولسمشرمیخایل ګورباچوف شوروي اتحاد بې ثباته کړ. د ۱۹۹۱ز کال د ډسمبر په اتمه د روسیې، اوکراین او بیلاروس مشرانو د بیلوویز تړون لاسلیک کړ. تړون د شوروي اتحاد د اصلي بنسټ ایښودونکو هیوادونو له خوا د شوروي اتحاد د منحل کېدو اعلان وکړ (د بېلګې په توګه د شوروي اتحاد د رامنځته کېدو په اړه د ۱۹۲۲ تړون رد) او د خپلواکو دولتونو مشترک المنافع (CIS) یې د یو نرم کنفدراسیون په توګه تاسیس کړ. د دسمبر په ۱۲مه تړون د شوروي اتحاد (د روسیې د SFSR پارلمان) له خوا تصویب شو؛ له همدې امله د روسیېSFSRد شوروي اتحاد د جوړېدو تړون لغوه کړ او په حقیقت کې یېUSSRنه د روسیې خپلواکي او له نورو شوروي سوسیالیستي جمهوریتونو سره اړیکې اعلان کړې. د ۱۹۹۱ز کال د ډسمبر په ۲۵مه د شوروي اتحاد د ولسمشر په توګه د ګورباچوف له استعفا وروسته (او د شوروي اتحاد د کمونست ګوند پخوانی عمومي منشي) د روسیېSFSRنوم په روسیې فدراسیون بدل شو. په مسکو کې د کریملین د مشرانو جرګې د ودانۍ له سر نه د شوروي سور بیرغ له ښکته کولو یوه ورځ وروسته شوروي اتحاد د ډسمبر په ۲۶مه د شوروي جمهوریتونو له خوا  په ځان کې منحل شو، چې هغه وخت یوازینی کې د ټولو جمهوریتونو د عالي شوروي پارلماني خونه وه (بلې جرګې، د شوروي اتحاد لا له وړاندې د څو اتحادیې جمهوریتونو له خوا د خپلو غړو له رابللو وروسته نصاب له لاسه ورکړی و) له منحل کېدو وروسته روسیې اعلان وکړ، چې د ملګرو ملتونو د غړیتوب او په امنیت شورا کې د دایمي غړیتوب په شمول د منحل شوي مرکزي شوروي حکومت حقونه او مکلفیتونه یې په غاړه اخیستي؛ خو په اصل کې د شوروي پور او د شوروي اتحاد بهرنۍ شتمنۍ (د پخواني شوروي پوځ برخې او اټومي وسلې د متحده ایالاتو دCISوسله والو ځواکونو په توګه د CISتر عمومي قوماندې لاندې پاتې دي.)<ref>The names Russian Federation and Russia have been equal since 25 December 1993</ref> د SFSR روسیې د ۱۹۷۸ ز کال اساسي قانون څو ځله تعدیل شوی، څو ډیموکراسي، شخصي ملکیت او اقتصاد ته د بازار لېږد منعکس کړي. د روسیې نوی اساسي قانون چې د ۱۹۹۳ز کال د ډسمبر په ۲۵ مه د اساسي قانون له کړکېچ وروسته نافذ شو، د شوروي د حکومت بڼه یې په بشپړه توګه لغوه کړه او پر ځای یې نیمه صدارتي نظام رامنځته شو. == جغرافيه == د SFSR روسیې ټولټال شاوخوا ۱۷۱۲۵۲۰۰ کیلومتره (۶۶۱۲۱۰۰ میل مربع) مساحت په لرلو سره په خپلو پنځلسو جمهوریتونو کې ترټولو لوی و، سویلي ګاونډی قزاقستان بیا دویم دی. د RSFSR نړیوالې پولې پولېنډ په لوېدیځ، د سکانډینیویا ناروې او فنلېنډ په شمال لوېدیځ او په ختیځه اسیا کې یې جنوب ختیځ ته د کوریا د خلکو دیموکراتیک جمهوریت (شمالي کوریا)، د منګولیا د خلکو جمهوریت (منګولیا) او د چین د خلکو جمهوریت (چین چې پخوا د چین جمهوریت و۱۹۱۱-۱۹۴۹) سره نښلولي دي. RSFSR د شوروي اتحاد په لوېدیځ کې له سلاویک هیوادونو: اوکراینيSSR(اوکراین)، بېلاروسيSSR( بېلاروس)، بالتیک هېوادونو: استونیاييSSR(استونیا) لېتوانیاييSSR(لېتوانیا) (په۱۹۴۰ کې د USSR په شمول) سره سرحد سرحد لري ته يې او د منځنۍ اسيا په جنوب کې د آذربايجانSSR(اذربایجان) ګرجستان SSR(جورجیا) او قزاق SSR(قزافستان) پراته دي. <ref name="TFD2">[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Russian+Soviet+Federated+Socialist+Republic+RSFSR The Free Dictionary Russian Soviet Federated Socialist Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813024949/http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Russian+Soviet+Federated+Socialist+Republic+RSFSR|date=13 August 2011}}. Encyclopedia2.thefreedictionary.com. Retrieved on 22 June 2011.</ref> په RSFSR ښار کې کابو ۷۰٪ ساحه پراخ میدانونه لري، د غرنۍ تونډرا سیمې په عمده توګه د سایبریا په ختیځ کې له مرکزي اسیا او ختیځې اسیا سره متمرکزې دي. دا سیمه د پټرولیم، طبیعي ګازو او اوسپنې په ګډون د معدني زېرموله پلوه بډایه ده.<ref>{{cite web|url=http://russia.rin.ru/guides_e/4319.html|title=Russia the Great: Mineral resources|publisher=Russian Information Network|access-date=22 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119081833/http://russia.rin.ru/guides_e/4319.html|archive-date=19 January 2011|url-status=live}}</ref> == تاریخ == === لومړني کلونه (۱۹۱۷ـ۱۹۲۰) === د شوروي حکومت په لومړي ځل د ۱۹۱۷ز کال د نومبر په ۷ مه واک ته ورسېد، سمدلاسه وروسته له هغه چې د روسیې د دوو انقلابونو د اکتوبر په دویمې انقلاب کې د الکساندر کیرنسکي په مشرۍ د روسیې موقت حکومت ړنګ شو. دغه دولت چې رسمي نوم یې نه دی اخیستی، د نورو پنځو میاشتو لپاره به د ګاونډیو هېوادونو له خوا په رسمیت ونه پېژندل شي.<ref>{{cite web|last1=Ikov|first1=Marat Sal|title=Round Table the Influence Of National Relations on the Development of the Federative State Structure and on the Social and Political Realities of the Russian Federation|url=http://www.prof.msu.ru/publ/book/round1.htm|access-date=9 February 2021|website=Prof.Msu.RU|quote=However, historically, the first proclamation of the federation was made somewhat earlier – by the Constituent Assembly of Russia. In his short resolution of 6 (18) January 1918, the following was enshrined: 'In the name of the peoples, the state of the Russian constituent, the All-Russian Constituent Assembly decides: the Russian state is proclaimed by the Russian Democratic Federal Republic, uniting peoples and regions in an indissoluble union, within the limits established by the federal constitution. Of course, the above resolution, which did not thoroughly regulate the entire system of federal relations, was not considered by the authorities as having legal force, especially after the dissolution of the Constituent Assembly.'|archive-date=27 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227025915/http://www.prof.msu.ru/publ/book/round1.htm|url-status=dead}}</ref> == سرچينې == 60jl61x8gn1nogrdr9d810q9qcf05pu 0 62491 364752 282049 2026-06-19T00:18:53Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364752 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:Business Park Sofia view 2.jpg|بټنوک|275x275px]] '''د بلغاریې اقتصاد''' د ازاد بازار په اصولو کار کوي چې یوه لويه شخصي او یوه کوچنۍ دولتي برخه لري. د نړیوال بانک له نظره بلغاريه د لوړ عاید لرونکی صنعتي شوی هیواد دی او د اروپایې اتحادیې (EU)، د نړیوالې سوداګرۍ سازمان (WTO)، په اروپا کې د امنیت او همکارۍ سازمان (OSCE) او د تور سمندرګي د اقتصادي همکارۍ سازمان (BSEC) غړی دی. د بلغاریې اقتصاد د پام وړ اقتصادي وده تجربه کړی (۵۳۸٪)  چې د اټکل تر مخې د ۱۳.۱۵ ميارده ډالرو (اسمي ۲۰۲۲) څخه پيل او د ۸۶ مليارده ډالرو (اټکلاً اسمي ۲۰۲۲) ناخالص کورنی عايد (جي ډي پي) ته رسیږي، یا دا چې ۲۰۳ مليارده ډالرو (اټکلاً ۲۰۲۲ PPP) (جي ډي پي) د سړی سر ۳۱،۱۴۸ ډالره (اټکلاً PPP ۲۰۲۲) کېږي، په اوسط ډول ناخالص میاشتنی معاش ۱۶۷۶ لیوا (۸۵۷ يورو) کیږي (ډیسمبر ۲۰۲۱) (ليوا د بلغاريې پولي واحد دی)، په اوسط ډول خالص میاشتنی معاش ۱۸۳۸ ډالر (په پی پی پی کې د ژوند د لګښتونو لپاره تنظیم شوی) کیږي (۲۰۲۱). ملي دودپيسه يې ليو (جمع یې لیوا) ده، يوه يورو ۱.۹۵۵۸۳ لیوا سره برابره ده. په ختیځه اروپا کې «لیو» تر ټولو پياوړې او باثباته دودپيسه ده.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/country/bulgaria|title=World Bank country data: Bulgaria|access-date=25 April 2012|year=2015|publisher=The World Bank Group}}</ref><ref name="countryeconomy.com/gdp/bulgaria">{{cite web|url=https://countryeconomy.com/gdp/bulgaria|title=Bulgaria GDP|publisher=countryeconomy.com/gdp/bulgaria|website=countryeconomy.com/gdp/bulgaria|access-date=8 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=СРЕДНА БРУТНА МЕСЕЧНА ЗАПЛАТА НА НАЕТИТЕ ЛИЦА ПО ТРУДОВО И СЛУЖЕБНО ПРАВООТНОШЕНИЕ ПРЕЗ 2021 ГОДИНА*|url=https://www.nsi.bg/bg/content/3928/%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%BE|publisher=National Statistical Institute|access-date=24 July 2021}}</ref><ref name="Wikipedia">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_European_countries_by_average_wage|title=Net average monthly salary (adjusted for living costs in PPP), 2021|publisher=[[Wikipedia]]|website=en.wikipedia.org|access-date=21 February 2022}}</ref><ref>[http://www.bnb.bg/Statistics/StExternalSector/StExchangeRates/StERFixed/index.htm Fixed currency exchange rates], Bulgarian National Bank.</ref><ref>[http://www.novinite.com/view_news.php?id=101272 Bulgarian Bank Advisor: Bulgaria Lev Strongest Currency in Eastern Europe], Novinite, 16 February 2009</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111225180242/http://paper.standartnews.com/en/article.php?d=2009-02-16&article=26699 Bulgarian Lev – the Balkans’ Strongest Currency], Standart, 16 February 2009</ref> په اقتصاد کې تر ټولو ځواکمنې برخې انرژي، کان کیندنه، فلزات، ماشین جوړونه، کرنه او سیاحت دي. لباس، وسپنه او فولاد، ماشینونه او تصفیه شوي تیل يې لومړني صنعتي صادرات دي.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2049.html#bu|title=Field listing of principal export commodities|year=2011|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=20 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626172345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2049.html#bu|archive-date=26 June 2015|url-status=dead}}</ref>  سوفیا د بلغاریې پلازمینه، اقتصادي زړه او د ډيری بلغاریانو کور دی، نړیوال شرکتونه او تر څنګ يې د بلغاريې ملي بانک او د ونډو بازار په دې ښار کې فعاليت کوي. «پلودیو» يې دويم لوی ښار او په بلغاریه کې یو له سترو اقتصاد لرونکو څخه دی. «وارنا» يې درېیم لوی ښار او په بلغاریه او د بلغاریې د تور سمندر پر غاړه تر ټولو لوی ښار او تفريح ځای دی. له ستراتیژیکي اړخه د «ورنا» په خلیج کې پروت دی او له اقتصادي اړخه «ورنا» د بلغاریې د ښه فعاليت او په چټکۍ وده کونکو ښارونو څخه شمېرل کېږي. په ۱۹۹۱ز کال کې د «کومیکون» د تیت و پرک کیدو وروسته د سختیو سره سره، په وروستیو ۲۶ کلونو کې د بلغاریې اقتصاد په څرګند ډول پرمختګ کړی. د ۱۹۹۰ز لسيزې په لومړیو کې، د دې هیواد د خصوصي کولو ورو تګ، يو له بل سره ټکر لرونکې دولتي ماليه او د پانګه اچونې تګلارې او د بیوروکراسۍ سختو قواعدو عملي کولو نېغ په نېغه بهرنۍ پانګونې (FDI) په سيمه کې په کمه کچه وساتلې. د ۱۹۹۱ز څخه تر ۱۹۹۶ز کال پورې ټوله بهرنۍ پانګونه ۸۳۱ مليارده ډالره وه.  د ۱۹۹۶ په دیسمبر مياشت کې، بلغاریه د نړیوالې سوداګرۍ سازمان سره یو ځای شوه. له ۱۹۹۷ز کال راهيسې وروسته کلونو کې، بلغاریې د پام وړ بهرنۍ پانګونې راجلبول پیل کړل. یواځې په ۲۰۰۴ز کال کې، د بهرنيو شرکتونو له خوا د ۲.۷۲ میلیارده یورو(۳.۴۷ ملیارده ډالرو) څخه زیاته پانګونه وشوه. په ۲۰۰۵ز کې، اقتصادپوهانو په بهرنۍ پانګونه کې نږدې ۱.۸ ملیارده یورو (۲.۳ ملیارد ډالر) کمښت ولید، د کوم لامل چې د سترو دولتي شرکتونو ناخصوصي کول بلل کېږي. په ۲۰۰۷ز کال کې د اروپایې اتحاديې سره له یو ځای کیدو وروسته، بلغاریه په بهرنۍ پانګونه کې تقریباً ۶ ملیارده یورو لوړې څوکې ته ورسېده. د کمې R&D مالي مرستې له امله په اروپايي او نړیوالو بازارونو کې لږ تولید او سیالي لا هم د بهرنۍ پانګونې په مخ کې يو خنډ دی. سره له دې، د بلغاریې د ساینس په اکاډمي کې د اقتصادي څیړنې مؤسسې د تازه کلني راپور له مخې، په بلغاریه کې منځنی معاش په اروپایي اتحاديه کې د اوسط معاش څلورمه برخه دی (۱/۴) او که په دې فارموله کې د مزدور د توليدي وړتيا اندازه وکړای شي، نو دا بايد دوه برابره لوړ شي.<ref>[http://cordis.europa.eu/erawatch/index.cfm?fuseaction=ri.content&topicID=6&parentID=4&countryCode=BG Main challenges for research policies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200202130306/https://cordis.europa.eu/erawatch/index.cfm?fuseaction=ri.content&topicID=6&parentID=4&countryCode=BG |date=2 February 2020 }}, ERAWATCH, 9 April 2010</ref><ref name="manager.bg">{{cite web|title=Средната заплата в България – 4 пъти по-ниска от тази в ЕС|date=6 June 2017|url=http://www.manager.bg/finansi/srednata-zaplata-v-blgariya-4-pti-po-niska-ot-tazi-v-es|publisher=Institute of Economic Studies at the Bulgarian Academy of Sciences}}</ref> د ستر رکود پر مهال، په ۲۰۰۹ز کال کې د بلغاريې اقتصاد ۵.۵٪ راغورځېد، خو په چټکۍ سره یې په ۲۰۱۰ز کال کې د نورو بالکاني هیواونو سره په توپیر د ودې مثبت دریځ ۰.۲٪ ته بیا ورساوه. همدارنګه، په راتلونکو کلونو کې وده کمزورې وه او جي ډي پی یواځې په ۲۰۱۴ز کال کې له بحران څخه مخکې کچې ته ورسېده.<ref name="europa2">{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do;jsessionid=9ea7974b30dd8549af6fd90a4215b5a4bd09638f55ac.e34SbxiPb3uSb40Lb34LaxqRb30Ne0?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tsieb020|title=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table|publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu|date=11 March 2011|access-date=26 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516143140/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do%3Bjsessionid%3D9ea7974b30dd8549af6fd90a4215b5a4bd09638f55ac.e34SbxiPb3uSb40Lb34LaxqRb30Ne0?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tsieb020|archive-date=16 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Състояние и тенденции в развитието на областите: общ преглед|url=http://www.regionalprofiles.bg/bg/summary_2015/|publisher=ИПИ|access-date=9 April 2016}}</ref> == تاریخ == === د ۲۰ پیړۍ پیل څخه تر۱۹۹۰ کال پورې === په بلغاریه کې لومړۍ معاصره فابریکه په ۱۸۳۶ز کال کې په «سیلوین» کې جوړه شوه؛ له هغې راهیسي او په ځانګړي ډول د ۱۸۶۰ز کال څخه وروسته، د بلغاریې اقتصاد په ټوله کې د پرمختګ په حال کې و، په ځانګړي ډول په شلمه پېړۍ او په ۱۹۲۰ز لسيزه کې دا پرمختګ محسوس شو. د ۱۹۳۰ز کال په اوږدو کې، د بلغاریې اقتصاد له پوځي اړخه دالمان پورې اړوند اقتصاد په توګه تشريح شوی دی. د ۱۹۴۰ز کال په لومړیو کې، څنګه چې په دويم نړیوال جنګ کې د المان ماتې پيل شوه، د بلغاریې اقتصاد د زوال سره مخ شو. په ټوله کې، د ۱۸۸۰ز او ۱۹۴۵ز کلونو تر منځ موده د پياوړې صنعتي کولو مودې په توګه يادېږي (د ۱۷ او ۱۸ پیړۍ بلغاريې په پراخه کچه یو لوی غیر پرمختللی صنعت درلود، کرنه،لاسي صنایع او یو څه سوداګري يې يواځې يو څه پرمختللې برخه وه). د سوسیالیزم پړاو کې، څنګه چې د خصوصي بازار نوښتونه د دولت له خوا تنظمېدل، د بلغاریايي اقتصاد صنعتي کیدو ته دوام ورکړ، که څه هم په ازاد بازار کې د پام وړ کمښت راغلی و. بیا هم، د بلغاریایي اقتصاد د سړک زېربناوو او هوايي لېږد په نوې کولو، تر څنګ يې د تور سمندر شاوخوا او په غره ییزو سیمو کې سیاحتي سيمو په جوړولو سره په ټوله کې د پام وړ اقتصادي پرمختګ کړی.<ref>{{in lang|bg}} [http://valtcheva.com/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=26 България в началото на XX век. Икономическо развитие в началото на XX в.]</ref><ref>{{in lang|bg}} [[Lyudmila Zhivkova|Людмила Живкова]], ''С априлско вдъхновение в борбата за мир и социализъм, за единство, творчество и красота: доклади, речи, статии и изказвания'', Том 3, Партиздат 1983</ref><ref>{{in lang|bg}} Давид Коен, ''Военновременната икономика на България: 1939-1944'', УИ Св. Климент Охридски, 2002</ref> د دوېمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو څخه د ۱۹۸۹ز کال د نومبر په میاشت کې په ختیځه اروپا کې د نظام تر پراخ بدلون پورې، د بلغاریې کمونست ګوند (بي سي پي) په بشپړ ډول اقتصادي، ټولنیز او سیاسي اداره په کار واچوله. په ۱۹۴۴ز کې د دې ګوند واک ته رسېدل، د طرحه شوي اقتصاد پر لور د اقتصادي بدلون د پیل په توګه پېژندل کېږي. هغه مهال، بلغاریه د ختیځ بلاک د نورو غړيو په پرتله د شوروي د اقتصادي پراختیا نمونه په ډیر نږدې توګه تعقیب کړه، په داسې حال کې چې د «کومیکن» لومړیو غړو څخه یو وګرځېد. نوي نظام د اقتصاد ډول په عمده توګه له کرنیز څخه د یو صنعتي اقتصاد پر لور ولیږداوه، په داسې حال کې چې له کليوالي سيمو څخه ښاري سيمو ته يې د کارګر ځواک د لیږدولو ملاتړ کاوه او په دې توګه یې د نويو جوړو شويو لويو صنعتي ودانيو ته کارګر چمتو کول. په ورته وخت کې، د بلغاریې نړیوالې سوداګرۍ تمرکز د مرکزي اروپا څخه ختیځې اروپا او د شوروي اتحاد سوسیالیستي جمهوریت ته واوښت.  <ref name="csecon">{{cite book|author=William Marsteller|chapter=The Economy|chapter-url=https://www.loc.gov/item/93010955/|title=Bulgaria country study|editor=Glenn E. Curtis|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|date=June 1992}}</ref><ref>{{cite book|last=Димитрова|first=М.|title=Златните десятилетия на българската електроника|publisher=Книгоиздателска къща "Труд"|year=2008|isbn=978-954-528-845-6|url=https://books.google.com/books?id=jqJ6Ocql0XIC&pg=PA251|language=bg}}</ref> د دې نويو تګلارو په پايله کې د اقتصادي ودې په لومړۍ کچه اغېز وغورځېد. د بلغاریې اقتصاد د شوروي اتحاد له اقتصاد سره نږدې وروته والی درلود. د شوروي په بڼه مرکزي طرحه چې د پرله پسې پنځه کلنې طرحې په موده کې جوړه شوې وه، د ختیځې اروپا د نورو ایالتونو په پرتله يې ډېرې مستقيمې ګټې درلودې، چیرته چې دا طرحه د لومړي ځل لپاره د ۱۹۵۰ز لسیزې په لومړیو کې پلې شوې وه. له جګړې وروسته پړاو په اوږدو کې، اقتصادي پرمختګ هم د همدې مودې په اوږدو کې د ختیځې اروپا په نورو هیوادونو کې د داخلي سیاسي ثبات په کچه کې د پام وړ مرسته وکړه. دا د بلغاریې د سیاسي صحنې د بدلون ښودنه کوي، ځکه چې د «بي سي پي» د واک ته له رسیدو تر مخه، سیاسي اله ګوله دېره عامه وه.<ref name="csecon2">{{cite book|author=William Marsteller|chapter=The Economy|chapter-url=https://www.loc.gov/item/93010955/|title=Bulgaria country study|editor=Glenn E. Curtis|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|date=June 1992}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+bg0058)|title=Economic policies|access-date=3 March 2015}}</ref> په هر حال، د ۱۹۶۰ز کال په لومړیو کې کمې پانګې او د کار تولید، تر څنګ يې د توليدي موادو ګرانۍ د بلغاریې اقتصاد زیانمن کړ. د ودې ناهيلي کوونکې اندازې تر څنګ ډېرې اقتصادي تجربې تر لاسه شوې. دا تجربه د سوسیالیستي اقتصادي چوکاټ دننه ترسره شوه، که څه هم هېڅکله د بازار پر بنسټ ولاړ اقتصاد ته نژدې شو.<ref name="csecon3">{{cite book|author=William Marsteller|chapter=The Economy|chapter-url=https://www.loc.gov/item/93010955/|title=Bulgaria country study|editor=Glenn E. Curtis|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|date=June 1992}}</ref> == سرچينې == 6ssgd207bge7og5agyogq8a5oqxmwvp 0 62531 364757 361766 2026-06-19T01:01:19Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364757 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''د ماليزيا اقتصاد''' د پيسو نړيوال صندوق له مخې د سړي سر ناخالص کورني توليد له مخې په سويل ختيځه اسيا کې درېيم او د نړۍ په کچه ۳۴ لوی اقتصاد دی. د ماليزيا د ۲۰۱۸ ز کال د کار ګټورتوب د يو کارکوونکي لپاره ۵۵۳۶۰ ډالر اندازه شوی و او د ګاونډ تايلينډ (۳۰۸۴۰)، اندونيزيا (۲۳۸۹۰)، فليپين (۱۹۶۳۰) او ويتنام (۱۲۷۴۰) په پرتله د پام وړ لوړ و. د نړيوالې سيالۍ د ۲۰۲۱ کال د راپور “Global Competitiveness Report” له مخې د ماليزيا اقتصاد د نړۍ په کچه د ۲۵ خورا سيال هېواد اقتصاد دی او د فرانسې، جاپان او اسرايل په پرتله زيات سيال ګڼل کېږي. د دې تر څنګ د سوداګرۍ کولو د اسانۍ د ۲۰۲۰ زکال د لړيال “Ease of Doing Business Index” له مخې دا هېواد هغه ۱۲ تر ټولو اسانه هېواد دی، چې سوداګري په کې کېږي. ماليزيا د نړۍ يو له هغو لسو غوره هېوادونو څخه دی، چې ګڼيال يا ډيجيټل حقوقي چارچوکاټ تصويبوي. <ref>{{Cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPD,&sy=2022&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|access-date=2022-05-18|website=IMF|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Regional Study on Labour Productivity in ASEAN|url=https://asean.org/wp-content/uploads/Regional-Study-on-Labor-Productivity-in-ASEAN_R05_Kirimok.pdf|access-date=2022-01-09|website=The ASEAN Secretariat & Asian Productivity Organization|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.imd.org/centers/world-competitiveness-center/rankings/world-competitiveness/|title=The Global Competitiveness Report 2021|accessdate=2022-06-09|website=IMD World Competitiveness Center|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Competitiveness Report 2020|url=https://www.weforum.org/reports/the-global-competitiveness-report-2020/in-full/|access-date=2022-01-09|website=World Economic Forum|language=en}}</ref> د ماليزيا اوسېدونکي د سويل ختيځې اسيا د ملتونو ټولنې “ASEAN” د نږدې نورو ټولو هېوادونو په پرتله له شتمن ژوند څخه خوند اخلي، چې يوازې سينګاپور او بروني په کې د دې شتمنۍ سيالي وکولی شوه. دا هر څه د چټک وده وال لېږد ته متمايل اقتصاد، يو څه ټيټ ملي عايد ماليې، خورا ارزانه سيمه ييزو خوړو او د لېږد رالېږد سون توکو او همدرانګه د بشپړې بسپنه ورکړای شوي يو ځل تاديه ورکونکي عامه روغتيا پالنې له امله دي. دا هېواد نوی صنعتي شوی بازار اقتصاد لري، چې يو څه پرانيستی او د دولت پر خوا دی. د هېواد اقتصاد خورا پياوړی او د لوړو تکنالوژيکي توليداتو په لېږد يا صارداتو سره متنوع بڼه لري، چې په ۲۰۲۰ زکال کې يې د لېږد کچه ۹۲،۱ بيليون امريکايي ډالر و او دا په ASEAN هېوادونو کې دويمه تر ټولو لوړه د لېږد کچه وه. ماليزيا له اندونيزيا څخه وروسته د نړۍ په کچه د خرما د تيلو دويم تر ټولو زيات توليدات صادروي. <ref>{{cite web|last1=Boulton|first1=WilliaM|last2=Pecht|first2=Michael|last3=Tucker|first3=William|last4=Wennberg|first4=Sam|url=http://www.wtec.org/loyola/em/04_07.htm|title=Electronics Manufacturing in the Pacific Rim, World Technology Evaluation Center, Chapter 4: Malaysia|publisher=Wtec.org|date=May 1997|access-date=1 November 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/|title=Malaysia, A Statist Economy|publisher=Infernalramblings.com|access-date=1 November 2010|تاريخ الأرشيف=7 October 2010|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101007104445/http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/|url-status=dead|خونديځ نېټه=7 October 2010|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20101007104445/http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20101007104445/http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007104445/http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/TX.VAL.TECH.CD?locations=SG-MY-TH-ID|title=High-technology exports (current US$) - Singapore, Malaysia, Thailand, Indonesia &#124; Data|website=data.worldbank.org|access-date=2022-07-06|archive-date=2022-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628112132/https://data.worldbank.org/indicator/TX.VAL.TECH.CD?locations=SG-MY-TH-ID|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/1511/|title=Archived copy|access-date=19 August 2017|archive-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830002423/http://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/1511/|url-status=dead}}</ref> == تاريخچه == يو له هغو درې هېوادونو څخه چې د مالاکا تنګی اداره کوي، ماليزيا هېواد دی، چې له امله يې نړيواله سوداګري په اقتصاد کې د خورا پام وړ ونډه لوبوي. دا هېواد يو وخت د نړۍ په کچه د ټيم، ربړ او د خرما د تېلو ستر توليدونکی و. توليدات د هېواد پر اقتصاد باندې پراخه اغېز لري، چې د ناخالص کورني توليد له ٪۴۰ څخه زياته برخه يې جوړوي. ماليزيا د اسلامي بانکدارۍ او مالي مرکز برخو کې د نړۍ تر ټولو لوی هېواد هم دی. <ref>The Prime Minister's Office. [http://www.pmo.gov.my/WebNotesApp/tpmmain.nsf/10542456114e04a748256c36001576f6/09ee4377fd049191482572aa00144782?OpenDocument The Security of the Straits of Malacca and its implications to the Southeast Asia regional security]. Retrieved 26 November 2007. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405101626/http://www.pmo.gov.my/WebNotesApp/tpmmain.nsf/10542456114e04a748256c36001576f6/09ee4377fd049191482572aa00144782?OpenDocument|date=5 April 2008}}</ref><ref>[[American University]]. [http://www.american.edu/TED/tin.htm Tin Mining in Malaysia]. Retrieved 14 November 2007. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807053631/http://www.american.edu/TED/tin.htm|date=7 August 2014}}</ref><ref>[[Bank Negara Malaysia|Bank Negara]]. [http://www.bnm.gov.my/index.php?ch=111 BNM National Summary Data Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206205012/http://www.bnm.gov.my/index.php?ch=111|date=6 February 2010}}. Retrieved 8 November 2007</ref> ماليزيا په ۱۹۷۰ ز لسيزه کې د څلور اسيايي پړانګ [سترو] اقتصادونو (سويلي کوريا، تايوان، هانګ کانګ او سينګاپور) اقتصادې لارې چارې څارل پيل کړل او ځان يې پر کان کيندنې او کرنې پورې له يو تړلي حالت څخه هغه اقتصادي حالت ته د بدلون لپاره ژمن کړ، چې زيات پر توليدد باندې تکيه کوي. په ۱۹۷۰ ز لسيزه کې زياتره د کان کيندنې او کرنې پر بنسټ ماليزيايي اقتصاد يو څه زيات ګڼ برخه ييز اقتصاد پر لور لېږد پيل کړ. له ۱۹۸۰ ز لسيزې راهيسې صنعتي سکتور د ماليزيا د ودې لامل شوی دی. د پانګونې لوړو کچو په دې کې د پام وړ ونډه ولوبوله. د جاپان په پانګونې سره په هېواد کې درانده صنعتونه وغوړېدل او د کالونو په مسئله کې ماليزيايي لېږد يا صادرات د هېواد د ودې بنسټيز چلونکې وسيله شوه. دې هېواد په ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ ز لسيزو کې د ټيټ انفلاسيون د لرلو تر څنګ په ثابت ډول له ٪۷ څخه زيات ناخالص کورنی توليد تر لاسه کړ. په ۱۹۹۱ ز کال کې د ماليزيا پخواني لومړي وزير ماهاتير بن محمد د ۲۰۲۰ ليد “Vision 2020” په نوم خپله نظريه په ګوته کړه، چې له مخې به يې دا هېواد په ۲۰۲۰ ز کال پورې پر ځان بسيا صنعتي شوی هېواد جوړېده. ټان سري نور محمد چې يو ماليزيايي وزير و، وويل چې که چېرې د ماليزيا وده ثابته پاتې يا هم زياته شي، نو هېواد په ۲۰۱۸ ز کال کې د پرمختللي هېواد دريځ خپلولی شي. <ref>{{Cite web |title=Malaysia may be developed nation by 2018, says minister<!-- Bot generated title --> |url=http://www.theedgemalaysia.com/political-news/230848-malaysia-may-be-developed-nation-by-2018-says-minister.html |access-date=6 July 2022 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406135218/https://www.theedgemalaysia.com/political-news/230848-malaysia-may-be-developed-nation-by-2018-says-minister.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Mahathir's Speech">{{cite news|title=The Way Forward|url=http://www.pmo.gov.my/?menu=page&page=1904|publisher=Prime Minister's Office|author=Mahathir Bin Mohamad|date=17 November 2008|access-date=12 April 2013|archive-date=3 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203071129/http://www.pmo.gov.my/?menu=page&page=1904|url-status=dead}}</ref> ماليزيا د ۲۰ پېړۍ د وروستیو پر مهال اقتصادي وده وازمايله او له چټک پرمختګ سره مخامخ شو. دا هېواد په ۲۰۱۴ ز کال کې د ۱۱۰۶۲،۰۴۳ امريکايي ډالر سړي سر ناخالص توليد لري او نوی صنعتي شوی هېواد ګڼل کېږي. په ۲۰۰۹ ز کال کې د PPP ناخالص کورنی توليد ۳۸۳،۶ بيليون امريکايي ډالر يا د ۲۰۱۴ ز کال نږدې نيمايي و او د پېرودلو د ځواک برابرۍ “PPP” سړي سر ناخالص کورنی توليد ۸،۱۰۰ امريکايي ډالر يا د ۲۰۱۴ زکال د کچې درېيمه برخه و. <ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|title=COUNTRY COMPARISON :: GDP (PURCHASING POWER PARITY)|publisher=CIA|access-date=26 October 2010|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|title=The World Factbook|access-date=3 March 2015|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102150659/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|url-status=dead}}</ref><ref name="Globalization">{{cite book|title=Globalization and the Transformation of Foreign Economic Policy|author=Paweł Bożyk|chapter=Newly Industrialized Countries|page=164|publisher=Ashgate Publishing, Ltd|year=2006|isbn=0-7546-4638-6}}</ref><ref name="Principles">{{cite book|title=Principles of Economics|author=N. Gregory Mankiw|year=2007|edition=4th|isbn=978-0-324-22472-6}}</ref> په ۲۰۱۴ ز کال کې د کورني عايد سروې “Household Income Survey” چې د دولت له لورې ترسره شوه، څرګنده کړه چې ماليزيا کې ۷ ميليونه کورونه وو او په هر کور کې په منځني يا اوسط ډول ۴،۳ تنو ژوند کاوه. د دې هېواد د کور منځنی عايد  په ۲۰۱۲ زکال کې د ۵۰۰۰ ماليزيايي رينګيت په پرتله ٪۱۸ (۵۹۰۰ ماليزيايي رينګيت) ته زيات شو. په ۲۰۱۲ ز کال کې د “HSBC” په نوم د برتانوي ګڼ ملتي نړيوال بانک د راپور له مخې به ماليزيا په ۲۰۵۰ ز کال کې د نړي ۲۱ تر ټولو لوی اقتصاد شي، چې کورنی ناخالص توليد به په کې ۱،۲ تريليون ډالر (د کال ۲۰۰۰ ډالر) او د سړي سر کورنی ناخالص توليد به په کې ۲۹۲۹۷ ډالر (د کال ۲۰۰۰ ډالر) وي. ياد راپور زياتوي چې برېښنايي توکي، نفت او مايع شوي طبيعي ګاز توليدونکي به د سړي سړ عايد کې بنسټيز زياتوالی وويني. د ماليزيايي ژوند تمه، د ښوونځي يو څه لوړه کچه او زېږون کچې پورته اوسط به د هغه په چټکه پراختيا کې مرسته وکړي. ويکتور شوېټس چې په “Credit Suisse” په نوم د نړيوالې پانګونې او مالي خدمتونو بانک کې اداري رئيس دی، ويلي دي چې «ماليزيا د يو پرمختللي هېواد جوړېدلو لپاره ټول مناسب جوړښتي توکي لري». <ref>{{cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2012/5/7/business/11241892&sec=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508055553/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2012%2F5%2F7%2Fbusiness%2F11241892&sec=|url-status=dead|archive-date=8 May 2012|title=Malaysia got what it takes to be developed nation|author=Wong Wei-Shen|work=The Star|date=7 May 2012|access-date=25 June 2013}}</ref> د ۲۰۲۰ ز کال په پيل کې ماليزیايي اقتصاد د کويډ ۱۹ وبا له امله خورا زيانمن شو، چې په پای کې د نړۍ پاتې برخو ته هم پراخه شوه او په هېواد کې د اقتصادي بندېدو او نسکورېدلو لامل شو، چې دا له ۲۰۰۸ ز کال راهيسې تر ټولو بد حالت و. د ۲۰۲۰ ز کال د ډسمبر په لومړيو کې د وبا پر مهال “Fitch Ratings” ادارې د هېواد اقتصادي کچه له الف يا “A” څخه “BBB+” ته ډلبندي کړه. په کينګسلي ستراتيژيک انسټيتيوټ “Kingsley Strategic Institute” کې د “Hoo Ke Ping” په شان ځينو اشخاصو وړانديز وکړ، چې دا هر د نوي حکومت او د ډلبندۍ يا اقتصادي کچې د ټاکنې استازولۍ تر منځ د اړيکې د نه شتون له امله و. د بازار زده کړو له مرکز “Center for Market Education” څخه د کارميلو فيرلايتو په شان ځيني نورو وويل، چې دا ښايي يو څه زيات بنسټيز څيز ته اړتيا ولري، ځکه چې وروستۍ بوديجې د بيارغونې لپاره تګلاره له منځه وېوړه او همدا راز سياسي کړکېچونه په ګوته کوي. همدا راز په “Juwai IQI” کې شان سعيد وړانديز وکړ، چې يادې استازولۍ خپل ډېر مناسبتوب ځکه درلود، چې شننه د انحنا تر شا وه. که څه هم په هيواد کې د کويد ۱۹ له امله اقتصادي شاتګ د ۲۰۲۲ زکال په مارچ او اپرېل کې ځکه پای ته ورسېد، چې د ککړتيا کچه مخ په ځوړ شوه. == اقتصادي تګلارې == === پولي سياست === د ۱۹۹۷ ز کال له اسيايي مالي کړکېچ “Asian financial crisis” او د ۲۰۰۸ ز کال ستر کړکېچ “Greet Recession” څخه مخکې او (۲۰۲۰/۲۰۲۱) کويډ ۱۹ ماليزيايي رينګيټ يو نړيوال پولي واحد و، چې په ټوله نړۍ کې ورسره په ازاد ډول سوداګري کېده. له کړکېچ څخه لږه موده مخکې رينګيت د ډالر پر وړاندې په ۲،۵ تبادله شو. د اټکلي فعاليتونو له امله رينګيټ د اونيو په مسئله کې پر وړاندې ۴،۱۰ ماليزيايي رينګيت ته راښکته شو. “Bank Negara Malaysia” چې د هېواد ملي بانک دی، پرېکړه وکړه چې په ازاد بازار کې د رينګيټ د باندني بهير (وتلو) د مخنيوي په موخه د پانګې اداره کولو لارې چارې تحميل کړي. د هېواد پولي واحد (رينګيټ) نا نړيوال شو او که چېرې به کوم مسافر له ۱۰۰۰۰ ماليزيايي رينګيت څخه زياتې پيسې له هېواده د باندې لېږدولې، نو بايد مرکزي بانک ته يې د لېږد دلايل روښانه کړی وی. په خپله رينګيټ د ډالر پر وړاندې ۳،۸۰ رينګيت ټاکل شوی و. د تبادلې ثابت نرخ د ۲۰۰۵ ز کال په جون کې د تبادلې د خوځنده نرخ په ګټه ساعتونه وروسته له هغې منع شوی و، چې چين هم ورته حرکت اعلان کړ. په دې ټکي کې لا هم رينګيت نړيوال پولي واحد نه و. ياد بولي واحد د ۲۰۰۸ ز کال په مارچ کې د ډالر پر وړاندې ۳،۱۸ پياوړتيا ته دوام ورکړ او د ۲۰۱۱ ز کال په می کې يې د ډالر پر وړاندې ارزښت ۲،۹۴ ته راښکته شو. په ورته وخت کې د پانګې د اداره کولو زيات اړخونه د ماليزيا د مرکزي بانک (Bank Negara Malaysia) له لورې په بطي ډول هوسا شوي دي. که څه هم دولت د رينګيت نه نړيوال کولو ته دوام ورکوي. دولت څرګنده کړه، چې رينګيت به له چمتو کېدلو څخه وروسته نړيوال پولي واحد شي. <ref>{{cite news|url=http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_3f579c44-cb73c03a-1cf662f0-6b76946b&paging=0|title=22-07-2005: Ringgit depeg not likely to have immediate impact on sovereign, banks, corporates|work=The Edge|access-date=10 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318142607/http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_3f579c44-cb73c03a-1cf662f0-6b76946b&paging=0|archive-date=18 March 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/reutersEdge/idUSKLR5369320070319|title=Malaysia says offshore ringgit trade not needed|author=Liau Y-Sing|date=19 March 2007}}</ref> == سرچينې == 770aojjxuq8cac8vzhzx0mwlzceinef 0 62815 364751 301336 2026-06-19T00:15:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364751 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:São Paulo GTXDrone Capture 134.255.jpg|بټنوک|302x302px]] په عادي شرایطو کې د برازیل اقتصاد له تاریخي اړخه د لاتیني امریکا او د سويلي نیمه کرې تر ټولو لوی اقتصاد دی. په امریکا کې برازیلي اقتصاد تر ټولو لوی درېیم مقام لري. د دې هېواد اقتصاد مخ پر وده د منځنی عاید ګډ اقتصاد دی. په ۲۰۲۲ز کال کې، د پیسو نړیوال صندوق له نظره، برازیل د اسمي ناخالص کورني توليد (جي ډي پي) په نظر کې نيولو سره د نړۍ لسم ستر اقتصاد دی او د پیرودلو ځواک برابرۍ کې نهم ځای ورکړل شوی.<ref>[https://blogs.forbes.com/kerenblankfeld/2010/12/13/is-brazils-economy-getting-too-hot/ Is Brazil's Economy Getting Too Hot?] [[Forbes]]. Retrieved on 24 October 2011.</ref><ref>—{{cite book|last1=Trebat|first1=Thomas J.|date=1983|title=Brazil's State-Owned Enterprises: A Case Study of the State as Entrepreneur|url=https://archive.org/details/brazilsstateowne0000treb|url-access=registration|quote=brazil mixed economy.|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=[https://archive.org/details/brazilsstateowne0000treb/page/10 10]-15|isbn=978-0-521-23716-1|author-link=Thomas J. Trebat}} —Ellner, Steve. “Globalization, Macroeconomic Policies, and Latin American Democracy.” Latin American Politics and Society, vol. 48, no. 1, [ [[University of Miami]], Wiley, Center for Latin American Studies at the University of Miami], 2006, pp. 175–87, {{jstor|4490453}}. —Mazza, Jacqueline. “Argentina, Brazil, Chile: Democracy and Market Economics.” Great Decisions, [[Foreign Policy Association]], 1994, pp. 61–70, {{jstor|43682341}}.</ref> په ۲۰۲۲ز کال کې، د پیسو نړیوال صندوق له نظره، د برازيل اسمي جي ډي پي ۱.۸۳۳ تریلیون امریکايي ډالره وه، دغه هیواد په نړۍ کې د تر ټولو لویو لسو اقتصادونو په منځ کې اوږد تاریخ لري. د سړي سر جي ډي پي د يو اوسېدونکي لپاره ۸،۵۷۰ امریکایي ډالره وه.<ref name="GDP IMFc2">{{cite web |date=19 April 2022 |title=World Economic Outlook Database, April 2022 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPDPC,&sy=2022&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=19 April 2022 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref><ref>{{cite web |date=19 April 2022 |title=World Economic Outlook Database, April 2022 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=512,446,564,463,926,&s=NGDPDPC,&sy=2020&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=19 April 2022 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> دا هیواد په طبعي زیرمو بډایه دی. د ۲۰۰۰ څخه تر ۲۰۱۲ز کال پورې، برازیل په نړۍ کې یو له چټکترین وده کونکيو لویو اقتصادونو له جملې څخه و چې د کلنۍ جي ډي پي ودې کچه یې له ۵٪ څخه زیاته وه. د برايل جي ډي پي په ۲۰۱۲ز کال کې د انګلستان څخه زياته شوه چې په لنډمهالي ډول يې برازیل د نړۍ تر ټولو لوی شپږم اقتصاد وګرځاوه. همدرانګه، د برازیل اقتصاد د وده په ۲۰۱۳ز کال کې سسته شوه او دغه هیواد په ۲۰۱۴ کال کې سوړبازارۍ ته داخل شو. د برازيل اقتصاد په ۲۰۱۷ز کې په بيا رغېدو شو، له دې څخه د مخکې کال د همدې مودو په پرتله په لومړۍ ربعه کې يې وده ۱٪ وه، په دويمه ربعه کې وده ۰.۳٪ ته ورسېده. دا هېواد په رسمي ډول له سوړبازارۍ ووت.  د نړیوال اقتصادي فورم له مخې، په ۲۰۱۹ز کال کې برازیل د سيالۍ د لوړ پرمختګ په ارزونه کې لوړ ځای درلود، د نورو هیوادونو په منځ کې یې اتم مقام تر لاسه کړ، د لومړي ځل لپاره پر روسیه برلاسی شو او تر يو بريده يې «BRIC» د اقتصادونو په منځ کې د هندوستان او چین سره د سیالۍ واټن ختم کړ. له ۱۹۹۰ز لسیزیزې راهیسې د مالي پایښت پر لور مهم ګامونه واخیستل شول، همدرانګه د ازاد او خلاص اقتصاد لپاره اقدامات وشول چې د هیواد د سیالۍ بنسټونه یې د پام وړ زیات کړل او د شخصي سکتور پرمختګ لپاره یې ښه چاپیریال برابر کړ.<ref>{{cite web |title=Brazil's Economy Projected to shrink {{!}} Al Jazeera America |url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/8/17/despite-protests-wont-lead-to-radical-change-in-brazil.html}}</ref><ref name="weforum.org">[http://www.weforum.org/pdf/GCR09/Report/Part1/Chapter%201.1_The%20Global%20Competitiveness%20Index%202009-2010.pdf Global Competitiveness Report 2009–2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001092614/http://www.weforum.org/pdf/GCR09/Report/Part1/Chapter%201.1_The%20Global%20Competitiveness%20Index%202009-2010.pdf|date=1 October 2009}} [[World Economic Forum]]. Retrieved on 24 October 2011.</ref> په ۲۰۲۰ز کال کې، «فوربس» په خپله ډلبندۍ کې برازيل شپږم هغه ستر هېواد وباله چې په نړۍ کې زيات ميلياردران لري. برازیل د متنوعو اقتصادي سازمانونو غړی دی، لکه «Mercosur, Prosur, G8+5, G20, WTO, Paris Club, Cairns Group» او د OECD د دایمي غړي په توګه یې پرمختګ کړی.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/billionaires/|title=Forbes billionaires}}</ref><ref>[https://www.gov.br/mre/en/contact-us/press-area/press-releases/joint-press-release-by-the-ministry-of-foreign-affairs-the-office-of-the-president2019s-chief-of-staff-and-the-ministry-of-economy-2013-brazil-is-invited-to-start-the-oecd-accession-process Brazil is invited to start the OECD accession process]</ref> په داسې حل کې چې برازيل د يوې مستعمرې په توګه د لومړني سکتور پر توکو (بوره، سره زر او کاټن) تمرکز درلود، د شلمې پېړۍ په اوږدو کې دې هېواد وکولای شول چې یو متنوع صنعتي اساس جوړ کړي. د فولادو صنعت یې يوه اصلي بېلګه ده ، په ۲۰۱۸ز کال کې برازیل په نړۍ کې د فولادو نهم ستر توليدونکی او په ۲۰۱۸ز کال کې د فولادو پنځم ستر خالص صادرونکی هېواد و. «ګرداو» په امریکا کې د اوږد فولاد تر ټولو لوی تولیدونکی دی، چې په ۱۴ هیوادونو کې ۳۳۷ صنعتي او سوداګریز واحدونه او د ۴۵،۰۰۰ څخه زیات کارکونکي لري. پیټروبراس، د برازیل د تیلو او ګاز شرکت، په لاتیني امریکا کې تر ټولو زیات ازښتناک شرکت دی.<ref>[https://noticias.r7.com/economia/petrobras-passa-a-ser-a-empresa-mais-valiosa-da-america-latina-07012022 Petrobras passa a ser a empresa mais valiosa da América Latina]</ref><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:dcd93336-2756-486e-aa7f-64f6be8e6b1e/2018%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202042330/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:dcd93336-2756-486e-aa7f-64f6be8e6b1e/2018%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf |archive-date=2 February 2019 |access-date=21 June 2020}}</ref> == تاریخ == کله چې پرتګالي کشافين په شپاړسمه پیړۍ کې راورسیدل، د اوسني برازیل اصلي اوسېدونکو قبیلو ټول ټال ۲.۵ میلیونه وګړي درلودل او د له ډبرين پړاو څخه يې په ژوند کې هېڅ عملي بدلون نه و راغلی. د پرتګال له خوا د برازیل له نېواک (۱۵۰۰-۱۸۳۲) څخه تر ۱۹۳۰ز لسیزې وروستيو پورې، د برازیل اقتصاد د صادراتو لپاره پر لومړنیو محصولاتو ولاړ و. په پرتګالي سترواکۍ کې، برازیل یوه مستعمره وه چې د سترواکۍ د سوداګریزې تګلارې تابع وه، کوم چې لویه پیمانه درې عمده اقتصادي محصولات – بوره، سره زر او د ۱۹م پیړې راپدیخوا قهوه، درلودل. د نولسمې پیړۍ تر پايه د برازیل اقتصاد په لوړه پیمانه په افريقايي مريي مزدورانو متکي و (په ټوله کې شاوخوا ۳ میلیونه افریقایی مريان). هغه پړاو کې برازيل يوه مستعمره هم وه چې ستر شمېر اروپايان پکې مېشت و، ډيری يې پراتګاليان وو (د اریزونایانو او مادیریانو په ګډو)، خو ځیني هالنډي (هالنډي برازیل وګوره)، اسپانویان، انګريزان، فرانسویان، المان، فلیمیش، ډنمارکيان، سکاټلینډیان او سیفارډیک یهوديان هم پکې وو. ورپسې، برازیل یوه پياوړې اقتصادي او وګړيزه وده هم تجربه کړه، ددې تر څنګ له اروپا څخه برازيل ته خلکو ډله ييز کوچ هم وکړ، عموماً له پرتګال (د ازیویانو او مادیریانو په ګډون)، اټالیې، اسپانیې، المان، پولنډ، اوکراین، سوټزرلینډ، اتریش او روسيې څخه هلته کوچېدلي وو. تر ۱۹۳۰ز لسیزې پورې په کمه اندازه کډوال د نیدرلینډ، فرانسې، فینلینډ، ایسلینډ څخه او سکنډناویايي هیوادونو، لیتوانیا، بیلجیم، بلغاریه، هنګري، یونان، لاتویا، انګلستان، ایرلینډ، سکاټلینډ، کرواټیا، چک جمهوریت، مالټا، شمالي مسیډونیا او لوګزامبورګ څخه، د منځني ختیځ (په عمده توګه له لبنان، سوریې، او ارمينیا)، جاپان، متحده ایالات، او جنوبي افریقا څخه راغلي وو. په حقیقت کې، په ۱۹مه پیړۍ کې نړیوالې لويې کډوالۍ د دې هیواد د انسان پانګې په پرمختګ مثبتې اغیزې درلودې. کډوالو معمولا د  اصلي برازیلیانو په پرتله ښه رسمي او غیر رسمي روزنې ښودنه کوله او زياتو سوداګريزو افکارو ته يې ميلان درلود. د هغوی راتګ د سیمې لپاره ګټور و، نه یواځې د مهارت او علم له امله چې هغوی د خپل ځان سره دغه هیواد ته راوړی و، بلکې اصلي برازیلي نفوس ته د هغوی د انساني پانګې د غېر مستقيمو لګښتونو د اغېزو له امله هم. د بشري پانګې د غېر مستقيمو لګښتونو اغيزې په هغو سیمو کې خورا پیاوړې وې چې د کډوالو ډیر شمیر پکې مېشت و او په ځینو سیمو کې يې مثبتې اغیزې تر نن ورځې پورې لیدل کیږي.<ref>{{Cite journal|last1=Baten|first1=Jörg|last2=Stolz|first2=Yvonne|last3=Botelho|first3=Tarcísio|date=2013|title=Growth Effects of 19th century mass migration: "Fome Zero" for Brazil?|journal=European Review of Economic History|volume=17-1|pages=95–121}}</ref> په ۲۰۰۷ز کال کې، د ۲۰۹ میلیون نفوس او لویو طبیعي زیرمو په لرلو سره، برازیل په نړۍ کې یو له لویو لسو بازارنو څخه دی، کوم چې په لسګونه میلیونه ټنه فولاد، ۲۶ میلیونه ټنه سیمینټ، ۳.۵ میلیونه د تلویزیون سيټونه او درې میلیون یخچالونه تولیدوي. سربیره پر دې، په کال کې شاوخوا ۷۰ میلیونه مکعب متره پټرولیم په تیلو، غورو توکو، پروپان ګاز او د سلګونه ډوله پيټروکيميکل په يوه پراخه لړۍ بدلیږي.<ref name=":0b">{{Cite news|url=https://www.capitalinvest-group.com/en/invest-in-brazil-ma-guide/|title=Why Invest in Brazil|date=23 August 2018|work=M&A Advisors Brazil|access-date=12 October 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://countryeconomy.com/demography/population/brazil|title=Brazil - Population 2017|work=countryeconomy.com|access-date=12 October 2018|language=en}}</ref> برازیل لږ تر لږه ۱۶۱،۵۰۰ کیلو متره پاخه سرکونه لري، همدا راز له ۱۵۰ ګیګاواټ برېښنا ظرفيت لرونکي تاسيسات لري، د دې هېواد حقیقی د سړي سر جي ډي پی په ۲۰۱۷ز کال کې د ۹،۸۰۰ امریکايي ډالرو څخه لوړه وه. د برازيل صنعتي سکتور د لاتیني امریکایی صنعتی تولید د پنځو څخه درېیمه برخه جوړوي. د دې هیواد ساینسي او ټیکنالوژیکي پرمختګ د بهرنۍ مستقیمې پانګونې لپاره په زړه پورې بلل شوی دی، په ۲۰۱۹ز کال کې، برازیل د بهرنیو پانګونو لپاره څلورم شمېره مقام تر لاسه کړ چې یواځې له متحده ایالاتو، چین او سینګاپور څخه شاته دی.<ref name=":0">{{Cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2022 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPGDP,&sy=2020&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=2022-04-19 |website=IMF |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://knoema.com/atlas/Brazil/GDP-per-capita|title=Brazil GDP per capita, 1980–2017 – knoema.com|work=Knoema|access-date=12 October 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=BIG - Banco de Informa es de Gera o |url=http://www2.aneel.gov.br/aplicacoes/capacidadebrasil/capacidadebrasil.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130226091925/http://www.aneel.gov.br/aplicacoes/capacidadebrasil/capacidadebrasil.cfm |archive-date=26 February 2013}}</ref><ref name="BG">[https://web.archive.org/web/20190620090546/http://www.brasil.gov.br/ingles/about_brazil/ About Brazil] Brazilian government. Retrieved on 24 October 2011.</ref><ref>{{cite web |date=20 January 2020 |title=Brazil moved to fourth investment destination in the world in 2019 |url=https://agenciabrasil.ebc.com.br/economia/noticia/2020-01/brasil-passou-para-quarto-destino-de-investimentos-no-mundo-em-2019}}</ref> د کرڼې سکتور، چې په داخل کې ورته «اګرونیګیسیو» (زراعتي کاروبار) ویل کیږي، هم غښتلی و: د دوه لسیزو لپاره دغه سکتور، په هغو سیمو کې چې کلیوالي سکتور پورې اړه لري، برازیل د ډیرو لوړو تولیداتي هیوادونو په منځ کې ساتلی و. کرڼیز او د کان کیدنې سکتورونو هم د سوداګريرۍ زياتوالي ملاتړ وکړ، کوم چې د زياتو پيسو تر لاسه کولو (بېرته تر لاسه کول) او بهرنيو پورونو بيا تاديه کولو کې مرسته وکړه. په لوېدیځ کې د اقتصادونو د سقوط له امله، برازیل په ۲۰۱۰ز کال کې خپل ځان د واقعي ارزښت د زياتولو د مخنيوي په هڅو کې وموند.<ref>[http://www.soundsandcolours.com/articles/brazil/brazils-currency-wars-a-real-problem/ Brazil's Currency Wars – A "Real" Problem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728223809/http://www.soundsandcolours.com/articles/brazil/brazils-currency-wars-a-real-problem/ |date=2014-07-28 }} Sounds and Colours. Retrieved on 24 October 2011.</ref> د اسیایي پراختيايي بانک او د مالیې عدالت شبکې معلومات روښانه کوي چې د برازیل د بې مالیې «سیوری» (په حساب کې نه نيول شوې برخه) اقتصاد د جي ډي پي ۳۹٪ برخه جوړوي.<ref>[http://www.businessweek.com/articles/2012-04-05/the-secret-strength-of-pakistans-economy The Secret Strength of Pakistan's Economy – Businessweek<!-- Bot generated title -->], 2017</ref> د «اوډبریچ» شرکت په برازیل کې د فساد یو له مهمو قضیو څخه بلل کیږي. د ۱۹۸۰ز لسیزې راهیسې، «اوډبریچ» د دې ګروپ په حق د رايې ورکولو په موخه د پارلمان غړیو ته د رشوت ورکولو لپاره څو میلیارده ډالر د رشوت په بڼه مصرف کړي دي. د ښاروالۍ په کچه، د «اوډبریچ» د فساد موخه «شخصي کولو تحریکول» و، په ځانګړي ډول د اوبو او نالیو ادارې په برخه کې.<ref>{{cite web |date=October 2017 |title=Brazil's Odebrecht scandal, by Anne Vigna (Le Monde diplomatique - English edition, October 2017) |url=https://mondediplo.com/2017/10/08brazil}}</ref> == سرچينې == qy6qqs6azck29r491ozgd8j28uhhkb0 0 63756 364772 284674 2026-06-19T03:07:18Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364772 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}لودوېګ اډوارډ بولټزمان (د ۱۸۴۴ کال د قبروري له ۲۰ – د ۱۹۰۶ کال د سپټمبر تر ۵) اتریشي فزیک پوه او فیلسوف ؤ. د هغه سترې لاسته راوړنې د احصایوي میخانیک پراختیا او د ترموډینامیک د دویم قانون احصایوي توضېح دي. په ۱۸۷۷ کال کې یې د انټروپي  اوسنی تعریف وړاندې کړ، په دې رابطه کې Ω د مایکروحالتونو شمېر دی، چې انرژي یې د سیسټم له انرژۍ سره برابره ده او د سیسټم د احصایوي بې نظمۍ د مقدار په توګه تعبیر کېږی. مکس پلانک  ثابت ته د بولټزمان ثابت نوم ورکړ.   <ref>{{Citation|last=Partington|first=J.R.|author-link=J.R. Partington|title=An Advanced Treatise on Physical Chemistry|volume=1, ''Fundamental Principles'', ''The Properties of Gases''|place=London|publisher=[[Longman|Longmans, Green and Co.]]|year=1949|page=300}}</ref><ref name="EncycloBritan">{{cite book|last1=Klein|first1=Martin|year=1970|orig-year=1768|chapter=Boltzmann, Ludwig|editor1-last=Preece|editor1-first=Warren E.|title=Encyclopædia Britannica|type=hard cover|language=en|volume=3|edition=Commemorative Edition for Expo 70|location=Chicago|publisher=William Benton|publication-date=1970|page=893a|isbn=0-85229-135-3}}</ref> احصایوي میخانیک د عصري فزیک یو له ستنو څخه دی. احصایوي میخانیک تشرېح کوي چې میکروسکوپي مشاهدې (لکه تودوخه او فشار) د مایکروسکوبي پارامیټرونو سره چې د یوه اوسط شاوخوا بدلون کوي، څرنګه ټراو لري. ترموډینامیکي کمیتونه (لکه د تودوخې ظرفیت) د مایکروسکوبي چلند سره نښلوي، پداسې حال کې چې په کلاسیک ترموډینامیک کې یوازینۍ شته ټاکنه د بېلابېلو توکو لپاره د دا ډول کمیتونو اندازه کول او جدول بندي ده.   <ref name="gibbs">{{cite book|last=Gibbs|first=Josiah Willard|author-link=Josiah Willard Gibbs|title=Elementary Principles in Statistical Mechanics|year=1902|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]|location=New York|title-link=Elementary Principles in Statistical Mechanics}}</ref> == ژوندلیک  == === ماشومتوب او تعلیم  === بولټزمان د وین ښار په اطراف، ایرډبرګ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. پلار یې، لودوېګ جورج بولټزمان د عوایدو مأمور ؤ.  نیکه یې چې له برلین څخه وین ته تللی ؤ، یو ساعت جوړونکی ؤ او د بولټزمان مور، کاترینا پاورنفینډ اصلاً د سالزبورګ څخه وه. هغه لومړنۍ زده کړې د مور او پلار په کور کې ترلاسه کړې. بولټزمان د علیا اتریش په لینز کې په عالي لیسه کې زده کړې وکړې. کله چې بولټزمان ۱۵ کلن ؤ، پلار یې مړ شو.  <ref>{{cite book|title=The Scientific 100|first1=John|last1=Simmons|first2=Lynda|last2=Simmons|isbn=978-0-8065-3678-1|page=123|publisher=Kensington Publishing Corp.|year=2000}}</ref><ref name="james2004">{{cite book|title=Remarkable Physicists: From Galileo to Yukawa|url=https://archive.org/details/remarkablephysic00jame|url-access=limited|first1=Ioan|last1=James|year=2004|isbn=978-0-521-01706-0|page=[https://archive.org/details/remarkablephysic00jame/page/n185 169]|publisher=Cambridge University Press}}</ref> بولټزمان په ۱۸۶۳ کال کې په وین پوهنتون کې د ریاضياتو او فزیک زده کړه پیل کړې. په ۱۸۶۶ کال کې یې خپله ډوکتورا او په ۱۸۶۹ کال کې یې د تدریس وړتیا سند (venia legendi) ترلاسه کړل. بولټزمان د فزیک انسټیټیوټ مدیر، جوزف سټیفن سره له نږدې کار کاوه. دا سټیفن ؤ چې بولټزمان یې ماکسویل کار سره آشنا کړ.  <ref name="james2004" /> === علمي مسلک  === بولټزمان په ۱۸۶۹ کال کې کله چې ۲۵ کلن ؤ، د جوزف سټیفن له لوري د لیکلي سپارښت لیک په مرسته د اتریش ولایت په ګراز پوهنتون کې د ریاضیاتي فزیک بشپړ پروفیسور وټاکل شو. په ۱۸۶۹ کال کې یې څو میاشتې په هایډلبرګ کې د رابرټ بنزن او لیو کونیګزبرګر سره او په ۱۸۷۱ کال کې په برلین کې د ګوستاو کرشهف او هرمن وون هلمهولټز سره کار وکړ. بولټزمان په ۱۸۷۳ کال کې په وین پوهنتون کې د ریاضیاتو د پروفیسور په توګه کار پيل کړ او تر ۱۸۷۶ کال پورې هلته پاتې شو.  <ref>{{cite journal|url=http://www.kvarkadabra.net/2001/12/ludwig-boltzmann/|title=Ludwig Boltzmann in prva študentka fizike in matematike slovenskega rodu|language=sl|trans-title=Ludwig Boltzmann and the First Student of Physics and Mathematics of Slovene Descent|date=December 2001|last=Južnič|first=Stanislav|website=Kvarkadabra.net|issue=12|access-date=17 February 2012}}</ref> هغه په ۱۸۷۲ کال کې، اتریشي پوهنتونونو ته د ښځو ننتو څخه ډېر وړاندې، په ګراز کې د ریاضیاتو او فزیک لېواله ښوونکې هنریټ وون آیګنټلر سره آشنا شو. نوموړې ته د غیررسمي لیکچرونو اجازه نه وه ورکړل شوې. بولټزمان د نوې غوښتنې لپاره د هغې له پرېکړې څخه ملاتړ وکړ او غوښتنه یې ومنل شو. لودوېګ بولټزمان د ۱۸۷۶ کال د جولای په ۱۷ له هنریټ سره واده وکړ. دوی درې لوڼې درلودې: هنریټ (۱۸۸۰ کال)، ایدا (۱۸۸۴ کال)، ایلس (۱۸۹۱ کال) او یو زوی، آرتور لودوېګ (۱۸۸۱ کال). بولټزمان بېرته ګراز ته لاړ ترڅو د تجربوي فزیک استادۍ څوکۍ په غاړه واخلي. په ګراز کې د هغه د زده کوونکو په منځ کې سوانت آرنیوس او والټر نرنسټ  شامل وو. په ​​ګراز کې یې ۱۴ خوشحاله کلونه تېر کړل او هلته ؤ چې د طبیعت خپل احصایوي مفهوم ته یې وده ورکړه.   <ref>{{Cite web |title=Ludwig Boltzmann biography (20 Feb 1844 – 5 Sept 1906) |url=https://www.boltzmann.com/ludwig-boltzmann/biography/}}</ref><ref name="springer">{{Cite journal|quote=Paul Ehrenfest (1880–1933) along with Nernst, Arrhenius, and Meitner must be considered among Boltzmann's most outstanding students.|last1=Jäger|first1=Gustav|last2=Nabl|first2=Josef|last3=Meyer|first3=Stephan|date=April 1999|title=Three Assistants on Boltzmann|journal=Synthese|volume=119|issue=1–2|pages=69–84|doi=10.1023/A:1005239104047|s2cid=30499879}}</ref><ref name="huji">{{cite web |title=Walther Hermann Nernst |url=http://chem.ch.huji.ac.il/history/nernst.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612133921/http://chem.ch.huji.ac.il/history/nernst.htm |archive-date=12 June 2008 |quote=Walther Hermann Nernst visited lectures by Ludwig Boltzmann}}</ref> بولټزمان په ۱۸۹۰ کال کې د آلمان د باواریا په مونیخ پوهنتون کې د نظري فزیک رئیس وټاکل شو.  بولټزمان په ۱۸۹۴ کال کې په ویانا پوهنتون کې د نظري فزیک پروفیسور په توګه د خپل استاد، جوزف سټیفن ځای ناستی شو.  === وروستي کلنونه او مړینه   === بولټزمان د خپل عمر په وروستیو کلونو کې د خپلو نظریو د دفاع لپاره زیاتې هڅې وکړې. په وین کې د خپلو ځینو همکارانو سره په ځانګړې توګه ارنسټ ماخ  سره چې په ۱۸۹۵ کال کې د فلسفې او د علومو تاریخ پروفیسور شو، جوړ رانه غی.  په همغه کال کې جورج هلم او ویلهیم اوسټوالډ په لوبک ښار کې په یوه غونډه کې د انرژي په اړه خپل دریځ وړاندې کړل. دوی ماده نه بلکې انرژي د کائناتو اصلي جز وګاڼه. د بولټزمان دریځ د نورو فزیک پوهانو په منځ کې چې په مناظره کې یې د هغه له اټومي نظریو څخه ملاتړ کاوه، ګټونکی شو. بولټزمان په ۱۹۰۰ کالب کې د ویلیام اوستوالډ په بلنه لپزګ پوهنتون ته لاړ. اوسټوالډ بولټزمان ته د فزیک استادۍ څوکۍ چې د ګوستاو هنریچ ویډمن له مړینې وروسته خالي وه، وړاندیز کړه. وروسته له هغه چې ماخ د خپلې خرابې روغتیا له امله تقاعد شو، بولټزمان په ۱۹۰۲ کال کې وین ته راستون شو. بولټزمان د ګوستاو وون ایسچریچ او اېمېل مولر سره یوځای په ۱۹۰۳ کال کې د اتریش ریاضي ټولنه رامنځته کړه. د هغه په شاګردانو کې کارل پریبرام، پاول ایرنفیست او لیز مایټنر شامل وو.   <ref name="Carlo">Cercignani, Carlo (1998) Ludwig Boltzmann: The Man Who Trusted Atoms. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-850154-1}}</ref><ref>{{cite journal|author=Max Planck|title=Gegen die neure Energetik|journal=Annalen der Physik|volume=57|issue=1|year=1896|pages=72–78|doi=10.1002/andp.18962930107|bibcode=1896AnP...293...72P|url=https://zenodo.org/record/1423910}}</ref> بولټزمان په وین کې د فزیک درس ورکړ او همدارنګه د فلسفې په اړه یې ویناوې ورکړ. د طبیعي فلسفې په اړه د بولټزمان ویناوې ډېرې مشهورې وې او د پام وړ پاملرنه یې ځان ته راواړه. لومړۍ  وینا یې لویه بریا وه. که څه هم د دې وینا لپاره  ترټولو لوی تالار غوره شوی ؤ، بیا هم خلک په زینو باندې ولاړ وو. د بولټزمان د فلسفي ویناوو د سترو بریالیتوبونو له کبله، سترواک هغه ته په ماڼۍ کې د مېلمستیا لپاره بلنه ورکړه.  <ref>The Boltzmann Equation: Theory and Applications, E.G.D. Cohen, W. Thirring, ed., Springer Science & Business Media, 2012</ref> په ۱۹۰۶ کال کې د بولټزمان خراب رواني حالت هغه له خپلې دندې ګوښه کېدو ته اړ کړ او د هغه د ناوغۍ نښانې ښیي چې د اوسني  تشخیص له مخې په دوه قطبي اختلال اخته ؤ. څلور میاشتې وروسته کله چې د خپلې مېرمنې او لور سره  ټریسټ (د هغه وخت اتریش) ته نږدې دوینو ته په رخصتۍ  تللي وو، د ۱۹۰۶ کال د سپټمبر په ۵ خپل ځان ځوړند کړ او د دې ځان وژنې له امله مړ شو. هغه د وین په زینټرفریډوف هدیره کې ښخ شوی دی. د قبر په ډبره یې خپل انټروپي فورمول حک شوی دی: <ref name="Carlo2">Cercignani, Carlo (1998) Ludwig Boltzmann: The Man Who Trusted Atoms. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-850154-1}}</ref><ref name="Paperpile">{{cite web |last=Nina Bausek and Stefan Washietl |date=13 February 2018 |title=Tragic deaths in science: Ludwig Boltzmann — a mind in disorder |url=https://paperpile.com/blog/ludwig-boltzmann/ |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Paperpile]]}}</ref><ref>"Eureka! Science's greatest thinkers and their key breakthroughs", Hazel Muir, p.152, {{ISBN|1-78087-325-5}}</ref><ref>{{cite book|last=Boltzmann|first=Ludwig|editor1-first=John T.|editor1-last=Blackmore|title=Ludwig Boltzmann: His Later Life and Philosophy, 1900–1906|chapter-url=https://books.google.com/books?id=apip-Jm9WuwC&pg=PA207|volume=2|year=1995|publisher=Springer|isbn=978-0-7923-3464-4|pages=206–207|chapter=Conclusions}}</ref><ref>Upon Boltzmann's death, [[Friedrich Hasenöhrl|Friedrich ("Fritz") Hasenöhrl]] became his successor in the professorial chair of physics at Vienna.</ref><ref name="Paperpile2">{{cite web |last=Nina Bausek and Stefan Washietl |date=13 February 2018 |title=Tragic deaths in science: Ludwig Boltzmann — a mind in disorder |url=https://paperpile.com/blog/ludwig-boltzmann/ |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Paperpile]]}}</ref> <math>S = k \cdot \log W </math> == فلسفه   == د بولټزمان د ګازونو د حرکت نظریه ظاهراً د اتومونو او مالیکولونو واقعیت له مخکې فرض کاوه، خو نږدې ټولو آلماني فیلسوفانو او زیاتره ساینس پوهانو لکه ارنسټ ماخ او فزیکي کیمیا پوه ویلهلم اوسټوالډ د دوی په شتون باور نه درلود.   <ref>{{cite book|last=Bronowski|first=Jacob|author-link=Jacob Bronowski|title=The Ascent Of Man|chapter=World Within World|publisher=Little Brown & Co|year=1974|isbn=978-0-316-10930-7|page=265|chapter-url=https://archive.org/details/ascentofmanbron00bron}}</ref> == فزیک     == د بولټزمان تر ټولو مهم علمي کارونه د حرکت په نظریه کې وو، چې په ګاز کې د مالیکولي سرعت لپاره د مکسویل – بولټزمان د توزېع هڅول شامل دي. د مکسویل – بولټزمان احصایه او د بولټزمان توزېع د کلاسیک احصایوي میخانیک په رامنځته کېدو کې مهم ګنل کېږي. دا نظریې په نورو پېښو کې چې کوانټمي احصایې ته اړتیا نلري او د تودوخې درجې مفهوم په اړه بصیرت وړاندې کوي، هم د پلې کېدو وړ دي.   په ۱۸۰۸ کال کې د جان ډیلټون کشفیاتو راهیسې، زیاتره کیمیا پوهانو، په سکاټلینډ کې جیمز کلرک مکسویل او په متحده ایالاتو کې یوشیا ویلارډ ګیبز په اتومونو او مالیکولونو کې د بولټزمان باور درلود، خو د فزیک مؤسساتو تر ډېرو لسیزو وروسته دا باور نه درلود. بولټزمن د خپل وخت د فزیک وتلې آلماني مجلې له اډېټر سره اوږدمهاله اختلاف درلود، دې اډېټر بولټزمان ته اجازه ورنه کړه چې اتومونو او مالیکولونو ته له مناسبو نظري جوړښتونو پرته بل شی ووايي. د بولټزمن له مړینې یوازې څو کاله وروسته، د کلویدونو تعلیق په هکله د پرین مطالعاتو (۱۹۰۸ - ۱۹۰۹)، چې د انشټین د ۱۹۰۵ کال نظري مطالعاتو پربنسټ وشوې، د آووګاډرو عدد او د بولټزمان ثابت قېمتونه یې تائید کړل او نړۍ یې قانع کړه چې دا کوچني ذرات په رښتیا شته دي.  د پلانک په قول، "د انټروپي او احتمال ترمنځ لوګارتمي اړیکه لومړی ځل د ال. بولټزمان له لوري د ګازونو د حرکت په نظریه کې بیان شوه". د انټروپي  لپاره دا مشهور فورمول په لاندې ډول دی<ref>Max Planck, p. 119.</ref><ref>The concept of [[entropy]] was introduced by [[Rudolf Clausius]] in 1865. He was the first to enunciate the [[second law of thermodynamics]] by saying that "entropy always increases".</ref><ref>An alternative is the [[Information entropy#Formal definitions|information entropy]] definition introduced in 1948 by [[Claude Elwood Shannon|Claude Shannon]].[https://web.archive.org/web/19980131083455/http://cm.bell-labs.com/cm/ms/what/shannonday/paper.html] It was intended for use in communication theory but is applicable in all areas. It reduces to Boltzmann's expression when all the probabilities are equal, but can, of course, be used when they are not. Its virtue is that it yields immediate results without resorting to [[Factorial|factorials]] or [[Stirling's approximation]]. Similar formulas are found, however, as far back as the work of Boltzmann, and explicitly in [[H-theorem#Quantum mechanical H-theorem|Gibbs]] (see reference).</ref> <math> S = k_{\mathrm{B}} \ln W </math> چې  د بولټزمان ثابت او  طبیعي لوګاریتم دی.  د Wahrscheinlichkeit آلماني کلمې مخفف دی چې معنی یې د مکروحالت د پېښېدو احتمال یا په دقیق ډول د احتمالي مایکرو حالتونو شمېر دی چې د سیسټم مکروسکوبي حالت سره مطابقت لري – د سیسټم (د لېدو وړ) په ترموډینامیکي حالت کې د ( لیدو نا وړ) "حالتونو" شمېر چې مختلف مالیکولونو ته د مختلف موقعیتونو او مومنټم په ورکولو سره په حقیقت بدلېدی شي. د بولټزمان فکري ماډل (paradigm) د آيډیال ګاز له  ورته ذراتو څخه جوړ شوی ؤ، چې له هغې څخه  د موقعیت او مومنتم په i-ام مایکروسکوپي حالت (رنج) کې قرار لري.  د پرمیوټېشن فورمول په کارولو سره تعیین کېدی شي <ref>{{cite book|last=Pauli|first=Wolfgang|title=Statistical Mechanics|publisher=MIT Press|location=Cambridge|year=1973|isbn=978-0-262-66035-8}}, p. 21</ref> <math> W = N! \prod_i \frac{1}{N_i!} </math> په دې رابطه کې  ټول ممکنه حالتونه لري او  د فکتوریل ښکارندوی دی. په مخرج کې "تصحیح" په ورته حالت کې نه جلا کېدونکي ذرات بیانوي.  بولټزمان په ۱۸۷۷ کال کې د هغه وړاندیز له امله چې د فزیکي سیسټم د انرژۍ کچې ممکن مجزا وي، د کوانټم میخانیک له مخکښ کسانو څخه هم ګڼل کېږي.  == سرچينې == oby3kedfmhzgvasub7od6q5poqab6vh 0 64160 364749 285295 2026-06-18T23:46:50Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364749 wikitext text/x-wiki د ۲۰۰۴ز کال د استانبول غونډه د ۲۰۰۴ز کال د جون له ۲۸مې نه تر ۲۹مې پورې د ترکیې په استانبول کې جوړه شوه. دا د ناټو ۱۷مه سرمشریزه وه چې د ناټو د هېوادونو او حکومتونو مشران د امنیتي مسلو په اړه د رسمي پریکړو لپاره سره راټول شوي وو. په ټولیز ډول، سرمشریزه د هغه بدلون په تعقیب رامنځته شوې و، چې په ۲۰۰۲ز کال کې د پراګ په سرمشریزه کې پیل شوی و او تمه یې درلوده چې د شوروي یرغل په وړاندې د سړې جګړې اتحاد د نوي او له سیمې بهر امنیتي ګواښونو په وړاندې د ۲۱ پیړۍ په ایتلاف بدل شي. دغه راز دغه سرمشریزه څلور غونډې درلودې.<ref>{{Cite web |title=UNITED STATES MISSION TO NATO, ''NATO Summit'', n.d. |url=http://nato.usmission.gov/dossier/NATO_Summit.asp |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927232012/http://nato.usmission.gov/dossier/NATO_Summit.asp |archivedate=27 September 2007}}</ref><ref>F. BONNART, "Istanbul summit : NATO could find its new purpose in Iraq" in ''[[The International Herald Tribune]]'', 26 June 2004, [http://www.iht.com/articles/2004/06/26/edbonnart_ed3_.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520072424/http://www.iht.com/articles/2004/06/26/edbonnart_ed3_.php|date=20 May 2011}}</ref> د ناټو غړو هېوادونو د شمالي اتلانتیک شورا کې د اوو نویو متحدینو هرکلی وکړاو پرېکړه یې وکړه چې د افغانستان په جګړه کې به د ناټو حضور پراخوي او په بوسنیا کې به خپل حضور پای ته رسوي، له عراق سره د روزنې په برخه کې د مرستې هوکړه وکړه، د همکارۍ لپاره یې نوی نوښت پیل کړ او د ناټو د عملیاتي وړتیاوو ښه کولو لپاره یې ګامونه پورته کړل. دغه راز د ناټو او روسیې شورا غونډه کې د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین د نه شتون او د CFE یا له ګرجستان او مالدووا نه د روسیې د ځواکونو د وتلو د موافقتنامې د تصویب په اړه هېڅ پرمختګ ونه شو. دغه راز د ناټو مشرانو هم د ناټو او اوکراین کمیسیون په غونډه کې د اوکراین د غړیتوب په برخه کې د پرمختګ هرکلی وکړ. او د یورو اتلانتیک شراکت شورا په غونډه کې یې له خپلو غیرناټو همکارانو سره په ځینو عمومي او تر ډېره سمبولیک موضوعاتو خبرې وکړې.<ref name="NATO2">NATO, ''The Istanbul Declaration: Our security in a new era'', 28 June 2004, [http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-097e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509105842/http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-097e.htm|date=9 May 2007}}</ref><ref name="SOCOR1">[[Vladimir Socor|V. SOCOR]], "Putin fails to win concessions from NATO: Russia at the NATO summit: cooperative rhetoric, zero-sum practice NATO" in ''[[Eurasia Daily Monitor]]'', 1, (2004), 43, {{cite web |title=Russia, NATO Summit - CDI RW 2 July 2004 |url=http://www.cdi.org/russia/313-15.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070509233941/http://www.cdi.org/russia/313-15.cfm |archive-date=9 May 2007 |access-date=16 May 2007}}</ref><ref name="NATO3">NATO, ''Press Conference by NATO Secretary General, [[Jaap de Hoop Scheffer]] and [[Leonid Kuchma]], President of Ukraine following the NATO-Ukraine Commission'', 29 June 2004, [http://www.nato.int/docu/speech/2004/s040629b.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509105357/http://www.nato.int/docu/speech/2004/s040629b.htm|date=9 May 2007}}</ref><ref name="NATO4">NATO, ''Chairman's statement of the meeting of the Euro-Atlantic Partnership Council at Summit level Istanbul, Turkey'', 29 June 2004, [http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-099e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509111012/http://www.nato.int/docu/pr/2004/p04-099e.htm|date=9 May 2007}}</ref> د تركيې حكومت د تروريستي بريد د وېرې له امله د سرمشريزې پر مهال امنيتي تدابير سخت كړل. د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه لاریونکونکي د جورج ډبلیو بوش د ادارې په چوکاټ کې د ناټو یا د متحده ایالاتو د بهرنۍ تګلارې په وړاندې د اعتراض لپاره راټول شوي وو.<ref name="BUTLER">N. BUTLER, "Deep Divisions over Iraq at NATO's Istanbul Summit" in ''Disarmament Diplomacy'', (2004), 78, [http://www.acronym.org.uk/dd/dd78/78news01.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820193109/http://www.acronym.org.uk/dd/dd78/78news01.htm|date=20 August 2010}}</ref> == امنیتي تدابیر == د تركيې  حكومت له تروريستي بريدونو نه د ناټو غونډې ساتنې لپاره بې ساري امنيتي تدابير نيولي وو. ځکه دوی په ۲۰۰۳ کال د استانبول د چاودنو د تکرار وېره درلوده چې تر ۶۰ ډېر کسان په کې وژل شوي و. دغه راز د دوی ویره هغه وخت ثابته شوه چې د مې په لومړیو کې په بورسا کې ۱۶ کسان د غونډې د بمبارولو د پلان په شک ونیول شول. پولیسو وسلې، چاودیدونکي توکي، د بم جوړولو لارښودونه او ۴،۰۰۰ سي ډي ګانې د اسامه بن لادن د روزنې مشورو سره سم ترلاسه کړ او ګومان کیږي چې شکمن کسان د افراطي اسلامي ډلې انصار الاسلام غړي و او داسې هم انګېرل کېده چې له القاعدې سره به تړاو ولري همدارنګه د جون په ۲۴ مه دوه بمي چاودنې هم وشوې. دغه راز په استانبول کې په یوه بس کې چاودنه وشوه چې له امله یې د بریدګر په ګډون ۴ کسان په کې ووژل شول، بل چاودنه په انقره کې د هغه هوټل بهر وشوه چې د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش په کې اوسېده. سربیره پردې د جون په ۲۵مه چاودیدونکي توکي د استانبول په مرکزي هوایي ډګر کې په یوه موټر کې وموندل شول.<ref name="BBC2">{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Turkey boosts security after bomb'', June 25, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3839499.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813024621/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3839499.stm |archive-date=13 August 2008 |access-date=6 May 2007}}</ref><ref name="SCOT">A. YACKLEY, "Explosions in Turkey kill three" in ''[[The Scotsman]]'', 25 June 2004, [http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=692&id=727932004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040905083039/http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=692&id=727932004|date=5 September 2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Turkey 'foils Nato summit attack' '', May 3, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3679751.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040717082613/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3679751.stm |archive-date=17 July 2004 |access-date=5 May 2007}}</ref><ref>{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Blast on plane at Istanbul airport'', June 28, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3849743.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303070606/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3849743.stm |archive-date=3 March 2006 |access-date=6 May 2007}}</ref> په امنیتي تدابیرو کې د ترکیې جنګي کښتۍ او ترکي کومانډو شامل وو چې ربړي کښتیو کې په باسفورس کې ګزمې کولې، د Awax سرویلانس الوتکې او F-16 جنګي الوتکې د ښار په شاوخوا کې د ساحې د څارنې لپاره ګرځېدې. همدارنګه له ۲۳،۰۰۰ نه تر ۲۴،۰۰۰ پورې سرتیري د غونډې د امنیت لپاره ګومارل شوي و. دغه راز باسفورس د تیلو ټانکرونو پر مخ وتړل شو، د ریل پټلۍ سیسټم وځنډول شو او د ښار ټولې سیمې تړل شوې وې. په هرحال، یو کوچنی بم یا چاودیدونکي توکي د جون په ۲۹مه د ترکش ایرلاین په یوه خالي الوتکه کې په داسې حال کې وچاودید چې کارګرانو یې د استانبول په اصلي هوایی ډګر کې پاکوله او له امله یې درې کارګران لږ ژوبل شو.<ref name="CNN1">CNN, ''U.S. welcomes NATO pledge to train Iraqi troops'', 28 June 2004, [http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/28/turkey.bush/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418045403/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/28/turkey.bush/index.html|date=18 April 2008}}</ref><ref>{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Istanbul gears up for summit'', June 27, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843981.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040629015558/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843981.stm |archive-date=29 June 2004 |access-date=6 May 2007}}</ref><ref>[[China Daily]], ''Bombs explode in Turkey before Bush, NATO summit'', 25 June 2006, [http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-06/25/content_342471.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325233040/http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-06/25/content_342471.htm|date=25 March 2018}}</ref><ref>S. SACHS, "Afghan Asks NATO to Protect Officials Registering Voters" in ''[[The New York Times]]'', 29 June 2004, [https://www.nytimes.com/2004/06/29/international/europe/29CND-PREX.html?pagewanted=all] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811013918/http://www.nytimes.com/2004/06/29/international/europe/29CND-PREX.html?pagewanted=all|date=11 August 2014}}</ref> د امنیتي تدابیرو له امله د ګډوډۍ کچه د یو شمېر ترکي ورځپاڼو له خوا انتقاد شوه. د بېلګې په توګه د کامهوریت ورځپاڼې دغه حالت «بشپړ ذلت» بللی او ویلي یې دي، چې استانبول او انقره به د څو ورځو لپاره د خیالي ښارونو په څېر ښکاري، خلک به زنداني کوي، سړکونه به خالي کوي او د کښتیو د تګ مخه به نیسي او زیاته یې کړه چې خلک مړه شوي ځکه چې بیړني خدمات دوی ته نشي رسیدلي.<ref>{{Cite web |title=BBC NEWS, ''Nato summit sparks Turkish press debate'', June 30, 2004 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3853831.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040703054202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3853831.stm |archive-date=3 July 2004 |access-date=6 May 2007}}</ref> == لاریونونه == د جون میاشت کې د ناټو د راتلونکې سرمشریزې پر ضد لاریونونه زیات شول، چې له امله یې په ترکیه کې نږدې هره ورځ لاریونونه ترسره کېدل. د بېلګې په توګه د جون په ۱۶مه د ترکیې د تاوتریخوالي ضد پولیسو د یو لاریون په ترڅ کې شاوخوا ۴۰ کسان ونیول، او د جون په ۲۱مه پولیسو د هغو لاریونکونکو د خورولو لپاره چې سړکونه یې بند کړي و بنزیني بمونه وکارول، اوښکې بهونکی ګاز او زغره وال ګاډي یې هم وکارول. دغه راز د جون میاشت کې د نړۍ له ګوټ ګوټ نه د ناټو ضد لاریونکونکي په استانبول کې د لاریونونو لپاره راټول شوي وو.<ref>[[Agence France-Presse]], ''Some 40 detained in Turkish demo against upcoming NATO summit'', 16 June 2004, [http://www.spacewar.com/2004/040616125859.e1rruiti.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607222725/http://www.spacewar.com/2004/040616125859.e1rruiti.html|date=7 June 2011}}</ref><ref>TURKISH-AMERICAN BUSINESS ASSOCIATION, ''Excerpts from Turkish media: CNNTURK'', 27 June 2004, [https://web.archive.org/web/20070929002004/http://www.amcham.org/html/Eng/press/CNN_tr_062704.htm]</ref><ref>SEE EUROPE, '' Anti-NATO Protesters Gather From Around The World'', 21 June 2004, {{cite web |title=Anti-NATO Protesters Gather From Around The World |url=http://www.stopthenato.net/index.php/m/zit/id_p/10/opt/read_e/id_s/581.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009120544/http://www.stopthenato.net/index.php/m/zit/id_p/10/opt/read_e/id_s/581.html |archive-date=9 October 2007 |access-date=5 May 2007}}</ref> په لاریونونو کې د امریکا د بهرنۍ تګلارې سره مخالفت (په ځانګړې توګه په افغانستان او عراق کې د امریکا په مشرۍ د جګړې مخالفت)، په بالکان کې د ناټو له شتون سره مخالفت، پخپله د ناټو یا د ناټو د نوي رول پر ضد او د اټومي وسلو حضور دوام مخالفت شامل وو. دغه راز لاریونکونکو ادعا کوله چې متحده ایالاتو په عراق، منځني ختیځ او افغانستان کې د خپلو تګلارو د ملاتړ لپاره له ناټو نه ناوړه ګټه اخیستې ده.<ref>STOPUSA, '' 26–29 June 2004: Demonstrations and Activities against the NATO Summit in Istanbul'', s.d., {{cite web |title=Istanbul closes its doors to NATO |url=http://www.stopusa.be/campaigns/istanbul/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009150823/http://www.stopusa.be/campaigns/istanbul/ |archive-date=9 October 2007 |access-date=26 March 2010}}</ref><ref>Comité de Surveillance OTAN, ''Initiative against the NATO summit in Istanbul'', 25 February, [http://www.csotan.org/textes/texte.php?type=divers&art_id=125] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929031615/http://www.csotan.org/textes/texte.php?type=divers&art_id=125|date=29 September 2007}}</ref> له غونډې یوه ورځ مخکې د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش د ترکیې له مشرانو سره د مخکنیو غونډو لپاره د ترکیې پلازمېنې انقرې ته سفر وکړ. وروسته بیا د سرمشریزې په ترڅ کې لاریونونه پراخ شول او لسګونه زره ترکانو د استانبول په واټونو کې مظاهرې وکړې. د جون په ۲۸مه لاریونکوونکو هڅه وکړه چې د ښار په شاوخوا کې په یو وخت کې د  پراخو مظاهرو په ترسره کولو سره د ناټو غونډه ګډوډ کړي. کله چې لاریونکونکي او پولیس په واټونو کې په شخړو کې ښکیل شول، د تاوتریخوالي ضد پولیسو د ناټو ضد لاریونکونکو باندې اوښکې بهونکی ګاز وکاراوه. د ډبرو او پټرول بمونو په غورځولو له پولیسو سره په نښته کې د پنځو پولیسو په ګډون لږ تر لږه ۳۰ تنه ټپیان شول او شاوخوا شل کسان ونیول شو. <ref>[[CNN]], ''Bush, NATO focus on Iraq'', 28 June, [http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/27/turkey.bush/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050911013302/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/06/27/turkey.bush/index.html|date=11 September 2005}}</ref><ref name="REUTERS">REUTERS, "Violence marks NATO summit" in ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 28 June 2004, [http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501093504/http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4|date=1 May 2017}}</ref><ref name="IHT2">P.H. GORDON & [[Jeremy Shapiro|J. SHAPIRO]], "Istanbul Summit: An Alliance Waiting for November", in ''[[The International Herald Tribune]]'', 28 June 2004, {{cite web |title=Istanbul Summit: An Alliance Waiting for November |url=http://www.brookings.edu/views/op-ed/gordon/20040628.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070415220004/http://www.brookings.edu/views/op-ed/gordon/20040628.htm |archive-date=15 April 2007 |access-date=6 May 2007}}</ref> == ماموریتونه == === په افغانستان کې پراخ حضور === له غونډې څو ورځې وړاندې د ناټو عمومي منشي جاپ دي هوپ شیفر افغانستان د «لومړي نمبرلومړیتوب» په توګه وباله. دغه راز د غونډې په لړ کې د ناټو غړو په رسمي توګه موافقه وکړه چې د ناټو په مشرۍ نړیوال سوله ساتي ځواکونه (ایساف) به د څلورو نورو ولایتي (په مزارشریف، میمنې، فیض آباد او بغلان کې یوه یوه) بیارغونې ټیمونو (PRTs) قومانده په غاړه واخلي، چې تر هغه وخته پورې ایساف یوازې د پلازمینې کابل شاوخوا امنیت نیولی و او په کندز کې یې د PRT قومانده په غاړه درلوده. همدارنګه ۲۶ غړو موافقه وکړه چې دوی به د افغانستان ماموریت ته ۶۰۰ اضافي سرتیري (له هر هېواد نه ۲۳.۰۸ کسه) او درې چورلکې مرسته وکړي، چې دغه درې هلیکوپترې له ترکیې نه راغلې او په درېیو میاشتو کې بېرته ستنې شوې. ناټو هم ژمنه کړې وه چې د افغان سوله ساتو ځواکونه شمېر به له ۶۵۰۰ نه ۱۰۰۰۰ ته لوړ کړي تر څو د افغانستان د ۲۰۰۴ کال د ولسمشریزو ټاکنو په امنیت کې مرسته وکړي، خو د زیاتو اضافي سرتیرو د استولو په اړه کومه ریښتینې هوکړې ته ونه رسیدل.<ref>R. NORTON-TAYLOR, " NATO to send more troops to Afghanistan" in ''[[The Hindu]]'', 27 June 2004, [https://web.archive.org/web/20040823090557/http://www.hindu.com/2004/06/27/stories/2004062701961200.htm]</ref><ref>{{Cite web |title=NATO, ''NATO expands presence in Afghanistan'', June 29, 2004 |url=http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629a.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070509105441/http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629a.htm |archive-date=9 May 2007 |access-date=4 May 2007}}</ref><ref name="LOBJAKAS">A. LOBJAKAS, "NATO: Summit Wrapup – Iraq, Afghanistan Are Subjects Of Alliance Agreements" in ''[[Radio Free Europe]]'', 29 June 2004, [http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/06/6536bcd8-3ecb-48d1-9872-cd49205f80c9.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515030716/http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/06/6536bcd8-3ecb-48d1-9872-cd49205f80c9.html|date=15 May 2007}}</ref><ref>{{Cite web |title=Blair is Right on Troops |url=http://www.theaustralian.com.au/opinion/mark-steyn-blair-is-right-on-troops/story-e6frg6zo-1111113042482}}</ref><ref name="REUTERS2">REUTERS, "Violence marks NATO summit" in ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 28 June 2004, [http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501093504/http://www.tribuneindia.com/2004/20040629/world.htm#4|date=1 May 2017}}</ref> === د SFOR ماموریت پای ته رسول === د ناټو غړو موافقه وکړه چې په بوسنیا او هرزیګوینا کې د ناټو په مشرۍ د ثبات ځواک (SFOR) ماموریت پای ته ورسوي کوم چې په ۱۹۹۶ز کال کې یې خپل ماموریت پیل کړ، خو ناټو ټینګار کاو چې په ځینو برخو کې لکه د دفاعي اصلاحاتو او یا په جنګي جرمونو د تورنو کسانو د تعقیب په برخه کې د مرستې لپاره به یادو هېواد کې خپل حضور وساتي.<ref>{{Cite web |title=NATO, ''SFOR to be terminated at the end of the year'', June 29, 2004 |url=http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629f.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070509104830/http://www.nato.int/docu/update/2004/06-june/e0629f.htm |archive-date=9 May 2007 |access-date=4 May 2007}}</ref> == سرچينې == cbg8u9gx2ugdpdiih2s3jnjlgqohu2d 0 64288 364747 285498 2026-06-18T23:26:51Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364747 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}جان فیلیپ کي (زوکړه: د ۱۹۶۱ زکال د اګست ۹ مه) تقاعد شوی نیوزلنډي سیاستوال دی چې له ۲۰۰۸ زکال څخه یې تر ۲۰۱۶ زکال پورې د نیوزلنډ د ۳۸ لومړي وزیر او همدارنګه یې له ۲۰۰۶ زکال څخه تر ۲۰۱۶ کال پورې د نیوزلنډ د نېشنل ګوند د مشر په توګه خدمت کړی. د ۲۰۱۶ زکال په ډسمبر میاشت کې له دغو دواړو څوکیو څخه په استعفا کولو او د سیاست په خوشي کولو سره کي د نیوزلنډ د شرکتونو د مدیره پلاوي مشر وټاکل شو. <ref>{{cite news|title=John Key celebrates birthday|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10664823|access-date=5 August 2020|work=NZ Herald|date=9 August 2010|language=en-NZ}}</ref> کي په اوکلنډ کې وزېږېد او په ماشومتوب کې یې کرېسټ چرچ ته کډه وکړه؛ نوموړي په کانټربري پوهنتون کې زده کړې وکړې او په ۱۹۸۱ زکال کې یې له دغه پوهنتون څخه د سوداګرۍ په څانګه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. هغه په مریل لینچ کې د کارکولو په موخه له هېواد څخه له وتو وړاندې د نیوزلنډ د بهرنیو اسعارو په بازار کې کار وموند او په ۱۹۹۵ زکال کې د نړیوالو بهرنیو اسعارو د مارکېټ مشر شو، هغه ځایګی چې نوموړي په کې شپږ کاله کار وکړ. په ۱۹۹۹ زکال کې نوموړی د نیویارک په فدرال ریزرف بانک کې د بهرنیو اسعارو د تبادلې د کمېتې د غړي په توګه وټاکل شو چې تر ۲۰۰۱ زکال پورې یې دلته کار وکړ. کي د اوکلنډ د هلینزوېل ټاکنیزې حوزې څخه په استازولۍ د نېشنل ګوند له هغه محدود شمېر استازو څخه و چې د ۲۰۰۲ زکال په ټاکنو کې د نېشنل ګوند له پام وړ ماتې سربېره یې د نیوزلنډ پارلمان ته لار ومونده. په ۲۰۰۴ زکال کې نوموړی د نېشنل ګوند د مالي مسئول په توګه وټاکل شو او بالاخره په ۲۰۰۶ زکال کې د دان براش د ځای ناستي په توګه د نېشنل ګوند مشرۍ ته ورسېد. د اپوزیسیون له دوه کلنې رهبرۍ وروسته کي وکولای شول د ۲۰۰۸ زکال د نومبر میاشتې په عمومي ټاکنو کې خپل ګوند بریا ته ورسوي. هغه د ۲۰۰۸ زکال د نومبر په ۱۹ مه د لومړي وزیر په توګه لوړه وکړه. نېشنل ګوند د هغه تر مشرۍ لاندې په دوه راتلونکو نورو عمومي ټاکنو کې (د ۲۰۱۱ زکال په نومبر او د ۲۰۱۴ زکال په سپټمبر میاشت کې) هم بریا خپله کړه. تمه کېدله چې کي به د ۲۰۱۷ زکال په عمومي ټاکنو کې بیا سیالۍ ته ودرېږي، خو نوموړي د ۲۰۱۶ زکال د ډسمبر په ۵ مه د لومړي وزارت له څوکۍ او د نېشنل ګوند له مشرۍ څخه استعفا ورکړه. د هغه ځای د ۲۰۱۶ زکال د ډسمبر په دولسمه بېل انګلېش ونیو. <ref name="resignation">{{cite news|title=New Zealand Prime Minister John Key announces resignation|url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/87202756/New-Zealand-Government-makes-major-announcement|access-date=5 December 2016|work=Stuff.co.nz|date=5 December 2016}}</ref> د لومړي وزیر په توګه کي د نیوزلنډ پنځم ملي حکومت اداره کړ چې د ۲۰۰۰مې لسیزې په وروستیو یعنې په ۲۰۰۸ زکال کې یې د اقتصادي رکود په پیل سره حکومت کول پیل کړل. نوموړي د خپلې واکمنۍ په لومړۍ دوره کې په توکو او خدماتو باندې مالیات لوړ کړل او شخصي مالیات یې راکم کړل، په داسې حال کې چې د اقتصادي بسیاینې له ګڼو نورو لارو چارو یې هم کار واخیست. د نوموړي دولت د TVNZ 6، TVNZ 7، Kidzone او Heartland په ګډون د څو تلویزیوني چینلونو د جوازونو له تمدید څخه ډډه وکړه او ورته مهال یې د نیوزلنډ راډیو بودیجه هم راکمه کړه. د ۲۰۱۱ زکال په فبروري میاشت کې د دغه هېواد په دویم لوی ښار کریسټ چرچ کې پیاوړې ځمک ښووېدنې په پام وړ توګه په ملي اقتصاد اغېز وکړ او دولت د کانټربري د ځمک ښووئیدنې د ژغورنې اداره رامنځته کړه. د لومړي وزارت په دویمه دوره کې د کي ادارې د پنځو دولتي شرکتونو د جزیي خصوصي سازۍ پالیسي مخته یووړه، په داسې حال کې چې د وګړو څخه په دې اړوند ټول پوښتنه د ۲ پر ۱ پایلې سره له دغه سیاست سره مخالفت څرګند کړ. نوموړی همدارنګه د استوګن ځایونو له شدید کړکېچ په ځانګړې توګه په اوکلنډ کې مخ شو چې له وړاندې د نه نیول شوو تدابیرو له امله ورباندې کلکې نیوکې ترسره شوې. د خارجي سیاست په برخه کې، کي د افغانستان په جګړه کې ښکېل د نیوزلنډ دفاعي ځواکونه له افغانستان څخه وویستل، له متحده ایالاتو سره یې ویلنګټون اعلامیه لاسلیک کړه او په ټرانس پاسیفیک مشارکت کې یې د نورو هېوادونو د ګډون په موخه فشار راوړ. <ref name=":2">{{Cite web |last=Politics |first=Tracy Watkins- |date=2012-05-23 |title=Kiwis are tolerating moderate austerity |url=https://www.stuff.co.nz/business/budget-2012/opinion/6950260/Kiwis-are-tolerating-moderate-austerity |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=SMALL |first=VERNON |date=2012-07-08 |title=Austerity has outgrown its welcome |url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/opinion/7245067/Austerity-has-outgrown-its-welcome |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sachdeva |first=Sam |date=2016-05-24 |title=John Key says no Auckland housing crisis, but 76 per cent of voters want more action |url=https://www.stuff.co.nz/business/industries/80320513/john-key-defends-govt-housing-action-rules-out-misplaced-housebuilding-programme |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref> == لومړی وزارت (۲۰۰۸- ۲۰۱۶ زکال) == === لومړۍ دوره (۲۰۰۸- ۲۰۱۱ زکال) === کي د ۲۰۰۸ زکال د نومبر د اتمې نېټې په عمومي ټاکنو کې له بریا وروسته لومړی وزیر شو چې په دې سره یې د کلارک تر رهبرۍ لاندې د کارګر ګوند ۹ کلنې حکومتولۍ ته پای ټکی کېښود. نېشنل ګوند ۴۵ سلنه ګوندي رایې او همدارنګه د پارلمان له ۱۲۲ څوکیو څخه ۵۹ څوکۍ خپلې کړې چې د برحاله کارګر ګوند د موجود اکثریت څخه یې ځان مخته کړ. <ref>{{cite web |date=24 December 2008 |title=Final Results for the 2008 New Zealand General Election |url=https://www.parliament.nz/resource/en-nz/00PLLawrp08051/181c26eed1d0fa8f8b9c8670e8ad3db7b767e7bf |access-date=8 July 2018 |publisher=New Zealand Parliamentary Library}}</ref><ref>{{cite news|title=History of coalition building under MMP|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10541484|access-date=8 July 2018|work=The New Zealand Herald|date=8 November 2008|language=en-NZ}}</ref> کي د ۲۰۰۸ زکال د نومبر په ۱۹ مه د لومړي وزیر او د تورېزم د وزیر په توګه لوړه وکړه او په دې سره هغه د خپلې وړاندیز شوې کابینې سره د اجرایوي شورا غړیتوب ترلاسه کړ. نوموړي بېل انګلېش د خپل مرستیال او د مالیې د وزیر په توګه وټاکه. د هغه د لومړي وزارت په لومړۍ دوره کې نېشنل ګوند په نظر پوښتنو کې تر ټولو مخکښ و چې یو مبصر له کي څخه ملاتړ د «ستراتوسفیر» په توګه توصیف کړ. په ۲۰۱۱ زکال کې نوموړی په مخکښو رسنیو کې د «تلفون جان» (تلفون یوه خالصه کیمیاوي ماده ده چې په ډېرو مهمو چارو کې ترې ګټنه کېږي» په مستعار نوم یادېده ځکه هېڅ خراب کوونکې چاره په هغه پورې نه وه نښتې، یا یې هم هېڅ خرابي نه لرله. <ref>"Appointment of Ministers" (21 November 2008) 179 [https://web.archive.org/web/20130212153404/http://www.dia.govt.nz/MSOS118/On-Line/NZGazette.nsf/6cee7698a9bbc7cfcc256d510059ed0b/8155efb9e8df9c7ecc25750f0047784d!OpenDocument ''New&nbsp;Zealand Gazette''] 4634.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz-election-2008/news/article.cfm?c_id=1501799&objectid=10543317|title=John Key announces he has numbers to govern|work=[[The New Zealand Herald]]|date=16 November 2008|access-date=17 November 2008|first=Grant|last=Fleming}}</ref><ref>"Members of Executive Council Appointed" (21 November 2008) 179 [https://web.archive.org/web/20130212153409/http://www.dia.govt.nz/MSOS118/On-Line/NZGazette.nsf/6cee7698a9bbc7cfcc256d510059ed0b/f0b26c54c2b6dd0ecc25750f00477759!OpenDocument ''New&nbsp;Zealand Gazette''] 4634.</ref><ref>{{cite web |title=Key could do with element of doubt |url=http://www.nzherald.co.nz/politics/news/article.cfm?c_id=280&objectid=10769199 |access-date=20 September 2014 |work=The New Zealand Herald}}</ref><ref>{{cite web |last=Chapman |first=Paul |date=26 November 2011 |title=John Key, the 'smiling assassin' on course to win New Zealand's election |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/newzealand/8917447/John-Key-the-smiling-assassin-on-course-to-win-New-Zealands-election.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605094632/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/newzealand/8917447/John-Key-the-smiling-assassin-on-course-to-win-New-Zealands-election.html |archive-date=5 June 2014 |access-date=6 September 2013 |publisher=The Telegraph |df=dmy-all}}</ref> د کي دولت د نړیوال اقتصادي رکود په غبرګون کې چې د هغه د واکمنۍ له پیلېدو ډېر ژر وروسته پیل شو، څو پیاوړي اقتصادي سیاستونه معرفي کړل. دولت پر وګړو او په ټولو هر ډول عوایدو باندې د مالیاتو د کمښت طرحه وړاندې کړه. د شخصي مالیاتو لوړه کچه له ۳۹٪ څخه ۳۸٪ او بیا ۳۳٪ ته راښکته کړای شوه. هغه په خپله لومړۍ بودیجه کې په توکو او خدماتو باندې د دولتي مالیاتو کچه له ۱۲.۵٪ څخه ۱۵٪ ته لوړه کړه، په داسې حال کې چې کي وړاندې اعلان کړی و چې دغه ډول زیاتوالی به د نېشنل ګوند په دولت کې رامنځته نه شي. د کي دولت همدارنګه د اقتصادي بساینې ګڼ شمېر طرحې تصویب کړې. . د نوموړي دولت د TVNZ 6، TVNZ 7، Kidzone او Heartland په ګډون د څو تلویزیوني چینلونو د جوازونو له تمدید څخه ډډه وکړه او ورته مهال یې د نیوزلنډ راډیو بودیجه په واقعي توګه راکمه کړه.<ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10562448|title=Spend tax cut or give it to the needy: PM|work=The New Zealand Herald|first=Claire|last=Trevett|date=19 March 2009|access-date=25 January 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=PM defensive after video reveals GST flip-flop|url=https://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=10625326|access-date=8 July 2018|work=The New Zealand Herald|date=10 February 2010|language=en-NZ}}</ref><ref name=":32">{{Cite web |last=SMALL |first=VERNON |date=2012-07-08 |title=Austerity has outgrown its welcome |url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/opinion/7245067/Austerity-has-outgrown-its-welcome |access-date=2022-07-17 |website=Stuff |language=en}}</ref> === دویمه دوره: ۲۰۱۴ – ۲۰۱۷ زکال === د ۲۰۱۱ زکال د نومبر د ۲۶ مې نېټې عمومي ټاکنې د نېشنل ګوند د رایو او څوکیو د ګټلو د زیاتوالي شاهدې وې، په داسې حال کې چې کارګر ګوند په زیاته کچه شاته پاتې شو. کي د دغو ټاکنو شپه د خپل ګوند لپاره د «ډېره ښاده شپه» او «پیاوړې بریا» وبلله. <ref>{{cite web |title=National defies the pundits |url=http://www.nzherald.co.nz/nz-government/news/article.cfm?c_id=144&objectid=10797157 |access-date=20 September 2014 |work=The New Zealand Herald}}</ref><ref name="stuff1">{{cite web |date=27 November 2011 |title=Key to hold confidence and supply talks |url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/6042265/Key-to-hold-confidence-and-supply-talks |access-date=29 August 2016 |website=Stuff.co.nz |language=en}}</ref><ref name="cas">{{cite web |date=5 December 2011 |title=Key signs deals with United Future and ACT |url=http://www.radionz.co.nz/news/political/92859/key-signs-deals-with-united-future-and-act |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913102938/http://www.radionz.co.nz/news/political/92859/key-signs-deals-with-united-future-and-act |archive-date=13 September 2016 |access-date=30 August 2016 |publisher=Radio New Zealand}}</ref><ref>{{cite web |date=11 December 2011 |title=Nats and Maori Party sign |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10772529 |access-date=30 August 2016 |publisher=The New Zealand Herald}}</ref> په ۲۰۱۲ زکال کې، کي د کیم ډاټکام په نیولو او همدارنګه د وروستیو افشاګریو په بنسټ هغه له ډاټکام څخه په غیرقانوني توګه د دولتي ارتباطاتو د امنیت ادارې (GCSB) له خوا په جاسوسي کولو کې لاس درلود. د لومړي وزیر په توګه کي په مستقیم ډول د (GCSB) مسئولیت پر غاړه درلود، هغه اداره چې د نیوزلنډي وګړو اړوند د جاسوسۍ اجازه نه لري – ډاټکام دایمي اقامت ترلاسه کړی و. درې ورځې وروسته کي د ناقانونه جاسوسۍ له امله بخښنه وغوښته. «زه له ښاغلي ډاټکام څخه بخښنه غواړم. زه له نیوزلنډیانو بخښنه غواړم ځکه هر نیوزلنډي وګړی... د GCSB پر وړاندې دا حق لري چې د قانون له مخې خوندي واوسي او ما ونشو کولای د هغه لپاره مناسب ملاتړ برابر کړم». وروسته څرګنده شوه چې هغه مهال چې کي له هېواده بهر و GCSB له واکیال لومړي وزیر بېل انګلېش څخه غوښتي و چې په دې اړوند «وزارتي اجازه» لاسلیک کړي او په دغه دوسیه کې د دغه دفتر د دخالت اړوند د جزیاتو پلټنه ودروي – دا یوازنۍ دغه ډول چاره وه چې په تېرو لسو کلونو کې ترسره شوې وه.<ref>{{cite web |last1=Vance |first1=Andrea |date=29 August 2013 |title=GCSB acted illegally on Kim Dotcom |url=http://www.stuff.co.nz/national/9103159/GCSB-acted-illegally-on-Kim-Dotcom |access-date=29 August 2016 |website=Stuff.co.nz |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Dotcom: Illegal spying revealed |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10836179 |access-date=20 September 2014 |work=The New Zealand Herald}}</ref><ref>{{cite news|title=New Zealand Prime Minister John Key Apologizes To Kim Dotcom, Says Spying Was Illegal|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/27/new-zealand-prime-minister-illegally-spied-on-kim-dotcom_n_1919275.html|date=27 September 2012|access-date=27 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929222038/http://www.huffingtonpost.com/2012/09/27/new-zealand-prime-minister-illegally-spied-on-kim-dotcom_n_1919275.html|archive-date=29 September 2012|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|title=Spy agency's secrecy order one-in-10-year case|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10851774|newspaper=[[The New Zealand Herald]]|date=4 December 2012|access-date=18 June 2015|issn=1170-0777|language=en|first=David|last=Fisher}}</ref> === دریمه دوره: ۲۰۱۴- ۲۰۱۶ === د ۲۰۱۴ زکال د سپټمبر میاشتې د ۲۰ مې نېټې ټاکنو د نېشنل ګوند بیاځلي بریا تضمین کړه. نېشنل ګوند د ګوندي ۴۷ سلنه رایو او د ۱۲۱ څوکیو څخه د ۶۰ څوکیو په ترلاسه کولو سره بیا اکثریت ترلاسه کړ. د ټاکنو د رایو د شمېرنې په شپه داسې ښکارېده چې دغه ګوند له ۱۹۹۴ زکال وروسته لومړنی تر ټولو زیات اکثریت د ۶۱ څوکیو په ترلاسه کولو خپل کړی خو د رسمي شمېرنو (د ځانګړو رایو د شمېرنې په ګډون) دغه ګوند یوه څوکۍ (د مورین پېګ) د شنه ګوند په ګټه له لاسه ورکړه. <ref>{{cite news|first=Hamish|last=Rutherford|date=4 October 2014|title=National loses majority, Greens pick up one|url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/10580208/National-loses-majority-Greens-pick-up-one|publisher=Fairfax NZ News|access-date=4 October 2014}}</ref><ref>{{cite news|first=Issac|last=Davison|date=29 September 2014|title=Dunne deal: United Future signs agreement with National-led govt|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11333482|publisher=The New Zealand Herald|access-date=29 September 2014}}</ref><ref>{{cite news|first=Adam|last=Bennett|date=5 October 2014|title=National signs deal with Maori Party|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11337362|publisher=The New Zealand Herald|access-date=5 October 2014}}</ref><ref>{{cite news|first=Issac|last=Davison|date=29 September 2014|title=Act deal: No portfolio for David Seymour|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11333521|publisher=The New Zealand Herald|access-date=29 September 2014}}</ref> کي له ډېر مهال راهیسې د نیوزلنډ د بیرغ د بدلون څخه ملاتړ کاوه او د ۲۰۱۴ زکال د عمومي ټاکنو په ټاکنیزو سیالیو کې یې د دغې موضوع اړوند د ټول پوښتنې ترسره کولو ژمنه وکړه. په ټاکنو کې له بریا وروسته د نیوزلنډ د بیرغ د بدلون اړوند دوه ټول پوښتنې د ۲۰۱۵ زکال په نومبر/ډسمبر او د ۲۰۱۶ زکال په مارچ کې ترسره شوې. دویمه ټول پوښتنه د موجود بیرغ د ساتنې لامل وګرځېده. د هغه متنقدینو (ملي او نړیوالو) دغه ټول پوښتنې غیرضروري، لګښتمنې او «بېهوده پروژې» وبللې. <ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=National Security and Intelligence role created|url=http://www.scoop.co.nz/stories/PA1410/S00026/national-security-and-intelligence-role-created.htm|newspaper=Scoop Media|location=New Zealand|date=6 October 2014|access-date=7 October 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007124939/http://www.scoop.co.nz/stories/PA1410/S00026/national-security-and-intelligence-role-created.htm|archive-date=7 October 2014}}</ref><ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=6 October 2014 |title=Outline of security portfolio responsibilities |url=http://img.scoop.co.nz/media/pdfs/1410/Outline_of_security_portfolio_responsibilties.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023214420/http://img.scoop.co.nz/media/pdfs/1410/Outline_of_security_portfolio_responsibilties.pdf |archive-date=23 October 2014 |access-date=7 October 2014 |website=Scoop Media |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=The Right Honourable John Key MP |url=http://idu.org/officers/the-right-honourable-john-key-mp/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160901085240/http://idu.org/officers/the-right-honourable-john-key-mp/ |archive-date=1 September 2016 |access-date=29 August 2016 |publisher=International Democrat Union}}</ref><ref>{{cite web |date=21 November 2014 |title=Key elected chair of conservative union |url=http://www.radionz.co.nz/news/political/259948/key-elected-chair-of-conservative-union |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913055928/http://www.radionz.co.nz/news/political/259948/key-elected-chair-of-conservative-union |archive-date=13 September 2016 |access-date=29 August 2016 |publisher=Radio New Zealand}}</ref> == سرچينې == k8414jhuavya776jyh0qwc1qf80z22s 0 64373 364745 363591 2026-06-18T21:42:06Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364745 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:(1)_Aarti_Thali,_Prayer_Plate_India.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/%281%29_Aarti_Thali%2C_Prayer_Plate_India.jpg/220px-%281%29_Aarti_Thali%2C_Prayer_Plate_India.jpg|بټنوک| د آرتي پلیټ]] '''آرتي، آرتهي''' ( په [[هندي]] : {{Lang|hi|आरती}} ) د هندوانو په عباداتو کې یو مذهبي رسم دی، پوجا، په کوم کې چې د کافور د څراغ په رڼا کې په غوړو کې ډوب شوی دیوې یا دیوتا ته وړاندې کیږي. د څراغونو د روښانولو په مراسمو کې د خدای په ستاینه کې سندرې ویل هم د آرتي پهمانا کې شامل دي. == ريښه == آرتي د [[سانسکریت ژبه|سنسېکرېت]] له کلمې (اراتیک) آرتیکا څخه اخیستل شوی چې مانا یې هغه څه دی چې تیاره لرې کوي (راتري). . <ref>[http://spokensanskrit.de/index.php?script=HK&beginning=0+&tinput=आरात्रिक+&trans=Translate&direction=AU आरात्रिक] سَنسکرِت ڈکشنری، جرمنی</ref> <ref>جیمز Lochtefeld, ایک سچتر انسائیکلوپیڈیا کے ہندومت، ISBN 0-8239-2287-1، صفحہ 51</ref> <ref>Monier ولیمز سَنسکرِت ڈکشنری; اقتباس: ArAtrika n. روشنی (یا برتن پر مشتمل یہ) ہے جس میں لہرایا رات سے پہلے ایک آئکن ; این کی اس تقریب۔</ref> ارارتکيم، د سنسکرت بله کلمه (ارارتکيم) هم د دې اصل ګڼل کېږي. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويکيپېډيا:سرچينه پکارده|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">نسخه اړینه</span>]]'' ده &#x5D;</sup> د مراټي ژبې د حوالې له مخې <ref>http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4661:2010-11-15-06-28-12&catid=2&Itemid=3</ref> <font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">مهانیرانجن</font> (سنسکرت: महानिरांजना) آرټي ته هم اشاره کوي. <ref>[[oldwikisource:Page:Konkani_Viswakosh_Vol1.pdf/191|Page:Konkani Viswakosh Vol1.pdf/191 - Wikisource]]</ref><div style="direction: ltr;">ویل کیږي چې د آرتي مفهوم د ویدیک اور وژنې له رواجونو څخه سرچینه اخیستې دهپه پلیټ کې شیان د نړۍ عناصر، اور، اوبه، هوا، دوړې او فضا منعکس کوي</div>آرتي ساده یا خورا پراخه کیدی شي مګر دا تل د اور یا رڼا ویاړ لري. په سویلي هند کې دا دود دی چې د پوجاپاټ په پای کې هره ورځ له یو څخه تر پنځو وختونو پورې آرتي ترسره شي او په شمالي هند کې د بھجن په جریان کې. آرتي تقریبا په ټولو هندو رسمونو کې ترسره کیږي. په تالي کې څراغونه روښانه کیږي او دا د دیوتا د بت مخې ته په یوه دایره کې تیریږي او د هغې سره د موقع سره سم اشلوکا، بھجن یا یو لوښي ویل کیږي. د هندوانو د عقيدې له مخې د دې کار په کولو سره د څراغ په څراغ کې د هغه معبود يا معبود ځواک راځي، بيا دغه تالي په پوجا کې د شاملو خلکو په مخ کې ترسره کېږي او هر څوک د څراغ د څراغ په شاوخوا کې لاسونه ګرځوي. د خدای د برکت په لټه کې.. د آرتي پلیټ معمولا له فلزي څخه جوړیږي، د فلزي انتخاب د عبادت کونکو په جیب پورې اړه لري. اوسپنه، فولاد، سپین زر، مسو یا برونزو یا سرو زرو. مګر دا اړینه ده چې پلیټ د اوړو، خټو یا یو څه فلز څخه جوړ شوی څراغ وي چې د تیلو، غوړو او یو یا ډیرو (تل یو عجیب شمیر) پنبې څخه ډک وي. په تالي کې ګلان، وريجې او خوشبويي هم ايښودل کيږي. <ref>Akshata: (سنسکرت) "متصل ہے۔" </ref> ځینو معبدونو کې پادریان یا پنډتان د بت پر ځای د لوی غوړ څراغ سره بت ته آرتی کوي. د آرتي موخه د پنځو عناصرو سمبول، د شعلې په وهلو سره معبودانو ته عاجزي او مننه ښودل دي. : # اسمان # باد # اور (اگني) # اوبه (سوځول) # ځمکه د اجتماعي آرتي په مندر کې ترسره کیږي؛ په هرصورت، پیروان دا په خپلو کورونو کې هم ترسره کوي. == ارزښت == [[دوتنه:Durga_puja_blessing.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Durga_puja_blessing.jpg/220px-Durga_puja_blessing.jpg|کيڼ|بټنوک| بهګات د "درګا پوجا" په جریان کې آرتي ترسره کوي.]] <div style="direction: ltr;">آرتي کولی شي ډیری احساسات څرګند کړي لکه مینه، مهربانۍ، مننه، عبادت یا هیلې. د مثال په توګه، کله چې آرتي مشرانو یا معبودانو ته ترسره کیږي، دا د درناوي معنی لري او نیت یې د دعا او برکت دی، که کور یا سواری ترسره شي، دا د هیلې او امید مانا لري.</div> == آرتي سندرې == [[دوتنه:Aarti-dance-bangalore-2009.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Aarti-dance-bangalore-2009.jpg/220px-Aarti-dance-bangalore-2009.jpg|بټنوک| آرتي نڅا بنګلور، ۲۰۰۹.]] په هندویزم کې د آرتي سندرې د "آرتي" په نوم پیژندل کیږي. هره فرقه خپل عام آرتي سندرې لري. د ټولو خدایانو لپاره مشهور عام آرتي اوم، جې، جګدیش هیر دی. سوکاکریت، اوټینشن د رب ګنیشا په عبادت کې مشهور دی == د سویلي هند په معبدونو کې آرتي == آرتي په تامل کې دیپارادنای، په کناډا کې دیپارادانا، په تیلو کې هارتي او په ملیالم کې دیپارادانا نومیږي. == د ګودي ویشنو آرتي == په دې آرتي کې د څراغ رڼا وړاندې کول ټوله عبادت دی. د آرتي په پیل کې، شنک وهل کیږي، د آرتي پلیټ څرخیږي او په پای کې پلیټ د ټولو عبادت کونکو په وړاندې اخیستل کیږي او ګلونه او برکتونه (پرشاد) ویشل کیږي. == په درګا پوجا کې د آرتي نڅا == د بنګال د دورګا پوجا جشن په جریان کې، نڅا د ډرمونو په وهلو ترسره کیږي، چې د "ډونچي" یا آرتي په نوم یادیږي. <ref>{{Cite book|last=Gupta|first1=Shobhna|title=Dances of India|year=2002|publisher=Har-Anand Publications Pvt Ltd|place=New Delhi|isbn=9788124108666|page=71}}</ref> == په سکه مذهب کې آرتي == [[دوتنه:Aarti_plate_for_a_Sikh_ceremony.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Aarti_plate_for_a_Sikh_ceremony.jpg/220px-Aarti_plate_for_a_Sikh_ceremony.jpg|کيڼ|بټنوک| په سکه ګوردواره کې د آرتي پلیټ]] د امرتسري سکهان د هندوانو په څیر د آرتي ترسره کولو مخالف دي، مګر په یو څو سکه ګوردوارو کې، د آرتي بڼه هندو ده. په دوی کې تخت حضرت صاحب او تخت پټنا صاحب شامل دي. یو څو نهنګان هم په ورته ډول آرتي کوي. == دا هم وګورئ == * آرتي (نوم) * نعمت * جی، جګدیش، هری * جی ساد ګورو سوامي * منتر پشپانجلي * شنک == يادګېرنه == {{لړسرچينې}} == تړوني == * [https://www.bhaktisansar.in/aarti/ د آرتي ټولګه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711221337/https://www.bhaktisansar.in/aarti/ |date=2020-07-11 }} * د [http://www.kashibanarasvaranasi.com/ganga-arti ګنجي آرتي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141106032752/http://www.kashibanarasvaranasi.com/ganga-arti |date=2014-11-06 }} آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) زه [http://www.kashibanarasvaranasi.com وارانسی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130414063516/http://www.kashibanarasvaranasi.com/ |date=2013-04-14 }} * [http://www.bhujmandir.org/library/read/articles/aarti د آرتي په اړه مقاله]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817102702/http://www.bhujmandir.org/library/read/articles/aarti |date=2014-08-17 }} د لخوا آرکائیو شدہ شوې * [http://www.godandguru.com/artis/index.html 30 د هندو خدایانو آرتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090623073553/http://www.godandguru.com/artis/index.html |date=2009-06-23 }} آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) * د [http://www.atmajyoti.org/vi_india_videos.asp ګنګا آرتي ویډیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060111090050/http://www.atmajyoti.org/vi_india_videos.asp |date=2006-01-11 }} آرکائیو شدہ شوې په هریدوار کې د ګنګا عبادت ویډیو سټینګ کولو لپاره د QuickTime ملاتړ * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.significant.allgodarti ټول خدای آرتی] [[وېشنيزه:هندي مذهب]] [[وېشنيزه:هندوييزم]] [[وېشنيزه:هندو]] [[وېشنيزه:بدمت]] [[وېشنيزه:بوداييزم]] [[وېشنيزه:افغانستان کې مېشت هندوان]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] 00rdtfsfa70yh1yi99c2busfv7w9n1t 0 65507 364785 363868 2026-06-19T04:51:43Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364785 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}پولی باکا (د ۱۹۴۱ز کال د فبرورۍ په ۱۳مه زیږیدلی) یوه امریکایي سیاستواله ده چې له کولرادو ایالت نه استازو په مجلس کې یې د دیموکراتیکې ډلې د رییسې (۱۹۷۶ز کال نه تر ۱۹۷۹ز کال پورې) په توګه دنده ترسره کړې. باکا لومړنۍ ښځه وه چې یاده دنده یې تر لاسه کړه او همدارنګه لومړنۍ هسپانوي ښځه ده، چې د کولرادو ایالت نه استازو مجلس او سنا ته وټاکل شوه. هغه لومړنی کس و چې د ملي ډیموکراتیک کنوانسیون مشري یې په غاړه واخیسته. دغه راز باکا د ۱۲ کلونو لپاره د کولرادو ایالت استازو جرګې غړې وه او په ۱۹۷۸ز کال کې د کولرادو مشرانو جرګې ته وټاکل شو. دغه راز هغې د لاتینې امریکا د څیړنې او خدماتو موسسه (LARASA) تاسیس او اداره کړ او د یاد انسټیټوټ د رییس او اجرایوي مدیرې په توګه یې دنده ترسره کړه، چې نوموړې په ​​۱۹۶۴ز کال کې د LARASA غیر انتفاعي موسسې « د دافع، ظرفیت لوړولو او زده کړې له لارې د لاتیني امریکایانو د ژوند کیفیت ښه کولو په موخه » تاسیس کړه.<ref name="Colorado woman fighting for equality">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref> برسېره پر دې هغه اوس د "Baca Barragan & Perez Associates" مشره او اجرایوي رییسه ده. نوموړي لاهم په خپله ټولنه کې فعال ده او په هغو محلي او ملي مسلو باندې کار کوي چې د ټیټ عاید لرونکي امریکایانو لپاره مهم دي. باکا تل د مدني حقونو او سیاسي خوځښتونو پورې اړوند مسلو کې همکاري کړې او د شرکتونو او ادارو سره د څو کلتوري اړیکو پراختیا لپاره په برنامو کار کوي.<ref name="Board of Trustees">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref> == لومړنۍ ژوند == پولی باکا بارګان په ۱۹۴۱ز کال کې د کولرادو په ویلډ کاونټي کې زیږیدلی. هغه د خوسی مانوئل باکا او لیډا سیرا باکا لور ده، د هغې مور او پلار د هسپانوي او مکسیکوي استعمارچیانو اولاده  ده، چې په ۱۶۰۰ لسیزه کې نیو مکسیکو او کولرادو ته ورسیدل. د هغې مور او پلار په کروندو کې په کار بوخت وو، خو وروسته یې پلار د یخ ذخیره کولو شرکت کې او مور یې د کب نیولو لپاره د چنګک جوړولو په فابریکې کې دنده تر لاسه کړه. برسېره پر دې، د هغه پلار د کلیسا د پور ورکولو د ټولنې لومړی رییس و، چې د کوچنیو پورونو سره یې د سیمې خلکو سره مرسته کوله. باکا دوه خویندې لري: فرني چې د کولرادو پوهنتون تقاعد شوی رییسه ده او بیټي باکا چې په واشنګټن ډي سي کې مشاور ده. دغه راز د باکا د نیکه پلار د کولرادو د ټرینیډاډ ښار په تاسیس کې همکاري کړې وه.<ref name="Colorado woman fighting for equality" /><ref name="PLL">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> کله چې باکا درې کلنه وه، د هغې کورنۍ د کولرادو ایالت ګریلي سیمه ته لاړه، چې وروسته هغې د کولرادو ایالت پوهنتون نه په سیاسي علومو کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. په پوهنتون کې د خپل نوي کال په لړ کې هغې په ​​فزیک کې زدکړې وکړې، خو دا چې هغې له ​​​​ډېرو سیاسي سازمانونو سره اړیکې درلودې نو ځکه د نوموړې پروفیسورانو هغې ته وړاندیز وکړ چې خپل تخصص سیاسي علوم کې واخلي او هغې هم ومنله.<ref name="PLL2">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref><ref name="Have You Met?">[https://www.blacktie-colorado.com/have-you-met/archive-detail.cfm?id=128 Have You Met?]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == سیاسي ژوند کې لومړي ګامونه == هغه د پوهنتون سیاست ته ننوتل، چې لومړی هغه د کولرادو ایالت پوهنتون کې د «ځوان ډیموکراتانو» ټولنې مرستیاله او وروسته د مشرې په توګه وټاکل شوه. همدارنګه هغه د پوهنتون په لومړي کال کې د ټولګي استازې او د کانګرس یو فعال کمپاین کونکې هم وه.<ref name="Colorado woman fighting for equality2">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref><ref name="PLL3">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> په ۱۹۶۲ز کال کې د سیاسي علومو په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کولو وروسته باکا بارګان په واشنګټن ډي سي کې د سوداګرۍ اتحادیې ورځپاڼه کې د مرستیال مدیرې په توګه وګومارل شوه. باکا په ۱۹۶۷ز کال کې وروسته له لنډې مودې د ولسمشر لینډن جانسن ادارې له خوا د سپینې ماڼۍ بین السازماني کمیټې کې د مکسیکوي - امریکایانو لپاره د عامه معلوماتو د رییس په توګه وګومارل شوه، خو هغې یاده دنده په ۱۹۶۸ز کال کې پای ته ورسوله.<ref name="Colorado woman fighting for equality3">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref><ref name="PLL4">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> == په کولرادو کې سیاسي مشرتابه == پولی باکا بارګان په ۱۹۷۴ز کال کې د کولرادو استازو مجلس کې غړیتوب تر لاسه کړ او څلور کاله وروسته د لومړي هسپانوي ښځینه سناتور په توګه د کولرادو ایالت سنا ته وټاکل شوه او په ۱۹۷۷ز کال کې باکا په استازو جرګې کې د ډیموکراتیکې ډلې د لومړۍ ښځینه رییسې په توګه وټاکل شوه، او په ۱۹۸۵ز کال کې په سنا کې ډیموکراتیکې ډلې د رییس په توګه وټاکل شوه. دغه راز نوموړې د کولراو مقننه مجلس په ۱۹۷۵ز کال غونډه کې نهه قانونه معرفي کړل او د سنا اته لایحې یې د استازو مجلس کې د رایې ورکولو لپاره وړاندې کړل، چې په دې توګه د ولسي جرګې دوه لايحې او د مشرانو جرګې درې لايحې د دواړو جرګو له خوا تصويب او د والي په تصويب سره د قانون په توګه ومنل شوې. نوموړې په خپله ټوله دوره کې د استازو جړګې کې ۲۰۱ لایحې او په سنا کې ۵۷ لایحې وړاندې کړل، چې له دې ډلې نه ۱۵۶ لایحې د پارلمان د دواړو له خوا تصویب شوې او اوس د قانون حیثیت لري.<ref name="Colorado woman fighting for equality4">[http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294 Civil Rights Act: Colorado woman knew the pain, but never stopped fighting for equality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812210150/http://coloradosprings.com/civil-rights-act-colorado-woman-knew-the-pain-but-never-stopped-fighting-for-equality/article/1522294|date=2014-08-12}}. Posted by Carol McGraw on July 1, 2014 at 10:59 am. Retrieved in 10, August, 2014, to 12:08 pm.</ref><ref name="PLL5">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> په ۱۹۸۰ز کال او بیا په ۱۹۸۴ز کال کې هغه د ډیموکراتیک ملي کنوانسیون رییسه وټاکل شو او د ۱۹۷۸ز کال کې ډیموکراتیک منځ مهاله کنفرانس ته د کولرادو پلاوي مشري وکړه. باکا بارګان په بهرنیو چارو کې خپلې پراخې تجربې په کولمبیا، مکسیکو، شوروي اتحاد، اسرایل، مصر، لبنان، کاناډا، بلجیم او لوېدیځ جرمني کې په لویو نړیوالو کنفرانسونو کې د ګډون کوونکي په توګه شریکې کړې. دغه راز باکا له ډېرو مبارزو وروسته له دولتي دندو نه تقاعد شوه او د Sierra Baca Systems رییسه شوه. برسېره پر دې باکا څو ځلې په تلویزیون او راډیو کې د سیاسي مبصرې په توګه څرګنده شوې.<ref name="powerlatipob2">[http://www.powerfullatinas.com/polly-baca Polly Baca: Powerful Latinas. com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202134338/http://www.powerfullatinas.com/polly-baca/ |date=2009-02-02 }} Monday, June 2010.</ref><ref name="Board of Trustees2">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref> په دې وروستیو کې باکا بارګان د هسپانوي زده کړې او اقتصادي پیاوړتیا لپاره د کولرادو انسټیټیوټ رهبري کولو کې بوخت ده، چې موخه یې د هسپانوي مشرانو رامنځته کول وو. دغه راز هغه د لاتینې امریکا څیړنې او خدماتو موسسې (LARASA) مشره او اجرایوي رییس هم وه، چې په ۱۹۶۴ز کال کې  په ټوله کولرادو کې د لاتینیانو د ژوند کیفیت ښه کولو لپاره رامنځته شوه په دې باور چې کله تاسو په کولرادو کې د لاتینو ژوند ښه کوئ، نو تاسو د ټولو کولرادو ژوند ته وده ورکوئ. په ۱۹۹۸ز کال کې د عامه چارو له پریښودو نه وروسته باکا یو مشورتي شرکت جوړ کړ او د بشپړ وخت لپاره یې  رضاکارانه کار وکړ. پولي باکا په ګریلي او وارټبرګ کالج کې د شمالي کولرادو پوهنتون نه څو افتخاري تحصیلي درجې هم تر لاسه کړې.<ref name="EncygrpBAC">[http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.ha.003 Encyclopedia of Great Plains. BACA, POLLY (b. 1941)]. Edited by [[David J. Wishart]].</ref> == رسنۍ == باکا په ​​یو شمېر تلویزیونونو او راډیوګانو لکه ABC's Nightline او The NewsHour کې څرګنده شوې.<ref name="Board of Trustees3">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref> == شخصي ژوند == پولی باکا په ۱۹۶۸ز کال کې د اریزونا په فینکس کې د La Raza په ملي شورا کې د خپل راتلونکي میړه میګویل بارګان، چې د چکانو فعال او پخوانی پادری سره ولیدل او په ۱۹۷۰ز کال کې واده وکړ دوی د مونیکا او مایک  په نامه دوه ماشومان درلودل مخکې له دې چې طلاق واخلي.<ref name="PLL6">[http://www.answers.com/topic/polly-baca-barrag-n Polly Baca-Bacarrán Answer.com.2006]. Posted on November 26, 2008. Retrieved in May 22–26, 2010.</ref> == ستاینه == * باکا په ۲۰۰۰ز کال کې د کولرادو د Women's Hall of Fame سازمان کې برخه واخیسته او د ملي هسپانوي ( Hall of Fame) سازمان اصلي له ۱۴ غړو نه وه او په ۲۰۰۶ز کال کې هغه د ډېرو نورو جایزو تر څنګ د کولرادو ډیموکراتیک ګوند نه هم جایزه ترلاسه کړه.<ref name="Board of Trustees4">[http://www.excelsior.edu/about/leadership/trustees/polly-baca Board of Trustees: Polly Baca]</ref><ref name="EncygrpBAC2">[http://plainshumanities.unl.edu/encyclopedia/doc/egp.ha.003 Encyclopedia of Great Plains. BACA, POLLY (b. 1941)]. Edited by [[David J. Wishart]].</ref> == سرچينې == eate5g09s8djk87ajaruqi31s3xxoue 0 65508 364768 358035 2026-06-19T02:40:22Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364768 wikitext text/x-wiki '''عامه اړیکې''' (په انګلیسي: public relations)، د لا ښه درک په موخه، له یوه وګړي یا سازمان څخه (لکه سوداګري، دولتي موسسه یا غیرانتفاعي سازمان) عام وګړو ته د معلوماتو خپرولو او د هغو د مدیریت کولو پوهه ده. عامه اړیکې او اشتهار سره توپير لري، ځکه چې عامه اړیکې په دننۍ توګه کنټرول کېږي، په داسې حال کې چې د اشتهار کنټرول د بهرنیو خواوو په مرسته ترسره کېږي. په عامه اړیکو کې کېدای شي یو سازمان یا هغه وګړی شامل وي چې د اړوند عامه موضوعاتو او خبرونو (چې مستقیمې لګښتي اداینې ته اړتیا نه‌لري) په کارولو سره د خپلو اورېدونکو او مخاطبانو پر وړاندې ښکاره کېږي. ښکاره کېدنه یې تر ډېره د رسنیو له‌لارې ده. په‌دې سره عامه اړیکې له اعلانونو او اشتهار څخه (چې د بازارموندنې اړیکو بڼې دي) توپير مومي. د عامه اړیکو موخه د پېرودونکو لپاره په وړیا توګه، د خبري انعکاس رامنځ‌ته کول دي، چې د وړیا رسنیو (هغه رسنۍ چې د یوې خبرتیا له خپرولو څخه پیسې نه‌اخلي)، نه دا چې د بازارموندنې یا خبرتیاوو لپاره پیسې ورکړي، چې د لګښتي رسنیو (هغه رسنۍ چې د یوې خبرتیا له خپرولو څخه پیسې ترلاسه کوي) په نامه هم پېژندل کېږي. خو د یوویشتمې پېړۍ په لومړیو کې، اعلانونه او خبرتیاوې هم د عامه اړیکو د فعالیتونو پراخ ډګر یوه برخه وه.<ref>{{citation|last1=Grunig|first1=James E|last2=Hunt|first2=Todd|title=Managing Public Relations|location=Orlando, FL|publisher=Harcourt Brace Jovanovich|year=1984|edition=6th}}</ref><ref>{{citation|last=Seitel|first=Fraser P.|title=The Practice of Public Relations.|location=Upper Saddle River, NJ|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2007|edition=10th}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.entrepreneur.com/article/306758|title=#10 Important Trends in PR that You Can't Afford to Ignore|last=Singh|first=Honey|date=2017-12-29|work=Entrepreneur|access-date=2018-08-25|archive-date=25 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825143233/https://www.entrepreneur.com/article/306758|url-status=live}}</ref> د غورو عامه اړیکو یوه بېلګه به د داسې یوې مقالې جوړول وي چې د عامه اړیکو د یوه شرکت مراجعه کوونکي ځانګړنې په ګوته کوي، نه دا چې د مراجعه کوونکي لپاره لګښت وضع شي ترڅو د مقالې ترڅنګ د هغه خبرتیا هم خپره شي. د عامه اړیکو موخه، عام وګړو، احتمالي پېرودونکو، پانګوالو، شریکانو، کارمندانو او نورو ذینفعانو ته د خبر رسونه او د سازمان، د سازمان مشرتابه پلاوي، محصولاتو، یا سیاسي پرېکړو په هکله د مثبت یا مطلوب لیدلوري ساتلو په موخه د هغو هڅونه ده. د عامه اړیکو متخصصان، په ټولیز ډول، د عامه اړیکو او بازارموندنې شرکتونو، سوداګریو او کمپنیو، حکومتي او عامه چارواکو لپاره د عامه معلوماتو کارمند په توګه او غیردولتي او غیرانتفاعي سازمانونو لپاره کار کوي. په عامه اړیکو کې اصلي دندې عبارت دي له: دنني موقفونه، لکه: د عامه اړیکو د همغږۍ کارمند، د عامه اړیکو متخصص، د عامه اړیکو مدیر؛ او بهرني موقفونه، لکه: د محاسبې همغږۍ کارمند، د محاسبې پلاوی، د محاسبې څارونکی او د رسنیزو اړیکو مدیر.<ref>{{cite web |date=5 March 2014 |title=What You Need to Get a Job in Public Relations After College - AfterCollege |url=http://blog.aftercollege.com/2014/need-get-job-public-relations-college/#sthash.m6uq8xLi.dpuf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150812061516/http://blog.aftercollege.com/2014/need-get-job-public-relations-college/#sthash.m6uq8xLi.dpuf |archive-date=12 August 2015 |access-date=2015-09-28}}</ref><ref>{{cite web |title=Career Overview: Public Relations - Wetfeet.com |url=https://www.wetfeet.com/articles/career-overview-public-relations |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929184702/https://www.wetfeet.com/articles/career-overview-public-relations |archive-date=29 September 2015 |access-date=2015-09-28}}</ref> د عامه اړیکو متخصصان د یوه سازمان له مخاطبانو، رسنیو، اړوندو سوداګریزو رسنیو او نورو فکري مشرانو (هغه اشخاص چې د یوې سوداګریزې ډلې لپاره یې وړاندیزونه او نظریات اغېزناک او غوره تمام شي) اړیکې رامنځ‌ته کوي او هغه ساتي. د عامه اړیکو د متخصصانو ګډ مسوولیتونه عبارت دي له: د ارتباطي کمپاینونو جوړول، د خبرونو لپاره د مطبوعاتي اعلامیو او نورو مطالبو لیکل، له مطبوعاتو سره کار کول، د یوې کمپنۍ ویاند ته د مرکو تنظیمول، د کمپنۍ مشرانو لپاره د وینا لیکل، د یوه سازمان د ویاند په توګه فعالیت درلودل، د مطبوعاتي کنفرانسونو، رسنیزو مرکو او ویناوو لپاره د پېرودونکو چمتو کول، د وېب‌سایټ او ټولنیزو رسنیو منځپانګې لیکل، د کمپنۍ د اعتبار مدیریت (د کړکېچ مدیریت)، د دننیو ارتباطاتو مدیریت، او د برنډ پېژندنې او پېښو مدیریت په څېر د بازارموندنې فعالیتونه. د عامه اړیکو په برخه کې د بریا راز، د یوې کمپنۍ یا شرکت د هر شریک لېوالتیا او اندېښنو په هکله په ژورې پوهې او باخبرۍ کې پروت دی. د عامه اړیکو متخصص باید پوه شي چې څنګه د عامه اړیکو سوداګرۍ تر ټولو پياوړې وسیلې په کارولو سره، چې اشتهار دی، دغو اندېښنو ته حل‌لاره ومومي.<ref>{{citation|last=Rubel|first=Gina F.|title=Everyday Public Relations for Lawyers|location=Doylestown, PA|edition=1st|year=2007|isbn=978-0-9801719-0-7}}</ref><ref>{{Cite web |last=Roos |first=Dave |date=n.d. |title=What Is Public Relations? |url=https://money.howstuffworks.com/business-communications/how-public-relations-works1.htm |access-date=2022-10-15 |website=How Stuff Works}}</ref> == تعریفونه == اېوې لي، چا چې د راکفلر نوم او تاریخ ژوندی کړ، او د هغه ملګري «اِدوارد لویس برنیز»، د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د عامه اړیکو لومړنی تعریف په لاندې توګه وړاندې کړ: «عامه اړیکې یوه مدیریتي کارکړنه ده، چې عامه ذهنیتونه راغونډوي، د یوې موسسې پالیسي، پروسیجرونه او ګټې تعریفوي… او له هغو وروستو د عامه پوهاوي او منلو ترلاسه کولو په موخه یو پروګرام جوړوي». سره له‌دې، وروسته کله چې له «لي» څخه، په «United Transit Comission» کې د هغه د نقش په هکله پوښتنه وشوه، هغه وویل: «هېڅ وخت مې د خپلې دندې لپاره یو مناسب او د قناعت وړ نوم ونه‌شو موندلای». په ۱۹۴۸ز کې، مورخ «اریک ګولډمن» لیکي چې په وبسټر کې د عامه اړیکو تعریف به «هم د منتقدینو او هم د حرفوي کارمند لپاره یو لانجمن بحث وي».<ref>{{Cite web |date=n.d. |title=Ivy lees definition of public relations |url=https://www.coursehero.com/file/p78752n/Ivy-Lees-definition-of-public-relations-is-that-public-relations-mean-the-actual/ |access-date=2022-07-29 |website=www.coursehero.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition Of Public Relations - 1051 Words {{!}} 123 Help Me |url=https://www.123helpme.com/essay/Definition-Of-Public-Relations-164544 |access-date=2022-07-29 |website=www.123helpme.com}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780321510075|url-access=registration|quote=a management function, which tabulates public attitudes, defines the policies, procedures and interests of an organization... followed by executing a program of action to earn public understanding and acceptance.|title=PR 2.0: New Media, New Tools, New Audiences|last=Breakenridge|first=Deirdre|author-link=Deirdre Breakenridge|date=2008-03-26|publisher=FT Press|isbn=9780132703970}}</ref><ref name="twoway">{{cite book|last=Goldman|first=Eric|title=Two-Way Street|publisher=Bellman Publishing Company|year=1948}}</ref> د برنېز د څرګندونې له‌مخې، د عامه اړیکو مشاور هغه شخص دی چې هم د ارتباطاتو له نومهالو رنسیو او هم د ټولنې ډله‌ییزو جوړښتونو سره کار کوي ترڅو د عامه افکارو لپاره مفکورې وړاندې کړي. سربېره پر دې، هغه د اقداماتو اېډیالوجي او اصولو او همدا راز د اموالو، خدماتو، عامه خدماتو، صنعتي ټولنو او لویو سوداګریزو ډلو (چې د وګړو ملاتړ لري) په هکله اندېښنه ښودلې ده.<ref>Edward Bernays, "The New Propagandists," in Propaganda, (New York: H. Liveright, 1928), 38.</ref> د ۱۹۷۸ز کال په اګوسټ کې، د عامه اړیکو د ټولنو نړیوالې غونډې، دغه څانګه په لاندې توګه تعریف کړه:<blockquote>«د لېوالتیاوو د شننې او څېړنې هنر او ټولنیزې پوهنې، د هغو د عواقبو وړاندوینې، د موسسې له مشرانو سره مشاوره او د پلان له‌مخې د پروګرامونو پلي کولو ته (چې په هغو کې هم د موسسې او هم عامه ګټې په پام کې نیول شوې وي) عامه اړیکې ویل کېږي».<ref>{{Cite web |title=Definition of consequence {{!}} Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/consequence |access-date=2022-07-29 |website=www.dictionary.com |language=en}}</ref><ref>Jensen Zhao. Encyclopedia of Business, 2nd. Ed. Retrieved from [https://web.archive.org/web/20120119123856/http://findarticles.com/p/articles/mi_gx5209/is_1999/ai_n19125848/ findarticles.com]</ref></blockquote>د امریکا د عامه اړیکو ټولنې، چې یوه مسلکي سوداګریزه ټولنه ده، په ۱۹۸۲ز کې، عامه اړیکې په لاندې ډول تعریف کړې:<ref>{{Cite web |title=What Is Public Relations {{!}} Learn About PR {{!}} PRSSA |url=https://www.prsa.org/prssa/about-prssa/learn-about-pr |access-date=2022-07-29 |website=www |language=en}}</ref><ref>{{cite book|isbn=978-0-470-14492-3|title=Special Events: The Roots and Wings of Celebration|url=https://books.google.com/books?id=0yxPHPj5CPMC&pg=PA436|last1=Goldblatt|first1=Joe|date=27 August 2007|access-date=7 November 2015|archive-date=17 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517021632/https://books.google.com/books?id=0yxPHPj5CPMC&pg=PA436|url-status=live}}</ref><blockquote>«عامه اړیکې له یوې موسسې سره او د عام وګړو سره مرسته کوي ترڅو په دوه‌اړخیزه توګه سره سازښت وکړي».<ref>{{cite web |last=Trivitt |first=Keith |title=PRSA's Old Definition of Public Relations |url=http://www.prsa.org/AboutPRSA/PublicRelationsDefined/Old%20Definition |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304145356/http://www.prsa.org/AboutPRSA/PublicRelationsDefined/Old%20Definition |archive-date=2012-03-04}}</ref></blockquote>په ۲۰۱۱ او ۲۰۱۲ز کې، د امریکا د عامه اړیکو ټولنې په غوښتنې سره، د ټولنې غړو د دغې ګړنې په هکله یو لړ تعریفونه وړاندې کړل او ټولو خلکو ته یې د رایې ورکولو زمینه برابره کړه. غوره شوی تعریف، چې ډېرې رایې یې ګټلې وې، په لاندې ډول ؤ:<blockquote>«عامه اړیکې، د ارتباطاتو یو ستراتیژیک بهیر دی چې د سازمان او عام وګړو ترمنځ دوه‌اړخیزې ګټورې اړیکې رامنځ‌ته کوي».<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/03/02/business/media/public-relations-a-topic-that-is-tricky-to-define.html|author=Stuart Elliot|title=Public Relations Defined, After an Energetic Public Discussion|date=1 March 2012|newspaper=The New York Times|access-date=18 February 2017|archive-date=17 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417154657/http://www.nytimes.com/2012/03/02/business/media/public-relations-a-topic-that-is-tricky-to-define.html|url-status=live}}</ref></blockquote>عامه اړیکې، د یوه سازمان او عام وګړو ترمنځ د ارتباطاتو مدیریت د یوې کارکړنې په توګه هم تعریفېدلای شي.<ref>Grunig, James E. and Hunt, Todd. Managing Public Relations. (Orlando, FL: Harcourt Brace Jovanovich, 1984), 6e. Public relations is what you do with what you know and what others think about what you say.</ref> == تاریخچه == عامه اړیکې، له شلمې پېړۍ پخوا تاریخي ریښې لري. ډېري درسي کتابونه، په ۱۹۰۰ز کې، په بوستون کې د «اشتهار ادارې» تاسیس د عامه اړیکو د یوه مسلک رامنځ‌ته کوونکې ادارې په توګه پېژني. پوهانو، په لرغونو تمدنونو کې د عامه اړیکو اغېزښندنو او د ارتباطاتو مدیریت لومړنیو بڼو په تړاو موندنې لري. د بېلګې په توګه: د ارسطو «بلاغت» رساله، د قناعت هنر بنسټیز اصول بیانوي. ښواهد ښیي چې د نوې نړۍ د رامنځ‌ته کېدو په اوږدو کې او په بریتانیا کې د غلامۍ له منځه وړلو خوځښت په اوږدو کې عامه اړیکو تکامل موندلی دی. بسیل کلارک، په ۱۹۲۴ز کې د «تحریریه خدماتو» د تاسیس په پار، په بریتانیا کې د عامه اړیکو بنسټګر په توګه پېژندل کېږي. <ref>{{Cite book|last=Alim|first=Shifta|url=https://scoreindia.org/blog/evolution-of-public-relations/|title=Evolution of public relations|date=2020-07-29|publisher=School of Communication and Reputation|isbn=|language=en|access-date=|archive-url=|archive-date=29 July 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-10-31 |title=The history of Public Relations {{!}} Adoni Media |url=https://www.adonimedia.com.au/the-history-of-public-relations/ |access-date=2022-07-29 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Olubanwo|first=Dare|title=The History of Public Relations in U.K|url=https://www.academia.edu/16997061}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dare|first=Olubanwo|title=The History of Public Relations in U.K|url=https://www.academia.edu/16997061|journal=|issue=Academia.edu|pages=1|via=Academia}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-07-15 |title=Basil Clarke: past and present of PR |url=https://prstudies.com/2013/07/15/basil-clarke-past-and-present-of-pr/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120130002/https://prstudies.com/2013/07/15/basil-clarke-past-and-present-of-pr/ |archive-date=20 January 2021 |access-date=2021-02-20 |website=PR Studies |language=en}}</ref> د امریکا متحده ایالاتو، بریتانیا، آلمان او نورو د «تبلیغاتو» مفهوم وکاروه، چې وروسته د عامه اړیکو په توګه یې تکامل وموند، ترڅو کورنی ملاتړ ترلاسه کړي او نړیوالو جګړو پر مهال، دښمنان د دېوانو په توګه وښيي. لومړۍ نړیواله جګړه (۱۹۱۴ تر ۱۹۱۸ز) چې نه یوازې نظامي طبقه، بلکې ټول وګړي یې اغېزمن کړل، «د تبلیغاتو پرمختللې توغونې تختې» په توګه پېژندل کېږي. خصوصي سکټور ته د عامه اړیکو له راتللو وروسته، د سوداګریز اشتهار هلې‌ځلې لا زیاتې او پرمختللې شوې. ډېري مورخان پر دې باور دي چې د اوسنیو عامه اړیکو بنسټ د لومړي ځل لپاره په متحده ایالاتو کې د اېوي لي (۱۸۷۷ تر ۱۹۳۴ز) له‌خوا په ۱۹۰۳ز کې کېښودل شو او هغه مهال نوموړي د راکفلر شرکت مشاور او تبلیغاتي متخصص په توګه دنده ترسره کوله. اِداورد برنېز (۱۸۹۱ تر ۱۹۹۵ز)، په ۱۹۱۳ز کې د ننداریزو ټولنو لپاره تبلیغات وکړل، چې وروسته د نړۍ په کچه خپاره شول. په ضمن کې، د ۱۹۲۰ز لسیزې په نوي تاسیس شوي شوروي اتحاد کې، هنرمندانو او شاعرانو (لکه: مایاکوفسکي) د بېلابېلو دولتي ادارو او موخو لپاره د عامه اړیکو په برخه کې فعالیت درلود.<ref>Compare: {{Cite book|last1=Manning|first1=Martin J.|url=https://books.google.com/books?id=1-JjwDPcOLQC|title=Historical Dictionary of American Propaganda|last2=Manning|first2=Martin|last3=Romerstein|first3=Herbert|date=2004|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-29605-5|language=en|quote=World War I, the first total war involving not just the military but populations as a whole, should be considered propaganda's launching pad.|page=xxviii|access-date=18 November 2020|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205011432/https://books.google.com/books?id=1-JjwDPcOLQC|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Lachman|first1=Gary|author-link1=Gary Lachman|title=The Dedalus Book of Literary Suicides: Dead Letters|url=https://books.google.com/books?id=h4faAAAAMAAJ|series=Dedalus Concept Books|year=2008|location=Sawtry, Cambridgeshire|publisher=Dedalus|publication-date=2008|page=124|isbn=9781903517666|access-date=8 October 2021|quote=[Authorities] granted Mayakovsky extraordinary liberties, and no doubt the Bolsheviks saw the advantages of sending their premiere poet on a public relations jaunt.|archive-date=22 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322114548/https://books.google.com/books?id=h4faAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|last1=Kipping|first1=Matthias|title=The 'americanisation' of European companies, consumers and cultures: contents, processes and outcomes|date=2018-05-02|url=http://books.openedition.org/irhis/1935|work=Americanisation in 20th Century Europe: business, culture, politics. Volume 2|pages=7–23|editor-last=Kipping|editor-first=Mathias|series=Histoire et littérature du Septentrion (IRHiS)|place=Lille|publisher=Publications de l'Institut de recherches historiques du Septentrion|isbn=978-2-490296-08-8|access-date=2021-02-20|last2=Tiratsoo|first2=Nick|archive-date=23 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923165238/https://books.openedition.org/irhis/1935|url-status=live}}</ref> == سرچينې == ku7cn4x3bsljh936mcugbg3elredy40 0 65813 364766 318978 2026-06-19T02:33:07Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364766 wikitext text/x-wiki {{وګړي مالوماتبکس}} '''شي جین پینګ په [[چينايي ژبه]]:''' 习近平 کې (د ١٩٥٣ کال د جون په ١٥ زېږېدلی) يو [[چین د خلکو جمهوریت|چينايي]] سياستوال او د [[چین د خلکو جمهوریت|چين د ولسي جمهوريت]] تر ټولو لوړ پوړی چارواکی دی چې د چين [[د چین کمونیست ګوند|د کمونست ګوند د عمومي منشي، د چين]] [[د چين د خلکو جمهوريت ولسمشر|د ولسي جمهوريت]] د ولسمشر په توګه يې دندې ترسره کړي دي. د چین مرکزي پوځي کمیسیون <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/03/130314_l93_china.shtml]</ref> ځکه چې ژی په ګوند، حکومت او پوځ کې لوړ مقامونه لري، هغه ځینې وختونه د چین د "ستر مشر " په توګه پیژندل کیږي. <ref name="cary">{{Cite web |last=Huang |first=Cary |title=Xi Jinping pledges renewal of the nation |url=http://www.scmp.com/news/china/article/1094272/xi-jinping-pledges-renewal-nation |website=South China Morning Post}}</ref> د عمومي منشي په توګه، هغه د چين د کمونست ګوند د سياسي بيورو د دايمي کميټې څوکۍ په غاړه لري، د چين تر ټولو لوړ تصميم نيونکی ارګان دی. د ٢٠١٢ کال د نوامبر په ١٥ نېټه د چين کمونېست ګوند هغه د هېواد د نوي مشر او د چين د مرکزي پوځي کميټې د نوي مشر په توګه وټاکه. <ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/11/121108_an_china_xi_next_leader.shtml</ref> د ۲۰۱۸ کال په مارچ کې د چين ملي ولسي کانګرس د چين د اساسي قانون د تعديل له لارې د چين د ولسي جمهوريت د ولسمشر او مرستيالانو د مودې محدوديتونه ليرې کړل او د ملي څارنې کمېسيون يې جوړ کړ. <ref>{{Cite web |last=Phillips |first=Tom |date=2018-03-04 |title=Xi Jinping’s power play: from president to China’s new dictator? |url=http://www.theguardian.com/world/2018/mar/04/xi-jinping-from-president-to-china-new-dictator |archive-url= |archive-date= |access-date=2018-03-04 |website=The Guardian |language=en}}</ref> د ۲۰۱۸ کال د مارچ په ۱۷مه نېټه، شي جين پينګ بيا د ولسمشر په توګه وټاکل شو او وانګ چي شان د ولسمشر مرستيال شو. <ref>{{Cite web |title=China's parliament re-elects Xi Jinping as president |url=https://www.reuters.com/article/us-china-parliament-xi/chinas-parliament-re-elects-xi-jinping-as-president-idUSKCN1GT03C |access-date=17 March 2018 |publisher=[[رویترز|Reuters]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bodeen |first=Christopher |title=Xi reappointed as China’s president with no term limits |url=https://apnews.com/78ea5b0646564a6eb98d9d20d5fbcbb6 |access-date=17 March 2018 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref> د 2021 کال د نومبر په 11، د چین کمونست ګوند د ژی ایډیالوژۍ د "چینایي کلتور جوهر" په توګه اعلان کړ. دا د چين د کمونست ګوند له جوړېدو راهيسې درېيم بنسټيز پرېکړه ليک دی. لومړی پریکړه لیک په ۱۹۴۵ کال کې د ماو زیډونګ د واک د زیاتولو او تصویب لپاره تصویب شو. <ref name=":02">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.npr.org/2021/11/11/1054646063/china-xi-jinping-communist-party|عنوان=China's Communist Party, with eye on history, gives Xi Jinping the same status as Mao}}</ref> د ژی په مشرۍ د بل پریکړه لیک صادرول به هغه په سمبولیک ډول د چین ترټولو ځواکمن مشر په توګه د ماو حیثیت ته لوړ کړي. <ref name=":0">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.npr.org/2021/11/11/1054646063/china-xi-jinping-communist-party|عنوان=China's Communist Party, with eye on history, gives Xi Jinping the same status as Mao}}</ref> == ژوند == شي جين پينګ په ۱۹۵۳ کال کې په [[بیجنګ|بېجينګ]] کې زېږېدلی او د شي ژونګ شان زوی دی، يو له تکړه انقلابي او د کمونست ګوند له بنسټ اېښودونکو څخه دی. د هغه پلار د انقلاب له اتلانو څخه و او د چین د کمونیسټي مشرانو لومړی نسل و چې د [[مائو تسه تونګ|ماو]] لخوا درې ځله له دندې لرې کړای شو. شونپینګ یو له هغو څو چینایي چارواکو څخه و چې په 1986 کې یې د ګوند له اصلاح غوښتونکو چارواکو څخه د هو یاوبانګ د لیرې کولو په اړه اعتراض وکړ او د تیانانمین چوک په لاریونونو کې یې هم انتقاد وکړ. په ١٩٦٢ کال کې د کولتوري انقلاب نه مخکې شي ژونګ شان د لومړي وزير د مرستيال له دندې ګوښه او بالاخره زنداني شو. د هغه وخت د ډیرو نورو "ځوان پوهانو" په څیر، هغه په کلیوالو سیمو کې د کار کولو لپاره لیږل شوی و. شي جين پينګ د بېجينګ له شانګهای پوهنتون څخه د کيمياوي انجنيرۍ په برخه کې فارغ شوی دی. له 1998 څخه تر 2002 پورې، هغه د بشري او ټولنیزو علومو په پوهنځي کې د "کار او مسلک" په برخه کې د مارکسي تیوري او ایډیالوژیکي [[زده کړه|زده کړې]] پیل کړې، او بیا یې د سنګوا پوهنتون په حقوقو کې دوکتورا ترلاسه کړه. په ١٩٧٤ کال کې له کمونست ګوند سره له يو ځای کېدو وروسته يې د څه مودې لپاره په هيبي ولايت کې د کمونست ګوند د منشي په توګه دنده ترسره کړه او بيا په فو جيان او ژي جيانګ ولايتونو کې لوړو پوستونو ته لوړه شوه. په 1985 کې، هغه د مسکاټین ، [[آیووا|آیوا]] په کوچني ښار کې د یوې امریکایي کورنۍ سره ژوند کاوه، ترڅو د خنزیرونو د لوړولو پرمختللي میتودونه زده کړي. <ref name="bbc.co.uk"/> په ١٩٨٧ کال کې يې د چين د ولسي موسيقۍ له مشهور سندرغاړې پينګ لي يوان سره واده وکړ. دوی یوه لور لري او د دوی د ژوند طرزالعمل سره سم، دوی معمولا له یو بل څخه جلا ژوند کوي. <ref>[https://web.archive.org/web/20120901210526/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2007/12/22/xi-jinping-china-s-new-boss-and-the-l-word.html Xi Jinping: China’s New Boss And The ‘L’ Word] Newsweek</ref> [[دوتنه:President_George_W._Bush_with_Vice_President_Xi_Jinping.jpg|بټنوک| شي جين پينګ په ۲۰۰۸ کال کې له [[جورج واکر بوش|جورج ډبليو بوش]] سره]] هغه په 2007 کې وروسته له هغه واک په لاس کې واخيست چې په په شانګهار کې د ګوند پخواني منشي چين ليانګلو د فساد په تور له دندې ګوښه کړای شو. څه موده وروسته د ګوند د دايمي کميټې غړی شو او په ۲۰۰۸ کال کې يې مرستيال شو. <ref name="bbc.co.uk"/> د چين د ولسي جمهوريت په [[اساسي قانون]] کې د نوي تعديل له تصويب وروسته، د دوو پرلپسې دورو لپاره د ولسمشر د څوکۍ محدوديت له منځه يوړل شو، نو له دې وروسته هغه يا بل څوک کولای شي چې د اړتيا په صورت کې وټاکل شي. په هرو پنځو کلونو کې په ټولټاکنو کې رایه ورکوي. د دې مسلې او د ژوند لپاره د صدارت ترمنځ توپیر مهم دی. د دنګ ژیاوپینګ په مشرۍ او د ماو له مړینې وروسته د هیواد په اساسي قانون کې د ولسمشریزې دورې دوه دورې حد اضافه شو او د شي پینګ څخه مخکې دوه ولسمشرانو دا حد ومنلو. == اړوندې پوښتنې == * د شي جین پینګ فکر == سرچینې == {{لړسرچينې|۲}} [[وېشنيزه:1953 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:چينايي لوبگران]] [[وېشنيزه:چينايي لوبغاړي]] [[وېشنيزه:چينايي فيلسوفان]] [[وېشنيزه:چينايي فلسفه]] [[وېشنيزه:چينايي تاريخ]] [[وېشنيزه:چينايي امپراتوران]] [[وېشنيزه:چينايان په ايران]] [[وېشنيزه:چينايان]] [[وېشنيزه:چينا]] [[وېشنيزه:چين]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] qvq0od5yqwkswc1bu7ys6numozz50l5 0 66650 364764 352873 2026-06-19T02:19:02Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364764 wikitext text/x-wiki په فزیک کې سور رنګ ته لېږد (په انګلیسي: redshift) د الکترو مقناطیسي وړانګو (لکه د نور) د څپو اوږدوالی او همدارنګه په فریکونسي او فوټون انرژي کې متناظر کمښت دی. بل پلو د څپو لنډېدل او هم مهاله په فریکونسي او انرژۍ کې زیاتوالی سور رنګ ته د منفي لېږد په توګه او یا هم آبي رنګ ته لېږد (blueshift) ګڼل کېږي. دغه اصطلاحات د سور او آبي رنګ څخه اخیستل شوی چې د څرګندې رڼا له حد اکثر طیف څخه سرچینه اخلي. په ستور پوهنه او کاینات پوهنه کې درې موارد سور رنګ ته د الکترو مقناطیسي لېږد لاملونه ګڼل کېږي: # وړانګې د هغو اجسامو ترمنځ تېرېږي چې له یو بل څخه لرې کېږي («نسبیتي» سره رنګ ته لېږد، د نسبیتي ډاپلر اغېز بېلګه ده)، # وړانګې د لږ جاذبوي پوتنشیل لرونکو اجسامو پر لور حرکت کوي، یعنې په لږ انحنا (تر ډېره مسطح) لرونکي تشیال وخت کې د یو جسم پر لور (سور رنګ ته جاذبوي لېږد)، # وړانګې د مخ پر زیاتېدونکې فضا په لور حرکت کوي (سور رنګ ته کیهاني لېږد). ټولې نورې سرچینې په کافي کچه له ځمکې څخه د فاصلې له مخې سور رنګ ته لېږد له ځانه ښيي؛ چې دغه موضوع د هابل د قانون په توګه هم پېژندل کېږي. سور رنګ ته نسبیتي، جاذبوي او کیهاني لېږد کېدلای شي د لېږد د قوانینو په اډانه کې درک شي. جاذبوي څپې چې د نور په چټکتیا حرکت کوي سور رنګ ته د لېږد د ښکارندې موضوع ګرځي. سور رنګ ته د پیاوړي لېږد بېلګه ګاما وړانګه ده چې د ایکس وړانګو په ډله کې شمېرل کېږي، یا هم دا چې لید وړ وړانګه په پیل کې د راډیويي موج په توګه درک کېږي. سور رنګ ته ظریف لېږد د نجومي اجسامو د طیف سنجۍ په مشاهداتو کې لیدل کېږي او په ځمکنیو ټکنالوژیو لکه په ډاپلر رادار او راداري تفنګچو (radar guns یا هغه وسایل چې په لویو لارو کې د موټرو چټکتیا پرې مومي) کې ترې کار اخیستل کېږي. یو شمېر نور فیزیکي بهیرونه هم شتون لري چې کولای شي د الکترومقناطیسي وړانګو د فریکونسي د تغیر له دې ډلې د هغو د انتشار او نوري اغېزو لامل ګرځي؛ ورته مهال سره رنګ ته د (نجومي) لېږد څخه تر لاسه کېدوني بدلونونه تشخیص وړ دي او په عامه توګه هغو ته اشاره نه کېږي. سره رنګ ته د لېږد کچه په عمول ډول د ''z'' په حرف ښوول کېږي چې د څپې په اوږدوالي کې کسري بدلون (مثبت، سره رنګ ته د لېږد او منفي آبي رنګ ته د لېږد) او د موج د اوږوالی نسبت ''1 + z'' ښيي (< ۱ د سره رنګ لپاره، > ۱ د آبي لپاره). == تاریخچه == د دغې موضوع تاریخچه په ۱۹مې پېړۍ کې د څپو د میخانیکونو له پراختیا او ډاپلر اغېز ته په اړوندو ښکارندو کې د څېړنو راهیسې را پیل شوه. دغه اغېز د کریسټین ډاپلر په نوم ونومول شو، ځکه چې نوموړي په ۱۸۴۲ زکال کې د لومړي ځل لپاره د دغې ښکارندي فزیکي توضیح وړاندې کړه. همدغه فرضیه په ۱۸۴۵ زکال کې هالنډي عالم کریسټوفر بایز بالوټ په غږیزو څپو کې و ازمویله او تائید یې کړه. ډاپلر په سمه توګه وړاندوینه کړې وه چې دغه ښکاره په ټولو څپو کې د پلي کېدو وړ ده، په ځانګړې توګه هغه دا هم څرګنده کړه چې د ستورو بېلابېل رنګونه کېدای شي د ځمکې په نسبت د هغو د حرکت له امله وي. ورته مهال وړاندې له دې چې دغه موضوع تائید کړای شي څرګنده شوه چې د ستورو رنګونه د هغو د تودوخې له امله دي نه د هغو د حرکت پر بنسټ. وروسته بیا د منل شوو مشاهداتو پر بنسټ سور رنګ ته د لېږد له مخې د ډاپلر وړاندوینه تائید شوه. <ref>{{cite book|author=Doppler, Christian|date=1846|title=Beiträge zur fixsternenkunde|publisher=Prague: G. Haase Söhne|bibcode=1846befi.book.....D|volume=69}}</ref><ref>{{cite book|author=Maulik, Dev|chapter=Doppler Sonography: A Brief History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HedeGJms0n4C&q=%22Ballot%22&pg=PA3|editor=Maulik, Dev|editor2=Zalud, Ivica|date=2005|title=Doppler Ultrasound in Obstetrics And Gynecology|url=https://www.springer.com/west/home/medicine/gynecology?SGWID=4-10066-22-46625046-0|isbn=978-3-540-23088-5|publisher=Springer}}</ref><ref>{{cite web |author=O'Connor, John J. |author2=Robertson, Edmund F. |date=1998 |title=Christian Andreas Doppler |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Doppler.html |work=[[MacTutor History of Mathematics archive]] |publisher=[[University of St Andrews]]}}</ref> د ډاپلر له خوا سره رنګ ته د لېږد لومړنۍ فرضیه د فرانسوي فزیک پوه هیپولیت فیزو له خوا په ۱۸۴۸ زکال کې توضیح شوه، چې د ډاپلر د اغېز له مخې یې په ستور کې د لیدل شوو کرښو بدلون ته اشاره لرله. دغه اغېز ځینې مهالونه د «ډاپلر – فیزو اغېز» په توګه هم بلل کېږي. په ۱۸۶۸ زکال کې بریتانوي ستوری پېژندونکی ویلیام هاګینز لومړنی کس و چې له دغې کړنلارې څخه په ګټې اخیستو یې له ځمکې څخه د ستورو د لرې کېدو چټکتیا اندازه کړه. په ۱۸۷۱ زکال کې هغه مهال چې په فراونهوفر کرښو کې دغه ښکارندې د لمر له څرخ څخه په ګټنې نږدې0.1 Å سره رنګ ته لېږد له ځانه وښود؛ سره رنګ ته نوري لېږد تائید شو. په ۱۸۸۷ زکال کې ووګل او شاینر د ډاپلر کلني اغېز یا د ځمکې د مداري سرعت له امله د خسوف او کسوف پر بنسټ د ستورو په موقعیتونو کې د ډاپلر بدلون کشف کړ. په ۱۹۰۱ زکال کې آریستارخ بیلوپولسکي په لابراتور کې سره رنګ ته نوري لېږد د څرخ لرونکو اینو له سیسټم څخه په ګټې اخیستې تائید کړ. <ref name="Huggins2">{{cite journal|author=Huggins, William|date=1868|title=Further Observations on the Spectra of Some of the Stars and Nebulae, with an Attempt to Determine Therefrom Whether These Bodies are Moving towards or from the Earth, Also Observations on the Spectra of the Sun and of Comet II|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society of London]]|volume=158|pages=529–564|bibcode=1868RSPT..158..529H|doi=10.1098/rstl.1868.0022}}</ref><ref>{{cite journal|author=Reber, G.|date=1995|title=Intergalactic Plasma|journal=[[Astrophysics and Space Science]]|volume=227|issue=1–2|pages=93–96|doi=10.1007/BF00678069|bibcode=1995Ap&SS.227...93R|s2cid=30000639}}</ref><ref>{{cite book|last=Pannekoek|first=A|title=A History of Astronomy|date=1961|publisher=Dover|page=451|isbn=978-0-486-65994-7}}</ref><ref>{{cite journal|author=Bélopolsky, A.|date=1901|bibcode=1901ApJ....13...15B|title=On an Apparatus for the Laboratory Demonstration of the Doppler-Fizeau Principle|journal=[[Astrophysical Journal]]|volume=13|page=15|doi=10.1086/140786}}</ref> داسې ښکاري چې په چاپي بڼه سره رنګ ته د لېږد اصطلاح (له تېر ډول سره په اړیکې لرلو) د لومړي ځل لپاره د امریکايي ستوري پېژندونکي والټر اس. آدامز له خوا په ۱۹۰۸ زکال کې کارول شوې، چې په هغو کې نوموړي «سره رنګ ته د نیبولار یا سحابي طبیعي بدلون د دوه لارو چارو څېړنې» ته اشاره کړې. <ref>{{cite journal|author=de Sitter, W.|date=1934|title=On distance, magnitude, and related quantities in an expanding universe|journal=[[Bulletin of the Astronomical Institutes of the Netherlands]]|volume=7|page=205|bibcode=1934BAN.....7..205D|quote=It thus becomes urgent to investigate the effect of the redshift and of the metric of the universe on the apparent magnitude and observed numbers of nebulae of given magnitude}}</ref><ref>{{cite journal|author=Adams, Walter S.|date=1908|title=Preliminary catalogue of lines affected in sun-spots|place=Contributions from the Solar Observatory of the Carnegie Institution of Washington|publisher=[[Carnegie Institution of Washington]]|volume=22|pages=1–21|bibcode=1908CMWCI..22....1A|journal=Contributions from the Mount Wilson Observatory / Carnegie Institution of Washington}} Reprinted in {{cite journal|doi=10.1086/141524|last1=Adams|first1=Walter S.|title=Preliminary Catalogue of Lines Affected in Sun-Spots Region λ 4000 TO λ 4500|date=1908|journal=[[Astrophysical Journal]]|volume=27|page=45|bibcode=1908ApJ....27...45A}}</ref> په ۱۹۱۲ زکال کې د مشاهداتو په پیل سره، وسټو سلیفر وموندله چې ډېری مارپیچي کهکشانونه چې هغه مهال د مارپیچي سحابي ګانو په توګه ګڼل کېدل، په پام وړ توګه سره رنګ ته د لېږد څرګندويي کوي. سلیفر د لومړي ځل لپاره په دغه اړوند د خپلې اندازه ګیرۍ راپورونه د لوول رصد خانې (Lowell Observatory) په بولټن کې وړاندې کړل. درې کاله وروسته هغه په پاپولر آسټرانومي (Popular Astronomy) ژورنال کې په دې اړوند خپله بیاکتنه ولیکله. نوموړي په خپله دغه لیکنه کې څرګنده کړه «دغه لومړنی کشف چې آندرومدا لوی مارپیچ په ثانیه کې ۳۰۰ کیلومتره استثنايي چټکتیا لري؛ وه یې ښووله چې په دغه مهال کې شته وسایل نه یوازې د مارپیچونو د طیف بلکې د هغو د چټکتیا د ارزونې وړتیا هم لري».<ref>{{cite journal|author=Slipher, Vesto|date=1912|title=The radial velocity of the Andromeda Nebula|journal=[[Lowell Observatory Bulletin]]|volume=1|issue=8|pages=2.56–2.57|bibcode=1913LowOB...2...56S|quote=The magnitude of this velocity, which is the greatest hitherto observed, raises the question whether the velocity-like displacement might not be due to some other cause, but I believe we have at present no other interpretation for it}}</ref><ref>{{cite journal|author=Slipher, Vesto|date=1915|title=Spectrographic Observations of Nebulae|journal=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]]|volume=23|pages=21–24|bibcode=1915PA.....23...21S}}</ref><ref>{{cite journal|author=Slipher, Vesto|author-link=Vesto Slipher|date=1915|title=Spectrographic Observations of Nebulae|journal=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]]|volume=23|page=22|bibcode=1915PA.....23...21S}}</ref> سلیفر په آسماني کره کې د پنځلسو مارپیچي سحابي ګانو د چټکتیا اړوند معلومات وړاندې کړل چې یوازې له دریو پرته یې نورو ټولو د لید وړ «مثبته» چټکتیا لرله. ورپسې آډوین هابل د خپل همنومي هابل د قانون په فورمول بندۍ د «سحابي» ګانو ترمنځ سره رنګ ته د لېږد تقریبي بدلون او د هغو ترمنځ فاصله کشف کړه. دغو مشاهداتو په ۱۹۲۲ زکال کې د الکساندر فریدمن چارې چې له مخې یې د فریدمن – لمتر معادلات موندلي و؛ تائید کړې. نن ورځ دغه موضوعات د انبساط په حالت کې نړۍ او د لویې چاودنې (بېګ بنګ) نظریې لپاره تر ټولو قوي شواهد ګڼل کېږي. <ref>{{cite journal|doi=10.1073/pnas.15.3.168|author=Hubble, Edwin|date=1929|bibcode=1929PNAS...15..168H|title=A Relation between Distance and Radial Velocity among Extra-Galactic Nebulae|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=15|issue=3|pages=168–173|pmid=16577160|pmc=522427|doi-access=free}}</ref><ref name="Eddington">This was recognized early on by physicists and astronomers working in cosmology in the 1930s. The earliest layman publication describing the details of this correspondence is {{cite book|author=Eddington, Arthur|date=1933|title=The Expanding Universe: Astronomy's 'Great Debate', 1900–1931|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.220736|publisher=[[Cambridge University Press]]}} (Reprint: {{ISBN|978-0-521-34976-5}})</ref><ref>{{cite journal|author=Friedman, A. A.|date=1922|title=Über die Krümmung des Raumes|journal=[[Zeitschrift für Physik]]|volume=10|issue=1|pages=377–386|doi=10.1007/BF01332580|bibcode=1922ZPhy...10..377F|s2cid=125190902}} English translation in {{cite journal|title=On the Curvature of Space|doi=10.1023/A:1026751225741|last1=Friedman|date=1999|first1=A.|journal=[[General Relativity and Gravitation]]|volume=31|issue=12|pages=1991–2000|bibcode=1999GReGr..31.1991F|s2cid=122950995}})</ref> == اندازه ګیری == هغه نوري طیف چې یوه سرچینه لري کېدای شي اندازه شي. د دې لپاره چې سور رنګ ته لېږد واضح کړو، د هغو د نور ځانګړنې لکه جذب کېدونې کرښې، د انتشار کرښې او یا هم د نور په شدت کې شامل ټول تغیرات باید وپلټل شي. د دغو ځانګړنو په موندنې سره کېدلای شي هغه د ځمکې پر سر د رامنځته شوو کیمیاوي ترکیباتو په طیف کې له پېژندل شوو بېلابېلو ځانګړونو سره پرتله کړای شي. په فضا کې تر ټولو معمول عنصر هایدروجن دی. د کومې ځانګړنې نه لرونکی نوري طیف چې له هایدروجن څخه تېرېږي هایدروجن ته اړوند مشخص طیف له ځانه ښيي چې په مهالیزو فواصلو کې منظمې ځانګړنې مومي. که چېرې جذبي کرښو ته محدود وي، یوې نقاشۍ ته ورته ډول له ځانه ښيي. که چېرې همدغه مهالیز فواصل د یوې لرې نوري منبع په طیف کې د لېږدونکو څپو له مخې ولیدل شي کېدای شي هغه د هایدروجن په توګه هم وګڼل شي. <ref>See, for example, this 25 May 2004 [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/swift/about_swift/redshift.html press release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513051322/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/swift/about_swift/redshift.html |date=2013-05-13 }} from [[NASA]]'s [[Swift Gamma-Ray Burst Mission|Swift]] [[space telescope]] that is researching [[Gamma-ray burst|gamma-ray bursts]]: "Measurements of the gamma-ray spectra obtained during the main outburst of the GRB have found little value as redshift indicators, due to the lack of well-defined features. However, optical observations of GRB afterglows have produced spectra with identifiable lines, leading to precise redshift measurements."</ref><ref>See [http://ned.ipac.caltech.edu/help/zdef.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222052715/http://ned.ipac.caltech.edu/help/zdef.html |date=2013-12-22 }} for a tutorial on how to define and interpret large redshift measurements.</ref> == په ستور پوهنه کې مشاهدات == په ستور پوهنه کې هم کېدای شي سور رنګ ته لېږد اندازه شي ځکه چې د اتومونو د پیوند کولو او جذب کولو طیفونه په ښه توګه پېژندل شوي او د ځمکې پر سر لابراتورانو د ازموینو د طیف سنجۍ له مخې سنجش شوي دي. هغه مهال چې په بېلابېلو جذبي او پیوندي کرښو کې سور رنګ ته لېږد له یو نجومي جسم څخه اندازه کېږي، ''z'' په پام وړ توګه ثابت وي. په داسې حال کې چې لرې اجسام کېدای شي په لږ کچه بلور (خړ) او کرښې یې پراخې شي، دا له هغو څخه زیات نه دی چې د سرچینې د حرارتي یا میخانیکي تحرک پر مټ توضیح شي. د دغو لاملونو له امله د ستورپوهانو ترمنځ د نظر اتفاق پر دې دی چې سره رنګ ته لېږد چې لیدل کېږي سره رنګ ته د ډاپلر لېږد د ثابتو دریو ډولونو د ترکیب له امله دی. <ref name="reboul">When cosmological redshifts were first discovered, [[Fritz Zwicky]] proposed an effect known as tired light. While usually considered for historical interests, it is sometimes, along with [[intrinsic redshift]] suggestions, utilized by [[nonstandard cosmologies]]. In 1981, H. J. Reboul summarised many [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1981A%26AS...45..129R&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=42ca922c9c23806 alternative redshift mechanisms] that had been discussed in the literature since the 1930s. In 2001, [[Geoffrey Burbidge]] remarked in a [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2001PASP..113..899B&db_key=AST&data_type=HTML review] that the wider astronomical community has marginalized such discussions since the 1960s. Burbidge and [[Halton Arp]], while investigating the mystery of [[Quasar#History of quasar observation|the nature of quasars]], tried to develop alternative redshift mechanisms, and very few of their fellow scientists acknowledged let alone accepted their work. Moreover, {{cite journal|last1=Goldhaber|display-authors=etal|year=2001|title=Timescale Stretch Parameterization of Type Ia Supernova B-Band Lightcurves|journal=Astrophysical Journal|volume=558|issue=1|pages=359–386|doi=10.1086/322460|arxiv=astro-ph/0104382|bibcode=2001ApJ...558..359G|s2cid=17237531|doi-access=free}} pointed out that alternative theories are unable to account for timescale stretch observed in [[type Ia supernovae]]</ref> == سرچينې == nxw66tm78sx78qntpj3y4iucxywtqjl 0 67908 364781 302361 2026-06-19T04:28:59Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364781 wikitext text/x-wiki {{توپير|پروکلېس}}    {{اپلاتونيزم}} '''پروکليس''' / ( 8 فبروري 412&nbsp;– 17 اپرېل 485) '''د پروکلوس جانشین''' په نوم یادیږي ( [[يوناني ژبه]] , ''Próklos ho Diádokhos'' ) یو [[لرغونې يوناني فلسفه|یوناني]] [[نوې اپلاتوني فلسفه|نیوپلاټونیست]] [[فلسفه|فیلسوف]] و، [[وروستۍ لرغونې زمانه|د لرغوني زمانې]] یو له وروستي لوی کلاسیک فیلسوفانو څخه و. هغه د [[نوې اپلاتوني فلسفه|نیوپلاتونيزم]] یو خورا پراخه او بشپړ پرمختللی سیسټم رامینځته کړ او د وروسته ژباړو او ژباړونکو له لارې یې د بازنتین فلسفه ، لومړنۍ اسلامي فلسفه ، او [[ښوونیزه فلسفه|سکالیسټیک فلسفه]] باندې ژوره اغېزه وکړه. == ژوندلیک == د پروکلوس د ژوند لومړنۍ سرچینه د یوولوژی ''پروکلوس یا د خوښۍ پراساس'' ده چې د هغه د مړینې وروسته د هغه د ځای ناستي مارینس لخوا د هغه لپاره لیکل شوې وه ، [1] د مارینس ژوندلیک د ثابتولو لپاره ترتیب شوی چې پروکلوس د فضیلت اوج ته رسیدلی او یوډیمونیا ترلاسه کړی. . [1] د هغه وخت په اړه یو څو توضیحات هم شتون لري چې هغه په راتلونکې پیړۍ کې د فیلسوف دمشقیس لخوا لیکل شوي ''د اسيدور'' په ورته جوړښت کې ژوند کاوه. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=1. Life and Works}} د مارینس په وینا، پروکلس په{{sfn|Guthrie|1925}} میلادي کال کې په [[قسطنطنیه]] کې د لیسیا څخه د لوړ ټولنیز دریځ په کورنۍ کې زیږیدلی، او په زانتوس کې لوی شوی. هغه د خپل پلار په څیر د قضایي موقف تعقیبولو په نیت په [[اسکندریه]] کې [[بلاغت|د بیاناتو]] ، [[فلسفه|فلسفې]] او [[شمېرپوهنه|ریاضياتو]] زده کړې وکړې. هغه د خپلو زده کړو د بشپړولو دمخه، قسطنطنیه ته راستون شو کله چې د هغه رییس، د هغه اصلي ښوونکي (یو لیوناس) هلته کار کاوه. <ref>{{Cite book|last=Guthrie|first1=Kenneth|title=Marinus of Samaria, The Life of Proclus or Concerning Happiness (1925) pp.15-55|date=1925|url=http://www.tertullian.org/fathers/marinus_01_life_of_proclus.htm}}</ref> پروکلس یو بریالی وکیل شو. په هرصورت، د قانون د عمل تجربې پروکلوس په دې پوه شو چې هغه واقعیا فلسفې ته ترجیح ورکوي. هغه اسکندریه ته راستون شو، او په هوډ سره یې د اولمپیوډورس لوی مشر لاندې د [[ارستو|ارسطو]] د کارونو مطالعه پیل کړه. هغه په دې دوره کې د ریاضیاتو زده کړه هم پیل کړه او همدارنګه د هیرون په نوم یو ښوونکي سره ( د اسکندریه هیرو سره هیڅ تړاو نلري، چې د هیرون په نوم هم پیژندل کیده). د یو باصلاحیت زده کونکي په توګه، هغه په پای کې په [[اسکندریه|الکساندریا]] کې د موجود فلسفي لارښوونو له کچې ناخوښه شو، او په 431 کې د فلسفې مرکز [[اتن]] ته لاړ، ترڅو د [[اپلاتوني ښوونځی|نوي اکاډمۍ]] د نیوپلاټونیک جانشین کې زده کړې وکړي، چیرته چې هغه د [[د اتن پلوتارک|پلوټارک]] لخوا تدریس شوی و. [[د اتن پلوتارک|اتنز]] ( [[پلوتارک|د چایرونیا د پلوتارک]] سره مغشوش نه شي) ، [[سوريانوس|سیرینوس]] او [[اسکلېپيجېنيا|اسکلپیجینیا]] ; هغه په 437 کې د اکاډمۍ د مشر په توګه د سیرینوس ځای ناستی شو، او په پایله کې به د نیپولس مارینس لخوا د هغه په مرګ بریالی شي. هغه په اتن کې د سبزیجاتو لیسانس په توګه ژوند کاوه، د ژوند تر پایه پورې د خپلو ملګرو لپاره هوسا او سخاوتمند و، پرته له یو کلن جلاوطنۍ څخه، د عیسویانو د فشار څخه مخنیوي لپاره. [1] راپور ورکوي چې هغه هره ورځ 700 کرښې لیکي. == فلسفه == د پروکلوس د ځانګړو عقیدو په ټاکلو کې یوه ننګونه دا ده چې د هغه وخت نیوپلاټونیسټانو ځانونه نوښتګر نه ګڼل. دوی پخپله د افلاطون د سمو تفسیرونو لیږدونکي ګڼل. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=3}} که څه هم د نیوپلاتوني عقیدې د افلاطون په ډیالوګونو کې د نظریاتو څخه ډیر توپیر لري، دا ډیری وختونه ستونزمن وي چې د مختلفو نیوپلاتوني مفکرینو ترمنځ توپیر وکړي او دا معلومه کړي چې د هر یو لپاره اصلي دی.{{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=3}} د پروکلوس لپاره، دا په لویه کچه یوازې د پلوټینس سره ممکنه ده، یوازینی بل نیوپلاتون لیکونکی چې د پام وړ لیکنې ژوندي پاتې دي. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=3}} پروکلوس، لکه د پلوټینس او ډیری نورو [[نوې اپلاتوني فلسفه|نیوپلاټونیسټانو]] په څیر، د نیوپلاټونیزم په دریو فرضیو باندې موافقه وکړه: یو ( مرغۍ )، عقل ( نوس ) او روح ( روح )، او د Enneads په اړه یې تبصره لیکلې، چې له بده مرغه یوازې ټوټې دي. ژوندي پاتې کېدل په نورو وختونو کې هغه د Plotinus په نظرونو نیوکه کوي، لکه د اصلي حرکت کونکي . [4] د پلوټینس په خلاف، پروکلس هم دا خبره بده نه ګڼله، یوه مفکوره چې د پلوټینس په نظام کې د تضاد لامل شوې وه. دا [4] ده چې معلومه شي چې د پروکلوس او سیرینوس د نظریو ترمنځ څه توپیر دی: د وروستي لپاره، یوازې د ارسطو د میټافزیک نظرونه ژوندي پاتې دي، او پروکلوس هیڅکله په خپلو خوندي لیکنو کې په خپل ښوونکي انتقاد نه کوي. [4] د پروکلوس د سیسټم ځانګړی ځانګړتیا د هغه د انفرادي کچې پراخه کول دي، چې د ''هینډس په نوم یادیږي،'' د هغه یو تر منځ چې مخکې دی او د پوهیدو وړ الهییت. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=3}} هډونه "په پراخه کچه" شتون لري، د وجود څخه بهر هم، مګر دوی د ''سببونو'' د زنځيرونو په سر کې ولاړ دي او په یو ډول دغو زنځیرونو ته خپل ځانګړی ځانګړتیا ورکوي. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=3}} هغه دوی د یوناني خدایانو سره پیژني، نو یو هینډ ممکن اپولو وي او د ټولو شیانو اپولونین لامل وي، پداسې حال کې چې بل یې هیلیوس وي او د ټولو ''لمر'' شیانو لامل وي. هر حناد د خپل کرکټر له مخې په هر بل حناد کې برخه اخلي. هغه څه چې داسې ښکاري چې ضربیت په بشپړ ډول ضرب نه دی، ځکه چې هر هینډ په سمه توګه د پولی سینټریک سیسټم مرکز ګڼل کیدی شي.  وینا، فلسفه هغه فعالیت دی چې کولی شي روح د بدني احساساتو له تابعیت څخه آزاد کړي، دا په روح، عقل او یو کې د هغې اصلي یادونه وکړي، او دا نه یوازې د لوړو پوړونو ته د پورته کولو لپاره چمتو کوي. اوس هم په دې ژوند کې، مګر د مرګ وروسته سمدلاسه نوي بدن ته د راګرځیدو مخه ونیسئ.  روح پاملرنه، په داسې حال کې چې په بدن کې ژوند کوي، په پوهه نړۍ کې د خپل اصل څخه دومره لیرې وي، پروکلوس فکر کوي چې موږ اړتیا لرو د خپل روحاني اصل د جسمي یادښتونو څخه کار واخلو. په د امبلیچوس لخوا وړاندې شوي د تیوري له نظریو سره موافق دی. تیورجی ممکنه ده ځکه چې د خدایانو واکونه ( ''هینډز'' ) د دوی د لاملونو لړۍ حتی د مادي نړۍ پورې غزوي. او د ځینو ځواکمنو کلمو، عملونو او شیانو په واسطه، روح کولی شي د لړۍ لړۍ بیرته د خبرو کولو لپاره. پروکلوس پخپله په اتن کې د ډیری مذهبونو پیروونکی و، په پام کې نیولو سره چې د خدای ځواک په دې مختلفو طریقو کې شتون لري.  == کارونه == === د اپلاتون تبصرې === د پروکلوس ډیری اثار د [[اپلاتون|افلاطون]] ( ''السیبیاډس'' ، ''کراتیلس'' ، ''پارمینایډس'' ، ''[[اپلاتون او دولت|جمهوریت]]'' ، ''تیمایوس'' ) د خبرو اترو تبصرې دي. په دې تبصرو کې، هغه خپل فلسفي سیسټم د افلاطون د وفادار تفسیر په توګه وړاندې کوي، او په دې کې هغه د نورو نیوپلاټونیسټانو څخه توپیر نه درلود، ځکه چې هغه فکر کاوه چې "د افلاطون په کارپس کې هیڅ شی غیر ارادي یا په اتفاق سره شتون نلري"، چې "د افلاطون لیکنې وې. په الهی الهام شوی" (ὁ θεῖος Πλάτων ''ho theios افلاطون'' - الهی افلاطون، د خدایانو لخوا الهام شوی)، چې "رسمي جوړښت او د افلاطون متنونو محتوا د کائناتو تقلید کوي"، <ref>{{Citation|last=Calian|first=Florin George|title="Clarifications" of Obscurity: Conditions for Proclus's Allegorical Reading of Plato's Parmenides|date=2013|url=https://memo.imareal.sbg.ac.at/wsarticle/maq-sonderband/ciarifications-of-obscurity-conditions-for-procluss-allegorical-reading-of-platos-parmenides/|work=Obscurity in medieval texts|pages=15–31}}</ref> او له همدې امله دوی اکثرا د شیانو په اړه خبرې کولې. د پردې لاندې، له فلسفي پلوه بې بنسټه حقیقت پټول. په هرصورت پروکلوس د افلاطون نږدې لوستونکی و ، او ډیری وختونه د هغه د اپلاتون سرچینو په اړه خورا هوښیار ټکي جوړوي. ==== د تیمیوس په اړه تبصره ==== د افلاطون په تبصره کې ''د تیمایوس'' پروکلس د روح رول د اصولو په توګه تشریح کوي چې په ټوله توګه د مادي نړۍ بدن ته د عقل په شکلونو کې منځګړیتوب کوي. روح د ځینو تناسبونو له لارې جوړ شوی، چې په ریاضي ډول په ''تیمیوس'' کې تشریح شوی، کوم چې دا اجازه ورکوي چې بدن د خپلو ریاضي او جیومیټریک نظریاتو ویشل شوي انځور په توګه جوړ کړي. === سیستماتیک کارونه === د خپلو تبصرو سربیره، پروکلس دوه لوی سیسټمیک کارونه لیکلي. ''د الهیات عناصر'' (Στοιχείωσις θεολογική) د 211 وړاندیزونو څخه جوړ دي، هر یو یې د ثبوت په توګه تعقیبوي، د یو (الهی یووالي) له شتون څخه [6] او مادي نړۍ ته د انفرادي روحونو د نزول سره پای ته رسیږي. د ''افلاطون الهیات'' (Περὶ τῆς κατὰ Πλάτωνα θεολογίας) د افلاطون ډیالوګونو څخه د موادو یو سیستماتیک کول دي چې له دوی څخه د الهی امرونو ځانګړتیاوې ښیي، د کائنات هغه برخه چې یو ته نږدې ده. موږ درې مقالې هم لرو، یوازې په لاتیني ژباړه کې شتون لري: ''د پروویډنس په اړه لس شکونه'' ( ''Decem dubitationibus circa providentiam'' ); ''د پروویډنس او برخلیک په اړه'' ( ''D Providentia et fato'' ); ''د بدیو د شتون په اړه'' ( ''D malorum subsistentia'' ). {{sfn|Helmig|Steel|2020|loc=A}} === نور کارونه === ==== د یوکلید عناصرو په اړه تبصره ==== پروکلس، د یوکلیډ پوهاند، د روډس د ''جیومیټری تاریخ'' یوډیموس ښه پوهیده، او د جیومیټری د ابتدایی تاریخ یوه لنډه خاکه یې ورکړه، چې داسې بریښي چې د یوډیموس په زاړه، ورک شوي کتاب باندې تاسیس شوی. پاسپورت ته د "ایوډیمیا لنډیز" ویل شوي او ځینې نږدې نیټې ټاکي، کوم چې ممکن نه وي نامعلوم پاتې شوي. {{sfn|Gow|1884}} [[اقليدس|د اقلید]] د ''جیومیټرۍ د عناصرو'' په لومړي کتاب باندې اغیزناک تبصره یو له خورا ارزښتناکو سرچینو څخه دی چې موږ یې د لرغوني ریاضیاتو تاریخ لپاره لرو، {{sfn|Gow|1884}} او د ریاضیاتي شیانو د وضعیت په اړه د افلاطون حساب خورا اغیزناک و. په دې کار کې، پروکلوس د افلاطون سره تړلي لومړني ریاضي پوهان هم لیست کړل: د ریاضي پوهانو یوه بالغه ډله ( د تاسوس لیوډاماس ، د تاراس آرکیتاس ، او تیاتیتس )، د ځوانو ریاضي پوهانو دویمه مجموعه ( نیوکلایډز ، [[اودوکسوس کنيدوسي|د کنیډس یودوکس]] )، او دریم لا تر اوسه. ځوانه ډله ( [[Amyntas of Heraclea|امینتاس]] ، مینایچموس او د هغه ورور ډینوستراتس ، د میګنیشیا تیودیوس ، [[Hermotimus of Colophon|د کولفون هرموتیموس]] او [[فيليپ اوپوسي|د اوپس فیلیپ]] ). د دغو ریاضي پوهانو څخه ځینې یې د عناصرو په ترتیب کولو کې اغیزمن وو چې یوکلید وروسته خپاره کړل. === ورک شوي کارونه === د هغه یو شمیر افلاطون نظرونه ورک شوي دي. د الکسيبیاډز، کراتیلس، تیمیوس او پارمینایډس سربیره، هغه د نیوپلاتونیک نصاب کې د پاتې ډیالوګونو په اړه تبصرې هم لیکلي. {{sfn|Helmig|Steel|2020|loc=B}} هغه د اورګانون په اړه تبصره هم لیکلې، او همدارنګه د افلاطون او ارسطو دواړو ته پروګلومینا. {{sfn|Helmig|Steel|2020|loc=B}} == میراث == پروکلس [[د منځنیو پېړیو فلسفه|د مینځنۍ پیړۍ په فلسفه]] باندې خورا لوی تاثیر وکړ ، که څه هم په لویه کچه په غیر مستقیم ډول د مفسر Pseudo-Dionysius the Areopagite د کارونو له لارې. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=4. Influence}} د پنځمې پیړۍ په وروستیو یا د شپږمې پیړۍ په پیل کې دا یوناني لیکوال د ډیونیسیس دی آریوپاګیټ په تخلص لیکلی و، دا شخصیت په اتن کې د سینټ پاول لخوا بدل شوی. د دې افسانې له امله، د هغه لیکنې تقریبا د رسول واک لري. هغه یو اصلي عیسوی لیکوال دی، او د هغه په کارونو کې د پروکلوس د میټافزیک اصولو لوی شمیر موندل کیدی شي. {{sfn|Dodds|1992}} په منځنیو پیړیو کې د پروکلوس د نفوذ لپاره بله مهمه سرچینه د بویتیوس ''د فلسفې کنسولیشن'' دی، چې د پروکلوس یو شمیر اصول او شکلونه لري.  مرکزي شعر ''د تیمیوس په اړه د پروکلوس د تبصرې'' لنډیز دی او کتاب V د پروکلس مهم اصول لري چې شیان د خپل طبیعت له کیږي ، بلکه د پیژندل شوي موضوع د ځانګړتیا له مخې. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=4. Influence}} د پروکلس د ''الهیات د عناصرو'' لنډیز ''د لیبر دی کاسیس'' ( ''د لاملونو کتاب'' ) تر نامه لاندې خپور شوی. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=4. Influence}}دا کتاب ناڅرګند دی، مګر په عربي نړۍ کې د ارسطو د کار په توګه خپور شوی، او په لاتیني ژبه ژباړل شوی. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=4. Influence}} دا د خپل اټکل شوي ارسطو د اصل له امله لوی واک درلود، او دا یوازې هغه وخت و چې د پروکلس ''عناصر'' په لاتین کې وژباړل شول چې توماس اکیناس د دې اصلي اصل درک کړ. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=4. Influence}} د پروکلوس کارونو هم د رینیسانس په جریان کې د شخصیتونو لکه د کیوسا نیکولاس او مارسیلیو فیکینو له لارې نفوذ درلود. په انګلیسي ژبو نړۍ کې د پروکلس ترټولو مهم لومړنی عالم توماس ټیلر و، چې د هغه د ډیری کارونو انګلیسي ژباړې یې تولید کړې. {{sfn|Helmig|Steel|2011|loc=4. Influence}} په [[سپوږمۍ]] کې د پروکلوس کراټر د هغه په نوم نومول شوی. == دا هم وګوره == * د اپلاتون منطقي تعبیرونه == یادښتونه == {{لړسرچينې}} == کتابتون == === د پروکلس کارونه په ژباړه کې ===   === سرچينې ===  {{refbegin}} * {{Cite book|url=https://philpapers.org/rec/RDOTEO|title=The Elements of Theology: A Revised Text with Translation, Introduction, and Commentary|last=Dodds|first=E. R.|date=1992|publisher=Oxford University Press UK}} * {{cite book|last1=Gow|first1=James|title=A short history of Greek mathematics|date=1884|publisher=Cambridge University press|url=https://archive.org/details/bub_gb_9d8DAAAAMAAJ}} * {{cite book|last=Heath|author-link=T. L. Heath|title=The Thirteen Books of Euclid's Elements Vol. 1|year=1908|chapter=Proclus and His Sources|page=29|quote=It is well known that the commentary of Proclus on Eucl. Book I is one of the two main sources of information as to the history of Greek geometry which we possess, the other being the ''Collection'' of Pappus}} * {{cite SEP|url-id=proclus|title=Proclus|date=2011|last=Helmig|first=Christoph|last2=Steel|first2=Carlos}} * {{cite SEP|url-id=proclus/supplement2|date=2020|title=Bibliography: Proclus' Complete Works (extant, lost, and spurious)|last=Helmig|first=Christoph|last2=Steel|first2=Carlos}} {{refend}} == مخ پر وړاندی لوستل ==   * [[برېتانيکا دائرة المعارف|د انسائیکلوپیډیا بریتانیکا]] لخوا [http://search.eb.com/eb/article-9061472 مقاله] * * [https://hiw.kuleuven.be/dwmc/ancientphilosophy/proclus/proclused.html نسخې او ژباړې پروکلس – د هوګر انسټیټوټ voor Wijsbegeerte] * [http://www.goddess-athena.org/Encyclopedia/Friends/Proclus/ مقاله] "د دیوی اتینا پوهنځی" * </img> * [http://www.sacred-texts.com/cla/flwp/index.htm ''هغه ټوټې چې د پروکلس توماس ټیلر ژباړې له لاسه وتلې لیکنې پاتې دي''] . * [https://web.archive.org/web/20130702025748/http://www.masseiana.org/proclus_timaeus.htm ''د افلاطون د تیمیوس په اړه د پروکلس تبصرې، په پنځو کتابونو کې''] د توماس ټیلر ژباړه. * [[iarchive:ProclusTenDoubtsConcerningProvidenceAndTheNatureOfEvil|''د پروویډنس په اړه لس شکونه او د بدیو شتون په اړه'']] د توماس ټیلر ژباړه. * [http://www.kheper.net/topics/Neoplatonism/Proclus-lifeof.html د پروکلس ژوند او تعلیمات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228152935/http://kheper.net/topics/Neoplatonism/Proclus-lifeof.html |date=2009-02-28 }} * د بلجیم په لیوین پوهنتون کې د " [https://web.archive.org/web/20031222020526/http://www.hiw.kuleuven.ac.be/dwmc/plato/about/theproject.htm پلاټو بدل شوي] " پروژې لپاره د پروکلس برخې [https://web.archive.org/web/20031227180234/http://www.hiw.kuleuven.ac.be/dwmc/plato/proclus/index.htm شاخص پاڼه] . * [https://web.archive.org/web/20071006090353/http://www.lotophages.org/proclus/in_parm/ ''د افلاطون د پارمینیډز په اړه تبصره''] - (یوناني متن، د کاسن نسخه سکین) * د پرومیتیس ټرسټ "توماس ټیلر لړۍ" [https://web.archive.org/web/20090330162425/http://www.prometheustrust.co.uk/TTS_Catalogue/tts_catalogue.html کتلاګ] چې د پروکلس د ډیری کارونو ژباړې پکې شاملې دي. سایټ د دې اوږد استخراج لري. * [http://www.wilbourhall.org ''د یوکلیډ په اړه د پروکلس تبصره، کتاب I. د فریډلین یوناني نسخه PDF سکین، اوس په عامه ډومین کې''] (کلاسیک یوناني) * [https://web.archive.org/web/20001210155000/http://dspace.dial.pipex.com/chthonios/proclus-signs.htm ''د الهی ملکیت نښو په اړه''] - (د پروکلس د کار جزوی ژباړه) * [https://web.archive.org/web/20001210145900/http://dspace.dial.pipex.com/chthonios/proclus-sacred.htm ''د مقدس هنر په اړه''] - (د پروکلوس لخوا د لوی کار څخه د دې ژوندي پاتې شوي استخراج ژباړه او بحث) * [https://web.archive.org/web/20081123045909/http://www.lotophages.org/proclus/ ''د مقدس هنر په اړه (د فرانسوي پیژندنه او یوناني متن)''] * [https://www.astrologicon.org/proclus/proclus-peri-tis-kath-ellinas-ieratikis-tehnis.html ''د مقدس هنر په اړه''] - یوناني متن او انګلیسي ژباړه * [https://www.astrologicon.org/proclus/proclus-ypotyposis-astronomikon-ypotheseon.html Hypotyposis Astronomicon Hypotheseon] - یوناني متن * [http://www.ellopos.com/blog/?p=56 پروکلس په انګلیسي او یوناني کې، آنلاین سرچینې غوره کړئ] * په Works by Proclus </img> * [https://www.lib.uchicago.edu/e/scrc/findingaids/view.php?eadid=ICU.SPCL.MS54 د پروکلس لپاره لارښود، د عنصر دیولوژیکي.] [https://www.lib.uchicago.edu/e/scrc/findingaids/view.php?eadid=ICU.SPCL.MS54 نسخه، 1582] [https://www.lib.uchicago.edu/scrc/ د شیکاګو پوهنتون د ځانګړي راټولولو څیړنې مرکز] کې {{د اپلاتون پلويان}}{{Ancient Greek mathematics}}{{Authority control}} [[وېشنيزه:فلسفي وییپانگه]] [[وېشنيزه:فلسفي ویي]] [[وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه]] [[وېشنيزه:فلسفي ويپانگه]] [[وېشنيزه:فلسفي ويوکي]] [[وېشنيزه:فلسفي مفسرین]] [[وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس]] [[وېشنيزه:فلسفي شکاکیت]] [[وېشنيزه:فلسفي اندونه]] [[وېشنيزه:فلسفه]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] gf8a23u4p4wvca574ej9dra2lk1tifk 0 68883 364769 361127 2026-06-19T02:40:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364769 wikitext text/x-wiki عبدالرحمن (چې په ۱۹۶۵ کال کې یې نړۍ ته سترګې پرانیستې) یو افغان وګړی دی چې د ۲۰۰۶ کال په فبروري میاشت کې ونیول شو او د اسلام د پرېښودو او عیسویت ته د اوښتو له امله د مرګ په  سزا وګواښول شو. د بهرنیو حکومتونو تر سخت فشار لاندې، د ۲۰۰۶ کال د مارچ په ۲۶ نېټه، محکمې د "تحقیقاتي تشو" له امله د هغه قضیه بېرته څارنوالانو مسترد کړه.<ref>{{cite news|first=Sultan M.|last=Munadi|title=Afghan Case Against Christian Convert Falters|url=https://www.nytimes.com/2006/03/26/international/asia/26cnd-afghan.html?ex=1301029200&en=c9ed4e6797ef87a8&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|work=[[The New York Times]]|date=March 26, 2006}}</ref> نوموړی د مارچ په ۲۷ نېته له زندانه خوشی شو او کورنۍ ته یې وسپارل شو.<ref>{{cite news|title=Monday, March 27|url=http://www.cnn.com/2006/US/03/27/monday/index.html?eref=sitesearch|publisher=[[CNN]]|date=March 28, 2006}}</ref> د مارچ په ۲۹، عبدالرحمن وروسته له هغه ايټاليا ته ورسېد چې د ايټاليا حکومت نوموړي د سياسي پناه وړانديز وکړ.   <ref>{{cite news|first=Alessio|last=Vinci|title=Afghan convert arrives in Italy for asylum|url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/03/29/christian.convert/index.html|publisher=[[CNN]]|date=March 29, 2006}}</ref> په لوېديځه نړۍ کې، دا قضيه د توند غبرګون لامل شوه او په نړيواله کچه له پراخو غندنو سره مخ شوه، په ځانګړې توګه د انګلستان او متحده ايالاتو د حکومتونو له خوا چې دواړو په ۲۰۰۱ کال کې د طالبانو د پخواني رژيم د نسکورولو مبارزه رهبري کړه هغه وخت هم له افغانستان سره د مرستو اصلي تمویل کوونکي وو.   <ref>{{cite news|title=Afghanistan: Government to have greater control over aid pledged in London|url=http://www.irinnews.org/report.asp?ReportID=51510&SelectRegion=Asia&SelectCountry=AFGHANISTAN|publisher=[[The New Humanitarian|IRIN]]|date=March 28, 2007}}</ref> == لومړی ژوند == عبدالرحمن په ۱۹۶۵ کال کې نړۍ ته سترګې پرانیستې. <ref>{{Cite web |date=20 March 2006 |title=Christian convert faces death penalty in Afghanistan |url=https://www.theguardian.com/world/2006/mar/20/afghanistan.islam}}</ref> کله چې هغه په ۱۹۹۰ کال کې یوې کاتولیکې غیر دولتي مرستندویه ډلې ته د کارکونکي په توګه کار کاوه او افغان کډوالو ته یې د پاکستان په پیښور کې طبي مرستې چمتو کولې، د عیسویت په اړه یې زده کړې وکړې او وروسته یې د رومي کاتولیک په کلیسا کې د تعمید غسل ترلاسه کړ.<ref name="bostonglobe2">{{cite news|first=Daniel|last=Cooney|url=https://www.boston.com/news/world/asia/articles/2006/03/23/afghan_clerics_demand_covert_be_killed/|title=Afghan clerics demand convert be killed|agency=Associated Press|date=March 23, 2006|access-date=2006-03-23}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> نوموړي له ارتداد وروسته، انجیلي نوم جویل په ځان کېښود.<ref name="quot">[http://qn.quotidiano.net/art/2006/03/30/5409734 Quotidiano Net<!-- Bot generated title -->]{{dead link|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> نوموړی په ۱۹۹۳ کال آلمان ته لاړ او وروسته یې په بلجیم کې د پناه غوښتنه وکړه. په ۲۰۰۲ کال کې د طالبانو د حکومت له ړنګېدو وروسته افغانستان ته را وشړل شو.<ref name="NYTimes24">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/03/24/international/asia/24convert.html?_r=1&ei=5094&en=d5dc0eff60a3f454&hp=&ex=1143176400&adxnnl=1&oref=slogin&partner=homepage&adxnnlx=1196505954-nNbFro3JNXCU6uQytLAnCA&pagewanted=all|title=Kabul Judge Rejects Calls to End Trial of Christian Convert|work=The New York Times|access-date=2006-03-24|date=March 24, 2006}}</ref><ref>{{cite web |title=Afghan Convert to Christianity Finds Asylum in Italy |url=http://headlines.agapepress.org/archive/3/292006b.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060408170627/http://headlines.agapepress.org/archive/3/292006b.asp |archive-date=2006-04-08 |access-date=2006-03-29 |work=AgapePress}}</ref><ref>{{cite web |title=Abdul Rahman, Isaias, EDA & the Eritrean Evangelicals |url=http://www.nharnet.com/Archives/Archive_2006/March2006/Habtom_Yohannes_March2506.htm |access-date=2006-03-24 |work=Habtom Yohannes |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001151744/http://www.nharnet.com/Archives/Archive_2006/March2006/Habtom_Yohannes_March2506.htm |url-status=dead }}</ref> د کاتولیک مذهب د منلو له امله د عبدالرحمن د خپلې مېرمنې له خوا تفریق (طلاق) شو.<ref name="NYTimes242">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/03/24/international/asia/24convert.html?_r=1&ei=5094&en=d5dc0eff60a3f454&hp=&ex=1143176400&adxnnl=1&oref=slogin&partner=homepage&adxnnlx=1196505954-nNbFro3JNXCU6uQytLAnCA&pagewanted=all|title=Kabul Judge Rejects Calls to End Trial of Christian Convert|work=The New York Times|access-date=2006-03-24|date=March 24, 2006}}</ref> دې  د خپلو دوه لوڼو د سرپرستۍ په اړه په ورپسې شخړه کې، چې د عبدالرحمن په نشتون کې د نوموړي د مور او پلار له خوا لویې شوې وې، د لوڼو څخه د هغه د سرپرستۍ د انکار لپاره د مور کورنۍ د نوموړي د دین مسله راپورته کړه.<ref name="Injustice">{{cite web |title=Islamic Injustice: The Abdul Rahman Case |url=http://blogcritics.org/archives/2006/03/23/111521.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626024022/http://blogcritics.org/archives/2006/03/23/111521.php |archive-date=2007-06-26 |access-date=2006-03-24 |work=blogcritics.org}}</ref><ref name="RM">Rachel Morarjee (March 29, 2006). [https://web.archive.org/web/20070110025430/http://www.time.com/time/world/printout/0%2C8816%2C1178054%2C00.html "Abdul Rahman's Family Values"]. ''[[Time (magazine)|Time]]''.</ref><ref name="Injustice2">{{cite web |title=Islamic Injustice: The Abdul Rahman Case |url=http://blogcritics.org/archives/2006/03/23/111521.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626024022/http://blogcritics.org/archives/2006/03/23/111521.php |archive-date=2007-06-26 |access-date=2006-03-24 |work=blogcritics.org}}</ref> کله چې هغه بېرته افغانستان ته راوګرځېد، مور او پلار یې عاق کړ او ویې ویل: " موږ هغه په خپل کور کې نه غواړو ځکه چې هغه له اسلام نه بل دین ته اوښتی" او "عبدالرحمن غواړي چې زما د ماشومانو او کورنۍ اخلاق بدل کړي. نوموړی په سم لوري روان نه دی، ما هغه له کوره ایستلی دی." په همدې وخت کې یې لوڼو وویل چې هغه له موږ سره ناوړه چلند کوي او موږ ته ګواښونه او سپکاوی کوي، هغه هېڅ  کومه دنده نه لري او ماته یې کومه ټوټه کالی یا کومه ټوټه د ډوډۍ نه ده راکړې. هغه یوازې په نوم پلار دی" او "هغه وویل چې زما پلار دی، خو کله چې هغه بېرته افغانستان ته راغلی، د پلار په څېر یې چلند نه دی کړی. هغه موږ ګواښوي او موږ ټول له هغه وېرېږو او د اسلام په دين ايمان نه لري."   <ref name="RM2">Rachel Morarjee (March 29, 2006). [https://web.archive.org/web/20070110025430/http://www.time.com/time/world/printout/0%2C8816%2C1178054%2C00.html "Abdul Rahman's Family Values"]. ''[[Time (magazine)|Time]]''.</ref> == نیول کېدل او محاکمه   == د نوموړي د کورنۍ غړو د ۲۰۰۶ کال په فبروری کې پولیسو ته  د هغه خبر ورکړ. نوموړی وروسته له هغې ونیول شو چې پولیسو وموندله چې هغه انجیل لري. هغه له نیول کېدو وروسته په کابل کې داسې وکیل ونه موند چې د نوموړي استازیتوب وکړي. چارواکو له نوموړي څخه د اسوشیټیډ پریس خبري اژانس د لیدو هڅې منع کړې.     <ref name="nytimes">Abdul Waheed Wafa {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/03/23/international/asia/23cnd-convert.html?hp&ex=1143176400&en=f7d14b6f112a2c60&ei=5094&partner=homepage|title=Afghan Judge in Convert Case Vows to Resist Foreign Pressure|work=[[The New York Times]]|date=March 23, 2006|access-date=2006-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309024152/http://www.nytimes.com/2006/03/23/international/asia/23cnd-convert.html?hp&ex=1143176400&en=f7d14b6f112a2c60&ei=5094&partner=homepage|archive-date=March 9, 2014|url-status=live}}</ref><ref name="yahoo220306">Cooney, Daniel [https://swap.stanford.edu/20090417210542/http://news.yahoo.com/s/ap/20060322/ap_on_re_as/afghan_christian_convert Afghan Convert May Be Unfit for Trial] Associated Press, March 22, 2006, accessed March 22, 2006</ref><ref name="bostonglobe">{{cite news|first=Daniel|last=Cooney|url=https://www.boston.com/news/world/asia/articles/2006/03/23/afghan_clerics_demand_covert_be_killed/|title=Afghan clerics demand convert be killed|agency=Associated Press|date=March 23, 2006|access-date=2006-03-23}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> د افغانستان د اساسي قانون ۱۳۰ ماده څارنوالانو ته دا صلاحت ورکوي چې نوموړی د "حنفي فقهې بر بنسټ" په ارتداد تورن کړي. د مادې متن په لاندې ډول صراحت ورکوي:<blockquote>تر غور لاندې قضیو کې، محاکم باید د دې اساسي قانون او نور قوانینو احکام پلي کړي. كه په اساسي قانون او نورو قوانينو كې د يوې قضيې په اړه صراحت شتون و نه لري، محاکم بايد د حنفي فقهې له نظره، او د دې اساسي قانون له خوا په ټاكل شويو حدودو كې په داسې ډول حكم وكړي، چې عدالت په غوره توګه تامين شي.<ref>[http://www.jemb.org/eng/legislation.html Wolesi Jirga & Provincial Council Elections Afghanistan 2005] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222041928/http://www.jemb.org/eng/legislation.html|date=February 22, 2014}}</ref></blockquote>څارنوالانو هغه ته د مرګ سزا غوښته او نوموړي ته يې د "ميکروب" خطاب کاوه. څارنوال عبدالواسع د هغه د توبې غوښتنه کوله او هغه ته یې د خاین خطاب کاوه او ویې ویل: "د هغه سر باید پرې شي او له اسلامي ټولنې څخه پاک شي او باید ووژل شي." د افغانستان د لوی څارنوال له خولې وویل شول چې عبدالرحمن باید په دار وځړول شي.    <ref name="nytimes2">Abdul Waheed Wafa {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/03/23/international/asia/23cnd-convert.html?hp&ex=1143176400&en=f7d14b6f112a2c60&ei=5094&partner=homepage|title=Afghan Judge in Convert Case Vows to Resist Foreign Pressure|work=[[The New York Times]]|date=March 23, 2006|access-date=2006-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309024152/http://www.nytimes.com/2006/03/23/international/asia/23cnd-convert.html?hp&ex=1143176400&en=f7d14b6f112a2c60&ei=5094&partner=homepage|archive-date=March 9, 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Malkin">[http://www.townhall.com/opinion/columns/michellemalkin/2006/03/22/190774.html Who will save Abdul Rahman?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420043411/http://www.townhall.com/opinion/columns/michellemalkin/2006/03/22/190774.html|date=April 20, 2006}}, by Michelle Malkin, ''townhall.com'', March 22, 2006, retrieved March 28, 2006</ref> د عبدالرحمن قضايي بهیر، چې د مارچ په ۱۶ پیل شو او په نړیوالو مطبوعاتو کې د مارچ په ۱۹ نېټه په پراخه کچه مشهور شو، د کابل د ابتدايه محکمې د عامه امنیت په دیوان کې د دریو قاضیانو تر نظر لاندې و. د قضيې مشر قاضي انصارالله مولوي زاده وويل چې له عبدالرحمن څخه به وغوښتل شي چې د خپل ارتداد په اړه له سره غور وکړي: "موږ به هغه بېرته را وبلو ځکه چې اسلام د زغم دین دى، موږ به له نوموړي وپوښتو چې آيا هغه خپل نظر بدل کړى دى که نه؟" که یې نظر بدل کړی و موږ به هغه وبښو."  <ref>{{cite web |date=2006-03-20 |title=Report |url=http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4823874.stm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115061705/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4823874.stm |archive-date=2016-01-15 |access-date=2006-03-22 |work=BBC}}</ref> انصارالله مولوي زاده دا هم وويل: پېغمبر اکرم (ص) څو ځله ويلي دي، چې که څوک له اسلام څخه واوښت او بېرته را ونه ګرځېد، نو باید ووژل شي، اسلام د سولې، زغم، مهربانۍ او صداقت دين دى. له همدې امله موږ نوموړي ته ويلي چې که په خپل کار پښېمانه شي، نو موږ به هغه وبښو."   <ref name="BBC-mood">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4841334.stm|first=Sanjoy|last=Majumder|publisher=BBC|title=Mood hardens against Afghan convert|date=24 March 2006|access-date=2006-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20060416092137/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4841334.stm|archive-date=16 April 2006|url-status=live}}</ref> قاضي نور شرطونه هم کېښودل: "که [هغه] توبه ونه کړي، تاسو به ټول شاهدان وئ چې هغه به د کوم ډول سزا سره مخ شي."  <ref name="rferl">{{cite web |title=Afghanistan: Pressure Mounts Over Afghan Conversion Case |url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/03/c2c596c8-d8fa-46cf-ba2b-30f63e3630e4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060325184926/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/03/C2C596C8-D8FA-46CF-BA2B-30F63E3630E4.html |archive-date=25 March 2006 |access-date=2006-03-24 |work=Radio Free Europe — Radio Liberty}}</ref> که څه هم نوموړی د مرګ له احتمالي سزا سره مخ و، عبدالرحمن په خپلو عقایدو ټینګ ولاړ و، "که دوی غواړي ما ته د مرګ سزا راکړي نو زه یې منم ... زه یو مسیحی یم، پدې معنی چې زه په تثلیث باور لرم ...  په عیسی مسیح ایمان لرم."  <ref name="voa318">[http://www.voanews.com/english/2006-03-18-voa7.cfm/%7Cwork= "Afghan Man Faces Execution After Converting to Christianity"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060407031013/http://www.voanews.com/english/2006-03-18-voa7.cfm/|date=April 7, 2006}}, by Benjamin Sand, ''VOA News'', March 18, 2006, retrieved March 28, 2006</ref> == سرچينې == 2qu68db4yuqrsygtfdidbv0kkvpfjfu 0 69116 364782 296765 2026-06-19T04:30:14Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364782 wikitext text/x-wiki په ازبکستان کې د بشري حقونو وضعیت د بشري حقونو د څار ډلې له خوا «په تر ټولو ناوړه حالت» کې بلل شوی. دغه هېواد د متحده ایالاتو او بریتانیا له خوا په ملي او سیمه ییزه کچه د خپل سرو نیونو او د مذهبي چارو اړوند د ځورونو او شکنجه کولو له امله تر شدیدو نیوکو لاندې دی. د بخښنې نړیوال سازمان څرګنده کړې چې په دغه هېواد کې د بیان آزادي او د سوله ییزو غونډو او ټولنو جوړول له محدودیت سره مخ دي او همدارنګه په کې د همجنس بازانو اړیکې ناقانونه دي.<ref name="hrw2014">{{Cite web |date=2014-01-02 |title=World Report 2014: Rights Trends in World Report 2014: Uzbekistan |url=https://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/uzbekistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721135410/https://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/uzbekistan |archive-date=2019-07-21 |access-date=2019-06-19 |website=Human Rights Watch |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uzbekistan Archives |url=https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/uzbekistan/report-uzbekistan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119023404/https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/uzbekistan/report-uzbekistan/ |archive-date=2022-11-19 |access-date=2022-11-19 |website=Amnesty International |language=en}}</ref> == لنډه کتنه == د بشري حقونو څار ډله څرګندوي چې «د ملګرو ملتونو د بشري حقونو له لارو چارو سره د ازبکستان د همکارۍ سوابق په واقعي بڼه د نړۍ په کچه د تر ټولو ناوړه حالت څرګندوی دي. د تېرو دوولسو کلونو په ترڅ یې کې یې دغو سوابقو ته د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د ټولو ۱۱ کارپوهانو د لاسرسي غوښتنې رد کړې دي او نږدې ټولې هغه لارښوونې یې رد کړې چې نړیوالو بنسټونو په دغه هېواد کې د بشري حقونو د وضعیت د ښه کېدو په موخه وړاندې کړې دي». د بشري حقونو لپاره د هلسنکي نړیوال فدراسیون هم په دغه هېواد کې «د نږدې ټولو بشري حقونو څخه د سرغړونو» اړوند خپلې ژورې اندېښنې څرګندې کړې دي.<ref>[[International Helsinki Federation for Human Rights|IHF]], [http://www.ihf-hr.org/documents/doc_summary.php?sec_id=3&d_id=3860 Human Rights in OSCE Region: Europe, Central Asia and North America - Uzbekistan, Report 2004 (events of 2003)], 2004-06-23 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222063812/http://www.ihf-hr.org/documents/doc_summary.php?sec_id=3&d_id=3860|date=December 22, 2007}}</ref> ورته مهال مذهبي آزادي په دغه هېواد کې له پام وړ ستونزو سره مخ ده. د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت په دغه هېواد کې د مذهبي چارو اړوند د ځورونو او شکنجو له امله خپلې ځانګړې اندېښنې بیان کړې دي او ازبکستان یې د «محدودو مدني حقونو لرونکی مستبد هېواد» بللی. له دې سره د بشري حقونو څار ډله څرګندوي چې د متحده ایالاتو دولت «په ازبکستان کې د بشري حقونو څخه د سرغړونو اړوند د هر ډول پالیسیو یا هم جدي غبرګونونو د څرګندولو په برخه کې مقاومت کوي ځکه چې تاشکند د شمالي ویش په شبکه کې خپل کلیدي متحد ګڼي او هڅه کوي د افغانستان له جګړې څخه د هغو له لارې خپل تجهیزات وباسي». <ref name="CPC2">United States Department of State: [https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2008/108351.htm International Religious Freedom Report 2008:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002182011/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2008/108351.htm|date=2017-10-02}} Executive Summary.</ref><ref>US Department of State, [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2004/41717.htm 2004 Country report on Human Rights Practices in Uzbekistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014192503/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2004/41717.htm|date=2019-10-14}}, released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, February 28, 2005</ref> د راپورونو پر بنسټ په دغه هېواد کې د بشري حقونو څخه د سرغړونې تر ټولو زیات موارد د شکنجې کولو، خپل سرو نیونو او د مذهب، بیان، مطبوعاتو، همدارنګه د ټولنو او غونډو د جوړولو په برخه کې بېلابېل محدودیتونه دي. دغه راپور زیاتوي چې دغه سرغړونې تر ډېره پورې د مذهبي سازمانونو د غړو، خپلواکو خبریالانو، د بشري حقونو د فعالینو او همدارنګه د ممنوع مخالفو ګوندونو د سیاستوالو پر وړاندې کېږي. په ۲۰۰۵ زکال کې د ازبکستان نوم د آزادۍ د کور د بنسټ د «له بدو څخه بد: د نړۍ تر ټولو ځپونکې ټولنې» تر عنوان لاندې نوملړ کې خپور شو.<ref>[[OMCT]] and [[Legal Aid Society]], [http://www.omct.org/pdf/omct_europe/2005/omct-las_uzb_report_04_05.pdf DENIAL OF JUSTICE IN UZBEKISTAN - an assessment of the human rights situation and national system of protection of fundamental rights] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100902193457/http://www.omct.org/pdf/OMCT_Europe/2005/omct-las_uzb_report_04_05.pdf|date=2010-09-02}}, April 2005.</ref> په دې اړوند د ازبکستان د دولت رسمي دریځ «د ازبکستان د جمهوري دولت له خوا د بشري حقونو ټینګښت او تشویق» تر عنوان لاندې یاددښت کې بیان شوی چې په لاندې ډول دی. دولت هر هغه چاره چې په توان کې لري د ازبکستان د وګړو د بشري حقونو د خوندیتوب په موخه یې ترسره کوي. ازبکستان په دوامداره توګه په خپلو قوانینو او بنسټونو کې سمون راولي څو غوره انساني ټولنه رامنځته کړي. د وګړو د اساسي حقونو او آزادیو د تنظیم اړوند څه باندې ۳۰۰ قوانین د پارلمان له خوا تصویب شوي. د بېلګې په توګه په ۱۹۹۶ زکال کې د څارنوالۍ اداره تاسیس شوه. د ۲۰۰۵ زکال د اګست په دویمه نېټه ولسمشر اسلام کریموف داسې فرمان لاسلیک کړ چې له مخې یې په ازبکستان کې د ۲۰۰۸ زکال د جنوري له لومړۍ نېټې وروسته د اعدام جزا لغو شوه. <ref>Embassy of Uzbekistan to the US, [http://www.uzbekistan.org/press/archive/283/ Press-Release: THE MEASURES, TAKEN BY THE GOVERNMENT OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN IN THE FIELD OF PROVIDING AND ENCOURAGING HUMAN RIGHTS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928094429/http://www.uzbekistan.org/press/archive/283/ |date=2007-09-28 }}, October 24, 2005</ref><ref>UZBEKISTAN DAILY DIGEST, [http://www.eurasianet.org/resource/uzbekistan/hypermail/200304/0029.shtml UZBEKISTAN'S OMBUDSMAN REPORTS ON 2002 RESULTS] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080904102609/http://www.eurasianet.org/resource/uzbekistan/hypermail/200304/0029.shtml|date=2008-09-04}}, December 25, 2007</ref> له ۲۰۰۲ کال څخه تر ۲۰۰۴ زکال پورې په دغه هېواد کې د بریتانیا سفیر کرېګ مورای د بشري حقونو څخه د سرغړونې د مورادو اړوند څېړنه ترسره کړه، خو هغه مهال چې د بریتانیا د بهرنیو چارو او ټولګټو هېوادونو وزارت د هغه راپورونه له پامه وغورځول هغه خپلې موندنې عامه ډګر ته راوویستې او دغه حالت ته یې د نړیوالو پام را جلب کړ. نوموړی له خپلې دندې ګوښه کړای شو، خو بیا یې هم په دغه هېواد کې د بشري حقونو اړوند څرګندونې کولې. هغه ادعا وکړه چې متحده ایالاتو ازبکستان ته د بندیانو څخه د ځانګړو څېړنو اجازه ورکړې او بیا تر شکنجې لاندې ترلاسه شوو معلوماتو څخه په پټ ډول ګټنه کوي. مورای په ۲۰۰۴ زکال کې له دندې ګوښه کړای شو، د هغه له ګوښه کېدو لږ وروسته فایننشیل ټایمز په خپل یوه راپور کې د نوموړي له قوله ادعا وکړه چې د بریتانیا استخباراتي اداره (MI6) د ازبکستاني چارواکو له خوا له وړاندې کېدونو هغو اطلاعاتو ګټنه کوي چې هغوی یې د شکنجې په زور له نیول شوو کسانو اخلي. د بریتانیا د بهرنیو چارو وزارت بیا په دې اړوند هر ډول مستقیمې اړېکې رد کړې او څرګنده یې کړه چې مورای د عملیاتي لاملونو له امله له دندې ګوښه کړای شوی. مورای په سمرقند کې د وژنې (Murder in Samarkand؛ ۲۰۰۶ زکال) تر عنوان لاندې خپل اثر کې څرګنده کړې چې د شکنجه کولو ضد د هغه یاددښتونو د متحده ایالاتو او بریتانیا لپاره دوه ستونزې رامنځته کړې. لومړی د سي آی اې د هغه فوق العاده لېږد پر وړاندې ستونزه چې سي آی اې په پټه بڼه یو شمېر کسان دلته راوړل او بیا به یې شکنجه کول.  دویم دا چې له MI6 سره یې د شکنجو پر مټ د ترلاسه شوو اطلاعاتو د شریکولو شواهد شریک کړل هغه چې د بریتانیا او متحده ایالاتو ترمنځ د استخباراتي معلوماتو د شریکولو د هغو هوکړو پر بنسټ چې د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال یې کړې وې؛ شریک کړای شوي و. نوموړي د بریتانیا له خوا د هغو ترلاسه کړو اطلاعاتو د منلو اړوند اعتراض کاوه چې د شکنجې پر زور ترلاسه کېدل، د پټ استرداد په پروګرام کې یې دخالت کاوه او همدارنګه یې له سي آی اې سره د MI6 اړیکې ګواښلې. <ref name="MI6">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/3732488.stm|title='Torture Intelligence' Criticised|date=2004-10-11|publisher=BBC News|access-date=2008-07-18|archive-date=2006-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20061014114757/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/3732488.stm|url-status=live}}</ref><ref>''Dirty Diplomacy'' (UK edition: ''Murder in Samarkand'', 2006), 2007, p. 332</ref> په ازبکستان کې د ۲۰۰۵ زکال پر مهال مدني اعتراضات چې له امله یې څو سوه تنه ووژل شول د ګڼ شمېر کسانو له خوا په ازبکستان کې د بشري حقونو څخه د سرغړونو د تاریخ مهم مورد ګڼل کېږي. متحده ایالاتو، اروپايي اتحادیې، ملګرو ملتونو، د اروپا د امنیت او همکاریو د سازمان (OSCE) مشر او همدارنګه د OSCE د د یموکراتیکو بنسټونو او بشري حقونو ادارې د دغې پېښې اړوند اندېښنه څرګنده کړه او د خپلواکو څېړنو د ترسره کېدو غوښته یې وکړه. د ازبکستان دولت د انساناني ژوند په ناقانونه پای ته رسونو او همدارنګه د بیان د آزادۍ، د ټولنو او غونډو جوړولو د آزادیو په محدودیت تورن دی. دولت په کلکه سره هڅه کړې دغه تورونه رد کړي او ادعا یې کړه چې دا یوازې د ترهګرۍ ضد عملیات دي او له اړتیا وړ قوې څخه په کې ګټنه کوي. سربېره پر دې د دغه هېواد یو شمېر چارواکي څرګندوي چې «د ازبکستان پر وړاندې استخباراتي جګړه اعلان شوې» او په اندیجان کې د بشري حقونو څخه د سرغړونې تورونه د دغه هېواد د دښمنانو له خوا د هېواد په کورنیو چارو کې د لاسوهنې په موخه د غوره پلمې په توګه رامنځته شوي.<ref>{{cite web |title=Archived copy |url=http://usinfo.state.gov/eur/Archive/2005/Sep/26-966275.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070421032553/http://usinfo.state.gov/eur/Archive/2005/Sep/26-966275.html |archive-date=2007-04-21 |access-date=2008-01-22}}</ref><ref>[http://www.press-service.uz/en/gsection.scm?groupId=5203&contentId=8868 Press-service of the President of the Republic of Uzbekistan:<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308115436/http://www.press-service.uz/en/gsection.scm?groupId=5203&contentId=8868|date=2008-03-08}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uzbekistan: Report Cites Evidence Of Government 'Massacre' In Andijon - RADIO FREE EUROPE / RADIO LIBERTY<!-- Bot generated title --> |url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/06/53b15c1e-995c-4339-819c-8090fbc94736.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704155205/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/06/53b15c1e-995c-4339-819c-8090fbc94736.html |archive-date=2008-07-04 |access-date=2008-01-22}}</ref><ref>[http://web.amnesty.org/library/Index/ENGEUR620152005?open&of=ENG-UZB Uzbekistan: Independent international investigation needed into Andizhan events | Amnesty International<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012171720/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGEUR620152005?open&of=ENG-UZB|date=2007-10-12}}</ref><ref>[http://www.kreml.org/interview/100931204 Kreml.Org | Áîäéöáîóëéå Óïâùôéñ Óôáìé Ðï×Ïäïí Äìñ Âåóðòåãåäåîôîïçï Äá×Ìåîéñ Îá Õúâåëéóôáî<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805161349/http://www.kreml.org/interview/100931204|date=August 5, 2014}}</ref> د ازبکستان اساسي قانون څرګندوي چې «د ازبکستان په جمهوریت کې دیموکراسي باید په مشترکو انساني اصولو ولاړه وي او د دغو له مخې تر ټولو لوړ ارزښتونه انساني ژوند، د ژوندانه حق، آزادي، شرافت، حیثیت او نور مسلم حقونه دي». ازبکستان د اعدام جزا لغو کړې. د دغې جزا د لغو کولو بهیر د ۲۰۰۵ زکال په اګست میاشت کې د ولسمشر کریموف په حکم سره پیل شو او د ۲۰۰۸ زکال له لومړۍ نېټې وروسته یې اجرایي بڼه ومونده. د اعدام د جزا ځای اوږد مهاله بند او عمر قید ونیو. په ۲۰۱۵ زکال کې د بشري حقونو کمیسیون راپور ورکړ چې:<blockquote>په ازبکستان کې د حقونو اړوند وحشیانه مخینې په ۲۰۱۴ زکال کې کوم احساس کېدونی ښه توب نه درلود. د دغه هېواد مستبد ولسمشر اسلام کریموف چې واکمني یې ۲۵م کال ته دننه شوه لا هم د یوې پراخې استخباراتي شبکې څخه د خپلو واقعي او پام وړ مخالفینو په څارنه او د هغوی په ځپلو کې کار اخلي. چارواکي د بیان آزادي په یو ډول نه یو ډول ځپي او هېڅ سازمان یافته اپوزیسیون، خپلواکې رسنۍ، آزادې کارګري اتحادیې، د مدني ټولنې خپلواکو بنسټونو او مذهبي آزادیو ته اجازه نه ورکوي. هغه کسان چې د خپلو حقونو لپاره مبارزه کوي، یا یې هم  چارې په یو ډول د دولتي ګټو خلاف وګڼل شي له خپل سرو نیونو، عادلانه محاکمې ته له نه لاسرسي او شکنجې سره مخ کېږي. ورته مهال په دغه هېواد کې پر لویانو او ماشومانو باندې جبري کار کول هم دوام لري. <ref name="hrw15">{{cite book|chapter-url=https://www.hrw.org/world-report/2015/country-chapters/uzbekistan|title=World Report 2015: Uzbekistan - Events of 2014|chapter=World Report 2015: Uzbekistan|date=8 January 2015|publisher=[[Human Rights Watch]]|access-date=2016-03-21|archive-date=2016-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323213748/https://www.hrw.org/world-report/2015/country-chapters/uzbekistan|url-status=live}}</ref></blockquote> === مذهبي آزادي === د بایبل په ګډون هغه مذهبي اثار چې د دولت له خوا نه تائید کېږي تر ډېره پورې مصادره او له منځه وړل کېږي. <ref name="SURVEY">[http://www.forum18.org/Archive.php?article_id=546 Uzbekistan: Religious freedom survey, April 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903101614/http://www.forum18.org/archive.php?article_id=546|date=2018-09-03}} Forum 18</ref> په ناروې کې د ۱۸ په نامه د بشري حقونو بنسټ (Forum 18) د ازبکستاني پولیسو هغه عملیات مستند کړي چې د ناثبت مذهبي مراسمو ونډه اخیستونکي په کې د پولیسو له خوا وهل ډبول کېږي، جریمه کېږي، ګواښل کېږي او وېرول کېږي. د ۲۰۰۵ زکال په اګست میاشت کې د دغه بنسټ یو خبریال د تاشکند په هوايي ډګر کې د دغه هېواد د امنیتي مسئولینو له خوا ونیول شو او بېرته یې له هېواده ویوست. <ref name="SURVEY2">[http://www.forum18.org/Archive.php?article_id=546 Uzbekistan: Religious freedom survey, April 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903101614/http://www.forum18.org/archive.php?article_id=546|date=2018-09-03}} Forum 18</ref><ref name="OPIJW">{{cite web |title=Uzbekistan: Current news releases |url=http://www.jw-media.org/uzb/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925013321/http://www.jw-media.org/uzb/index.htm |archive-date=2011-09-25}}</ref> === شکنجه === په متحده ایالاتو کې میشتې د بشري حقونو څار ډلې د ۲۰۰۷ زکال په نومبر میاشت کې وویل چې د ازبکستاني بندخونو چارواکي په معمول بڼه بندیان شکنجه کوي او له هغوی څخه د اطلاعاتو او اعترافاتو د ترلاسه کولو په موخه له برېښنايي شاک، د ساه له بندلو او جنسي سپکاوي څخه کار اخلي. د عدلي طب هغه راپور چې د بریتانیا د سفارت په غوښتنه وړاندې شوی و، څرګندوله یې چې دوه بندیان د ۲۰۰۲ زکال په اګست میاشت کې په جوش اوبو باندې د سوزولو له امله وژل شوي و. د بشري حقونو د څار ډلې د راپور پر بنسټ مسلمان بندیان د لمونځ کولو له امله شکنجه کېږي. <ref name="hrw20142">{{Cite web |date=2014-01-02 |title=World Report 2014: Rights Trends in World Report 2014: Uzbekistan |url=https://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/uzbekistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721135410/https://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/uzbekistan |archive-date=2019-07-21 |access-date=2019-06-19 |website=Human Rights Watch |language=en}}</ref><ref name="guardian1">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,963497,00.html|title=US looks away as new ally tortures Islamists|work=[[The Guardian]]|date=2003-05-26|location=London|access-date=2016-12-14|archive-date=2020-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304110924/https://www.theguardian.com/world/2003/may/26/nickpatonwalsh|url-status=live}}</ref><ref name="cbsnews1">{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/12/24/ap/world/main3644754.shtml?source=search_story|title=Uzbek Leader Wins New Term|publisher=[[CBS News]]|date=2007-12-24}}{{dead link|date=August 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> === د ښځو حقونه === ==== په جبري ډول شنډول ==== داسې راپورونه ورکړل شوي چې ازبکستان له ۱۹۹۰ مې لسیزې وروسته د نفوسو د کنټرول په موخه په جبري بڼه د ښځو د شنډولو، هیسترکتومي او د IUD د ځای پر ځای کولو پالیسۍ مخته وړي.<ref name="iwpr-2005-11-182">[http://iwpr.net/report-news/birth-control-decree-uzbekistan Birth Control by Decree in Uzbekistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621130350/http://iwpr.net/report-news/birth-control-decree-uzbekistan|date=2012-06-21}} [[Institute for War and Peace Reporting|IWPR Institute for War & Peace Reporting]], published 2005-11-18, accessed 2012-04-12</ref><ref name="bbc-news-2012-04-122">[https://www.bbc.co.uk/news/magazine-17612550 BBC News: Uzbekistan's policy of secretly sterilising women] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412103901/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-17612550|date=2012-04-12}} [[BBC]], published 2012-04-12, accessed 2012-04-12</ref><ref name="bbc-cc-2012-04-122">[http://www.bbc.co.uk/programmes/b01fjx63 Crossing Continents: Forced Sterilisation in Uzbekistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418054859/http://www.bbc.co.uk/programmes/b01fjx63|date=2012-04-18}} [[BBC]], published 2012-04-12, accessed 2012-04-12</ref><ref name="moscow-2010-03-102">[http://www.themoscowtimes.com/news/article/uzbeks-face-forced-sterilization/401279.html Uzbeks Face Forced Sterilization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019203218/http://www.themoscowtimes.com/news/article/uzbeks-face-forced-sterilization/401279.html|date=2013-10-19}} [[The Moscow Times]] published 2010-03-10, accessed 2012-04-12</ref><ref>[http://www2.ohchr.org/english/bodies/cat/docs/ngos/omctuzbekistan39.pdf Shadow Report: UN Committee Against Torture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141109020604/http://www2.ohchr.org/english/bodies/cat/docs/ngos/omctuzbekistan39.pdf|date=2014-11-09}} [[United Nations]], authors Rapid Response Group and OMCT, published November 2007, accessed 2012-04-12</ref> ==== کورني تاوتریخوالي ==== د ښځو پر وړاندې کورني تاوتریخوالي په ازبکستان کې جدي ستونزه ده. د یونیسف له خوا یوې ترسره شوې نظر پوښتنې ښودلې چې ۶۹.۹ سلنه ښځې د یو لړ شرایطو پر بنسټ د مېړونو له خوا د ښځو وهل ډبول توجیه کوي (له دې کچې ۶۱.۲٪ له دې امله چې ښځې د خپلو مېړونو له اجازې پرته له کوره ووزي او ۴۷.۹٪ هم له دې امله چې ښځې له خپلو مېړونو سره جنجال وکړي). <ref>{{Cite web |title=Uzbekistan Health Examination Survey 2002 |url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR143/FR143.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714170430/https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR143/FR143.pdf |archive-date=2021-07-14 |access-date=2021-07-14}}</ref><ref>{{cite web |title=Archived copy |url=http://www.theadvocatesforhumanrights.org/uploads/uzbekreport.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021231253/http://www.theadvocatesforhumanrights.org/uploads/uzbekreport.pdf |archive-date=October 21, 2013 |access-date=October 21, 2013}}</ref> === انټرنټ === د انټرنټي آزادۍ تر عنوان لاندې د آزادۍ د کور د ۲۰۱۲ او ۲۰۱۳ زکلونو د راپورونو له مخې ازبکستان د «انټرنټي آزادیو» په برخه کې «غیر آزاد» هېواد بلل شوې. ازبکستان د خپلواکو ټولګټو هېوادونو په ډله کې د انټرنټ د فیلتر کولو پراخ او ټول شموله سیسټم لري چې له ۲۰۰۶ زکال راهیسې د انټرنټ د دښمنانو تر عنوان لاندې د بې پولې خبریالانو د بنسټ په نوملړ کې ځای لري. په ۲۰۰۸ او ۲۰۱۰ زکلونو کې د اوپن نټ اینیشیټیو (OpenNet Initiative) په نامه بنسټ شواهد ښيي چې په دغه هېواد کې په پراخه کچه په سیاسي ډګر کې د انټرنېټ فیلتر کول شتون لري خو په ټولنیزو، ناندرئیزو/امنیتي او نورو مسایلو کې بیا فلتر کېدل انتخابي دي. <ref>[http://www.freedomhouse.org/report/freedom-net/2012/uzbekistan "Uzbekistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023011411/https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2012/uzbekistan|date=2017-10-23}}, ''Freedom on the Net 2012'', Freedom House, 2012. Retrieved 21 October 2013.</ref><ref>[http://www.freedomhouse.org/report/freedom-net/2013/uzbekistan "Uzbekistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023011716/https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2013/uzbekistan|date=2017-10-23}}, ''Freedom on the Net 2013'', Freedom House, 2013. Retrieved 21 October 2013.</ref><ref name="ONICountryProfiles">[http://opennet.net/research/profiles "ONI Country Profiles"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526113823/https://opennet.net/research/profiles|date=2020-05-26}}, Research section at the OpenNet Initiative web site, a collaborative partnership of the Citizen Lab at the Munk School of Global Affairs, University of Toronto; the Berkman Center for Internet & Society at Harvard University; and the SecDev Group, Ottawa</ref><ref name="RWBEnemies">[http://march12.rsf.org/i/Internet_Enemies.pdf ''Internet Enemies''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110315002153/http://march12.rsf.org/i/Internet_Enemies.pdf|date=2011-03-15}}, Reporters Without Borders, Paris, March 2011</ref> ازبکستان د ممنوعو اسلامي خوځښتونو، خپلواکو رسنیو، غیر دولتي سازمانونو او همدارنګه د بشري حقونو څخه د سرغړونې د مطالبو نشر کوونکو ویب پاڼو ته د لاسرسي مخه نیسي هغه چې په دولت باندې په کې نیوکې کېږي. آن د پلازمېنې په یو شمېر انټرنټ خونو کې داسې خبرداري نصب شوي چې څرګندوي د پورنوګرافیکي ویب پاڼو او یا هم د ممنوعه سیاسي مطالبو لرونکو ویب سایټونو په پرانیستو کتونکي جریمه کېږي. د VoIP اصلي پروتوکولونه لکه SIP او IAX د انفرادي کاروونکو پر مخ تړل شوي دي؛ له دې سره د ۲۰۱۰ زکال له جولای وروسته د دغو پروتوکولونو بندښت نور شتون نه درلود. په ۲۰۱۰ زکال کې د فیسبوک ټولنیزه شبکه د څو ورځو لپاره وتړل شوه. <ref>{{cite web |title=The Internet "black holes" - Uzbekistan |url=http://www.rsf.org/int_blackholes_en.php3?id_mot=105&annee=2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070524002041/http://www.rsf.org/int_blackholes_en.php3?id_mot=105&annee=2005 |archive-date=24 May 2007 |access-date=31 August 2006 |publisher=Reporters Without Borders}}</ref><ref>{{cite web |date=22 October 2010 |title=Узбекистан: Доступ к сети Facebook разблокирован |trans-title=Uzbekistan: Facebook unblocked |url=http://www.ferghana.ru/news.php?id=15797&mode=snews |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101025113359/http://www.ferghana.ru/news.php?id=15797&mode=snews |archive-date=25 October 2010 |access-date=21 October 2010 |publisher=Фергана.Ру (Ferghana.Ru On) |language=ru}} [https://translate.google.com/translate?hl=&sl=auto&tl=en&u=http%3A%2F%2Fwww.fergananews.com%2Fnews.php%3Fid%3D15797%26mode%3Dsnews&sandbox=1 English translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707013511/https://www-fergananews-com.translate.goog/news.php?id=15797&mode=snews&_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US|date=2022-07-07}}.</ref> په ازبکستان کې انټرنټي محدودیتونه په ۲۰۱۱ زکال کې د عربي پسرلي له رامنځته کېدو سره زیات شول. یو شمېر ویب پاڼې وتړل شوې او د مصر، تونس او بحرین اړوند په آنلاین بحثونو کې ګډون کوونکي ونیول شول؛ همدارنګه یې د دغو لاریونو او خوځښتونو خبرونه بلاک کړل. د بي بي سي ویب پاڼه د ۲۰۱۱ زکال په وروستیوکې وتړل شوه؛ له دې سربېره د ۲۰۱۲ زکال له جنوري میاشتې وروسته ټولو هغو ځانګړو ویب پاڼو ته نور لاسرسی نه کېده چې عربي پسرلي ته اړوندو مواردو په کې شتون درلود. <ref>[http://en.rsf.org/uzbekistan-uzbekistan-12-03-2012,42079.html "Uzbekistan country report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313195634/http://en.rsf.org/uzbekistan-uzbekistan-12-03-2012,42079.html|date=2016-03-13}}, Reporters Without Borders, 12 March 2012. Retrieved 21 October 2013.</ref><ref name="ONIRO-CIS">[http://opennet.net/research/regions/cis "ONI Regional Overview: Commonwealth of Independent States"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190815151627/https://opennet.net/research/regions/cis|date=2019-08-15}}, OpenNet Initiative, March 2010</ref><ref>{{cite web |date=1 August 2014 |title=Uzbekistan Blocks Mobile Internet, SMS During Exams |url=http://www.rferl.org/content/uzbekistan-sms-internet-university-exam-police-cheating/25477815.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805051856/http://www.rferl.org/content/uzbekistan-sms-internet-university-exam-police-cheating/25477815.html |archive-date=5 August 2014 |access-date=5 August 2014 |publisher=Radio Free Europe / Radio Liberty |agency=AFP}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/08/before-a-high-stakes-standardized-test-uzbekistan-shut-the-whole-countrys-internet-down/375556/|title=Before a High-Stakes Standardized Test, Uzbekistan Shut the Whole Country's Internet Down|author=Robinson Meyer|work=The Atlantic|date=5 August 2014|access-date=5 August 2014|archive-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806034124/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2014/08/before-a-high-stakes-standardized-test-uzbekistan-shut-the-whole-countrys-internet-down/375556/|url-status=live}}</ref> == سرچينې == pr3th9p7sn1bsi5h6g7rdu5msgo3xe1 0 69754 364779 297704 2026-06-19T04:25:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364779 wikitext text/x-wiki پاپ یوولسم پیوس (امبرګیو ډامیانو اکیلي راتي، په انګریزي: Ambrogio Damiano Achille Ratti؛ زوکړه: د ۱۸۵۷ زکال د مۍ ۳۱مه – مړینه: د ۱۹۳۹ زکال د فبروري ۱۰مه) د ۱۹۲۲ زکال د فبروري له شپږمې نېټې څخه د ۱۹۳۹ زکال په فبروري میاشت کې د مړینې تر مهاله د کاتولیکې کلیسا مشر او د واټیکان د ښاري دولت مشر و. نوموړی د ۱۹۲۹ زکال د فبروري په ۱۱مه د واټیکان د خپلواک دولت له جوړېدو وروسته د دغه دولت لومړنی واکمن و. هغه د خپل پاپ توب لپاره شعار «د عیسی په پاچاهۍ کې د عیسی سوله؛ په ایټالوي: Pax Christi in Regno Christi» وټاکه. یوولسم پیوس رومي کلیساګانو ته ګڼ شمېر متحدالمال لیکونه ولیکل چې په دغو لیکونو کې د کاتولیکو ټولنیزو لارښوونو اړوند د Quadragesimo anno په نامه رومي کلیساګانو ته لیک شامل و چې د پاپ دیارلسم لئو د څلوېښتم تلین په مناسبت د هغه د ټولنیزو نوښتونو د لیک Rerum novarum پر بنسټ و او په نړیوال مالي سیسټم کې یې کپیټلېستي حرص بیان کاوه؛ همدارنګه یې د سوسیالېزم/کمونېزم ګواښونه او د ټولنیز عدالت موضوعات په کې تشرېح کړي وو. ورته مهال د کواس پریماس (Quas primas) په نامه بل لیک هم په کې شامل و چې د روحانیت ضد چارو په غبرګون کې یې د مسیح پاچا جشن (feast of Christ the King) د هغو پر مټ ترویج کړ. د سټوډیوروم دوسم (Studiorum ducem) په نامه یې بل لیک هم ولیکه چې د ۱۹۲۳ زکال د جون میاشتې په ۲۹مه نېټه د توماس اکویناس د سپېڅلتوب د شپږمې کلیزې په مناسبت خپور شو او د هغه افکار یې د کاتولیک فلسفې او الهیاتو د محور په توګه معرفي کړل. په دغه لیک کې همدارنګه د توماس آکویناس پاپټیکال پوهنتون، انګلیکوم (Angelicum) د اکویناس د لارښوونو د زده کړې په موخه پام وړ بنسټ وبلل شو: « ante omnia Pontificium Collegium Angelicum, ubi Thomam tamquam domi suae habitare dixeris» (د نورو ټولو پاپي روزنیزو ځایونو څخه وړاندې د انګلیکوم کالج موقعیت لري، چې ویلای شو خپله توماس هلته ظهور کړی). <ref>{{Cite web |title=Studiorum ducem |url=https://www.vatican.va/holy_father/pius_xi/encyclicals/documents/hf_p-xi_enc_19230629_studiorum-ducem_lt.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302231755/https://www.vatican.va/holy_father/pius_xi/encyclicals/documents/hf_p-xi_enc_19230629_studiorum-ducem_lt.html |archive-date=2 March 2013 |access-date=23 June 2013 |publisher=Vatican.va}}</ref><ref>{{Cite web |title=STUDIORUM DUCEM (On St. Thomas Aquinas)[English translation] |url=https://www.ewtn.com/library/ENCYC/P11STUDI.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072238/http://www.ewtn.com/library/ENCYC/P11STUDI.HTM |archive-date=4 March 2016 |access-date=22 December 2015 |publisher=[[EWTN]]}}</ref> د کاتولیک کلیسا د ځایګي ساتلو په موخه یوولسم پیوس په پام وړ کچه له بهرنیو هېوادونو سره هوکړې (concordats) لاسلیک کړې چې په دغو کې له نازي جرمني سره رایش کانکوردات (Reichskonkordat) شامله وه چې څلور کاله وروسته یې د سوزونکې اندېښنې («Mit brennender Sorge») تر عنوان لاندې لیک کې د هغو خیانتونه وغندل. د هغه د پاپ توب په دوره کې د پاپ او کلیسا د وضعیت اړوند د ایټالیا د دولت او کاتولیکې کلیسا تر منځ اوږد مهاله کړکېچ په ۱۹۲۹ زکال کې د لاتران هوکړې پر مټ په بریالۍ توګه له منځه ولاړ. په داسې حال کې چې هغه ونشو کولای په مکسیکو، هسپانیا او شوروي اتحاد کې د کاتولیکې کلیسا د غړو د ځورونې او روحانیونو د وژنې مخه ونیسي. هغه د توماس مور، پیټر کانیسیوس، برناډت لوردس او ډون بوسکو په ګډون یو شمېر مخکښ روحانیون سپېڅلي اعلان کړل. ورته مهال یې ترزا دو لیزیو وستایله چې ځانګړی احترام یې ورته درلود او هغه یې سپېڅلې وبلله؛ له دې سربېره یې البرتوس مګنوس د هغه د لیکنو د معنوي پیاوړتیا له امله د کلیسا ډاکټر معرفي کړ. هغه په ټوله کاتولیک کلیسا په ځانګړې توګه د کاتولیک اقدام په خوځښت کې د غیر روحاني کسانو د مشارکت د ترویج سره پریمانه لیوالتیا لره. هغه د خپلې پاپي دورې په پای کې د کاتولیک کلیسا په دفاع کې د هیټلر او موسولیني پر ضد او همدارنګه یې په کاتولیک ژوند او زده کړو کې د هغوی د نفوذ اړوند وینا وکړه. یوولسم پیوس د ۱۹۳۹ زکال د فبروري په ۱۰ مه په حواریوني ماڼۍ (د واټیکان په ماڼۍ) کې ومړ او په سنټ پیټر کلیسا کې د پاپانو په مقبره کې خښ کړای شو. د هغه د قبر لپاره په کنستل کېدوني ځای کې دوه پوړیز قبر راووت چې هډوکي په کې پاتې و او دغه هډوکو ته د سنټ پیټر د هډوکو په توګه درناوی کېږي. <ref>{{Cite web |last=Rev. William P. Saunders |date=13 February 2014 |title=Does the church possess the actual bones of St. Peter? |url=http://catholicstraightanswers.com/church-possess-actual-bones-st-peter/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223055335/http://catholicstraightanswers.com/church-possess-actual-bones-st-peter/ |archive-date=23 December 2015 |access-date=22 December 2015 |website=Catholic Straight Answers}}</ref><ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 November 2013 |title=Vatican displays Saint Peter's bones for the first time |url=https://www.theguardian.com/world/2013/nov/24/vatican-st-peters-bones-display-pope-francis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121054327/http://www.theguardian.com/world/2013/nov/24/vatican-st-peters-bones-display-pope-francis |archive-date=21 January 2016 |access-date=22 December 2015 |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref name="Neusner2004">{{Cite book|last=Jacob Neusner|url=https://books.google.com/books?id=JyZLAwAAQBAJ|title=Christianity, Judaism and Other Greco-Roman Cults, Part 2: Early Christianity|date=9 July 2004|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-59244-740-4|page=149|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209090528/https://books.google.com/books?id=JyZLAwAAQBAJ|archive-date=9 February 2018|url-status=live}}</ref> == لومړنی ژوند او مسلک == امبرګیو ډامیانو اکیلي راتي په ۱۸۵۷ زکال کې د میلان په ډزیو سیمه کې وزېږېد؛ نوموړی د وریښمو د یوې کارخونې د څښتن زوی و. د هغه والدین فرانسېسکو انتونیو راتي (۱۸۲۳- ۱۸۸۱ زکال) او انجیلا ترزا ګالي کوا (۱۸۳۲- ۱۹۱۸ زکال) نومېدل. همدارنګه یې د کارلو (۱۸۵۳- ۱۹۰۶ زکال)، فرمو(۱۸۵۴- ۱۹۲۹ زکال)، اډوارډو (۱۸۵۵- ۱۸۹۶ زکال)، کمیلا (۱۸۶۰- ۱۹۴۶ زکال) او سیپرانو په نومونو وروڼه او خویندې لرلې. نوموړی په ۱۸۷۹ زکال کې کشیش وټاکل شو او په دې سره یې په کلیسا کې حرفوي ژوند پیل کړ. هغه د روم له ګریګوري پوهنتون څخه د فلسفې، کلیسايي قانون او الهیاتو په برخه کې د دوکتورا درې سندونه ترلاسه کړل او له ۱۸۸۲ زکال څخه تر ۱۸۸۸ زکال پورې د پادوا مذهبي روزنځای ښوونکی و. د هغه علمي تخصص د لرغونو متنونو تشخیص و چې د لرغونو او منځنیو پېړیو د کلیسايي خطي نسخو په برخه کې یې زده کړې کړې وې. بالاخره نوموړي په یاد مذهبي روزنځای کې تدریس پرېښود او له ۱۸۸۸ زکال څخه تر ۱۹۱۱ زکال پورې یې د میلان په امبروسیان کتابتون کې د بشپړ مهالي کارکوونکي په توګه کار وکړ. <ref>D'Orazi, 15–19.</ref><ref>{{Cite web |title=Ambrogio Damiano Achille Ratti, aka Pope Pius XI |url=https://www.familysearch.org/tree/person/9Q4D-6Y4 |access-date=2023-01-03 |website=www.familysearch.org}}</ref><ref>{{Cite news|title=POPE'S BROTHER DIES.; Count Fermo Ratti, Ill Two Days, Succumbs Suddenly.|url=https://www.nytimes.com/1930/01/01/archives/popes-brother-dies-count-fermo-ratti-ill-two-days-succumbs-suddenly.html|date=1 January 1930|access-date=31 March 2021|work=[[The New York Times]]|page=29}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maria Camilla Ratti |url=https://www.familysearch.org/tree/person/9Q4D-XKT |access-date=2023-01-03 |website=www.familysearch.org}}</ref><ref>D'Orazi, 14–24.</ref> په دغه موده کې راتي د میزال په نامه د امبروسیان د مناجاتو کتاب تصحېح او خپور کړ؛ همدارنګه یې د چارلز بورومئو اړوند د څېړنې په کولو سره د هغه د ژوندانه او آثارو اړوند لیکنه وکړه. نوموړی په ۱۹۰۷ زکال کې د دغه کتابتون مشر شو او د امبروسیان د آثارو د ټولګې د بیاځلي ډل بندۍ او بېرته رغولو په موخه یې بشپړه طرحه جوړه کړه. نوموړي د فراغت پر مهال له غره ختنې سره لیوالتیا لرله او د مونټه روزا، ماترهورن، مونټ بلان او پرسولانا څوکو ته وخوت. د یو څېړونکي او ورزشکار پاپ بېلګه د پاپ دویم ژان پل تر مهاله وه نه لیدل شوه. نوموړي په ۱۹۱۱ زکال کې د پاپ لسم پیوس (۱۹۰۳- ۱۹۱۴) په بلنه واټیکان ته کډه وکړه څو د واټیکان د کتابتون د مرستیال په توګه دنده ترسره کړي چې بیا په ۱۹۱۴ زکال کې د دغه کتابتون مشرۍ ته ورسېد. <ref>D'Orazi, 27.</ref> == مړینه == یوولسم پیوس له لنډ مهال راهیسې ناروغ و چې له همدې امله یې د ۱۹۳۸ زکال د نومبر په ۲۵مه د څو ساعتونو په ترڅ کې دوه ځلې د زړه سکته وکړه. هغه شدیدې تنفسي ستونزې لرلې او نه یې شو کولای له خپل اپارتمان څخه ووزي. <ref name="Confalonieri 356">Confalonieri, 356.</ref><ref>Confalonieri, 358.</ref> نوموړی د ۱۹۳۹ زکال د فبروري په ۱۰مه د ۸۱ کلنو په عمر د روم پر وخت د سهار په ۵:۳۱ بجو د زړه د دریمې سکتې له امله ومړ. یو شمېر کسان په دې باور دي چې هغه وژل شوی دی؛ دوی په دې واقعیت اتکا کوي چې د هغه اصلي ډاکټر فرانچسکو پتاچې د موسولیني د معشوقې کلارا پتاچي پلار و. <ref>Confalonieri, 373.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20260101144128/https://jcs.oxfordjournals.org/content/early/2011/12/23/jcs.csr120.short Frank J. Coppa, ''Pope Pius XII: From the Diplomacy of Impartiality to the Silence of the Holocaust''], ''Journal of Church and State'', 23 December 2011.</ref><ref>Saul Friedländer, ''Nazi Germany and the Jews: I. The Years of Persecution, 1933–1939'', New York: Harper-Collins, 1997, p. 277.</ref><ref>[[Harry J. Cargas]], ''Holocaust scholars write to the Vatican'', 1998, {{ISBN|0-313-30487-4}}.</ref><ref>John Cornwell, [[Hitler's Pope: The Secret History of Pius XII]]. Viking, 1999. {{ISBN|978-0-670-88693-7}}, p.204</ref><ref>[[Newsweek]], Volume 79, 1972, p. 238.</ref><ref name="Last">{{Cite news|last=Peter Eisner|date=15 April 2013|title=Pope Pius XI's Last Crusade|work=[[Huffington Post]]|url=https://www.huffingtonpost.com/peter-eisner/popes-last-crusade_b_3071556.html|access-date=22 May 2018}}</ref> == سرچينې == 0f7wny89emi90zpere3stj20nnvh9cj 0 70015 364777 348545 2026-06-19T04:08:33Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364777 wikitext text/x-wiki هنریک سانیلیویسي (رومانیايي تلفظ: [ˈhenrik saniˈelevit͡ʃʲ]، لومړی نوم یې هم هینري، هینري یا انریک، کورنۍ نوم يې سانیلیویسي؛ د ۱۸۷۵ کال د سېپټمبر په ۱۲مه زېږېدلی او د ۱۹۵۱ کال د فبروري په ۱۹مه مړ شوی) یو رومانیايی خبریال او ادبي کره‌کتونکی و، چې د انسانپوهنې، توکم‌کښنې، ټولنپوهنې، ژوپوهنې په برخه کې لیکنو لپاره هم په یاد پاتې شوی. هغه چې په لومړیو کې د کنستانتین فلسفې دوبروژانو-ګریا د سیاسي کړۍ توندلاری سوسیالیست و، په ځان کې يې نورې اغېزې ځای پرځای کړې او په ۱۹۰۵ کال کې يې د کورنتول نو (نوي میلان) په نوم خپله ادبي کره کتنه رامنځته کړه. سانیلیویسي او د هغه ملګری ګارابیت ابرایلیانو د «پوپورانیزم» له بنسټ اېښودونکو څخه وو، چې د کروندګرو او چپ‌پالانو له غورځنګ سره یې تړاو درلود. په هر حال سانیلیویسي ډېر زر ځان له مارکسیزم او کروندګرۍ څخه بېل کړ او دودپال رومانیايي ادبیات یې نقد کړل او د کاریګرانو لپاره یې د نیوکلاسیزم (لویدیځ کلتوري غورځنګ) وړاندوینه وکړه. د ساماناتورول د سیال ښوونځي له مجلې سره د هغه تودې مرکې هغه له نورو پوپورانیستانو څخه بېل کړ چې په پای کې يې د «ارتجاع» په توګه محکوم کړ. د لومړۍ نړیوالې جګړې په بهیر کې د هغه مبهم شخصیت ډېرو اختلافاتو احاطه کړی و.      سانیلیویسي له ۱۹۲۰ کال راهیسې په چپ اړخ کې یوه منزوي څېره و، چې د کورنتول نو تازه نسخه یې سموله او یوازې د ادوارل له پېژندل شوې مجلې سره یې تړاو درلود. هغه له ادبي نظریې څخه ځان لرې کړ او د انسانپوهنې اړوند د خپلو اټکلونو په دوام يې لامارکیزم او علمي توکم‌پالنه ورغوله تر څو خپل ټولنیز-نژادي سیستم جوړ کړي. په‌خپله یو یهودي رومانیايی و، سنیلیویسي هڅه وکړه چې د نازي ایډیالوژستانو سیمه‌ییزو فاشیستانو انګیرنې کمزورې کړي.  کله چې په ۱۹۴۰مه لسیزه کې واکمنو فاشیستانو د هغه اثار تورن کړل او وروسته د کمونیستي رژیم له‌خوا پاک شول، لیکوال په تتوالي کې ورک شو.   == ژوندلیک == === لومړي کلونه === سانیلیوینسي د مولداوي په تاریخي سیمه کې د بوتوشاني ښار اوسېدونکی و. پلار یې په رسمي ډول د ليون سانیلیویچي په نوم پېژندل کېږي، یو سوداګر او مور يې ربکا د کور مېرمن وه. دواړه د یهودیانو د ټولنې د مخکښو مشرانو له څانګې څخه وو- د لیون پلار د سویلي رومانیا د کرایووا د یهودانو ربي (یهودی ملا) و – حال دا چې ربکا خپله د بوتوشاني د ربي لور وه – چې نیکونه یې د روسیې په سترواکۍ کې له ټول‌وژنې څخه د تېښتې په موخه د دانوب په سلطنتي سیمه کې مېشت شوي وو. د لیون نږدې ټول بچیان داسې لوی شول چې نامتو هنرمندان او روښانفکران شي: سیمون ژاک او ماکسیمیلیان ریاضي‌پوهان وو، سلیمان انځورګر؛ یوسف یو اقتصادپوه او امیل یو ژوپوه و. <ref name="gc642">Călinescu, p.642</ref><ref>Călinescu, p.642-643. See also Georgescu-Roegen, p.5, 13</ref> هغه کورنۍ چې ادبي تاریخ‌لیکونکی جورج کالینسکو یې د رومانیا په فرهنګ «په بشپړ ډول جذب شوې» کورنۍ په توګه تشرېح کوي، په حقیقت کې له خلاصون څخه نه وه برخه‌منه: د هغه دور د ډېری نورویهودیانو په څېر سانیلیوینسي ته د زېږون پر مهال تابعیت نه و ورکړل شوی. له دې سره چې سانیلیویسي په‌خپله ځان ملحد باله، وروسته يې په رضاکار ډول په ډله‌ییزه توګه د یهودیانو د تمعید سپارښتنه وکړه. هغه د یو نړیوال ښار په ګاوندیتوب کې د رومانیایانو او امریکایانو تر څنګ لوی شو؛ د ای‌سي‌ای نامعلومې وروستاړې چې د هنریک د نیکونو له‌خوا غوره شوې وه، ځینې په دې باور ګمراه کړي چې دا کورنۍ په اصل کې صربیان وو. <ref name="ajhsmeme">{{in lang|ro}} Adrian Jicu, [http://www.revistaluceafarul.ro/index.html?id=586&editie=31 "H. Sanielevici, par lui même"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414074420/http://revistaluceafarul.ro/index.html?id=586&editie=31 |date=2016-04-14 }}, in ''[[Luceafărul (magazine)|Luceafărul]]'', Nr. 30/2008</ref><ref name="hsnewcrplural">Henric Sanielevici, [http://www.plural-magazine.com/article_new-critical-studies-1920.html "New Critical Studies, 1920. The programmatic article of ''The New Trend'', 1906 (excerpts)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320231243/http://www.plural-magazine.com/article_new-critical-studies-1920.html|date=2012-03-20}}, in ''[http://www.plural-magazine.com/ Plural Magazine] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321152817/http://www.plural-magazine.com/|date=2012-03-21}}'', Nr. 29/2007</ref><ref>Durnea (2005), p.25; (2006), p.57-58</ref><ref name="gc6423">Călinescu, p.642</ref><ref name="ah1202">Hodoş, p.1202</ref><ref name="cmlabelle">{{in lang|ro}} Cristina Manuk, [http://193.26.10.83/pdf/Ararat%2001%202009.pdf "Cu Henric Sanielevici în 'La Belle Époque': printre armeni, pe uliţa copilăriei..."]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in ''[http://193.26.10.83/ Ararat. Publicaţia Uniunii Armenilor din România] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110704025825/http://193.26.10.83/ |date=2011-07-04 }}'', Nr. 1/2009, p.7</ref><ref name="gc6422">Călinescu, p.642</ref> هنریک د خپل ماشومتوب ډېره برخه په بوتوشاني او د مولداوي په کلیوالو سیمو لکه کوسټستی، دولاسکا او پوډریګا کې تېره کړه. هغه په لیکلې بڼه دا په یاد راوړي چې کلیوالې سیمې د فزیکي او فرهنګي توپیرونو د سرچینې په توګه د انسان د تغذیې اړوند د هغه لیدلوری جوړ کړ: «په هر ځای کې د هر کور لپاره یو د منتخبو میوو باغ موجود و. [...] پرته له دې چې څوک لږ تر لږه د مڼو یا ناکو د شرابو د جوړولو لپاره ځان په زحمت کړي، پریمانه میوې به پر ځمکه پرتې وې. د کلیوالې سیمې بامبوټۍ به د مڼو په اندازه د سپینو او شنو شفتالو له لویو امبارونو څخه ډکې وې [...]. تر ۱۵ کلنی پورې خپل انځور یواځې ټوله ورځ د میوې د خوړلو په حال کې په یاد راوړم.» همدارنګه دې چاپېریال د کورنیو الوتونکو (هغه مالداوي چرګانې په ځانګړې توګه جګې او نرۍ او په ولاړو اوبو کې الوتلو ته مایلې یادې کړې)، وحشي الوتونکو او ان غڼو په اړه د هغه طبیعت‌پاله کتنو ته الهام ورکړ.<ref name="gc6424">Călinescu, p.642</ref><ref name="gc641-642">Călinescu, p.641-642</ref> <ref name="gc641">Călinescu, p.641</ref> په داسې حال کې چې لا په بوتوشاني کې زده‌کوونکی و، دغه تنکي ځوان په سوسیالیستي مطبوعاتو کې خپل کار پیل کړ، د لنډ‌مهاله پرولتارول په نوم یې خپله ورځپاڼه تاسیس کړه او د هغې جوړښتي سمون یې پرغاړه واخیست. هغه په خپل ټاټوبي کې له ښوونځي څخه فارغ شو او د ادبیاتو او فلسفې په برخه کې يې له بخاریست پوهنتون څخه خپله لیسانس درجه ترلاسه کړه.   <ref name="hsunifi">{{in lang|it}} [http://www.unifi.it/letrum/CMpro-v-p-1003.html "Henric Sanielevici"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311041147/http://www.unifi.it/letrum/CMpro-v-p-1003.html |date=2012-03-11 }}, biographical note in [http://www.unifi.it/letrum/ ''Cronologia della letteratura rumena moderna (1780-1914)'' database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018010504/https://www.clrm.unifi.it/ |date=2021-10-18 }}, at the [[University of Florence]]'s Department of Neo-Latin Languages and Literatures; retrieved May 19, 2011</ref><ref name="gc6425">Călinescu, p.642</ref> هغه د تخنیکي پوهنتون له زده‌کړیال سیمون سره یوځای د کنستانتین دوبروژانو -ګریا په مشرۍ د بخارست د سوتیر تالار په مارکسیستي ټولنه کې برخه واخیسته او د رومانیايي کاریګرانو له سوسیال دیموکراتیک ګوند (PSDMR) سره یوځای شو. هینریک په ځانګړې توګه له PSDMR سره تر يوځای کېدو وروسته په سوتیر ښار کې د کاریګرانو لپاره عامه اوونیز لکچرونه وړاندې کول او هلته د حسن په نوم پېژندل کېده. هغه مهال دواړه وروڼه د ادیورال په نوم د یوې سوسیالیستي ورځپاڼې ګدونوال وو چې د ګېړیس شاګرد کانسټنټین مېل سموله او د ۱۸۹۶ کال په شاوخوا کې يې د لنډمهاله ادبي ضمیمو لپاره هم لیکنې کړې. د هنریک مقالې په نورو سوسیالیستو او منځنیو چپ اړخو ورځپاڼو لکه: لومیانووا، مونکا، اوانتول او د پيتشت ښار په پووېستېیا ووربې ادبي مجله کې هم خپرې شوې. <ref>[[Constantin Kiriţescu]], "''O viaţă, o lume, o epocă'': Ani de ucenicie în mişcarea socialistă", in ''[[Magazin Istoric]]'', September 1977, p.16</ref><ref>I. Felea, "Din vremea cînd socialismul făcea primii paşi la 'Sotir' ", in ''[[Magazin Istoric]]'', March 1968, p.5, 7</ref><ref>{{in lang|ro}} Florentina Tone, [http://www.adevarul.ro/articole/scriitorii-de-la-adev-rul.html "Scriitorii de la ''Adevĕrul''"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427072852/http://www.adevarul.ro/articole/scriitorii-de-la-adev-rul.html|date=2009-04-27}}, in ''[[Adevărul]]'', December 30, 2008</ref><ref name="hsunifi2">{{in lang|it}} [http://www.unifi.it/letrum/CMpro-v-p-1003.html "Henric Sanielevici"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311041147/http://www.unifi.it/letrum/CMpro-v-p-1003.html |date=2012-03-11 }}, biographical note in [http://www.unifi.it/letrum/ ''Cronologia della letteratura rumena moderna (1780-1914)'' database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018010504/https://www.clrm.unifi.it/ |date=2021-10-18 }}, at the [[University of Florence]]'s Department of Neo-Latin Languages and Literatures; retrieved May 19, 2011</ref> د یو کره‌کتونکي په توګه د سانیلیویسي د لومړني کار تمرکز د جونیمیا محافطه‌کارې ادبي ټولنې پروړاندې د ډوبروګیانو – ګیریا د مارکسي ادبي تیوري پر دفاع و. فرهنګي تاریخ‌پوه زیډ. اورنیا د شلمې پېړۍ په وروستیو کې دا تشرېح کړه چې د ګیریا د غلي پاتې کېدو پر مهال سانیلیویسي، ګارابیت، ابرایلیانو، ټریان ډیمیترسکو، انتون باکالباسا، ایمیل فاګورا او نورو ځوان سوسیالیستانو څنګه مبارزه پیل کړه او د [[هینریک سانیلیویسي# ftn1|[1]]]جونیمیست پر مخالف حرکت يې «ځوابي یرغل» وکړ. مخکښ جنیمیستي تیوریست او فرهنګي کره‌کتونکي تیتو مایورسکو رسمي ځوابونه وړاندې کړل او د سانیولیوینسي له‌خوا مطرح شویو ځانګړو خبرو ته یې ځواب ورکړ. له دې سره ځوان سوسیالیست پوځي مبارز هم د جونیمیا په مجله کانووربېری لېتړړي کې مقالې خپرې کړې. پر دې سربېره هغه د نووا ریویسټا رومانا منخباتي مجلې له اصلي همکارانو څخه و چې د پخواني جونیمیسټ فلیسوف کانسټنټین رادولیسکو - موټرو له خوا پرمخ وړل کېده او د یوې مودې لپاره یې کتنپلاوی هم و. دا هغه ځای و چې نوموړې په‌کې د دکتکیزم (ښوونې او روزنې) پر دفاع یوه لړۍ مقالات پیل کړل او له هغه سره یې خپل شهرت د یو فرهنګي ژورنالیست په توګه ثبت کړ. نووا ریویسټا رومانا هم هغه ځای و چې سانیلیویسي څو کاله وروسته د خپل همکار خبریال کانسټنټین بیلیدي سره ولیدل او ملګری یې شو.  <ref>Ornea (1998), p.357-358</ref><ref name="el26">Lovinescu, p.26</ref><ref>{{in lang|ro}} [[Z. Ornea]], [http://www.romlit.ro/dezvluirile_lui_constantin_beldie "Dezvăluirile lui Constantin Beldie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310212633/http://www.romlit.ro/dezvluirile_lui_constantin_beldie|date=2014-03-10}}, in ''[[România Literară]]'', Nr. 46/2000</ref><ref>Durnea (2006), p.58, 59, 63</ref><ref>Ornea (1998), p.51, 126, 127</ref><ref name="hsunifi3">{{in lang|it}} [http://www.unifi.it/letrum/CMpro-v-p-1003.html "Henric Sanielevici"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311041147/http://www.unifi.it/letrum/CMpro-v-p-1003.html |date=2012-03-11 }}, biographical note in [http://www.unifi.it/letrum/ ''Cronologia della letteratura rumena moderna (1780-1914)'' database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018010504/https://www.clrm.unifi.it/ |date=2021-10-18 }}, at the [[University of Florence]]'s Department of Neo-Latin Languages and Literatures; retrieved May 19, 2011</ref> سانیلیوینسي په ۱۹۰۱ کال کې په برلین پوهنتون کې د انسانپوهنې په څانګه کې د تخصص لپاره د المان په سترواکۍ کې و. په ۱۹۰۴ کال کې د فرانسې په پاریس ښار کې و او د ''Société Anthropologique'' (ټولنیزې انسانپوهنې) په برخه کې يې وینا وکړه. د هغه د رسمي رسالې موضوع د فیزیکي انسانپوهنې د معاصرو انګېرنو په اړه وه چې په لومړۍ درجه کې يې د سویډني ډاکتر انتون نیستروم نظریې وننګولې. سانیلیویسي د نیستروم د دې باور په اړه چې «[[هینریک سانیلیویسي# ftn2|[2]]]ډولیکو سیفالیک» خلک غیر نارمل دي خبرې وکړې. رومانیایانو له داسې استدلال سره چې نیستروم د انسانپوهنې د ټولو معلوماتو پر وړاندې دریږي، وړاندیز وکړ چې د یو کس د کوپړۍ بڼه له ژوولو سره تعیینېږي. Société/ټولنې په ټوله کې د هغه تفسیر عجیب نه خوښوونکی ومونده. یو نفوذلرونکي توکمیز تیوریست، جوزف ډینیکر هم په ځانګړې توګه د سانیلیویسي «عجیب او غلط استدلال» ته په اشارې دا نظر رد کړ او ويې ویل چې په طبعي توګه براخیوسیفالیک کوپړۍ یواځې د «منګولویید/ زېړ پوستو» وې. <ref name="aj(10)173">Jicu (2010), p.173</ref><ref>Sanielevici (1903), p.594</ref><ref>{{in lang|fr}} [[Joseph Deniker]], [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/psy_0003-5033_1904_num_11_1_3688 "Revue d'antropologie"], in ''[[L'Année Psychologique]]'', Vol. XI, 1904, p.520 (republished by [https://web.archive.org/web/20150419160228/http://www.persee.fr/web/support/soon_available ''Persée'' Scientific Journals])</ref> == سرچينې == kae4hd21p1mjie6cv5zhpofqcppqwtn 0 71137 364748 300646 2026-06-18T23:46:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364748 wikitext text/x-wiki {{مصنوعي ځيرکتيا}} [[دوتنه:Honda_ASIMO_Walking_Stairs.JPG|بټنوک|300x300px| د ''اسيمو'' روبوټ سینسرونه او ويښیار الګوریتمونه کاروي ترڅو د خنډونو مخه ونیسي او د زینو پورته حرکت وکړي.]] '''اتوماتیک پلان جوړونه او مهالویش يا خپلکارې پلان جوړونه او مهالوېش''' ، کله ناکله '''د مصنوعي ځيرکتيا''' پالن کولو په نامه یادېږي، <ref>{{استشهاد|الأخير=Ghallab|الأول=Malik|الأخير2=Nau|الأول2=Dana S.|الأخير3=Traverso|الأول3=Paolo|عنوان=Automated Planning: Theory and Practice|ناشر=[[Morgan Kaufmann]]|سنة=2004|مسار=http://www.laas.fr/planning/|ISBN=1-55860-856-7|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20090824103124/http://www.laas.fr/planning/|تاريخ أرشيف=24 أغسطس 2009}}</ref> د [[مصنوعي ځيرکتیا|مصنوعي ځيرکتيا]] یوه څانګه ده چې د ستراتیژیو یا د عملونو ترتیب په اړه اندیښنه لري، معمولا د هوښیار اجنټانو، خودمختاره روبوټونو او بې پیلوټه موټرو لخوا ترسره کیږي. د کلاسیک کنټرول او طبقه بندي ستونزو برعکس، حلونه پیچلي دي او باید په څو اړخیز ځای کې کشف او اصلاح شي. پلان جوړونه هم د پریکړي له تیوري سره تړاو لري. په پېژندل شوي چاپیریال کې د شته موډلونو سره، پالن کول په آفلاین توګه ترسره کیدی شي. د پلي کیدو دمخه حل موندل کیدی شي او ارزول کیدی شي. په متحرک ډول نامعلوم چاپیریال کې، ستراتیژي ډیری وختونه آنلاین بیاکتنې ته اړتیا لري. د موډلونو او پالیسیو د تطبیق اړتیا سره. حلونه معمولا تکراري محاکمې او غلطی پروسې ته لاره هواروي چې په [[مصنوعي ځيرکتیا|مصنوعي ځيرکتيا]] کې عام دي. پدې کې متحرک پروګرامونه ، د پیاوړتیا زده کړه او ګډ اصلاح شامل دي. هغه ژبې چې د پلان کولو او مهالویش تشریح کولو لپاره کارول کیږي اکثرا د سوداګرۍ ژبې په نوم یادیږي. == کتنه == د نړۍ د ممکنه ابتدایي حالتونو توضیحاتو ته په پام سره، مطلوب اهداف، او د ممکنه کړنو د یوې ټولګې توضیحات، د پالن کولو ستونزه دا ده چې د یو فول پروف پلان راټولول (کله چې په کوم لومړني حالت کې پلي کیږي) د غوښتل شوي دولت رامینځته کولو لپاره اهداف (دې حالت ته د هدف حالت ويل کيږی). د پالن کولو مشکل د کارول شوي ساده کولو انګیرنو پورې اړه لري. د پالن جوړونې ستونزې څو کټګورۍ په څو ابعادو کې د ستونزو ځانګړتیاو پورې اړه لري پیژندل کیدی شي. * ایا کړنې لازمي دي یا غیر تصادفي؟ د نامعلومو کړنو لپاره، ایا اړوند احتمال شتون لري؟ * ایا د دولت متغیرونه جلا یا دوامداره دي؟ که دوی جلا وي، ایا دوی یوازې د ممکنه ارزښتونو محدود شمیر لري؟ * ایا اوسنی حالت په ناڅرګند ډول لیدل کیدی شي؟ بشپړ مشاهده او جزوي مشاهده کیدی شي. * څو ابتدايي حالتونه شتون لري، ایا دوی محدود دي یا خپلسري؟ * ایا پروسیجرونه موده لري؟ * ایا په ورته وخت کې ډیری عملونه کیدی شي، یا په یو وخت کې یوازې یو ممکن دی؟ * ایا د پلان هدف یو ټاکلی هدف حالت ته رسیدل ، یا د انعام فعالیت اعظمي کول دي؟ * ایا یوازې یو استازی شتون لري یا څو اجنټان شتون لري؟ ایا اجنټان همکار یا خود غرضه دي؟ ایا دوی په جلا توګه خپل پلانونه جوړوي، یا پالنونه د ټولو استازو لپاره په مرکزي توګه جوړ شوي؟ د پلان جوړونې ترټولو ساده ممکنه ستونزه، چې د کلاسیک پلان جوړونې ستونزې په نوم پیژندل کیږي، په لاندې ډول تعریف شوي: * یو پیژندل شوی او ځانګړی لومړنی حالت * نه ختمیدونکې کړنلارې * ناگزیر اقدامات * کوم چې یو ځل اخیستل کیدی شي * او یو استازی * څرنګه چې ابتدايي حالت په ناڅرګنده توګه پیژندل شوی، او ټول ټاکونکي کړنې کولی شي د هرې کړنې وروسته د نړۍ حالت په سمه توګه اټکل کړي، د کتنې مسله د کلاسیک پلان سره هیڅ تړاو نلري. * سربیره پردې، پالنونه د عملونو د ترتیب په توګه تعریف کیدی شي، ځکه چې اړین عملونه تل دمخه پیژندل کیږي. * د اجنټ له کنټرول څخه بهر د نامعلومو کړنو یا نورو پیښو سره، احتمالي اعدامونه یوه ونه جوړوي، او پالن جوړونکي باید د ونې د هر نوډ لپاره مناسب اقدامات مشخص کړي. * د مارکوف پریکړې پروسې (MDP) د ستونزو سره پلان کوي: * نه ختمیدونکې کړنلارې * بې ځایه فعلونه د احتمالاتو سره، بشپړ مشاهده * ناگزیر اقدامات، * د انعام فعالیت اعظمي کړئ * او یو استازی کله چې بشپړ مشاهده د جزوي مشاهدې په ځای بدله شي، پلان جوړونه د یوې برخې د لید وړ پریکړې کولو پروسې (POMDP) سره مطابقت لري. که چیرې له یو څخه ډیر اجنټ شتون ولري، موږ د څو اجنټ پالن جوړونه لرو، کوم چې [[د لوبی نظریه|د لوبې تیوري سره]] نږدې تړاو لري. == د خپلواکې ساحې پلان جوړونه == د AI پلان جوړونې کې، پالن جوړونکي عموما د ډومین ماډل داخلوي (د ممکنه کړنو یوه ټولګه چې د ډومین استازیتوب کوي) او همدارنګه ځانګړې ستونزه چې د وضعیت او ابتدايي هدف لخوا حل کیږي، د هغو کسانو په مقابل کې چې هیڅ داخل نه وي. د ډومین تعریف. دا پلان جوړونکي د "ډومین خپلواک" په نوم یادیږي ترڅو پدې حقیقت ټینګار وکړي چې دوی کولی شي د ډیری ډومینونو څخه د پلان کولو ستونزې حل کړي. په عادي مثالونو کې د بلاک سټیکینګ، لوژستیک، د کاري فلو مدیریت، او د روبوټ کاري پالن کول شامل دي. پدې توګه یو واحد ډومین - خپلواک پلانر په دې ټولو مختلف ډومینونو کې د پلان کولو ستونزې حل کولو لپاره کارول کیدی شي. د لارې ډیاګرام، له بلې خوا، د ډومین ځانګړي ډیاګرام ځانګړی دی == د ډومین ماډلینګ ژبې پلان کول == هغه ژبې چې معمولا د پلان کولو ډومینونو استازیتوب کولو لپاره کارول کیږي او ځانګړي پلان جوړونې ستونزې لکه STRIPS او PDDL د کلاسیک پلان کولو لپاره ، د مثال متغیرونو پراساس دي. د نړۍ هر ممکنه دولت د دولت متغیرونو ته د ارزښتونو ټاکلو هدف لري، او عملونه مشخص کوي چې د دولت متغیر ارزښتونه څنګه بدلیږي کله چې دا عمل ترسره شي. څرنګه چې د دولت متغیراتو سیټ د دولت ځای رامینځته کوي چې په سیټ کې خورا لوی اندازه لري ، پلان جوړونه لکه د ډیری نورو کمپیوټري ستونزو په څیر ، د ابعاد او ګډې چاودنې له لعنت سره مخ کیږي. د پالن جوړونې د ستونزو د بیانولو لپاره یوه بدیل ژبه د هراړخیز کاري شبکو څخه ده، چیرې چې د دندو یوه ټولګه ورکول کیږي، هره دنده یا د ابتدايي کړنالرې په واسطه پلي کیدی شي یا د نورو دندو په یوه ټولګه کې تخریب کیدی شي. پدې کې اړین ندي چې دولتي متغیرونه شامل کړي، که څه هم په ډیرو واقعیتي غوښتنلیکونو کې دولتي متغیرونه د کاري شبکو تشریح ساده کوي. == د پلان کولو الګوریتم == === کلاسیک ترتیب === * ترتیب کول په فضا کې د فضا حالت مخ په وړاندې کوي، شاید د پرمختللي اټکل سره * شاته ترتیبي لټون، شاید د دولتي محدودیتونو په کارولو سره وده ومومي (STRIPS، Graphplan وګورئ) * جزوی ترتیب === د نورو ستونزو کمول === * د سټپلان ستونزې کمول. * د موډل چک کول کمول - دواړه په اصل کې د دولتي ځای ټرانسل ستونزې دي، او د کلاسیک ترتیب ستونزه د ماډل چک کولو ستونزو فرعي کلاس سره مطابقت لري. === د وخت پلان === د وخت پلان کول د کلاسیک پلان کولو په څیر حل کیدی شي. اصلي توپیر دا دی چې ډیری لنډمهاله ځړول شوي عملونه په یو وخت کې ترسره کیدی شي، او د دولت تعریف باید د اوسني مطلق وخت او د هر فعال عمل اجرا کولو پرمختګ په اړه معلومات شامل کړي. برسېره پردې، د منطقي یا حقیقي وخت سره پالن کولو کې، د دولت ځای ممکن لامحدود وي، د کلاسیک پلان کولو یا د بشپړ وخت سره پالن کولو برعکس. د وخت پلان کول د مهال ویش له ستونزو سره نږدې تړاو لري. د وخت پلان کول د اتوماتیک وخت په شرایطو هم پوهیدل کیدی شي. === احتمالي پلان جوړونه === احتمالي نقشه کول د تکراري میتودونو لخوا حل کیدی شي لکه د ارزښت تکرار او د پالیسۍ تکرار ، کله چې د دولت ځای کافي وي. د جزوي مشاهدې سره، احتمالي نقشه په ورته ډول د تکراري میتودونو لخوا حل کیږي، مګر د ریاستونو پر ځای د باور ځای د محدود ارزښت دندو نمایندګي کاروي. === د غوره توب پر بنسټ پلان جوړونه === د غوره توب پر بنسټ پالن جوړونه کې، هدف نه یوازې دا دی چې یو پالن جوړ کړي، بلکې د کارونکي لخوا ټاکل شوي غوره توبونه هم پوره کړي. د ډیر عام انعام پر بنسټ پالن کولو کې توپیرونه شتون لري، د بیلګې په توګه هغه چې د MDPs سره مطابقت لري. غوره توبونه اړین ندي چې دقیق شمیري ارزښت ولري. === مشروط پلان === مشخص پلان جوړونه د STRIPS پلان جوړونې سیسټم سره معرفي شوه، کوم چې یو درجه بندي سکیم دی. د عمل نومونه په ترتیب سره تنظیم شوي، او دا د روبوټ لپاره یو پلان دی. درجه بندي پلان کول د اتوماتیک تولید شوي چلند ونې سره پرتله کیدی شي. <ref>{{استشهاد بدورية محكمة|عنوان=Building a Planner: A Survey of Planning Systems Used in Commercial Video Games|الأخير=Neufeld, Xenija and Mostaghim, Sanaz and Sancho-Pradel, Dario and Brand, Sandy|صحيفة=IEEE|سنة=2017}}</ref> نیمګړتیا دا ده چې د عادي چلند ونې د کمپیوټر برنامو په څیر څرګند ندي. دا پدې مانا ده چې د چلند ګراف یادښت د طرزالعمل حکمونه لري، مګر لوپس یا که بیا بیانات ندي. په هرصورت، مشروط نقشه کول د خطر څخه تیریږي او د کنټرول جریان ته ورته مفصل یادښت چمتو کوي، د نورو مشهور پروګرامینګ ژبو لکه پاسکال څخه. دا د برنامه ترکیب سره خورا ورته دی ، پدې معنی چې سکیم د سرچینې کوډ رامینځته کوي چې د تالیف کونکي لخوا اجرا کیدی شي. د مشروط چارټ لومړنی مثال "Warplan-C" دی چې د 1970 لسیزې په مینځ کې معرفي شوی. د نورمال ترتیب او یو پیچلي پلان تر مینځ توپیر څه دی چې "که بیا" بیانونه لري؟ دا د ناڅرګندتیا سره راځي کله چې د پلان کار کوي. نظر دا دی چې پلان کولی شي د سینسر سیګنالونو ته عکس العمل وکړي چې پلان کونکي ته نامعلوم وي. پلان جوړونکی دوه اختیارونه دمخه چمتو کوي. د مثال په توګه، که هدف کشف شي، عمل A ترسره کیږي، که هدف ورک وي، عمل B ترسره کیږي. د مشروط پلان کولو اصلي ګټه د جزوي پلانونو اداره کولو وړتیا ده. بیا اجنټ اړ نه دی چې هر څه له پیل څخه تر پایه پلان کړي، مګر کولی شي ستونزه په برخو ویشي. دا د قضیې ځای کمولو کې مرسته کوي او ډیرې پیچلې ستونزې حل کوي. ==== بېړنۍ پلان جوړونه ==== موږ د "اضطراري پلان کولو" په اړه خبرې کوو کله چې چاپیریال د سینسرونو له لارې کشف کیدی شي ، کوم چې غلط کیدی شي. نو دا یوه قضیه ده چیرې چې د پلان جوړونکي اجنټ د نامکمل معلوماتو لاندې عمل کوي. د اضطراري پلان جوړونې ستونزې لپاره، پالن نور د عملونو ترتیب نه دی بلکې د پریکړې ونې دی ځکه چې د پلان هر ګام د یو واحد بشپړ لید وړ حالت په پرتله د دولتونو سیټ لخوا نمایش کیږي، لکه څنګه چې په کلاسیک پلان کې. غوره شوي کړنې د سیسټم په حالت پورې اړه لري. د مثال په توګه، که باران وي، استازی ممکن د چترۍ اخیستل غوره کړي، او که باران نه وي، هغه ممکن دا غوره نه کړي. مایکل ایل ویټمن په 1998 کې وښودله چې د شاخ کولو پروسیجرونو سره د پلان کولو ستونزه EXPTIME - بشپړیږي. د نژدي نقشه کولو یوه ځانګړې قضیه د FOND ستونزو لخوا نمایش کیږي - "په بشپړ ډول د لیدو وړ او غیر متمرکز". که هدف په LTLf کې مشخص شوی وي (لینیر وخت منطق په Finite Trace کې)، ستونزه تل EXPTIME او 2 EXPTIME بشپړوي که هدف د LDLf په کارولو سره مشخص شوی وي. ==== د ترتیب سره سم ==== رسمی نقشه کول هغه وخت دی چې یو اجنټ د سیسټم حالت څخه ډاډه نه وي، او هیڅ مشاهده نشي کولی. اجنټ بیا د ریښتینې نړۍ په اړه عقیدې لري، مګر نشي کولی د سینس کولو کړنو سره تصدیق کړي، د بیلګې په توګه. دا ستونزې د کلاسیک پلان جوړونې په څیر تخنیکونو سره حل کیږي، <ref>{{Cite journal|doi=10.1613/jair.2708}}</ref> مګر چیرې چې د دندې ځای د اوسني حالت په اړه د ناڅرګندتیا له امله د ستونزې اندازې سره متناسب وي. بیا د اړونده پالن جوړونې ستونزې لپاره حل شتون لري، کوم چې د عملونو ترتیب دی. حسلم او جانسن ثابته کړې چې د منظم پلان کولو ستونزه د EXPSPACE - بشپړه ده، <ref>{{Cite journal|isbn=9783540446576|doi=10.1007/10720246_24}}</ref> او 2EXPTIME - بشپړه ده کله چې ابتدايي وضعیت ناڅرګنده وي، او د سوداګرۍ پایلو کې هیڅ غیر متمرکز حالت شتون نلري. == د پلان جوړونې سیسټمونو پلي کول == * [[هبل تشیال لروین|د هبل سپیس ټیلسکوپ]] [https://web.archive.org/web/20080115105856/http://www.pst.stsci.edu/spss/doc/spss-abs.html د SPSS] په نوم د لنډ واټن سیسټم او [http://www.stsci.edu/resources/software_hardware/spike/ د SPIKE] په نوم د اوږد واټن پلان کولو سیسټم کاروي. == دا هم وګوره == * [[مصنوعي ځيرکتیا|مصنوعي ځيرکتيا]] * مهالوېش (کمپیوټر) == لیستونه == * نوي راڅرګند شوي تخنیکي تخنیکونه == سرچينې == {{لړسرچينې}} * == بهرنۍ اړیکې == * [http://www.icaps-conference.org/ د اتوماتیک پلان جوړونې او مهالویش په اړه نړیوال کنفرانس] [[وېشنيزه:سولگر]] [[وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا]] [[وېشنيزه:Pages with unreviewed translations]] h861ygnt19j6ze0nzlpfnsyvi8onw2m 0 71421 364775 364071 2026-06-19T03:58:55Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364775 wikitext text/x-wiki د اروپا '''نوی نظم''' (په الماني ژبه: ''Neuordnun'') یو سیاسي او ټولنیز سیستم و چې نازي المان غوښتل د اروپا پر هغو سیمو يې وتپي چې دوی فتحه کړي وو.  د Neuordnung  لپاره پلان جوړونه په ۱۹۳۹ کال کې د دویمې نړیوالې جګړې تر پیل مخکې پیل شوې وه، خو هېټلر د ۱۹۴۱ کال د جنوري په ۳۰مه په علني ډول یو «نوی اروپایي نظم اعلان کړ»: زما په باور به ۱۹۴۱ کال د نوي لوی اروپايي نظم لپاره یو تاریخي کال وي!<ref>Adolf Hitler speech at [[Berlin Sportpalast]]. [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/hitler013041.html]</ref> نوي نظم د نورو شیانو په منځ کې د یو توکميز پان - جرمن دولت د جوړولو فکر کړی و، چې د نازي اېډیالوژیو په اساس جوړو و، تر څو اریايي-نورودیک د غوره نژاد له موجودیت څخه ډاډ ترلاسه کړي او په دې توګه د جرمني اوسېدونکو په‌واسطه د استعمار له طریقه په مرکز او ختيځه اروپا کې پراخه ځمکنۍ پراختیا ټینګه کړي، تر څو په فزیکي ډول د یهودو او سلاویانو (په ځانګړي ډول پولنډيانو او روسانو)، روما («جپسيان») او ګڼ نور کسان چې «د ژوند نه‌وړ» بلل کېدل په له‌منځه وړلو برلاسی ومومي او همدرانګه د ډېری سلایانو او هغو افرادو له‌منځه وړل یا اخراج چې د نازیانو اېډیالوژي يې «له توکمي/نژادي پلوه سپکه بلله»، د خاورې د پراختيا (لبنسراوم) لپاره د المان یرغلګر تمایل د دویمي نړيوالې جګړې د لاملونو په درجه‌بندۍ کې د جګړې په اصلي لاملونو کې راځي.<ref>{{cite book|last1=Yoder|first1=Fred Roy|year=1944|title=Introductory Sociology|url=https://books.google.com/books?id=lH7NAAAAMAAJ|publisher=State College of Washington|page=248|access-date=12 August 2023|quote=[...] expansion policies and practices of Germany in southeastern Europe and Japan in Asia were likewise a major cause of World War II.}}</ref><ref name="Gumkowski">Gumkowski, Janusz; Leszczyński, Kazimierz (1961). ''Poland Under Nazi Occupation''. Polonia Pub. House. [https://web.archive.org/web/20110409034704/http://www.dac.neu.edu/holocaust/Hitlers_Plans.htm]</ref> تاریخ پوهان د نوي نظم د نهايي موخو په اړه ویشلي نظریات لري- ځینې په دې باور دې چې نوی نظم یواځې پر اروپا د نازي پر تسلط محدود و، په داسې حال کې چې ځینې نور یې د نړۍ د نهايي فتحې او د المان په ولکه کې نړیوال دولت د رامنځته کولو لپاره د الوت یوه تخته بولي. <ref>Lee, Stephen J. (1987). ''The European Dictatorships, 1918–1945'', [https://books.google.com/books?id=mbIOAAAAQAAJ&pg=PA196 p. 196]. [[Cambridge University Press]].</ref><blockquote>فوهر خپل دا نه ماتېدونکی باور څرګند کړ چې رایخ به د ټولې اروپا ارباب وي. موږ لا باید په ډېرو جګړو کې برخه واخلو، خو دا به په پای کې د ډېرو غوره بریاوو لامل شي. له هغه ځایه پر نړۍ د ولکې لار په عملي ډول حتمي ده. هر څوک چې پر اروپا مسلط شي هغه به د نړۍ مشري پر غاړه واخلي. </blockquote> == د دې اصطلاح سرچينه == د ''Neuordnung''  اصطلاح معنا په لومړیو کې د هغه څه په پرتله محدود وه چې وروسته په کې شامل وو. معمولاً د «نوي نظم» په معنا ژباړل کېږي، خو سمه ژباړه يې تر ډېره «نوي سازمانولو» ته ورته ده. کله چې په المان کې د درېیم رایخ د واکمنۍ پر مهال وکارول شوه، په ځانګړي ډول په اروپا کې د دولتي سرحدونو بیا کښلو ته د نازیانو تمایل ته کارېدله چې په پایله کې يې جيوپلیتیک شته جوړښتونه بدل کړل. په ورته معنا، دا اصطلاح اوس او پخوا په ۱۶۴۸ کال کې د وستفالي د سولې تړون، په ۱۸۱۵ کال کې د وین کنګرې او په ۱۹۴۵ کال کې د متحدینو تر بريا وروسته د ورته نړیوال سیاسي نظم  بیا تنظیم ته په اشاره کارول کېده. بشپړ عبارت یې چې د نازي تاسیساتو کارولی ''die Neuordnung Europas'' (د اروپا نوی نظم) و، چې ''Neuordnung  ''یواځې په اختصاري ډول ورته کارېده. (له اروپايي نیوفاشیستي نظم (چې په ۱۹۵۱ کال کې رامنځته شوی) څخه د «نوی نظم» د بېلوونکي په توګه «د تور پوست نړیوال» ادعايي نظم رامنځته شو.)  <ref>{{cite book|last1=Farrell|first1=Joseph P.|date=23 March 2011|orig-date=2008|chapter=An International Terrorists' Summit|title=Nazi International: The Nazis' Postwar Plan to Control Finance, Conflict, Physics and Space|url=https://books.google.com/books?id=uCY-N7ZqtnQC|publisher=SCB Distributors|isbn=9781935487593|access-date=21 February 2023|quote=The Black International, which operated under the name of the European New Order, held a summit at Barcelona on behalf of the Palestinians. The organization was composed of various Nazis and fascists from Nazi Germany, Vichy France, Franco's Spain, Salazar's Portugal, Mussolini's Italy, and the Greek colonels' military junta.}}</ref><ref>Compare: {{cite book|last1=Camus|first1=Jean-Yves|author-link1=Jean-Yves Camus|editor-last1=Arnold|editor-first1=Edward J.|translator-last1=Arnold|translator-first1=Edward J.|year=2000|chapter=Nostalgia and Political Impotence: Neo-Nazi and Extreme-Right Movements in France, 1944-1964|title=The Developing of the Radical Rights in France: From Boulanger to Le Pen|url=https://books.google.com/books?id=VuyGDAAAQBAJ|publication-place=Basingstoke|publisher=Springer|page=196|isbn=9780333981153|access-date=21 February 2023|quote=[...] the misguided belief in the existence of an international conspiracy often referred to as the 'black international' which allegedly co-ordinated neo-Nazi activity on a world-wide scale.}}</ref> د نازي دولت په وینا المان دا اصل د یوې نوې او له اقتصادي پلوه متحدې اروپا په ګټه په عادلانه ډول د  خاورې د بیا تنظیمولو د تضمین لپاره څاره، چې د نازي په اصطلاح له اسیايي «شوروي اتحاد پرته» نوره ټوله خاوره د اروپا د لویې وچې په معنا وه. د نازي نژادي دولت د شوروي د دولت «یهودي بلشویستي» (د کمونیزم او یهود وژنې خلاف شعار، ژباړن) هم یو مجرم بنسټ او داسې وحشي هېڅ فرهنګ نه لرونکی ځای باله چې باید له‌منځه وړل شوی وی او «اروپايي» شخصیت ورکړل شوی وی. په دې توګه ''Neuordnung'' په نادر ډول شوري روسیې ته په اشاره کارول کېده، ځکه نازیان باوري وو چې هېڅ داسې عنصر نه‌شته چې دوی يې په ملي سوسیالیتي کرښو کې بیاځلي سازمان کړی شي.  <ref>Spielvogel, Jackson J. (2006). ''Western Civilization Since 1789, Volume 3''. Clark Baxter, p. 855. [https://books.google.com/books?id=e-xA71DxfFYC&pg=PT327]</ref><ref>[http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1549 Martin Bormann's Minutes of a Meeting at Hitler's Headquarters (July 16, 1941).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180908092745/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1549 |date=September 8, 2018 }} German History in Documents and Images. Retrieved 5 June 2011. Quoting Hitler: ''The [[Führer]] emphasized that we had to understand that the Europe of today was nothing but a geographical term; in reality Asia extended up to our frontiers.''</ref><ref>Rich, Norman (1972). ''Hitler's War Aims: Ideology, the Nazi State and the Course of Expansion'', p. 212.</ref> موخه تر جګړې وروسته په ټول براعظم د نازي المان د بشپړ تسلط تضمین و. دا موخه باید خپله د المان دولت له ارضي پراختیا او له المان سره د اروپا د پاتې برخو د سیاسي او اقتصادي الحاق له لارې ترلاسه شوې وی. د راتلونکې دورې لپاره په کومه کې چې المان خپل نه ننګوونکی کنټرول پر براعظم تضمیناوه، له اروپا لرې سیمو ته او همدارنګه په نړیواله کچه د پروژې د احتمالي پراختيا وړاندوینه کېده، خو Neuordnung هغه مهال خپله له اروپا څخه بهر معنا له ځان سره نه لرله.  <ref name="Haffner">Haffner, Sebastian (1979). ''The Meaning of Hitler''. Macmillan Publishing Company Inc., p. 100. [https://books.google.com/books?id=k2-ZkIvt35QC&dq=hitler+russia+asiatic&pg=PA100]</ref> دا عبارت د نازې په پروپاګانډا/ تبلیغاتو کې په پراخ ډول وکارول شو او په چټکۍ يې په لویديځو رسنیو کې انګازه وکړه. په ځانګړي ډول يې په انګلیسي ژبو علمي کړيو کې ډېر جامع تعریف ورکړ او په زیاتېدونکي ډول يې د نازي دولت او د هغه د ديکتاتور مشر ادولف هېټلر داخلي او خارجي پالیسیو او جنګي موخو ته په اشاره وکاروله. په دې توګه په دغې عبارت کې تقریباً ټول هغه مفاهیم شامل و چې په جاپاني کړیو کې د مشترکې -هوساینې ډګر اصطلاح د هغوی د پلان شوې سترواکۍ سیمې ته په اشاره لرل. اوس مهال په عمومي توګه تر جګړې وروسته د اروپا په داخل او خارج کې ټولو هغو برنامو او پالیسیو ته چې نازیانو تمه لرله د هغوي تر وړاندوینې شوې بریا وروسته یې المان او نور محوري ځواکونه د دویمې نړویوالې جګړې په بهیر کې پلي کړي کارول کېږي.   == ايډیولوژیکه مخینه == === نژاد پاله دوکتورین/ اوصول === نازیانو ادعا لرله چې د انساني نژاد د مراتبو کره سلسله په علمي ډول اندازه کوي. ویل یې چې «غوره نژاد» د اریايي نژاد تر ټولو خالص موجودات دي، چې نازیان يې کټ مټ نوردیک نژاد تعریفوي او د نورو فرعي اریايي نژادونو په‌واسطه څارل کېږي. نازیانو ویل دا چې لویدیځ تمدن تر ډېره د نوردیک نژاد رامنځته کړی او خوندي کړی، څرګنده ده چې له نورو تمدونونو څخه غوره دی، «نوردیک» خلک له نورو ټولو نژادونو څخه غوره و او په نړۍ د واکمنۍ حقدار وو، دا هغه مفهوم دی چې د نورودیکیزم په نوم یادیږي. <ref name="Hitler, Adolf Mein Kampf">Hitler, Adolf ''[[Mein Kampf]]''</ref><ref>Rosenberg, Alfred ''[[The Myth of the Twentieth Century|Der Mythus des 20. Jahrhunderts]]'', 1930 ("The Myth of the 20th Century")</ref> === جغرافیايي ستراتيژي === د ختيځ لور ته د پراختيا اړوند د هېټلر نظریې چې په ''Mein Kampf'' (زما جګړه) کې خپرې شوې، تر ډېره په ۱۹۲۴ کال کې د هغه له جیوپلتیکي لارښود کارل هاوشوفر سره د اړیکو تر اغېز لاندې دي. د هاوشوفر له لومړنيو جیوپلیتيکي مفاهیمو څخه یو دا و چې المان باید د اوراسیا خاورې کنترول خپل کړي تر څو وکولی شي نهايي نړیوال تلسط ته ورسېږي. دا لیدلوری همدارنګه له دې نظریې سره مل و چې له ايټالیا او جاپان سره یووالی پر اوراسیا د المان ستراتیژیک کنترول زیاتوي. او د سمندري وسلو په توګه د دې هېوادونو بدلول چې د المان د ناقطبي موقیعت ساتنه وکړي. <ref>Walsh, p9.</ref><ref>Derwent, Whittlesey ''German Strategy for World Conquest'' New York:1942 Farrar and Rinehart</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=wtKJk4Hz23MC&dq=%22german+strategy+for+world+conquest%22&pg=PA123 ''Geopolitics and Globalization in the Twentieth Century'' By Brian W. Blouet (2001):]</ref> زما په جګړه (د هېټلر اثر) کې هغه له ايټاليا او بريتانیا سره یوه اتحادیه په پام کې نیولې وه او المان باید خپل موقف د یو ستر قدرت په توګه اخیستي وی چې د فرانسې ځای ناستی شوی وی. تر هغې وروسته به هغه ځان په ختيځ کې د الماني مېشت ځايونو ډېرولو ته وقف کړی و. غوښتل يې چې د ۱۹۱۴ کال له سرحدونو څخه اوښتی د ټولو المانیانو رایخ (د نازي المان د سیاسي رسمي بنسټ نوم، ژباړن) په مرکزي اروپا کې جوړ کړي. هېټلر په ۱۹۳۴ کال کې له اتریش، چکسلواکيا او لويديځ پولنډ څخه رامنځته شوې یوې « پولادې هستې» په اړه خبرې وکړې. هغه همدارنګه څو بلوکونه رامنځته کړل چې په رسمي ډول سره متحد وو خو سره برابر نه وو. هغه د ختيځ کنفېدراسیون (بالتیک هېوادونه، بالکان، ولګا او جورجيا)، لویدیځ کنفېدراسیون (هالنډو فلاندر او شمالي فرانسه) او شمالي کنفېدراسیون (ډېنمارک، سویډن او ناروې) ونومول. <ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/3019298|jstor=3019298|title="Mein Kampf" and Europe|last1=Ensor|first1=R. C. K.|journal=International Affairs|year=1939|volume=18|issue=4|pages=478–496|doi=10.2307/3019298}}</ref> == سرچينې == 1djft5maip82ueun63zvfjvov6rzv25 0 71527 364783 303990 2026-06-19T04:31:09Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364783 wikitext text/x-wiki په اسپانيه کې تر څوارلسو اونيو پورې د حمل د غورځولو غوښتنه، او په وروستيو پړاونو کې د ښځې يا د جنين د نيمګړتياوو د جدي خطر له امله د حمل د غورځولو غوښتنه قانوني ده.<ref>{{cite web |title=BOE.es - Documento BOE-A-2010-3514 |url=http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2010-3514 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120630050651/http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2010-3514 |archive-date=30 June 2012 |access-date=26 January 2022 |website=www.boe.es}}</ref> په اسپانيه کې د حمل د غورځولو (د ښځې په نس کې شته ماشوم له زېږېدو مخکې غورځول او ضايع کول) اړوند قانون جوړولو تاريخ کې لوړې ژورې موجودې دي. د 1930ز لسيزې په اوږدو کې، د جمهوريت پلوو تر واک لاندې سيمه کې د حمل غورځولو قانون د لنډمهال لپاره ازاد کړای شو، ځکه چې فرانکو حکومت، د کاتوليک کليسا په ملاتړ، د حمل غورځول يو ځل بيا غېر قانوني کړل. په 1985ز کال کې په دې قوانينو کې نرمښت راوستل شو، او په 2010ز کال کې لا پسې ازاد کړای شول. د حمل غورځول په اسپانيه کې يوه لانجمنه سياسي موضوع ده، خو د دې قوانینو د محدود کولو لپاره په منظم ډول اقداماتو کې د اکثريت ملاتړ نه دی موجود دی. په وروستیو کلونو کې، د حمل غورځولو کچه راښکته شوه، ځکه چې په بېړني ډول د حمل ضايع کولو درملو ته ښه لاسرسی مهيا کړای شو.<ref>{{Cite web |date=2015-01-07 |title=Abortion numbers continue to fall in Spain |url=https://www.thelocal.es/20141230/abortion-numbers-continue-to-fall-in-spain/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104061714/https://www.thelocal.es/20141230/abortion-numbers-continue-to-fall-in-spain/ |archive-date=2021-11-04 |access-date=2021-11-04 |website=The Local Spain |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/23/spain-abandons-plan-introduce-tough-new-abortion-laws|newspaper=The Guardian|title=Spain abandons plan to introduce tough new abortion laws|date=23 September 2014|access-date=16 December 2016|archive-date=20 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120042914/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/23/spain-abandons-plan-introduce-tough-new-abortion-laws|url-status=live}}</ref> == ټولکتنه == په اسپانيه کې په رضاکارانه ډول د حمل بندول (د حمل هڅول شوې ضياع) د جنسي او توليدي روغتيا او حمل د غورځولو د بنسټيز قانون 2/2010 د II عنوان تر مخې تنظم کېږي، کوم چې د 2010ز کال د جون د مياشتې له پنځمې نافذ دی، او د حمل په لومړيو څوارلسو اونيو کې د حمل غورځولو ته قانوني حيثيت ورکوي. په قصدي ډول د حمل ضايع کول پخوا په سختۍ سره غېر قانوني او د سزا وړ و، يوازې د دويم جمهوريت پر مهال د 1930ز لسيزې په يو پړاو کې، تر دې چې بنسټيز قانون 9/1985 (دې قانون په اسپانيه کې د اساسي قانون او عام قانون تر منځ حيثيت درلود) په ګڼو حالاتو کې د حمل غورځول جرم وګرځول.<ref>[https://web.archive.org/web/20120408045343/http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2010-3514 Ley Orgánica 2/2010 de salud sexual y reproductiva y de la interrupción voluntaria del embarazo].</ref><ref name="ley22010">{{Cite web |title=Ley Orgánica 2/2010 de salud sexual y reproductiva y de la interrupción voluntaria del embarazo |url=http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2010-3514 |access-date=2012-06-30 |archive-date=2012-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120408045343/http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2010-3514 |url-status=dead }}</ref><ref name="Ley Orgánica 9/1985">{{Cite web |title=Ley Orgánica 9/1985 |url=http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1985/14138 |access-date=2012-06-30 |archive-date=2011-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128130427/http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1985/14138 |url-status=dead }}</ref> د پخوانيو قوانينو تر مخې، د «Ibáñez» او «García Velasco» په څېر لیکوالانو دليل وړاندې کړی چې د حمل غورځولو منع کول او جرم ګرځول په يو کال کې د نږدې 100000 حملونو د غورځولو د پېښو په مخنيوي کې ناکام شوی دی. په همدې بنسټ، سزا ورکولو، نازېږېدلي کوچنیان خوندي نه کړل، بلکې د هغو مېرمنو په مړينه کې يې پرېکنده ونډه درلودلې ده، چا چې په غېر قانوني او غېر صحي ډول حمل ضايع کړی دی (په 1976ز کال کې له 200 څخه تر 400 مېرمنو، د سترې مکمې د سند تر مخې). سربېره پر دې، په قانوني ډول د حمل د غورځولو پلويان دليل وړاندې کوي، چې د پټولو ستونزې عموماً په بې وزله مېرمنو اغېز کوي، په داسې حال کې چې د ډېرو سرچينو (توښه شتمنۍ لرونکې ښځې) لرونکو مېرمنو نورو هېوادونو ته د حمل د ضیاع لپاره سفر کړی دی، دا هغه عمل دی چې د حمل د غورځولو ګرځندویۍ په نوم پېژندل کېږي.<ref>Ibáñez y García Velasco</ref><ref name="GarciaGallego">[http://www.pensamientocritico.org/fragar0708.html Francisca García Gallego, La práctica del aborto en España, Página Abierta, 194, julio de 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190908021537/http://www.pensamientocritico.org/fragar0708.html|date=2019-09-08}}, Francisca García Gallego es ginecóloga y miembro de ACAI (Asociación de Clínicas Acreditadas para la Interrupción del Embarazo).</ref> د کاتوليک کليسا په ګډون د حمل د غورځولو مخالفين، وايي چې دا د بې ګناه انسان ژوند اخيستل دي، کوم چې په طبيعي ډول بدي او وژونکی عمل دی، هغه څه چې د ټول ژوند لپاره درناوي ته زيان رسوي، او ټولنه د مړينې د کلتور په لور رهي کوي. محافظه کار د خلکو ګوند د 2010ز کال د جون په مياشت کې د اساسي قانون په محکمه کې د قانون د ګڼو مادو پر ضد د اقدام کولو قضيه ثبت کړه. د 2011ز کال د نومبر په شلمه نېټه په ټاکنيز پروګرام کې، د خلکو ګوند د حمل د غورځولو قانون کې ترمیم راوستل هم شامل کړل.<ref name="GerardoHR">{{Cite book|title=El aborto en España: análisis de un proceso socio-político|pages=73 and ss|author=Gerardo Hernández Rodríguez|work=Universidad Pontificia de Comillas|year=1992|publisher=Univ Pontifica Comillas|isbn=84-87840-15-9|access-date=23 July 2012|quote=Por lo que se refiere a las razones esgrimidas para rechazar el aborto [...] las expresiones [...] "homicidio", "crimen", "asesinato" son ampliamente utilizadas.; Asimismo, las razones dadas, basándose en la salvaguarda de la vida, son abundantes en ambos sectores. Unos a favor de la vida del nuevo ser y oytros pensando en la vida de la madre. [...] En lo que coinciden prácticamente todos, [...] es en la necesidad de una permanente toma de conciencia frente al problema por parte de la Administración [...]. La II República Española legalizé el aborto siendo ministra de Sanidad Federica Montseny.|url=https://books.google.com/books?id=WH5ma5EyKHsC&q=aborto+federica+montseny&pg=PA73|language=es}}</ref><ref>[http://www.elpais.com/articulo/sociedad/PP/llevara/Constitucional/futura/ley/plazos/aborto/elpepusoc/20090212elpepusoc_12/Tes El PP llevará al Constitucional la futura ley de plazos del aborto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425220745/http://www.elpais.com/articulo/sociedad/PP/llevara/Constitucional/futura/ley/plazos/aborto/elpepusoc/20090212elpepusoc_12/Tes|date=2020-04-25}}, [[El País]], 12 February 2009</ref><ref>[http://www.elpais.com/articulo/sociedad/Constitucional/admite/recurso/PP/ley/aborto/elpepusoc/20100630elpepusoc_4/Tes El Constitucional admite el recurso del PP contra la ley del aborto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200426005916/https://elpais.com/sociedad/2010/06/30/actualidad/1277848804_850215.html|date=2020-04-26}}, [[El País]], 30 June 2010</ref> لا هم، د قانوني کولو مخالفين او پلويان خپل ډېر دلايل د ژوند په دفاع کې وړاندې کوي، يا د مور د ژوند يا د نا زېږېدلي ماشوم د ژوند. په عملي ډول ټول هغه اسپانویان چې مرکې ورسره شوي دي، د حمل د غورځولو په اړه د ډېرې ټولنيز پوهاوي او حکومت له خوا د دا ډول تنظيم کولو د اړتيا ملاتړ کړی دی.<ref name="GerardoHR2">{{Cite book|title=El aborto en España: análisis de un proceso socio-político|pages=73 and ss|author=Gerardo Hernández Rodríguez|work=Universidad Pontificia de Comillas|year=1992|publisher=Univ Pontifica Comillas|isbn=84-87840-15-9|access-date=23 July 2012|quote=Por lo que se refiere a las razones esgrimidas para rechazar el aborto [...] las expresiones [...] "homicidio", "crimen", "asesinato" son ampliamente utilizadas.; Asimismo, las razones dadas, basándose en la salvaguarda de la vida, son abundantes en ambos sectores. Unos a favor de la vida del nuevo ser y oytros pensando en la vida de la madre. [...] En lo que coinciden prácticamente todos, [...] es en la necesidad de una permanente toma de conciencia frente al problema por parte de la Administración [...]. La II República Española legalizé el aborto siendo ministra de Sanidad Federica Montseny.|url=https://books.google.com/books?id=WH5ma5EyKHsC&q=aborto+federica+montseny&pg=PA73|language=es}}</ref> == دويم اسپانوي جمهوريت == د 1936ز کال د ديسمبر په پنځه ويشتمه نېټه، په «کاتالونيا» کې، د حمل په لومړيو دولسو اونيو کې په اختياري ډول د حمل غورځول د هغه فرمان تر مخې قانوني کړای شول، چې د 1937ز کال د جنورۍ په نهمه نېټه د «جوزپ ټيراډيلاس» له خوا لاسليک شوی و (دا فرمان د " Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya, núm.9" په نوم و).<ref>{{cite news|url=http://www.publico.es/especiales/memoriapublica/502228/la-segunda-republica-despenalizo-el-aborto-con-la-ley-mas-avanzada-de-europa|title=La Segunda República despenalizó el aborto con la ley más avanzada de Europa|work=[[Público (España)|Público]]|author=Patricia Campello|author-link=Patricia Campello|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062133/http://www.publico.es/especiales/memoriapublica/502228/la-segunda-republica-despenalizo-el-aborto-con-la-ley-mas-avanzada-de-europa|date=15 February 2014|archive-date=22 February 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Decreto de Regulación de la Interrupción Artificial del Embarazo |trans-title=Decree on the Regulation of the Artificial Interruption of Pregnancy |url=http://www.cgtburgos.org/accion-sindical-social/social/nosotras-decidimos/699-1937-la-ley-del-aborto-mas-progresista-de-europa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328191808/http://www.cgtburgos.org/accion-sindical-social/social/nosotras-decidimos/699-1937-la-ley-del-aborto-mas-progresista-de-europa.html |archive-date=2019-03-28 |access-date=2016-02-06 |publisher=CGT Burgos}}</ref><ref>{{cite web |author=José María Garat |author-link=José María Garat |date=12 May 1937 |title=En Cataluña existe ya el aborto legal |trans-title=In Catalonia there is already legal abortion |url=http://hemerotecadigital.bne.es/pdf.raw?query=parent%3A0002440164+type%3Apress%2Fpage&name=Mundo+gr%C3%A1fico.+12-5-1937 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328191808/https://www.cgtburgos.org/accion-sindical-social/social/nosotras-decidimos/699-1937-la-ley-del-aborto-mas-progresista-de-europa.html |archive-date=28 March 2019 |access-date=6 February 2016 |work=[[Mundo Gráfico]] |via=[[National Library of Spain]]}}</ref> په 1937ز کال کې، «فرانسسکو لارګو کاپيليرو» د سوسيال اسپانوي سوسيال کارګر ګوند (PSOE) د حکومت لاندې د اسپانيې د کورنۍ جګړې پر مهال جمهوريت ته وفادره سيمه کې، د روغتيا وزير «کاتالان فيدريکا مونټسيني» (انارشيست CNT) هم د حمل غورځول قانوني وګرځاول. دا قانون بريالي فرانسسکو فرانکو منسوخ کړی و. == بنسټيز قانون 9/1985 == د 1985ز کال د جولای د مياشتې په پنځمه نېټه منل شوی بنسټيز قانون 9/1985 کې، په خپله خوښه د حمل غورځول په درې حالاتو کې قانوني کړای شول: د اميدوارې مېرمنې بدني يا رواني روغتيا ته جدي خطر (درمليز جواز)، جنسي تيری (جرمي جواز)، او په جنين کې خرابۍ يا نقصانات، بدني يا رواني (د نسلي اصلاح جواز).<ref>{{cite journal|title=Ley Orgánica 9/1985, del 5 de julio, de reforma del Artículo 417 bis del Código Penal|url=http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1985/14138|archive-url=https://archive.today/20120630075111/http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1985/14138|archive-date=30 June 2012|language=es|publisher=[[Boletín Oficial del Estado]]|url-status=dead|access-date=23 July 2012|df=dmy-all}}</ref> د دې قانون تر مخې، مور کولای شي د خپل حمل په لمړيو دولسو اونيو کې د جنسي تيري اړوند دلايلو، د حمل په لومړیو دوه ويشتو اونيو کې د نسلي اصلاح اړوند دلايلو او د درمليزو دلايلو اړوند هر وخت چې وغواړي خپل حمل په دولتي يا خصوصي روغتیايي مرکزونو کې له منځه يوسي. په دويم او درېيم حالت کې، د قانوني شرايطو سره د سمون د تاييد په موخه يو طبي راپور اړين و؛ د جنسي تيري په موضوع کې د پوليسو يو راپور اړين و. په دې درې حالتونو کې، د حمل د ضياع لپاره تايید شوې طبي مرکز کې د يو ډاکټر تر څارنې لاندې د حمل ضياع د سزا وړ نه وه، د جزا قانون په داسې حال کې د مور او ډاکټر دواړو لپاره د زنداني کولو ګڼې مادې وړاندې کړې دي، چا چې په غېر قانوني ډول حمل ضايع کولو. == بنسټيز قانون 2/2010 == د 2010ز کال د مارچ د مياشتې په درېیمه نېټه، د جنسي او توليدي روغتيا او حمل غورځولو په اړه بنسټيز قانون 2/2010 پلی کړای شو. د دې قانون موخه د روغتيا نړيوال سازمان (WHO) له خوا د جنسي او توليدي روغتيا اړوند بنسټيزو حقوقو ډاډمنول و، چې د حمل غورځولو اړوند شرايط تنظيموي او د دولتي چارواکو اړوند مسئولیتونه منځ ته راوړي. دا قانون د 2010ز کال د جولای په پنځمه نېټه نافذ کړای شو.<ref>[https://www.un.org/ecosocdev/geninfo/populatin/icpd.htm ICPD Program of Action] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007155748/http://www.un.org/ecosocdev/geninfo/populatin/icpd.htm|date=2012-10-07}} ver [https://www.un.org/ecosocdev/geninfo/populatin/icpd.htm#chapter7 ChapterVII, Reproductive Rights and Reproductive Health]</ref><ref>{{cite web |title=WHO: Reproductive health |url=https://www.who.int/topics/reproductive_health/en/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709170104/http://www.who.int/topics/reproductive_health/en/ |archive-date=9 July 2012 |access-date=23 July 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definición de Salud Reproductiva de la OMS, en RHO |url=http://www.icmer.org/RHO/html/definition_.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106033031/http://www.icmer.org/RHO/html/definition_.htm |archive-date=2009-01-06 |access-date=2012-07-22}}</ref> د II عنوان، په ديارلسمه او څوارلسمه ماده کې، د حمل غورځول د حمل په لومړيو څوارلسو اونيو کې قانوني ګرځول شوی دی. په دې موده کې، ښځه د کوم درېيم اړخ له مداخلې پرته د حمل د ختمولو خپلواکه او باخبره پرېکړه کولای شي. په پنځلسمه ماده کې راغلي چې د مور يا جنين ژوند يا روغتيا ته د جدي خطر په حالتونو کې د حمل تر دوه ويشتو ورځو پورې د حمل ضياع اجازه لري. له دوه ويشتمې اونۍ راهيسې، يوازې په هغه حالتونو کې د حمل مخه نيول کېدای شي که چېرې "په جنين کې د ژوند سره سمون نه لرونکی حالت معلوم شي"، يا "که په جنين کې د تشخيص پر مهال تر ډېره بريده جدي او ناعلاجه ناروغي وموندل شي، او يوه طبي کمېټه يې تاييد وکړي".<ref name="ley220102">{{Cite web |title=Ley Orgánica 2/2010 de salud sexual y reproductiva y de la interrupción voluntaria del embarazo |url=http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2010-3514 |access-date=2012-06-30 |archive-date=2012-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120408045343/http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?id=BOE-A-2010-3514 |url-status=dead }}</ref> === د 2/2010 قانون د II عنوان ديارلسمه او څوارلسمه ماده === ديارلسمه ماده. عام شرايط. په خپله خوښه د حمل د ختمولو لپاره يو لړ شرايط موجود دي: # بايد د يو ډاکټر يا يو ډاکټر تر څارنې لاندې تر سره شي. # بايد په يو منل شوي دولتي يا خصوصي روغتيايي مرکز کې تر سره شي. # د حاملې ښځې، او که چېرې مناسبه وي نو د قانوني استازي  د روښانه ليکلې موافقې (رضا) پر بنسټ وي، د 41/2002 قانون د اساسي تنظيمونکو د ناروغ خپلواکي او معلومات او طبي مستند کولو په اړوند د حقوقو او مسئولیتونو د مادو سره سم تر سره شي. د دې قانون په 9.2.b) ماده کې وړاندې شوي صورت کې د موافقې څرګندونه له پامه غورځېدای هم شي. # د هغو ښخو لپاره چې عمرونه يې له شپاړسو تر اولسو کلونو وي، د زيات عمر ښځو لپاره د عمومي انتظاماتو سره سم، د حمل د غورځولو سره موافقه کول په ځانګړي ډول دوی کولای شي. لږ تر لږه يو حقوقي استازی، والدين، يا د دې عمرونو تر منځ ښځو لپاره چې والدين يا سرپرست لري، بايد د ښځې د پرېکړې په اړه خبر کړای شي. دا معلومات هغه مهال وړاندې کولای شي، کله چې نابالغ په معقول ډول داسې ادعا ولري چې دا معلومات به د سختې شخړې لامل وګرځي، چې د کورني تاوتريخوالي، ګواښونو، اجبار، ناسم چلند يا د بې کوره کېدو د حالت منځ ته راتلو ځانګړې خطر پايله درلودلای شي. == سرچينې == krdj942hs2bazx1u1hp7o7cww54h0kz 0 71963 364744 305345 2026-06-18T21:29:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364744 wikitext text/x-wiki آرنولډ یوهانس ویلهلم سومرفیلډ (زوکړه: د ۱۸۶۸ زکال د ډسمبر ۵مه – مړینه: د ۱۹۵۱ زکال د اپرېل ۲۶مه) د نظري فیزیک په برخه کې جرمنی عالم و. نوموړی د اتومي او کوانټمي فیزیک په بدلونونو کې له مخکښانو څخه و او همدارنګه یې د نظري فیزیک په نوې دوره کې ګڼ شمېر زده کړیالان و روزل او هغوی ته یې لارښوونې وکړې. نوموړي د نوبل د جایزې د اوو ګټونکو د لارښود او د دوکتورا له زده کړو وروسته د هغوی د چارو د څارونکي په توګه خدمت وکړ؛ ورته مهال لږ تر لږه د ۳۰ مشهورو فیزیک پوهانو او کیمیا پوهانو لارښود هم پاتې شوی.  <ref name="frs">{{Cite journal|last1=Born|first1=Max|author-link=Max Born|title=Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld. 1868–1951|doi=10.1098/rsbm.1952.0018|journal=[[Obituary Notices of Fellows of the Royal Society]]|volume=8|issue=21|pages=274–296|year=1952|jstor=768813|s2cid=161998194}}</ref> هغه دویم کوانټمي عدد، ازیموټال کوانټمي عدد، دریم کوانټمي عدد او مقناطیسي کوانټمي عدد معرفي کړل. هغه همدارنګه بنسټیز ثابت (fine-structure constant) معرفي کړ او د ایکس د وړانګو تیوري ته یې پراختیا ورکړه. == لومړنی ژوند او زده کړې == سامرفیلډ په ۱۸۶۸ زکال کې د پروس په یوه لویه نسب لرونکې کورنۍ کې وزیږېد. مور یې سیسیلي ماتیاس (۱۸۳۹ – ۱۹۰۲ زکال) د پوتسدام د یو صنعتګر لور وه. پلار یې فرانز سامرفیلډ (۱۸۲۰ – ۱۹۰۶ زکال) طبیب و چې د کونیګسبرګ یوې مخکښې کورنۍ ته اړوند و، د ارنولډ نیکه په ۱۸۲۲ زکال کې له هینټرلنډ څخه دلته راکډه شوی و ځکه چې د پروس د پاچاهۍ په دربار کې یې د قاصد په توګه دنده ترسره کوله. سامرفیلډ ته د هغوی کورنۍ ته په اړوندې د پروس په انجیلي پروتستانت کلیسا کې د تعمید غسل ورکړل شو، په داسې حال چې هغه چندان مذهبي نه و، خو هېڅکله یې له خپلې عیسوۍ عقیدې څخه انکار وه نه کړ. <ref name="StAndrews">{{cite web |last1=O'Connor |first1=J.J. |last2=Robertson |first2=E.F. |title=Arnold Sommerfeld (1868 - 1951) - Biography - MacTutor History of Mathematics Archive |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Sommerfeld/ |url-status=live |access-date=31 October 2022 |archiveurl=http://archive.today/UK1Vi |archivedate=31 October 2022}}</ref><ref name="Dictionary">{{cite web |title=Sommerfeld, Arnold (Johannes Wilhelm) |url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/sommerfeld-arnold-johannes-wilhelm-0 |url-status=live |access-date=31 October 2022 |website=Complete Dictionary of Scientific Biography |publisher=Encyclopedia.com |archiveurl=http://archive.today/joSIi |archivedate=31 October 2022}}</ref><ref name="Eckert">{{cite book|date=2013|title=Arnold Sommerfeld: Science, Life and Turbulent Times 1868-1951|first=Michael|last=Eckert|translator-last=Artin|translator-first=Tom|url=https://archive.org/details/1461474604_Arnold_Sommerfeld/page/n3/mode/2up|location=New York|publisher=Springer|isbn=9781461474609|oclc=832272564}}</ref> سامرفیلډ په خپل زیږون ځای کونیګسبرګ کې البرټینا پوهنتون ته ولاړ او هلته یې ریاضیات او فیزیک ولوستل. د هغه د زده کړو د پای لیک لیکنې لارښود ریاضي پوه فردیناند فون لینډمان و، ورته مهال هغه د ریاضي پوهانو آډولف هورویتز او ډیوېډ هېلبرټ او همدارنګه د فیزیک پوه امیل ویشرټ په ټولګیو کې له ونډې څخه ګټه اخیستې وه. د زده کړیالانو د ورورګلوۍ په ټولنه (Deutsche Burschenschaft ) کې د هغه ګډون لامل وګرځېد چې په مخ کې یې د تل لپاره د تورې د ټپ نښه پاتې شي. نوموړي د ۱۸۹۱ زکال د اکتوبر په ۲۴مه د ۲۲ کلونو په عمر د دوکتورا سند ترلاسه کړ.<ref>The Mathematics Genealogy Project ([http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=31357 Arnold Sommerfeld] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061017205335/http://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=31357|date=17 October 2006}}) cites [[Ferdinand von Lindemann]] as Sommerfeld's Ph.D. dissertation advisor. Cassidy (Cassidy, 1992, pp. 100 – 101) cites Paul Volkmann as Sommerfeld's advisor and cites a reference. Other authors provide information which can be used to decide between the two, in view of Sommerfeld's abilities. The English translation of Sommerfeld's Habilitationsschrift (Arnold Sommerfeld, translated by Raymond J. Nagem, Mario Zampolli, and Guido Sandri ''Mathematical Theory of Diffraction'', Birkhäuser Boston, 2003, pp. 1–2) reveals that Sommerfeld's Ph.D. thesis cited 14 of his teachers at the University of Königsberg and thanked all of them, but particularly named Lindemann in the line of gratitude. Jungnickel (Jungnickel, 1990b, pp. 144–148 and 157–160) is revealing on a number of issues relating to Volkmann. He did little research himself, did not attract physicists, had few publications to his name, and as a physics teacher was a "popularizer". While Sommerfeld attended classes in Volkmann's Theoretical Physics Institute at Königsberg, he looked to Volkmann's assistant [[Emil Wiechert]], rather than Volkmann himself. Sommerfeld was closely associated with Emil Wiechert, who gave him many impressions. Wilfried Schroeder has published the earlier letters between Sommerfeld and Wiechert (Arch. hist. ex. sci., 1984). At the end of the 19th and the early 20th century, there were only four ordinarius professorships for theoretical physics: Königsberg (Volkmann), Göttingen ([[Woldemar Voigt]]), Berlin ([[Max Planck]]), and Munich, which had been vacant since [[Ludwig Boltzmann]] left in 1894, and would not be filled until Sommerfeld was appointed there in 1906. In comments made on the status of theoretical physics in 1899, Voigt only mentioned Planck, [[Wilhelm Wien]], [[Paul Drude]], and Sommerfeld. In a letter to Sommerfeld in 1898, Wien's assessment was similar to Voigt's; Wien only mentioned the chairs at Berlin and Göttingen. Keeping in mind that Munich was unfilled, not mentioning Volkmann's chair at Königsberg to Sommerfeld was a glaring omission, with implications.</ref><ref name="Mehra, Volume 1 1982, p. 106">Mehra, Volume 1, Part 1, 1982, p. 106.</ref><ref name="Sommerfeld Biography">[http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104709/http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html|date=29 September 2007}} – MacTutor History of Mathematics</ref><ref>[http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=31357 Arnold Sommerfeld] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061017205335/http://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=31357|date=17 October 2006}} – Mathematics Genealogy Project. Sommerfeld's Ph.D. thesis title: [[iarchive:diewillkrlichen00sommgoog|''Die willkürlichen Functionen in der mathematischen Physik'']].</ref> سامرفیلډ د دوکتورا د سند له ترلاسه کولو وروسته په کونیګسبرګ کې پاتې شو څو د تدریس د دیپلوم د ترلاسه کولو لپاره کار وکړي. هغه په ۱۸۹۲ زکال کې د تدریس په ملي ازموینه کې بریالی شو او له دې وروسته یې د یوه کال لپاره د عسکرۍ خدمت ته مخه کړه؛ هغه د کونیګسبرګ په ریزرف ځواکونو کې د عسکرۍ خدمت ترسره کړ. هغه د خپل اجباري خدمت دوره د ۱۸۹۳ زکال په سپټمبر میاشت کې پای ته ورسوله او په راتلونکو اتو کلونو کې یې څو ځله اته اونیز داوطلبانه د عسکرۍ خدمت وکړ. هغه د لویو بریتونو، غټ وجود، پروسي شکل او پر مخ باندې د تورې د ټپ له امله داسې ښکارېده چې ګویا د سواره ځواک ډګروال دی. <ref name="Sommerfeld Biography2">[http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104709/http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html|date=29 September 2007}} – MacTutor History of Mathematics</ref> == حرفوي ژوند == === ګوتینګن === د ۱۸۹۳ زکال په اکتوبر میاشت کې سامرفیلډ ګوتینګن پوهنتون ته ولاړ چې هغه مهال په جرمني کې د ریاضیاتو مرکز و. دلته نوموړی د یوې ګټنمې شخصي اړیکې له امله د منرالوژي په انستیتیوت کې د تئودور لیبیش مرستیال شو- لیبیش وړاندې له دې د کونیګسبرګ په پوهنتون کې ښوونکی و او د سامرفیلډ د کورنۍ سره ملګری و. <ref name="Arnold Sommerfeld Biography">[http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm Arnold Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927084229/http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm|date=27 September 2006}} – American Philosophical Society</ref><ref>Arnold Sommerfeld, translated by Raymond J. Nagem, Mario Zampolli, and Guido Sandri ''Mathematical Theory of Diffraction'' (Birkhäuser Boston, 2003), {{ISBN|0-8176-3604-8}}</ref> د ۱۸۹۴ زکال په سپټمبر میاشت کې سامرفیلډ د فلیکس کلاین مرستیال شو چې د کلاین د لکچرونو پر مهال یې د هغه له لکچرونو څخه جامع یادښتونه اخیستل او سربېره پر دې یې د ریاضیاتو د ټولګي لپاره درسي مواد لیکل او د مطالعې خونه یې هم مدیریت کوله. سامرفیلډ په ۱۸۹۵ زکال کې د کلاین تر نظر لاندې خپله علمي درجه ترلاسه کړه او پر مټ یې په ګوتینګن کې ښوونکی شو. سامرفیلډ د ریاضي او ریاضيکي فیزیک د موضوعاتو اړوند لکچرونه ورکول. هغه د لومړي ځل لپاره د جزیي ډیفرانشیل معادلاتو اړوند خپل لکچرونه په ګوتینګن کې ورکړل او دغو معادلاتو هم د هغه د تدریس پر مهال تکامل وموند چې دغې موضوع په فیزیک کې د جزیي ډیفرانشیل معادلاتو تر عنوان لاندې د نظري فیزیک په برخه کې د هغه د تدریسي کتابونو او لکچرونو د ټولګې شپږم ټوک جوړ کړ. <ref name="Sommerfeld Biography3">[http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104709/http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html|date=29 September 2007}} – MacTutor History of Mathematics</ref><ref>The title of Sommerfeld's Habilitation dissertation: ''Die mathematische Theorie der Beugung''</ref><ref name="Sommerfeld-Project">[http://www.lrz-muenchen.de/~Sommerfeld/WWW/AS_Biogr.html Sommerfeld-Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123191327/http://www.lrz-muenchen.de/~Sommerfeld/WWW/AS_Biogr.html |date=23 November 2009 }} – Leibniz-Rechenzentrum der Wissenschaften</ref><ref name="Arnold Sommerfeld 1964">Arnold Sommerfeld, translated from the fourth German edition by Martin O. Stern ''Mechanics – Lectures on Theoretical Physics Volume I '' (Academic Press, 1964), pp. v – x. (''Foreword'' by [[Paul Peter Ewald]] and ''Preface'' by Sommerfeld.)</ref> په ۱۸۹۵ زکال او ۱۸۹۶ زکال کې د څرخېدونکو اجسامو اړوند د کلاین لکچرونه لامل وګرځېدل چې کلاین او سامرفیلډ د څرخ د تیوري اړوند د Die Theorie des Kreisels  تر عنوان لاندې څلور ټوکیز کتاب ولیکي – دوی دغه اثر له ۱۸۹۷ زکال څخه تر ۱۹۱۰ زکال پورې (په دیارلسو کلونو کې) ولیکه. لومړنيو دوه ټوکو یې نظري بڼه لرله او دوه نور یې هم د جیوفیزیک، ستورپوهنې او ټکنالوژۍ پر موضوعاتو څرخېدل. له کلاین سره د سامرفیلډ اړیکه لامل وګرځېده چې د سامرفیلډ فکر د تطبیقي ریاضیاتو لوري ته انحراف ومومي چې له امله یې د هغه په لکچرونو کې تغیر رامنځته شو. <ref name="Sommerfeld Biography5">[http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104709/http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html|date=29 September 2007}} – MacTutor History of Mathematics</ref><ref name="Arnold Sommerfeld 19642">Arnold Sommerfeld, translated from the fourth German edition by Martin O. Stern ''Mechanics – Lectures on Theoretical Physics Volume I '' (Academic Press, 1964), pp. v – x. (''Foreword'' by [[Paul Peter Ewald]] and ''Preface'' by Sommerfeld.)</ref> هغه مهال چې سامرفیلډ په ګوتینګن کې و، د ګوتینګن د کتابدار ارنست هوپفنر له لور یوهانا هوپفنر سره بلد شو. د ۱۸۹۷ زکال په اکتوبر میاشت کې سامرفیلډ په کلاوسټال – تسلرفلډ کې د برګ اکاډمۍ د ریاضیاتو په څوکۍ تدریس ته مخه کړه؛ هغه د ویلهلم واین ځای ناستی شو. دغه دنده لامل وګرځېده څو له یوهانا سره د واده کولو په موخه کافي مالي امکانات پیدا کړي. <ref>A curator was the resident government representative at the university.</ref><ref name="Mehra, Volume 1 1982, p. 1062">Mehra, Volume 1, Part 1, 1982, p. 106.</ref><ref name="Sommerfeld Biography4">[http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104709/http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html|date=29 September 2007}} – MacTutor History of Mathematics</ref><ref name="Arnold Sommerfeld Biography2">[http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm Arnold Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927084229/http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm|date=27 September 2006}} – American Philosophical Society</ref> د کلاین په غوښتنه سامرفیلډ د ریاضیکي علومو د پوهنغونډ د پنځم ټوک د لیکنې مسئولیت پر غاړه واخیست، دا یوه ډېره لویه چاره وه چې ده له ۱۸۹۸ زکال څخه تر ۱۹۲۶ زکال پورې ترسره کړه. <ref name="Sommerfeld Biography6">[http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104709/http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html|date=29 September 2007}} – MacTutor History of Mathematics</ref><ref name="Sommerfeld-Project2">[http://www.lrz-muenchen.de/~Sommerfeld/WWW/AS_Biogr.html Sommerfeld-Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123191327/http://www.lrz-muenchen.de/~Sommerfeld/WWW/AS_Biogr.html |date=23 November 2009 }} – Leibniz-Rechenzentrum der Wissenschaften</ref> === آخن === په ۱۹۰۰ زکال کې سامرفیلډ په آخن پوهنتون (Königliche Technische Hochschule Aachen) کې د تطبیقي میخانیک په څوکۍ باندې د فوق العاده پروفیسور په توګه په کار پیل وکړ؛ ده دغه ځایګي ته د کلاین په هڅو لار ومونده. په آخن کې نوموړي هایدروډینامیکي نظریې ته پراختیا ورکړه چې د اوږدې مودې لپاره یې د ده پام جلب کړی و. وروسته بیا په مونیخ پوهنتون کې د ده زده کړیالانو، لوډویګ هاپف او ورنر هایزنبرګ د د دغې موضوع اړوند د خپلې دوکتورا تیزسونه ولیکل. په آخن کې د حضور پر مهال د بولبرینګونو په روان کارۍ کې د هغه همکاري لامل وګرځېده چې ډانکن ډاوسن نوموړی د ټریبولوژي په برخه کې له ۲۳ مخکښانو څخه یو وبولي. <ref name="Mehra, Volume 1 1982, p. 1063">Mehra, Volume 1, Part 1, 1982, p. 106.</ref><ref name="Sommerfeld Biography7">[http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929104709/http://turnbull.mcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Sommerfeld.html|date=29 September 2007}} – MacTutor History of Mathematics</ref><ref name="Arnold Sommerfeld Biography3">[http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm Arnold Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927084229/http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm|date=27 September 2006}} – American Philosophical Society</ref><ref name="Sommerfeld-Project3">[http://www.lrz-muenchen.de/~Sommerfeld/WWW/AS_Biogr.html Sommerfeld-Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123191327/http://www.lrz-muenchen.de/~Sommerfeld/WWW/AS_Biogr.html |date=23 November 2009 }} – Leibniz-Rechenzentrum der Wissenschaften</ref><ref>{{Cite journal|last=Dowson|first=Duncan|date=1979-10-01|title=Men of Tribology: William Bate Hardy (1864–1934) and Arnold Sommerfeld (1868–1951)|url=https://asmedigitalcollection.asme.org/tribology/article/101/4/393/382501/Men-of-Tribology-William-Bate-Hardy-1864-1934-and|journal=Journal of Lubrication Technology|language=en|volume=101|issue=4|pages=393–397|doi=10.1115/1.3453381|issn=0022-2305|doi-access=free}}</ref> === مونیخ === له ۱۹۰۶ زکال وروسته سامرفیلډ ځان د مونیخ په پوهنتون کې د فیزیک د پوهنځي د ښوونکي او د نظري فیزیک د نوې تاسیس شوي پوهنځي رئیس معرفي کاوه. نوموړی د دغه ځایګي لپاره د مونیخ پوهنتون د فیزیک د پوهنځي د رئیس ولیهلم رونټګن له خوا غوره شو.<ref>Jungnickel, 1990b, pp. 274, 277–278, and 281–285.</ref><ref name="Arnold Sommerfeld 19643">Arnold Sommerfeld, translated from the fourth German edition by Martin O. Stern ''Mechanics – Lectures on Theoretical Physics Volume I '' (Academic Press, 1964), pp. v – x. (''Foreword'' by [[Paul Peter Ewald]] and ''Preface'' by Sommerfeld.)</ref> د نوولسمې پېړۍ له وروستیو څخه د ۲۰مې پېړۍ تر لومړیو پورې په جرمني کې تجربي فیزیک پام وړ ځایګی لرونکی مسلک بلل کېده. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یو شمېر نظریه ورکوونکو لکه په مونیخ پوهنتون کې سامرفیلډ او په ګوتینګن کې ماکس بورن د ریاضیاتو اړوند د تدریس په لومړیو کې دغې موضوع ته تغیر ورکړ دا چې ریاضیکي فیزیک، د بیلګې په توګه نظري فیزیک د تجربي فیزیک اصلي محرک وبلل شو چې په دغه برخه کې یې نظریات تائید او هغو ته یې پراختیا ورکوله. وروسته له هغه چې ولفګانګ پائولی، ورنر هایزنبرګ او والټر هایټلر له سامرفیلډ سره د خپلې دوکتورا زده کړې پای ته ورسولې د کوانټمي میخانیک د پراختیا په برخه کې یې پام وړ ونډه واخیسته چې هغه مهال د چټکې ودې په حالت کې و. <ref>Jungnickel, 1990b, pp. 157 – 160, 254 ff., 304 ff., and 384 ff.</ref> سامرفیلډ په مونیخ کې د ۳۲ کاله تدریس پر مهال عمومي او تخصصي کورسونه مخته یووړل، همدارنګه یې ګڼ شمېر سیمینارونه جوړ او علمي بحثونه یې وکړل. د هغه په عمومي مضامینو کې میخانیک، د شکل بدلونکو اجسامو میخانیک، الکټروډینامیک، اپټیک، ترموډینامیک او ستاتیکي میخانیک او همدارنګه په فیزیک کې جزیي ډیفرانشیل معادلې شاملې وې. هغه په اونۍ کې څلور ساعته درس ورکاوه چې د ژمي په درسي پروګرام کې یې ۱۳ اونۍ او د دوبي په پروګرام کې یې ۱۱ اونۍ تدریس کاوه. ده هغو زده کړیالانو ته تدریس کاوه چې له روټنیګڼ او وروسته یې له ویلهلم واین سره تجربي فیزیک لوستی و. همدارنګه یې په اونۍ کې دوه ساعته پرزینټشن درلود چې د ستونزو په اړه بحثونه په کې شامل وو. تخصصي کورسونه یې هم د ده د خپلې علاقې وړ موضوعاتو اړوند و او د خپلو څېړنیزو علایقو له مخې یې جوړول؛ د دغو کورسونو درسي مواد بیا وروسته د سامرفیلډ د علمي لیکنو په کتار کې خپاره شول. <ref name="Arnold Sommerfeld 19644">Arnold Sommerfeld, translated from the fourth German edition by Martin O. Stern ''Mechanics – Lectures on Theoretical Physics Volume I '' (Academic Press, 1964), pp. v – x. (''Foreword'' by [[Paul Peter Ewald]] and ''Preface'' by Sommerfeld.)</ref><ref>Cassidy, 1992, p. 104.</ref><ref name="Arnold Sommerfeld 19645">Arnold Sommerfeld, translated from the fourth German edition by Martin O. Stern ''Mechanics – Lectures on Theoretical Physics Volume I '' (Academic Press, 1964), pp. v – x. (''Foreword'' by [[Paul Peter Ewald]] and ''Preface'' by Sommerfeld.)</ref><ref name="Arnold Sommerfeld Biography4">[http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm Arnold Sommerfeld Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927084229/http://www.amphilsoc.org/library/guides/ahqp/bios.htm|date=27 September 2006}} – American Philosophical Society</ref> == سرچينې == jrwf8kcm503b28kwy1arcl8znq1889o 0 72366 364786 354325 2026-06-19T04:59:57Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364786 wikitext text/x-wiki ډونا جې. نېلسون امریکايي کیمیا پوهه او د اوکلاهاما په پوهنتون کې د کیمیا د پوهنځي ښوونکې ده. نېلسون په عضوي کیمیا کې تخصص لري او په همدغه برخه کې څېړنې او تدریس کوي. نېلسون د بریکېنګ بډ په نامه د امریکا د اې ام سي ټلویزیوني سریال د علمي سلاکارې په توګه خدمت کړی. نوموړې په ۲۰۱۶ زکال کې د امریکا د کیمیا د ټولنې (ACS) مشره وه چې د مشرتابه چارو یې کیمیا ته په اړوندو ټولنو او د هغو په هدایت کولو تمرکز درلود. د نېلسون څېړنو په پنځو اصلي موضوعاتو تمرکز درلود چې په ټولیزه توګه په دوه برخو، علمي څېړنو او د امریکا د علمي چارو د چمتوالي په مواردو وېشل کېږي. د علمي څېړنو په برخه کې د نېلسون تر کار لاندې موضوعاتو کې د الکانونو د زیاتوالي غبرګونونه او همدارنګه د یو دیوال لرونکو کاربني نانو ټیوبونو تحلیل او تجزیه شاملېږي. د امریکا د علمي چمتوالي د چارو تر بحث لاندې نوموړې ټولنو ته په پام د ساینسي چارو په زده کړې او موثریت تمرکز درلود؛ په دغو کې په ټولګیو کې د ننه نوښتونه، د عضوي کیمیا د درسي کتابونو د تېروتنو تصحېح، د څېړنیزو پوهنتونونو د ساینس په مخکښو پوهنځیو کې قومي او جنسیتي تنوع (د نېلسون د تنوع سروې) او عامو وګړو ته د ساینس او ساینس پوهانو د غوره انځور وړاندې کول شامل وو. <ref name="CHM2013">{{cite journal|last1=Hicks|first1=Jesse|title=Bad Chemistry|journal=Chemical Heritage Magazine|date=Summer 2013|volume=31|issue=2|page=40|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/article/bad-chemistry|access-date=5 December 2016|archivedate=21 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221100419/https://www.sciencehistory.org/distillations/article/bad-chemistry}}</ref><ref>Appearance on OCAST's science radio show,[http://www.ok.gov/ocast/documents/OI091108.pdf "Oklahoma Innovations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721083856/http://www.ok.gov/ocast/documents/OI091108.pdf|date=2013-07-21}}, Nov. 7, 2009</ref><ref name="Reuters">{{cite news|title=Chemical industry hooked on TV show "Breaking Bad"|url=https://www.today.com/news/chemical-industry-hooked-tv-show-breaking-bad-wbna43772936|access-date=21 February 2018|agency=Reuters|date=July 15, 2011}}</ref><ref>''Educational Television Association'', Nov. 7, 2011, Norman, OK, aired Nov. 11, 2011.</ref> == زده کړې او مسلک == نېلسون د اوکلاهاما په ایوفلا کې وزیږېده، هغه کوچنی ښار چې د موسکوجي کریک قبیلې د مرکز په توګه پېژندل کېږي. د هغې پلار د دغه ښار یوازنی ډاکټر و. هغې د اوکلاهاما پوهنتون د کیمیا له پوهنځي څخه د لیسانس سند ترلاسه کړ. وروسته یې د آسټین په تکزاس پوهنتون کې له مایکل جي اس. ډوار سره د دوکتورا په کچه زده کړې وکړې؛ له دوکتورا وروسته علمي چارې یې بیا په ۱۹۷۹ زکال کې د کیمیا د نوبل جایزې د ګټونکي هربرټ سي. براون سره یوځای په پورډو پوهنتون کې ترسره کړې. له دې وروسته نېلسون د اوکلاهما له پوهنتون سره د علمي غړې په توګه مل شوه. <ref name="transcript">{{cite book|first1=Hilary|last1=Domush|first2=Leah|last2=Webb-Halpern|title=Donna J. Nelson, Transcript of an Interview Conducted by Hilary Domush and Leah Webb-Halpern at University of Oklahoma Norman, Oklahoma on 21 and 22 July 2008|date=22 July 2008|url=https://oh.sciencehistory.org/sites/default/files/nelson_dj_0482_suppl.pdf|place=Philadelphia, PA|publisher=[[Chemical Heritage Foundation]]}}</ref><ref name="faculty-staff.ou.edu">Donna Nelson faculty page; University of Oklahoma; [http://faculty-staff.ou.edu/N/Donna.J.Nelson-1]; accessed May 23, 2013</ref><ref name="OH">{{cite web |author=Center for Oral History |title=Donna J. Nelson |url=https://oh.sciencehistory.org/oral-histories/nelson-donna-j |website=[[Science History Institute]]}}</ref> نېلسون له ۱۹۸۹ زکال څخه تر ۱۹۹۰ زکال پورې د اوکلاهاما په پوهنتون کې د پروسټ دفتر د علمي پلاوي غړې وه. نوموړې په دغه پوهنتون کې لومړنۍ ښځینه علمي غړې او مرستیال ښوونکې وه، ورته مهال هغې په یو کال کې ارتقا وکړه. له دې وروسته انیټا هېل له پروسټ دفتر سره مل شوه. نېلسون په ۲۰۰۳ زکال کې له نانسي هاپکینز او په ۲۰۱۰ زکال کې له مایکل سټرانو سره د ماساچوستس د ټکنالوژۍ د انستیتوت افتخاري (میلمه) پروفیسوره وه. نوموړې په ۲۰۱۶ زکال کې د امریکا د کیمیا د ټولنې د مشرې په توګه خدمت وکړ. == جایزې او ویاړونه == نېلسون پریمانه جوایز او ویاړونه ترلاسه کړي. په دغو کې د امریکا د کیمیا د ټولنې (ACS) مشري (۲۰۱۶ زکال)، د کیمیا په برخه کې د سلطنتي ټولنې غړیتوب (۲۰۱۹ زکال)، د اډینبورګ پوهنتون څخه افتخاري دوکتورا (۲۰۲۱ زکال)، د اسرائیلو د کیمیا د ټولنې غړیتوب (۲۰۱۶ زکال)، د امریکا د کیمیا د ټولنې غړیتوب (۲۰۱۰ زکال)، د امریکا د کیمیا د ټولنې له خوا د تخصصي چارو لپاره د هنري هېل جایزه (۲۰۱۳ زکال)، د ګوګنهایم فیلوشېپ (۲۰۰۳ زکال)، د علومو د ملي بنسټ د خلاقانه چارو جایزه (۱۹۸۹ زکال)، د علومو د پراختیا لپاره د امریکایي ټولنې غړیتوب (۲۰۰۵ زکال)، د سېګما زي غړیتوب (۲۰۲۰ زکال)، د الفا چي سېګما د مشاهیرو تالار ته لارموندنه (۲۰۲۲ زکال)، د ښځو د ملي بنسټ له خوا د «شجاعې ښځې» جایزه (۲۰۰۴ زکال)، د فورډ بنسټ فیلوشېپ (۲۰۰۳ زکال)، فولبرایټ د زده کړو بورس (۲۰۰۷ زکال) او د ساینس د ملي بنسټ د مشرتابه پرمختللې جایزه (۲۰۰۶ زکال) شاملېږي. د بېزنس ډاټ اورګ (Business.org) ویب پاڼې له خوا نوموړې په ۲۰۱۸ زکال کې د هغو ۷۰ الهام بخښونکو ښځو په کتار کې شامله وبلل شوه چې پر نړۍ اغېز لري؛ همدارنګه په ۲۰۲۱ کې د تکزاس پوهنتون نوموړې «د تکزاس له ۱۲ تاریخ جوړونکو مېرمنو» څخه وبلله. نوموړې همدارنګه ګڼ شمېر نور ویاړونه او جایزې هم ترلاسه کړې دي چې په دغو کې د ACS نیلې جایزه (۲۰۱۱ زکال)، د ACS سټن اسرائیل جایزه (۲۰۱۱ زکال)، د SACNAS د ممتازې ساینس پوهې جایزه (۲۰۰۶ زکال)، د اوکلاهاما د لوړو زده کړو لرونکو مشاهیرو تالار ته د لار موندنې ویاړ (۲۰۱۳ زکال)، د ACS له خوا د اوکلاهاما د کال د کیمیا پوهې لقب (۲۰۱۲ زکال)، د اوکلاهاما د برحالې پروفیسورې جایزه (۲۰۰۵ زکال)، د ومن اي نیوز له خوا د ۲۱مې پېړۍ د ۲۱ مخکښو رهبرانو په کتار کې د شاملېدو ویاړ (۲۰۰۶ زکال)، د اقلیتي روغتیايي تخصصي بنسټ د مشاهیرو تالار ته د لار موندنې ویاړ (۲۰۰۵ زکال) او د سیګما زي ټولنې د علمي څېړنیزو چارو جایزه (۲۰۰۱ زکال) شاملېږي. <ref>url=https://www.dropbox.com/s/9udpyoaoijs1k0p/v2%20Donna%20Nelson%20-%20The%20University%20of%20Edinburgh.mp4?dl=0</ref><ref>Nelson, Donna J. [https://www.nsf.gov/pubs/2002/nsf022/nsf0202_5.html "Two-Year Extensions for Special Creativity"]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''NSF Grant Proposal Guide'', NSF 02-2, published December 2001</ref><ref>[https://news.utexas.edu/2021/03/12/these-12-texas-women-made-history/ University of Texas at Austin, 2021],</ref><ref>[http://www.ohehs.org/hof/donnanelson.html Oklahoma Higher Education Hall of Fame, 2013]</ref><ref name="Flogen">{{cite news|title=Fray International Sustainability Award|url=https://www.flogen.org/?p=38&bio=Nelson|access-date=21 February 2018|work=Flogen Star Outreach|date=2017}}</ref> نېلسون د څېړنیزو چارو اړوند ۲۰۰ مقالې لیکلې او همدارنګه یې د مسلکي ټولنو او بنسټونو په ملي غونډو، پوهنتونونو، راډیو ګانو او تلویزیونونو کې په سلګونو ویناوې او مرکې کړې دي. په هغو رسنیو او رسنیزو خپرونو کې چې دې ورسره مرکې کړي ان پي آر، نیویارک ټایمز، وال سټریټ ژورنال، له جیمز لهرر سره خبري ساعت او مارکېټ پلېس مارنېنګ ریپورټ راډیويي پروګرام شاملېږي. د عضوي کیمیا د ژورنال د ۲۰۰۵ زکال د فبروري د ۴مې نېټې د ګڼې په مخ پاڼه د هغې د څېړنو یادونه شوې. د کیمیاوي میراثونو بنسټ (۲۰۰۹ زکال)، د علومو په برخه کې د شیکانو او بومي امریکايي وګړو د ودې ټولنې (۲۰۰۴ زکال) او همدارنګه د جسټ ګراسیا هېل بنسټ (۲۰۰۳ زکال) هر یو د هغې تاریخچه راغونډه کړه څو د خپلو مخکښو پوهانو د ژوند لیکونو په ټولګه کې یې اضافه کړي. نېلسون په ۲۰۲۰ زکال کې د امریکايي انقلاب د لوڼو (Daughters of the American Revolution) په ټولنه کې شامله شوه. <ref>{{cite web |title=Current Topics, Issues, and Events in Diversity |url=http://chem.ou.edu/~djn/djn.html |access-date=2010-10-11 |work=Nelson Diversity Surveys |publisher=Diversity in Science Association}}</ref><ref>{{cite web |last=Nelson |first=Donna |title=Diversity News and Talks |url=http://chem.ou.edu/~djn/diversity/Diversity_News.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702123157/http://chem.ou.edu/~djn/diversity/Diversity_News.html |archive-date=July 2, 2010 |access-date=2007-06-01 |publisher=Diversity in Science Association}}</ref><ref>{{cite journal|last=Nelson|first=Donna|author2=Ruibo Li|author3=Christopher Brammer|title=Using Correlations to Compare Additions to Alkenes: Homogeneous Hydrogenation by Using Wilkinson's Catalyst|journal=[[Journal of Organic Chemistry]]|volume=70|issue=3|pages=761–767|date=2005-02-04|url=http://pubs.acs.org/journals/joceah/covers/70/articleWindow.joceah.020405.html|doi=10.1021/jo048968r|access-date=2007-06-01|pmid=15675830}}</ref><ref>{{cite news|last=Ryssdal|first=Kai|author-link=Kai Ryssdal|title=Female chemist from University of Oklahoma will brief Congress on her study of women in academic science|work=[[Marketplace (radio program)]]|publisher=[[Minnesota Public Radio]]|date=2004-01-15|url=http://chem.ou.edu/~djn/diversity/ScannedRefs/Marketplace16Jan04.pdf|access-date=2007-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20060903182029/http://chem.ou.edu/~djn/diversity/ScannedRefs/Marketplace16Jan04.pdf|archive-date=September 3, 2006}}</ref><ref name="OH2">{{cite web |author=Center for Oral History |title=Donna J. Nelson |url=https://oh.sciencehistory.org/oral-histories/nelson-donna-j |website=[[Science History Institute]]}}</ref><ref name="transcript2">{{cite book|first1=Hilary|last1=Domush|first2=Leah|last2=Webb-Halpern|title=Donna J. Nelson, Transcript of an Interview Conducted by Hilary Domush and Leah Webb-Halpern at University of Oklahoma Norman, Oklahoma on 21 and 22 July 2008|date=22 July 2008|url=https://oh.sciencehistory.org/sites/default/files/nelson_dj_0482_suppl.pdf|place=Philadelphia, PA|publisher=[[Chemical Heritage Foundation]]}}</ref><ref name="SACNAS">{{cite journal|title=SACNAS Biography Project: Dr. Donna Nelson–Chemist|journal=Sacnas News|date=2004|volume=6|issue=2|page=8|url=http://cheminfo.chem.ou.edu/~djn/diversity/ScannedRefs/SACNASsp04v6n2p8.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060904024041/http://cheminfo.chem.ou.edu/~djn/diversity/ScannedRefs/SACNASsp04v6n2p8.html|archive-date=2006-09-04|access-date=2023-11-16|archivedate=2006-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060904024041/http://cheminfo.chem.ou.edu/~djn/diversity/ScannedRefs/SACNASsp04v6n2p8.html}}</ref><ref name="justgarciahill">{{cite journal|title=In Her Own Words|journal=Progress Magazine|date=March 1, 2003|volume=1|issue=March 1, 2003|url=http://www.justgarciahill.org/index.php?option=com_content&view=article&id=197:in-her-own-words&catid=18}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == علمي څېړنې == === د یو دیوال لرونکي کاربني نانو ټیوب غبرګونونه === په ۲۰۰۵ زکال کې نلسون د یو دیوال لرونکي کاربني نانو ټیوب له غبرګونونو څخه ګټنه پیل کړه چې د الکانونو پر غبرګون باندې د ځای نیونکو د اغیز پرمټ د هغې د پخوانیو څېړنو پر بنسټ رامنځته شوی و. هغې د هستوي مقناطیسي رزونانس د طیف سنجۍ (nuclear magnetic resonance spectroscopy) څخه په ګټنې په کاربني نانو ټیوبونو باندې د ځای نیونکو اغېز وازمویه او په دغه چاره کې یې د الکولونو، امینونو، کتونونو، الدهایدونو او نایترو ترکیبونو په څېر له بېلابېلو عضوي مالیکولونو ګټنه وکړه. د دغې چارې په ترسره کولو سره نوموړې د کاربني نانو ټیوبونو د عملکردي توصیف او تجزیې په برخه کې د هستوي مقناطیسي رزونانس د طیف سنجۍ څخه د ګټنې له مخکښانو شوه. <ref>Donna J. Nelson, Shagufta, and Ravi Kumar. “Characterization of a tamoxifen-tethered single-walled carbon nanotube conjugate by using NMR spectroscopy”. ''Anal. BioanalChem''. 2012, 404, 771–776.</ref><ref>Donna J. Nelson and Christopher N. Brammer. "Fluorine-Related Nanoscience with Energy Applications". ''ACS Symposium Series 1064'', American Chemical Society. Washington, DC, 2011.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Brammer, Christopher N.; Nagarajan, Panneer S.; Perumal Paramasivan T. "Association of Representative Amides and Aminoalcohols with SWCNT as Revealed by NMR. Fluorine-related Nanoscience with Energy Applications". ''ACS Symposium Series 1064'', American Chemical Society. Washington, DC, 2011, p. 31.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Murugesan, M.; Brammer, Christopher N.; Nagarajan, P. "Effects of NaHCO3 Washing and Change in Reagent Order upon the Reaction of Single-Walled Carbon Nanotubes with Thionyl Chloride and PMMA". ''Polymer Preprints., Am. Chem. Soc. 2010, 51 (1)'', 191.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Murugesan, M.; Brammer, Christopher N. "Effects of Sodium Bicarbonate Treatment on the Structure of Single-walled Carbon Nanotube Brands, Studied by Raman and Ultraviolet-Visible Spectroscopy". ''Polymer Preprints., Am. Chem. Soc. 2010, 51 (1)'', 577</ref><ref>Nelson, Donna J.; Brammer, Christopher N.; Nagarajan, Panneer S.; Perumal, Paramasivan T. "Effect of Single-Walled Carbon Nanotube Association upon 1H NMR Spectra of Representative Organonitrogen Compounds". ''J. Phys. Chem". C 2010, 114'', 10140-10147.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Brammer, Christopher N. "Pristine Single-Walled Carbon Nanotube Purity Evaluation by using 1H NMR Spectroscopy". ''Anal. Bioanal. Chem. 2009, 394'', 1079-1086.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Perumal, Paramasivan T.; Brammer, Christopher N.; Nagarajan, Panneer S. "Effect of Single-Walled Carbon Nanotube Association upon Representative Amides". ''J. Phys. Chem. C 2009, 113'', 17378–17386.</ref><ref>Jaisankar, Sellamuthu N.; Nelson, Donna J.; Brammer, Christopher N. [https://dx.doi.org/10.1016/j.polymer.2009.07.049 "New Synthesis and Characterization of Ionic Polyurethane-urea Liquid Crystals"]. ''J Polymer. 2009, 50'', 4775-4780.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Strano, Michael. "Saving the world with nanotechnology". ''Nature Nanotechnology. 2006, 1'', 96.</ref> === د الکانونو غبرګونونه === نېلسون د یوې فیزیکي عضوي کیمیا پوهې په توګه د الکانونو د اضافي غبرګونونو اړوند د میخانیکي اطلاعاتو د راغونډونې مصنوعي کړنلار رامنځته کړه. د هغې څېړنو د څو پېشنهادي میکانېزمونو څخه د یوه میکانېزم د انتخاب په موخه لار برابروله. دغه تخنیک د الکانونو د اضافي غبرګونونو لکه د هایدروبوراشین، اوکسی مرکوراشیون، بروماشیون، وېکر بهیر او د ویلکنسون د کتلستي غبرګون د میکانېزم ټاکنې لپاره لار برابروله. <ref>Soloshonok, Vadim; Nelson, Donna J. "Alkene Selenenylation: A Comprehensive Analysis of Relative Reactivities, Stereochemistry and Asymmetric Induction, and Their Comparisons with Sulfenylation".''Beilstein J. Org. Chem.'' 2011, 7, 744-758.</ref> <ref>Nelson, Donna J.; Li, Ruibo; Brammer Christopher N. "Substituent Effects in Acid-Catalyzed Hydration of Alkenes, Measured Under Consistent Reaction Conditions". ''Tetrahedron Lett''. 2009, 50, 6454-6456.</ref><ref>Brammer, Christopher N.; Nelson, Donna J.; Li, Ruibo. "Substituent effects in additions of iodine thiocyanate to alkenes". ''Tetrahedron Lett''. 2007, 48, 3237.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Li, Ruibo; Brammer, C. N. "Correlation of Relative Rates of Chromyl Chloride Oxidation and Chromic Acid Oxidation of Acyclic Alkenes Versus Alkene IPs and HOMOs". '' J. Phys. Org. Chem''. 2004, 17, 1033 - 1038.</ref> <ref>Nelson, Donna J.; Li, Ruibo; Brammer, Christopher. "Correlation of Ionization Potentials or HOMO Energies Versus Relative Reactivities of Cl2, of Br2, and of I2 with Representative Acyclic Alkenes. Comparison with Other Additions to Alkenes". ''J. Org. Chem.'' 2001, 66, 2422.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Li, R.; Brammer, C. "The Correlation of Relative Rates of PdCl2 Oxidation of Functionalized Acyclic Alkenes Versus Alkene Ionization Potentials, HOMOs, and LUMOs". ''J. Am. Chem. Soc.''. 2001, 123, 1564.</ref><ref>Nelson, D. J.; Perng, Tamy. [http://digital.library.okstate.edu/oas/oas_htm_files/v80/p141frames.html "The Use of Relative Magnitudes of Steric Effects to Explore Reactions of Molecular Halogens with Representative Acyclic Alkenes"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711094657/http://digital.library.okstate.edu/OAS/oas_htm_files/v80/p141frames.html|date=2010-07-11}}. ''Proceedings of the Oklahoma Academy of Science''. 2000, 80, 141.</ref><ref>Nelson, Donna J. "Selected Electrophilic Addition Reactions of Representative Acyclic Alkenes". ''Tetrahedron Lett''. 1999, 5823.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Henley, Robert L. "Relative Rates of Permanganate Oxidation of Functionalized Alkenes and the Correlation with the Ionization Potentials of Those Alkenes". ''Tetrahedron Lett''. 1995, 6375.</ref><ref>Nelson, D. J.; Yao, Z.; Henley, R., Smith; T. "Diimide Reduction of Some Representative Alkenes and the Correlation of Their Relative Rates of Reduction with Their Corresponding IPs". ''Tetrahedron Lett''. 1993, 5835-8.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Cooper, Penny J.; Soundararajan, R. J. "A Simplified Method of Ascertaining Steric Effects in Electrophilic Addition Reactions. A Comparison of Bromination, Oxymercuration, and Hydroboration". ''J. Am. Chem. Soc''. 1989, 111, 1414-1418.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Soundararajan, R. "Using the Comparison of Steric Versus Electronic Effects to Infer Mechanistic Information in Stepwise Electrophilic Addition Reactions Involving Three-Membered Cyclic Intermediates". ''Tetrahedron Lett''. 1988, 6207-6210.</ref><ref>Nelson, Donna J.; Cooper, Penny, J.; Coerver, Judy A. "Comparison of the Relative Reaction Rates of Alkenes Toward Hydroboration and Toward Oxymercuration". ''Tetrahedron Lett''. 1987, 943-944.</ref> == د امریکا د علمي چمتوالي چارې == === د ساینس زده کړه === ==== د عضوي کیمیا د تدریسي کتابونو وده ==== نېلسون په ۲۰۱۱ زکال کې د لیسانس په کچه د عضوي کیمیا هغه جامع درسي کتابونه و ارزول چې دغه مهال ترې ګټنه کېدله، څو په دغو متنونو او همدارنګه څېړنیزو ادبیاتو کې د سایکلو هکزان د ترکیب اړوند د بیان شوو مواردو ترمنځ همغږي وټاکي؛ دوی په دغو درسي کتابونو کې د سایکلوهکزان کانفورمر په نوم اېښودنه کې د ګډوډیو او همدارنګه د هغو په جوړښتي ترسیم کې د یو لړ اصلاحاتو لارښوونه وکړه. هغې او د هغې زده کړیالانو د لیسانس په کچه د عضوي کیمیا د درسي کتابونو ارزونې ته دوام ورکړ څو له څېړنیزو ادبیاتو سره په ټکر کې د هغو محتوا ومومي او همدارنګه هغه ځانګړنې په کې په نغوته کړي چې د زده کړې په موخه ډېرې ګټمنې دی. <ref name="Nelson2011">{{cite journal|bibcode=2011JChEd..88..292N|title=Toward Consistent Terminology for Cyclohexane Conformers in Introductory Organic Chemistry|last1=Nelson|first1=Donna J.|last2=Brammer|first2=Christopher N.|journal=Journal of Chemical Education|year=2011|volume=88|issue=3|pages=292–294|doi=10.1021/ed100172k}}</ref><ref>Nelson, Donna J.; Kumar, R.; Ramasamy, S.; "Comparing Carbonyl Chemistry Across Undergraduate Organic Chemistry Textbooks". ''J. Chem. Educ. 2015'', 92, 1171-1177.</ref> ==== په ټولګیو کې نوښتونه ==== نېلسون د عضوي کیمیا په پراخه مواردو کې د زده کړو د پراختیا او ارزونې په موخه له خپلو تجاربو ګټنه وکړه. هغې د شفاهي یا کتبي لارښوونو پر ځای انځوریزو لارښوونو (پریزنټېشنونو) ته مخه کړه؛ له دغو څخه دوه یې د خپروندویانو له خوا د عضوي کیمیا د پام وړ مهمو درسي کتابونو په خوا کې ومنل شول. نوموړې همدارنګه د هغو عواملو اړوند څېړنه وکړه چې پر مټ یې زده کړیالان یوه ساینسي څانګه خوشې کوي او یا هم په هغو کې پاتې کېږي. <ref>Fox, Marye Anne; Whitesell, James K.; Nelson, Donna J.; ''Study Guide and Solutions Manual to Accompany Organic Chemistry, Second Edition''; Jones and Bartlett Publishers, Inc., Sudbury, MA, 1997.</ref><ref>Fox, Marye Anne; Whitesell, James K.; Nelson, Donna J.; ''Study Guide and Solutions Manual to Accompany Core Organic Chemistry''; Jones and Bartlett Publishers, Inc. Sudbury, MA, 1997.</ref><ref>Nelson, Donna J.; [http://www.jbpub.com/catalog/0763702870/ ''Nucleophile / Electrophile Reaction Guide for Organic Chemistry''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012120255/http://www.jbpub.com/catalog/0763702870/|date=2008-10-12}}; Jones and Bartlett Publishers, Inc. Sudbury, MA, 1997.</ref><ref>Nelson, Donna J.;[http://link.springer-ny.com/link/service/journals/00897/bibs/0006003/630142dn.htm ''An Organization Device for Visualizing Mechanisms and Regiochemistry Rationales in Electrophilic Aromatic Substitution'']{{dead link|date=September 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. Chemical Educator 2001, 6, 142.</ref><ref>Nelson, Donna J.; ''EAS-at-a-Glance''. W.H. Freeman & Co. New York, NY, 2000.</ref><ref>Nelson, Donna J.; "The Effect of the Nucleophile/ Electrophile Reaction Guide on the Performance of Undergraduate Organic Chemistry Students"; ''Chemical Education Journal''. 2000, 4, 17.</ref><ref>Nelson, Donna J.; [http://digital.library.okstate.edu/oas/oas_htm_files/v80/p71frames.html "Teaching Devices to Make Undergraduate Organic Chemistry Easier"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235241/http://digital.library.okstate.edu/oas/oas_htm_files/v80/p71frames.html|date=2016-03-03}}. ''Proceedings of the Oklahoma Academy of Science''. 2000, 80, 71.</ref><ref>Frates, R. A.; Nelson, Donna J.; Friedrich, Craig; Rubowitz, Mark; Collins, Clay; [http://digital.library.okstate.edu/oas/oas_htm_files/v76/p75frames.html "Formation of Inorganic Precipitates in Microgravity on the STS-40"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618192413/http://digital.library.okstate.edu/OAS/oas_htm_files/v76/p75frames.html |date=2010-06-18 }}. ''Proceedings of the Oklahoma Academy of Science''. 1996, 76, 75-82.</ref><ref>Frates, Rodman A.; Nelson, Donna J.; Friedrich, Craig; Rubowitz, Mark; Collins, Clay; ''EXHIBIT: Formation of Inorganic Precipitates in Microgravity on the Getaway Special STS-40''. Oklahoma Air and Space Museum 2001, permanent exhibit.</ref> == سرچينې == j6ogepvokoog3ltmw1a3rdy9j071r6l 0 72804 364778 307897 2026-06-19T04:11:32Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364778 wikitext text/x-wiki وانګاري موتا ماثای (زوکړه: د ۱۹۴۰ زکال د اپرېل لومړۍ نېټه – مړینه: د ۲۰۱۱ زکال د سپټمبر ۲۵مه) کینیايي ټولنیزه، چاپېریالي او سیاسي فعاله وه چې د شنه کمربند په نامه یې د چاپېریال ساتنې اړوند غیر دولتي بنسټ تاسیس کړ؛ دغه بنسټ د ونو په کرنې، چاپېریال ساتنې او د ښځو پر حقونو تمرکز درلود. نوموړې په ۲۰۰۴ زکال کې لومړنۍ هغه افریقايي مېرمن شوه چې د سولې د نوبل جایزه یې وګټله. <ref name="greenbelt obit">{{Cite news|url=https://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai|title=Wangari Maathai, Nobel peace prize winner, dies at 71|last=Rice|first=Xan|date=26 September 2011|work=The Guardian|access-date=13 April 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023210710/http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai|url-status=live}}</ref><ref name="greenbelt bio">{{Cite web|url=http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai/biography|title=Biography {{!}} The Green Belt Movement|website=www.greenbeltmovement.org|language=en|access-date=23 May 2018|archive-date=24 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524004349/http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai/biography|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/sep/26/wangari-maathai-nobel-winner-dies|title=Wangari Maathai, Nobel Peace Prize Winner Dies|last=Rice|first=Xan|date=26 September 2011|work=The Guardian|access-date=13 April 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413114647/https://www.theguardian.com/world/2011/sep/26/wangari-maathai-nobel-winner-dies|url-status=live}}</ref> د کنېډې د هوايي تخلیې څخه د ګټې اخیستونکې په توګه نوموړې په متحده ایالاتو کې زده کړې وکړې؛ د لیسانس سند یې له مونټ سنټ سکولاسټیکا کالج او د ماسټرۍ سند یې د پیتسبورګ له پوهنتون څخه ترلاسه کړ. هغه په ختیځه او مرکزي افریقا کې لومړنۍ مېرمن وه چې د دوکتورا په کچه یې زده کړې وکړې او په کینیا کې یې د نایروبي له پوهنتون څخه د فلسفې د دوکتورا سند واخیست. په ۱۹۸۴ زکال کې نوموړې د مناسب ژوندانه جایزه وروسته له هغې ترلاسه کړه چې وه یې شو کولای د چاپېریال اړوند کینیايي بحث د ځنګلونو د بېرته رغونې په ټولیز اقدام بدل کړي. ماثاي د ۲۰۰۳ زکال له جنوري میاشتې څخه د ۲۰۰۵ زکال تر نومبر میاشتې پورې د کینیا د پارلمان انتخابي غړې وه او د ولسمشر موای کیباکي په اداره کې یې د چاپیریال ساتنې او طبیعي سرچینو د مرستیال وزیرې په توګه خدمت وکړ. نوموړې د نړۍ د راتلونکې شورا (World Future Council) افتخاري سلاکاره وه. ماثای د یوې عالمې او همدارنګه د ګڼ شمېر کتابونو د لیکوالې په توګه نه یوازې دا چې یوه فعاله مېرمن وه بلکې داسې یوه متفکره مېرمن وه چې د چاپېریال، پراختیا، جنسیت او افریقايي کلتورونو او مذاهبو اړوند لیدلوري کې یې پام وړ ونډه لرله.{{sfn|Muhonja|2020|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{Cite book|last=Musila|first=Grace|url=https://www.worldcat.org/oclc/1148322483|title=Wangari Maathai's Registers of freedom|publisher=HSRC Press|others=Grace A. Musila|year=2020|isbn=978-0796925749|location=Cape Town|oclc=1148322483|access-date=13 August 2021|archive-date=10 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220510215830/https://www.worldcat.org/title/wangari-maathais-registers-of-freedom/oclc/1148322483|url-status=live}}</ref> ماثای د ۲۰۱۱ زکال د سپټمبر په ۲۵مه په رحم کې د سرطان د ناروغۍ له امله مړه شوه. == لومړنی ژوند او زده کړې == ماثای د ۱۹۴۰ زکال د اپرېل په لومړۍ نېټه د کینیا د مستعمرې په مرکزي لوړو برخو کې د نایري سیمې په ایهیته کلي کې وزیږېده. د هغې کورنۍ کیکویو قوم ته اړونده وه چې په کینیا کې تر ټولو زیات نفوس لرونکی قوم دی او په دغه سیمه کې یې څو نسلونو ژوند کړی. د ۱۹۴۳ زکال په شاوخوا کې د ماثای کورنۍ ناکورو ته څېرمه په ریفت دره کې د سپین پوستو یوې کروندې ته کډه وکړه، ځکه هلته یې پلار دنده پیدا کړې وه. د ۱۹۴۷ زکال په وروستیو کې نوموړې د خپلې مور سره ایهیته ته راوګرځېده، ځکه دوه وروڼو یې د همدغه کلي په ښوونځي کې درس لوست او د پلار د دندې په ځای کې د دوی لپاره ښوونځي شتون نه درلود؛ همدا و چې پلار یې همالته پاتې شو. له لږ مودې وروسته نوموړې د اته کلنۍ په عمر له خپلو وروڼو سره یوځای د ایهیته کلي ښوونځي ته تګ پیل کړ. <ref>{{Cite web|url=https://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai|title=Wangari Maathai {{!}} The Green Belt Movement|website=www.greenbeltmovement.org|language=en|access-date=13 April 2019|archive-date=23 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023210710/http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai|url-status=live}}</ref>{{sfn|Maathai|2006|p=29}}{{sfn|Maathai|2006|pp=14–15}}{{sfn|Maathai|2006|p=3}} د ختیځې افریقا د استعمار د پای په رانږدې کېدو سره د ټام امبویا په څېر یو شمېر کینیايي سیاستوالو په لویدیځو هېوادونو کې د راتلونکې لرونکو زده کوونکو لپاره د زده کړو د زمینې برابرولو وړاندیز وکړ. جان اف کنېډې چې هغه مهال د متحده ایالاتو سناتور و، هوکړه یې وکړه چې د خپل بنسټ له لارې به هغوی ته مالي امکانات برابر کړي او په دې سره یې د کنېډې هوايي تخلیې یا د افریقا څخه هوايي تخلیې ته لار برابره کړه. ماثای د ۱۹۶۰ زکال په سپټمبر میاشت کې یو له هغو ۳۰۰ کینیايي وګړو څخه وه چې په متحده ایالاتو کې د زده کړو په موخه وټاکل شول. {{sfn|Maathai|2006|p=53}}{{sfn|Maathai|2006|p=79}}{{sfn|Maathai|2006|pp=73–74}}{{sfn|Maathai|2006|p=69}}{{sfn|Maathai|2006|pp=63–69}}{{sfn|Maathai|2006|pp=60–61}} == په ۲۰۰۴ زکال کې د نوبل د سولې جایزه == وانګاري ماثای «د تل پاتې پراختیا، دیموکراسۍ او سولې په برخه کې د خپلو چارو له امله» په ۲۰۰۴ زکال کې د نوبل د سولې جایزه ترلاسه کړه. په دې سره ماثای لومړنۍ افریقايي مېرمن شوه چې دغه معتبره جایزه یې ترلاسه کړه. د نوبل د وصیت له مخې د سولې جایزه هغه چاته ورکول کېږي چې په تېر کال کې یې «د ملتونو ترمنځ د ورورولۍ د رامنځته کولو، د ثابتو ځواکونو د شمېر د کمښت یا لغو کولو او همدارنګه د سولې د ترویج کوونکو غونډو د جوړولو په برخه کې تر ټولو غوره یا زیات کار کړی وي». له ۱۹۰۱ زکال څخه تر ۲۰۱۸ زکال پورې د نوبل له ټولو جایزو څخه یوازې ۵۲ یې مېرمنو ته ورکړل شوې وې، په داسې حال کې چې ۸۵۲ نورې یې نارینه و ترلاسه کړې وې. وانګاري ماثای د خپلو پام وړ هڅو پرمټ لومړنۍ افریقايي او همدارنګه لومړنۍ چاپېریال پالونکې مېرمن وه چې د سولې دغه جایزه یې ترلاسه کړه. <ref>{{Cite web|title=The Nobel Peace Prize 2004|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2004/maathai/26050-wangari-maathai-nobel-lecture-2004/|access-date=20 July 2020|publisher=Nobel Foundation|language=en-US|archive-date=29 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729180651/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2004/maathai/26050-wangari-maathai-nobel-lecture-2004/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Africa's Nobel Prize winners: A list|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/africa-nobel-prize-winners-list-191116072848445.html|access-date=20 July 2020|publisher=Al Jazeera|archive-date=19 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719182515/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/africa-nobel-prize-winners-list-191116072848445.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|first=Christina|last=Maxouris|title=Black History Month: 10 black women you should know about|url=https://www.cnn.com/2019/02/23/us/african-american-women-in-history/index.html|access-date=20 July 2020|publisher=CNN|date=23 February 2019|archive-date=20 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720133539/https://www.cnn.com/2019/02/23/us/african-american-women-in-history/index.html|url-status=live}}</ref> == د اېډز د توطئې تیوري == د نظر اختلافونه هغه مهال را پیدا شول چې د سټنډرډ په نامه کینیايي ورځپاڼې راپور خپور کړ چې ماتای ادعا کړې ګویا «اېډز ناروغي په قصدي ډول د لویدیځو ساینس پوهانو له خوا د افریقايي وګړو د له منځه وړو په موخه رامنځته شوې». ماثای دغه تورونه رد کړل، خو ورځپاڼه بیا پر خپل راپور ودرېده. <ref name="rferl.org">{{cite web|last=Sindelar|first=Daisy|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/12/bf4adbd1-fba8-4ae6-b68b-fa5bcb171f1a.html|title=World: Africa's First Female Nobel Peace Laureate Accepts Award Amid Controversy Over AIDS stupidRemarks|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=10 December 2004|access-date=28 September 2011|archive-date=15 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080615232502/http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/12/bf4adbd1-fba8-4ae6-b68b-fa5bcb171f1a.html|url-status=live}}</ref> په ۲۰۰۴ زکال کې نوموړې له ټایمز مجلې سره د مرکې پر مهال د دغې موضوع اړوند پوښتنو په ځواب کې وویل: «زه نه پوهېږم چې اېډز چا جوړ کړی او یا دا چې دا یو بیولوژیکي عامل دی او که نه. خو زه په دې پوهېږم چې دغه ډول شیان له سپوږمۍ نه دي راښکته شوي. ما تل دا فکر کاوه چې وګړو ته د حقیقت څرګندول مهمه چاره ده، خو اټکل کوم چې یو حقیقت شتون لري چې نه باید په زیاته کچه افشا شي. هغه مهال چې ترې وپوښتل شول موخه یې څه ده، هغې دوام ورکړ «زما اشاره اېډز ته ده. باوري یم چې خلک پوهېږي دا له کومه شوی او زه په بشپړه توګه ډاډمنه یم، دا له شادیانو څخه نه دی پیدا شوی».<ref>[https://web.archive.org/web/20070312045031/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901041018-713166,00.html "10 Questions: Wangari Maathai"]. ''Time''. Retrieved 3 May 2009</ref> == ۲۰۰۵ – ۲۰۱۱ زکال: د ژوند وروستي کلونه == ماثای وروسته له هغه چې په ۲۰۰۵ زکال کې یې جاپان ته سفر وکړ د ضایعاتو د کمښت د فلسفې یو له لیواله ملاتړ کوونکو څخه شوه چې په جاپان کې ورته د موټای نای اصطلاح کارول کېږي او بودایي ریښه لري. ماثای د ۲۰۰۵ زکال د مارچ په ۲۸مه د افریقايي اتحادیې د اقتصادي، ټولنیزې او کلتوري شورا لومړنۍ مشره وټاکل شوه او همدارنګه د کانګو د حوضې د ځنګلي اکوسیسټم د ساتنې په موخه د غوره نیت سفیره هم وبلل شوه. په ۲۰۰۶ زکال کې نوموړې د ۲۰۰۶ زکال د ژمنیو اولمپیک لوبو په پرانیست غونډه کې له اتو بیرغ وړونکو څخه یوه وه. ماثای د ۲۰۰۶ زکال د مۍ میاشتې په ۲۱مه نېټه افتخاري دوکتورا تر لاسه کړه او په کانکټیکات کالج یې د زده کړیالانو د فراغت په جشن کې وینا وکړه. ماثای د ۲۰۰۶ زکال په نومبر میاشت کې د ملګرو ملتونو د یو میلیون ونو د کمپاین مشري پر غاړه لرله. <ref>Suzuki, Yasushi and Kar, Rabi, "India-Japan Cultural Distance on the Mottainai Ethics" in ''Towards a Common Future'', Lexington Books, 2018. pp. 138–139</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nobelwomensinitiative.org|title=Nobel Women's Initiative|website=Nobel Women's Initiative|language=en-US|access-date=27 April 2018|archive-date=17 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917044453/http://www.nobelwomensinitiative.org/|url-status=live}}</ref>{{sfn|Maathai|2006|p=295}}{{sfn|Kinefuchi|2018|pp=156—157}} د ۲۰۰۶ زکال په اګست میاشت کې د متحده ایالاتو سناتور بارک اوباما کینیا ته سفر وکړ. د اوباما پلار هم د هغه پروګرام پر مټ چې ماثای ترې ګټنه کړې وه په متحده ایالاتو کې زده کړې کړې وې. هغې او اوباما د نایروبي په اوهورو پارک کې له یو بل سره ولیدل او همالته یې یوه ونه هم وکرله. اوباما د دغې لیدنې پر مهال د مطبوعاتو آزادۍ ته د درناوي وویل او څرګنده یې کړه: «د مطبوعاتو ازادي د باغ ساتنې په څېر ده؛ باید تل هغه وپالل شي او ساتنه یې وشي. وګړي هم باید هغو ته ارزښت ورکړي ځکه چې دا داسې یو څه دي چې که چېرې موږ یې اړوند هوښیار وه نه اوسو، له لاسه مو وزي». نوموړي د نړیوالو چاپېریالي زیانونو څخه خواشیني څرګنده کړه او د اقلیمي بدلونونو اړوند یې د ملګرو ملتونو د کاري چوکاټ په کنوانسیون او د هغو په فرعي هوکړې یا کیوټو پروتوکول کې د متحده ایالاتو د ورګډېدو څخه د ولسمشر جورج ډبلیو بوش ډډې کولو ته اشاره وکړه. <ref>[https://web.archive.org/web/20120513050233/http://mg.co.za/article/2006-08-28-obama-press-freedom-is-like-tending-a-garden Obama: 'Press freedom is like tending a garden']. ''Mail & Guardian'' (South Africa), 28 August 2006. Retrieved 3 May 2009</ref> ماثای د ۲۰۰۷ زکال په نومبر میاشت کې د پارلماني ټاکنو لپاره د ملي یووالي د ګوند په مقدماتي ټاکنو کې ماته وخوړه او دا یې غوره وګڼله چې د یوه کوچني ګوند په استازولۍ ټاکنو ته ودرېږي. هغې د ۲۰۰۷ زکال په پارلماني ټاکنو کې ماتې وخوړه. دې په خپله ټاکنیزه حوزه کې د ولسمشریزو ټاکنو د رایو د بیا شمېرنې غوښتنه وکړه (چې موای کیباکي په رسمي ډول ډول وګټلې، خو مخالفینو یې ورسره مخالفت کاوه) او څرګنده یې کړه چې دواړه لوري باید ومني چې پایلې منصفانه دي، خو د چلوټیو نښې هم په کې شتون لري. <ref>[http://www.news24.com/News24/Africa/News/0%2C%2C2-11-1447_2223090%2C00.html "Upset in Kenyan primaries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080102234148/http://www.news24.com/News24/Africa/News/0%2C%2C2-11-1447_2223090%2C00.html|date=2 January 2008}}, Sapa (News24.com), 18 November 2007</ref><ref>[http://www.afriquenligne.fr/news/daily-news/opposition-claims-polls-fraud-discovered-in-48-elective-zones-2007123014189 "Opposition claims polls fraud discovered in 48 elective zones"], Panapress (afriquenligne.fr), 30 December 2007. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113004502/http://www.afriquenligne.fr/news/daily-news/opposition-claims-polls-fraud-discovered-in-48-elective-zones-2007123014189|date=13 January 2008}}</ref> نوموړې په ۲۰۰۹ زکال کې «د افریقا لپاره د ننګونې» تر عنوان لاندې اثر خپور کړ چې د خپل لید له مخې یې په افریقا کې د دولتدارۍ د قوت او کمزورتیا ټکو، خپلو تجربو او د افریقا په راتلونکي کې یې د چاپېریال ساتنې موضوع ته په کې اشاره کړې وه. د ۲۰۰۹ زکال په جون میاشت کې ماثای د پیس بای پیس ډاټ کام (PeaceByPeace.com) له خوا د سولې د لومړۍ اتلې په نوم ونومول شوه. ماثای په ۲۰۱۱ زکال کې د خپلې مړینې تر مهاله له افریقا سره د اروپايي پارلمان د استازو په ټولنه کې د مخکښو سلاکارانو په پلاوي کې خدمت وکړ. <ref>{{cite web|url=http://www.peacebypeace.com/heroes/view/id/88|title=Peace Heroes: Wangari Maathai|date=26 June 2009|work=PeaceByPeace|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715061009/http://www.peacebypeace.com/heroes/view/id/88|archive-date=15 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://awepa.org/index.php/en/about-us/organisational-structure/eminent-advisory-board.html|title=Eminent Advisory Board|work=awepa.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524015248/http://www.awepa.org/index.php/en/about-us/organisational-structure/eminent-advisory-board.html|archive-date=24 May 2013}}</ref> وانګاري ماثای د ۲۰۱۱ زکال د سپټمبر په ۲۵مه د رحم د سرطان له امله هغه مهال مړه شوه چې د نایروبي په روغتون کې تر درملنې لاندې وه.<ref name="Death">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-15056502|title=Kenya's Nobel laureate Wangari Maathai dies aged 71|work=BBC News|access-date=26 September 2011|date=26 September 2011|archive-date=26 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926181907/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-15056502|url-status=live}}</ref> د هغې مړی وسوزول شو او ایرې یې په نایروبي کې د وانګاري ماثای د سولې او چاپېریالي مطالعاتو په انستیتیوت کې خښې کړای شوې. == سرچينې == mq8xuhxsgnlhw5kan24xgzjujlpj4ft 0 80493 364788 346150 2026-06-19T05:15:21Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364788 wikitext text/x-wiki {{استوګنيزه سيمه|image_skyline=Karki_(Tigranashen).jpg|image_alt=|image_caption=نمایی از کرکی از بزرگراه اصلی شمال-جنوب ارمنستان|name=کرکی|native_name={{Lang|az|Kərki}}|other_name={{Lang|hy|Տիգրանաշեն}} تیگراناشن|pushpin_map=Armenia#Azerbaijan|pushpin_mapsize=300|subdivision_name={{پرچم|Azerbaijan}} <small>([[دوژور]])</small><br> {{پرچم|Armenia}} <small>([[دفاکتو]])</small>|subdivision_type1=[[تقسیمات کشوری جمهوری آذربایجان|شهرستان]]<br>[[استان‌های ارمنستان|استان]]|subdivision_name1=[[شهرستان صدرک]] <small>([[دوژور]])</small><br>[[استان آرارات]] <small>([[دفاکتو]])</small>|leader_title=|leader_name=|established_title=|established_date=|area_total_km2=19|area_footnotes=|population_as_of=|population_total=|population_density_km2=|timezone=|utc_offset=+4|elevation_m=|area_code=|website=|official_name=}} '''کرکي''' ( [[ارمني ژبه|ارمني]] : '''Тигранашен''' Тигранашен, [[ازربايجاني ژبه|آذربائيجاني ترکي]] : Kərki) دا د نخچیوان خودمختاره جمهوریت برخه ده، چې په بشپړه توګه د ارمنستان په خاوره کې تړل شوې ده. یوه لویه لار چې د ارمنستان شمال او سویل سره نښلوي د کلي څخه تیریږي. په ۱۹۹۲ کال کې د قره باغ د جګړې پر مهال دغه سیمه د ارمنستان تر ولکې لاندې وه او آذري وګړي یې بې ځایه شول او د دغه کلي نوم د تیګراناشین په نوم بدل شو. دا کلی د اخوریان سیند په غاړه او د یروان - جرموک لویې لارې ته نږدې موقعیت لري او د سیمې له مرکز څخه 15 کیلومتره (9.3 میل) لرې دی. د کلي مساحت ۹۵۰ هکتاره دی. اصلي لویه لار چې شمالي ارمنستان له سویلي ارمنستان سره نښلوي د کلي څخه تیریږي. نن ورځ، د دې ډیری اوسیدونکي ارمنیان دي، چې ځینې یې اصلي دي او ځینې یې د اذربایجان جمهوریت کډوال دي. == د کلمې ريښه == تیګرانشین د تیګران II په نوم نومول شوی ، د لوی ارمنستان د سلطنت یو له پاچاهانو څخه == تاریخ == دا کلی د ۱۹۹۰ کال د جنورۍ په ۱۹ مه د ناګورنو قره باغ په لومړۍ جګړه کې د ارمني ځواکونو له خوا ونیول شو. <ref name="ANAS">{{کتابي سرچينه |last=ANAS |first=Azerbaijan National Academy of Sciences |title=Nakhchivan Encyclopedia |publisher=ANAS |year=2005 |isbn=5-8066-1468-9 |volume=volume I |location=Baku |page=294}}</ref> د ۱۹۹۲ کال له مې میاشتې راهیسې، د ناګورنو قره باغ له لومړۍ جګړې وروسته، کارکي د ارمنستان تر کنټرول لاندې دی. د 19 مربع متره (7.3 مربع میل) مساحت چې اوس د ارارات ولایت د یوې برخې په توګه اداره کیږي. له جګړې وروسته د کارکي ډېر پخواني اوسېدونکي د نخچیوان خودمختاره جمهوریت د کنجرلي په سیمه کې چې د باکو د حکومت له خوا رامنځته شوی و، د نوي کارکي (یني کدرکي) په نوم په یوه نوي کلي کې مېشت شول. == ګالری == <gallery mode="packed" heights="120"> دوتنه:Tigranashen,_Armenia.JPG|link=پرونده:Tigranashen,_Armenia.JPG|alt=نمایی از کرکی از بزرگراه اصلی شمال-جنوب ارمنستان| د ارمنستان له اصلي شمال-جنوبي لویې لارې څخه د کارکي لید </gallery> == اړونده لټونونه == * آرتشوون == سرچینې == {{لړسرچينې}} Brady Kiesling, ''Rediscovering Armenia'', p. 30; original archived at Archive.org, and current version online on. http://www.azerb.com/az-karki.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081212074235/http://www.azerb.com/az-karki.html |date=2008-12-12 }}. National Academy of Sciences (2005). ''Nakhchivan Encyclopedia''. Vol. volume I. Baku: ANAS. p. 294. ISBN <bdi>5-8066-1468-9</bdi>. https://web.archive.org/web/20120428185344/http://www.nakhchivan.az/portal-en/index-22.htm. https://web.archive.org/web/20170601043238/http://www.serqqapisi.az/index.php/ictimai-siaysi/3197-kaerkinin-taleyi. https://web.archive.org/web/20160320085602/http://sadarakcourt.gov.az/?lng=en. https://en.wikipedia.org/wiki/Karki_(Azerbaijan) quia88wua788sv5h2569f9cv5gy4g89 0 82115 364765 347551 2026-06-19T02:29:09Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 364765 wikitext text/x-wiki ''' شاګۍ کلا''' [[خېبر پښتونخوا|د خیبر پښتونخوا]] ولایت په خیبر ولسوالۍ کي د جمرود څخه ۱۳ کیلومتره لېرې موقعیت لري. دا کلا په ۱۹۲۷ کال کي د برېتانوي ځواکونو لخوا د [[خيبر دره|خیبر درې]] د څارني لپاره جوړ سوه، او د سمندر له کچې څخه د ۸۴۷ مترو په لوړوالي پرته ده. یاده کلا اوس وخت د پاکستاني پوځي او نیمه پوځي ځواکونو لخوا اداره کیږي چي د خیبر رائفلز لپاره د مرکزي دفتر په توګه کار کوي. {{مالومات}} په دې کلا کې د پاکستان، ناټو او افغان پوځي چارواکو ترمنځ درې اړخیزې غونډې هم ترسره سوې دي. <ref>{{Cite news|date=22 January 2012}}</ref> == سرچینې == https://web.archive.org/web/20121115004918/http://www.khyber.org/pictures/a/Forts_of_Pashtunkhwa.shtml cd6gykaqpnp1crohibdzdqpu6ed0ztq 0 85427 364741 364642 2026-06-18T12:32:27Z Rayhan Ahmed Tamim 39887 364741 wikitext text/x-wiki {{ Infobox person | name = عثمان ہادی | native_name = {{nobold|ওসমান হাদি}} | native_name_lang = bn | image =Sharif_Osman_Bin_Hadi_at_Public_Parliament_event_in_Dhaka.jpg | caption = Hadi in 2025 | office = [[انقلاب منچہ]] کے [[ترجمان]] | term_start = 13 اگست 2024 | term_end = | predecessor = ''دفتر قائم'' | successor = | birth_place = [[نالچٹی]], [[جھلوکاٹھی ضلع |جھلوکاٹھی]], بنگلہ دیش | birth_name = عثمان گونی | otherparty = [[انقلاب منچہ]] | nationality = بنگلہ دیش | alma_mater = [[ڈھاکہ یونیورسٹی]] | education = [[ماسٹر آف سوشل سائنس|MSS]] (سیاسی سائنس) | occupation = سیاسی کارکن، استاد | known_for = {{ubl|[[انقلاب منچہ]]|[[جولائی انقلاب (بنگلہ دیش)|جولائی انقلاب]]}} }} '''شریف عثمان بن ہادی''' (শরীফ ওসমান বিন হাদি) چې د "عثمان هادي" په نوم پیژندل کیږي، یو بنګله دیشي سیاستوال او فعال دی.<ref name="auto5">{{Cite web |title=How July Uprising firebrand Osman Hadi burst into the spotlight |url=https://thefinancialexpress.com.bd/national/how-july-uprising-firebrand-osman-hadi-burst-into-the-spotlight |access-date=2025-12-12 |website=The Financial Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=বছরজুড়ে আলোচনায় ওসমান হাদি |url=https://www.prothomalo.com/politics/rmgqe2fwym |access-date=2025-12-13 |website=Prothom Alo |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web |title=কে এই শরিফ ওসমান হাদি|url=https://www.tbsnews.net/bangla/bangladesh/news-details-425666 |access-date=2025-12-13 |website=The Business Standard |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=জুলাইযোদ্ধা থেকে নেতা ওসমান হাদি|url=https://samakal.com/politics/article/329306 |access-date=2025-12-13 |website=[[Samakal]] |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=প্রতিবাদী কবি থেকে রাজপথে ভারত ও আওয়ামী বিরোধী কণ্ঠে কে এই হাদী?|url=https://dailyinqilab.com/national/news/841411 |access-date=2025-12-14 |website=The Daily Inquilab |language=bn}}</ref> هغه د بنسټ ایښودونکو څخه یو دی او اوس مهال د سیاسي پلیټ فارم [[انقلاب منچا]] د ویاند په توګه دنده ترسره کوي. په بنګله دیش کې د [[جولای انقلاب (بنګله دیش)|د جولای انقلاب]] وروسته، هغه د ځوانانو په مشرۍ غورځنګونو کې د یو مشهور شخصیت په توګه راڅرګند شو، چې په بنګله دیش کې د هند د واکمنۍ په وړاندې د خپل فعال سیاسي دریځ، د [[د جولای په ډله ییزه وژنه کې د وژل شویو خلکو لیست | د جولای شهیدانو]] د حقونو لپاره د هغه د مدافعې، او د عوامي لیګ د جولای د پنځمې شهیدانو کې د هغه د رول لپاره پیژندل شوی.<ref name="auto3">{{cite news |date=24 May 2025 |title='ফ্যাসিবাদবিরোধী' সব শক্তিকে নিয়ে জাতীয় সরকার গঠনের দাবি ইনকিলাব মঞ্চের |url=https://bangla.bdnews24.com/campus/20cb24aa4e47 |access-date=30 November 2025 |work=bdnews24.com |language=bn}}</ref><ref name="auto2">{{cite news |date=25 April 2025 |title=সাংগঠনিকভাবে আওয়ামী লীগকে নিষিদ্ধের দাবি ইনকিলাব মঞ্চের |url=https://ekhon.tv/article/680b7e2aeac961a4ef5b0ac4 |access-date=30 November 2025 |work=Ekhon TV |language=bn}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=From uprising to gunfire: the rise of Sharif Osman Hadi |url=https://thedeltagram.com/politics/from-uprising-to-gunfire-the-rise-of-sharif-osman-hadi?fbclid=Iwb21leAOp7WRjbGNrA6ntX2V4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHj6j65M712t7-VXU-I0mWlQxDK1Fbleta6WbNsHnotbSm9NAuaNnTB8AJE6E_aem_11FDoXZ8ztK5gK4H2soFkQ |access-date=2025-12-13 |website=The Deltagram |language=en}}</ref> اهغه د ۲۰۲۵ کال د دسمبر په ۱۲مه د ډهاکې په [[پلټان]] سیمه کې د خپل کمپاین پر مهال په ډزو ووژل شو.<ref name=":1">{{Cite web |date=2025-12-12 |title=Inqilab Mancha spokesperson Osman Hadi shot in Paltan, rushed to DMCH |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/crime/inqilab-mancha-spokesperson-sharif-osman-hadi-shot-paltan-rushed-dmch-1307901 |access-date=2025-12-12 |website=[[The Business Standard]] |language=en}}</ref> اور وہ اس وقت [[کوما]] میں ہے۔<ref name=":2">{{Cite web |date=2025-12-12 |title=Osman Hadi now in coma: Doctor |url=http://www.daily-sun.com/politics/845606/osman-hadi-now-in-coma-doctor |access-date=2025-12-12 |website=[[Daily Sun (Bangladesh)]] |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ماخذونه == <references responsive="1"></references> == بهرنۍ اړیکې == * هادي [https://www.facebook.com/osmanhadiofficial په فیسبوک کې] * هادي [https://www.instagram.com/osmanhadi36 په انسټاګرام کې] [[Category:ژوندي خلک]] [[Category:د بنګله دیش فعالین]] [[Category:د بنګله دیش فاشیستان ضد]] [[Category:د ۲۱ پیړۍ بنګله دیش سیاستوال]] [[Category:د جولای انقلاب خلک (بنګله دیش)]] [[Category:د نالچاتي ولسوالۍ خلک]] [[Category:د جهلوکاټي ولسوالۍ سیاستوال]] [[Category:د باریسال څانګې فعالین]] [[Category:د ډهاکې پوهنتون پخواني زده کونکي]] njrzkl2ch6yck1cfmol11mu29tvxohv 0 87443 364739 364734 2026-06-18T11:59:08Z شاه زمان پټان 26102 364739 wikitext text/x-wiki '''په جده باندې د پورتگاليانو له خوا په ۱۵۴۱ز کال کې بريد وشو، چې دا پورتگاليانو د دې ښار د نيولو وروستۍ هڅه وه.''' <ref name="Brill2">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Wynbrandt2">Wynbrandt, James. [https://books.google.com/books?id=uWmLEAAAQBAJ&pg=PA372 A Brief History of Saudi Arabia, Third Edition.] Infobase Publishing, 2021.</ref> <ref name="Robison2">Robison, Gordon. [https://books.google.com/books?id=H7wtAQAAIAAJ&q=1541 Arab Gulf States : Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia & the United Arab Emirates.] Lonely Planet, 1996. “The Portuguese attacked Jeddah in 1541 but failed to take the city”</ref> <ref>Wynbrandt, James. [https://books.google.com/books?id=99M0zoSqsF0C&pg=PA300 A Brief History of Saudi Arabia.] Facts On File, Incorporated, 2014.</ref> {{Infobox military conflict | conflict = په جده بريد | partof = عثمانيانو او پورتگاليانو جګړې | image = File:Jeddah Defenses.jpg | caption = د جدې بندر او دفاع نقشه، پرتگاليان د قوي دفاع او سخت مقاومت له امله د ښار په نیولو کې پاتې راغلل.<ref>[https://pdxscholar.library.pdx.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2596&context=open_access_etds Farouk M. Taufik, History of Al-Hijaz (1520-1632), p. 34]</ref> | date = 1541 | place = [[جده]]، [[سعودي عربستان]] او [[سور سمندر]] | result = د عثمانيانو او مکيانو بريا | combatant1 = {{flagicon|پورتگال پاچايي|1521}} پرتگال | combatant2 = {{flag|عثماني سترواکي|red}}<br>مکه شريفه | commander1 = {{flagicon|پورتگال پاچايي|1521}} ايستيواو داگاما | commander2 = علي بيگ<br>محمد ابونمي الثاني | strength1 = ۸۵ کښتۍ | strength2 = نامالومه عثماني گارنېزون<br>د مکي ځواکونو لوی شمېر }} پورتگاليانو يو پلا مخکې په ۱۵۱۷ز کال کې د عثمانيانو څخه د جدې نيولو هڅه کړې وه، چې ماته يې خوړلې وه. په ۱۵۴۱ز کې د هند پورتگالي والي ايستيواو داگاما په مشرۍ د پورتگاليانو بېړۍ په سویز کې د عثماني بېړيو وېجاړولو په موخه [[سور سمندر]] ته ورننوتې. <ref>Peacock, A. C. S. "The Ottoman Empire and the Indian Ocean." In Oxford Research Encyclopedia of Asian History. 2018</ref> دوی د سواکين په شمول په لاره کې څو بندرونه وېجاړ کړل. د ايستيواو داگاما په مشرۍ يې په جده بريد وکړ او هڅه يې وکړه چې ښار ونيسي. <ref>H. J. Kissling، Bertold Spuler، N. Barbour، J. S. Trimingham، H. Braun، H. Hartel, The Last Great Muslim Empires, p. 58</ref> <ref>Daḥlan, Aḥmad Zaynī (2007) [1887/1888]. Khulāṣat al-kalām fī bayān umarā' al-Balad al-Ḥarām, p . 127-128,</ref> <ref name="Brill3">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Robison3">Robison, Gordon. [https://books.google.com/books?id=H7wtAQAAIAAJ&q=1541 Arab Gulf States : Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia & the United Arab Emirates.] Lonely Planet, 1996. “The Portuguese attacked Jeddah in 1541 but failed to take the city”</ref> <ref name="Wynbrandt3">Wynbrandt, James. [https://books.google.com/books?id=uWmLEAAAQBAJ&pg=PA372 A Brief History of Saudi Arabia, Third Edition.] Infobase Publishing, 2021.</ref> پورتگاليان له يوې بېړۍ سره چې ۸۵ کښتۍ يې درلودې <ref>تاريخ مكة إتحاف فضلاء الزمن بتاريخ ولاية بني الحسن - جمال الدين الطبري, p. 478</ref> <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1272">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 127</ref> جدې ته څېرمه د ابوالدوير بندر کې کښته شول. <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1273">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 127</ref> <ref name="Farouk M. Taufik, p. 342">Farouk M. Taufik, p. 34</ref> په هغه وخت کې د عثمانيانو مشري علي بيگ په غاړه درلوده. <ref>[[iarchive:olomnasb_ymail_20170723/page/n137/mode/1up|Ayyub Sabri Pasha (Died 1890 AD), Mir'at Jazirat al-'Arab, p. 134]]</ref> د پورتگاليانو د راتگ خبرېدو سره، محمد ابونمي الثاني له خوا چې هغه وخت د مکې شريف و، په مکه کې د جهاد اعلان وشو، هغه د مکې د مجاهدينو مشري وکړه او د پورتگاليانو پر وړاندې يې د عثمانيانو ملاتړ وکړ. <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1282">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128</ref> <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1283">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128</ref> د علي بيگ او ابو نعمی په مشرۍ د عثماني ځواکونو او مکي مجاهدينو د پورتگاليانو بريد په شا وتمباوه.<ref>Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2003). Ashrāf Makkat al-Mukarramah wa-umarāʼihā fī al-ʻahd al-ʻUthmānī, p. 135</ref> <ref name="Brill4">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Robison4">Robison, Gordon. [https://books.google.com/books?id=H7wtAQAAIAAJ&q=1541 Arab Gulf States : Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia & the United Arab Emirates.] Lonely Planet, 1996. “The Portuguese attacked Jeddah in 1541 but failed to take the city”</ref> ابو نعمي د سلطان سليمان له خوا په ځانگړي انعام ونازول شو. <ref name="Brill">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128</ref> <ref>[https://books.google.com/books?id=T57CAAAAIAAJ&q=portuguese+1541 Gerald De Gaury, Rulers of Mecca, p. 129]</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} 7npabo5jhvuncx03qm0lvqss7exyh4g 364740 364739 2026-06-18T12:00:23Z شاه زمان پټان 26102 364740 wikitext text/x-wiki په جده باندې د پورتگاليانو له خوا په ۱۵۴۱ز کال کې بريد وشو، چې دا پورتگاليانو د دې ښار د نيولو وروستۍ هڅه وه. <ref name="Brill2">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Wynbrandt2">Wynbrandt, James. [https://books.google.com/books?id=uWmLEAAAQBAJ&pg=PA372 A Brief History of Saudi Arabia, Third Edition.] Infobase Publishing, 2021.</ref> <ref name="Robison2">Robison, Gordon. [https://books.google.com/books?id=H7wtAQAAIAAJ&q=1541 Arab Gulf States : Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia & the United Arab Emirates.] Lonely Planet, 1996. “The Portuguese attacked Jeddah in 1541 but failed to take the city”</ref> <ref>Wynbrandt, James. [https://books.google.com/books?id=99M0zoSqsF0C&pg=PA300 A Brief History of Saudi Arabia.] Facts On File, Incorporated, 2014.</ref> {{Infobox military conflict | conflict = په جده بريد | partof = عثمانيانو او پورتگاليانو جګړې | image = File:Jeddah Defenses.jpg | caption = د جدې بندر او دفاع نقشه، پرتگاليان د قوي دفاع او سخت مقاومت له امله د ښار په نیولو کې پاتې راغلل.<ref>[https://pdxscholar.library.pdx.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2596&context=open_access_etds Farouk M. Taufik, History of Al-Hijaz (1520-1632), p. 34]</ref> | date = 1541 | place = [[جده]]، [[سعودي عربستان]] او [[سور سمندر]] | result = د عثمانيانو او مکيانو بريا | combatant1 = {{flagicon|پورتگال پاچايي|1521}} پرتگال | combatant2 = {{flag|عثماني سترواکي|red}}<br>مکه شريفه | commander1 = {{flagicon|پورتگال پاچايي|1521}} ايستيواو داگاما | commander2 = علي بيگ<br>محمد ابونمي الثاني | strength1 = ۸۵ کښتۍ | strength2 = نامالومه عثماني گارنېزون<br>د مکي ځواکونو لوی شمېر }} پورتگاليانو يو پلا مخکې په ۱۵۱۷ز کال کې د عثمانيانو څخه د جدې نيولو هڅه کړې وه، چې ماته يې خوړلې وه. په ۱۵۴۱ز کې د هند پورتگالي والي ايستيواو داگاما په مشرۍ د پورتگاليانو بېړۍ په سویز کې د عثماني بېړيو وېجاړولو په موخه [[سور سمندر]] ته ورننوتې. <ref>Peacock, A. C. S. "The Ottoman Empire and the Indian Ocean." In Oxford Research Encyclopedia of Asian History. 2018</ref> دوی د سواکين په شمول په لاره کې څو بندرونه وېجاړ کړل. د ايستيواو داگاما په مشرۍ يې په جده بريد وکړ او هڅه يې وکړه چې ښار ونيسي. <ref>H. J. Kissling، Bertold Spuler، N. Barbour، J. S. Trimingham، H. Braun، H. Hartel, The Last Great Muslim Empires, p. 58</ref> <ref>Daḥlan, Aḥmad Zaynī (2007) [1887/1888]. Khulāṣat al-kalām fī bayān umarā' al-Balad al-Ḥarām, p . 127-128,</ref> <ref name="Brill3">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Robison3">Robison, Gordon. [https://books.google.com/books?id=H7wtAQAAIAAJ&q=1541 Arab Gulf States : Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia & the United Arab Emirates.] Lonely Planet, 1996. “The Portuguese attacked Jeddah in 1541 but failed to take the city”</ref> <ref name="Wynbrandt3">Wynbrandt, James. [https://books.google.com/books?id=uWmLEAAAQBAJ&pg=PA372 A Brief History of Saudi Arabia, Third Edition.] Infobase Publishing, 2021.</ref> پورتگاليان له يوې بېړۍ سره چې ۸۵ کښتۍ يې درلودې <ref>تاريخ مكة إتحاف فضلاء الزمن بتاريخ ولاية بني الحسن - جمال الدين الطبري, p. 478</ref> <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1272">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 127</ref> جدې ته څېرمه د ابوالدوير بندر کې کښته شول. <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1273">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 127</ref> <ref name="Farouk M. Taufik, p. 342">Farouk M. Taufik, p. 34</ref> په هغه وخت کې د عثمانيانو مشري علي بيگ په غاړه درلوده. <ref>[[iarchive:olomnasb_ymail_20170723/page/n137/mode/1up|Ayyub Sabri Pasha (Died 1890 AD), Mir'at Jazirat al-'Arab, p. 134]]</ref> د پورتگاليانو د راتگ خبرېدو سره، محمد ابونمي الثاني له خوا چې هغه وخت د مکې شريف و، په مکه کې د جهاد اعلان وشو، هغه د مکې د مجاهدينو مشري وکړه او د پورتگاليانو پر وړاندې يې د عثمانيانو ملاتړ وکړ. <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1282">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128</ref> <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 1283">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128</ref> د علي بيگ او ابو نعمی په مشرۍ د عثماني ځواکونو او مکي مجاهدينو د پورتگاليانو بريد په شا وتمباوه.<ref>Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2003). Ashrāf Makkat al-Mukarramah wa-umarāʼihā fī al-ʻahd al-ʻUthmānī, p. 135</ref> <ref name="Brill4">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Robison4">Robison, Gordon. [https://books.google.com/books?id=H7wtAQAAIAAJ&q=1541 Arab Gulf States : Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia & the United Arab Emirates.] Lonely Planet, 1996. “The Portuguese attacked Jeddah in 1541 but failed to take the city”</ref> ابو نعمي د سلطان سليمان له خوا په ځانگړي انعام ونازول شو. <ref name="Brill">[https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA223 Historic Cities of the Islamic World.] Brill, 2007.</ref> <ref name="Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128">Daḥlan, Aḥmad Zaynī, p. 128</ref> <ref>[https://books.google.com/books?id=T57CAAAAIAAJ&q=portuguese+1541 Gerald De Gaury, Rulers of Mecca, p. 129]</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} p0w10pmsh8a4jgzi5zcmonhj53eni1d 3 87447 364742 2026-06-18T12:32:30Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 364742 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Rayhan Ahmed Tamim}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۸ جون ۲۰۲۶، گړۍ ۱۲:۳۲ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) mh5ggs0wgxiux37b1jzjsxqllxclumh