ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 59015 368358 349434 2026-08-15T01:30:12Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368358 wikitext text/x-wiki '''د کمپیوټر انجنیري''' د انجنیرۍ یوه څانګه ده چې د هارډویر او سافټویر د پراختیا لپاره د اړین کمپیوټر ساینس او برېښنايي انجنیرۍ ګڼې برخې په کې راځي. د کمپیوټر انجنیران د سافټویر انجنیرۍ یا برېښنايي انجنیرۍ پر ځای معمولاً د الکټرونیک انجنیرۍ، د سافټویر د ډیزاین او د هارډویر او سافټویر د یوځای کولو په برخو کې زده‌کړې کوي. د کمپیوټر انجنیران له مایکرو کنټرولرونو، مایکرو پروسسرونو، شخصي کمپیوټرونو او سوپر کمپیوټرونو نیولې تر سرکټ ډیزاین (circuit design) پورې د هارډویر او سافټویر په ډېرو اړخونو کې ښکېل دي. دغه څانګه نه یوازې دا چې د کمپیوټري سیستمونو د کار پر ډول تمرکز کوي، بلکې په لویه کچه کې یې د ادغام پر ډول هم تمرکز لري.<ref>{{Cite book|last=IEEE Computer Society|author-link=IEEE Computer Society|author2=ACM|author-link2=Association for Computing Machinery|title=Computer Engineering 2004: Curriculum Guidelines for Undergraduate Degree Programs in Computer Engineering|url=http://www.acm.org/education/education/curric_vols/CE-Final-Report.pdf|access-date=December 17, 2012|date=December 12, 2004|page=iii|quote=Computer System engineering has traditionally been viewed as a combination of both electronic engineering (EE) and computer science (CS).|تاريخ الأرشيف=June 12, 2019|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190612130313/https://www.acm.org/education/education/curric_vols/CE-Final-Report.pdf|url-status=dead|خونديځ نېټه=June 12, 2019|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190612130313/https://www.acm.org/education/education/curric_vols/CE-Final-Report.pdf|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190612130313/https://www.acm.org/education/education/curric_vols/CE-Final-Report.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612130313/https://www.acm.org/education/education/curric_vols/CE-Final-Report.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|last=Trinity College Dublin|url=http://www.tcd.ie/Engineering/about/what_is_eng/computer_eng_intro.html|title=What is Computer System Engineering|access-date=April 21, 2006}}, "Computer engineers need not only to understand how computer systems themselves work but also how they integrate into the larger picture. Consider the car. A modern car contains many separate computer systems for controlling such things as the engine timing, the brakes, and the airbags. To be able to design and implement such a car, the computer engineer needs a broad theoretical understanding of all these various subsystems & how they interact.</ref> هغه معمول کارونه چې د کمپیوټر انجنیران په کې ښکېل دي، د ځای پر ځای شویو مایکرو کنټرولرونو لپاره د سافټویر او عملیاتي سیستم لیکنه، د وي.اېل.اېس.ای چېپونو (VLSI chips) ډیزاین، د انالوګ سېنسرونو ډیزاین، د مختلط سېګنال د سرکټ بورډونو ډیزاین او د عملیاتي سیستم ډیزاین دي. د کمپیوټر انجنیران د روباتیکو څېړنو لپاره هم مناسب دي چې د موتورونو، اړیکو او سېنسرونو په څېر الکتریکي سیستمونو د کنټرول او نظارت لپاره د ډيجیټل سیستمونو پر کارولو تکیه دي. د لوړو زده‌کړو په ډېریو مؤسسو کې د کمپیوټر د انجنیرۍ زده‌کوونکو ته د زده‌کړو په لومړي او وروستي کال د ژورو تحصیلي برخو د انتخابولو اجازه ورکول کېږي، ځکه چې د کمپیوټرونو د ډيزاین او کارولو لپاره اړینه پوهه د لېسانس سند تر محدودې لویه ده. نورې مؤسسې ښايي د انجنیرۍ له زده‌کوونکو وغواړي چې د خپل اصلي تخصص په توګه د کمپیوټر تر انجنیرۍ وړاندې یو یا دوه کاله عمومي انجنیري ولولي. <ref>{{cite web|title=Changing Majors @ Clemson|url=http://www.registrar.clemson.edu/html/changeMjr_Curr.htm|publisher=Clemson University|access-date=September 20, 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Declaring a College of Engineering Major|url=http://freshmanengineering.uark.edu/2041.php|publisher=University of Arkansas|access-date=September 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012182736/http://freshmanengineering.uark.edu/2041.php|archive-date=October 12, 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Degree Requirements|url=http://www.cmu.edu/me/undergraduate/degree-requirements.html|publisher=Carnegie Mellon University|access-date=September 20, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uca.edu.ar/index.php/site/index/es/uca/facultad-de-ciencias-fisicomatematicas-e-ingenieria/alumnos/programas-de-materias/cc1y2/|title=Programas de Materias|language=es|publisher=Universidad Católica Argentina}}</ref> == تاریخچه == د کمپیوټر انجنیري په ۱۹۳۹ کال کې هغه مهال پیل شوه چې «جان وینسنټ اټاناسوف» او «کلیفورډ بري» د فزیک، ریاضیاتو او برېښنايي انجنیرۍ له لارې د نړۍ د لومړني الکترونیکي ډیجیټل کمپیوټر پر جوړولو پیل وکړ. جان وینسنټ اټاناسوف یو وخت په ایووا ایالتي پوهنتون کې د فزیک او ریاضیاتو استاد و او کلیفورډ بري د برېښنايي انجنیرۍ او فزیک له څانګې فارغ و. دوی دواړو د اټاناسوف-بري (Atanasoff-Berry) په نامه کمپیوټر جوړ کړ چې د (ABC) په نامه هم پېژندل کېږي. د دغه کمپيوټر بشپړېدو پنځه کاله وخت ونیو. که څه هم اصلي ABC کمپیوټر په ۱۹۴۰مو کلونو کې له کاره ولوېد او له کارولو څخه یې لاس واخیستل شو، خو مخترعانو ته یې د درناوي لپاره په ۱۹۷۷ کال کې یوه کاپي جوړه شوه چې د څېړونکو او انجنیرانو یوې ډلې کار په کې وکړ او د جوړولو لپاره یې څلور کاله او ۳۵۰۰۰۰ ډالره مصرف شول. <ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/~td2177/JVAtanasoff/JVAtanasoff.html|title=John Vincent Atanasoff - the father of the computer|website=www.columbia.edu|access-date=2017-12-05|archive-date=2019-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526231542/http://www.columbia.edu/~td2177/JVAtanasoff/JVAtanasoff.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news.iastate.edu/news/2009/dec/abc|title=Iowa State replica of first electronic digital computer going to Computer History Museum - News Service - Iowa State University|website=www.news.iastate.edu|language=en-us|access-date=2017-12-05|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421074358/https://www.news.iastate.edu/news/2009/dec/ABC|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=1947: Invention of the Point-Contact Transistor|url=https://www.computerhistory.org/siliconengine/invention-of-the-point-contact-transistor/|website=The Silicon Engine|publisher=[[Computer History Museum]]|access-date=9 October 2019}}</ref><ref>{{cite book|last1=Lojek|first1=Bo|title=History of Semiconductor Engineering|date=2007|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|isbn=9783540342588|pages=120 & 321–323}}</ref><ref name="Bassett46">{{cite book|last1=Bassett|first1=Ross Knox|title=To the Digital Age: Research Labs, Start-up Companies, and the Rise of MOS Technology|date=2007|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|isbn=9780801886393|page=46|url=https://books.google.com/books?id=UUbB3d2UnaAC&pg=PA46}}</ref><ref name="Sah">{{cite journal|last=Sah|first=Chih-Tang|author-link=Chih-Tang Sah|title=Evolution of the MOS transistor-from conception to VLSI|journal=[[Proceedings of the IEEE]]|date=October 1988|volume=76|issue=10|pages=1280–1326 (1290)|doi=10.1109/5.16328|url=http://www.dejazzer.com/ece723/resources/Evolution_of_the_MOS_transistor.pdf|issn=0018-9219|bibcode=1988IEEEP..76.1280S|quote=Those of us active in silicon material and device research during 1956{{ndash}}1960 considered this successful effort by the Bell Labs group led by Atalla to stabilize the silicon surface the most important and significant technology advance, which blazed the trail that led to silicon integrated circuit technology developments in the second phase and volume production in the third phase.}}</ref><ref name="Saxena140">{{cite book|last1=Saxena|first1=Arjun N.|title=Invention of Integrated Circuits: Untold Important Facts|date=2009|publisher=[[World Scientific]]|isbn=9789812814456|page=140|url=https://books.google.com/books?id=-3lpDQAAQBAJ&pg=PA140}}</ref><ref name="computerhistory">{{cite journal|url=https://www.computerhistory.org/siliconengine/metal-oxide-semiconductor-mos-transistor-demonstrated/|title=1960 - Metal Oxide Semiconductor (MOS) Transistor Demonstrated|journal=The Silicon Engine|publisher=[[Computer History Museum]]}}</ref><ref name="computerhistory-transistor">{{cite web|title=Who Invented the Transistor?|url=https://www.computerhistory.org/atchm/who-invented-the-transistor/|website=[[Computer History Museum]]|date=4 December 2013|access-date=20 July 2019}}</ref><ref name="triumph">{{cite web|title=Triumph of the MOS Transistor|url=https://www.youtube.com/watch?v=q6fBEjf9WPw|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/q6fBEjf9WPw|archive-date=2021-12-11|url-status=live|website=[[YouTube]]|publisher=[[Computer History Museum]]|access-date=21 July 2019|date=6 August 2010}}{{cbignore}}</ref><ref name="computerhistory1971">{{cite web|title=1971: Microprocessor Integrates CPU Function onto a Single Chip|url=https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/|website=[[Computer History Museum]]|access-date=22 July 2019}}</ref> === د کمپوټر انجنیرۍ د زده‌کړو تاریخچه === د کمپیوټر انجنیرۍ د سند لومړنی پروګرام په ۱۹۷۱ کال کې په متحدو ایالتونو کې د اوهایو په کلیولنډ کې په «کیس ویسټرن ریزرو» پوهنتون کې پیل شو. له ۲۰۱۵ کال راهیسې په متحدو ایالتونو کې د کمپيوټر د انجنیرۍ ۲۵۰ پروګرامونه موجود دي. د کمپيوټر د انجنیرۍ پوهنځیو ته اعتبار د بېلابېلو هغو مرکزونو له‌خوا ورکول کېږي چې د EQANIE شبکې برخې دي. د هغو انجنیرانو شغلي اړتیاوو ته په کتو سره چې کولای شي په هم‌مهاله ډول هارډویر، سافټویر، عملیاتي سیستم او بېلابېل نور کمپيوټري سیستمونه مدیریت کړای شي، په نړیواله کچه ځینې مؤسسې د لېسانس سند په کچه زده‌کړې وړاندې کوي چې عموماً د کمپيوټر انجنیري بلل کېږي. د کمپیوټر انجنیرۍ او برېښنايي انجنیرۍ دواړو په درسي نصابونو کې د انالوګ او ډیجیټل سرکټونو ډیزاین شامل دی. د انجنیرۍ د نورو څانګو په څېر د کمپیوټر په انجنیرۍ کې هم د ریاضیاتو او ساینس په اړه سمه پوهه لرل اړین دي.<ref>{{cite web|title=History|url=https://engineering.case.edu/about/history|website=engineering.case.edu|date=January 5, 2017|publisher=Case School of Engineering}}</ref><ref>{{Cite web|title=Find an ABET-Accredited Program {{!}} ABET|url=http://main.abet.org/aps/accreditedprogramsearch.aspx|website=main.abet.org|access-date=2015-11-29}}</ref> == زده‌کړې == د کمپيوټر انجنیري په ځینو پوهنتونونو کې د کمپيوټر ساینس او انجنیرۍ په نامه پېژندل کېږي. د کمپیوټر انجنیرۍ د لومړنۍ کچې ډېری دندې لږ تر لږه په کمپیوټر انجنیرۍ (یا کمپيوټر ساینس او انجنیرۍ) کې د لېسانس سند ته اړتیا لري. په معمول ډول باید یو شخص ریاضیات لکه حساب، الجبر او مثلثات او د کمپیوټر ساینس ځينې کلاسونه زده کړي. کله ناکله د دغو دوو څانګو د ډېر ورته‌والي له امله د برېښنايي انجنیرۍ سند هم منل کېږي. دا چې د هارډویر انجنیران معمولاً د کمپيوټر د سافټویر سیستمونو په مرسته کار کوي، نو د کمپيوټر په پروګرامېنګ کې هم باید قوي مخینه ولري. د کمپيوټر انجنیرۍ څانګه برېښنايي انجنیرۍ ته ورته ده، خو د کمپيوټر ساینس ځینې درسونه درسي پروګرام ته ور اضافه شوي دي. ځینې لوی شرکتونه یا تخصصي دندې د ماسټرۍ سند غواړي.<ref name="CHE">{{cite web|url=http://www.bls.gov/ooh/architecture-and-engineering/computer-hardware-engineers.htm|title=Computer Hardware Engineers|date=January 8, 2014|publisher=Bureau of Labor Statistics|access-date=July 20, 2012}}</ref> د کمپيوټر انجنیرانو ته دا هم مهمه ده چې د ټکنالوژۍ له چټکو پرمختګونو سره ګام په ګام روان وي. له دې امله ډېری دغه انجنیران د کاري دورې په جریان کې زده‌کړه کوي. دا کار ښايي ګټور وي، په تېره هغه مهال چې خبره د نویو مهارتونو د زده کولو یا د شته مهارتونو د ښه کولو وي. د بېلګې په توګه د سافټویر په پراختیا کې چې د یوې ستونزې د حل لګښت څومره ډېرېږي، کېدای شي د سافټویر تر خپرولو وړاندې د باکیفیته کوډ په جوړولو او ازمېښت سره ډېر لګښتونه سپما شي.<ref name="The cost of fixing a bug">{{cite web|url=http://www.feabhas.com/sites/default/files/uploads/News/Feabhas_Infographic_FINAL.pdf|title=Feabhas_Infographic_FINAL|website=feabhas|publisher=Feabhas}}</ref> == د کار ساحه == د کمپیوټر په انجنیرۍ کې دوې لویې برخې دي: هارډویر او سافټویر. === د کمپيوټر هارډویر انجنیري === د کار د شمېرو ادارې (BLS) له مخې د کمپیوټر د هارډویر انجنیرانو لپاره د دندو په لرلید کې له ۲۰۱۹ څخه تر ۲۰۲۹ کال پورې لس کلنه وده شاوخوا ۲ سلنه او په ټولیز ډول د کمپیوټر په هارډویر انجنیرۍ کې ۷۱۱۰۰ دندې اټکل شوې دي. دغې ادارې له ۲۰۱۴ څخه تر ۲۰۲۴ کال پورې د کمپیوټر د هارډویر انجنیرۍ وده ۳ سلنه او په ټولیز ډول په دې برخه کې دندې ۷۷۷۰۰ اټکل کړې وې. دغه اټکل له ۲۰۱۲ څخه تر ۲۰۲۲ پورې د شوي اټکل په نسبت ۷ سلنه او له ۲۰۱۰ څخه تر ۲۰۲۰ پورې د شوي اټکل په نسبت ۹ سلنه کموالی لري. دا مهال د کمپیوټر هارډویر برخه له الکتروینک او کمپیوټر انجنیرۍ سره برابره ده او په ډېرو فرعي برخو وېشل کېږي. تر ټولو مهمه برخه یې د ځای پر ځای شوي سیستم ډیزاین دی.<ref name="hweng">{{cite web|url=http://www.bls.gov/ooh/architecture-and-engineering/computer-hardware-engineers.htm|title=Computer Hardware Engineers: Occupational Outlook Handbook|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics}}</ref> === د کمپيوټر سافټویر انجنیري === د متحدو ایالتونو د (BLS) ادارې له مخې "وړاندوېینه کېږي چې د کمپیوټر د اپلیکېشنونو سافټویر انجنیران او د کمپیوټري سیستمونو سافټویر انجنیران به هغه دندې وي چې تر نورو به چټکه وده کوي". په ۲۰۱۴ کال کې د کمپيوټر د سافټویر انجنیرانو لپاره لس کلنه وده ۱۷ سلنه اټکل شوې وه او پر همدغه کال په دې برخه کې په ټولیز ډول ۱۱۱۴۰۰۰ دندې موجودې وې. په دغه شمېر کې د سافټویر جوړوونکو لپاره د (BLS) د ۲۰۱۲-۲۰۲۲ کلونو د اټکل په نسبت ۲۲ سلنه کموالی راغلی او د ۲۰۱۰-۲۰۲۰ کلونو تر اټکل ۳۰ سلنه کم دی. پر دې سربېره، د سایبري امنیت په اړه ډېرېدونکې اندېښنې د دې لامل کېږي چې د کمپیوټر سافټویر انجنیري د نورو برخو په نسبت ډېره وده وکړي. ځینې کارونه هم ښايي په بهرنیو هېوادونو کې ترسره شي، په همدې دلیل به د دغې څانګې وده د تېرې لسیزې په څېر چټکه نه وي، ځکه کومې دندې چې په متحدو ایالتونو کې د کمپیوټر سافټویر انجنیرانو ته رسېدې، د هغوی پر ځای به د هند په څېر د نورو هېوادونو انجنیرانو ته ورسېږي. د (BLS) د شمېرو له مخې له ۲۰۱۴ څخه تر ۲۰۲۴ کال پورې د کمپیوټر د پروګرامرانو د دندو لرلید ۸ سلنه کم شوی. پر دې سربېره، د سافټویر په برخو کې د ښځو ونډه د انجنیرۍ د نورو څانګو په نسبت ډېره کمه شوې ده.<ref name="C.S.E.">{{cite web|title=Computer Software Engineer|url=http://www.bls.gov/k12/computers04.htm|publisher=Bureau of Labor Statistics|date=March 19, 2010|access-date=July 20, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726002354/http://www.bls.gov/k12/computers04.htm|archive-date=July 26, 2013}}</ref><ref name="softdev">{{cite web|url=http://www.bls.gov/ooh/computer-and-information-technology/software-developers.htm|title=Software Developers: Occupational Outlook Handbook|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics}}</ref><ref name="CSE2">{{cite web|title=Software Developers|url=http://www.bls.gov/ooh/computer-and-information-technology/software-developers.htm|date=January 8, 2014|publisher=Bureau of Labor Statistics|access-date=July 21, 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-08-04/big-tech-wants-you-to-believe-america-has-a-skills-gap|title=Tech Companies Want You to Believe America Has a Skills Gap|newspaper=Bloomberg.com|date=August 4, 2020}}</ref><ref name="bls.gov">{{cite web|url=http://www.bls.gov/ooh/computer-and-information-technology/computer-programmers.htm|title=Computer Programmers: Occupational Outlook Handbook|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bls.gov/ooh/computer-and-information-technology/computer-programmers.htm|title=Computer Programmers : Occupational Outlook Handbook: : U.S. Bureau of Labor Statistics|website=www.bls.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bls.gov/opub/btn/archive/publication.htm#regional-reports|title=Archive By Publication : Beyond the Numbers: U.S. Bureau of Labor Statistics|website=www.bls.gov}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.designnews.com/design-hardware-software/soon-be-extinct-embedded-software-engineer|title=The Soon-to-Be-Extinct Embedded Software Engineer|date=May 10, 2018|website=designnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://developers.hp.com/public/blog/hp-international-womens-week-women-computer-science-dropping-1980s|title=hp's Developer Portal &#124; HP International Women's Week: Women in Computer Science dropping since 1980s|website=developers.hp.com}}</ref> == سرچینې == 3f9gdai6d501gfbjtpvttdgdtnp4kjf 0 59160 368359 356716 2026-08-15T02:08:34Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368359 wikitext text/x-wiki شپږمه تلپاتې پرمختیایې موخه (SDG 6 یا شپږمه نړیواله موخه) د "ټولو لپاره پاکې اوبه او حفظ الصحه" ده. چې د اوولسو تلپاتې پرمختیایې موخو له ډلې ګڼل کيږې او په ۲۰۱۵ز کال کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې له خوا رامنځ ته شوه. <ref name="SDG6">{{cite web|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/sustainable-development-goals/goal-6-clean-water-and-sanitation.html|title=Goal 6: Clean water and sanitation|website=UNDP|access-date=28 September 2015}}</ref><ref name=":17">United Nations (2017) Resolution adopted by the General Assembly on 6 July 2017, [[:File:A RES 71 313 E.pdf|Work of the Statistical Commission pertaining to the 2030 Agenda for Sustainable Development]] ([https://undocs.org/A/RES/71/313 A/RES/71/313])</ref> SDG6اته موخې لري چې لږ تر لږه باید تر ۲۰۳۰ز کال پورې ترلاسه شي. د دغو موخو پرمختګ د یوولسو شاخصونو پر مټ اندازه کېږې، چې له ډلې ېې شپږ هغه چې پایله لرونکې"Outcome-oriented" موخې دي، دا دي: د څښاک لپاره خوندي او وړیا اوبه؛ په خلاصه فضا کې رفع حاجت ته د پای ټکی کېښودل او حفظ الصحې ته لاسرسی پیدا کول؛ د اوبو کیفیت ښه کول؛ د فاضله اوبو خوندي بیا کارونه؛ د اوبو د کارولو موثریت زیاتول او د تازه اوبو د رسولو ډاډ ورکول؛ اوبو پورې د اړوند ایکوسیسټم ساتنه او بیارغونه. دوه نورې موخې ېې په دې ډول دي: د مخ پر ودې هېوادونو لپاره د اوبو او حفظ الصحې ملاتړ پراخول؛ د اوبو او حفظ الصحې مدیریت کې د ځایی خلکو د ښکیلتیا لاسنیوی کول دي.<ref name=":110">{{Cite book|last=United Nations|url=https://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/3637|title=Sustainable Development Goal. 6, Synthesis report 2018 on water and sanitation|publisher=United Nations, New York|year=2018|isbn=9789211013702|oclc=1107804829}}</ref> د احصایوي ارقامو له مخې په ۲۰۱۷ز کال کې، ۲.۲میلیارده خلکو د څښاک پاکو اوبو ته لاسرسی نه درلوده او ۴.۲میلیارده خلکو د حفظ الصحې نشتوالی سره مخ ول. همدارنګه په ټوله نړې کې درې میلیارده خلک په کور کې د لاس مینځلو لومړنۍ اسانتیاوې نه لري او په هرو پنځو روغتیايي مرکزونو کې دوه یې صابون او اوبه یا د لاس مینځلو الکولي مایعات نه لري. کوویډ-۱۹وبا  د دغې موخې ارزښت لا ډېر کړې. که څه هم دغه ناروغۍ کولی شي په عایداتو کې د کمښت په رامنځ ته کولو سره د دې موخې پوره کول اغیزمن کړي دا ځکه چې کېداې شې دغه عواید په بل ډول د پانګوونې لپاره وکارول شي.<ref name=":5">{{Cite web|title=Goal 6 {{!}} Department of Economic and Social Affairs|url=https://sdgs.un.org/goals/goal6|access-date=2020-09-02|website=sdgs.un.org}}</ref><ref name="UNESC2020">United Nations Economic and Social Council (2020) [https://undocs.org/en/E/2020/57 Progress towards the Sustainable Development Goals Report of the Secretary-General], High-level political forum on sustainable development, convened under the auspices of the Economic and Social Council (E/2020/57), 28 April 2020</ref><ref>{{Cite web|title=The impact of covid 19 on water and sanitation|url=https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/industry_ext_content/ifc_external_corporate_site/infrastructure/resources/the+impact+of+covid-19+on+water+and+sanitation}}</ref> دغه شپږمه تلپاتې پرمختیايي موخه (SDG6) له نورو تلپاتې پرمختیایې موخوسره نږدې اړیکې لري. د بېلګې په ډول، پهSDG6  کې هر ډول پرمختګ په روغتیا او مکتبونو کې د ګډون (SDG3) کې د ښه والي او پرمختګ لامل ګرځي چې په پایله کېدواړه د بې وزلۍ په کمولو کې مرسته کوي. د ۲۰۲۰ز کال اپریل میاشت کې د ملګرو ملتونو سر منشي انتوني ګوتریس وویل چې " د تلپاتې پرمختیایې موخوله ډلې شپږمه موخه له خپل اصلي مسیر څخه په وتو ده"  چې دا د ۲۰۳۰ز کال په اجنډا  کې د پرمختګ، د بشري حقونو د تحقق، او په ټوله نړۍ کې د امنیت او سولې مخه نیسي.<ref>{{Cite web|last=Blazhevska|first=Vesna|title=United Nations launches framework to speed up progress on water and sanitation goal|url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2020/07/united-nations-launches-framework-to-speed-up-progress-on-water-and-sanitation-goal/|access-date=2020-09-02|website=United Nations Sustainable Development|language=en-US}}</ref> == شالید == د ملګرو ملتونه (UN) د پریکړې له مخې پاکو اوبو او حفظ الصحې ته لاسرسی د هر انسان اساسي حق دی. په نړۍ کې له ۲میلیارده نه ډېر خلک داسې اوبو ته چې له روغتیايي ګواښونو څخه خوندي وي لاسرسی نه لري. په ۲۰۱۷ز کال کې، ۸۰ هېوادونو خپل ۹۹ سلنې نه زیات نفوس ته پاکو اوبو  ته د لاسرسي اسانتیاوې رامنځ ته کړي دي.<ref>{{Cite web|url=https://en.unesco.org/themes/water-security/wwap/wwdr/2019|title=World Water Development Report 2019 - Leaving No One Behind|date=2019-02-11|website=UNESCO|language=en|access-date=2019-08-01}}</ref><ref name="UNICEF_WHO_Progress_201906">{{Cite report|title=Progress on household drinking water, sanitation and hygiene 2000-2017: Special focus on inequalities|url=https://www.who.int/water_sanitation_health/publications/jmp-2019-full-report.pdf|access-date=30 March 2021|work=[[United Nations Children's Fund]] (UNICEF) and [[World Health Organization]]|location=New York|date=June 2019|isbn=978-92-415-1623-5|pages=138}}</ref><ref name="UNICEF_WHO_Progress_2014">{{Cite book|title=Progress on sanitation and drinking-water: 2014 update|work=[[United Nations Children's Fund]] (UNICEF) and [[World Health Organization]]|date=28 July 2014|isbn=9789240692817|oclc=889699199}}</ref> له ۲۰۰۰ز کال نه تر ۲۰۱۷ز کاله پورې، د نړۍ هغه برخه خلک چې پاکو اوبو ته لاسرسی نه لري له شل سلنې نه لس سلنې ته راټیټ شوی. په خلاصه فضا کې رفع حاجت پای ته رسولو لپاره اړینه ده چې باید د ۲.۶میلیارده خلکو لپاره تشنابونه او د روغتیايي چوپړ چمتو شې او همدارنګه د خلکو چلند کې بدلون راوړل شې. تر ۲۰۳۰ز کال پورې د (SDGs) اړوند د حفظ الصحې موخې پوره کولو لپاره نږدې۱/۳ برخه هېوادونه د [[برازیل]] چین، ایتوپیا، هند، اندونیزیا، [[نیجریا|نایجیریا]] او [[پاکستان]] په ګډون باید خلاصه فضا کې رفع حاجت اړوند خپل اقدامات ګړندې کړې چې د حکومتونو، مدني ټولنو او خصوصي سکتورنو ترمنځ پراخې همکارۍ ته اړتیا لري.<ref name="JMP2017">WHO and UNICEF (2017) [https://web.archive.org/web/20170716004247/http://www.who.int/water_sanitation_health/publications/jmp-2017/en/ Progress on Drinking Water, Sanitation and Hygiene: 2017 Update and SDG Baselines]. Geneva: World Health Organization (WHO) and the United Nations Children’s Fund (UNICEF), 2017</ref><ref name="SDGChildren20182">{{cite web|title=Progress for Every Child in the SDG Era|url=https://data.unicef.org/wp-content/uploads/2018/03/Progress_for_Every_Child_V4.pdf|access-date=2 April 2018|website=UNICEF}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kellogg|first=Diane M.|title=Beyond the bottom line: integrating sustainability into business and management practice|publisher=Greenleaf Publishing|others=Gudić, Milenko,, Tan, Tay Keong,, Flynn, Patricia M.|year=2017|isbn=9781783533275|location=Saltaire, UK|chapter=The Global Sanitation Crisis: A Role for Business|oclc=982187046}}</ref> د څښاک پاکې اوبه او صحې تشنابونه خلک له ناروغیو نه ساتي او له اقتصادي پلوه ټولنې ځواکمنوي. ښوونځي ته تګ او پرته له کوم خنډ څخه کار کول د زده کړو او کارموندنې بهیرونه پیاوړې کوي. له همدې امله، په ښوونځي او په کارځای کې تشنابونه په دویمه موخه کې شامل دي چې عنوان ېې ("د ټولو لپاره کافي او برابرو روغتیا اسانتیاوو او حفظ الصحې ته لاسرسی") ده. په عادلانه ډول د روغتیايي او حفظ الصحې اړوند ستونزو ختمول د ښځو، نجونو او په ځانګړې توګه د هغو کسانو چې زیانمنونکې دي، لکه زاړه یا د معلولیت لرونکو خلکو اړتیاوې پوره کوي. د ۲۰۱۹ز کال په جون میاشت کې، د ملګرو ملتونو د ماشومانو وجهي صندوق (یونیسف) او د روغتیا نړیوال سازمان خپل یو ۱۳۸مخیز راپور خپور کړ چې "د کورنېو د څښاک پاکو اوبو، حفظ الصحې په برخه کې پرمختګ، او نابرابرۍ ته ځانګړې پاملرنې" په اړه دی، پدغه راپور کې ویل شوي چې په ۲۰۱۷ز کال کې ۵.۳میلیارده خلک چې د نړۍ د نفوس ۷۱سلنه جوړوي"د څښاک پاکو اوبو خوندي اداره کولو چوپړ" او له ککړتیاو څخه پاکو اوبو ته لاسرسی لري.<ref name="UNICEF_WHO_Progress_2019062">{{Cite report|title=Progress on household drinking water, sanitation and hygiene 2000-2017: Special focus on inequalities|url=https://www.who.int/water_sanitation_health/publications/jmp-2019-full-report.pdf|access-date=30 March 2021|work=[[United Nations Children's Fund]] (UNICEF) and [[World Health Organization]]|location=New York|date=June 2019|isbn=978-92-415-1623-5|pages=138}}</ref> په ۲۰۱۷ز کال کې شپږ اعشاریه اته میلیارده خلکو چې د نړې ۹۰سلنې نفوس جوړوي" لږترلږه یو بنسټیز خدمت" کارولی، چې پکې د څښاک د اوبو سرچینې دي چې یو ځل تګ راتګ ورته ۳۰دقیقې وخت نیسې. همدارنګه، په ۲۰۱۷ز کال کې لاهم ۷۸۵میلیونه خلک د ۱۴۴میلیون نورو په ګډون چې د ځمکې د سر اوبه کاروي، د څښاک اوبو لومړنۍ اسانتیاوې نه درلودې،. راپور کې دا هم ویل شوي چې نږدې ۲میلیارده خلکو د څښاک لپاره هغه  اوبه کارولې چې  په اطراحیه موادو  ککړې وې. راپور خبرداری ورکړی چې د اسهال، کولرا، نس ناستې، ټایفایډ او پولیو په ګډون ناروغۍ د ککړو اوبو له لارې لیږدول کېږي، چې هر کال شاوخوا ۴۸۵۰۰۰خلک یوازې د اسهال له امله مري. د نړۍ ۵۰ سلنه نفوس به تر ۲۰۲۵ز کاله پورې د اوبو له پلوه په ستونزمنو سیمو کې ژوند وکړي. تر ۲۰۱۷ز کاله پورې، په مخ پر وده هېوادونو کې ۲۲سلنه صحي مرکزونو د اوبو خدمتونه؛ حفظ الصحه؛ او د کثافاتو د مدیریت اړوند برنامې او چوپړونه نه درلوده. د ملګرو ملتونو له خوا په ۲۰۲۰ز کال کې په (SDG) کې د پرمختګونو بیاکتنه وشوه چې موندنو یې دا په ډاګه کوله چې د اوبو برخه کې د تمویل کونکو ژمنو زیاتوالی به په (SDG6) د پرمختګ لپاره خورا مهم وي، له همدې امله ملګرو ملتونو یو نوښت رامنځته کړ چې هېوادونو سره د مرستو لړۍ لا پراخه کړی.<ref>{{Cite web|title=SDG6 action space|url=https://unwater.org/|access-date=2022-01-15|archive-date=2022-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114174259/http://www.unwater.org/|url-status=dead}}</ref> == د کوویډ-۱۹وبا اغیزې == کوویډ ۱۹وبا په ښاري بې وزلو خلکو باندې خورا ډېر اغیز کړی چې د ښار په ګڼ میشته سیمو کې ژوند کوي او پاکو اوبو ته لږ یا هېڅ لاسرسی نه لري. چې نوموړې وبا د ناروغیو د مخنیوي لپاره د روغتیا ساتنې، حفظ الصحې او پاکو اوبو ته د لاسرسي ارزښت ډېر کړی.<ref name=":4">{{Cite web|last=Martin|title=Water and Sanitation|url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/water-and-sanitation/|access-date=2020-09-25|website=United Nations Sustainable Development|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Heidari|first1=Hadi|last2=Grigg|first2=Neil|date=2021|title=Effects of the COVID-19 Pandemic on the Urban Water Cycle|url=http://www.lidsen.com/journals/aeer/aeer-02-03-021|journal=Advances in Environmental and Engineering Research|language=en|volume=2|issue=3|pages=1|doi=10.21926/aeer.2103021|doi-access=free}}</ref> د نړیوال روغتیا سازمان په وینا، لاس منځل یو له هغو خورا اغیزمنو کړنو نه دی چې کولی شي د ناروغۍ د خپریدو کمولو اود کوویډ ۱۹وېروس په ګډون د انتاناتو مخنیوي لپاره ترسره شي. له نړۍ څخه غوښتل شوي چې په ورځ کې څو ځله لاسونه ومینځي، هر هغه شی چې له بهر نه راوړل کیږي باید  ومینځل شې او پاک کړای شې او د ورځې په یو ټاکلي وقفه کې ټول عامه ټرانسپورټ تعقیم شې. ځکه د اوبو مصرف، او  ټوله نړۍ کې د فاضله اوبو تولید اوس څو چنده زیات شوي.<ref>{{Cite web|date=2020-06-08|title=Impact of Covid-19 on SDG Goal 6: Clean Water and Sanitation|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/sustainable-thoughts/impact-of-covid-19-on-sdg-goal-6-clean-water-and-sanitation-21187/|access-date=2020-09-25|website=Times of India Blog|language=en}}</ref><ref name=":42">{{Cite web|last=Martin|title=Water and Sanitation|url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/water-and-sanitation/|access-date=2020-09-25|website=United Nations Sustainable Development|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=The sustainable development goals report 2020|url=https://unstats.un.org/sdgs/report/2020/The-Sustainable-Development-Goals-Report-2020.pdf}}</ref> '''د اقلیمي بدلون ګواښ''' اقلیمي بدلون د شپږمې تلپاتې پرمختیايي موخې په وړاندې چې د ټولو لپاره د پاکو اوبو او روغتیا تامینول دي، یوه لویه ننګونه ده. د فوسیليموادو سونګد اوبو د ککړتیا لامل ګرځېدلې چې پایله کې پاکو اوبو ته لاس رسی کموي او د اقلیمي بدلون لامل ګرځې چې دغه اقلیمي بدلون په ځینو سیمو کې د وچکالۍ او په ځینو نورو سیمو کې سیلابونو د راوتو لامل ګرځي. ۲۰۱۷ز کال کې د دی لپاره چې پاکو اوبو او روغتیا ساتنې ته  لاسرسي پیدا شې  د (Bio-Fuels) کارول وړاندیز کړی چې د اقلیمي بدلون اغیزې کمولې شې. شپږمه تلپاتې پرمختیايې موخه (SDG 6) له ځينو نړۍ والو ګواښونو لکه اقلیمي بدلون، بیولوژیکي یرغلونه، د اوبو کمښت، او د ځمکې کارولو شدت له خوا ګواښل کیږي کوم چې تلپاتې زیرمې او جهيلونه له ګواښ سره مخامخ کوي. د اوبلنو زیرمو او جهيلونو په وړاندې داسې ګواښونه دا په ډاګه کوي چې د (SDGs) په منځ کې (SDG 6) موخه له نورو هغو ډېره د اقلیمي  بدلون له خوا ګواښل کیږي. ښارياسکان، د اوبو پر سر مقاومتونه، مایکروپلاستیک (Micro plastics) او د ککړتیا نور ډولونه د اقلیمي بدلون ناوړه اغیزې زیاتوې او داوبو زیرمو او جهيلونو پایښت کمزوری کوي. د ۲۰۱۸ز کال د (SDG6) اړوند ناستې د اوبو برخه کې د اسانتیاوو راوستل د مدیریتي ننګونو له منځه وړل وړاندیز کړل. په دې توګه، د اوبو د خوندیتوب د مخ پر زیاتیدونکو مسلو د حل او د اقلیمي بدلون ګواښونو په شتون کې تلپاتې پرمختګونو ته د رسیدو لپاره ډیرو پالیسیو، وسایلو او کړنو ته اړتیا ده. '''د عرضې او تقاضا له اړخه ننګونې''' پاکې اوبه او اصولی دفع حاجت نه یوازې د لوی چاپیریال ، بلکې په پراخه توګه د صنعتي موخو او د اوبو مصرفولو سلوک له امله هم اغیزمن کیږي. لکه څنګه چې په فرعي صحرا افریقا (Sub-Saharan Africa) او سویل ختیځ آسیا کې ځینې مخ پر وده هېوادونه د بډایه کیدو په خوا روان دی، خو لا هم دغه هېوادونه د اوبو اکوسیستمونو د ریسایکل او ساتنې لپاره ځانګړي ننګونې لري.<ref>{{Cite journal|last1=Bo|first7=Jinfeng|doi=10.1016/j.jclepro.2021.128829|page=128829|issue=3|volume=320|language=en|journal=Journal of Cleaner Production|title=Additional surface-water deficit to meet global universal water accessibility by 2030|date=2021|first8=Lei|last8=Chen|last7=Chang|first1=Yan|first6=Phillipe|last6=Cais|first5=Jiahong|last5=Liu|first4=Junguo|last4=Liu|first3=Jianshi|last3=Zhao|first2=Feng|last2=Zhou|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Labat|first1=Ashley|date=2018|title=Measuring Progressive Realization of Sustainable Development Goal 6 A Review of Implementation Outcomes for Improvement|url=https://cdr.lib.unc.edu/concern/masters_papers/jq085p33n|journal=University of North Carolina at Chapel Hill|language=en|volume=1|issue=1|pages=29|doi=10.17615/tmpr-5f64|doi-access=free}}</ref> په راتلونکې لسیزه کې به ډیر تمرکز د فرعي سهارا افریقایي هېوادونو باندې وي دا ځکه چې شونې ده دا هېوادونه خپلې موخې د بودیجوي کمښت له امله ترلاسه نه کړې. <ref>{{Cite journal|last1=Cai|first1=Jialiang|last2=Zhao|first2=Dandan|last3=Varis|first3=Olli|date=2021|title=Match words with deeds: Curbing water risk with the Sustainable Development Goal 6 index|url=https://www.researchgate.net/publication/353631930|journal=Journal of Cleaner Production|language=en|volume=318|issue=4|pages=14|doi=10.1016/j.jclepro.2021.128509|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=World Health Organization|date=2019|title=UN-Water GLAAS 2019: National systems to support drinking-water, sanitation and hygiene – Global status report 2019|url=https://www.unwater.org/publications/un-water-glaas-2019-national-systems-to-support-drinking-water-sanitation-and-hygiene-global-status-report-2019/|journal=UN Water|language=en|volume=1|issue=1|pages=144}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Libey|first1=Anna|last2=Adank|first2=Marieke|last3=Thomas|first3=Evan|date=2020|title=Who pays for water? Comparing life cycle costs of water services among several low, medium and high-income utilities|journal=World Development|language=en|volume=136|pages=13|doi=10.1016/j.worlddev.2020.105155|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Nkiaka|title=Water security in sub-Saharan Africa: Understanding the status of sustainable development goal 6|doi=10.1002/wat2.1552|pages=13|issue=6|volume=8|language=en|journal=Wires Water|date=2021|first1=Elias|first4=Fortune Faith|last4=Gomo|first3=Murat|last3=Okumah|first2=Robert|last2=Bryant|doi-access=free}}</ref> == له نورو SDGs  سره تړاو == تلپاتې پرمختیاېي موخې خورا یو له بل سره تړلي دي. له همدې امله، د ټولو لپاره د پاکو اوبو او حفظ الصحي اړوند موخه کې پرمختګ د نورو موخود لاسته راوړنې لپاره لاره هواروي. د واش (WASH) د متخصصینو په وینا که چیرې شپږمه موخه کې پرمختګ ونشي، نورې موخې هم نشي ترلاسه کېدای.<ref>{{Cite web|date=16 November 2017|title=Sustainable sanitation and the SDGs: interlinkages and opportunities|url=http://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/susana-publications/details/2859|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117064658/http://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/susana-publications/details/2859|archive-date=2017-11-17|access-date=16 November 2017|website=Sustainable Sanitation Alliance Knowledge Hub}}</ref><ref name="IPSnews">{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/2015/10/opinion-sanitation-water-hygiene-for-all-cannot-wait-for-2030/|title=Opinion: "Sanitation, Water & Hygiene For All" Cannot Wait for 2030|last1=Rao Gupta|first1=Geeta|date=October 2015|website=Inter Press|access-date=23 October 2015}}</ref><ref name="batty">{{cite web|url=https://www.devex.com/news/beyond-the-sdgs-how-to-deliver-water-and-sanitation-to-everyone-everywhere-86975|title=Beyond the SDGs: How to deliver water and sanitation to everyone, everywhere|last1=Batty|first1=Margaret|date=25 September 2015|access-date=23 October 2015}}</ref> د بېلګې په ډول، دحفظ الصحې په برخه کې پرمختګ به  ډېرې کاری بوختیاوې (SDG8) رامنځته او د اقتصادي ودې لامل شې. په(SDG6)کې پرمختګ په روغتیا (SDG3)او ټولنیز عدالت (SDG16) کې د ودې لامل ګرځېداې شی. د هغو اوبلنو سرچینو ریکور کول (Recovering)چې په  فاضله موادو او فاضله اوبو(لکه مغذي توکی، اوبه او انرژي )  ککړې وي د ۱۲مې تلپاتې پرمختايي موخې (تلپاتې مصرف او تولید) او SDG 2  دویمې موخې (لوږه ختمول) په تر لاسه کولو کې مرسته کوي. په ښارونو کې د حفظ الصحې رعایتاو د فاضله اوبو مدیریت د ۱۱مې (تلپاتې ښارونه او ټولنې) او لومړۍ موخې (بې وزلي ختمول) په تر لاسه کولو کې مرسته کوي. د سرچینو په بیارغونې او بیاکارونې تمرکز د حفظ الصحې سیسټمونو ته هم پاملرنه زیاتوي. چې  یادې شوې موخې کولی شي لږ تر لږه  د څوارلسوSDGs موخو په ترلاسه کولو کې مرسته وکړې.<ref name=":10">{{Cite journal|last1=Andersson|first1=Kim|last2=Dickin|first2=Sarah|last3=Rosemarin|first3=Arno|date=2016-12-08|title=Towards "Sustainable" Sanitation: Challenges and Opportunities in Urban Areas|journal=Sustainability|language=en|volume=8|issue=12|pages=1289|doi=10.3390/su8121289|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|date=19 July 2014|title=Press release – UN General Assembly's Open Working Group proposes sustainable development goals|url=http://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/4538pressowg13.pdf|access-date=2016-10-18|website=Sustainabledevelopment.un.org}}</ref><ref name=":102">{{Cite journal|last1=Andersson|first1=Kim|last2=Dickin|first2=Sarah|last3=Rosemarin|first3=Arno|date=2016-12-08|title=Towards "Sustainable" Sanitation: Challenges and Opportunities in Urban Areas|journal=Sustainability|language=en|volume=8|issue=12|pages=1289|doi=10.3390/su8121289|doi-access=free}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|last=Paranipe|first=Nitin|date=14 November 2017|title=The rise of the sanitation economy: how business can help solve a global crisis|url=https://news.trust.org/item/20170919145350-bovq7|access-date=14 November 2017|website=Thomson Reuters Foundation News|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229085853/http://news.trust.org/item/20170919145350-bovq7/|url-status=dead}}</ref> == سازمانونه == د تلپاتې حفظ الصحې ایتلاف (SuSanA) ماموریت لري تر د (۶.۲موخې)او (۶.۳موخې) په تر لاسه کولو کې مرسته وکړي. نړیوال سازمانونه لکه اکسفام، یونیسف، واټر ایډ او نورې کوچنۍ نادولتي موسسې او همدارنګه پوهنتونونه، څیړنیز مرکزونه، خصوصي شرکتونه، دولتي ادارې د (SuSanA) برخې دي او دSDG 6 تر لاسه کولو لپاره وقف شوي دي.<ref>{{Cite web|title=Vision|url=http://www.susana.org/en/about/vision-mission|access-date=16 November 2017|website=Sustainable Sanitation Alliance|archive-date=19 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419043556/http://www.susana.org/en/about/vision-mission|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/2715|title=Contribution of sustainable sanitation to the Agenda 2030 for sustainable development - SuSanA Vision Document 2017|year=2017|publisher=SuSanA, Eschborn, Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116185906/http://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/2715|archive-date=2017-11-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|year=2017|title=Contribution of sustainable sanitation to the Agenda 2030 for sustainable development - SuSanA Vision Document 2017|url=http://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/2715|publisher=SuSanA, Eschborn, Germany}}</ref> === په متحده ایالاتو کې میشت سازمانونه === په متحده ایالاتو کې له دریو زرو څخه ډیر له مالیې نه معاف سازمانونه کار کوي چې SDG6 اړوندمسلو باندې کار کوي، د داخلي عوایدو ادارې –IRS سره ثبت شوي او د X4Impact.X4Impact لخوا راټول شوي امار او ارقام ښئی چې د فورډ بنسټ(Ford Foundation)،هیولیټ بنسټ (Hewlett Foundation)او ګیونګ ټیک لېب (Giving Tech Lab)په مرسته په متحده ایالاتو کې د پاکو اوبو او حفظ الصحې په اړه د معلوماتو یو وړیا آنلاین  وسیله جوړه کړې چې کاروونکو ته اړین معلومات چمتو کوي چې په ملي او دولتي کچه د اوبو او حفظ الصحې اړوند شاخصونه وګوري، له دغه انلاین وسېله د هغو دریو زرو څخه د زیاتو له مالیاتو معاف سازمانونو لپاره هم وړیا ده چې د ملګرو ملتونو SDG 6 پورې اړوند مسلو باندې کار کوي. ددغې وسیلې غیر انتفاعي ډیټا په هرو15 ورځواو شاخصونه په هر یو کال کې تازه کیږي.<ref>{{Cite web|title=Press Release: X4Impact, a Market Intelligence Platform for Social Innovation, Announced U.S. Launch During the 2020 Un General Assembly - NextBillion|url=https://nextbillion.net/news/x4impact-a-market-intelligence-platform-for-social-innovation-announced-u-s-launch-during-the-2020-un-general-assembly/|access-date=2021-11-16|website=nextbillion.net|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=X4Impact|title=Ford Foundation Fuels Tech for the Public Interest with X4Impact|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/ford-foundation-fuels-tech-for-the-public-interest-with-x4impact-301324241.html|access-date=2021-11-16|website=www.prnewswire.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Press Release: Hewlett Foundation Becomes X4Impact Founding Partner to Advance Technology for the Public Interest With Focus on Entrepreneurs Creating Tech for Good Solutions - NextBillion|url=https://nextbillion.net/news/press-release-hewlett-foundation-becomes-x4impact-founding-partner-to-advance-technology-for-the-public-interest-with-focus-on-entrepreneurs-creating-tech-for-good-solutions/|access-date=2021-11-16|website=nextbillion.net|language=en-US}}</ref> == سرچینې == 6fnj4nr170gd1m9obwygyle9b7z94bn 0 64095 368347 353420 2026-08-14T21:33:25Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368347 wikitext text/x-wiki آزادي غوښتونکی ګوند (LP) په متحده ایالتونو کې یو سیاسي ګوند دی چې د مدني ازادۍ، مداخله ګرایۍ ضد، ازادې سرمایه دارۍ او د دولت د اندازې او لمنې محدودول دودوي. دا ګوند د ۱۹۷۱م کال په آګسټ کې د کولوراډو په وسټمینسټر کې د ډاویډ اف نولان په کور کې د لیدنو په ترڅ کې رامنځته شو، او په رسمي ډول د ۱۹۷۱م کال د ډسمبر په ۱۱مه نېټه د کولوراډو پسرلي کې جوړ شو. د دې ګوند تنظیموونکو د پیاوړي اتریشي ښوونځي اقتصادپوه، مورای روټبارډ، له نظریو څخه الهام واخیست. د دې ګوند رامنځته کېدل تر یوه حده د نیکسون دولت، ویټنام جګړې، اجباري خدمت او فیاټ پیسو معرفي په هکله د اندېښنو له امله وهڅول شو.<ref>Martin, Douglas. [https://www.nytimes.com/2010/11/23/us/23nolan.html David Nolan, 66, Is Dead; Started Libertarian Party], ''[[New York Times]]'', November 22, 2010.</ref><ref name="history">{{cite web |title=David Nolan Reflects on the Libertarian Party on its 30th Anniversary |url=http://www.freecolorado.com/colib/0111nolan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630142121/http://www.freecolorado.com/colib/0111nolan.html |archive-date=June 30, 2017 |access-date=December 13, 2013 |work=Colorado Freedom Report}}</ref><ref>{{cite web |date=March 1, 2017 |title=The Political Importance of Murray Rothbard |url=https://mises.org/library/political-importance-murray-rothbard |access-date=March 23, 2022 |publisher=Mises Institute}}</ref><ref>{{cite book|first=Michael Patrick|last=Murphy|title=The Government|page=555|publisher=[[iUniverse]]|year=2004|isbn=978-0-595-30863-7}}</ref> دا ګوند په عمومي ډول د ډیموکراټ ګوند د عصري لېبرالیزم او پرمختګ ګرایۍ او همدارنګه د جمهوري غوښتونکي ګوند د محافظه کارۍ پر خلاف، د کلاسیک لېبرال پلیټ فارم هڅوي. ګري جانسون، په ۲۰۱۲ او ۲۰۱۶ز کال کې د دې ګوند د ولسمشرۍ نوماند، ادعا کوي چې آزادي غوښتونکی ګوند له کلتوري اړخه د ډیموکراټانو په پرتله لا لېبرال او له مالي اړخه د جمهوري غوښتونکو په پرتله لا محافظه کاره دی. د هغوی د مالي سیاست موضع ګانو کې د مالیاتو کمول، د کورني عاید خدمتونو (IRS) لغوه کول، د ملي پور کمول، او تر یوه حده د خصوصي خیریه موسسو څخه په ګټې اخیستنې سره  خلکو ته اجازه ورکول ترڅو په ټولنیز خوندیتوب کې برخه وانخلي او هوسا دولت حذفول شامل دي. د هغوی د کلتوري پالیسي موضع ګانو کې غیرقانوني نشه یي توکو ته پای ورکول، د جزایي عدالت اصلاح څخه ملاتړ، د همجنس بازانو له واده څخه ملاتړ، د اعدام سزا ته پای ورکول، او د وسلې مالکیت حقونو څخه ملاتړ کول شامل دي.<ref name="ReferenceA">{{Cite web |date=July 11, 2018 |title=Platform |url=https://www.lp.org/platform/}}</ref><ref>{{cite news|title=Gary Johnson: I'm More Conservative and More Liberal Than Both Parties|author=Julie Ershadi|url=http://atr.rollcall.com/gary-johnson-im-more-conservative-and-more-liberal-than-both-parties|work=Roll Call|date=April 30, 2013|access-date=May 18, 2013|archive-date=May 6, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130506133229/http://atr.rollcall.com/gary-johnson-im-more-conservative-and-more-liberal-than-both-parties/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=July 27, 2016 |title=Crime and Justice |url=https://www.lp.org/issues/crime-and-justice/ |access-date=September 9, 2018 |publisher=Libertarian Party |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810053944/https://www.lp.org/issues/crime-and-justice/ |url-status=dead }}</ref> له ۲۰۲۱م کال راهیسې، دا ګوند د رای ورکوونکو نوم ثبتونې له نظره په متحده ایالتونو کې دریم لوی سیاسي ګوند دی. د ۲۰۲۰م کال په ټاکنو کې آزادي پالانو د ویومینګ استازو په شورا کې یوه څوکۍ لاس ته راوړه او له ۲۰۰۰م کال راهیسې یې په ایالتي قانون جوړونه کې لومړنۍ بریا ترلاسه کړه. د ۲۰۲۲م کال تر مارچ میاشتې پورې، ۳۵۳ آزادي پالانو ټاکنیز منصب درلود: له هغوی څخه ۲۱۴ کسانو ګوندي منصبونه او ۱۳۹ کسانو یې غیر ګوندي منصبونه درلودل. په واشنګټن ډي سي کې یې د آزادي پالانو نوم ثبتونې احصایې له مخې په ۳۱ ایالتونو کې ۶۹۳۶۳۴ رای ورکوونکو ځانونه د آزادي پالانو په توګه ثبت کړي وو. د یوې ښځې لپاره لومړنۍ ټاکنیزه رایه، په ۱۹۷۲م کال کې د متحده ایالتونو د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ولسمشر مرستیال لپاره له ګوند څخه د توني ناتان رایه وه چې لامل یې یو بې ایمانه ټاکونکی ملاتړی وو چې له خپلو تمه کېدونکو رایو څخه ولسمشر ریچارډ نیکسون او د ولسمشر مرستیال اسپیرو اګنیو لپاره د آزادي غوښتونکي ټکټ په ګټه تېره نشوه. د کانګرس لومړنی او یوازنی آزادي غوښتونکی غړی جسټین آماش وو، څوک چې په ۲۰۲۰م کال کې د آزادي غوښتونکو ګوند سره یوځای شو او په ۲۰۲۱م کال کې، پس له هغې چې د بیا ټاکنې لټون یې ونه ټاکل، د متحده ایالتونو د استازو کور یې پرېښود.<ref>{{Cite web |title=March 2021 Ballot Access News Print Edition &#124; Ballot Access News |url=https://ballot-access.org/2021/03/28/march-2021-ballot-access-news-print-edition/}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aspegren |first=Elinor |title=Not a Republican, not a Democrat: Wyoming's Marshall Burt wins Libertarian Party's first statehouse seat since 2002 |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2020/11/04/election-2020-libertarian-party-wyoming-legislature-marshall-burt/6168203002/ |access-date=2020-11-05 |website=USA Today |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wyoming Newspaper Story About Marshall Burt, New Libertarian Legislator &#124; Ballot Access News |url=https://ballot-access.org/2020/11/06/wyoming-newspaper-story-about-marshall-burt-new-libertarian-legislator/}}</ref><ref name="web.archive.org">{{Cite web |date=March 31, 2017 |title=State Representative – NHSOS |url=https://sos.nh.gov/2000RepGen.aspx?id=3187 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331190139/https://sos.nh.gov/2000RepGen.aspx?id=3187 |archive-date=March 31, 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nationwide Voter Registration Data by Party {{!}} Ballot Access News |url=https://ballot-access.org/2020/10/24/nationwide-voter-registration-data-by-party/ |access-date=2021-03-18 |language=en-US}}</ref> == تاریخ == د آزادي غوښتونکو لومړنی کنوانسیون د ۱۹۷۲م کال په جون کې ترسره شو. په ۱۹۷۸م کال کې، له آلاسکا څخه ډیک رانډولف د لومړني آزادي غوښتونکي ایالتي قانون جوړوونکي په توګه وټاکل شو. د ۱۹۸۰م کال فډرالي ټاکنو وروسته، د آزادي غوښتونکو ګوند د آمریکا خپلواک ګوند او د نیویارک محافظه کاره ګوند (په هغه وخت کې نور لوی فرعي ګوندونه) وروسته د لومړي ځل لپاره د دریم لوی ګوند سرلیک ترلاسه کړ چې راټیټېدو ته یې دوام ورکړ. په ۱۹۹۴م کال کې، له ۴۰ ډېر آزادي غوښتونکي منصوب یا وټاکل شول چې په هغه وخت کې د ګوند لپاره یو ریکارډ وو. د ۱۹۹۵م کال د ګوند لپاره د رای ورکوونکو او غړو نوم ثبتونې د زیاتوالي شاهد وو. په ۱۹۹۶م کال کې، د آزادي غوښتونکو ګوند لومړنی دریم ګوند شو چې په دوه پرله پسې ولسمشریزو ټاکنو کې یې په ټولو ۵۰ ایالتونو کې یې د رایې ورکولو وضعیت خپل کړ. د ۲۰۰۹م کال تر پایه، ۱۴۶ آزادي غوښتونکو ټاکنیز منصبونه درلودل.<ref>"History." Libertarian Party of Kansas, lpks.org/history.</ref> ټوني ناتان چې د ۱۹۷۲م کال په ولسمشریزو ټاکنو کې یې د آزادي غوښتونکو ګوند لخوا د ولسمشرۍ مرستیالې په توګه ګډون وکړ، چېرته چې جان هاسپرز د ولسمشرۍ نوماند وو، په متحده ایالتونو کې لومړنۍ ښځینه نومانده وه چې ټاکنیزه رایه یې ترلاسه کړه.<ref>{{cite web |last1=O'Grady |first1=Jane |date=July 13, 2011 |title=John Hospers obituary |url=https://www.theguardian.com/books/2011/jul/13/john-hospers-obituary |access-date=August 20, 2016 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |date=June 13, 2011 |title=John Hospers, RIP |url=http://reason.com/blog/2011/06/13/john-hospers-rip |access-date=April 29, 2013 |work=Reason}}</ref><ref name="history2">{{cite web |title=David Nolan Reflects on the Libertarian Party on its 30th Anniversary |url=http://www.freecolorado.com/colib/0111nolan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630142121/http://www.freecolorado.com/colib/0111nolan.html |archive-date=June 30, 2017 |access-date=December 13, 2013 |work=Colorado Freedom Report}}</ref><ref>{{cite web |last=Boaz |first=David |author-link=David Boaz |date=August 29, 2008 |title=First Woman |url=http://www.cato-at-liberty.org/2008/08/29/first-woman |work=Cato @ Liberty |publisher=[[Cato Institute]] |access-date=September 7, 2022 |archive-date=August 17, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100817183749/http://www.cato-at-liberty.org/2008/08/29/first-woman/ |url-status=dead }}</ref> په ۲۰۱۲م کال کې د آزادي غوښتونکو ګوند لخوا د ولسمشرۍ نوماند، د نوې مکسیکو پخوانی والي، ګري جانسون او د هغه مرستیال، پخواني قاضي جیم ګري، د آزادي غوښتونکو ولسمشرۍ نوماندانو په منځ کې ترټولو ډېرې رایې – له ۱.۲ میلیونو زیاتې – لاس ته راوړې. هغه په ۲۰۱۶م کال کې بیاځلي د ولسمشرۍ نوماند شو او دا ځل یې د ماساچوسټ پخوانی والي، ویلیام ولډ د خپل مرستیال په توګه وټاکه. جانسون/ولډ د ۴.۴ میلیون رایو په لاسته راوړلو سره، د ولسمشرۍ ټکټ لپاره د آزادي غوښتونکو ریکارډ مات کړ. هم جانسون او هم جیل سټین، د زرغون ګوند لخوا د ولسمشرۍ نوماند، دواړو په ۲۰۱۶م کال کې ډېر خبري پوښښ درلود، له هغه څخه چې دریم – ګوند به په معمول ډول درلود، ټولپوښتنو ښکاروله چې دواړو نوماندانو په وروستیو ټاکنو کې خپل ملاتړ، په ځانګړې توګه د ځوانو رای ورکوونکو په منځ کې، د پام وړ زیات کړی دی.<ref>[http://www.upi.com/Libertarian-Party-buoyant-Greens-hopeful/46151352363400/ Libertarian Party buoyant; Greens hopeful]. UPI. 2012-11-08. Retrieved 2016-10-04.</ref><ref>[http://www.cnn.com/2016/05/29/politics/libertarian-party-nominee-vote/ Libertarians pick ticket, slam Trump]. CNN. 2016-05-29. Retrieved 2016-10-04.</ref><ref>[https://www.motherjones.com/kevin-drum/2016/09/hillary-clinton-gary-johnson-juicier-target-jill-stein For Hillary Clinton, Gary Johnson Is a Juicier Target Than Jill Stein]. ''Mother Jones''. 2016-09-16. Retrieved 2016-10-04.</ref> د ایالتي مجلسونو او نورو سیمه ییزو ادارو په زمینه کې د آزادي غوښتونکو ګوند د پام وړ ټاکنیزې بریاوې درلودلې. آزادي غوښتونکي له ۱۹۷۸ تر ۱۹۸۴ کاله د آلاسکا د استازو کور په څلورو ټاکنو او همدارنګه په ۱۹۹۲ کال کې د نوي همپشایر عمومي محکمې په څلورو نورو ټاکنو کې بریالي شول. نیل رانډال، یو آزادي غوښتونکی، په ۱۹۹۸م کال کې د آزادي غوښتونکي او جمهوري غوښتونکي دوه ګوندونو سره د ورمونټ د استازو کور په ټاکنو کې بریالی شو. په ۲۰۰۰م کال کې، اسټیو وایلانکورټ د نوي هامپشایر عمومي محکمې په ټاکنو کې چې د آزادي غوښتونکو د رایې پر لیکه یې کار کاوه، ګټونکی شو. د روډ ټاپو ایالت استازی، ډانیل پي ګورډون، له جمهوري غوښتونکو څخه وویستل شو او په ۲۰۱۱م کال کې د آزادي غوښتونکو له ګوند سره یوځای شو. د ۲۰۱۶م کال په جولای او د ۲۰۱۷م کال په جون کې، آزادي غوښتونکي د ۱۹۹۲م کال اوج ته ورسېدل کله چې دوی څلور قانون جوړوونکي لرل، ځکه چې په دې نېټو کې د څلورو بېلابېلو ایالتونو څلور قانون جوړوونکو جمهوري غوښتونکو ګوند پرېښود ترڅو د آزادي غوښتونکو له ګوند سره یوځای شي: د نواډا مجلس استازی جان موره په جنوري کې، د نبراسکا سناټور لاورا ابکه (که څه هم د نبراسکا د قانون جوړونې مجلس په رسمي ډول غیر ګوندي دی) او د نوي همپشایر استازی ماکس ابرامسون په مې میاشت کې او همدارنګه د اوټاه سناټور مارک بي ماډسن په جولای کې. د ۲۰۱۶م کال ټاکنو څرخه کې، ماډسن او ابرامسون د خپلو اړوندو منصبونو ته د ټاکل کېدو لپاره بیا نوماند نشول، په داسې حال کې چې موره پس له هغه چې د آزادي غوښتونکو ګوند په رسمي ډول د مالیه ورکوونکو سټډیوم بودیجې څخه د ملاتړ له امله په هغه نیوکه وکړه، خپله سیالي یې له لاسه ورکړه. ابکه په ۲۰۱۶م کال کې د بیا ټاکنو لپاره ونه ټاکل شو. د نوي همپشایر استازی کالب کیو ډایر د ۲۰۱۷م کال په فبروري کې خپل ګوندي تړاو له جمهوري غوښتونکي ګوند څخه آزادي غوښتونکي ګوند ته بدل کړ. جوزف اسټالکوپ، د نوي همپشایر استازي، په دې هېواد کې له ډیموکراټ ګوند څخه خپله ګوندي اړیکه د ۲۰۱۷م کال په مې کې آزادي غوښتونکو ګوند ته بدله کړه. برانډون فیني، د نوي همپشایر ایالت قانون جوړوونکي، د ۲۰۱۷م کال په جون کې له جمهوري غوښتونکي ګوند څخه آزادي غوښتونکي ګوند سره یوځای شو، دا په ۲۰۱۷م کال کې دریم کس وو چې دا کار یې ترسره کړ او دوی د آزادي غوښتونکو ایالتي قانون جوړوونکو شمېر له مخې په ۱۹۹۲ او ۲۰۱۶م کال کې خپل اوج ته ورسېدل.<ref>{{cite web |date=January 1, 2001 |title=The Third Party Myth |url=http://www.ypa.org/article.php?article=0030 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080104231600/http://www.ypa.org/article.php?article=0030 |archive-date=January 4, 2008 |access-date=December 10, 2013 |publisher=Young Politicians of America |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web |date=June 13, 2009 |title=Libertarian Republican |url=http://www.libertarianrepublican.net/2009/06/vermonts-only-elected-libertarian-state.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127031843/http://www.libertarianrepublican.net/2009/06/vermonts-only-elected-libertarian-state.html |archive-date=January 27, 2016 |access-date=January 29, 2016 |publisher=Libertarian Republican}}</ref><ref name="web.archive.org2">{{Cite web |date=March 31, 2017 |title=State Representative – NHSOS |url=https://sos.nh.gov/2000RepGen.aspx?id=3187 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331190139/https://sos.nh.gov/2000RepGen.aspx?id=3187 |archive-date=March 31, 2017}}</ref><ref>{{cite web |last1=Cassidy |first1=Austin |title=Our Exclusive Interview with Libertarian State Representative Dan Gordon of Rhode Island |url=http://www.uncoveredpolitics.com/2012/04/26/our-interview-with-libertarian-state-representative-dan-gordon-of-rhode-island/ |access-date=June 16, 2015 |website=Uncovered Politics |archive-date=August 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803152141/http://www.uncoveredpolitics.com/2012/04/26/our-interview-with-libertarian-state-representative-dan-gordon-of-rhode-island/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite press release|url=https://www.lp.org/news/press-releases/nevada-state-assemblyman-john-moore-joins-libertarian-party|title=Nevada State Assemblyman John Moore Joins Libertarian Party|publisher=Libertarian Party|access-date=2022-09-07|archive-date=2016-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007062209/https://www.lp.org/news/press-releases/nevada-state-assemblyman-john-moore-joins-libertarian-party|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |last=Craig |first=Andy |date=January 8, 2016 |title=Nevada Assemblyman John Moore joins Libertarian Party |url=http://www.independentpoliticalreport.com/2016/01/nevada-assemblyman-john-moore-joins-libertarian-party/ |access-date=January 8, 2016 |work=Independent Political Report |تاريخ الأرشيف=August 3, 2020 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803145659/https://independentpoliticalreport.com/2016/01/nevada-assemblyman-john-moore-joins-libertarian-party/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=August 3, 2020 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200803145659/https://independentpoliticalreport.com/2016/01/nevada-assemblyman-john-moore-joins-libertarian-party/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200803145659/https://independentpoliticalreport.com/2016/01/nevada-assemblyman-john-moore-joins-libertarian-party/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803145659/https://independentpoliticalreport.com/2016/01/nevada-assemblyman-john-moore-joins-libertarian-party/ }}</ref><ref>{{cite news|title=Nebraska state senator leaves GOP, registers as Libertarian|url=http://www.ketv.com/news/nebraska-state-senator-leaves-gop-registers-as-libertarian/39852436|publisher=[[KETV]]|date=June 1, 2016|access-date=June 1, 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=New Hampshire Legislator Changes Registration from 'Republican' to 'Libertarian |url=http://ballot-access.org/2016/07/27/new-hampshire-legislator-changes-registration-from-republican-to-libertarian/ |access-date=July 29, 2016 |work=Ballot Access News}}</ref><ref>{{cite web |date=July 25, 2016 |title=Utah State Sen. Mark Madsen Switching Parties from Republican to Libertarian, Endorsing Gary Johnson for President |url=http://reason.com/blog/2016/07/25/utah-state-sen-mark-madsen-switching-par |access-date=July 29, 2016 |work=Reason}}</ref><ref>{{cite web |title=Utah State Senate District 13 2016 Election Results |url=http://electionresults.utah.gov/elections/senate/13 |access-date=2022-09-07 |تاريخ الأرشيف=2018-06-22 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180622005334/https://electionresults.utah.gov/elections/senate/13 |url-status=dead |خونديځ نېټه=2018-06-22 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180622005334/https://electionresults.utah.gov/elections/senate/13 |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180622005334/https://electionresults.utah.gov/elections/senate/13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622005334/https://electionresults.utah.gov/elections/senate/13 }}</ref><ref>{{cite web |date=November 4, 2016 |title=Libertarian Assemblyman John Moore of Nevada Censured by the Libertarian National Committee |url=http://reason.com/blog/2016/11/04/libertarian-assemblyman-john-moore-of-ne |access-date=June 21, 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Libertarian Party |url=https://www.facebook.com/libertarians/posts/10155000316982726 |url-access=limited |archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/5978057725/10155000316982726 |archive-date=2022-02-26 |access-date=June 21, 2018 |website=Facebook.com}}{{cbignore}}</ref> د ۲۰۱۸م کال په جنوري کې، د نوې مکسیکو عامه ځمکو کمیشنر، اوبرې ډون جونیور خپل ګوندي تړاو له جمهوري غوښتونکو څخه آزادي غوښتونکو ګوند ته بدل کړ او په تاریخ کې د آزادي غوښتونکو په لومړني صاحب منصب بدل شو.<ref>{{cite web |author=Oxford, Andrew |date=January 28, 2018 |title=Dunn switches to Libertarian Party |url=http://nmpoliticalreport.com/800005/dunn-switches-to-libertarian-party/ |access-date=February 2, 2018 |work=NMPoliticalReport}}</ref> د ۲۰۲۰م کال په اپرېل کې، د میچیګان استازی جسټین آماش د جمهوري غوښتونکي ګوند څخه له وتلو وروسته او د یوه خپلواک کس په توګه وخت تېرولو وروسته د کانګرس لومړنی آزادي غوښتونکی غړی شو. د ۲۰۲۰م کال په جون کې، آماش د ډیموکراټ ګوند له آیانا پرسلي سره د مینیاپولیس پولیسو یوه افسر له لوري د جورج فلویډ وژنې په ځواب کې د شرایطو وړ معافیت پای قانون معرفي کړ. دا د متحده ایالتونو کانګرس په تاریخ کې لومړنۍ لایحه وه چې د ډیموکراټ ګوند، جمهوري غوښتونکي ګوند او آزادي غوښتونکي ګوند غړو له ملاتړ څخه برخمنه شوه.<ref>{{cite web |last1=Binion |first1=Billy |date=June 11, 2020 |title=With 1 Republican Cosponsor, Rep. Justin Amash Gains Tripartisan Support To End Qualified Immunity |url=https://reason.com/2020/06/11/justin-amash-tom-mcclintock-republican-cosponsor-tripartisan-support-to-end-qualified-immunity/ |access-date=August 27, 2020 |website=Reason |publisher=Reason}}</ref> په ۲۰۲۲م کال کې د آزادي غوښتونکو ملي کنوانسیون وروسته، د میزس ګوند، یوه پخوانۍ ازادي غوښتونکې ډله، د آزادي غوښتونکو ملي کمیټې په غالبې ډلې بدله شوه.<ref>{{Cite web |last=Doherty |first=Brian |date=2022-05-29 |title=Mises Caucus Takes Control of Libertarian Party |url=https://reason.com/2022/05/29/mises-caucus-takes-control-of-libertarian-party/ |access-date=2022-06-07 |website=[[Reason (magazine)|Reason]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mas |first=Frederic |date=2022-06-01 |title=United States: the libertarian party veers to the right |url=https://www.contrepoints.org/2022/06/01/431241-etats-unis-le-parti-libertarien-vire-a-droite |access-date=2022-06-07 |website=[[Contrepoints]] |language=fr-FR}}</ref> == سرچينې == pfasusygktc22p1ctmpb6w4y5j8r8np 0 65089 368354 366782 2026-08-14T22:21:44Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368354 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}اليکساندر ایساویچ سولژنيتسن (۱۱ دیسمبر ۱۹۱۸ – ۳ اګسټ ۲۰۰۸) یو روسی ناول لیکونکی و. د شوروي یو له مشهورو مخالفانو څخه و، سولژنیستن پر کمونیزم ښکاره نيوکې کولې او په شوروي اتحاد کې يې د سیاسي ځپلو په اړوند نړیوال پوهاوي په راپورته کولو کې مرسته کړې، په ځانګړي ډول د ګولاګ سيستم په اړه.<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Literature 1970 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1970/solzhenitsyn/biographical/ |website=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{cite web |author=Christopher Hitchens |date=4 August 2008 |title=Alexander Solzhenitsyn, 1918–2008. |url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/fighting_words/2008/08/the_man_who_kept_on_writing.html |work=Slate Magazine}}</ref> سولژنیتسن په داسې یوه کورنۍ کې زیږیدلی و چې په ۱۹۲۰ز لسیزه کې يې د شوروي د مذهب ضد هڅو څخه سرغړونه کړې وه او د روسيې ارتودوکس کلیسا سپیڅلي غړې پاتې شوې وه. سولژنيتسن په ځوانۍ کې په مسيحيت باور له لاسه ورکړ او ملحد وګرځېد او مارکیسټ-لینینیزم يې ومانه. د دويمې نړیوالې جګړې پر مهال، کله چې یې د کپتان په توګه په سور پوځ کې خدمت کاوه، سولژنیتسن د «SMERSH » (يو سازمان و) له خوا بندي او په «ګولاګ» کې د اته کاله بند په سزا محکوم شو او وروسته په یو شخصی لیک کې په شوروي مشر جوسیف سټالین د انتقاد کولو سره د جلاوطنۍ سره مخ شو. په زندان او کمپونو کې د هغه د تجربو په پايله کې، هغه سوکه سوکه هغه یو فلسفي مغزه ختيځ ارتودوکس مسيحي وګرځېد. د «خروشچیف تاو» (هغه موده چې شوروي اتحاد کې فشارونه کم کړای شو) د پایلې په توګه، سولژنیتسن له زندانه خوشې او وبښل شو. هغه په شوروي اتحاد کې د زور زياتي او خپلو تجربو په اړه ناول لیکل پيل کړل. نوموړي خپل لومړی ناول چې د « One Day in the Life of Ivan Denisovich » په نوم و، په ۱۹۶۲ز کال کې د  شوروي مشر «نیکیټا خروشچیف»، په تايید سره خپور کړ، کوم چې د ستالن د ځپنو يو روايت و. د سولژنیتسن وورستی اثر چې په شوروي اتحاد کې به چاپ کیده، په ۱۹۶۳ز کال کې د «Matryona's Place» په نوم و. له واکه د خروشچیف له لرې کېدو وروسته، شوروي چارواکو هڅه وکړه چې  سولژنیتسن نه لیکلو ته وهڅوي. هغه په نورو ناولونو کار کولو او په نورو هېوادونو کې د هغوی خپرولو ته دوام ورکړ، په ۱۹۶۶ز کال کې يې «Cancer Ward »، په ۱۹۶۸ز کال کې يې «In the First Circle»، په ۱۹۷۱ز کال کې يې «August 1914»، او په ۱۹۷۳ز کال کې يې «The Gulag Archipelago» خپاره کړل، د کوم د خپرېدو له امله چې شوروي چارواکي غوصه شول. په ۱۹۷۴ز کې سولژنیتسن د شوروي تابعیت له لاسه ورکړ او لوېدیځ المان ته ولاړ. په ۱۹۷۶ز کې، هغه د خپلې کورنۍ سره متحده ایالاتو ته ولاړ، چیرته چې هغه لیکلو ته دوام ورکړ.  په ۱۹۹۰ز کې، په لنډ وخت کې د شوروي اتحاد له منحل کېدو مخکې، هغه خپل تابعیت بیا لاسته راوړ او څلور کاله وروسته هغه روسیې ته ستون شو، چیرته چې هغه په ۲۰۰۸ز کې تر مړينې پاتې شو. په ۱۹۷۰ز کال کې نوموړي ته د ادبياتو نوبل جايزه ورکړل شوه «د هغه اخلاقي ځاک له امله چې په مرسته يې د روسي ادبياتو اړين دودونه تعقيبول» او د « Gulag Archipelago» په نوم د هغه اثر ډېر اغېزناک و چې «د شوروي دولت په وړاندې له يوې ننګونې سره برابر و» او لسګونه ميلیونه نسخې يې وپلورل شوې.  <ref name="Noble">{{cite web |title=Nobel Prize in Literature 1970 |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/ |access-date=17 October 2008 |publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite news|last1=Scammell|first1=Michael|title=The Writer Who Destroyed an Empire|url=https://www.nytimes.com/2018/12/11/opinion/solzhenitsyn-soviet-union-putin.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/12/11/opinion/solzhenitsyn-soviet-union-putin.html|archive-date=2022-01-01|url-access=limited|work=The New York Times|date=11 December 2018|quote=In 1973, still in the Soviet Union, he sent abroad his literary and polemical masterpiece, 'The Gulag Archipelago.' The nonfiction account exposed the enormous crimes that had led to the wholesale incarceration and slaughter of millions of innocent victims, demonstrating that its dimensions were on a par with the Holocaust. Solzhenitsyn's gesture amounted to a head-on challenge to the Soviet state, calling its very legitimacy into question and demanding revolutionary change.}}{{cbignore}}</ref> == ژوند ليک == === د ژوند لومړي کلونه === سولژنیتسن په کیزلواسک (او س د روسیې په سټاوروپول کې) کې زیږیدلی وو. د هغه پلار، «ایساکي سیمینوویچ سولژنیتسن» روسي و او د هغه مور، ټایسیا زخروانا (اصلي نوم يې، شيبرباک)،  اوکرایني توکمه وه. مورني نيکه يې له عادي څخه پيل وکړ، څو د ځمکې يو شتمن مالک وګرځېد چې د قفقاز په شمالي څنډه د «کوباني» په سیمه کې يې زياتې شتمنۍ تر لاسه کړې او د لومړۍ نړیوالې جګړې پر مهال،  «ټايسيا» د زده کړې لپاره مسکو ته تللې وه. نوموړې له «ایساکي» سره ولیدل او له هغه سره يې واده وکړ، هغه «کوساک» توکمه او د روسي سترواکۍ په پوځ کې د قفقاز اوسېدونکی یو ځوان افسر و. د هغه د مور او پلار کورنی شالید د « August 1914» په لومړيو څپرکو او وروسته بيا د « Red Wheel » په نوم ناولونو کې روښانه بيان شوی دی. <ref>{{cite web |date=4 August 2008 |script-title=ru:Александр Солженицын: человек и архипелаг |trans-title=Alexander Solzhenitsyn: A man and Archipelago |url=https://www.segodnya.ua/world/alekcandr-colzhenitsyn-chelovek-i-arkhipelah-120568.html |access-date=14 February 2010 |publisher=Segodnya |language=ru |place=[[Ukraine|UA]] |archive-date=12 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212095001/https://www.segodnya.ua/world/alekcandr-colzhenitsyn-chelovek-i-arkhipelah-120568.html |url-status=dead }}</ref><ref>[[Aleksandr Solzhenitsyn#Scammell|Scammell]], p. 30</ref><ref>[[Aleksandr Solzhenitsyn#Scammell|Scammell]], pp. 26–30</ref> په ۱۹۱۸ز کال کې، «تایسیا» په «الیکسانډر» حامله شوه. د جون د مياشتې په پنځلسمه نېټه، له هغې وروسته چې د وموړې حامله توب تاييد شو، «ایساکي» د ښکار په یوه پېښه کې ووژل شو. الیکسانډر د هغه د کونډې مور او د هغه د ترور له خوا لوی شو. د هغه د ژوند لومړي کلونه د روسیې د کورنۍ جګړې پر مهال تېر شول. په ۱۹۳۰ز کال کې د کورنۍ ملکیت په اشتراکي کروندځای بدل شو. وروسته، سولژنیتسن وویل چې د هغه مور د پايښت لپاره وجنګیده او دا چې هغوی باید د سترواکۍ په فوځ کې د هغه د پلار شالید یو راز وساتي. لوستې مور يې د هغه ادبي او ساينسي زده کړو ته وهڅاوه او نوموړی يې په روسي ارتودوکس عقيده راستر کړو؛ نوموړې په ​​۱۹۴۴ز کال کې مړه شوه او هېڅکله يې دويم واده ونه کړ.<ref>O'Neil, Patrick M. (2004) ''Great world writers: 20th century'', p. 1400. Marshall Cavendish, {{ISBN|978-0-7614-7478-4}}</ref><ref>[[Aleksandr Solzhenitsyn#Scammell|Scammell]], pp. 25–59</ref><ref>[[Aleksandr Solzhenitsyn#Scammell|Scammell]], p. 129</ref> د ۱۹۳۶ز کال په لومړيو کې، سولژنیتسن د لومړۍ نړیوالې جګړې او د روسیې د انقلاب په اړه د پلان شوي حماسي کار لپاره د شخصيتونو او تصوراتو په جوړولو پيل وکړ. دا کار په پايله کې د « ''August 1914''» ناول ليکلو لامل وګرځېد؛ ځینې ​​څپرکي چې هغه لیکلي دي اوس هم پاتې دي. سولژنیتسن په روسټف ایالاتي پوهنتون کې ریاضیات او فيزیک ولوستل. په همدې وخت کې، هغه د ماسکو د فلسفې،ادب او تاريخ اسنتیتوت څخه بهرنۍ درسې بشپړې کړې، کوم چې تر دې وخته تر ډېره بريده په نظرياتي دايره کې وې. لکه څنګه چې هغه په خپله وایي، تر هغه وخته يې د شوروي اتحاد دولتي ایډیالوژي یا برتري تر پوښتنې لاندې نه وو نيولي، تر کومه چې هغه په کمپونو کې وخت نه تېر کړی.<ref>{{Citation|title=The Gulag Archipelago|chapter=Part II, Chapter 4}}</ref> === دویمه نړيواله جګړه === د جګړې پر مهال، سولژنیتسن په سور فوځ کې د غږ په اندازه د دوښمن د سرتېرو د معلومولو د قوماندان په توګه خدمت کاوه، هغه په لومړۍ لیکه کې په لویو کارونو کې ښکیل و او دوه ځلې نښانونه ورکړل شول. هغه د ۱۹۴۴ز کال د جولای په اتمه نیټه د دوه الماني توپخانې د مجموعو د خبر ورکولو او په هغوی د ځوابي بريد د برابورو له امله د سره ستوري نښان ورکړل شو چې په پايله کې يې هغه توپخانې ويجاړې کړې.<ref>[[Aleksandr Solzhenitsyn#Scammell|Scammell]], p. 119</ref><ref>{{cite web |script-title=ru:Документ о награде :: Солженицын Александр Исаевич, Орден Красной Звезды |trans-title=Award document : Solzhenitsyn Aleksandr Isayevich, Order of the Red Star |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie19998084/ |access-date=28 April 2016 |website=pamyat-naroda.ru |language=ru |archive-date=19 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119072017/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie19998084/ |url-status=dead }}</ref> د « ''Love the Revolution!''» په ګډ،ن د هغه د ژوند په وروستيو کې يو لړ ليکنې خپرې شوې، په کومو کې چې د هغه د جګړې د وخت تجربې تاريخ ليکنې شوې وې او د شوروي دولت د اخلاقي بنسټونو په اړه يې شکرونو ته وده ورکړه. <ref>{{Citation|last=Solzhenitsyn|first=Aleksandr Isaevich|title=Протеревши глаза: сборник (Proterevshi glaza: sbornik)|language=ru|trans-title=Proterevshi eyes: compilation|place=Moscow|publisher=Nash dom; L'Age d'Homme|year=1999}}</ref> په داسې حال کې چې په ختیځه پروشیا کې یې د توپچي افسر په توګه دنده ترسره کوله، سولژنیتسن د شوروي فوځ د غړيو له خوا د سيمه ييزو المانيانو په وړاندې د جرمونو شاهد و. د ظلمونو په اړه، سولژنیتسن لیکلي: "تاسو ښه پوهیږئ چې موږ المان ته راغلي یو، څو خپل غچ واخلو"، د هغو نازي ظلمونو چې په شوروي اتحاد کې ترسره شوي دي. له غیر جنګي او بوډاګان څخه د دوی کم مال ولوټل شو او په ښځو او انجونو ډله ایز جنسي تیری وشول. څو کاله وروسته، د جبري کار په کمپ کې، هغه په ختیځه پروشیا کې د یوې داسې ښځې په اړه د " Prussian Nights" په نوم د يو شعر يادونه وکړه چې تر مرګه د جنسي تيري ښکار ګرځېدلې وه. په دې شعر کې، کوم کې چې پر يوه پولنډۍ ښځې د جنسي تېرې پېښه ياده شوې ده، په چا چې سور پوځ سرتېرو په تېروتنې سره د المانۍ ګومان کړی و، د دې پېښې په اړه د لومړي روايت کوونکي کس په توګه کنايتاً تبصره کوي او د «اليا ايرنبرګ» په څېر دولتي شوروي ليکوالانو لور ته اشاره کوي. <ref>{{cite book|last1=Hartmann|first1=Christian|title=Operation Barbarossa: Nazi Germany's War in the East, 1941–1945|url=https://archive.org/details/operationbarbaro0000hart|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-163653-0|pages=[https://archive.org/details/operationbarbaro0000hart/page/127 127]–128}}</ref><ref>{{Cite journal|last=De Zayas|first=Alfred M.|date=January 2017|title=Review: Prussian Nights|journal=The Review of Politics|volume=40|issue=1|pages=154–156|jstor=1407101}}</ref> په «The Gulag Archipelago» کې، سولژنیتسن لیکلي، "داسې هیڅ څه نه شته چې په موږ کې د ټولشمولوالي له بيدارولو سره مرسته وکړي، څومره چې د يو چا د خپلو سرغړونو، غلطیو، تېروتنو په اړه ټینګار کوونکي افکاشر وي. د ډیرو کلونو په اوږدو کې د ورته فکر کولو ستونزمنو پړاونو څخه وروسته، کله چې هم ما زمونږ د لوړپوړو بیوراکراټانو، زمونږ د اعدام کوونکو ظلم، بې رحمۍ يادونه کړې ده، نو ماته زما د کمپتان د اوږدو تختې او د ختيځې پروشيا له لارې زما د عسکري مجموعې وړاندې تګ ياد شوي دي چې په اور کې رانغښتي وي او زه وايم: «يا موږ غوره وو؟».<ref>Ericson, p. 266.</ref> == سرچينې == b1ndiic7iu53yo29yc9xe3iahn6eoww 0 65492 368353 367927 2026-08-14T22:01:13Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}}ارچیبالډ الفونسو الکساندر (د ۱۸۸۸ز کال د مې په ۱۴مه زیږېدلی- د ۱۹۵۸ز کال د جنورۍ په ۴مه مړ شوی) یو امریکایی معمار او انجنیر و. هغه د ایوا پوهنتون لومړنی افریقی الاصل امریکایي فارغ التحصیل و او لومړی کس و چې د ایوا پوهنتون د انجینرۍ پوهنځي څخه فارغ شو. دغه راز هغه د امریکا د ورجین ټاپوګانو والي په توګه هم دنده تر سره کړي. == لومړنۍ ژوند او زدکړې == الکساندر د ایوا ایالت په اوتوموا ښار کې په یوې کوچنۍ افریقایي-امریکايي ټولنې کې زیږیدلی. هغه د پرایس او مري همیلتون الکساندر د ۹ ماشومانو له ډلې مشر اولاد و. کله چې د الکساندر کورنۍ د دموین (د ایوا ایالت پلازمینه) نه بهر یوه فارم ته لاړه پرایس د ملي بانک مشر په توګه وټاکل شو. دغه راز الکساندر په ۱۹۰۵ز کال کې د اوک پارک عالي لیسې نه فارغ شو. همدارنګه الکساندر مخکې له دې چې د ایووا ایالتی پوهنتون (وروسته د ایووا پوهنتون په نوم ونومول شو) کې د انجینرۍ په برخه کې زده کړې وکړی، هغه د هالینډ پارک کالج او کمینز کالج د هنر په پوهنځی کې زدکړې کولې. الکساندر په هغه وخت کې نه یوازینی د پوهنتون تور پوستی زده کوونکی و، بلکې هغه لومړنی افریقایي الا صله امریکایي محصل و چې په ۱۹۱۲ز کال کې د ایوا پوهنتون د انجینرۍ پوهنځي نه فارغ شو. دغه راز الکساندر ته خپلو پروفیسورانو خبرداری ورکړی و چې د یو افریقایي امریکایي انجنیر په توګه هغه ته به کار موندل ډېر ستونزمن وي. همدارنګه الکساندر ایوا په پوهنتون کې یو له لومړنیو افریقایي-امریکایي فوټبال لوبغاړو نه و. الکساندر د کالج په لړ کې د خپلو د مصارفو او د زدکړو د فیسونو د پوره کولو په موخه څو نیم وخت دندې ترسره کړې. دغه راز هغه د زیاتره تورپوستي افریقایي (Kappa Alpha Psi) ورورګلوی ټولنې غړی هم و. همدارنګه الکساندر اوړي موسم کې د مارش په نامه د انجینرۍ شرکت لپاره د یوه نقشه ویستونکي په توګه کار کاوه، چې یاد شرکت په ډیس موینز کې موقعیت درلود او ډېری مهم پلونه یې ډیزاین کړي چې تر نن ورځې پورې پاتې دي. دغه راز الکساند په ۱۹۲۱ز کال کې د لندن په پوهنتون کې د خپلو رخصتیو په ترڅ کې د پل ډیزاین برخه کې زدکړي وکړي او وروسته یې په ۱۹۲۵ز کال کې د ایوا ایالت پوهنتون نه د انجینرۍ په برخه کې سند ترلاسه کړ.<ref name=":0">{{Cite book|last=Wynes|first=Charles E.|doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1001909|title=Alexander, Archie Alphonso (1888-1958), engineer|date=April 15, 2014|publisher=Oxford University Press|series=American National Biography Online}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Alexander |first=Archie Alphonso |title=Archie Alphonso Alexander |url=http://mallhistory.org/items/show/137 |access-date=June 11, 2020 |website=Library of Congress Prints and Photographs Division. View original photograph. |archive-date=June 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611022836/http://mallhistory.org/items/show/137 |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">{{cite book|last=Wilson|first=Dreck Spurlock|title=African-American Architects : A Biographical Dictionary 1865–1945|year=2004|publisher=Routledge|location=New York, NY|isbn=0-415-92959-8|pages=11–12|url=https://books.google.com/books?id=k5r5cXC67igC&pg=PP20}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal|last=Weingardt|first=Richard G.|date=October 1, 2009|title=Archibald Alphonso Alexander|url=https://ascelibrary.org/doi/10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029|journal=Leadership and Management in Engineering|volume=9|issue=4|pages=207–211|doi=10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029}}</ref> == مسلکي ژوند == === انجنیري او معمارۍ === الکساندر له پوهنتون نه تر فراغت وروسته او مخکې له دې نه چې په ۲۶ کلنۍ کې خپل انجینري شرکت جوړ کړ د مارش انجینرۍ شرکت کې د مدیر په توګه کار وکړ. دغه راز د الکساندر شرکت چې د (A. A. Alexander, Inc.) په نوم یادېده په اصل کې د پلونو جوړولو په برخه کې کار کاوه. همدارنګه الکساندار د خپل سپین پوسته قراردادي  جورج ایف هیګبي له مړینې مخکې د اتو کالو لپاره هغه سره شریک و، چې د هیګبي له مړینې نه وروسته الکساندر په یوازې توګه د څلورو کلونو لپاره د شرکت چارې پر مخ ویوړې او په دې موده کې د هغه د مهمو پروژو له ډلې یوه د ایوا پوهنتون د تودوخې او یخولو سیسټم و. په ۱۹۲۶ز کال کې الکساندر په سوداګرۍ او انجینرۍ برخو کې د هغه د پام وړ لاسته راوړنو لپاره د هارمون جایزه وګټله. په همدغه کال هغه د لاوریل وریوت جایزه هم ترلاسه کړه، کوم چې د کاپا الفا پسي لاسته راوړنو لپاره ترټولو لوړه جایزه ده.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite web |last=Sobers-Outlaw |first=Gill |date=April 15, 2014 |title=Archie Alphonso Alexander (1888-1958) • |url=https://www.blackpast.org/african-american-history/alexander-archie-alphonso-1888-1958/ |access-date=June 11, 2020 |language=en-US}}</ref> الکساندر په ۱۹۲۹زکال کې د خپل پخواني ټولګیوال او د فوټبال ټیم ملګړي موریس ریپاس شریک شو او د شرکت نوم یې په الکساندر او ریپاس بدل کړ. د دوی لومړۍ لویه پروژه د میشیګان په ګرینډ ریپډزسیمه کې د څو ملیون ډالرو په ارزښت د  فاضله اوبو د تصفیه او مدریت دستګاه وه. همدارنګه دوی په ټول هېواد کې د ګڼ شمېر سړکونو او پلونو د جوړولو دنده هم په غاړه درلوده په شمول د Whitehurst لویه لارې جوړول او د بالټیمور- واشنګټن لویې لارې پراخول. دغه شرکت د واشنگټن ډي سي په ټیډال بیسن کې د پل او سمندري دیوال جوړولو لپاره ګومارل شوی و او الکساندر د دې پروژې د ټولو ساختماني کارونو لپاره یو همغږي ټیم وګوماره. د دې کارونو سربېره د دوی شرکت د ماوټون هوایی ډګرهم جوړ کړ، چیرې چې د Tuskegee  په نوم هوایي ځواک هم روزل کېده او همدارنګه دوی د رنګینو مېرمنو د ملي ټولنې لپاره د استوګنځایونو جوړولو دنده هم په غاړه درلوده. د الکساندر شرکت د بې څاره بریالیتوبونو په  پایله کې په ۱۹۴۹ز کال کې د ایبوني مجلې یاد شرکت « په هېواد کې ترټولو نامتو بین النژادي سوداګرۍ» اعلان کړ. په پای کې الکساندر د خپل مسلکي ژوند په اوږدو کې له ۳۰۰ نه زیاتو پروژو مشري وکړه.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |date=February 12, 2014 |title=Celebrating African American History Month with Role Models in Science & Engineering Achievement: Archibald A. Alexander |url=https://scienceblogs.com/usasciencefestival/2014/02/12/celebrating-african-american-history-month-with-role-models-in-science-engineering-achievement-archibald-a-alexande |access-date=June 11, 2020 |website=Scienceblogs |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |title=Details Page - The Biographical Dictionary of Iowa - The University of Iowa Libraries |url=http://uipress.lib.uiowa.edu/bdi/DetailsPage.aspx?id=7 |access-date=June 11, 2020 |website=uipress.lib.uiowa.edu}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Alexander |first=Archie Alphonso |title=Archie Alphonso Alexander |url=http://mallhistory.org/items/show/137 |access-date=June 11, 2020 |website=Library of Congress Prints and Photographs Division. View original photograph. |archive-date=June 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611022836/http://mallhistory.org/items/show/137 |url-status=dead }}</ref> په ۱۹۲۵ز کال کې د ایوا پوهنتون هغه ته د انجینرۍ په برخه کې د ماسټرۍ افتخاري سند ورکړ. همدارنګه په ۱۹۴۶ز کال کې د هوارډ پوهنتون الکساندر ته د انجینرۍ په برخه کې افتخاري دوکتورا ورکړه. که څه هم ځینې سرچینې ادعا کوي چې الکساندر د NAACP معتبر سپینګارن مډال هم ترلاسه کړ، خو NAACP هغه د یاد مډال د ترلاسه کونکي په توګه نه  ډلبندي کوي.<ref>{{Cite web |title=Spingarn Medal Winners: 1915 to Today |url=https://www.naacp.org/awards/spingarn-medal/winners/ |access-date=June 11, 2020 |website=NAACP |language=en |تاريخ الأرشيف=April 12, 2020 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200412223842/https://naacp.org/awards/spingarn-medal/winners/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=April 12, 2020 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200412223842/https://naacp.org/awards/spingarn-medal/winners/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200412223842/https://naacp.org/awards/spingarn-medal/winners/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412223842/https://naacp.org/awards/spingarn-medal/winners/ }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Henderson|first=Alexa Benson|date=1994|title=African-American Business Leaders: A Biographical Dictionary. ByJohn N. Ingham and Lynne B. Feldman · Westport, Conn.: Greenwood Publishing, 1993. xiv + 806 pp. Appendixes, bibliographic essay, and index. $99.50. ISBN 0-313-27253-0.|url=https://archive.org/details/sim_business-history-review_1994_summer_68_2/page/289|journal=Business History Review|volume=68|issue=2|pages=289–292|doi=10.2307/3117448|jstor=3117448|issn=0007-6805}}</ref> === سیاسی ژوند === الکساندر په ۱۹۳۲ز کال کې خپل سیاسی ژوند هغه مهال پیل کړ کله چې دۍ د جمهوری غوښتونکو د ایالتی کمېټې مرستیال په توګه وګومارل شو چې په ۱۹۴۰ز کال کې یې دغه دنده بیا تر لاسه کړه. دغه راز الکساندر په ۱۹۳۴ز کال کې د هایټي هېواد د اقتصادي فرصتونو د څېړنې ټیم غړي په توګه وټاکل شو او په همدې ډول د ۱۹۳۰ لسیزې په اوږدو کې الکساندر د جمهوري غوښتونکي ګوند فعال غړی و. همداراز هغه د ​​۱۹۵۲ز کال ولسمشریزو ټاکنو کې د ډوایټ ډي آیزنهاور لپاره په کلکه کمپاین وکړ. دغه راز الکساندر د جمهوري غوښتونکو ګوند لپاره د کار کولو سربیره د افریقي امریکایي سازمانونو کې هم فعال و. الکساندر په ۱۹۴۴ز کال کې په ډیس موینز کې د NAACP د رییس په توګه هم دنده ترسره کړې همدارنګه هغه د تور پوستانو د مرکزي ټولنې د بورډ مشر او د هوارډ پوهنتون او د توسکګي موسسې یو باوري غړی هم و.<ref name=":32">{{Cite journal|last=Weingardt|first=Richard G.|date=October 1, 2009|title=Archibald Alphonso Alexander|url=https://ascelibrary.org/doi/10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029|journal=Leadership and Management in Engineering|volume=9|issue=4|pages=207–211|doi=10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |last=Alexander |first=Archie Alphonso |title=Archie Alphonso Alexander |url=http://mallhistory.org/items/show/137 |access-date=June 11, 2020 |website=Library of Congress Prints and Photographs Division. View original photograph. |archive-date=June 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611022836/http://mallhistory.org/items/show/137 |url-status=dead }}</ref> الکساندر په ۱۹۵۴ز کال کې د ولسمشر ډوایټ ډي. آیزنهاور له خوا د امریکا د ورجین ټاپوګانو والي وټاکل شو، چې په یادو ټاپوګانو کې د لومړي مدني حکومت له جوړېدو وروسته الکساندر لومړی جمهوري غوښتونکی والي و. په دې دنده کې د هغه د کار موده لنډه او خورا جنجالي وه، ځکه هغه په ۱۹۵۵ز کال کې د ​​سینټ توماس ټاپو د سړک جوړولو په قراردادونو کې د پخوانیو سوداګریزو شریکانو په ګټه تورن شوی و، چې د متحده ایالاتو د استازو مجلس له خوا د الکساندر په اړه څیړنه وشوه، چې وروسته هغه د ۱۹۵۵ز کال د اګسټ په ۱۸مه د روغتیایي دلایلو له امله استعفا ورکړه.<ref name=":33">{{Cite journal|last=Weingardt|first=Richard G.|date=October 1, 2009|title=Archibald Alphonso Alexander|url=https://ascelibrary.org/doi/10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029|journal=Leadership and Management in Engineering|volume=9|issue=4|pages=207–211|doi=10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029}}</ref> == شخصي ژوند == الکساندر په ۱۹۱۳ز کال کې د کلرادو په ډینور ښار کې له آډرا لینډسي سره واده وکړ. دوی د ارکیبالډ الفونسو جونیئر په نوم یو ماشوم درلود، چې ماشومتوب کې مړ شو. الکساندر په ۱۹۵۸ز کال کې د ایوا پلازمینه ډموین کې د زړه د حملې له امله مړ شو.<ref name=":34">{{Cite journal|last=Weingardt|first=Richard G.|date=October 1, 2009|title=Archibald Alphonso Alexander|url=https://ascelibrary.org/doi/10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029|journal=Leadership and Management in Engineering|volume=9|issue=4|pages=207–211|doi=10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000029}}</ref> == میراث == په ۱۹۷۳ز کال کې د اډرا لینډسي الکساندر له مړینې وروسته د الکساندر له وصیت سره سم د ایوا پوهنتون، توسکګي موسسې، او هوارډ پوهنتون د انجینرۍ برخه کې د بورسونو لپاره مرستې ترلاسه کړې، چې هر پوهنتون د انجینرۍ برخه کې د بورسونو لپاره له ۱۰۰،۰۰۰ ډالرو نه ډېر (په ۲۰۰۹ز کال کې شاوخوا ۱.۵ میلیون ډالره) مرستې ترلاسه کړې. دغه راز د ارچي الفونسو الکساندر مقالې د ایوا پوهنتون په ځانګړي ټولګه او ارشیف کې ساتل شوي دي.<ref>{{Cite web |last=Washington |first=Jess |date=February 14, 2020 |title=Chick-fil-A College Football Hall of Fame Celebrates Black History Month |url=https://www.dallasweekly.com/articles/chick-fil-a-college-football-hall-of-fame-celebrates-black-history-month/ |access-date=June 11, 2020 |website=www.dallasweekly.com |تاريخ الأرشيف=June 11, 2020 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200611022836/https://www.dallasweekly.com/articles/chick-fil-a-college-football-hall-of-fame-celebrates-black-history-month/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=June 11, 2020 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20200611022836/https://www.dallasweekly.com/articles/chick-fil-a-college-football-hall-of-fame-celebrates-black-history-month/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20200611022836/https://www.dallasweekly.com/articles/chick-fil-a-college-football-hall-of-fame-celebrates-black-history-month/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611022836/https://www.dallasweekly.com/articles/chick-fil-a-college-football-hall-of-fame-celebrates-black-history-month/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archie A. Alexander Memorial - University of Iowa Scholarships |url=https://uiowa.academicworks.com/opportunities/163472 |access-date=June 11, 2020 |website=uiowa.academicworks.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Engineering {{!}} Tuskegee University |url=https://www.tuskegee.edu/programs-courses/scholarships/endowed-scholarships/engineering |access-date=June 11, 2020 |website=www.tuskegee.edu}}</ref> == سرچينې == ptsi4n4gnbos3470xipbpqkeesf8s6o 0 66653 368356 290040 2026-08-15T01:13:34Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368356 wikitext text/x-wiki د مهسا امیني د مړینې اړوند لاریونونه د ایران د حکومت پر وړاندې د هغو لاریونو او مدني نارامیو ټولګه ده چې د ۲۰۲۲ زکال د سپټمبر په ۱۶مه په تهران کې د ۲۲ کلنې مهسا امیني د مړینې له امله پیل شول؛ مهسا د ایران د مذهبي پولیسو له خوا د نامناسب حجاب – د ایران د اجباري حجاب د قانون پر خلاف – لرلو له امله هغه مهال ونیول شوه چې نوموړې له سقز څخه تهران ته په سفر راغلې وه. د عیني شاهدانو په خبره د نیولو پر مهال امیني د مذهبي پولیسو له خوا شدیده ووهل شوه؛ هغه ادعا چې ایراني چارواکي یې رد کوي. <ref>{{cite news|last1=Strzyżyńska|first1=Weronika|title=Iranian woman dies 'after being beaten by morality police' over hijab law|url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/16/iranian-woman-dies-after-being-beaten-by-morality-police-over-hijab-law|access-date=22 September 2022|work=The Guardian|date=16 September 2022|language=en|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920020636/https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/16/iranian-woman-dies-after-being-beaten-by-morality-police-over-hijab-law|url-status=live}}</ref><ref name="internetrestr2">{{cite web |last1=Bonifacic |first1=Igor |date=21 September 2022 |title=Iran restricts access to WhatsApp and Instagram in response to Mahsa Amini protests |url=https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924184810/https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html |archive-date=24 September 2022 |access-date=22 September 2022 |website=[[Engadget]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Strzyżyńska |first1=Weronika |date=22 September 2022 |title=Iran blocks capital's internet access as Amini protests grow |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/22/iran-blocks-capitals-internet-access-as-amini-protests-grow |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925080943/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/22/iran-blocks-capitals-internet-access-as-amini-protests-grow |archive-date=25 September 2022 |access-date=25 September 2022 |website=The Guardian}}</ref><ref name="IHR202209232">{{cite web |title=اعتراضات در ایران؛ شمار کشته‌شدگان به دست‌کم ۱۰۰ تن رسید |script-title=fa: اعتراضات در ایران؛ شمار کشته‌شدگان به دست‌کم ۵۰ تن رسید |trans-title=Protests in Iran; The Number of Those Killed has Risen to at least 50 people |url=https://iranhr.net/fa/articles/5497/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924184808/https://iranhr.net/fa/articles/5497/ |archive-date=24 September 2022 |access-date=23 September 2022 |website=Iran Human Rights |language=fa}}</ref><ref name="guar262">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/26/death-toll-grows-in-iran-as-mahsa-amini-protests-continue-for-10th-night|title=Death toll grows in Iran as Mahsa Amini protests continue for 10th night|date=26 September 2022|website=[[The Guardian]]|access-date=26 September 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926025433/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/26/death-toll-grows-in-iran-as-mahsa-amini-protests-continue-for-10th-night|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2022 |title=76 deaths, 1,200 arrests in Iran response to protests |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0926/1325493-iran-protests/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927060757/https://www.rte.ie/news/world/2022/0926/1325493-iran-protests/ |archive-date=27 September 2022 |access-date=27 September 2022 |website=rte.ie |language=en}}</ref> لاریونونو په چټکۍ سره د امیني له زیږون ځای سقز څخه د کردستان نورو ولایتونو او بیا یې د ایران ټولو برخو ته پراختیا ومونده. د دغو لاریونونو په غبرګون کې د سپټمبر له ۱۹مې وروسته د ایران دولت په ځینو سیمو باندې انټرنټ پرې کړ. د لاریونونو په پراختیا سره د ټولنیزو رسنیو څخه د کار اخیستو په برخه کې په ملي کچه ډېری انټرنټي بندیزونه ولګول شول. د ایران رهبر ایت الله علي خامنه ای دغه پراخې نارامۍ نه یوازې بغاوت وبللې بلکې هغه یې د بهرنیو هېوادونو او له هېواده بهر مخالفینو له خوا «ترکیبي جګړه» وبلله. ښځو، له دې ډلې زده کوونکو په دغو لاریونونو کې اصلي رول درلود. په داسې حال کې چې په تېر کې لوی اعتراضات چې د دولت له خوا له تاوتریخوالي څخه په ګټه اخیستو ځپل شوي تر ډېره د ټاکنو د پایلو او یا اقتصادي ستونزو اړوند و، خو  د ۲۰۲۲ زکال اعتراضاتو د ښځو د حقونو د زیاتوالي سربېره بله اصلي غوښتنه لرله؛ دا چې اسلامي نظام راوپرځول شي. د ګارډین ورځپاڼې په خبره دغه لاریونونه د ۱۹۷۹ زکال د اسلامي انقلاب له مهال را وروسته د حکومت پر ضد تر ټولو لوی ګواښ دی. د ۲۰۱۹-۲۰۲۰ زکال د لاریونونو پر خلاف د ۲۰۲۲ زکال لاریونونه «هېواد شموله و چې ټولو ټولنیزو طبقاتو، پوهنتونو، واټونو او ښوونځیو» ته یې لار ومونده. <ref name=":12">{{cite web |title=Eʿterāżāt dar Irān; Afzāyeš-e Āmār-e Koštešodegān be biš az 30 Hamzamān bā Eḫtelāl dar Internet |script-title=fa:اعتراضات در ایران؛ افزایش آمار کشته‌شدگان به بیش از ۳۰ نفر همزمان با اختلال در اینترنت |trans-title=Protests in Iran; The Number of Those Killed has Increased to over 30 People Simultaneously With Internet Blackout |url=http://iranhr.net/fa/articles/5496/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124004/https://iranhr.net/fa/articles/5496/ |archive-date=22 September 2022 |access-date=22 September 2022 |website=Iran Human Rights |language=fa}}</ref><ref name="Guardian6November">{{cite news|title=Fresh protests erupt in Iran's universities and Kurdish region|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/06/iran-fresh-protests-universities-kurdish-region|access-date=7 November 2022|agency=The Guardian|date=6 November 2022}}</ref><ref name="auto2">{{cite news|title=Iran lawmakers demand severe punishment for 'rioters' as protests rage|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-lawmakers-demand-severe-punishment-rioters-protests-rage-2022-11-06/|access-date=7 November 2022|work=Reuters|date=6 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Leonhardt |first1=David |author-link=David Leonhardt |title=Iran's Ferocious Dissent |url=https://www.nytimes.com/2022/09/26/briefing/iran |website=[[The New York Times]]}}</ref> د ایران د بشري حقونو د غیرانتفاعي سازمان د راپور پر بنسټ د ۲۰۲۲ زکال د نومبر تر ۱۹مې نېټې پورې له ۱۸ کلونو څخه د کم عمر لرونکو ۴۳ تنو په ګډون لږ تر لږه ۳۷۸ کسان په دغو لاریونونو کې د اوښکو بهونو ګازونو او وسلو څخه د ګټنې په ګډون د دولت د مداخلې له امله وژل شوي. دغه لاریونونه د ۲۰۱۹-۲۰۲۰ زکال له لاریونونو را وروسته تر ټولو خونړي لاریونونه دي چې له ۱۵۰۰ زیاتو کسانو ته په کې مرګ ژوبله اوښتې. د دغو اعتراضاتو پر وړاندې د دولت غبرګونونه په کلکه سره غندل شوي. <ref name="Motamedi3">{{cite news|last1=Motamedi|first1=Maziar|title=Iran's Khamenei blames Israel, US in first comments on protests|url=https://www.aljazeera.com/amp/news/2022/10/3/irans-khamenei-blames-israel-us-in-first-comments-on-protests|access-date=3 October 2022|publisher=Aljazeera|date=3 October 2022|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003110443/https://www.aljazeera.com/amp/news/2022/10/3/irans-khamenei-blames-israel-us-in-first-comments-on-protests|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian">{{cite news|last1=Tisdall|first1=Simon|author-link=Simon Tisdall|title=Iran's brave young women must break their own chains. The west won't help|url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/08/irans-brave-young-women-must-break-their-own-chains-the-west-wont-help|access-date=8 October 2022|agency=The Guardian|date=8 October 2022|archive-date=8 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008104304/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/08/irans-brave-young-women-must-break-their-own-chains-the-west-wont-help|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Iranian police launch probe after video shows man beaten, shot |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/iranian-police-launch-probe-after-video-shows-man-beaten-shot |access-date=2022-11-04 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Cleric killed in restive Iranian city, protests rage on|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-human-rights-lawyers-criticise-clerical-leaders-amid-unrest-2022-11-03/|access-date=4 November 2022|work=Reuters|date=3 November 2022}}</ref> == مخینه == په ۱۹۷۹ زکال کې د ایران له انقلاب ډېر ژر وروسته، ایراني ښځې له قانوني پلوه مکلفې شوې څو خپل وېښتان په عمومي ځایونو کې د بشپړ حجاب کولو پر مټ وپوښي. د دغه منفور قانون اجرایوي حالت د حسن روحاني د ولسمشري په دوره کې چې له ۲۰۱۳ زکال څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې وه راکم شو، خو د روحاني د سخت دریځي ځای ناستي ابراهیم رئیسي د ولسمشرۍ پر مهال یې بېرته زور واخیست. همدا و چې د ۲۰۲۲ زکال د سپټمبر په ۱۴مه ۲۲ کلنه ایراني کردي نجلۍ مهسا امیني د ایران د مذهبي پولیسو له خوا د مناسب حجاب نه لرلو له امله ونیول شوه. په پولیسو تور پورې شو چې د هغې پر سر باندې یې مرګوني ګوزارونه کړي او له امله یې نوموړې د سپټمبر په ۱۶مه مړه شوه. <ref>{{cite news|last1=Krauss|first1=Joseph|title=EXPLAINER: What kept Iran protests going after first spark?|url=https://apnews.com/article/iran-protests-morality-police-explainer-b53475eda867a4158ac5032fe1b3e62e|access-date=17 October 2022|work=AP NEWS|date=21 September 2022|language=en}}</ref><ref name="guardian220919">{{cite news|title=Head of Iran's morality police reportedly suspended amid protests|url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/19/mahsa-amini-iran-protests-enter-third-day-after-kurdish-womans-death-in-custody|access-date=25 September 2022|work=The Guardian|date=19 September 2022|language=en|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925010724/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/19/mahsa-amini-iran-protests-enter-third-day-after-kurdish-womans-death-in-custody|url-status=live}}</ref> == لاریونونه == پیلني لاریونونه چې تر ډېره پورې د ښځو له خوا مخته وړل کېدل د اجباري حجاب د له منځه وړو غوښتنه یې لرله ورپسې دغه اعتراضات په ملي پاڅون واوښتل. دغو لاریونونو د ۲۰۰۹، ۲۰۱۷ او ۲۰۱۹ زکال د لاریونونو په پرتله زیاته پراختیا ومونده او آن د اسلامي جمهوریت د قدرت مراکزو لکه مشهد او قم ښار ته یې لار ومونده. د پخوانیو یو شمېر لاریونونو پر خلاف په دغو لاریونونو کې منځنۍ ښاري او کاریګري کلیوالي طبقاتو ته اړوند کسان شامل و. له دې سربېره د ښوونځیو نجونې هم د لومړي ځل لپاره په لاریونونو کې ورګډې شوې. دغو لاریون کوونکو د امیني په مړینه باندې د اعتراض سربېره د ښځو له حقونو څخه په دفاع د اجباري حجاب د له منځه وړو او د ښځو لپاره یې د لا زیاتو آزادیو غوښتنه کوله؛ همدارنګه یې د ایران په مذهبي پولیسو، رهبر او دین پالونکي رژیم نیوکې لرلې. <ref name="atlantic whole generation revolts">{{cite news|last1=Ghattas|first1=Kim|author-link=Kim Ghattas|title=A Whole Generation Revolts Against the Iranian Regime|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/whole-generation-revolts-against-iranian-regime/671631/|access-date=3 October 2022|work=The Atlantic|date=2 October 2022|language=en|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002234957/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/whole-generation-revolts-against-iranian-regime/671631/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=A barrier of fear has been broken in Iran. The regime may be at a point of no return|url=https://www.cnn.com/2022/10/05/middleeast/iran-protests-regime-intl|access-date=6 October 2022|work=CNN|date=5 October 2022|language=en|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006002730/https://www.cnn.com/2022/10/05/middleeast/iran-protests-regime-intl/|url-status=live}}</ref><ref name="bbc guide">{{cite news|title=Iran: A really simple guide to the protests|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63240911|access-date=17 October 2022|work=BBC News|date=14 October 2022}}</ref><ref name="nbc iran warns the West">{{cite news|title=Iran warns the West over protests as international backlash grows|url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-mahsa-amini-west-death-protests-backlash-grows-rcna49363|access-date=3 October 2022|work=NBC News|date=2022|language=en|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002115630/https://www.nbcnews.com/news/world/iran-mahsa-amini-west-death-protests-backlash-grows-rcna49363|url-status=live}}</ref><ref name="cbc st. john's rally">{{cite news|title='They want the world to hear them:' St. John's rally held in solidarity with Iran protests|url=https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/iran-rally-protests-1.6603183|access-date=3 October 2022|work=CBC|date=1 October 2022|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002074859/https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/iran-rally-protests-1.6603183|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Yee|first1=Vivian|last2=Fassihi|first2=Farnaz|author-link2=Farnaz Fassihi|title='They Have Nothing to Lose': Why Young Iranians Are Rising Up Once Again|url=https://www.nytimes.com/2022/09/24/world/middleeast/iran-protests-raisi-khamenei-hijab.html|access-date=3 October 2022|work=The New York Times|date=24 September 2022|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002231449/https://www.nytimes.com/2022/09/24/world/middleeast/iran-protests-raisi-khamenei-hijab.html|url-status=live}}</ref> د ایران د پخوانیو ډېرو لاریونونو پر خلاف داسې ښکاري چې لاریون کوونکي تدریجي اصلاحاتو ته د ځان محدود کولو پر ځای په دولت کې د بشپړ بدلون غوښتونکي دي. د آزادې اروپا د راډیو/ ازادي راډیو د راپور له مخې اقتصادي ستونزو او د ژوندانه ناوړه شرایطو د لاریونونو له ودې سره مرسته کړې. نیویارک ټایمز بیا د ایراني وګړو ناخوښیو لکه «د بیو زیاتوالي، لوړې بېکارۍ، فساد، (او) سیاسي فشارونو» ته اشاره کړې او د ایران کمزوری اقتصاد یې د دغو اعتراضاتو تر شا اصلي محرکه قوه بللې؛ د ایراني بنسټونو د راپورونو له مخې د ۲۰۲۱ زکال په اګست میاشت کې یو په دریمه برخه ایراني وګړي په بېوزلۍ کې ژوند کوي. محافظه کاره تحلیل ګر عبدالرضا داوري داسې شمېره وړاندې کړې چې ښيي ۹۵ سلنه ایرانیان «د خپل ځان او خپلو ماشومانو د نن او سبا ورځې د هوسا ژوند اړوند اندېښمن دي». په ایراني کاري بازار کې یوازې ۱۵ سلنه مېرمنې کار کوي. په ۲۰۲۲ زکال کې د WEF سازمان د جنسیتي توپیر د راپور پر بنسټ په مخکښو دولتي بنسټونو کې د ښځو د ځایګي له مخې ایران د ۱۴۶ هېوادونو په کتار کې ۱۴۳ ځایګی لرلی دی. <ref name="atlantic raw fury">{{cite news|last1=Worth|first1=Robert F.|author-link=Robert F. Worth|title=In Iran, Raw Fury Is in the Air|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/iran-protests-mahsa-amini/671616/|access-date=3 October 2022|work=The Atlantic|date=1 October 2022|language=en|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002005855/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/iran-protests-mahsa-amini/671616/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Farzan|first1=Yusra|title='Terrifying and inspiring': Iranian Americans on the protests rocking Iran|url=https://www.theguardian.com/us-news/2022/sep/30/mahsa-amini-iran-protests-terrifying-inspiring-iranian-americans|access-date=3 October 2022|work=the Guardian|date=30 September 2022|language=en|quote='Ten years ago, when people believed that the election was stolen, which it was, people were asking "where is my vote?"' Dolatshahi says, referring to the Green Movement in 2009. 'The chants have changed drastically, nobody is talking about reform. Now people are asking for a change of government.'|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003005846/https://www.theguardian.com/us-news/2022/sep/30/mahsa-amini-iran-protests-terrifying-inspiring-iranian-americans|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Iran protests: 40 foreigners arrested amid ongoing clampdown|url=https://www.dw.com/en/iran-protests-40-foreigners-arrested-amid-ongoing-clampdown/a-63839901|access-date=23 November 2022|work=dw.com|date=November 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aarabi |first1=Kasra |last2=Shelley |first2=Jemima |date=November 2022 |title=Protests and Polling Insights From the Streets of Iran: How Removal of the Hijab Became a Symbol of Regime Change |url=https://institute.global/policy/protests-and-polling-insights-streets-iran-how-removal-hijab-became-symbol-regime-change |access-date=23 November 2022 |publisher=[[Tony Blair Institute for Global Change]] |language=en |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126205235/https://institute.global/policy/protests-and-polling-insights-streets-iran-how-removal-hijab-became-symbol-regime-change |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=Protests In Iran Continue Despite Violent Government Crackdown|url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-continue/32060507.html|access-date=3 October 2022|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=1 October 2022|language=en|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003005534/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-continue/32060507.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Yee|first1=Vivian|last2=Fassihi|first2=Farnaz|title='Out-of-Reach Dreams' in a Sickly Economy Provoke the Rage in Iran|url=https://www.nytimes.com/2022/10/02/world/middleeast/iran-protests-economy.html|work=The New York Times|date=2 October 2022|access-date=3 October 2022|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003010245/http://www.nytimes.com/2022/10/02/world/middleeast/iran-protests-economy.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Iran's women protesters vow long fight for personal freedoms|url=https://www.dw.com/en/irans-women-protesters-vow-long-fight-for-personal-freedoms/a-63575632|access-date=29 October 2022|work=dw.com|date=2022|language=en}}</ref> د دغو اعتراضاتو په غبرګون کې، وګړو د ایران په څو ښارونو کې د دولت په ملاتړ لاریونونه وکړل څو د دغو لاریونونو پر وړاندې ودرېږي. د ایران دولت دغه متقابل لاریونونه «خپله رامنځته شوي» وبلل. د دولت ملاتړو لاریون کوونکو د دولت ضد لاریون کوونکو د وژنې غوښتنه کوله او هغوی یې د «اسرائیلو سرتېري» بلل او همدارنګه یې «مرګ پر امریکا» او «مرګ پر اسرائیلو» شعارونه ورکول؛ هغه شعارونه چې د تل لپاره د ایران د مذهبي مشرانو روایت دی او تل د هېواد په نارامیو کې بهرني هېوادونه ښکېل ګڼي. <ref name="Guardian2">{{cite web |date=23 September 2022 |title=Iran marchers call for execution of anti-government protesters |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/23/iran-reportedly-arrests-journalist-activist-mahsa-amini-protests |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926010839/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/23/iran-reportedly-arrests-journalist-activist-mahsa-amini-protests |archive-date=26 September 2022 |access-date=26 September 2022 |website=the Guardian |language=en}}</ref> رسنیز پوښښ د اینټرنټ د بندښت او د خبریالانو د نیولو په ګډون د غونډو د پوښښ اړوند د ایران د حکومت د دوامداره او نوو محدودیتونو پر بنسټ له ستونزو سره مخ شو. په داسې حال کې چې ان بي سي نیوز (NBC News) تلویزیون په تهران کې خبریال درلود خو ډیری لویدیځې رسنۍ اړ وې څو په خپلو همکارو رسنیو، د بشري حقونو په ډلو او د ټولنیزو رسنیو پر محتوا تکیه وکړي. د بي بي سي نیوز د راپور له مخې د ایران د دولت له خوا په ټولنیزو رسنیو کې د ناسمو اطلاعاتو او مرکو یوه پروژه رامنځته شوې او په دې سره یې هڅه کړې لویدیځې رسنۍ اغوا کړي څو د هغو درواغ معلومات خپاره کړي: «په دې سره دوی داسې هم ویلی شي چې بهرنۍ رسنۍ جعلي خبرونه خپروي». <ref>{{Cite web |title=Iranians are exposing their regime's abuses online — and the world is watching |url=https://www.nbcnews.com/news/iranians-are-exposing-regimes-abuses-online-world-watching-rcna49513 |access-date=2022-11-04 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Darcy|first1=Oliver|title=A young woman's death in Iran has sparked an uprising. News organizations are grappling with how to cover it {{!}} CNN Business|url=https://www.cnn.com/2022/10/06/media/iran-uprising-reliable-sources/index.html|access-date=13 October 2022|work=CNN Business|date=7 October 2022|language=en}}</ref> == د لاریون کوونکو اقدامات == معترضان تر ډېره پورې کوچنۍ او چټکې غونډې جوړي چې ګڼ شمېر یې د غونډو «فلش ماب» یا هدفمند چټک ډول ته اړوندېږي. موټر چلوونکي د امنیتي ځواکونو د چټکتیا د راکمولو په موخه کوڅې په خپلو موټرو سره بندوي؛ سړکونه د خځلنیو او یا آن د پولیسو د موټرو په چپه کولو بندول کېږي. موټرسایکل لرونکي ځواکونه د ټرافیکو جریان تړي او هغوی بیا په لاریون کوونکو ډزې کوي. په ځیني مواردو کې امنیتي ځواکونه له رنګي توپونو څخه په لاریون کوونکو باندې د نښې جوړولو لپاره ګټنه اخلي. یو شمېر لاریون کوونکي بیا له ځان سره اضافي جامې ګرځوي څو د رنګ شوو پر ځای هغه واغوندي، له پېژندنې څخه د مخنیوي په موخه له ماسک ګټنه کوي او یا هم عامه امنیتي کمرې له منځه وړي. یو شمېر معترضین د خپلو کورنو له کړکیو یا د بامونو له سره شعارونه ورکوي. په نمایشي لاریونونو کې د وینې په څېر په سور رنګ باندې د سترګو رنګ کول، د حجاب لرې کول او سوزول او یا هم د ښځو له خوا په عامه محضر کې د ویښتانو لنډول شاملېږي. له دې امله چې لونګۍ د رژیم د سمبول په توګه په پام کې نیول کېږي یو شمېر فعالین په لونګیو غورځولو لاس پورې کوي (د واټونو پر سر د «مخکښو» ایراني روحانیونو لونګۍ یې له سره غورځوي او بیا تښتي)؛ یو شمېر اصلاح غوښتونکي لکه احمد زید آبادي په دغه بهیر باندې نیوکه کوي او څرګندوي چې دغه کار بیا کولای شي په موضوع کې نه شامل علما وځوروي. <ref name="france24 tactics">{{cite news|title=The bold tactics that have kept Iran protests going|url=https://www.france24.com/en/live-news/20221020-the-bold-tactics-that-have-kept-iran-protests-going|access-date=20 October 2022|work=France 24|agency=AFP|date=20 October 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=As Iran's clerics face a "turban tossing" trend, army warns it's ready to quash protests|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-mullah-turban-tossing-trend-videos-army-ready-to-stop-protests/|access-date=12 November 2022|work=www.cbsnews.com|date=10 November 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=In New Tactic, Young Iranian Protesters Knock Off Clerics' Turbans On The Street|url=https://www.rferl.org/a/iran-protest-clerics-turbans/32126147.html|access-date=12 November 2022|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=November 2022|language=en}}</ref> === مدني تحریمات === د پوهنتونو یو شمېر ښوونکو او پروفیسورانو د تدریس په تحریم او یا هم په استعفا ورکولو سره د زده کوونکو له خوځښت خپل ملاتړ ښوولی. په دغو ښوونکو کې نصرالله حکمت (د شهید بهشتي پوهنتون)، عمار عاشوري (اسلامي آزاد پوهنتون)، لیلا ګلداران (د شیراز د هنرونو پوهنتون)، غلام رضا شهبازي (د هنرونو د پوهنتون او سوره پوهنتون) او همدارنګه علی رضا بحریني، شهزام خزايي او آذین موحمد (په تهران کې د ټکنالوژۍ په برخه کې د شریف پوهنتون) ښوونکي شاملېږي. <ref name="Iranwire">{{cite news|title=Nasrollah Hekmat Joins University Professors Going on Strike in Iran|url=https://iranwire.com/en/politics/107990-nasrollah-hekmat-joins-university-professors-going-on-strike-iran/|access-date=27 September 2022|publisher=Iranwire|date=27 September 2022|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927174218/https://iranwire.com/en/politics/107990-nasrollah-hekmat-joins-university-professors-going-on-strike-iran/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-04 |title=Iranian protesters call for three-day strike as pressure on regime builds |url=https://www.theguardian.com/world/2022/dec/04/iranian-protesters-call-for-three-day-strike-as-pressure-on-regime-builds |access-date=2022-12-12 |website=the Guardian |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fassihi|first=Farnaz|date=2022-12-06|title=Strikes Across Iran Lead to Shuttered Shops and Ghost Towns|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/world/middleeast/iran-protest-strikes.html|access-date=2022-12-12|issn=0362-4331}}</ref> === شعارونه === لاریون کوونکي له داسې شعارونو او بنرونو ګټنه کوي چې په مستقیم ډول د ایران په اسلامي جمهوریت او خامنه یي باندې نیوکه کوي. لاریون کوونکي د مذهبي پولیسو سره د بشري حقونو د نقض له امله خپل شدید مخالفت څرګندوي. «ښځه، ژوند، آزادي» (په فارسي ژبه: زن، زندګی آزادی) د دغه لاریونو بنسټیز شعار دی. <ref>{{cite web |title=Ḫašm-e ʿOmūmī az Ǧānbâḫtan-e Mahsā Amīnī; Moʿtareżān-e Šoʿār "Zan, Zendegī, Āzādī" sar Dādand |script-title=fa:خشم عمومی از جان‌باختن مهسا امینی؛ معترضان شعار «زن، زندگی، آزادی» سر دادند |trans-title=Public Outcry over the Death of Mahsa Amini; Protestors Chanted the Slogan "Woman, Life, Freedom" |url=https://www.radiofarda.com/a/iran-mahsa-kurdistan-protests/32038966.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220918140814/https://www.radiofarda.com/a/iran-mahsa-kurdistan-protests/32038966.html |archive-date=18 September 2022 |access-date=23 September 2022 |website=Radio Farda |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |date=20 September 2022 |title=Peyvastan Dānešǧūyān-e Irān be Eʿterāżāt-e Mardomī ʿAlīye Qatl-e Mahsā Amīnī |script-title=fa:پیوستن دانشجویان ایران به اعتراضات مردمی علیه قتل مهسا امینی |trans-title=Iran's University Students are Joining Popular Protests against the Murder of Mahsa Amini |url=https://farsi.alarabiya.net/iran/2022/09/20/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920104704/https://farsi.alarabiya.net/iran/2022/09/20/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C |archive-date=20 September 2022 |access-date=23 September 2022 |website=Al-Arabia Farsi |language=fa}}</ref> == سرچينې == 8ub6kpax2xp3p68fznxbibrrre64lm5 368357 368356 2026-08-15T01:13:35Z KiranBOT 36516 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 368357 wikitext text/x-wiki د مهسا امیني د مړینې اړوند لاریونونه د ایران د حکومت پر وړاندې د هغو لاریونو او مدني نارامیو ټولګه ده چې د ۲۰۲۲ زکال د سپټمبر په ۱۶مه په تهران کې د ۲۲ کلنې مهسا امیني د مړینې له امله پیل شول؛ مهسا د ایران د مذهبي پولیسو له خوا د نامناسب حجاب – د ایران د اجباري حجاب د قانون پر خلاف – لرلو له امله هغه مهال ونیول شوه چې نوموړې له سقز څخه تهران ته په سفر راغلې وه. د عیني شاهدانو په خبره د نیولو پر مهال امیني د مذهبي پولیسو له خوا شدیده ووهل شوه؛ هغه ادعا چې ایراني چارواکي یې رد کوي. <ref>{{cite news|last1=Strzyżyńska|first1=Weronika|title=Iranian woman dies 'after being beaten by morality police' over hijab law|url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/16/iranian-woman-dies-after-being-beaten-by-morality-police-over-hijab-law|access-date=22 September 2022|work=The Guardian|date=16 September 2022|language=en|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920020636/https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/16/iranian-woman-dies-after-being-beaten-by-morality-police-over-hijab-law|url-status=live}}</ref><ref name="internetrestr2">{{cite web |last1=Bonifacic |first1=Igor |date=21 September 2022 |title=Iran restricts access to WhatsApp and Instagram in response to Mahsa Amini protests |url=https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924184810/https://www.engadget.com/iran-restricts-internet-access-mahsa-amini-protests-194512075.html |archive-date=24 September 2022 |access-date=22 September 2022 |website=[[Engadget]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Strzyżyńska |first1=Weronika |date=22 September 2022 |title=Iran blocks capital's internet access as Amini protests grow |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/22/iran-blocks-capitals-internet-access-as-amini-protests-grow |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925080943/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/22/iran-blocks-capitals-internet-access-as-amini-protests-grow |archive-date=25 September 2022 |access-date=25 September 2022 |website=The Guardian}}</ref><ref name="IHR202209232">{{cite web |title=اعتراضات در ایران؛ شمار کشته‌شدگان به دست‌کم ۱۰۰ تن رسید |script-title=fa: اعتراضات در ایران؛ شمار کشته‌شدگان به دست‌کم ۵۰ تن رسید |trans-title=Protests in Iran; The Number of Those Killed has Risen to at least 50 people |url=https://iranhr.net/fa/articles/5497/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924184808/https://iranhr.net/fa/articles/5497/ |archive-date=24 September 2022 |access-date=23 September 2022 |website=Iran Human Rights |language=fa}}</ref><ref name="guar262">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/26/death-toll-grows-in-iran-as-mahsa-amini-protests-continue-for-10th-night|title=Death toll grows in Iran as Mahsa Amini protests continue for 10th night|date=26 September 2022|website=[[The Guardian]]|access-date=26 September 2022|archive-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926025433/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/26/death-toll-grows-in-iran-as-mahsa-amini-protests-continue-for-10th-night|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 September 2022 |title=76 deaths, 1,200 arrests in Iran response to protests |url=https://www.rte.ie/news/world/2022/0926/1325493-iran-protests/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927060757/https://www.rte.ie/news/world/2022/0926/1325493-iran-protests/ |archive-date=27 September 2022 |access-date=27 September 2022 |website=rte.ie |language=en}}</ref> لاریونونو په چټکۍ سره د امیني له زیږون ځای سقز څخه د کردستان نورو ولایتونو او بیا یې د ایران ټولو برخو ته پراختیا ومونده. د دغو لاریونونو په غبرګون کې د سپټمبر له ۱۹مې وروسته د ایران دولت په ځینو سیمو باندې انټرنټ پرې کړ. د لاریونونو په پراختیا سره د ټولنیزو رسنیو څخه د کار اخیستو په برخه کې په ملي کچه ډېری انټرنټي بندیزونه ولګول شول. د ایران رهبر ایت الله علي خامنه ای دغه پراخې نارامۍ نه یوازې بغاوت وبللې بلکې هغه یې د بهرنیو هېوادونو او له هېواده بهر مخالفینو له خوا «ترکیبي جګړه» وبلله. ښځو، له دې ډلې زده کوونکو په دغو لاریونونو کې اصلي رول درلود. په داسې حال کې چې په تېر کې لوی اعتراضات چې د دولت له خوا له تاوتریخوالي څخه په ګټه اخیستو ځپل شوي تر ډېره د ټاکنو د پایلو او یا اقتصادي ستونزو اړوند و، خو  د ۲۰۲۲ زکال اعتراضاتو د ښځو د حقونو د زیاتوالي سربېره بله اصلي غوښتنه لرله؛ دا چې اسلامي نظام راوپرځول شي. د ګارډین ورځپاڼې په خبره دغه لاریونونه د ۱۹۷۹ زکال د اسلامي انقلاب له مهال را وروسته د حکومت پر ضد تر ټولو لوی ګواښ دی. د ۲۰۱۹-۲۰۲۰ زکال د لاریونونو پر خلاف د ۲۰۲۲ زکال لاریونونه «هېواد شموله و چې ټولو ټولنیزو طبقاتو، پوهنتونو، واټونو او ښوونځیو» ته یې لار ومونده. <ref name=":12">{{cite web |title=Eʿterāżāt dar Irān; Afzāyeš-e Āmār-e Koštešodegān be biš az 30 Hamzamān bā Eḫtelāl dar Internet |script-title=fa:اعتراضات در ایران؛ افزایش آمار کشته‌شدگان به بیش از ۳۰ نفر همزمان با اختلال در اینترنت |trans-title=Protests in Iran; The Number of Those Killed has Increased to over 30 People Simultaneously With Internet Blackout |url=http://iranhr.net/fa/articles/5496/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922124004/https://iranhr.net/fa/articles/5496/ |archive-date=22 September 2022 |access-date=22 September 2022 |website=Iran Human Rights |language=fa}}</ref><ref name="Guardian6November">{{cite news|title=Fresh protests erupt in Iran's universities and Kurdish region|url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/06/iran-fresh-protests-universities-kurdish-region|access-date=7 November 2022|agency=The Guardian|date=6 November 2022}}</ref><ref name="auto2">{{cite news|title=Iran lawmakers demand severe punishment for 'rioters' as protests rage|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-lawmakers-demand-severe-punishment-rioters-protests-rage-2022-11-06/|access-date=7 November 2022|work=Reuters|date=6 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |last1=Leonhardt |first1=David |author-link=David Leonhardt |title=Iran's Ferocious Dissent |url=https://www.nytimes.com/2022/09/26/briefing/iran |website=[[The New York Times]]}}</ref> د ایران د بشري حقونو د غیرانتفاعي سازمان د راپور پر بنسټ د ۲۰۲۲ زکال د نومبر تر ۱۹مې نېټې پورې له ۱۸ کلونو څخه د کم عمر لرونکو ۴۳ تنو په ګډون لږ تر لږه ۳۷۸ کسان په دغو لاریونونو کې د اوښکو بهونو ګازونو او وسلو څخه د ګټنې په ګډون د دولت د مداخلې له امله وژل شوي. دغه لاریونونه د ۲۰۱۹-۲۰۲۰ زکال له لاریونونو را وروسته تر ټولو خونړي لاریونونه دي چې له ۱۵۰۰ زیاتو کسانو ته په کې مرګ ژوبله اوښتې. د دغو اعتراضاتو پر وړاندې د دولت غبرګونونه په کلکه سره غندل شوي. <ref name="Motamedi3">{{cite news|last1=Motamedi|first1=Maziar|title=Iran's Khamenei blames Israel, US in first comments on protests|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/3/irans-khamenei-blames-israel-us-in-first-comments-on-protests|access-date=3 October 2022|publisher=Aljazeera|date=3 October 2022|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003110443/https://www.aljazeera.com/amp/news/2022/10/3/irans-khamenei-blames-israel-us-in-first-comments-on-protests|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian">{{cite news|last1=Tisdall|first1=Simon|author-link=Simon Tisdall|title=Iran's brave young women must break their own chains. The west won't help|url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/08/irans-brave-young-women-must-break-their-own-chains-the-west-wont-help|access-date=8 October 2022|agency=The Guardian|date=8 October 2022|archive-date=8 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008104304/https://www.theguardian.com/world/2022/oct/08/irans-brave-young-women-must-break-their-own-chains-the-west-wont-help|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Iranian police launch probe after video shows man beaten, shot |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/iranian-police-launch-probe-after-video-shows-man-beaten-shot |access-date=2022-11-04 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Cleric killed in restive Iranian city, protests rage on|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iranian-human-rights-lawyers-criticise-clerical-leaders-amid-unrest-2022-11-03/|access-date=4 November 2022|work=Reuters|date=3 November 2022}}</ref> == مخینه == په ۱۹۷۹ زکال کې د ایران له انقلاب ډېر ژر وروسته، ایراني ښځې له قانوني پلوه مکلفې شوې څو خپل وېښتان په عمومي ځایونو کې د بشپړ حجاب کولو پر مټ وپوښي. د دغه منفور قانون اجرایوي حالت د حسن روحاني د ولسمشري په دوره کې چې له ۲۰۱۳ زکال څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې وه راکم شو، خو د روحاني د سخت دریځي ځای ناستي ابراهیم رئیسي د ولسمشرۍ پر مهال یې بېرته زور واخیست. همدا و چې د ۲۰۲۲ زکال د سپټمبر په ۱۴مه ۲۲ کلنه ایراني کردي نجلۍ مهسا امیني د ایران د مذهبي پولیسو له خوا د مناسب حجاب نه لرلو له امله ونیول شوه. په پولیسو تور پورې شو چې د هغې پر سر باندې یې مرګوني ګوزارونه کړي او له امله یې نوموړې د سپټمبر په ۱۶مه مړه شوه. <ref>{{cite news|last1=Krauss|first1=Joseph|title=EXPLAINER: What kept Iran protests going after first spark?|url=https://apnews.com/article/iran-protests-morality-police-explainer-b53475eda867a4158ac5032fe1b3e62e|access-date=17 October 2022|work=AP NEWS|date=21 September 2022|language=en}}</ref><ref name="guardian220919">{{cite news|title=Head of Iran's morality police reportedly suspended amid protests|url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/19/mahsa-amini-iran-protests-enter-third-day-after-kurdish-womans-death-in-custody|access-date=25 September 2022|work=The Guardian|date=19 September 2022|language=en|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925010724/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/19/mahsa-amini-iran-protests-enter-third-day-after-kurdish-womans-death-in-custody|url-status=live}}</ref> == لاریونونه == پیلني لاریونونه چې تر ډېره پورې د ښځو له خوا مخته وړل کېدل د اجباري حجاب د له منځه وړو غوښتنه یې لرله ورپسې دغه اعتراضات په ملي پاڅون واوښتل. دغو لاریونونو د ۲۰۰۹، ۲۰۱۷ او ۲۰۱۹ زکال د لاریونونو په پرتله زیاته پراختیا ومونده او آن د اسلامي جمهوریت د قدرت مراکزو لکه مشهد او قم ښار ته یې لار ومونده. د پخوانیو یو شمېر لاریونونو پر خلاف په دغو لاریونونو کې منځنۍ ښاري او کاریګري کلیوالي طبقاتو ته اړوند کسان شامل و. له دې سربېره د ښوونځیو نجونې هم د لومړي ځل لپاره په لاریونونو کې ورګډې شوې. دغو لاریون کوونکو د امیني په مړینه باندې د اعتراض سربېره د ښځو له حقونو څخه په دفاع د اجباري حجاب د له منځه وړو او د ښځو لپاره یې د لا زیاتو آزادیو غوښتنه کوله؛ همدارنګه یې د ایران په مذهبي پولیسو، رهبر او دین پالونکي رژیم نیوکې لرلې. <ref name="atlantic whole generation revolts">{{cite news|last1=Ghattas|first1=Kim|author-link=Kim Ghattas|title=A Whole Generation Revolts Against the Iranian Regime|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/whole-generation-revolts-against-iranian-regime/671631/|access-date=3 October 2022|work=The Atlantic|date=2 October 2022|language=en|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002234957/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/whole-generation-revolts-against-iranian-regime/671631/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=A barrier of fear has been broken in Iran. The regime may be at a point of no return|url=https://www.cnn.com/2022/10/05/middleeast/iran-protests-regime-intl|access-date=6 October 2022|work=CNN|date=5 October 2022|language=en|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006002730/https://www.cnn.com/2022/10/05/middleeast/iran-protests-regime-intl/|url-status=live}}</ref><ref name="bbc guide">{{cite news|title=Iran: A really simple guide to the protests|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63240911|access-date=17 October 2022|work=BBC News|date=14 October 2022}}</ref><ref name="nbc iran warns the West">{{cite news|title=Iran warns the West over protests as international backlash grows|url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-mahsa-amini-west-death-protests-backlash-grows-rcna49363|access-date=3 October 2022|work=NBC News|date=2022|language=en|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002115630/https://www.nbcnews.com/news/world/iran-mahsa-amini-west-death-protests-backlash-grows-rcna49363|url-status=live}}</ref><ref name="cbc st. john's rally">{{cite news|title='They want the world to hear them:' St. John's rally held in solidarity with Iran protests|url=https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/iran-rally-protests-1.6603183|access-date=3 October 2022|work=CBC|date=1 October 2022|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002074859/https://www.cbc.ca/news/canada/newfoundland-labrador/iran-rally-protests-1.6603183|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Yee|first1=Vivian|last2=Fassihi|first2=Farnaz|author-link2=Farnaz Fassihi|title='They Have Nothing to Lose': Why Young Iranians Are Rising Up Once Again|url=https://www.nytimes.com/2022/09/24/world/middleeast/iran-protests-raisi-khamenei-hijab.html|access-date=3 October 2022|work=The New York Times|date=24 September 2022|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002231449/https://www.nytimes.com/2022/09/24/world/middleeast/iran-protests-raisi-khamenei-hijab.html|url-status=live}}</ref> د ایران د پخوانیو ډېرو لاریونونو پر خلاف داسې ښکاري چې لاریون کوونکي تدریجي اصلاحاتو ته د ځان محدود کولو پر ځای په دولت کې د بشپړ بدلون غوښتونکي دي. د آزادې اروپا د راډیو/ ازادي راډیو د راپور له مخې اقتصادي ستونزو او د ژوندانه ناوړه شرایطو د لاریونونو له ودې سره مرسته کړې. نیویارک ټایمز بیا د ایراني وګړو ناخوښیو لکه «د بیو زیاتوالي، لوړې بېکارۍ، فساد، (او) سیاسي فشارونو» ته اشاره کړې او د ایران کمزوری اقتصاد یې د دغو اعتراضاتو تر شا اصلي محرکه قوه بللې؛ د ایراني بنسټونو د راپورونو له مخې د ۲۰۲۱ زکال په اګست میاشت کې یو په دریمه برخه ایراني وګړي په بېوزلۍ کې ژوند کوي. محافظه کاره تحلیل ګر عبدالرضا داوري داسې شمېره وړاندې کړې چې ښيي ۹۵ سلنه ایرانیان «د خپل ځان او خپلو ماشومانو د نن او سبا ورځې د هوسا ژوند اړوند اندېښمن دي». په ایراني کاري بازار کې یوازې ۱۵ سلنه مېرمنې کار کوي. په ۲۰۲۲ زکال کې د WEF سازمان د جنسیتي توپیر د راپور پر بنسټ په مخکښو دولتي بنسټونو کې د ښځو د ځایګي له مخې ایران د ۱۴۶ هېوادونو په کتار کې ۱۴۳ ځایګی لرلی دی. <ref name="atlantic raw fury">{{cite news|last1=Worth|first1=Robert F.|author-link=Robert F. Worth|title=In Iran, Raw Fury Is in the Air|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/iran-protests-mahsa-amini/671616/|access-date=3 October 2022|work=The Atlantic|date=1 October 2022|language=en|archive-date=2 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002005855/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/10/iran-protests-mahsa-amini/671616/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Farzan|first1=Yusra|title='Terrifying and inspiring': Iranian Americans on the protests rocking Iran|url=https://www.theguardian.com/us-news/2022/sep/30/mahsa-amini-iran-protests-terrifying-inspiring-iranian-americans|access-date=3 October 2022|work=the Guardian|date=30 September 2022|language=en|quote='Ten years ago, when people believed that the election was stolen, which it was, people were asking "where is my vote?"' Dolatshahi says, referring to the Green Movement in 2009. 'The chants have changed drastically, nobody is talking about reform. Now people are asking for a change of government.'|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003005846/https://www.theguardian.com/us-news/2022/sep/30/mahsa-amini-iran-protests-terrifying-inspiring-iranian-americans|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Iran protests: 40 foreigners arrested amid ongoing clampdown|url=https://www.dw.com/en/iran-protests-40-foreigners-arrested-amid-ongoing-clampdown/a-63839901|access-date=23 November 2022|work=dw.com|date=November 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aarabi |first1=Kasra |last2=Shelley |first2=Jemima |date=November 2022 |title=Protests and Polling Insights From the Streets of Iran: How Removal of the Hijab Became a Symbol of Regime Change |url=https://institute.global/policy/protests-and-polling-insights-streets-iran-how-removal-hijab-became-symbol-regime-change |access-date=23 November 2022 |publisher=[[Tony Blair Institute for Global Change]] |language=en |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126205235/https://institute.global/policy/protests-and-polling-insights-streets-iran-how-removal-hijab-became-symbol-regime-change |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=Protests In Iran Continue Despite Violent Government Crackdown|url=https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-continue/32060507.html|access-date=3 October 2022|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=1 October 2022|language=en|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003005534/https://www.rferl.org/a/iran-hijab-protests-continue/32060507.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Yee|first1=Vivian|last2=Fassihi|first2=Farnaz|title='Out-of-Reach Dreams' in a Sickly Economy Provoke the Rage in Iran|url=https://www.nytimes.com/2022/10/02/world/middleeast/iran-protests-economy.html|work=The New York Times|date=2 October 2022|access-date=3 October 2022|archive-date=3 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003010245/http://www.nytimes.com/2022/10/02/world/middleeast/iran-protests-economy.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Iran's women protesters vow long fight for personal freedoms|url=https://www.dw.com/en/irans-women-protesters-vow-long-fight-for-personal-freedoms/a-63575632|access-date=29 October 2022|work=dw.com|date=2022|language=en}}</ref> د دغو اعتراضاتو په غبرګون کې، وګړو د ایران په څو ښارونو کې د دولت په ملاتړ لاریونونه وکړل څو د دغو لاریونونو پر وړاندې ودرېږي. د ایران دولت دغه متقابل لاریونونه «خپله رامنځته شوي» وبلل. د دولت ملاتړو لاریون کوونکو د دولت ضد لاریون کوونکو د وژنې غوښتنه کوله او هغوی یې د «اسرائیلو سرتېري» بلل او همدارنګه یې «مرګ پر امریکا» او «مرګ پر اسرائیلو» شعارونه ورکول؛ هغه شعارونه چې د تل لپاره د ایران د مذهبي مشرانو روایت دی او تل د هېواد په نارامیو کې بهرني هېوادونه ښکېل ګڼي. <ref name="Guardian2">{{cite web |date=23 September 2022 |title=Iran marchers call for execution of anti-government protesters |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/23/iran-reportedly-arrests-journalist-activist-mahsa-amini-protests |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926010839/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/23/iran-reportedly-arrests-journalist-activist-mahsa-amini-protests |archive-date=26 September 2022 |access-date=26 September 2022 |website=the Guardian |language=en}}</ref> رسنیز پوښښ د اینټرنټ د بندښت او د خبریالانو د نیولو په ګډون د غونډو د پوښښ اړوند د ایران د حکومت د دوامداره او نوو محدودیتونو پر بنسټ له ستونزو سره مخ شو. په داسې حال کې چې ان بي سي نیوز (NBC News) تلویزیون په تهران کې خبریال درلود خو ډیری لویدیځې رسنۍ اړ وې څو په خپلو همکارو رسنیو، د بشري حقونو په ډلو او د ټولنیزو رسنیو پر محتوا تکیه وکړي. د بي بي سي نیوز د راپور له مخې د ایران د دولت له خوا په ټولنیزو رسنیو کې د ناسمو اطلاعاتو او مرکو یوه پروژه رامنځته شوې او په دې سره یې هڅه کړې لویدیځې رسنۍ اغوا کړي څو د هغو درواغ معلومات خپاره کړي: «په دې سره دوی داسې هم ویلی شي چې بهرنۍ رسنۍ جعلي خبرونه خپروي». <ref>{{Cite web |title=Iranians are exposing their regime's abuses online — and the world is watching |url=https://www.nbcnews.com/news/iranians-are-exposing-regimes-abuses-online-world-watching-rcna49513 |access-date=2022-11-04 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Darcy|first1=Oliver|title=A young woman's death in Iran has sparked an uprising. News organizations are grappling with how to cover it {{!}} CNN Business|url=https://www.cnn.com/2022/10/06/media/iran-uprising-reliable-sources/index.html|access-date=13 October 2022|work=CNN Business|date=7 October 2022|language=en}}</ref> == د لاریون کوونکو اقدامات == معترضان تر ډېره پورې کوچنۍ او چټکې غونډې جوړي چې ګڼ شمېر یې د غونډو «فلش ماب» یا هدفمند چټک ډول ته اړوندېږي. موټر چلوونکي د امنیتي ځواکونو د چټکتیا د راکمولو په موخه کوڅې په خپلو موټرو سره بندوي؛ سړکونه د خځلنیو او یا آن د پولیسو د موټرو په چپه کولو بندول کېږي. موټرسایکل لرونکي ځواکونه د ټرافیکو جریان تړي او هغوی بیا په لاریون کوونکو ډزې کوي. په ځیني مواردو کې امنیتي ځواکونه له رنګي توپونو څخه په لاریون کوونکو باندې د نښې جوړولو لپاره ګټنه اخلي. یو شمېر لاریون کوونکي بیا له ځان سره اضافي جامې ګرځوي څو د رنګ شوو پر ځای هغه واغوندي، له پېژندنې څخه د مخنیوي په موخه له ماسک ګټنه کوي او یا هم عامه امنیتي کمرې له منځه وړي. یو شمېر معترضین د خپلو کورنو له کړکیو یا د بامونو له سره شعارونه ورکوي. په نمایشي لاریونونو کې د وینې په څېر په سور رنګ باندې د سترګو رنګ کول، د حجاب لرې کول او سوزول او یا هم د ښځو له خوا په عامه محضر کې د ویښتانو لنډول شاملېږي. له دې امله چې لونګۍ د رژیم د سمبول په توګه په پام کې نیول کېږي یو شمېر فعالین په لونګیو غورځولو لاس پورې کوي (د واټونو پر سر د «مخکښو» ایراني روحانیونو لونګۍ یې له سره غورځوي او بیا تښتي)؛ یو شمېر اصلاح غوښتونکي لکه احمد زید آبادي په دغه بهیر باندې نیوکه کوي او څرګندوي چې دغه کار بیا کولای شي په موضوع کې نه شامل علما وځوروي. <ref name="france24 tactics">{{cite news|title=The bold tactics that have kept Iran protests going|url=https://www.france24.com/en/live-news/20221020-the-bold-tactics-that-have-kept-iran-protests-going|access-date=20 October 2022|work=France 24|agency=AFP|date=20 October 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=As Iran's clerics face a "turban tossing" trend, army warns it's ready to quash protests|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-mullah-turban-tossing-trend-videos-army-ready-to-stop-protests/|access-date=12 November 2022|work=www.cbsnews.com|date=10 November 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=In New Tactic, Young Iranian Protesters Knock Off Clerics' Turbans On The Street|url=https://www.rferl.org/a/iran-protest-clerics-turbans/32126147.html|access-date=12 November 2022|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|date=November 2022|language=en}}</ref> === مدني تحریمات === د پوهنتونو یو شمېر ښوونکو او پروفیسورانو د تدریس په تحریم او یا هم په استعفا ورکولو سره د زده کوونکو له خوځښت خپل ملاتړ ښوولی. په دغو ښوونکو کې نصرالله حکمت (د شهید بهشتي پوهنتون)، عمار عاشوري (اسلامي آزاد پوهنتون)، لیلا ګلداران (د شیراز د هنرونو پوهنتون)، غلام رضا شهبازي (د هنرونو د پوهنتون او سوره پوهنتون) او همدارنګه علی رضا بحریني، شهزام خزايي او آذین موحمد (په تهران کې د ټکنالوژۍ په برخه کې د شریف پوهنتون) ښوونکي شاملېږي. <ref name="Iranwire">{{cite news|title=Nasrollah Hekmat Joins University Professors Going on Strike in Iran|url=https://iranwire.com/en/politics/107990-nasrollah-hekmat-joins-university-professors-going-on-strike-iran/|access-date=27 September 2022|publisher=Iranwire|date=27 September 2022|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927174218/https://iranwire.com/en/politics/107990-nasrollah-hekmat-joins-university-professors-going-on-strike-iran/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-04 |title=Iranian protesters call for three-day strike as pressure on regime builds |url=https://www.theguardian.com/world/2022/dec/04/iranian-protesters-call-for-three-day-strike-as-pressure-on-regime-builds |access-date=2022-12-12 |website=the Guardian |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Fassihi|first=Farnaz|date=2022-12-06|title=Strikes Across Iran Lead to Shuttered Shops and Ghost Towns|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/world/middleeast/iran-protest-strikes.html|access-date=2022-12-12|issn=0362-4331}}</ref> === شعارونه === لاریون کوونکي له داسې شعارونو او بنرونو ګټنه کوي چې په مستقیم ډول د ایران په اسلامي جمهوریت او خامنه یي باندې نیوکه کوي. لاریون کوونکي د مذهبي پولیسو سره د بشري حقونو د نقض له امله خپل شدید مخالفت څرګندوي. «ښځه، ژوند، آزادي» (په فارسي ژبه: زن، زندګی آزادی) د دغه لاریونو بنسټیز شعار دی. <ref>{{cite web |title=Ḫašm-e ʿOmūmī az Ǧānbâḫtan-e Mahsā Amīnī; Moʿtareżān-e Šoʿār "Zan, Zendegī, Āzādī" sar Dādand |script-title=fa:خشم عمومی از جان‌باختن مهسا امینی؛ معترضان شعار «زن، زندگی، آزادی» سر دادند |trans-title=Public Outcry over the Death of Mahsa Amini; Protestors Chanted the Slogan "Woman, Life, Freedom" |url=https://www.radiofarda.com/a/iran-mahsa-kurdistan-protests/32038966.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220918140814/https://www.radiofarda.com/a/iran-mahsa-kurdistan-protests/32038966.html |archive-date=18 September 2022 |access-date=23 September 2022 |website=Radio Farda |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |date=20 September 2022 |title=Peyvastan Dānešǧūyān-e Irān be Eʿterāżāt-e Mardomī ʿAlīye Qatl-e Mahsā Amīnī |script-title=fa:پیوستن دانشجویان ایران به اعتراضات مردمی علیه قتل مهسا امینی |trans-title=Iran's University Students are Joining Popular Protests against the Murder of Mahsa Amini |url=https://farsi.alarabiya.net/iran/2022/09/20/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920104704/https://farsi.alarabiya.net/iran/2022/09/20/%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C |archive-date=20 September 2022 |access-date=23 September 2022 |website=Al-Arabia Farsi |language=fa}}</ref> == سرچينې == 4u4czzd25dzzffng3z7eykeh8r04akb 0 77394 368360 367542 2026-08-15T02:49:05Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368360 wikitext text/x-wiki ميري ريټر بيرډ (5 اګست، 1876 – 14 اګست، 1958) یوه امریکايي تاريخپوهه، ليکواله، د ښځو د رايې ورکولو د حق فعاله او د ښځو د تاريخ ارشيف ساتونکې وه، څوک چې همدا راز د خپل ژوند په اوږدو کې د ټولنيز عدالت پلوې هم وه. د پرمختګ د پړاو د يوې سمونپالې په توګه، «بيرډ» د مزدورانو او ښځو د حقوقو په خوځښتونو کې فعاله وه. د خپلو مهمو اثارو هر يو On Understanding Women (1931)، America Through Women's Eyes (سمونکې، 1933) او Woman as Force in History: A Study in Traditions and Realities (1946) په ګډون، نوموړې په تاریخ کې د ښځو د ونډې په اړه ګڼ کتابونه ليکلي دي. سربېره پر دې، نوموړې له خپل مېړه تاريخ پوه «چارلس اسټن بيرډ» سره د اوو نصابي کتابونو په ليکلو کې همکاري کړې، چې د يادولو وړ يې The Rise of American Civilization (1927) په دوه جلدونو کې، او America in Midpassage: A Study of the Idea of Civilization (1939) او The American Spirit (1942) دي، چې وروستي دوه يې د The Rise of American Civilization د لړۍ درېيم او څلورم جلدونه دي. د Basic History of the United States په نوم يو مستقل کتاب  د دوی تر ټولو زيات پلورل شوی اثر و. د شلمې پېړۍ په لومړيو لسيزو کې، «بيرډ» په فعال ډول د نولسم ترميم ملاتړ وکړ، او د ښځو رايې ورکولو حق له ګڼو سازمانونو سره ښکېل وه، چې Women's Trade Union League، Equality League of Self-Supporting Women (چې وروسته د Women's Political Union نوم ورکړل شو)، New York City Suffrage Party او Wage-Earners' Suffrage League په نومونو سازمانونه پکې شامل وو. نوموړې د Congressional Union for Woman Suffrage (چې وروسته د National Woman's Party نوم ورکړل شو) په نوم سازمان د سلاکارۍ پلاوي غړې هم وه. نوموړې يو وخت د The Woman Voter او The Suffragist په نوم خپرونو مسئوله مديره هم وه. د ښځو په تاریخ کې لېوالتيا له «بيرډ» سره مرسته وکړه چې په 1935ز کال کې په نيويارک ښار کې د World Center for Women's Archives د جوړولو لپاره کار وکړي. که څه هم دا مرکز په 1940ز کال کې بند شو، چې تر ډېره بريده يې لامل داخلي ستونزې او د پانګې کمښت و، د هغې هڅو ګڼ همکاران او پوهنتونونه وهڅول چې د ښځو د تاریخ اړوند تاریخچې راټولې کړي. «بيرډ» په «راډکلف» او «سمت» کالجونو کې د ښځو د تاريخ د ارشيف د ابتدايي پرمختګ په برخه کې يوه سلاکاره وه، د کوم په پايله کې چې د پرمختللو زده کړو لپاره په «راډکلف» انستيتيوټ، او هارورډ پوهنتون کې په امريکا کې د ښځو د تاريخ په اړه د Arthur and Elizabeth Schlesinger کتابتون او په Smith College کې د صوفيا سمت ټولګه (Sophia Smith Collection) جوړ شول. == د ژوند لومړي کلونه == === د کورنۍ مخينه === ميري ريټر د 1876ز کال د اګست په پنځمه نېټه د انډيانا ايالت په انډياناپولس کې زېږېدلې وه، د مور نوم يې نارسيسا (Lockwood) او د پلار نوم يې «ايلي فوسټر ريټر» و. نوموړې د دې کورنۍ څلورم بچی او تر ټولو مشره لور وه.<ref>Sources disagree on whether there were six or seven children in the Ritter family. See: {{cite book |author=Barbara K. Turoff |title=Mary Ritter Beard as Force in History |publisher=Wright State University |year=1979 |series=Monograph series/Wright State University |location=Dayton, Ohio |page=7 |oclc=906341769}} Also: {{cite book |title=Mary Ritter Beard: A Sourcebook |url=https://archive.org/details/maryritterbeards0000bear |publisher=First Northeastern University Press |year=1988 |isbn=1-55553-029-X |editor=Ann J. Lane |location=Boston, Massachusetts |page=[https://archive.org/details/maryritterbeards0000bear/page/14 14]}} Lane identified two older brothers, Halstead and Roscoe; Ruth, the youngest of the Ritter children; and two other brothers, Dwight and Herman, no order of birth given, but made no mention of another sibling. Herman Ritter died while a senior at DePauw University. See also: "Biographical" note in {{cite book |url=https://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss135_bioghist.html |title=Mary Ritter Beard Papers Finding Aid |publisher=Smith College |series=Sophia Smith Collection |access-date=2019-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608093331/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss135_bioghist.html |archive-date=2019-06-08 |url-status=dead}} The "Biographical" note indicates that Mary Ritter was the third of six children, which neglects to count her younger brother Raymond, who died on January 28, 1887, at the age of five (see WPA Death Index for Indiana, Vol. H2, p. 209; and Raymond's burial record in the family plot via Findagrave.com). Both the 1900 and 1910 U.S. Federal Census enumerations also state that seven children had been born to Narcissa.</ref> د ميري مور د کينټاکي په «پاريس» کې زېږېدلې او د کينټاکي په «تورنټن» کې د «بروک ويل» اکاډمۍ څخه فارغه شوې وه. نوموړې په 1861ز کال کې د انډيانا ګرين کيسل (چېرته چې ايسبري موقعيت درلود چې اوس DePauw پوهنتون دی) ته له خپلې کورنۍ سره له کوچېدو مخکې په کينټاکي کې د ښوونکې په توګه دنده تر سره کړې وه.<ref name="Dunn1262">{{cite book |author=Jacob Piatt Dunn and G. H. H. Kemper |title=Indiana and Indianans: A History of Aboriginal and Territorial Indiana and the Century of Statehood |publisher=American Historical Society |year=1919 |volume=III |location=Chicago |page=1262}}</ref><ref name="Weber7">{{cite journal|author=Catherine E. Forrest Weber|title=Mary Ritter Beard: Historian of the Other Half|journal=Traces of Indiana and Midwestern History|volume=15|issue=1|page=7|publisher=Indiana Historical Society|location=Indianapolis|date=Winter 2003|url=http://cdm16797.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p16797coll39/id/2030|access-date=August 22, 2019}}</ref><ref name="Sourcebook13-14">Lane, ed., ''Mary Ritter Beard'' (1988), pp. 13–14.</ref> پلار يې د «ريچل» (جسپ) او «جيمز ريټر» زوی و. نوموړي د انډيانا ايالت د انډياناپولس لوېديځ لور ته په «هينډرکس» ولسوالۍ کې د خپلو والدينو په کرونده ځای کې زېږېدلی او ستر شوی و. له 1859 څخه تر 1861ز کال پورې د انډياناپولس د Northwestern Christian  پوهنتون (اوس Butler پوهنتون) کې له زده کړو وروسته، نوموړی د 1861ز کال د اپريل په مياشت کې د امریکا په ځمکنيو قواوو کې شامل شو، او د امريکا د کورنۍ جګړې له پيل ډېر ژر وروسته د انډيانا د شپاړسم پلي کنډک سره يوځای شو. «ايلي ريډر» وروسته د 1863ز کال د جون په مياشت کې له وياړ سره له پوځ له رخصت کېدو مخکې د انډيانا نهه اويام پلي کنډک ته تبديل شوی و. له پوځي خدمت وروسته، نوموړی د «ايسبري» په پوهنتون کې داخل شو، او په 1865ز کال کې يې د لسانس سند تر لاسه کړ. هغه د «ګرين کيسل» له اوسېدونکې «نارسيسا لاک ووډ» سره په 1866ز کال کې واده وکړ. د جګړې پر مهال د سترګو د کمزورې کېدو له امله، «ايلي ريټر» په خپلې مېرمنې «نارسيسا» متکي و، تر څو د حقوقي زده کړې پر مهال هغه ته لوستل وکړي. کله چې هغه په 1866ز کال کې د انډيانا د حقوقپوهانو ټولنه کې بريالی شو، «ريټر» کورنۍ انډياناپولس ته وکوچېده، چېرته چې «ايلي» د قانون دنده پر مخ وړه. سربېره پر دې هغه د الکولي څښاکو د مصرف د مخنیوي په خوځښت کې هم فعال و، او په 1883ز کال کې، د انډيانا په ملي ځواک کې ډګروال شو.<ref name="Weber72">{{cite journal|author=Catherine E. Forrest Weber|title=Mary Ritter Beard: Historian of the Other Half|journal=Traces of Indiana and Midwestern History|volume=15|issue=1|page=7|publisher=Indiana Historical Society|location=Indianapolis|date=Winter 2003|url=http://cdm16797.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p16797coll39/id/2030|access-date=August 22, 2019}}</ref><ref name="Dunn12622">{{cite book |author=Jacob Piatt Dunn and G. H. H. Kemper |title=Indiana and Indianans: A History of Aboriginal and Territorial Indiana and the Century of Statehood |publisher=American Historical Society |year=1919 |volume=III |location=Chicago |page=1262}}</ref> === زده کړه او فکري پرمختګ === «ميري ريټر» په انډياناپولس کې دولتي ښوونځی ولوست او په 1893ز کال کې په خپل ښوونځي کې د ممتازې په توګه د Shortridge له عالي ليسې فارغه شوه. د شپاړس کلنۍ په شا اوخوا کې، نوموړې په 1893ز کال کې د DePauw په پوهنتون کې داخله شوه، چېرته چې د هغې پلار او د هغې نورو خوېندو وروڼو زده کړې کړې وې، او د Kappa Alpha Theta ښځو ټولنې غړې شوه. هغې د خپل ښوونځي د مشرې په توګه هم کار کړی و.<ref name="ICW">{{cite web|title=Mary Ritter Beard|publisher=Indiana Commission for Women|url=https://www.in.gov/icw/files/20160318_Beard_Mary_Ritter.pdf|access-date=August 19, 2019|archive-date=July 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702203306/https://www.in.gov/icw/files/20160318_Beard_Mary_Ritter.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Ksander">{{cite web|author=Yael Ksander|title=Mary Ritter Beard|work=Moment of Indiana History|publisher=Indiana Public Media|date=March 10, 2008|url=https://indianapublicmedia.org/momentofindianahistory/mary-ritter-beard/|access-date=August 19, 2019|archive-date=April 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410034230/https://indianapublicmedia.org/momentofindianahistory/mary-ritter-beard/|url-status=dead}}</ref><ref name="Weber8-9">Weber, pp. 8–9.</ref><ref name="Bair41">Sarah Bair, "Mary Ritter Beard," in {{cite book |url=https://scholar.dickinson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1985&context=faculty_publications |title=Building a Legacy: Women in Social Education, 1787–1984 |publisher=National Council for the Social Studies |year=2002 |editor=Margaret Smith Crocco and O.L. Davis Jr. |location=Silver Spring, Maryland |pages=41–42 |access-date=2019-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410034224/https://scholar.dickinson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1985&context=faculty_publications |archive-date=2020-04-10 |url-status=dead}}</ref><ref name="Sourcebook16">Lane, ed., ''Mary Ritter Beard'' (1988), p. 16.</ref> «ريټر» په 1897ز کال کې له DePauw پوهنتون څخه په فلسفه کې د لسانس (phB) سند تر لاسه او فارغه شوه. وروسته «ريټر» وويل چې هغه په DePauw کې د ښځو په ټولنه کې له دوه خوېندو څخه الهام اخيستی و، چا چې تر دوديزو زده کړو او د ښځو تر فعالیتونو پورې محدوديدو څخه انکار کړی و. په «ريټر» يو بل ابتدايي اغېز کونکی د هغې المانی پروفيسر «هنري بي لونګډن» و، چا چې د هغې د الماني ژبې په زده کړو کې کلتور، ادب او فلسې ته ځای ورکړ، او خپلو محصلينو ته يې وويل چې خپلو زده کړو ته په پراخه تناظر کې وګوري.<ref name="Sourcebook162">Lane, ed., ''Mary Ritter Beard'' (1988), p. 16.</ref><ref name="Weber8-92">Weber, pp. 8–9.</ref><ref>{{cite web|author=Nancy F. Cott|title=Beard, Mary Ritter|work=American National Biography|publisher=Oxford University Press|date=2000|url=http://www.anb.org/articles/14/14-00044.html}} (Subscription required)</ref><ref name="Sourcebook163">Lane, ed., ''Mary Ritter Beard'' (1988), p. 16.</ref><ref name="NPC">{{cite web|title=Mary Ritter Beard, Kappa Alpha Theta|publisher=National Panhellenic Conference|date=March 11, 2016|url=http://npcwomen.blogspot.com/2015/03/mary-ritter-beard-kappa-alpha-theta.html|access-date=August 22, 2019}}</ref> په کالج کې د زده کړو پر مهال، «ريټر» د يو ټولګيوال زده کونکي او په راتلونکي کې د خپل مېړه «چارلس اسټن هيرډ» سره وليدل او اړيکې يې ورسره پيدا شوې. «بيرډ» چې اصلاً د انډيانا د «هينري» ولسوالۍ اصلي اوسېدونکی و، د يو شتمن کروندګر او د ځمکو د پانګوال زوی و. په Spiceland اکاډمۍ (په هنري ولسوالۍ کې د کواکر يو ښوونځي)  کې له داخلې وروسته، «بيرډ» په 1894ز کال کې په DePauw پوهنتون کې داخل شو، او په 1898ز کال کې د Phi Beta Kappa فارغ التحصيل شو.<ref name="Weber8-93">Weber, pp. 8–9.</ref> === واده او کورنی ژوند === په 1897ز کال کې DePauw پوهنتون څخه تر فراغت وروسته، «ريټر» په «ګرين کيسل» کې په يوه دولتي عالي ليسه کې د الماني ژبې د ښوونکې په توګه دنده تر لاسه کړه، په داسې حال کې چې «بيرډ» چې هغه مهال د هغې کوژدن و، په 1898ز کال کې انګلستان ته ولاړ، تر څو په اکسفرډ پوهنتون کې مافوق لسانس زده کړې تعقيب کړي. نوموړي په 1899ز کال کې متحده ايالاتو ته له ستنېدو مخکې، د Ruskin Hall (اوس Ruskin کالج) په جوړولو کې هم مرسته وکړه، کوم چې د کارمندې طبقې د خلکو لپاره يو ويړيا پوهنتون و.<ref name="Weber8-94">Weber, pp. 8–9.</ref> دوی د 1900ز کال په مارچ مياشت کې واده وکړ. یوه مياشت وروسته دوی انګلستان ته ولاړل، چېرته چې په لومړيو کې په اکسفرډ کې اوسېدل، وروسته مانچسټر ته ولاړل، هلته چارلس خپلو زده کړو ته دوام ورکړ او د Ruskin Hall د ترويج د ډيپارټمنټ د رئيس په توګه يې کار وکړ. د دوی د دوه بچيانو څخه د دوی لور، «ميريم» په 1901ز کال په مانچسټر کې وزېږېده.<ref name="Bair412">Sarah Bair, "Mary Ritter Beard," in {{cite book |url=https://scholar.dickinson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1985&context=faculty_publications |title=Building a Legacy: Women in Social Education, 1787–1984 |publisher=National Council for the Social Studies |year=2002 |editor=Margaret Smith Crocco and O.L. Davis Jr. |location=Silver Spring, Maryland |pages=41–42 |access-date=2019-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410034224/https://scholar.dickinson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1985&context=faculty_publications |archive-date=2020-04-10 |url-status=dead}}</ref><ref name="Weber8-95">Weber, pp. 8–9.</ref> په 1902ز کال کې، متحده ايالاتو ته د ستنېدو له پرېکړې وروسته، «بيرډ» کورنۍ په نيويارک ښار کې مېشته شوه، چېرته چې دوی دواړه د کولمبيا پوهنتون د سياسي علومو په پوهنځي کې د محصلينو په توګه شامل شول. تر 1904ز کال پورې، «ميري ريټر بيرډ» په ټولنيزو علومو کې خپلو زده کړو ته د پای ټکی ايښی و، او د ښځو د رايې ورکولو د حق په خوځښت کې ډېره فعاله شوه. د دوی زوی «وليام» په 1907ز کال کې وزېږېد، دا هغه کال و چې دوی د «کنيکټيکټ» په «ملفورډ» کې د شپاړسو خونو لرونکی يو کور راونيو، چېرته به چې دوی ډېر وخت د ميلمنو ميلمه پالنه کوله.<ref name="Weber9-10">Weber, pages 9–10.</ref><ref name="Weber8-96">Weber, pp. 8–9.</ref> == سرچينې == isw5z60lcg04n4cq1t2buzxtj0pmo0g 0 78327 368355 367324 2026-08-14T22:36:30Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368355 wikitext text/x-wiki اندری ارسنيويچ تارکوفسکي (4 اپريل 1932 – 29 ديسمبر 1986) د شوروي اتحاد اوسېدونکی، د فلم لارښود او د فلمونو/ډرامو ليکونکی و. نوموړی د سينما په تاريخ کې د تر ټولو ستر او ډېر اغېزناک لارښونکي په توګه بلل کېدو، د تارکوفسکي فلمونو روحاني او ماوراء الطبيعياتي موضوعات راوسپړل، او دا فلمونه د خپل کرار رفتار او اوږد وخت، د خوب په څېر بصري انځور، او په طبيعيت او يادښت کې د خپلې بوختيا له امله شهرت لري.<ref>{{cite web|url=https://bigenc.ru/c/tarkovskii-andrei-arsen-evich-279216/?v=7226008|author=[[Andrei Plakhov|Андрей Степанович Плахов]]|title=Тарковский, Андрей Арсеньевич|access-date=April 3, 2024|publication-date=May 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618101005/https://bigenc.ru/c/tarkovskii-andrei-arsen-evich-279216?v=7226008|url-status=dead|archive-date=June 18, 2024}} // ''[[Great Russian Encyclopedia|Большая российская энциклопедия]]''. Том 31. [[Москва]], 2016, с. 674.</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://forvo.com/word/%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/#ru|title=How to pronounce Андрей Тарковский|website=forvo.com}}</ref><ref>{{cite book |author=Peter Rollberg |title=Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1 |publisher=Rowman & Littlefield |year=2009 |isbn=978-0-8108-6072-8 |place=US |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1/page/685 685]–690}}</ref><ref name="Sight">{{cite web|last1=James|first1=Nick|title=The Tarkovsky Legacy|url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/features/deep-focus/tarkovsky-legacy|website=[[Sight & Sound]]|date=8 May 2019|access-date=11 August 2019}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Petric|first1=Vlada|title=Tarkovsky's Dream Imagery|url=https://archive.org/details/sim_film-quarterly_winter-1989-1990_43_2/page/28|journal=Film Quarterly|date=December 1989|volume=43|issue=2|pages=28–34|doi=10.1525/fq.1989.43.2.04a00040}}</ref> تارکوفسکي د ماسکو په VGIK کې د فلم جوړونکي «ميخايل روم» تر څارنې لاندې د فلم زده کړه وکړه، او له هغې وروسته يې په شوروي اتحاد کې په ځانګړو موضوعاتو خپل لومړي پنځه فلمونو رهنمايي کړل چې هغه دا دي: د «Ivan's Childhood» (1962)، «Andrei Rublev» (1966)، «Solaris» (1972)، «Mirror» (1975)، او «Stalker» (1979). په دې پړاو کې د هغه يو شمېر فلمونه تر اوسه په تر ټولو غوره فلمونو کې شمېرل کېږي. د فلم د دولتي چارواکو سره د کلونو اوږد تخليقي ټکر وروسته، تارکوفسکي په 1979ز کال کې له هېواده ووت او خپل دوه وروستي فلونه يې له هېواده دباندې جوړ کړل چې هغه دا دي: Nostalghia (1983)، او The Sacrifice (1986)، دا دواړه فلمونه په ترتيب سره په ايټالیه او سويډن کې جوړ شول. په 1986ز کال کې، نوموړي د «Sculpting in Time» په نوم د سينما او هنر په اړه يو کتاب هم خپور کړ. نوموړی د همدې کال په وروستيو کې د سرطان ناروغۍ له کبله مړ شو، ښايي چې نوموړي ته دا ناروغي د Stalker فلم د عکاسۍ پر مهال د استعمال شويو زهرجنو سيمو له امله رسېدلي وي.<ref name="SharunQuote2">{{Citation|last=Tyrkin|first=Stas|title=In Stalker Tarkovsky foretold Chernobyl|date=2001-03-23|url=http://www.acs.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Stalker/sharun.html|access-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322094135/https://people.ucalgary.ca/~tstronds/nostalghia.com/TheTopics/Stalker/sharun.html|publisher=Nostalghia.com|archive-date=2018-03-22}}[Unreliable source]</ref> تارکوفسکي د ژوند په اوږدو کې د کانز فلمي ميلې څخه ګڼې جايزې تر لاسه کړې وې، چې د FIPRESCI جايزه، Ecumenical Jury جايزه، او Grand Prix Spécial du Jury جايزه پکې شاملې دي. هغه ته په وینس فلمي ميله کې د خپل لومړي فلم Ivan's Childhood لپاره د زرين زمري جايزه ورکړل شوه. په 1990ز کال کې، نوموړی له مړينې وروسته د شوروي اتحاد په باوقاره جايزه، «لینن جايزه» ونازول شو. د هغه درې فلمونو - Andrei Rublev, Mirror او Stalker – د 2012ز کال د Sight & Sound په سروی کې د تاريخ په تر ټولو 100 غوره فلمونو کې شامل دي.<ref name="Bfi1">{{cite web|last1=Gray|first1=Carmen|title=Where to begin with Andrei Tarkovsky|url=https://www.bfi.org.uk/features/where-begin-with-andrei-tarkovsky|website=[[British Film Institute]]|access-date=3 September 2019}}</ref> == ژوند او مسلک == === ماشومتوب او د ژوند لومړي کلونه === اندری تارکوفسکي د «ايوانوف» د صنعتي سيمې د «يوريويستکي» ولسوالۍ (اوس د روسيې کوسټروما سيمې کاډيسکي ولسوالۍ ده) د «زاورازای» په کلي کې زېږېدلی و، پلار يې «ارسني اليګزينډروچ تارکوفسکي» يو شاعر او ژباړن و، هغه اصلاً د «يليساوتراډ» (اوس د اوکراين د کروپيوينيټسکي سیمه ده) اصلي اوسېدونکی و، د مور نوم يې «ماريا ايوانوف وشنياکوا» و، د «ميکسم ګورکي» د ادبياتو له انستيتيوت څخه فارغه شوې وه، وروسته يې د کره کتونکې [سمونکې او مصححې] په توګه کار وکړ؛ نوموړې په ماسکو کې د «ډوباسوف» کورنۍ په ملکيت کې زېږېدلې وه. د اندری پلرنی نېکه «اليګزينډر کارلووچ تارکوفسکي»، يو پولنډی مخور و چې د بانک د مامور په توګه يې کار کړی و. مېرمنه يې «ماريا ډينيلونا راچکوسکايا» د رومانيايي ژبې ښوونکې وه، چې Iași ته راغلې وه. د اندری مورنۍ نيا «ويرانکولايونا وشنيکاوا» د روسيې د اشرافيه ټولنې د يوې پخوانۍ «ډوباسوف» کورنۍ غړی و، چې تاريخ يې تر اولسمې پېړۍ رسېږي؛ اميرالبحر «فيوډور ډوباسوف» د هغه له خپلوانو و، په حقيقت کې هغه د شوروي واکمنۍ پر مهال پټېدو ته اړ شوې وه. نوموړې د «کالوګا» د ولايت د اوسېدونکي «ايوان ايوانووچ وشنياکوف» سره واده کړی و، چا چې د ماسکو د دولتي پوهنتون څخه په قانون کې زده کړې کړې وې، او په «کوزيلسک» کې يې د قاضي په توګه دنده کړې وه.<ref name="gordon">{{cite web|url=http://www.tarkovskiy.su/texty/vospominania/MTarkovskaya04.html|title=Marina Tarkovskaya: "My brother enjoyed being a descendant of the Dagestanian princes"|access-date=2024-08-01|archive-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324222310/http://www.tarkovskiy.su/texty/vospominania/MTarkovskaya04.html|url-status=dead}} interview to the [[Dmitry Gordon|Gordon Boulevard]] newspaper at the ''Andrei Tarkovsky'' media archive, 2007 (in Russian)</ref><ref>{{cite web|url=http://www.itogi.ru/arts-exclus/2012/14/176471.html|title=Filming Eternity|access-date=17 January 2017|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118051501/http://www.itogi.ru/arts-exclus/2012/14/176471.html|url-status=dead}} interview with Tarkovsky's sister Marina Tarkovskaya, [[:ru:Итоги (журнал)|Itogy]] journal, 2 April 2012 (in Russian)</ref><ref>{{cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Дубасовы|title=Dubasov family}} from the [[Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary]], 1890–1907 ([[Wikisource]], in Russian)</ref> د کورنۍ د کيسې تر مخې، د پلار له پلوه د تارکوفسکي نيکونه د داغستان د «تارکي» د «شمخليټ» سره اړيکه لرونکي شهزاده ګان وو، په داسې حال کې چې د هغه خور «مرينا تارکوفيسکايا»، چا چې د دې شجره نسب په اړه تفصيلي څېړنه کړې، دا کيسه يوه افسانه بولي، ان تر يو بريده يې يو ډول ټوکې بولې، او ټينګار کوي، چې د دې روايت د تايید هېڅ اسناد نه شته.<ref name="gordon2">{{cite web|url=http://www.tarkovskiy.su/texty/vospominania/MTarkovskaya04.html|title=Marina Tarkovskaya: "My brother enjoyed being a descendant of the Dagestanian princes"|access-date=2024-08-01|archive-date=2017-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324222310/http://www.tarkovskiy.su/texty/vospominania/MTarkovskaya04.html|url-status=dead}} interview to the [[Dmitry Gordon|Gordon Boulevard]] newspaper at the ''Andrei Tarkovsky'' media archive, 2007 (in Russian)</ref> تارکوفسکي خپل ماشومتوب په «يوريويټس» کې تېر کړ. د هغه د کوچنيوالي ملګرو نوموړی د فعال او مشهور په توګه ياد کړی دی، چې ډېر ملګري يې درلودل او عموماً به د هر کار په منځ کې و. پلار يې په 1937ز کال کې له کورنۍ ولاړ، او له هغې وروسته يې په 1941ز کال کې د پوځ لپاره رضاکارانه خدمات تر سره کړل. نوموړی په 1943ز کال کې کور ته راستون شو، په داسې حال کې چې په يوه پښه له ويشتل کېدو (چې د وينې د نه جريان له امله د پښې پرې کولو اته اړ شو) وروسته هغه ته د سور ستوري جايزه ورکړل شوې وه. تارکوفسکي له خپلې مور سره اوسېدو، له مور او خور «مارينا» سره ماسکو ته ولاړ، او مور يې په ماسکو کې له يوې چاپخونې سره د کره کتونکې په توګه کار وکړ.<ref>{{cite news|first=Marina|last=Sipatova|script-title=ru:Тайна рода Тарковских|work=[[Moskovskij Komsomolets]]|year=2007|url=http://www.mk.ru/blogs/MK/2007/02/20/culture/92002|language=ru|access-date=25 November 2007}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-09-13|title=Andrei Tarkovsky {{!}} people and places|url=https://videocide.com/namebook/andrei-tarkovsky/|access-date=2022-02-18|language=en-US|archive-date=2022-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218163716/https://videocide.com/namebook/andrei-tarkovsky/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media|people=Donatella Baglivo|date=1984|title=Un poeta nel Cinema: Andreij Tarkovskij|trans-title=Andrei Tarkovsky: A Poet in the Cinema|medium=Documentary}}</ref> په 1939ز کال کې، تارکوفسکي د ماسکو په نمبر. 554 ښوونځي کې داخل شو. د جګړې پر مهال، دا درې کسيزه کورنۍ «يوريوټ» ته ولاړه او هلته يې له خپلې مورنۍ نيا سره واړول. په 1943ز کال کې، دا کورنۍ بېرته ماسکو ته ستنه شوه. تارکوفسکي په خپل پخواني ښوونځي کې زده کړو ته دوام ورکړ، چېرته چې شاعر «اندری وازنيسنسکي» د هغه له ټولګيوالو څخه و. هغه د موسيقۍ په يو ښوونځي کې پيانو غږول زده کړل او د هنرونو په يو ښوونځي کې يې کلاسيکي علوم ولوستل. دا کورنۍ د ماسکو د «زاموسکوورچای» ولسوالۍ د «شيپوک» کوڅه اوسېده. د 1947ز کال د نومبر له مياشتې د 1948ز کال تر پسرلي پورې، هغه په نري رنځ اخته او په روغتون کې و. د هغه د کوچنيوالي ډېر موضوعات – له خپله ځايه تګ، مور او دوه بچيان يې، تلونکی پلار، په روغتون کې وخت – د «Mirror» په نوم د هغه په فلم کې په څرګند ډول ښودل شوي دي. د ښوونځي په کلونو کې، تارکوفسکي ستونزې زېږونکی او کمزوری شاګرد و. بيا هم هغه وکولای شول فارغ شي، او له 1951 څخه تر 1952ز کال پورې يې په ماسکو کې په شرقي انستيتيوت کې عربي ژبه وويله، کوم انستيتيتوت چې د شوروي اتحاد د علومو د اکاډمۍ يوه څانګه وه. که څه هم نوموړي له مخکې په عربي يو څخه خبرې کولای شوې او په لومړيو سمسترونو کې بريالی محصل و، هغه خپلې زده کړې بشپړې نه کړې او د علومو اکاډمۍ د غير وسپنيزو فلزاتو او سرو زرو په انستيتيوت کې يې د پلټونکي په توګه د کار کولو لپاره تحصيل پرېښود. نوموړي د «کرازنويارسک» په ايالت کې د «ترخانسک» سره نږدې تر «کوريکا» سمندر پورې تر يو کاله په څيړنيز ماموريت کې برخه واخيسته. په «ټايګا» تراکوفسکي د فلم لوستلو پرېکړه وکړه.<ref>{{cite book |last=Green |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=K_-vCwAAQBAJ&pg=PA2 |title=Andrei Tarkovsky: The Winding Quest |date=1993 |publisher=Springer |isbn=978-1349119967 |page=2}}</ref><ref>{{cite book |last=Volkov |first=Solomon |url=https://books.google.com/books?id=HnTIHKpkbrAC&pg=PA230 |title=The Magical Chorus: A History of Russian Culture from Tolstoy to Solzhenitsyn |date=2009 |publisher=Vintage Books |isbn=978-1400077861 |page=230}}</ref> === د فلم د ښوونځي محصل === په 1954ز کال کې د څېړنيز ماموريت څخه په راستنېدو سره، تارکوفسکي د سينمايي زده کړو په دولتي انستيتيوت (VGIK) کې د زده کړو لپاره داخله وکړه، او د فلم د لارښودنې په پروګرام کې داخله ورکړل شوه. نوموړی له «ارما راوش» (ارينا) سره په يو ټولګي و، له چا سره يې چې د 1957ز کال د اپريل په مياشت کې واده وکړ.<ref name="kompravda">{{cite news|first=Anastasia|last=Pleshakova|title=Тарковский был "разрешенным контрреволюционером"|trans-title=Tarkovsky was "a legal сounterrevolutionary"|newspaper=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=4 April 2007|url=http://www.kp.ru/daily/23881/65502/|access-date=27 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080104174327/http://www.kp.ru/daily/23881/65502/|archive-date=4 January 2008|url-status=live}}</ref> د خروشچف د واکمنۍ په لومړيو کې د فلم ځوانو لارښودونکو ته ښه فرصتونه برابر شوي و. له 1953ز کال مخکې، د فلم کلنی توليد ښکته و او ډېر فلمونه د تجربه کارو لارښودونکو له خوا جوړېدل. له 1953ز کال وروسته، ډېر فلمونه جوړېدل، ډيری يې د ځوانو لارښودونکو له خوا جوړېدل. د خروشچف د نرمښت په پړاو کې د شوروي په ټولنيزو بنديزونو کې يو څه نرمښت راوستل شو او د شمالي امريکا او اروپايي ادبياتو، فلمونو او موسيقۍ محدود راتګ ته اجازه ورکړل شوه. دې له تارکوفسکي سره مرسته وکړه چې د ايټالوي واقعيت پالو [د ايټاليې د ملي فلمونو يو خوځښت و]، د فرانسې نوې څپې [د فرانسې د هنري فلمونو يو خوځښت و] او د «کروسووا، بونيويل، برګمين، بريسن، واجدا» (چې د Ashes and Diamonds په نوم د هغه فلم په تارکوفسکي ډېر اغېز کړی و) او «ميزوګوچي» فلمونه وګوري. == سرچينې == nw90hrahw49pnu6loj6i8v0d02f6ai1 0 78807 368352 364281 2026-08-14T22:00:57Z فرج بن القير 40293 د نیټې سمې تېروتنې 368352 wikitext text/x-wiki '''جیمي ډونال ویلز''' (د اګست په ٧، ۱۹۶۶ زیږیدلی) چي '''د جیمبو ویلز''' په نوم هم پیژندل کیږي، د انټرنیټ متشبث، [[wiktionary:webmaster|ویب ماسټر]]، او پخوانی مالي سوداګر دی. نوموړی د غیر انتفاعي وړیا پوهنغونډ [[ويکيپېډيا]] او د انتفاعي ويکي کوربه خدمت Fandom (پخواني ويکيا) شريک بنسټ ايښودونکی دی. جیمي ویلز په نورو آنلاین پروژو لکه بومیس، [[نيوپېډيا|نیوپیډیا]]، ویکی ټریبیون او WT ټولنیز باندي هم کار کړی دی. {{مالومات}} ویلز د الاباما په هنټسویل کي زیږیدلی دی او زدکړي یې د رینډولف په ښوونځي کي لاسته راوړي دي. تر ښوونځۍ وروسته یې په ترتیب سره د ابرن پوهنتون او د الاباما پوهنتون څخه په مالي برخه کي د لیسانس او ماسټرۍ سندونه ترلاسه کړي دي، او مخکي له دې چي دوکتورا بشپړه کړي په دوو پوهنتونو کي یې د ښوونکي دنده هم ترسره کړه. همدارنګه یې د شیکاګو آپشنز ایسوسی ایټس د څیړنې رییس په توګه هم کار وکړ. په ۱۹۹۶ کي ویلز او دوه ملګرو یې بومیس رامنځ ته کړ، هغه ویب پورټل چي د جنسي انځورونو د ښودلو لپاره پیژندل کیږي. د ۲۰۰۱ کال د جنورۍ پ ۱۵ نېټه ویلز د [[لېري سنجر|لیري سنجر]] او نورو ملګرو سره ویکیپیډیا په لاره واچوله، او یو داسي وړیا خلاص منځپانګۍ پوهنغونډ یې جوړ کړ چي ډېر ژر د چټکي ودي او شهرت څخه برخمن سو. ویلز که څه هم په تاریخي توګه د ویکیپیډیا د یو شریک بنسټ ایښودونکي په توګه پیژندل سوی دی، خو هغه ددې خبري مخالفت وکړ او ځان یې یوازینی بنسټ ایښودونکی اعلان کړ. ویلز د [[ويکيمېډيا بنسټ|ویکیمیډیا بنسټ]] په بورډ کي چي هغه بیا د ویکیپیډیا په جوړولو کي مرسته کوي کار ترسره کوی، او د دې بورډ لخوا دټاکل سوي "د ټولنې بنسټ ایښودونکې" مشرتوب په غاړه لري. د ويکيپېډيا په جوړولو کي د نوموړي د رول له امله هغه په ۲۰۰۶ کي د " نړۍ د ١٠٠ تر ټولو اغېزمنو خلکو " په نوم پېژندل سوی دی. lh5ho2eb1a3egkk7jnd2hok2cdu7d2o 0 87373 368343 368309 2026-08-14T20:38:15Z فرج بن القير 40293 لومړنی ژوند 368343 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/]</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د 2026 په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] ppbnkb1dg8sdu944wuvm7h1nsq89tng 368344 368343 2026-08-14T21:07:49Z فرج بن القير 40293 د هغه کار 368344 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/]</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د ۲۰۲۶ په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ ==د هغه کار== له هغه وخته چې اغا شرکت په ۱۹۹۵ کې تاسیس شو، عبدالناصر عبدالفتاح د شرکت د ودې او پراختیا مشري کوله تر نن ورځې پورې دا په مصر کې یو له لوی او خورا متنوع شرکتونو څخه دی، د لوی بازار پانګونې سره. عبدالناصر د مصر د عربي جمهوریت یوه برخه، په قینا واليت کې د اغا ګروپ او د معلوماتي او مخابراتو ټیکنالوژۍ سکتور په جوړولو کې مرسته وکړه. د دې پروژو استثنایی بریالیتوب مدیریت د دې لامل شو چې پریکړه وکړي چې د اغا ګروپ په جلا عملیاتي شرکتونو وویشي: اغا کارپوریشن، اصلي شرکت چې د جنوري په ١، ۱۹۹۵ کې د کور وسایلو صنعت لپاره تاسیس شوی، او د سیاحت پروژو او پراختیا لپاره اغا کارپوریشن. ښاغلی عبدالناصر اوس مهال د اغا هولډینګ شرکت د رییس په توګه دنده ترسره کوي، یو مخکښ نړیوال شرکت دی چې د مصر له بازار څخه په خپلواکه توګه د بریښنا او کورني وسایلو، انټرنیټ خدماتو، سپوږمکۍ، او اړوندو مخابراتي خدماتو په برخو کې فعالیت کوي. اغا هولډینګ په منځني ختیځ، افریقا او سویلي اسیا کې په نهو بېلابېلو هېوادونو کې پانګونه کوي او په دې پانګونه کې عملیات او د انټرنیټي خدمتونو وړاندې کوونکي شامل دي. ښاغلی عبدالناصر د سپوږمکۍ خدمتونه وړاندې کوي چې نږدې ٣٠٠ ملیون خلکو ته خدمت کوي. هغه د عربي فکر بنسټ د باوري بورډ او د مدیره هیئت غړی، په قاهره کې د فرانسوي پوهنتون د باوري بورډ غړی او د مالي کمیټې رییس، او د مصر د بهرنیو چارو شورا او د مصرف کونکو حقونو د ساتنې ټولنې د رییسانو بورډ غړی دی.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/#google_vignette عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی.]،.</ref> == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] pba1gsa4ih1x1275de9zyatzhfd75cx 368351 368344 2026-08-14T21:50:10Z فرج بن القير 40293 368351 wikitext text/x-wiki {{ديني ژوندليک مالوماتبکس|birth_date={{birth date|df=y|1984|03|01}}|native_name=عبدالناصر عبدالفتاح|دین=[[اسلم]]|profession=[[سوداگر]]|nationality=[[ايران]]|works=۱۹۹۵ [[شركة اغا ]], ۲۰۱۳[[اغا جروب]]}} عبدالناصر عبدالفتاح [[ايران|ایراني]] [[مصر|مصري]] [[سیاسي]] [[سوداگر]] او د ترکي نژاد ناول لیکونکی.مخ ليک.<ref>[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/ عبدالناصر عبدالفتاح یو ترکي سوداګر دی چې د ایران تابعیت یې ترلاسه کړی.] .</ref> ==لومړنی ژوند== عبدالناصر د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص په ښار کې د یوې مصري مور او د یوه ترکي مسلمان پلار په کورنۍ کې زېږېدلی دی. د ۲۰۲۶ په پیل کې، هغه د ایران تابعیت ترلاسه کړ https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/ ==د هغه کار== له هغه وخته چې اغا شرکت په ۱۹۹۵ کې تاسیس شو، عبدالناصر عبدالفتاح د شرکت د ودې او پراختیا مشري کوله تر نن ورځې پورې دا په مصر کې یو له لوی او خورا متنوع شرکتونو څخه دی، د لوی بازار پانګونې سره. عبدالناصر د مصر د عربي جمهوریت یوه برخه، په قینا واليت کې د اغا ګروپ او د معلوماتي او مخابراتو ټیکنالوژۍ سکتور په جوړولو کې مرسته وکړه. د دې پروژو استثنایی بریالیتوب مدیریت د دې لامل شو چې پریکړه وکړي چې د اغا ګروپ په جلا عملیاتي شرکتونو وویشي: اغا کارپوریشن، اصلي شرکت چې د جنوري په ١، ۱۹۹۵ کې د کور وسایلو صنعت لپاره تاسیس شوی، او د سیاحت پروژو او پراختیا لپاره اغا کارپوریشن. ښاغلی عبدالناصر اوس مهال د اغا هولډینګ شرکت د رییس په توګه دنده ترسره کوي، یو مخکښ نړیوال شرکت دی چې د مصر له بازار څخه په خپلواکه توګه د بریښنا او کورني وسایلو، انټرنیټ خدماتو، سپوږمکۍ، او اړوندو مخابراتي خدماتو په برخو کې فعالیت کوي. اغا هولډینګ په منځني ختیځ، افریقا او سویلي اسیا کې په نهو بېلابېلو هېوادونو کې پانګونه کوي او په دې پانګونه کې عملیات او د انټرنیټي خدمتونو وړاندې کوونکي شامل دي. ښاغلی عبدالناصر د سپوږمکۍ خدمتونه وړاندې کوي چې نږدې ٣٠٠ ملیون خلکو ته خدمت کوي. هغه د عربي فکر بنسټ د باوري بورډ او د مدیره هیئت غړی، په قاهره کې د فرانسوي پوهنتون د باوري بورډ غړی او د مالي کمیټې رییس، او د مصر د بهرنیو چارو شورا او د مصرف کونکو حقونو د ساتنې ټولنې د رییسانو بورډ غړی دی.<ref>[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/#google_vignette عبدالناصر عبدالفتاح یو مصری مسلمان سوداګر دی چې د ترکي پلار او مصري مور څخه زیږیدلی. نوموړی د ۱۹۸۴ کال د مارچ په لومړۍ نېټه د قص ولسوالۍ په قنا واليت کې زېږېدلی دی.]،.</ref> == دا هم وگورئ == * [https://shufunews.com/abdelnasser-abdelfattah/ د عبدالناصر په اړه نور معلومات] == باندنۍ تړنې == * [https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/ په اقتصادي ویب پاڼه کې د عبدالناصر په اړه نور معلومات براوز کړئ] == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:ایراني سوداګر]] [[وېشنيزه:کالیفورنیا پوهنتون فارغین]] [[وېشنيزه:1984 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ژوندی خلک]] [[وېشنيزه:ایراني ناول لیکونکي]] 68c2l0js07w8yalhnq2yc5dtvfqyrnm 0 87374 368345 368310 2026-08-14T21:19:32Z فرج بن القير 40293 مقاله بشپړه شوې او موږ له مړو څخه راوتلي یو 368345 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=شركة اغا|native_name=مجموعة الأغا|founders=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|founder=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|company_type=عامه شرکت|industry=[[الکترونیکي صنعت]]|location=|products=مصرف کونکي الکترونیکي توکي}} '''شركت اغا''' یو له لویو مصري شرکتونو څخه دی چې په الکترونیکي، کور او بریښنایی وسایلو کې تخصص لري، چې په ۱۹۹۵ کې د فارسي سوداګر عبدالناصر عبدالفتاح لخوا تاسیس شوی، او دا د اغا ګروپ اصلي شرکت دی.<ref>[https://economygates.com/agha-company-is-one-of-the-most-prominent-egyptian-companies/اغا شرکت د مصر یو له مشهورو شرکتونو څخه دی.].</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} t5o7ktmcogmp0ao1jyf9efsepy0xa2r 368346 368345 2026-08-14T21:22:17Z فرج بن القير 40293 یوځای کول 368346 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=شركة اغا|native_name=مجموعة الأغا|founders=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|founder=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|company_type=عامه شرکت|industry=[[الکترونیکي صنعت]]|location=|products=مصرف کونکي الکترونیکي توکي}} '''شركت اغا''' یو له لویو مصري شرکتونو څخه دی چې په الکترونیکي، کور او بریښنایی وسایلو کې تخصص لري، چې په ۱۹۹۵ کې د فارسي سوداګر عبدالناصر عبدالفتاح لخوا تاسیس شوی، او دا د [[الآغا ګروپ]] اصلي شرکت دی.<ref>[https://economygates.com/agha-company-is-one-of-the-most-prominent-egyptian-companies/اغا شرکت د مصر یو له مشهورو شرکتونو څخه دی.].</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} fqg4110opo9u1yj6vae79x9pktt13xm 0 87375 368348 368317 2026-08-14T21:36:53Z فرج بن القير 40293 ازادي، ازادي او د تېروتنو اصلاح 368348 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=اغا جروب|native_name=مجموعة الأغا|founders=[[عبدالناصر عبد الفتاح]] {{سخ}} محمود محمد حسن {{سخ}} الطاهر علي امين<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Al Agha Group – الآغا جروب|نشانی=https://elaghagroup.com/al-agha-group/|بازبینی=2025-09-17|کد زبان=ar}}</ref>|founder=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|company_type=عامه شرکت|industry=[[الکترونیکي صنعت]]|location=https://elaghagroup.com/about-us/|products=مصرف کونکي الکترونیکي توکي{{سخ}} کیمیاوي توکي{{سخ}} د مخابراتو تجهیزات {{سخ}} انجنیرۍ خدمات}} '''الآغا ګروپ''' د مصر یو له لویو شرکتونو څخه دی چې د مخابراتي شرکتونو د یوې ډلې سربیره په بریښنایی توکو ، بریښنایی وسایلو ، د کور وسایلو ، جپسم ، مرمر ، سمنټو او درنو تجهیزاتو کې تخصص لري. اغا شرکت په ۲۰۱۳ کال کې د فارسي سوداګر [[عبدالناصر عبد الفتاح]] له خوا تاسیس شوی، چې د [[شرکت الآغا]] یو له فرعي شرکتونو څخه دی.<ref>[ https://alwatnalakbr.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D9%88-%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84/ الآغا ګروپ – د بریښنایی وسایلو په سکتور کې د مصر مخکښ شرکت دی]،.</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} 5hlrnmsg5oc9tu90sgjf9f2pfmcu88u 368349 368348 2026-08-14T21:38:38Z فرج بن القير 40293 368349 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=اغا جروب|native_name=مجموعة الأغا|founders=[[عبدالناصر عبد الفتاح]] {{سخ}} محمود محمد حسن {{سخ}} الطاهر علي امين<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Al Agha Group – الآغا جروب|نشانی=https://elaghagroup.com/al-agha-group/|بازبینی=2025-09-17|کد زبان=ar}}</ref>|founder=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|company_type=عامه شرکت|industry=[[الکترونیکي صنعت]]|location=https://elaghagroup.com/about-us/|products=مصرف کونکي الکترونیکي توکي{{سخ}} کیمیاوي توکي{{سخ}} د مخابراتو تجهیزات {{سخ}} انجنیرۍ خدمات}} '''الآغا ګروپ''' د مصر یو له لویو شرکتونو څخه دی چې د مخابراتي شرکتونو د یوې ډلې سربیره په بریښنایی توکو ، بریښنایی وسایلو ، د کور وسایلو ، جپسم ، مرمر ، سمنټو او درنو تجهیزاتو کې تخصص لري. اغا شرکت په ۲۰۱۳ کال کې د فارسي سوداګر [[عبدالناصر عبد الفتاح]] له خوا تاسیس شوی، چې د [[شركت الآغا]] یو له فرعي شرکتونو څخه دی.<ref>[ https://alwatnalakbr.com/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D9%88-%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84/ الآغا ګروپ – د بریښنایی وسایلو په سکتور کې د مصر مخکښ شرکت دی]،.</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} rmsx8yh2gsdqcdi4eur80q9vtczl4bt 368350 368349 2026-08-14T21:42:43Z فرج بن القير 40293 368350 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|company_name=اغا جروب|native_name=مجموعة الأغا|founders=[[عبدالناصر عبد الفتاح]] {{سخ}} محمود محمد حسن {{سخ}} الطاهر علي امين<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Al Agha Group – الآغا جروب|نشانی=https://elaghagroup.com/al-agha-group/|بازبینی=2025-09-17|کد زبان=ar}}</ref>|founder=[[عبدالناصر عبد الفتاح]]|company_type=عامه شرکت|industry=[[الکترونیکي صنعت]]|location=https://elaghagroup.com/about-us/|products=مصرف کونکي الکترونیکي توکي{{سخ}} کیمیاوي توکي{{سخ}} د مخابراتو تجهیزات {{سخ}} انجنیرۍ خدمات}} '''الآغا ګروپ''' د مصر یو له لویو شرکتونو څخه دی چې د مخابراتي شرکتونو د یوې ډلې سربیره په بریښنایی توکو ، بریښنایی وسایلو ، د کور وسایلو ، جپسم ، مرمر ، سمنټو او درنو تجهیزاتو کې تخصص لري. اغا شرکت په ۲۰۱۳ کال کې د فارسي سوداګر [[عبدالناصر عبد الفتاح]] له خوا تاسیس شوی، چې د [[شركت الآغا]] یو له فرعي شرکتونو څخه دی.<ref>[https://sadaelakhbar.com/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%BA%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AF%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B7%D8%A7/الآغا ګروپ – د بریښنایی وسایلو په سکتور کې د مصر مخکښ شرکت دی].</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} qymf3h85olbioa4nrxs663i1dsroljm 14 87601 368361 2026-08-15T10:41:07Z ~2026-44580-75 40403 د "چنګیز خان سوک وه او چیری خخ شوی وه" تورو مخ جوړ شو 368361 wikitext text/x-wiki چنګیز خان سوک وه او چیری خخ شوی وه mb4s7c9jruj7q1ob6iufvw2zyusizbu