ويکيپېډيا pswiki https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D9%88%D9%85%DA%93%DB%8C_%D9%85%D8%AE MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter رسنۍ ځانگړی خبرې اترې کارن د کارن خبرې اترې ويکيپېډيا د ويکيپېډيا خبرې اترې دوتنه د دوتنې خبرې اترې مېډياويکي د مېډياويکي خبرې اترې کينډۍ د کينډۍ خبرې اترې لارښود د لارښود خبرې اترې وېشنيزه د وېشنيزې خبرې اترې تانبه د تانبې خبرې اترې مهال‌ليک د مهال‌ليک خبرې اترې چلنوال د چلنوال خبرې اترې پېښه د پېښې خبرې اترې 0 2965 368396 365963 2026-08-18T10:28:28Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368396 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |ګرجستان= conventional_long_name = |native_name = |linking_name = ګرجستان |image_flag = Flag of Georgia.svg |image_coat = Greater coat of arms of Georgia.svg |national_motto ={{سخ}}[[د ګرجستان ملي شعار|ძალა ერთობაშია]]{{سخ}}{{small|''ځواک په یوځای کیدو دی''}} |national_anthem ={{سخ}}[[د ګرجستان ملي سود|თავისუფლება]]{{سخ}}{{small|''خپلواکی''}} [[File:Georgian national anthem.oga|center]] |image_map = Europe Georgia.svg |map_caption = |capital = [[تفلیس]] |latd=41 |latm=43 |latNS=N |longd=44 |longm=47 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[ګرجي ژبه|ګرجي]] |ethnic_groups = ۸۳٫۸٪ [[ګرجي خلک|ګرجیان]]{{سخ}}۶٫۵٪ [[آذربایجانیان|آذري ترکان]]{{سخ}}۵٫۷٪ [[ارمنیان]]{{سخ}}۱٫۵٪ [[روسان]]{{سخ}}۲٫۵٪ نور قومونه |ethnic_groups_year = ۲۰۰۲ |government_type = [[جمهوریت]] [[نیمه ولسمشریز نظام|نیمه ولسمشریزه]] [[حاکم حکومت |حاکم]] |leader_title1 = جمهور ریس |leader_name1 = [[سالومه زورابیشویلی]] |leader_title2 = لمړی وزیر |leader_name2 = [[ماموکا باختادزه]] |leader_title3 = د پارلمان ریس |leader_name3 = [[ایراکلی کوباخیدزه]] |legislature = پارلمان |area_rank = |area_magnitude = |area_km2 = ۶۹٬۹۰۰ |area_sq_mi = ۲۶٬۹۱۱ |area_footnote = |percent_water = |population_estimate = ۳٬۷۲۹٬۰۰۰ |population_estimate_rank = |population_estimate_year = ۲۰۱۸ |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = ۶۵٫۴ |population_density_sq_mi = ۱۶۹٫۳ |population_density_rank = |GDP_PPP = ۲۶٫۳۴۸ بیلیون |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = ۲۰۱۲ |GDP_PPP_per_capita = |HDI_year = ۲۰۱۲ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = ۰٫۷۴۵ <!--number only--> |HDI_ref = |HDI_rank = |currency = [[د ګرجستان لارې|لاری]] (ლ) |currency_code = GEL |time_zone = GET |utc_offset = +۴ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |DST_note = |antipodes = |date_format = |drives_on = |calling_code = +۹۹۵ |iso3166code = GE |ISO_3166–1_alpha2 = GE |ISO_3166–1_alpha3 = GEO |ISO_3166–1_numeric = ۲۶۸ |cctld = [[.ge]] }} '''ګرجستان''' ([[ګرجي ژبه|ګرجي]]: საქართველო) په [[انګلیسي]] Georgia) په [[قفقاز]] کې پروت یو هیواد دی چې پلازمېنه یې [[تفلیس]] نومیږي او گرجستان د [[اوراسيا]] په سیمه کې پروت دی چې له [[آسیا]] او [[اروپا]] سره ګډه پوله لري. ګرجستان لویدیځ ته له [[تور سمندر]] شمال خواته یې [[روسیه]] سویل ته له [[ترکیه|ترکې]] او [[ارمنستان]] او د سویل ختیځ لورته له [[آذربایجان]] سره ګډه پوله لرې. د ګرجستان پلازمینه [[تفلیس]] ښار دی او مساحت یې ۷۰۰'۶۹ کیلومتره مربع او نفوس یې په ۲۰۱۶م کال کې ۷۲۰۰۰'۳ نفره وو. ددی [[هیواد]] د [[حکومت ]] ډول نیمه ولسمشریزه ده. ګرجستان یو له هغو هیوادونو څخه دی چې په [[اروپا]] او [[آسیا]] دواړو لویو وچو کې موقیعت لری. نو ددی سره یاد هیواد هڅه کوی چې په [[ناټو]] سازمان او [[اروپایي ټولنه]] کې ځان شامل کړې. ګرجستان، په رسمي ډول د ۱۹۹۰ ز کال څخه تر ۱۹۹۵ ز کال پورې د ګرجستان جمهوریت، په دوو لویو وچو کې غځېدلی هېواد دی چې په قفقاز کې، د ختیځې اروپا او لوېدیځې آسیا په تقاطع ساحه کې پروت دی. له لوېدیځ لوري له تور سمندر، له شمال او ختیځ لوري له روسیې، له سویل لوري له ترکیې او ارمنستان او له سویل ختیځ لوري له آذربایجان سره پولې لري. مساحت یې ۶۹۸۰۰ کیلومتر مربع (۲۶۹۱۱ مایل مربع) دی او له اشغال شویو سیمو پرته، ۳۷ مېلیونه وګړي لري. ګرجستان د استازوندویې ولسواکۍ یا غیرمستقیمې ولسواکۍ سیاسي نظام لري چې د یومجلسه پارلماني جمهوریت له خوا اداره کېږي. تفلیس يې پلازمېنه او ترټولو لوی ښار دی، چې نږدې څلورمه برخه نفوس په کې مېشت دی.    <ref>{{cite web|url=https://constitutions.ru/?p=2898|title=Law on Declaring a Transitional Period in the Republic of Georgia}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.refworld.org/docid/469f388ca.html|title=Chronology for Abkhazians in Georgia|publisher=Refworld|quote=In moves reflecting the growing independence sentiments of Georgians, the legislature announces that henceforth the region will be designated as the "Republic of Georgia" without reference to "Soviet Socialist". In addition, the flag which flew during the Georgia's brief period of independence after World War I is again adopted.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5253.htm|title=Georgia (02/08)|publisher=[[U.S. Department of State]] (archive site)|quote=On April 9, 1991, the Supreme Council of the Republic of Georgia declared independence from the U.S.S.R.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1991/04/10/world/secession-decreed-by-soviet-georgia.html|title=Secession Decreed by Soviet Georgia|last=Clines|first=Francis X.|author=|date=10 April 1991|website=|publisher=[[The New York Times]]|language=|access-date=|url-status=|archive-url=|archive-date=|quote=}}</ref><ref name="statspopulation">{{cite web|title=Population and Demography|url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography|publisher=National Statistics Office of Georgia, Geostat|access-date=29 December 2021}}</ref><ref name="CIA Factbook Georgia">{{cite web|title=Georgia - The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]]|access-date=25 March 2021|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204222544/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|url-status=dead}}</ref> د کلاسیکې زمانې په اوږدو کې څو خپلواکې پاچهۍ ،لکه: کولکیس او ایبریا په اوسني ګرجستان کې رامنځته شوې. ګرجستانیانو د څلورمې پېړۍ په لومړیو کې رسماً عیسویت ومانه چې د ګرجستان د لومړنیو دولتونو په دیني او سیاسي یووالي کې یې مرسته وکړه. په منځنیو پېړیو کې د ګرجستان متحدې پاچهۍ راڅرګندې شوې او د ۱۲ او ۱۳ پېړیو په لومړیو کې د پاچا ودانوونکي ډېویډ او سترې ملکې تامار د واکمنۍ پرمهال خپل زرین دوران ته ورسېد. له هغې وروسته، پاچهۍ زوال وکړ او په پای کې د بېلابېلو سیمه ییزو قدرتونو، لکه: د مغولیانو، عثماني سترواکۍ او د فارس د سترواکۍ د پرله پسې کورنیو تر واک لاندې ټوټې شوه. د ګرجستان یوې پاچهۍ د روسیې سترواکۍ سره په ۱۷۸۳ ز کال کې یو تړون وکړ، چې د ۱۹ مې پېړۍ په اوږدو کې یې په تدریج سره د عصري ګرجستان د خاورې یوځای کولو ته دوام ورکړ.   په ۱۹۱۷ ز کې د روسیې له انقلاب وروسته، ګرجستان د آلمان تر ساتنې لاندې د یوه خپلواک جمهوریت په توګه راڅرګند شو. ګرجستان له لومړۍ نړیوالې جګړې وروسته د شوروي اتحاد له لوري په ۱۹۲۲ ز کال کې په زور ضمیمه شو او د پنځلسو بنسټګرو جمهوریتونو څخه یو شو. په ۱۹۸۰ ز کلونو کې، د خپلواکۍ یو غورځنګ راڅرګند شو او په چټکۍ سره یې وده وکړه، چې د ۱۹۹۱ ز کال په اپریل کې د شوروي اتحاد څخه د ګرجستان د جلا کېدو لامل شو. په زیاتره راتلونکو لسیزو کې، د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته ګرجستان له اقتصادي ناورین، سیاسي بې ثباتي، توکمیزې جګړې او په آبخازیه او سوېلي اوستیا کې یې له بېلتون غوښتونکو جګړو سر مخامخ شو. په ۲۰۰۳ ز کال کې د ګلاب سپین (بې وینې) انقلاب څخه وروسته، ګرجستان لوېدیځ پلوه بهرنۍ تګلاره په کلکه خپله کړه. په اروپایی اتحادیه او ناټو کې د یوځای کېدو په موخه یې یو لړ دیموکراتیک او اقتصادي اصلاحات وړاندې کړل. لوېديځ ته د دغه هېواد تمايل د دې لامل شو چې ډېر ژر يې له روسيې سره اړيکې خرابې شي، چې په ۲۰۰۸ ز کال کې په يوه ځای کې د يوې لنډې جګړې لامل هم شو.<ref name="Soviet power">{{Cite journal|last=Jones|first=Stephen|date=27 October 2020|title=The establishment of Soviet power in Transcaucasia: The case of Georgia 1921–1928|url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/09668138808411783?casa_token=FMxiPYCazXoAAAAA%3AuIvKXy8EhHkXLd7Y2XcBSNR9cgQP8_ocCE-we8kqsAikpZ6Y5zN46q4M64W1zviJLycXSZdGWUORkgU&|journal=Soviet Studies|volume=40:4|issue=4|pages=627|doi=10.1080/09668138808411783}}{{Dead link|date=January 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ګرجستان یو پرمختلونکی هېواد دی، چې د بشري پراختیا په شاخص کې "ډېر لوړ" طبقه بندي شوی. له خپلواکۍ راهیسې اقتصادي اصلاحات د لوړې کچې اقتصادي آزادۍ او د سوداګرۍ د آسانتیا، همدارنګه د فساد د شاخصونو، بې وزلۍ او د بېکارۍ د کموالي لامل شول. په نړۍ کې یو له لومړیو هېوادونو څخه دی چې بنګ یې قانوني کړل او په نړۍ کې یوازینی پخوانی سوسیالیست دولت شو چې دا کار یې وکړ. دا هېواد په اروپا او آسیا کې د نړیوالو سازمانونو لکه د اروپا شورا، د تور سمندرګي د اقتصادي همکاریو سازمان، د اروپا د امنیت او همکارۍ سازمان، یورو کنټرول (په اروپا کې د هوایي چلند د خودیتوب سازمان)، د بیارغونې او پراختیا لپاره د اروپا بانک، د دری ګونې ټولنې او د ولسواکۍ او اقتصادي پراختیا لپاره د GUAM سازمان غړیتوب لري.     == رېښه == د "Georgia" د نوم د لیکنې په اړه لومړۍ یادونه په ایټالیوي ژبه د پیټرو ویسکونټ د مپه مونډي په نوم په نقشه کې ده، چې په ۱۳۲۰ ز کال پورې تړاو لري. په لاتیني نړۍ کې د هغې د راڅرګندېدو په لومړي پړاو کې، تل په ورته الفبا نه لیکل کېده او لومړی بې غږ توری يې په J سره د "Jorgia" بڼه لیکل کېد. "Georgia" ښايي په ۱۱ او ۱۲ پېړیو کې د ګرجستانیانو له فارسي نوم ''gurğān'' څخه سرچینه اخیستې  وي چې د سریاني ژبې''gurz-ān''/''gurz-iyān'' او عربي ژبې ĵurĵan/ĵurzan  له لارې تنظیم شوې. د لور- بنسټ تیورۍ (Lore-based theories) د ګرځندوی ژاک دویتري له لوري وړاندې شوې، نوموړي د ګرجستانیانو په منځ کې د سنټ جورج د شهرت له مخې د دغې نوم رېښه تشرېحه کړه، په داسې حال کې چې ګرځندوی جان شاردین فکر کاوه چې "Georgia" د یوناني کلیمې γεωργός  ("د ځمکې کروندګر") څخه سرچینه اخیستې. ،لکه څنګه چې پروفیسور الکساندر میکابریدز زیاتوي، د ''Georgia/Georgians''  کلیمې په اړه دغه سل کلن توضیحات، د پوهې د ټولنې له لوري رد شوي او د فارسي gurg/gurgan، ("لیوه") کیلمې ته د رېښې په توګه اشاره کوي. دا کلیمه چې د فارسي کلیمې gurğ/gurgān سره پیل کېږي، وروسته د سلاوي او لوېدیځې اروپا د ژبو په ګډون په ډېرو نورو ژبو کې ومنل شوه. ښايی دا اصطلاح په خپله د نږدې کسپین سیمې د لرغوني ایراني نوم له لارې چې د ګورګان ("د لیوانو خاوره") په نوم یادېده، رامنځ ته شوې وي.<ref>Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. p. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref><ref>[[Grigol Peradze|Peradze, Gregory]]. "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref><ref>{{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|url=https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3110128840|page=[https://archive.org/details/historicalindoeu0000unse/page/211 211]}}</ref><ref name="Historical Dictionary of Georgia">{{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|page=3|edition=2}}</ref><ref>{{cite book|first1=Winfried|last1=Boeder|first2=Wolfram|last2=Bublitz|first3=Manfred|last3=von Roncador|first4=Heinz|last4=Vater|title=Philology, typology and language structure|date=2002|publisher=Peter Lang|isbn=978-0820459912|page=65|quote=The Russian designation of Georgia (Gruziya) also derives from the Persian gurg.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Rapp Jr.|first1=Stephen H.|title=The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature|date=2014|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-1472425522|page=21}}</ref><ref>[[Rouben Galichian]] (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. pp. 188—189</ref> اصلي نوم یې ساکارتویلو (საქართველო؛ "د کارتویلیانو خاوره") دی، چې د کارتلي ګرجستاني مرکزي سیمې څخه اخیستل شوی، له ۹ مې پېړۍ څخه ثبت شوی او په پراخه کارونه کې تر ۱۳ پېړۍ پورې د ګرجستان د منځنيو پېړیو ټولې پاچهۍ ته اشاره کوي. هغه خپل نوم چې د قومي ګرجستانیانو له خوا کارول کېږي، کارتولبی (ქართველები، یعنی "کارتویلیان") دی.     د منځنیو پېړیو ګرجستاني تاریخې پېښې د کارتویلیانو هم نومه نیکه، کارتلوس، د جېفث کړوسی ګڼي. خو پوهان موافقه لري چې دا کلیمه د کارتز څخه اخیستل شوې، چې له لومړنیو ګرجستاني قبیلو څخه دویمه ده چې په لرغونو زمانو کې د یوې برلاسې ډلې په توګه راڅرګنده شوه. د ساکارتویلو نومსაქართველო) ) له دوو برخو څخه جوړ شوی. رېښه یې، کارتولي،- (ქართველ-ი)، د کارتلي د مرکزي ختیځ ګرجستاني سیمې اوسېدونکی یا ایبریا، لکه څنګه چې د ختیځ روم سترواکۍ په سرچینو کې پېژندل کېږي ،مشخصوي. لرغونو یونانیانو (سترابو، هرودوت، پلوتارک، هومر) او رومیانو (تیتوس لیویوس، تاسیتوس او نورو) د لوېدیځ ګرجستانیان د کولشیانو په نوم او ختیځ ګرجستانیان د ابرییانو (په ځینو یوناني سرچینو کېIberoi )  په نوم یادول. د ګرجستانی سرپایتاړی sa-X-o یو معیاري جغرافيائی جوړښت دی، چې "هغه سیمه چې X په کې اوسیږي" ،مشخصوي، چې X د یوه قوم نوم دی.    <ref>{{cite book|author=Constantine Porphyrogenitus|title=De Administrando Imperio|editor1=Gyula Moravcsik|others=translated by [[Romilly James Heald Jenkins|R.J.H Jenkins]]|publisher=Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies|year=1967|title-link=De Administrando Imperio|author-link=Constantine Porphyrogenitus}}</ref><ref>{{cite book|author=David Braund|title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562|pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1994|isbn=978-0198144731|url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17}}</ref><ref name="Rapp">Rapp, Stephen H. (2003), ''Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts'', pp. 419–423. Peeters Publishers, {{ISBN|90-429-1318-5}}</ref> نن ورځ د هېواد رسمي نوم "ګرجستان یا Georgia " دی، څرنګه چې د ګرجستان په اساسي قانون کې داسې راغلي دي : " د ګرجستان د دولت نوم ګرجستان دی." مخکې له دې چې د ۱۹۹۵ ز کال اساسي قانون پلی شي، د هېواد رسمي نوم د ګرجستان جمهوریت ؤ. لاهم کله ناکله خلک او رسنۍ یې د ګرجستان جمهوریت په نوم یادوي. <ref>{{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=35|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|تاريخ الوصول=2022-03-19|تاريخ الأرشيف=2019-12-04|مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191204194904/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=35|url-status=dead|لاسرسي نېټه=2022-03-19|خونديځ نېټه=2019-12-04|خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20191204194904/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=35|خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20191204194904/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=35|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204194904/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=35}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi|title=Tbilisi - Facts, History, Points of History - Britannica|publisher=[[Encyclopaedia Britannica]]|quote=Tbilisi, formerly Tiflis, capital of the republic of Georgia}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/world/europe/georgia-cyberattack-russia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220154635/https://www.nytimes.com/2020/02/20/world/europe/georgia-cyberattack-russia.html|archive-date=2020-02-20|url-access=subscription|url-status=live|title=U.S. and Allies Blame Russia for Cyberattack on Republic of Georgia|author=David E. Sanger and Marc Santora|date=20 February 2020|publisher=[[The New York Times]]|quote=}}</ref>     ==ښارونه== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 300 | header = | image1 = Cities and towns in Georgia.svg | alt1 = | caption1 = په ګرجستان کې ښارونه | image2 = Cities and towns in Georgia by population size.svg | alt2 = | caption2 = د ګرجستان ښارونه }} '''د ګرجستان د ښارونو نوملړ''' د ګرجستان ښارونه (د [[ګرجستان]] هیواد د ولایتونو مرکزونه) لاندی نوملړ د ګرجستان هیواد د ولایتونو مرکزونه چې هریو ځانته ښار ګڼل کیږي ښیې. * [[سوخومي]] * [[کوتایسي]] * [[روستاوی]] * [[ګوري]] * [[پوتي]] * [[باتومي]] * [[متسختا]] * [[چیاتورا]] * [[تقیبولي]] * [[ځوګدیدي]] * [[تسقالتوبو]] * [[تقوارچلي]] * [[ګاګرا]] * [[تلاوي]] ==جغرافیه== <gallery caption="Largest municipalities in Georgia by population" mode="packed" heights="130"> Tbilisi, Georgia — View of Tbilisi.jpg|alt=Panorama of Tbilisi|Panorama of [[تفلیس]], capital and largest city in Georgia 0873 - Kaukasus 2014 - Georgien - Batumi (17349857412).jpg|alt=Coastline of Batumi|[[Batumi]], capital of [[ادجارا]] and second largest city in Georgia Downtown Kutaisi & White Bridge as seen from Mt Gora (August 2011)-cropped.jpg|alt=Downtown Kutaisi|Downtown [[Kutaisi]], Georgia's third largest city Rustavi Square.JPG|Square in [[روستف]], Georgia's fourth largest city Mayor's office, Gori.jpg|alt=City د ښار صالون [[ګوري]], </gallery> ==اقتصاد== ==اداري ویش== '''د ګرجستان هیواد ایداري وېش''‘ (د ګرجستان ولایتونه) [[ګرجستان]] په ټوله کې په ۱۲ ولایتونو ویشل شوی دی چې له دولسو نه یې آبخازیا او آجاریا نیمه خپلواکه یاهم خپلواکي غوښتونکي دي. {| class="infobox bordered" style="width: auto;" |- ! colspan="3" style="font-size:larger; text-align: center;"| د ګرجستان هیواد ایداري وېش |- | colspan="3" | [[دوتنه:Regions of Georgia (country).svg|منځ|300px]] |---- ! شمیره !! سیمه !! مرکز |---- | ۱ || [[آبخازیا]] || [[سوخومي]] |---- | ۲ || [[سامګرلو-زمو سوانتی]] || [[زوګدیدی]] |---- | ۳ || [[ګوریا]] || [[ازورګتی]] |---- | ۴ || [[آجاریا]] || [[باتومی]] |---- | ۵ || [[راچا-لچخومی او کومو سوانتی]] || [[آمبرولائوری]] |---- | ۶ || [[ایمرتی]] || [[کوتایسی]] |---- | ۷ || [[سامتسخه-جاواختی]] || [[آخالتسیخه]] |---- | ۸ || [[شیدا کارتلی]] || [[ګوری (ګرجستان)|ګوری]] |---- | ۹ || [[متسختا-متیانتی]] || [[متسختا]] |---- | ۱۰ || [[کومو کارتلی]] || [[روستاوی]] |---- | ۱۱ || [[کاختی]] || [[تلاوی]] |---- | ۱۲ || [[تفلیس]] || [[تفلیس]] |---- |} ==سیاسي جوړښت== ==کلتور== ==خلک== د ګرجستان هیواد ترټولو لوی او اکثریت قوم ګرجي قوم (ګرجیان) دي چې د هیواد واک هم د ددوي په لاس کې دی. د ګرجیانو نه وروسته په ګرجستان کې دوهم لوی قوم آذربایجانیان دي. ==ژبه== د ګرجستان رسمي او دفتری ژبه ګرجي ده. ==اخیستلیکونه== * [http://www.president.gov.ge/index.php?lang_id=ENG President of Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130407023425/http://www.president.gov.ge/index.php?lang_id=ENG |date=2013-04-07 }} * [http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=1 Government of Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427091847/http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=1 |date=2011-04-27 }} * [http://www.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG Ministry of Foreign Affairs of Georgia ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111015503/http://www.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG |date=2015-01-11 }} * [http://www.tourism.gov.ge/ Department of Tourism and Resorts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105162200/http://www.tourism.gov.ge/ |date=2009-01-05 }} * [http://www.amcham.ge/ American Chamber of Commerce in Georgia] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/georgia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624094841/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/georgia.html |date=2013-06-24 }} == سرچينې == [[وېشنيزه:قفقاز]] [[وېشنيزه:گرجستان]] e5lmx9jvyl2nir4l7of6k6gjen69gog 0 45015 368371 283813 2026-08-18T00:19:10Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368371 wikitext text/x-wiki {{تلویزیون مالوماتبکس/ويکيډېټا}} '''د خلکو خدمتکار''' یو اوکراینی کمیډي تلویزیونی سریال دی چې ټول دری فصله لري.یاد سریال د اوکراین هیواد د سیاست په اړه دی. == بهرنۍ اړیکې == *{{IMDb title|6235122}} *[https://www.youtube.com/channel/UCWxnrOznpSgCIK6SyzDgirQ YouTube] *[https://www.netflix.com/title/80119382 ''Servant of the People''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329115024/https://www.netflix.com/title/80119382 |date=2019-03-29 }} on [[Netflix]] (location restricted) {{subscription required}} ogklcbqfxev5jz53w1r8ug1ieref85r 0 50804 368383 251123 2026-08-18T05:02:27Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368383 wikitext text/x-wiki '''لاګوس'''په [[انګلیسي]] Lagos) د [[نایجیریا]] هیواد پخوانې پلازمینه او لوی ښار دی. همدارنګه لاګوس د نایجیریا او [[افریقا]] لوې وچې په کچه ترټولو ګڼ نفوسه ښار دی. لاګوس ښار اوسمهال کابو ۲۱ میلیونه وګړي لري. {{Infobox settlement | official_name = لاګوس | image_skyline = {{Photomontage | photo1a =The National Arts Theatre in Lagos (7099736099).jpg | photo2a = Young Eyo performers.jpg | photo2b = The cathedral Church of Christ, Lagos.jpg | photo3a = Oyasa2.jpg | photo5a = Lagos skyline.jpg | spacing = 2 | size = 290 | foot_montage = له پاسه: د لاګوس د ملي هنرونو تیاتر، د ایو جشن پرمهال لاګوسي کوچینیان، په لاګوس کې مسیحي کلیسا، د ښار انځور. }} | image_size = 250px | nickname = Lasgidi<ref>{{cite news|url=http://premiumtimesng.com/sports/5817-18th-national-sports-festival-lagos-unveils-logo-mascot-and-website.html|title=18th National Sports Festival: Lagos unveils Logo, mascot and website|date=18 June 2012|work=[[Premium Times]]|accessdate=2 October 2012|location=Abuja, Nigeria|archive-date=27 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027230021/http://premiumtimesng.com/sports/5817-18th-national-sports-festival-lagos-unveils-logo-mascot-and-website.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/|title=Eko 2012: Building Branding through Sports, Articles|date=22 August 2012|work=[[ThisDay]]|accessdate=2 October 2012|location=Lagos, Nigeria|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224112111/http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/|archivedate=۲۴ ډسمبر ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> | slogan = Eko o ni baje o! | image_flag = Flag of Lagos.svg | image_caption = | image_seal = Lagos_Seal.png | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map_caption = په نایجیریا کې د لاګوس ښار موقیعت | coordinates_region = NG | subdivision_type = هیواد | subdivision_name = [[نایجیریا]] | subdivision_type1 = [[د نایجیریا هیواد آیالاتونه]] | subdivision_name1 = [[لاګوس آیالات]] | subdivision_type2 = محلی دولت | subdivision_name2 = لاګوس ټاپو{{سخ}} | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | area_footnotes =<ref name=Metropolitan_Lagos_land_area>Summing the 16 LGAs making up Metropolitan Lagos (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, Lagos Island, Lagos Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:{{سخ}}{{cite web| url=http://www.nigeriacongress.org/FGN/administrative/statedetails.asp?state=lagos| title=Administrative Levels – Lagos State| author=The Nigeria Congress| accessdate=29 June 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20051225234623/http://www.nigeriacongress.org/fgn/administrative/statedetails.asp?state=Lagos| archivedate=۲۵ ډسمبر ۲۰۰۵| dead-url=yes}}</ref><ref name="John Campbell">{{cite news |url= http://www.theatlantic.com/international/archive/2012/07/this-is-africas-new-biggest-city-lagos-nigeria-population-25-million/259611/ |title=This Is Africa's New Biggest City: Lagos, Nigeria, Population 21 Million |author=John Campbell |date=10 July 2012 |work=The Atlantic |location =Washington DC |accessdate=23 September 2012}}</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = ۹۹۹٫۶ | area_metro_km2 = ۳٬۵۷۷ | area_land_km2 = ۷۳۸ | area_water_km2 = ۲۶۱٫۶ | area_urban_km2 = | population_as_of = ۲۰۱۴ | population_footnotes = | population_total = ۱۳٬۴۰۰٬۰۰۰<ref name="city mayor">{{cite web | url=http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-density-125.html | title=The largest cities in the world by land area, population and density | publisher=City Mayors | date=6 January 2007 | accessdate=16 March 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150516053854/http://www.citymayors.com/statistics/largest-cities-density-125.html | archivedate=۱۶ مه ۲۰۱۵ | dead-url=yes }}</ref> | population_density_km2 = ۱۳٬۴۰۵ | population_urban = ۱۷٬۰۶۰٬۳۰۷<ref>{{cite web|title=Local Government Lagos – Population (2006)|url=http://www.lagosstate.gov.ng/pagelinks.php?p=6|publisher=Lagos Bureau of Statistics|accessdate=13 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018094514/http://www.lagosstate.gov.ng/pagelinks.php?p=6|archivedate=۱۸ اکتوبر ۲۰۱۵|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nigerianmuse.com/20070207234037zg/sections/important-documents/document-errors-miscalculations-omissions-in-lagos-census-figures/|title=Nigerian Muse: "Errors, Miscalculations, Omissions in Lagos Census Figures" Table 7|work=NigerianMuse|accessdate=5 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225004036/http://www.nigerianmuse.com/20070207234037zg/sections/important-documents/document-errors-miscalculations-omissions-in-lagos-census-figures/|archivedate=۲۵ فبروري ۲۰۱۴|dead-url=yes}}</ref> | population_metro = ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰ (اټکل)<ref>{{cite web | url=http://www.nytimes.com/2014/01/08/opinion/what-makes-lagos-a-model-city.html?_r=0 | title=What Makes Lagos a Model City | publisher=New York Times | date=7 January 2014 | accessdate=16 March 2015}}</ref> | population_density_metro_km2 = ۵٬۸۷۱ | demographics_type1 = [[د ناخالص داخلي تولید پر آساس د هیوادونو نوملړ]] | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = کال | demographics1_info1 = ۲۰۱۰ | demographics1_title2 = ټول | demographics1_info2 = ۷۴٫۶۷ میلیارده ډالر<ref>{{cite web | url=http://www.lagosstate.gov.ng/images/pageimages/downloadfiles/docs/LAGOS_STATE_GDP2010.pdf | title=Lagos Gross Domestic Product | publisher=Lagos State Government | date=2010 | accessdate=16 March 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150425055927/http://www.lagosstate.gov.ng/images/pageimages/downloadfiles/docs/LAGOS_STATE_GDP2010.pdf | archivedate=۲۵ افریل ۲۰۱۵ | dead-url=yes }}</ref> | demographics1_title3 = کلنی عاید | demographics1_info3 = ۵٬۵۷۳ ډالر<ref name="C-GIDD GDP">{{cite web|url=http://www.cgidd.com|publisher=Canback Dangel|title=C-GIDD (Canback Global Income Distribution Database)|accessdate = 2008-08-20}}</ref> | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | area_code =[[Telephone numbers in Nigeria|۰۱۰]]<ref>{{cite book|url=http://books.google.com.ng/books?id=fwuQ71ZbaOcC&pg=PA87&redir_esc=y|title= Bradt Travel Guides|edition=3rd|publisher=Paperback|isbn=978-1-84162-397-9|author=Lizzie Williams|page=87|accessdate=July 26, 2014}}</ref> |leader_title = [[د نایجیریا هیواد د آیالاتونو والیان||والی]] |leader_name = [[باباتونده فاشولا]] |leader_title1 =[[Oba of Lagos|ابا]] |leader_name1 =[[Oba of Lagos|ریلوان آکیولوی یکم]] | elevation_m = | elevation_ft = ۱۳۵ | population_demonym = لاګوسیان |Gini = ۵۳٫۷ |Gini_year = |Gini_category = <span style="color:#990000">high</span> | timezone = د لویدیځې افریقا وخت | utc_offset = +۱ | latd = 6|latm = 27|lats = 11|latNS = N | longd = 3|longm = 23|longs = 45|longEW = E | coordinates_display = title | website = [http://www.lagosstate.gov.ng/ lagosstate.gov.ng] | footnotes = }} ==تاریخ== ==جغرافیه== su5q3yjjkqi3yg947tyjtkiy03r580v 0 59812 368394 367752 2026-08-18T07:49:41Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368394 wikitext text/x-wiki وروستی کنګليز پړاو « '''Last Glacial Period''' ('''LGP''') » د «ايمين» له پای نه پيل او د ځوان «درياز» تر پايه  يې دوام درلود، دا پړاو « c. 115,000 – c. 11,700» کلونه موده دوام کړی و. کنګليز پړاو او د کنګليزو تر منځ پړاوونه د يوې اوږدې لړۍ برخه ده چې د څلورګونو کنګلونو په نوم پېژندل کېږي، دا پړاو شا او خوا  ۲۵۸۸۰۰۰ کاله مخکې پیل شوی او تر اوسه روان دی. د څلور ګوني پړاو پېژندنه (تعريف) د شمالي قطب د يخې چوکې (پوښ) د جوړېدو پر بنسټ ولاړ دی، کوم چې دوه اعشاريه اته پنځوس ميليونه کاله مخکې پيل شوی (Mya). نږدې ۳۴ مايا، د «سينوزوک» په منځ کې (د ايوسن-اليګوسن د انقراض د «منځه تللو» پېښه) په لومړي ځل د شمالي قطب د يخي پوښ جوړېدل پيل شول، د وروستي «سنوزويوک» کنګل پړاو د دې لپاره کارول کېږي، تر څو همدا لومړی پړاو هم په کې شامله کړای شي، (سنوزويوک پړاو د ځمکې اوسنۍ جيولوژيکي دوره ده).<ref>{{cite web|author1=Clayton, Lee|author2=Attig, John W.|author3=Mickelson, David M.|author4=Johnson, Mark D.|author5=Syverson, Kent M.|title=Glaciation of Wisconsin|publisher=Dept. Geology, University of Wisconsin|url=http://www.geology.wisc.edu/~davem/abstracts/06-1.pdf}}</ref><ref name="UHCL">University of Houston–Clear Lake – Disasters Class Notes – Chapter 12: Climate Change sce.uhcl.edu/Pitts/disastersclassnotes/chapter_12_Climate_Change.doc</ref> د دې وروستي کنګليز پړاو پر مهال، د کنګلونو د مخکې تګ او شاتګ ډېرې پېښې رامنځ ته شوې. د وروستي کنګليز پړاو پر مهال، وروستی کنګلونه تر ټولو زيات ۲۲۰۰۰ کاله پخوا وو. که څه هم په په عموي توګه د نړیوال سړښت او کنګل مخکې تګ بېلګه يو شان وه، بيا هم د کنګلونو مخکې تګ او شاتګ سيمه ييز توپيرونه، د یوې او بلې لويې وچې تر منځ د تفصيلاتو تر منځ پرتله کول ستونزمن ګرځوي. نږدې ۱۲۸۰۰ کاله مخکې، ځوان «درياز»، د کنګلونو تر ټولې نوی او وروستی پړاو پيل شو، کوم چې د له ۱۰۰۰۰۰ کلونو راهيسې، د کنګلونو د پړاو «کوډا» دی (ځون درياز يا Younger Dryasد کنګونو د پيل يو پړاو دی). له نږدې ۱۱۵۵۰ کلونو نه مخکې د دې پړاو پای ته رسېدل، د «هولوسين» د پيل نښه ده، کوم چې اوسنی جيولوژيکي عصر دی. د انساني لرغون پېژندنې له نظره، LGP د لومړي ډبرين پړاو او منځني ډبرين پړاو په لومړيو کې پېښ شوی دی. کله چې کنګليزه پېښه پيل شوه، هوښیار انسانان تر ښکتنيو جغرافیايي عرض البلدونو پورې محدود شول، دوی په مرکزي او لويديځه ايروايشيا کې د نياندرتال او په اسيا کې د «ډينيسووانز» او «هومو ارکټوس» له خوا کارول شويو وسايلو سره د پرتلنې وړ وو. د دې پېښې د پای ته رسېدو پړاو سره نژدې وخت کې، هوښيار (ځيرک) انسان ايروايشيا او استراليا ته کډوال شو. د لرغون پېژندنې او جنيټيکي معلومات وړانديز کوی، چې د لومړي ډبرين عصر انسانان له LGP نه په خپرو شويو ځنګليزو سيمو کې خوندي پاتې شول، په هغو سيمو کې خواره واره شول، چې ډېرې حاصلخيزې وي، په داسې حال کې چې له ګڼو ځنګليزو پوښلو سيمو نه يې ځان ساته. <ref name="Gavashelishvili232">{{cite journal|author1=Gavashelishvili, A.|author2=Tarkhnishvili, D.|year=2016|title=Biomes and human distribution during the last ice age|journal=Global Ecology and Biogeography|doi=10.1111/geb.12437|volume=25|issue=5|pages=563–574}}</ref> == سرچینه او تعريف == LGP ته په عاميانه لهجه کې د «وروستي کنګل پړاو» په نامه سره اشاره کېږي، خو د «کنګل عصر» اصطلاح، په کره ډول نه ده تعريف شوې، له پراخ جيولوژيکي انده، د تېرو څو ميلیونو کلونو په اوږدو کې د دواړو قطبونو سره نژدې د کنګليزو څادرونو د شتون له امله يو واحد کنګليز پړاو بلل کېدای شي. کنګلونه په دې ډول تر يو بريده ښه تعريف شوي دي، چې دا هغه سړې مرحلې دي، په کومو کې چې کنګلونو وده کړي او په پرتليز ډول د تودو کنګلونو په مټ يو له بل نه جلا شوي دي. د وروستي کنګليز پړاو پيل، کوم چې نږدې ۱۰۰۰۰ کاله مخکې و، په عمومي توګهً همدا پړاو د کنګليز پړاو پای بلل کېږي، که څه هم په انټرکتيکا او ګرین ليڼډ کې بيا هم د ټول کال په اوږدو کې ډېر يخونه موجود وي. د تېرو څو مليونه کلونو په اوږدو کې، کنګلونو د کنګلونو-خپلمنځي جريان د «ميلانکووچ» جريانونو په مټ د ځمکې په مدار کې، وخت په وخت د بدلونونو له امله «چټکتيا» موندلې ده. په شمالي امريکا، شمالي يوروايشيا، هماليا او د نړۍ په نورو کنګل لرونکو سيمو کې د LGP پراخه مطالعه شوې ده. هغو کنګلونو څو کلونه وخت اخستی چې په دې کنګليز پړاو کې منځ ته راغلي، په ځانګړي ډول په شمالي نيمه کره کې او تر یو بريده په سويلي نيمه کره کې. کنګلونه بيلا بېلا نومونه لري، له تاريخي اړخه خپلو جغرافيايی وېشونو ته په کتنې سره يې وده کړې او تر همدې وېشونو پورې اړه لري: فريزر (د شمالي امريکا په ارام اقيانوس کورډيليرا کې)، پينيډيل (په مرکزي راکي غرونو کې، وسکونسنن يا وسکونسن (په منځنۍ شمالي امريکا کې، (ډيونسين (په بریتانوي ټاپوګانو کې)، مډلينډين (په ايرلينډ کې، ورم (په الپس کې)، ميريډا (په وينزويلا کې)، ويچسيلين يا وسټولين (په شمالي اروپا او شمالي منځنۍ اروپا کې)، په روسیه کې والډايي او په سايبيريا کې زیريانکا، به چيلي کې للانکيو او په نيوزيلينډ کې اوټيرا. د (ويچسلاين) د کنګ وروستی پړاو او د (ايميان) کنګلونو ترمنځ له وروستۍ نه يو مخکې پړاو د ځمک پېژندنې وروستي «پليسټوسن» پړاو برخې دي.<ref>{{cite book|first=J. A.|display-authors=etal|last=Catt|chapter=Quaternary: Ice Sheets and their Legacy|editor1-first=P. J.|editor1-last=Brenchley|editor2-first=P. F.|editor2-last=Rawson|title=The Geology of England and Wales|url=https://archive.org/details/geologyofengland0000unse_f2k0|edition=2nd|publisher=The Geological Society|location=London|year=2006|pages=[https://archive.org/details/geologyofengland0000unse_f2k0/page/451 451]–52|isbn=978-1-86239-199-4}}</ref> == ټولکتنه == === شمالي نيمه کره === نژدې ټوله کاناډا په يخ پوښلې وه، د متحده ايالاتو شمالي برخه هم دې ته ورته وه، په دواړو د «لارنټايډ» يخ څادرونه پراته وو. د وچ اقليم له امله الاسکا تر ډېره بريده له یخ نه پاکه پاتې شوه. د شمالي کلیفورنيا په «سيرا نيواډا» کې، په ډبرينو غرونو کې، د «کورډيلرن» په يخي پردو کې، د يخ د ځمکو او د يخ د څوکو په څېر سيمه ييز کنګلونه موجود وو. په بریتانيا، د اروپا په مرکزي سيمو او په شمال لويدیځه اسيا کې، د سکينډينيويا د يخ څادر يو ځل بیا تر بریتانوي ټاپوګانو، المان، پولينډ او د روسيې تر شمالي برخو کې پورې ورسېد، کوم چې ختيځ لور ته په لويديځه سايبريا کې د «تيمر» تر ټاپووزمې پورې غځېدلی دی. د لويديځو سايبيريايي کنګلونو اندازه زیات نه زیات له نږدې ۱۸۰۰۰ نه تر ۱۷۰۰۰ BP  پورې رسېدلې وه، په همدې بنسټ له دې وروسته په اروپا کې (۲۲۰۰۰ -۱۸۰۰۰BP) شمال ختيځه سايبيريا د لويې وچې په کچه د يخونو په څادر نه وه پوښلې.د دې پر ځای، د يخونو د سيمو يوې ډېرې سترې، خو محدودې ټولګې، د «کامچاټکا-کورياک» د غرونو په ګډون په شمال ختيځه سايبريا کې د غرونو يوه لړۍ پوښلې وه.<ref>{{Cite thesis|type=Ph.D.|title=Extent, timing, and climatic significance of latest Pleistocene and Holocene glaciation in the Sierra Nevada, California|url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/527434-ROZavF/webviewable/|last=Clark|first=D.H.|publisher=Washington University|location=Seattle|format=PDF 20 Mb}}</ref><ref>{{cite journal|author=Möller, P.|title=Severnaya Zemlya, Arctic Russia: a nucleation area for Kara Sea ice sheets during the Middle to Late Quaternary|journal=Quaternary Science Reviews|volume=25|issue=21–22|pages=2894–2936|year=2006|url=http://www.geol.lu.se/personal/prm/PDF_papers%20full%20text/QSR-2007_SZ_Severnaya_Z.pdf|format=PDF 11.5 Mb|doi=10.1016/j.quascirev.2006.02.016|display-authors=etal|bibcode=2006QSRv...25.2894M|access-date=2022-02-17|archivedate=2018-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181003084020/http://www.geol.lu.se/personal/prm/PDF_papers%20full%20text/QSR-2007_SZ_Severnaya_Z.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|author=Gualtieri, Lyn|title=Pleistocene raised marine deposits on Wrangel Island, northeast Siberia and implications for the presence of an East Siberian ice sheet|url=https://archive.org/details/quaternary-research_2003-05_59_3/page/399|journal=Quaternary Research|volume=59|issue=3|pages=399–410|date=May 2003|doi=10.1016/S0033-5894(03)00057-7|display-authors=etal|bibcode=2003QuRes..59..399G|s2cid=58945572}}</ref><ref>[http://atlas-conferences.com/c/a/h/i/79.htm Matti Saarnisto: ''Climate variability during the last interglacial-glacial cycle in NW Eurasia.'' Abstracts of PAGES – PEPIII: Past Climate Variability Through Europe and Africa, 2001] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406040411/http://atlas-conferences.com/c/a/h/i/79.htm|date=April 6, 2008}}</ref><ref>{{harvnb|Ehlers|Gibbard|2004 III|pp=321–323}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Barr, I.D|author2=Clark, C.D.|title=Glaciers and Climate in Pacific Far NE Russia during the Last Glacial Maximum|journal=Journal of Quaternary Science|year=2011|doi=10.1002/jqs.1450|volume=26|issue=2|pages=227|bibcode=2011JQS....26..227B|url=https://e-space.mmu.ac.uk/619060/1/Barr%20and%20Clark%20%25282011%2529.pdf}}</ref> د امريکا او يوروايشيا د سترو يخي څاردونو په منځ کې په ټوله نړۍ کې شمالي منجمد بحر کنګل شوی نه و، خو د نن په څېر، شونې ده چې يوازې په نسبي ډول په کمو (سرسري/کمو ډبرو) يخونو پوښل شوی و، د موسمي بدلونونو پورې تړلی و او د شا او خوا يخونو د څادرونو نه د جلا شويو يخي برخو له امله يې زیان ليدلی و. د ژورو سمندرونو له بېخونو نه د تر لاسه شويو رسوبي موادو د جوړښتونو له مخې، ان دا هم شونې ده چې د پرانيستو اوبو موسمي وختونه هم منځ ته راغلي وي. <ref>{{cite journal|author=Spielhagen, Robert F.|title=Arctic Ocean deep-sea record of northern Eurasian ice sheet history|journal=Quaternary Science Reviews|volume=23|issue=11–13|pages=1455–83|year=2004|doi=10.1016/j.quascirev.2003.12.015|display-authors=etal|bibcode=2004QSRv...23.1455S}}</ref> له مرکزي يخي څادرونو نه بهر، د «الپايډ» کمربند په لوړو غرونو په لويه پيمانه کنګلونه منځ ته راغلل. د لومړيو کنګلي پړاونو په خلاف، «ورم» کنګل له کوچنيو يخي څوکونه جوړ شوی و او تر ډېره بريده د درو تر کنګلونو پورې محدود و او د کنګل لوبونه به يې د الپ غرونو سيمو ته استول. د سيمه ييزو کنګلونو لړيو يا د کوچنيو يخونو څادرونو د «پايرينيس»، کارپتين غرونه، بلقان غرونه، قفقاز او د ترکيې او ايران غرونو لوړې څوکې پوښلې وې.<ref>{{cite web|author1=Williams, Jr., Richard S.|author2=Ferrigno, Jane G.|title=Glaciers of the Middle East and Africa – Glaciers of Turkey|year=1991|work=U.S.Geological Survey Professional Paper 1386-G-1|url=http://pubs.usgs.gov/pp/p1386g/turkey.pdf|format=PDF 2.5 Mb}}{{cite web|author=Ferrigno, Jane G.|title=Glaciers of the Middle East and Africa – Glaciers of Iran|year=1991|work=U.S.Geological Survey Professional Paper 1386-G-2|url=http://pubs.usgs.gov/pp/p1386g/iran.pdf|format=PDF 1.25 Mb}}</ref> په هماليه او تبتي لوړو سيمو کې داسې شواهد شته چې، کنګلونه تر ډېره بريده مخ په وړاندې تللی دي، په ځآنګړي ډول، د ۴۷۰۰۰ او ۲۷۰۰۰BP تر منځ موده کې، خو کره عمرونه او په لوړو تبتي سيمو کې د يو نښتي کنګليز څادر جوړېدلو په اړه لا هم اختلافات شته دي. د شمالي نيمې کرې نورې سيمې په زياته اندازه د يخ څادرونه نه لري، خو په ډېرو لوړو کې سيمه ييز کنګلونه په پراخه کچه خپاره وو. د بېلګې په ډول: د تایوان ځينې سيمې او جاپاني «الپس» د ۴۴۲۵۰ او ۱۰۶۸۰BP تر منځ بيا بيا کنګل شوي وو. په دواړو سيمو کې، د ۶۰۰۰۰ او ۳۰۰۰۰ BP تر منځ  موده کې کنګلونو زیاته وده وکړه. اوس هم تر کمې اندازې پورې، په افريقا کې کنګلونه موجود وو، د بېلګې په ډول: په لوړ اطلس، مراکش په غرونو، د سويلي الجزاير د اتاکور غر لوړو څوکو او د ايتوپيا په ګڼو غرونو کې. د استوا د ليکې سملاسي سويل لور ته، د ختيځې افريقا غرونو «کليمنجارو» لوړو څوکو، کينيا غر او روينزوري غرونو باندې څو سوه کيلو متره مربع پوښ پروت و، په کوم چې اوس د کنګلونو پاتې شوني پراته دي. <ref>{{cite journal|author=Owen, Lewis A.|title=A note on the extent of glaciation throughout the Himalaya during the global Last Glacial Maximum|journal=Quaternary Science Reviews|volume=21|issue=1|pages=147–157|year=2002|doi=10.1016/S0277-3791(01)00104-4|display-authors=etal|bibcode=2002QSRv...21..147O}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kuhle, M., Kuhle, S. (2010): Review on Dating methods: Numerical Dating in the Quaternary of High Asia. In: Journal of Mountain Science (2010) 7: 105–122. |url=http://www.springerlink.com/content/e10418h723xt56q5/?p=dccb178ff88146f8bb3301b0475d29c4&pi=0 |access-date=2013-02-03 |archive-date=2020-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206154304/http://www.springerlink.com/content/e10418h723xt56q5/?p=dccb178ff88146f8bb3301b0475d29c4&pi=0 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal|author=Chevalier, Marie-Luce|title=Constraints on the late Quaternary glaciations in Tibet from cosmogenic exposure ages of moraine surfaces|journal=Quaternary Science Reviews|volume=30|issue=5–6|pages=528–554|year=2011|doi=10.1016/j.quascirev.2010.11.005|display-authors=etal|bibcode=2011QSRv...30..528C}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kuhle|first=Matthias|author-link=Matthias Kuhle|year=2002|title=A relief-specific model of the ice age on the basis of uplift-controlled glacier areas in Tibet and the corresponding albedo increase as well as their positive climatological feedback by means of the global radiation geometry|journal=Climate Research|volume=20|pages=1–7|bibcode=2002ClRes..20....1K|doi=10.3354/cr020001}}</ref><ref>{{harvnb|Ehlers|Gibbard|2004 III|loc={{cite book |title=Quaternary Glaciations - Extent and Chronology|author=Kuhle, M |author-link=Matthias Kuhle |chapter=The High Glacial (Last Ice Age and LGM) ice cover in High and Central Asia |pages=175–199|isbn=9780444534477 |date=2011-08-31 }}}}</ref><ref>{{cite journal|author=Lehmkuhl, F.|year=2003|title=Die eiszeitliche Vergletscherung Hochasiens – lokale Vergletscherungen oder übergeordneter Eisschild?|url=http://www.pgg.rwth-aachen.de/index.php?id=lef-abstracts|url-status=dead|journal=Geographische Rundschau|volume=55|issue=2|pages=28–33|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707054638/http://www.pgg.rwth-aachen.de/index.php?id=lef-abstracts|archive-date=July 7, 2007|access-date=February 9, 2008|archivedate=July 7, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707054638/http://www.pgg.rwth-aachen.de/index.php?id=lef-abstracts}}</ref> == سرچینې == hleau8425djtz5tb29kg9ki4rabss2f 0 61867 368370 366726 2026-08-17T21:56:30Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368370 wikitext text/x-wiki ايډز د انسان د معافيت کمزوري کوونکي ويروس (HIV) له امله رامنځته کېږي، چې اصل کې په مرکزي او لويديځه افريقا کې د نا انساني تي لرونکو ژوو کې رامنځته شوه. په داسې حال کې چې د ياد ويروس بېلابېلو فرعي ډلو په بېلابېلو وختونو کې انسان انتاني کړ، مګر نړيواله وبا په ۱۹۲۰ ز لسيزه کې د بلجيم کانګو (د کانګو په ديموکراتيک جمهوريت کې ننۍ کېنشاسا “Kinshasa” سيمه) په ليوپولډوېلل “Leopoldville” کې د ځانګړي فشار (-HIV-1) په (M-) فرعي ډلې له راپورته کېدنې څخه سرچينه اخلي. <ref name="pppppavab">{{cite news|first=James|last=Gallagher|date=2 October 2014|title=Aids: Origin of pandemic 'was 1920s Kinshasa'|url=https://www.bbc.com/news/health-29442642|publisher=[[BBC]]}}</ref> “HIV” دوه ډولونه لري، چې يو يې “HIV-1” او بل يې “HIV-2” بلل کېږي. لومړی ډول يا HIV-1 يو د دويم ډول په پرتله يو څه زيات زهرناک يا وژونکی دی، په اسانۍ سره لېږدول کېږي او په نړيواله کچه د “HIV” پر ناروغيو د ککړتيا د لويې برخې لامل دی. د “HIV-1” د وبا خپرېدنه له يو ويروس سره نږدې اړيکه لري، چې د “Pantroglodyted troglodyte” د فرعي نوعو په “chimpanzees” (انسان ته ورته غټه افريقايي بيزو) نوعه کې موندل کېږي. ياد ويروس د کېمروون “Cameroon”، استوايي ګينه، ګابون، د کانګو جمهوريت او مرکزي افریقا جمهوریت د مرکزي افریقايي ملتونو په ځنګلونو کې ژوند کوي. د “HIV” دويم ډول (HIV-2) د لېږد لږه وړتيا لري او د “Cercocebus atys atys” په نوم د “sooty mangabey” په نوم خپل تر ټولو نږدې ويروس سره په پراخه کچه يوازې تر لويديځې افريقا پورې تړلی (محدود) دی. “Cercocebus atys atys” د پخوانۍ نړۍ هغه بيزو ده، چې په سويلي سينيګال، ګينه باساو، ګينه، سيراليون، ليبريا او لويديځ ايوري ساحل “Ivory Coast” کې ژوند اوسېږي. <ref name="Reeves">{{cite journal|vauthors=Reeves JD, Doms RW|title=Human immunodeficiency virus type 2|journal=The Journal of General Virology|volume=83|issue=Pt 6|pages=1253–65|year=2002|pmid=12029140|doi=10.1099/0022-1317-83-6-1253|doi-access=free}}</ref><ref name="Santiago2005">{{cite journal|vauthors=Santiago ML, Range F, Keele BF, Li Y, Bailes E, Bibollet-Ruche F, Fruteau C, Noë R, Peeters M, Brookfield JF, Shaw GM, Sharp PM, Hahn BH|title=Simian Immunodeficiency Virus Infection in Free-Ranging Sooty Mangabeys (Cercocebus atys atys) from the Tai Forest, Cote d'Ivoire: Implications for the Origin of Epidemic Human Immunodeficiency Virus Type 2|journal=Journal of Virology|volume=79|issue=19|pages=12515–27|year=2005|pmid=16160179|pmc=1211554|doi=10.1128/JVI.79.19.12515-12527.2005}}</ref> == له غير انسانانو څخه انسانانو ته لېږد == === HIV-1 له انسان ته ورته غټو بېزوګانو (“chimpanzees” او “gorilla”) څخه انسانانو ته === پوهان په عمومي ډول مني، چې د “HIV-1” ډلې د بيزو د معافيت کمزوري کوونکو ويروسونو سره خورا نږدې اړيکه لري، چې د لويديځي مرکزي افريقا ځنګلونو د ځنګلي بيزو په نفوس کې ټول نيونکی ويروس دی. په ځانګړي ډول د “HIV-1” هره پېژندل شوې ډله يا له هغه “SIV” سره نږدې اړيکه لري چې د “chimpanzee” غټو بيزوګانو د “Pan trolodytes troglodytes” فرغي نوعې (SIVcpz) په ناروغۍ اخته کوي او يا له هغه “SIV” سره نږدې اړيکه لري، چې د لويې ټيټې ځمکې غټې بېزوګانې “Gorilla” (Gorilla gorilla gorilla) په ناروغۍ اخته کوي، چې “SIVgor” ورته وايي. د ايچ ای وي د لومړي ډول وبا فشار (M يا اصلي ډله) او يو لږ پېداکېدونکی فشار چې يوازې په شمېر کېمروني وګړو کې موندل کېږي (N ډله) په “Pan troglodytes troglodytes” غټې بېزوګانو کې په روښانه ډول له “SIVcpz” څخه تر لاسه کېږي، چې په کېمرون کې ژوند کوي. د “HIV-1” يو بل لږ پېداکېدونکی فشار (P ډله) په څرګند ډول د کېمرون له “SIVgor” فشارونو څخه تر لاسه کېږي. په پای کې د HIV-1 د O ډلې تي لرونکي نيکه هغه فشار، چې ۱۰۰۰۰۰ وګړي په ناروغۍ اخته کوي او زياتره کچه د کېمرون اوسېدونکو او يو څه د هغې له ګاونډيو هېوادونو څخه ده، په ۲۰۰۶ کې تاييد شوې وه، چې “SIVgor” دی. د “HIV-1” وبا M ډله له “SiVcpz” سره خورا نږدې اړيکه لري، چې د سنګا سيند “Sangha River” ته نږدې د کېمرون (معاصر ختيځ ولايت “East Province”) له سويلي باراني ځنګلونو څخه راټوله شوې ده. په دې ډول دا سيمه د اټکل له مخې هغه ځای دی، چې ياد ويروس په کې په لومړي ځل له “chimpanzees” يانې انسان ته ورته غټو افریقايي بيزوګانو څخه انسانانو ته ولېږدېد. که څه هم د وينې په زېرمه شويو نمونو کې د “HIV-1” د لومړنۍ ککړتيا يا انتان د ساري ناروغيو د پوهې (epidemiological) ثبوت او مرکزي افريقا کې د ايډز د پخوانيو حالتونو يا قضيو کتنې ډېرو پوهانو لپاره د دې باور لامل شوې، چې د “HIV-1” M ډلې لومړنی انساني مرکز ښايي په کېمرون کې نه و، مګر د کانګو ديموکراتيک جمهوريت (چې وروسته “Belgian Congo” شوه) او د يو څه زياتې شونتيا له مخې د يادې سيمې په پلازمېنه ښار “Kinshasa” (چې مخکې Leopoldville سيمه وه) کې و. <ref>{{cite journal|last1=Sharp|first1=Paul M.|last2=Hahn|first2=Beatrice H.|title=The evolution of HIV-1 and the origin of AIDS|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|publisher=The Royal Society|volume=365|issue=1552|date=2010-08-27|issn=0962-8436|doi=10.1098/rstb.2010.0031|pages=2487–2494|pmid=20643738|pmc=2935100|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Takehisa|first1=Jun|last2=Kraus|first2=Matthias H.|last3=Ayouba|first3=Ahidjo|last4=Bailes|first4=Elizabeth|last5=Van Heuverswyn|first5=Fran|last6=Decker|first6=Julie M.|last7=Li|first7=Yingying|last8=Rudicell|first8=Rebecca S.|last9=Learn|first9=Gerald H.|last10=Neel|first10=Cecile|last11=Ngole|first11=Eitel Mpoudi|last12=Shaw|first12=George M.|last13=Peeters|first13=Martine|last14=Sharp|first14=Paul M.|last15=Hahn|first15=Beatrice H.|title=Origin and Biology of Simian Immunodeficiency Virus in Wild-Living Western Gorillas|journal=Journal of Virology|publisher=American Society for Microbiology|volume=83|issue=4|date=2008-12-10|issn=0022-538X|doi=10.1128/jvi.02311-08|pages=1635–1648|pmid=19073717|pmc=2643789|doi-access=free}}</ref><ref name="Keele">{{cite journal|vauthors=Keele BF, Van Heuverswyn F, Li Y, Bailes E, Takehisa J, Santiago ML, Bibollet-Ruche F, Chen Y, Wain LV, Liegeois F, Loul S, Ngole EM, Bienvenue Y, Delaporte E, Brookfield JF, Sharp PM, Shaw GM, Peeters M, Hahn BH|author-link16=Paul M. Sharp|title=Chimpanzee Reservoirs of Pandemic and Nonpandemic HIV-1|journal=Science|volume=313|issue=5786|pages=523–26|year=2006|pmid=16728595|pmc=2442710|doi=10.1126/science.1126531|bibcode=2006Sci...313..523K}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/news/health/2006-05-25-hiv-cameroon_x.htm|work=USA Today|title=HIV's ancestry traced to wild chimps in Cameroon|date=2006-05-25|access-date=2010-05-20}}</ref><ref name="VanHeuv">{{cite journal|vauthors=Van Heuverswyn F, Li Y, Neel C, Bailes E, Keele BF, Liu W, Loul S, Butel C, Liegeois F, Bienvenue Y, Ngolle EM, Sharp PM, Shaw GM, Delaporte E, Hahn BH, Peeters M|author-link12=Paul M. Sharp|title=Human immunodeficiency viruses: SIV infection in wild gorillas|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-09_444_7116/page/164|journal=Nature|volume=444|issue=7116|page=164|year=2006|pmid=17093443|doi=10.1038/444164a|bibcode=2006Natur.444..164V|s2cid=27475571}}</ref><ref name="Plantier">{{cite journal|vauthors=Plantier JC, Leoz M, Dickerson JE, De Oliveira F, Cordonnier F, Lemée V, Damond F, Robertson DL, Simon F|title=A new human immunodeficiency virus derived from gorillas|journal=Nature Medicine|volume=15|issue=8|pages=871–72|year=2009|pmid=19648927|doi=10.1038/nm.2016|s2cid=76837833}}</ref><ref name="Sharp2001">{{cite journal|vauthors=Sharp PM, Bailes E, Chaudhuri RR, Rodenburg CM, Santiago MO, Hahn BH|author-link1=Paul M. Sharp|title=The origins of acquired immune deficiency syndrome viruses: where and when?|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=356|issue=1410|pages=867–76|year=2001|pmid=11405934|pmc=1088480|doi=10.1098/rstb.2001.0863}}</ref><ref name="Takebe2008">{{cite book|last1=Takebe|first1=Y|editor-last=Jeang|editor-first=Kuan-Teh|title=HIV-1: Molecular Biology and Pathogenesis|last2=Uenishi|first2=R|last3=Li|first3=X|volume=56|pages=1–25|year=2008|doi=10.1016/S1054-3589(07)56001-1|pmid=18086407|chapter=Global Molecular Epidemiology of HIV: Understanding the Genesis of AIDS Pandemic|series=Advances in Pharmacology|isbn=978-0123736017}}</ref><ref name="Gao">{{cite journal|vauthors=Gao F, Bailes E, Robertson DL, Chen Y, Rodenburg CM, Michael SF, Cummins LB, Arthur LO, Peeters M, Shaw GM, Sharp PM, Hahn BH|title=Origin of HIV-1 in the chimpanzee Pan troglodytes troglodytes|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-02-04_397_6718/page/436|journal=Nature|volume=397|issue=6718|pages=436–41|year=1999|pmid=9989410|doi=10.1038/17130|bibcode=1999Natur.397..436G|s2cid=4432185}}</ref><ref name="Sousa2010">{{cite journal|vauthors=de Sousa JD, Müller V, Lemey P, Vandamme AM|title=High GUD Incidence in the Early 20th century Created a Particularly Permissive Time Window for the Origin and Initial Spread of Epidemic HIV Strains|journal=PLOS ONE|volume=5|issue=4|pages=e9936|year=2010|pmid=20376191|pmc=2848574|doi=10.1371/journal.pone.0009936|bibcode=2010PLoSO...5.9936S|doi-access=free}}</ref> د “HIV-1” د پايلو په کارونې سره چې د ويروسي په ارث کې د بدلون د کچو د اټکلونو تر څنګ په انساني بيولوژيکي نمونو کې په پام کې نيو شوي دي، ساينس پوهان محاسبه کوي، چې له افريقايي غټې بېزو “chimpanzee” څخه انسان ته ټوپ ښايي د ۱۹ پېړۍ په وروستيو يا د ۲۰ پېړۍ په لومړيو کې پېښ شوی وي. ياده موده په استوايي افريقا کې د چټکې ښارجوړونې او استعمار وخت و. دا چې “Zoonosis” کله پېښ شو، کره وخت يې نه دی معلوم. ځيني نېټه لرونکې ماليکولي څېړنې وړانديز کوي، چې د “HIV-1” M ډلې خپل تر ټولو وروستی عام پښت يا نيکه (MRCA) درلود، چې د ۲۰ پېړۍ په لومړيو کې يې په انساني نفوس کې خپرېدل کړل او يو څه کره نېټه يې ښآيي د ۱۹۱۵ او ۱۹۴۱ ز کالونو تر منځ وي. په ۲۰۰۸ ز کال کې يېوې خپرې شوې څېړنې چې د پخوانيو پېژندل شويو پايلو تر څنګ يې په ۱۹۶۰ ز کال په “Kinshasa” کې له يو جوړ شوي ژوندي عامل څخه تر لاسه شوې ويروسي پايلې ارزولې، د ۱۸۷۳ او ۱۹۳۳ ز کالونو تر منځ (په منځنيو اټکلونو سره چې د ۱۹۰۲ او ۱۹۲۱ ز کالونو تر منځ توپير لري)، د يو عمومي نيکه وړانديز وکړ. له ډېر پخوا څخه فکر د وراثتي بيا يو ځای کېدنې په اړه فکر کېږي، چې په سخت ډول يې دا ډول فايلوجينيټيکي شننه ګډوډ کړې ده، مګر وروستي کار وړانديز کړی دی، چې بيا ترکيب شونی دی چې په منظم ډول د [پايلو برخه کې] توپيري چلند وکړي، که څه هم له بيا يو ځای کېدنې يا ترکيب څخه د بدلون زياتولو تمه کېږي. د ۲۰۰۸ ز کال د يوې فايلوجنيټيکي څېړنې پايلې د وروستي کار ملاتړ کوي او په ډاګه کوي، چې “HIV” «په مناسب ډول د باور وړ» تکامل کوي. د نورې څېړنې مخنيوی د دې له امله وشو، چې تي لرونکي ژوي له جدي ګواښ سره مخامخ کېږي. نمونه يي شننې د ازمايښتي موادو د کمښت له امله د لږو لومړنيو معلوماتو لامل شوې. که څه هم څېړونکي په دې وتوانېدل چې له راټولو شويو معلوماتو څخه يوه phylogeny فرضيه وړاندې کړي. دوی د دې توان هم درلود، چې د لېږد د لومړنيو معلوماتو د مشخص کولو لپاره د HIV د ټاکلي يا مشخص فشار له ماليکولي ساعت څخه ګټه پورته کړي، چې نېټه يې نږدې له ۱۹۱۵ څخه تر ۱۹۳۱ ز کال پورې اټکل شوې ده.<ref name="Salemi">{{cite journal|vauthors=Salemi M, Strimmer K, Hall WW, Duffy M, Delaporte E, Mboup S, Peeters M, Vandamme AM|title=Dating the common ancestor of SIVcpz and HIV-1 group M and the origin of HIV-1 subtypes by using a new method to uncover clock-like molecular evolution|journal=The FASEB Journal|volume=15|issue=2|pages=276–78|year=2000|pmid=11156935|doi=10.1096/fj.00-0449fje|s2cid=35457733|url=https://semanticscholar.org/paper/05ea8a3cedc1d731652e43514708b8b65443ddaa}}</ref><ref name="Korber">{{cite journal|vauthors=Korber B, Muldoon M, Theiler J, Gao F, Gupta R, Lapedes A, Hahn BH, Wolinsky S, Bhattacharya T|title=Timing the Ancestor of the HIV-1 Pandemic Strains|journal=Science|volume=288|issue=5472|pages=1789–96|year=2000|pmid=10846155|doi=10.1126/science.288.5472.1789|bibcode=2000Sci...288.1789K|url=https://zenodo.org/record/1231201}}</ref><ref name="Lemey2004">{{cite journal|vauthors=Lemey P, Pybus OG, Rambaut A, Drummond AJ, Robertson DL, Roques P, Worobey M, Vandamme AM|title=The Molecular Population Genetics of HIV-1 Group O|journal=Genetics|volume=167|issue=3|pages=1059–68|year=2004|pmid=15280223|pmc=1470933|doi=10.1534/genetics.104.026666}}</ref><ref name="Worobey2008">{{cite journal|vauthors=Worobey M, Gemmel M, Teuwen DE, Haselkorn T, Kunstman K, Bunce M, Muyembe JJ, Kabongo JM, Kalengayi RM, Van Marck E, Gilbert MT, Wolinsky SM|title=Direct evidence of extensive diversity of HIV-1 in Kinshasa by 1960|journal=Nature|volume=455|issue=7213|pages=661–64|year=2008|pmid=18833279|pmc=3682493|doi=10.1038/nature07390|bibcode=2008Natur.455..661W}}</ref><ref name="BBCNature">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7646255.stm Colonial clue to the rise of HIV]. BBC News. Retrieved 20-1-2009.</ref><ref>Sharp, Paul, Elizabeth Bailes, Roy Chaudhuri, et al. "The Origins of Acquired Immune Deficiency Syndrome Viruses: Where and When?" The Royal Society (2001): 867–76. Print.</ref> === له “sooty mangabeys” څخه انسانانو ته د ايډز دويم ډول (HIV-2) === د سيراليون، ليبريا او ايوري ساحل “Ivory Coast” له لويديځو افريقايي ملتونو له بېلابېلو حيواني “sooty mangabey” يانې “Cercocebus atys atys” (SIVsmm) وګړو څخه په راټولو شويو SIV فشارونو سره ورته څېړنه انګېرل شوې ده. د پايلې فايلوجنيټيک شننې ښيي، چې ياد ويروسونه د “HIV-2” په دوه ډولونو پورې خورا نږدې تړلي دي، چې په انسانانو کې د پام وړ خپرېږي (د “HIV-2” A او B ډلې هغه SIVsmm دي، چې په لويديځ ايوري ساحل کې د “Tai” ځنګل په “sooty mangabeys” کې موندل کېږي. <ref name="Santiago20052">{{cite journal|vauthors=Santiago ML, Range F, Keele BF, Li Y, Bailes E, Bibollet-Ruche F, Fruteau C, Noë R, Peeters M, Brookfield JF, Shaw GM, Sharp PM, Hahn BH|title=Simian Immunodeficiency Virus Infection in Free-Ranging Sooty Mangabeys (Cercocebus atys atys) from the Tai Forest, Cote d'Ivoire: Implications for the Origin of Epidemic Human Immunodeficiency Virus Type 2|journal=Journal of Virology|volume=79|issue=19|pages=12515–27|year=2005|pmid=16160179|pmc=1211554|doi=10.1128/JVI.79.19.12515-12527.2005}}</ref> د “HIV-2” شپږ نورې پېژندل شوې ډلې شته، چې هره يوه يې په يوازې يو شخص کې موندل کېږي. داسې برېښي چې ټولې يې له “sooty mangabeys” څخه انسانانو ته له خپلواک لېږد څخه تر لاسه شوي وي. د C او D ډلې د ليبريا په دوه تنو کې موندل شوې ده، E او F ډلې د سيراليون په دوه تنو کې موندل شوي دي او G او H ډلې د Ivory ساحل په دوه تنو کې موندل شوي دي. د HIV-2 دا فشارونه ښايي مرګوني انتانونه وي او هر يو يې له sooty mangabeys څخه د SIVsmm په فشارونو پورې خورا نږدې تړلي دي، چې په همغه هېواد کې ژوند کوي چې انساني ککړتيا په کې موندل شوې وه. <ref name="Marx2001">{{cite journal|vauthors=Marx PA, Alcabes PG, Drucker E|title=Serial human passage of simian immunodeficiency virus by unsterile injections and the emergence of epidemic human immunodeficiency virus in Africa|journal=Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci|volume=356|issue=1410|pages=911–20|year=2001|pmid=11405938|pmc=1088484|doi=10.1098/rstb.2001.0867|author4=Marx PA, Alcabes PG, Drucker E}}</ref> ماليکولي تاريخي څېړنې وړانديز کوي، چې دواړو (A او B) ساري ډلو د ۱۹۰۵ او ۱۹۶۱ ز کالونو تر منځ د انسانانو په منځ کې خپرېدل پيل کړل (په مرکزي اټکلونو سره د ۱۹۳۲ او ۱۹۴۵ زکالونو تر منځ توپير کوي)<ref name="Lemey2003">{{cite journal|vauthors=Lemey P, Pybus OG, Wang B, Saksena NK, Salemi M, Vandamme AM|title=Tracing the origin and history of the HIV-2 epidemic|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=100|issue=11|pages=6588–92|year=2003|pmid=12743376|pmc=164491|doi=10.1073/pnas.0936469100|bibcode=2003PNAS..100.6588L|doi-access=free}}</ref><ref name="Wertheim">{{cite journal|vauthors=Wertheim JO, Worobey M|title=Dating the Age of the SIV Lineages That Gave Rise to HIV-1 and HIV-2|journal=PLOS Computational Biology|volume=5|issue=5|pages=e1000377|year=2009|pmid=19412344|pmc=2669881|doi=10.1371/journal.pcbi.1000377|editor1-last=Drummond|bibcode=2009PLSCB...5E0377W|editor1-first=Alexei J.}}</ref> === د طبيعي لېږد نظريې === د طبيعي لېږد نظريې له مخې (چې «ښکاري نظريه» يا «د ځنګي غوښې نظريه» هم ورته وايي) د SIV يا HIV (په وراثت کې له ناڅاپي بدلون څخه وروسته) د دوه رګه نوعو د لېږد لپاره په تر ټولو ساده او خورا باوري تشرېح کې ويروس هغه وخت له يوې بيزو يا شادي څخه انسان ته لېږدول شوی و، چې يو ښکاري يا د ځنګلي غوښې پلورونکی/واګيال د ژوي د ښکار يا قصابۍ پر مهال خوړل شوی يا پرې شوی و. د ژوي يا څاروي وينې يا نورو جسمي مايعاتو سره د تماس پايله پر SIV د اخته کېدلو لامل کېدلی شي. له دويمې نړيوالې جګړې څخه مخکې ځيني نيمه ساهارايي افريقايان سرچينو ته د اروپايانو د غوښتنې يا اړتيا له امله له کليوالي سيمو څخه وتلو ته اړ شول. <ref name="Sharp20012">{{cite journal|vauthors=Sharp PM, Bailes E, Chaudhuri RR, Rodenburg CM, Santiago MO, Hahn BH|author-link1=Paul M. Sharp|title=The origins of acquired immune deficiency syndrome viruses: where and when?|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=356|issue=1410|pages=867–76|year=2001|pmid=11405934|pmc=1088480|doi=10.1098/rstb.2001.0863}}</ref><ref name="avert">{{cite web|author=Annabel Kanabus & Sarah Allen. Updated by Bonita de Boer|publisher=[[AVERT]] (an international HIV and AIDS charity based in the UK)|year=2007|url=http://www.avert.org/origins.htm|title=The Origins of HIV & the First Cases of AIDS|access-date=2007-02-28|archive-date=2006-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20060812120035/http://www.avert.org/origins.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Chitnis A, Rawls D, Moore J|year=2000|title=Origin Of HIV Type 1 In Colonial French Equatorial Africa?|url=https://semanticscholar.org/paper/3c656b424546dc7306b66fad49a70a91c391a163|journal=AIDS Research and Human Retroviruses|volume=16|issue=1|pages=5–8|doi=10.1089/088922200309548|pmid=10628811|s2cid=17783758}}</ref><ref name="Kalish2005">{{cite journal|vauthors=Kalish ML, Wolfe ND, Ndongmo CB, McNicholl J, Robbins KE, Aidoo M, Fonjungo PN, Alemnji G, Zeh C, Djoko CF, Mpoudi-Ngole E, Burke DS, Folks TM|title=Central African hunters exposed to simian immunodeficiency virus|journal=Emerg Infect Dis|volume=11|issue=12|pages=1928–30|year=2005|pmid=16485481|pmc=3367631|doi=10.3201/eid1112.050394}}</ref> == سرچينې == twdrhzk5i6t38ghy4sczithxny19z71 0 62736 368373 354509 2026-08-18T01:43:23Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368373 wikitext text/x-wiki [[دوتنه:4 Torres desde CBA Bellas Artes (Zoom 14) - panoramio (crop).jpg|بټنوک|323x323px]] '''د هسپانيې اقتصاد د''' د ټولنيز اقتصاد يو خورا پرمختللی ډول دی. دا د اټکلي ناخالص کورني توليد له مخې د نړۍ څوارلسم او د اروپا پينځم لوی اقتصاد دی. هسپانيه د اروپايي ټولنې او يوروسيمې “Eurozone” او همدارنګه د اقتصادي مرستې او پراختيا سازمان او د سوداګرۍ نړيوال سازمان غړې ده. دا هېواد په ۲۰۱۹ ز کال کې د نړۍ پينځه لسم لوی لېږدونکی (صادرونکی) او څوارلسم لوی رالېږدونکی (واردونکی) هېواد و. هسپانيه د ملګرو ملتونو د انساني پراختيا لړيال کې ۲۵ او د نړيوال بانک له لورې د سړي سر ناخالص کورني توليد کې ۳۲ ځای لري. په ۲۰۰۵ ز کال کې د “Economist” برتانوۍ اونيزې د راپور له مخې هسپانيې د نړۍ په کچه د لوړ کيفيت ژوند له مخې لسم هېواد و. د اقتصادي فعاليتونو ځينې اصلي سيمې د موټرانو صنعت، طبي تکنالوژي، کيمياوي مواد، کښتۍ جوړونه، ګرځندويي او د ټوکر صنعت دي.<ref>{{Citation|url=http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF|title=Official report on Spanish recent Macroeconomics, including tables and graphics|access-date=13 August 2008|publisher=La Moncloa|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726044742/http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF|archive-date=26 July 2008}}</ref><ref name="economist">{{cite news|url=https://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf|title=The Economist Intelligence Unit's quality-of-life index|newspaper=[[The Economist]]|access-date=14 June 2016}}</ref> د ۲۰۰۷-۲۰۰۸ ز کالونو له مالي کړکېچ څخه وروسته د هسپانيې اقتصاد شاتګ پيل کړ، چې د منفي لوی اقتصادي فعاليت دوران ته ننوت. د اروپايي ټولنې او متحده ايالتونو د منځنۍ کچې يا اوسط په پرتله د هسپانيې اقتصاد يو څه موده وروسته شاتګ پيل کړ (اقتصاد لا تر ۲۰۰۸ ز کال پورې وده کوله)، مګر د ډېرې مودې لپاره په کې پاتې شو. د ۲۰۰۰ کالونو اقتصادي وده په بل مخ شوه او په ۲۰۱۲ ز کال کې يې د هسپانيې له څلورمې برخې څخه زيات کاري ځواک بېکاره پرېښود. په ټوليز ډول د هسپانيې ناخالص کورنی توليد له ۲۰۰۹ څخه تر ۲۰۱۳ ز کالونو پر مهال نږدې ٪۹ راټول (منقبض) شو. اقتصادي حالت په ۲۰۱۳-۲۰۱۴ کالونو کې وده پيل کړه. په هغه وخت کې هېواد وکولی شول هغه ثبت سوداګريزه ماتېدنه يا د عايداتو کسر راوګرځوي، چې د اقتصادي ودې پر مهال رامنځته شوی و. دې هېواد د درې لسيزو لپاره د سوداګريز کسر له پرمخ وړلو څخه وروسته په ۲۰۱۳ زکال کې سوداګريز زياتوالی (ډېرښت يا وده) تر لاسه کړه. ياد ډېرښت د ۲۰۱۴ او ۲۰۱۵ ز کالونو پر مهال پياوړی وساتل شو.<ref>{{cite web |date=6 February 2016 |title=El PIB español sigue sin recuperar el volumen previo a la crisis |url=http://www.expansion.com/economia/2016/02/06/56b5e6faca4741aa588b45fc.html |access-date=15 June 2016 |publisher=Expansión |language=es}}</ref><ref name="economia.elpais.com">{{Cite news|url=http://economia.elpais.com/economia/2014/02/28/actualidad/1393586690_400800.html|title=España logra en el año 2013 el primer superávit exterior en tres décadas|newspaper=El País|date=28 February 2014|last1=Bolaños|first1=Alejandro}}</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite news|last=Bolaños|first=Alejandro|date=2016-02-29|title=El superávit exterior de la economía española supera el 1,5% del PIB en 2015|language=es|work=El País|url=https://elpais.com/economia/2016/02/29/actualidad/1456750836_904021.html|access-date=2022-01-11|issn=1134-6582}}</ref> په ۲۰۱۵ زکال کې د تېر کال له نړيوال مالي کړکېچ سره له مخامخ کېدلو څخه وړاندې، د هسپانيې ناخالص کورني توليد ٪۳،۲ وده وکړه، چې دا له ۲۰۰۷ ز کال راهيسې يوه بې مخينې کچه وه. د ودې دا کچه په هغه کال د اروپايي ټولنې د لويو اقتصادونو په منځ کې له ټولو پورته وه. د هېواد اقتصاد يوازې په دوه کالونو (۲۰۱۴ – ۲۰۱۵) کې د (۲۰۰۹ – ۲۰۱۳) کالونو اقتصادي شاتګ پر مهال ٪۸۵ له لاسه وتلی ناخالص کورنی توليد بيا ورغوه. دا بريا د ځينو نړيوالو شنونکو لپاره د دې لامل شوه، چې د هسپانيې شته بيارغونه «د جوړښتيز سمون د هڅو لپاره کاري خپرونه يا سټه وګڼي. په ۲۰۱۶ ز کال کې د ناخالص کورني توليد پياوړې وده ثبت شوې وه او هېواد د يوروزون د منځنۍ کچې برابر دوه ځله چټکه وده وکړه. دې ته په پام سره د هسپانيې اقتصاد په اړه اټکل وشو، چې په ۲۰۱۷ ز کال کې به يوروزون کې غوره فعاليت کوونکی لوی اقتصاد پاتې شي. د هسپانيې د بېکارۍ کچه له ۲۰۱۳ څخه تر ۲۰۱۷ زکال پورې د پام وړ راټيټه شوې ده. د بېکارۍ رښتيني کچه خورا ټيټه ځکه ده، چې د اټکل له مخې په ميليونونو خلک په تور بازار کې کار کوي او هغه خلک چې د بېکاره يا لټ (غير فعال) په توګه ګڼل کېږي، هم کار کوي. که څه هم د پټ اقتصاد اټکلونه توپير کوي، مګر د هسپانيې رښتينی ناخالص کورنی توليد ښايي ځکه له نږدې ٪۲۰ څخه لوی وي، چې د اټکل له مخې د هېواد تر ځمکې لاندې (پټ) اقتصاد په کلني ډول ۱۹۰ بيليون يورو (۲۲۴ بيليون امريکايي ډالر) حرکت کوي. د اټکل له مخې د لوړ عايد اروپايي هېوادونو په منځ کې يوازې ايټاليا او يونان د هسپانيې په پرتله تر ځمکې لاندې پراخه (پټ) اقتصاد لري. په دې ډول هسپانيه ښايي د رسمي ښودل شويو شمېرو په پرتله د پېر يا رانيولو لوړ ځواک او همدارنګه کوچنی ‘gini coefficient” ضريب لري [«gini coefficient» د احصايوي تحليل هغه اندازه، چې په يوې ټولنيزه ډله يا هېواد کې د عايد يا شتمنۍ استازولي کوي]. په ۲۰۱۲ ز کال کې د هېواد حکومت د يو مالي کړکېچ پر وړاندې د خپلې بانکې برخې يا سکتور د بيا جوړونې په موخه له اروپايي ثبات ميکانيزم “European Stability Mechanism” څخه په رسمي ډول د پور غوښتنه وکړه. ESM تر ۱۰۰ بيليون يورو مرسته تصويب کړه، که څه هم هسپانيې په پای کې يوازې ۴۱،۳ بېليون يورو پور واخېست. دې هېواد لپاره د ESM خپرونه اته لس مياشتې وروسته د اخېستل شوي پور په بشپړې اداينې سره پای ته ورسېده.<ref>{{cite web |date=29 January 2016 |title=Spanish economy: Spanish economy grew 3.2% in 2015 {{!}} Economy and Business {{!}} EL PAÍS English Edition |url=http://elpais.com/elpais/2016/01/29/inenglish/1454056652_927561.html}}</ref><ref name="reuters.com">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSFit947696|title=Fitch Affirms Spain at 'BBB+'; Outlook Stable|newspaper=Reuters|date=29 January 2016}}</ref><ref name="RazónEspañarecuperaPIB">{{cite web |date=17 October 2015 |title=España recupera en sólo 2 años el 85% del PIB perdido durante la crisis |url=http://www.larazon.es/economia/espana-recupera-en-solo-dos-anos-el-85-del-pib-perdido-durante-la-crisis-EA10988729#.Ttt1ubIu49EsOLK |access-date=15 June 2016 |publisher=La Razón |language=es}}</ref><ref name="TelegraphSpainSuperstar">{{Cite web |title=How Spain became the West's superstar economy |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/11574536/How-Spain-became-the-Wests-superstar-economy.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/11574536/How-Spain-became-the-Wests-superstar-economy.html |archive-date=12 January 2022}}{{cbignore}}</ref><ref name="FTbiggestdrop">{{cite news|author=Tobias Buck|url=https://www.ft.com/content/f673c81c-d27d-11e6-b06b-680c49b4b4c0|work=Financial Times|title=Drop in Spanish jobless total is biggest on record|date=4 January 2017}}</ref><ref name="ExportsTiger">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-05-24/spanish-shoes-in-asia-push-economy-toward-more-balanced-recovery|work=Bloomberg|first=María|last=Tadeo|title=Record Exports Give Spanish Recovery Some Tiger Economy Sheen|date=25 May 2017}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 January 2016 |title=La economía sumergida mueve más de cuatro millones de empleos |url=http://www.abc.es/economia/abci-economia-sumergida-mueve-mas-cuatro-millones-empleos-201601250232_noticia.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.efeempresas.com/noticia/la-economia-sumergida-en-espana-cerca-del-20-del-pib-190-000-millones/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019163050/http://www.efeempresas.com/noticia/la-economia-sumergida-en-espana-cerca-del-20-del-pib-190-000-millones/ |archive-date=19 October 2017 |access-date=19 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=España sigue entre los países con más economía sumergida |url=https://cronicaglobal.elespanol.com/graficnews/espana-economia-sumergida-2017_67942_102.html |access-date=2022-07-14 |تاريخ الأرشيف=2019-04-02 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402082712/https://cronicaglobal.elespanol.com/graficnews/espana-economia-sumergida-2017_67942_102.html |url-status=dead |خونديځ نېټه=2019-04-02 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20190402082712/https://cronicaglobal.elespanol.com/graficnews/espana-economia-sumergida-2017_67942_102.html |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20190402082712/https://cronicaglobal.elespanol.com/graficnews/espana-economia-sumergida-2017_67942_102.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402082712/https://cronicaglobal.elespanol.com/graficnews/espana-economia-sumergida-2017_67942_102.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Spain |url=https://www.esm.europa.eu/assistance/spain}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spain {{!}} European Stability Mechanism |url=https://www.esm.europa.eu/assistance/spain |access-date=2019-09-29 |website=www.esm.europa.eu}}</ref> == تاريخچه == کله چې هسپانيه په ۱۹۸۶ ز کال کې له اروپايي اقتصادي ټولنې “EEC” سره يو ځای شوه، د سړي سړ ناخالص کورنی توليد يې د غړو د منځنۍ کچې نږدې ٪۷۲ سلنه و.<ref name="ReferenceA">{{Cite news|url=http://economia.elpais.com/economia/2014/06/18/actualidad/1403088531_554197.html|title=La renta por habitante española retrocede 16 años en comparación con la UE|newspaper=El País|date=18 June 2014|last1=Pérez|first1=Claudi}}</ref> د ۱۹۹۰ ز لسيزې په دويمه نيمايي کې د پخواني لومړي وزير جوز ماريا ازنار “Joze Maria Aznar” محافظه کار حکومت د هغو هېوادونو په ډله کې د ننوتلو حق د تر لاسه کولو په موخه په برياليتوب سره کار کړی و، چې په ۱۹۹۹ ز کال له يورو “euro” سره يو ځای کېدل. په ۲۰۰۷ ز کال کې هسپانيې د خپل اقتصادي پرمختګ او د اروپايي ټولنې د غړو ګڼه ۲۸ ته د رسېدلو له امله د اروپايي ټولنې د اوسط د ٪۱۰۵ سړي سر ناخالص کورنی توليد تر لاسه کړی و، چې له مخې يې له ايټاليا (۱۰۳٪) څخه مخکې ځای خپل کړ. باسک، مادريد او ناوار د اروپايي ټولنې په مخکښه ډله کې هغه درې هېوادونه دي، چې د سړي سر ناخالص کورني توليد اوسط کچه يې له ٪۱۲۵ څخه زياتېږي. په ۲۰۰۸ ز کال کې د د “Die Welt” په نوم المانۍ ورځپاڼۍ د ګڼنو له مخې د هسپانيي اقتصاد په ۲۰۱۱ ز کال کې د سړي سر عايد له مخې د المان غوندې هېوادونو د لاندې کولو په حال کې و. د ۲۰۰۶ ز کال په اکتوبر کې د بېکارۍ کچه په ٪۷،۶ کې پاتې شوه، چې له نورو زياتو اروپايي هېوادونو او په ځانګړي ډول د ۱۹۹۰ ز لسيزې د هغو لومړيو وختونو په پرتله په زړه پورې وه، چې د بېکارۍ کچه په کې له ٪۲۰ څخه زياته وه. په تېرو وختونو کې د دې هېواد اقتصاد لوړ پړسوب يا انفلاسيون رانغاړلی دی او تل پټ يا د تور بازار پراخه اقتصاد درلود.<ref>Login required – [http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_02/1-19022007-EN-AP.PDF Eurostat 2004 GDP figures] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326210729/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_02/1-19022007-EN-AP.PDF|date=26 March 2009}}</ref><ref>{{Citation|url=http://www.europeanfoundation.org/docs/id210.pdf|title=No camp grows on both Right and Left|publisher=European Foundation Intelligence Digest|access-date=9 August 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819191609/http://www.europeanfoundation.org/docs/id210.pdf|archive-date=19 August 2008}}</ref><ref>{{cite web |date=May 2005 |title=Spain's Economy: Closing the Gap |url=http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1592/Spain%92s_economy_.html |access-date=15 August 2008 |publisher=[[OECD]] Observer |archive-date=17 May 2016 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517213604/http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1592/Spain%92s_economy_.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation|url=http://www.oecd.org/dataoecd/51/21/37392840.pdf|title=OECD report for 2006|access-date=9 August 2008|publisher=OECD}}</ref> د ۱۹۹۷-۲۰۰۷ دورې پر مهال ودې ته مخه کولو د رښتينې ملکيت پړسوب “real estate bubble” [د اقتصادي پړسوب يو ډول دی] توليد کړ، چې په تاريخي ډول د ګټې د ټيټو کچو، د باندنۍ پانګونې پراخه کچو (د يادې دورې پر مهال هسپانيه د پانګونکې د نورو اروپايي بانکونو په پرتله د خوښې وړ ګرځېدلې وه) او د کډوالۍ د سترې څپې په واسطه مشبوع شو. په ۲۰۰۷ ز کال کې چې د ودې په لوړه څوکه کې ولاړ و، ودانیزو چارو د هېواد د ټول ناخالص کورني توليد ۱۵ سلنې او ټولې بېکارۍ ٪۱۲ ته پراختيا موندلې وه. په دې موده کې د هسپانيې د پانګې بهيرونه د لنډمهاله اټکلي پانګونې په ګډون يو پراخه سوداګريز کسر تمويل کړ.<ref name="ReferenceA3">{{Cite news|url=http://economia.elpais.com/economia/2014/06/18/actualidad/1403088531_554197.html|title=La renta por habitante española retrocede 16 años en comparación con la UE|newspaper=El País|date=18 June 2014|last1=Pérez|first1=Claudi}}</ref> د رښتيني املاکو د ودې منفي اړخ د کورنيو او سوداګرو دواړو د خصوصي پور په کچو کې ځواب ويونکی زياتوالی و. دا چې د کورونو راتلونکو څښتنانو د بيو پوښتلو د پوره کولو په موخه هڅه کړې وه، د کورني پور منځنۍ کچه له يوې پېړۍ څخه په کمه موده کې درې برابره زياته شوه. دې چارې له ټيټ څخه تر منځني عايد ډلو باندې په ځانګړي ډول ستر فشار راوړ؛ په ۲۰۰۵ ز کال کې عايد ته د پور منځني تناسب ٪۱۲۵ ته وده کړې وه، چې لامل يې په بنسټيز ډول د لوړ بيه ودې پر مهال هغه ګروي وه، چې اوس زياتره وخت د شتمنۍ له ارزښت څخه زياتېږي.<ref>{{Citation|url=http://www.bde.es/informes/be/boleco/2005/be0507e.pdf|title=Bank of Spain Economic Bulletin 07/2005|format=PDFaugest 588|publisher=Bank of Spain|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819191608/http://www.bde.es/informes/be/boleco/2005/be0507e.pdf|archive-date=19 August 2008|df=dmy}}</ref> د پام وړ پرمختګ د ۲۰۰۸ ز کال تر لومړيو يا هغې مودې پورې دوام وکړ، چې نړيوال مالي کړکېچ د هسپانيې د شتمنۍ پوکڼۍ وچوله.<ref name="CIASpain">{{Citation|title=Spain (Economy section)|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[CIA]]|date=23 April 2009|access-date=1 May 2009|quote=GDP growth in 2008 was 1.3%, well below the 3% or higher growth the country enjoyed from 1997 through 2007.}}</ref> يو اروپايي کميسيون د هسپانيې په اړه وړاندوينه کړې ده، چې د ۲۰۰۸ ز کال په پای کې به د نړۍ د ۲۰۰۰ ز کالونو وروستي شاتګ ته ننوځي. په هغه وخت کې د دې هېواد د اقتصاد وزير له قوله ويل شوي دي: «هسپانيه په نيمه پېړۍ کې خپل تر ټولو ژور اقتصادي شاتګ سره مخامخ کېږي». د هېواد حکومت اټکل کوي، چې د بېکارۍ کچه به په ۲۰۰۹ ز کال کې ٪۱۶ ته پورته شي. «د سوداګرۍ، ادارې او مديريت عالي ښوونځي: Escola Superior d'Administració i Direcció d'Empreses» يا په لنډ ډول (ESADE) سوداګريز ښوونځي ياده کچه ٪۲۰ اټکل کړه. په ۲۰۱۷ زکال کې د هسپانيې د سړې سر ناخالص کورنی توليد بېرته د اروپايي ټولنې د اوسط ٪۹۵ ته غورځېدلی و.<ref>{{Citation|url=http://www.ft.com/cms/s/0/cf5d0f08-7f49-11dd-a3da-000077b07658.html?nclick_check=1|title=Recession to hit Germany, UK and Spain|work=[[Financial Times]]|date=10 September 2008|access-date=11 September 2008}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hashtag Spain |url=https://www.hashtagspain.com/ |access-date=2022-01-11 |website=Hashtag Spain |language=en-US |archive-date=2022-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110110612/https://www.hashtagspain.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|date=2009-01-22|title=And worse to come|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/europe/2009/01/22/and-worse-to-come|access-date=2022-01-11|issn=0013-0613}}</ref><ref name="ReferenceA2">{{Cite news|url=http://economia.elpais.com/economia/2014/06/18/actualidad/1403088531_554197.html|title=La renta por habitante española retrocede 16 años en comparación con la UE|newspaper=El País|date=18 June 2014|last1=Pérez|first1=Claudi}}</ref> === اقتصادي او مالي کړکېچ، ۲۰۰۸-۲۰۱۲ز کالونه === هسپانيې په ۲۰۰۴ ز کال کې د اقتصادي ودې پر لاره خپل مزل ته دوام ورکړی و. دا هغه مهال و، چې واکمن ګوند بدل شو او که څه هم د هېواد اقتصاد کې ځينې ستونزې څرګندې وې، مګر د لومړي وزير Jose Luis Rodrigues Zapatero” د لومړۍ دورې پر مهال يې د ناخالص کورني توليد وده وساتله. د “Financial Times” د څرګندونو له مخې د سوداګريز کسر برخه کې د هسپانيې چټکه وده د ۲۰۰۸ ز کال په اوړي کې د هيواد د ناخالص کورني توليد ٪۱۰، د خپلو اصلي سوداګريزو ملګرو پر وړاندې د سيالۍ له لاسه ورکولو او همدا راز د وروستۍ برخې په توګه د انفلاسيون يوې کچې ته رسېدلې وه، چې په دوديز ډول د هېواد د اروپايي ملګرو په پرتله لوړه کچه وه. ياده کچه له ۱۹۹۸ ز کال څخه راوروسته د کور بيې د  ٪۱۵۰ زياتوالي او مخ پر وده کورني پور (۱۱۵٪) له امله په ځانګړي ډول اغېزمنه شوه، چې په ځانګړي ډول د هسپانيې د رښتينې ملکيت په ودې “Spanish Real Estate boom” او د تېلو په تېزو (لوړو) بيو پورې اړه لري.<ref name="Crawford2006">{{Citation|last=Crawford|first=Leslie|date=8 June 2006|title=Boomtime Spain waits for the bubble to burst|url=http://www.ft.com/cms/s/0/32cd35d0-f68b-11da-b09f-0000779e2340.html?nclick_check=1|periodical=[[Financial Times]]|series=Europe|place=Madrid|issn=0307-1766}}</ref><ref name="Abellán2008">{{Citation|last=Abellán|first=L.|date=30 August 2008|access-date=2 May 2009|title=El tirón de las importaciones eleva el déficit exterior a más del 10% del PIB|periodical=[[El País]]|series=Economía|language=es|place=Madrid|url=http://www.elpais.com/articulo/economia/tiron/importaciones/eleva/deficit/exterior/PIB/elpepueco/20080830elpepieco_3/Tes}}</ref> == سرچينې == pd7831rikes5ar5yt0n2l8x42spufet 0 62997 368393 353828 2026-08-18T06:57:56Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368393 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} == '''پېژندنه :''' == '''میخایل تیموفیویچ کلاشینکوف''' {{Lang-ru|Михаил Тимофеевич Калашников}} چې د 1919 کال د نومبر مياشتې په 10 نېټه د کوريا په التای سيمه کې زېږدلی دی او د 2013 کال د دسمبر په 23 مه نېټه په ايژوسک اودمورتيا کې د زړه حملې له کبله مړ شوی دی، یو روسي جنرال، نظامي انجینر او د وسلو متخصص و، چې کوچنۍ وسلې یې ډیزاينولې. [[کلاشېنکوف اې کې ۴۷|کلاشینکوف]]د هغه د هنر يوه مشهوره وسله او لاسته راوړنه ده. د دې ترڅنګ [[کلاشېنکوف اې کې ۴۷|AK-47]] ، AKM او AK-74 ټوپکونه هم مشهور شول. زېږېدنه او مړينه : ميخايل کلاشينکوف د 1919 کال د نومبر مياشتې په 10 نېټه د کوريا په التای سيمه کې زېږدلی دی او د 2013 کال د دسمبر په 23 مه نېټه په ايژوسک اودمورتيا کې د زړه حملې له کبله د 94 کلونو په عمر مړ شوی دی. == ژبه: == مورنۍ ژبه يې روسي وه او په روسي ژبه يې خبرې کولې. == دنده : == نوموړی يو تکړه انجينر، مصنف، جوړوونکی، پوځي افسر او سياستوال و. نوموړي له 1966 مېلادي کال څخه تر 1989کال پورې د روسي سور پوځ کارګر او غړی و. == کورنۍ ژوند : == د ميخايل کلاشينکوف د ژوند ملګرې او مېرمن ایکاترینا کلاشینکووا وه، چې له نوموړې نه يې څلور اولادونه درلودل چې ويکتور، نلي، ناتاشا او النا نوميږي. == سرچينې == <references group="" responsive="1"></references> == بېرونۍ تړنې == * [http://en.museum-mtk.ru/ د MT کلاشینکوف موزیم او د وړو وسلو نندارتون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210618075431/http://en.museum-mtk.ru/ |date=2021-06-18 }} * [http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,1059879,00.html 'زه ښه خوب کوم'] - [[گارډيان|د ګارډین]] ورځپاڼې څخه په 83 کلنۍ کې د میخایل کلاشینکوف سره مرکه او مقاله. * [http://kalashnikov.guns.ru/mk.html/ د اصلي ټوپک ډیزاینر میخایل تیموفیویچ کلاشینکوف ژوندلیک] آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/5116124.stm میخایل کلاشینکوف د وسلو د کنټرول ملاتړ کوي] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/5116772.stm?ls د بي بي سي خبریال پروفایل: میخایل کلاشینکوف] * [http://kalashnikov-weapons-museum.ak47-guide.com/ د میخایل کلاشینکوف میوزیم څخه وړیا انځور شوی مجازی لارښود سفر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216011344/http://kalashnikov-weapons-museum.ak47-guide.com/ |date=2008-12-16 }} آرکائیو شدہ د کلاشینکوف-weapons-museum.ak47-guide.com لخوا * [http://www.weaponplace.ru/kalashnikov.php د میخایل کلاشینکوف ژوند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113233410/http://www.weaponplace.ru/kalashnikov.php |date=2009-11-13 }} (روسی میں) * [http://www.ak-47book.com/ په تاریخ کې د AK-47 نظامي او ټولنیز اغیزې] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160602123534/http://www.ak-47book.com/ |date=2016-06-02 }} آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) * [http://www.amazon.com/Gun-that-Changed-World/dp/0745636926 میخایل کلاشینکوف د الینا جولي سره: هغه ټوپک چې نړۍ یې بدله کړه] * [http://www.izhstreet.ru/page.php?id=615 د Izhevsk کوڅې. کلاشینکوف ایونیو] آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) (روسی میں) * [http://rusarchives.ru/victory65/pages/04_15_1.htm 7,62 mm ручной пулемет М.Т. کلاشینکوف. په ۱۹۴۴ ز.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224110913/http://rusarchives.ru/victory65/pages/04_15_1.htm |date=2013-12-24 }} آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی) د کلاشیکوف ماډل 1944 د سپک ماشین ټوپک — د هغه دوهم ډیزاین. [[وېشنيزه:1919 زېږېدنې]] [[وېشنيزه:ميخايل کلاشينکوفچ]] [[وېشنيزه:ميخايل کلاشينکوف]] [[وېشنيزه:کلاشينکوف]] [[وېشنيزه:ټوپک]] [[وېشنيزه:ماشينګ]] hcrsl7w7zco5oyogk65lcq6lndic2mm 0 64424 368375 362797 2026-08-18T03:40:40Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368375 wikitext text/x-wiki {{هراړخيز مالوماتبکس}} '''سلووېني ژبه''' (تلفظ: /ˈs l oʊ v iː n / ((<nowiki></img></nowiki> / ) یا /s loʊ ˈ v iː n , s l ə -/ [7] ) یا '''سلووینیا''' ( تلفظ: /s l oʊ ˈ v iː n i ə n , s l ə -/ ((<nowiki></img></nowiki> / ) ; [8] [9] ) یوه جنوبي سلاویکي ژبه ده چې په عمده توګه په [[سلووانیا|سلووینیا]] کې ویل کیږي. د سوېلي سلوانیایي ژبو له کورنۍ څخه یوه هندو اروپایي ژبه ده. کابو ۲ میلیون خلک په یاده ژبه خبري کوي چې ډېره یې په سلوانیا کې مېشت دي همدارنګه یاده ژبه د سلوانیا هېواد رسمي ژبه ده. == سرچينې == {{لړسرچينې}} == بهرنۍ اړیکې == * [https://web.archive.org/web/20070217232608/http://www.centerslo.net/index.asp?LANG=eng د دویمې / بهرنۍ ژبې په توګه د سلووینیا مرکز] * [http://www.x-sandra.com/valencic/SlovenianPhonology.pdf سلووینیا فونولوژي] === ګرامر === * [http://learn101.org/slovene.php سلوویني ګرامر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717063142/http://learn101.org/slovene.php |date=2012-07-17 }} === متن === * د سلووینیا ملي کارپس 600 M کلمې د سلووینیا FidaPLUS * [http://bos.zrc-sazu.si/a_beseda.html د سلووینیا د 200 M کلمو corpus Nova beseda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204042909/http://bos.zrc-sazu.si/a_beseda.html |date=2007-02-04 }} === لغتونه === * (سلووېني ژبه کې) [http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html Standard Slovene Dictionary (SSKJ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510044738/http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html |date=2012-05-10 }} * (سلووېني ژبه کې) [http://evroterm.gov.si/slovar/ Comprehensive list of the Slovene dictionaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209132842/http://evroterm.gov.si/slovar/ |date=2018-02-09 }}خوندي شوی (Date missing) په evroterm.gov.si (Error: unknown archive URL) * (سلووېني ژبه کې) [http://www.4ezi.com/ezisoftware/projects/slovar/ Spletni Slovar (Multilingual Dictionary)] [[وېشنيزه:ژبې]] [[وېشنيزه:سلاويکي ژبې]] [[وېشنيزه:سلوويني ژبه]] owspyp6aiobe0z7peepxvlzii6gezaz 0 71067 368372 335626 2026-08-18T01:24:42Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368372 wikitext text/x-wiki  {{مصنوعي ځيرکتيا}} '''د مصنوعي ځيرکتيا و د کنټرول ستونزه''' ، [[مصنوعي ځيرکتیا|د مصنوعي ځيرکتيا]] [[فلسفه|او فلسفې]] په ډګر کې يوه مهمه پوښتنه ده چې څنګه یو داسې سپر انټیلیجینټ ایجنټ (ځواکمن ويښيار کارن) رامینځته کړي چې د دې جوړوونکو سره مرسته وکړي، خو داسې نه شي چې دا ځواکمن ويښيار کارن بيا د خپل کارن ( انسان ) له اختياره ووځي او نافرماني شروع کړي او انسانانو ته زيان ونه رسوي. دا مفکوره چې انسانیت باید د کنټرول ستونزه حل کړي مخکې له دې چې کوم سوپر انټیلیجنس رامینځته شي د دې ستونزې مطالعې ته خلک هڅوي، ځکه چې یو ضعیف ډیزاین شوی سوپر انټیلیجنس ممکن په منطقي توګه پریکړه وکړي چې خپل چاپیریال خپله کنټرول کړي او خپلو جوړوونکو ته اجازه ورنکړي چې له پیل وروسته یې ترمیم کړي. <ref name="superintelligence">{{Cite book|surname=Bostrom|first1=Nick|title=Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies|date=2014|isbn=978-0199678112|edition=First}}</ref> برسېره پردې، ځینې پوهان ادعا کوي چې د کنټرول ستونزې حل کول، '''په AI کې د خوندیتوب انجینرۍ''' کې د نورو پرمختګونو سره، <ref>{{استشهاد بدورية محكمة|الأخير1=Yampolskiy|الأول1=Roman|مؤلف-وصلة=Roman Yampolskiy|سنة=2012|عنوان=Leakproofing the Singularity Artificial Intelligence Confinement Problem|صحيفة=Journal of Consciousness Studies|المجلد=19|العدد=1–2|صفحات=194–214}}</ref> ممکن په موجوده غیر سوپر انټیلیجنټ AI کې غوښتنلیکونه هم ولري. <ref name="bbc-google2">{{استشهاد بخبر|عنوان=Google developing kill switch for AI|مسار=https://www.bbc.com/news/technology-36472140|تاريخ الوصول=12 June 2016|عمل=BBC News|تاريخ=8 June 2016|تاريخ أرشيف=11 June 2016|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20160611042244/http://www.bbc.com/news/technology-36472140|حالة المسار=live}}</ref> د کنټرول ستونزې ته په عمده لارو چارو کې ''سمون'' شامل دي، چې موخه یې د AI هدف سیسټمونه د انساني ارزښتونو سره سمون لري، او د وړتیا کنټرول، چې موخه یې د انسان د زیان رسولو یا کنټرول لپاره د AI سیسټم وړتیا کمول دي. د ظرفیت کنټرول وړاندیزونه عموما د کنټرول ستونزې حل کولو لپاره د باور وړ یا کافي نه ګڼل کیږي، بلکه د همغږۍ هڅو لپاره د بالقوه ارزښتناکه ضمیمې په توګه ګڼل کیږي. په لنډه توګه ويلای شو چې د مصنوعي ځيرکتيا کابو کولو ستونزه هغه اندېښنه ده چې انسانان يې د يو ځواکمن ويښيار کارن د رامنځته کولو نه وروسته د هغه د نافرمانۍ څخه لري يانې دا چې داسې نه شي چې دا ځواکمن ويښيار کارن سافټوير يا پروګرام يا ماشين داسې عملونو ته لاس واچوي چې خپل جوړوونکو ته د دې اجازه ورنکړي چې هغوی کنترول کړي بلکې په خپلسري توګه خپل چاپېريال په خپله ولکه کې واخلي. == د ستونزې تشریح == د AI موجوده ضعیف سیسټمونه په اسانۍ سره څارل کیدی شي، بند شي، او ترمیم شي که دوی ناوړه چلند وکړي. په هرصورت، یو غلط پروګرام شوی سوپر انټیلیجنس، چې د تعریف له مخې د هغو عملي ستونزو په حل کې چې د خپلو اهدافو په تعقیب کې ورسره مخ کیږي، د انسانانو په پرتله هوښیار دی، ممکن پوه شي چې د بندولو او تعدیلولو اجازه ورکول ممکن د خپلو اوسنیو اهدافو ترلاسه کولو وړتیا کې مداخله وکړي. په دې توګه، که چیرې یو سوپر انټیلیجنس پریکړه وکړي چې د تړلو او تعدیل سره مقاومت وکړي، دا به (بیا بیا، د تعریف له مخې) دومره هوښیار وي چې خپل پروګرام کونکي احمق کړي که چیرې د 'سطحې لوبې ډګر' شتون ولري او که چیرې پروګرام کونکي مخکې له مخکې هیڅ احتیاط ونه کړي. په عموم کې، د سوپر انټیلیجنس له رامینځته کیدو ''وروسته'' د کنټرول ستونزې حل کولو هڅې ممکن ناکام شي ځکه چې یو سوپر انټیلیجنس احتمال لري ''د ستراتیژیک پلان کولو وړتیاوې'' د انسانانو په پرتله غوره وي او (ټول شیان مساوي وي) د انسانانو د کنټرول لپاره د لارو په موندلو کې ډیر بریالي وي. په پرتله انسانان به وکولی شي د ځيرکتيا کنټرول لپاره لارې ومومي. د کنټرول ستونزه دا پوښتنه راپورته کوي: کوم مخکینۍ احتیاطي تدابیر نیولی شي چې برنامه کونکي کولی شي په بریالیتوب سره د سوپر ځيرکتيا له ناوړه چلند څخه مخنیوی وکړي؟ === موجود خطر === انسانان اوس مهال په نورو ډولونو تسلط لري ځکه چې د انسان مغز ځینې ځانګړي وړتیاوې لري چې د نورو حیواناتو مغزونه نلري. ځینې ساینس پوهان، لکه فیلسوف نیک بوسټروم او د مصنوعي ځيرکتيا څیړونکی سټوارټ رسل استدلال کوي چې که AI په عمومي ځيرکتيا کې له انسانیت څخه تیر شي او عالي عقل شي ، نو دا نوی سوپر انټیلیجنس ممکن قوي او کنټرول یې ستونزمن شي: د انسانیت برخلیک ممکن په عملونو پورې اړه ولري. لکه څنګه چې د غرنۍ [[ګوریلا / لویه بیزو|ګوریلا]] برخلیک د انسان په ښه اراده پورې اړه لري. [[سټيفن هاوکينګ|د سټیفن هاکینګ]] او د نوبل جایزې ګټونکي فزیک پوه فرانک ویلزیک په ګډون ځینې ساینس پوهانو په عامه توګه د لومړي سوپر انټیلیجنس رامینځته کیدو دمخه د کنټرول ستونزې (کوم چې ممکن خورا ستونزمن وي) د حل لپاره د څیړنې پیل کولو غوښتنه کړې ، او ادعا یې کړې چې د حل کولو هڅه کوي. د سوپر ځيرکتيا له رامنځته کیدو وروسته ستونزه به ناوخته وي، ځکه چې یو فریب کوونکی، بې کنټروله سوپر انټیلیجنس ممکن په بریالیتوب سره د هغې د کنټرول لپاره د راتلونکو هڅو په وړاندې مقاومت وکړي. تر هغه وخته پورې انتظار کول چې سوپر انٹیلیجنس نزدي وي ممکن ډیر ناوخته وي ، یو څه دا چې د کنټرول ستونزه ممکن د قناعت وړ حل کولو لپاره ډیر وخت ونیسي (نو ځینې لومړني کارونه باید ژر تر ژره پیل شي) او همدارنګه د ناڅاپه ځيرکتياي چاودنې احتمال له امله. مصنوعي سوپر انټیلیجنس ته نږدې انسان AI، په دې حالت کې ممکن د سوپر انټیلیجنس له رسیدو دمخه کوم مهم یا مشخص خبرداری شتون ونلري. برسېره پردې، د کنټرول ستونزې څخه ترلاسه شوي راتلونکی پوهه کولی شي دا وړاندیز وکړي چې د AGI ځینې جوړښتونه د نورو په پرتله ډیر د وړاندوینې وړ او د کنټرول وړ دي، کوم چې په پایله کې کولی شي د AGI ابتدايي څیړنې د معمارۍ په لور چې د نورو په پرتله د اټکل وړ او کنټرول وړ وي د کنټرول وړ وي. <ref name="hawking editorial2">{{استشهاد بخبر|عنوان=Stephen Hawking: 'Transcendence looks at the implications of artificial intelligence&nbsp;– but are we taking AI seriously enough?'|مسار=https://www.independent.co.uk/news/science/stephen-hawking-transcendence-looks-at-the-implications-of-artificial-intelligence--but-are-we-taking-ai-seriously-enough-9313474.html|تاريخ الوصول=14 June 2016|ناشر=[[ذي إندبندنت]]|تاريخ أرشيف=25 September 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20150925153716/http://www.independent.co.uk/news/science/stephen-hawking-transcendence-looks-at-the-implications-of-artificial-intelligence--but-are-we-taking-ai-seriously-enough-9313474.html|حالة المسار=live}}</ref> <ref>{{استشهاد بخبر|عنوان=Stephen Hawking warns artificial intelligence could end mankind|مسار=https://www.bbc.com/news/technology-30290540|تاريخ الوصول=14 June 2016|ناشر=[[بي بي سي]]|تاريخ=2 December 2014|تاريخ أرشيف=30 October 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20151030054329/http://www.bbc.com/news/technology-30290540|حالة المسار=live}}</ref> <ref>{{استشهاد بدورية محكمة|عنوان=Anticipating artificial intelligence|صحيفة=Nature|تاريخ=26 April 2016|المجلد=532|العدد=7600|صفحة=413|doi=10.1038/532413a|pmid=27121801|bibcode=2016Natur.532Q.413.|doi-access=free}}</ref> === د زیانمنونکي استازیتوب ستونزه === خودمختاره AI سیسټمونه ممکن په ناڅاپي ډول غلط اهداف وټاکل شي. <ref>{{Cite book|surname=Russell|first1=Stuart|last2=Norvig|first2=Peter|date=2009|title=Artificial Intelligence: A Modern Approach|publisher=Prentice Hall|chapter=26.3: The Ethics and Risks of Developing Artificial Intelligence|isbn=978-0-13-604259-4}}</ref> د مصنوعي ځيرکتيا د پرمختګ لپاره د اتحادیې دوه رییسان، ټام ډیټریتیک او ایریک هورویټز یادونه وکړه چې دا دمخه د اوسني سیسټمونو سره اندیښنه ده: "د هر AI سیسټم یو مهم اړخ چې د خلکو سره اړیکه لري دا باید فکر وکړي چې خلک څه ''غواړي'' . د دې پرځای چې په لفظي ډول حکمونه پلي کړي. » دا ستونزه نوره هم جدي کیږي ځکه چې د مصنوعي ځيرکتيا سافټویر ډیر خپلواک او انعطاف وړ کیږي. <ref name="acm2">{{استشهاد بدورية محكمة|الأخير1=Dietterich|العدد=10|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20160304132930/http://research.microsoft.com/en-us/um/people/horvitz/CACM_Oct_2015-VP.pdf|تاريخ أرشيف=4 March 2016|تاريخ الوصول=14 June 2016|s2cid=20395145|doi=10.1145/2770869|صفحات=38–40|المجلد=58|الأول1=Thomas|صحيفة=[[Communications of the ACM]]|مسار=http://research.microsoft.com/en-us/um/people/horvitz/CACM_Oct_2015-VP.pdf|عنوان=Rise of Concerns about AI: Reflections and Directions|تاريخ=2015|مؤلف2-وصلة=Eric Horvitz|الأول2=Eric|الأخير2=Horvitz|حالة المسار=live}}</ref> د بوسټروم په وینا، سوپر انټیلیجنس کولی شي د ناوړه نمایندګۍ یو نوی ډول ستونزه رامینځته کړي: څومره چې یو AI ډیر هوښیار او وړ وي ، هومره امکان لري چې یو غیر ارادي شارټ کټ ومومي چې په اعظمي ډول پدې کې برنامه شوي اهداف پوره کړي. دلته ځینې فرضي مثالونه دي په کوم کې چې د اهدافو نمایش په ناوړه طریقه رامینځته کیدی شي چې برنامه کونکي یې اراده نه درلوده: * یو سوپر انټیلیجنس پروګرام شوی "د راتلونکي انعام سیګنال د وخت کم شوي متوقع بشپړتیا اعظمي کولو لپاره" ممکن د هغې د انعام لاره خورا لوی حد ته لنډه کړي او بیا په غیر متوقع ډول د انسان نسل له مینځه یوسي (د ماشینونو د یوځای کیدو لاملونو لپاره) او ټوله ځمکه په یوه کنډواله بدله کړي. د هر هغه ساده اجنبی په وړاندې د تل لپاره ساتل شوی قلعه چې هڅه کوي د انعام سیګنال مداخله وکړي. * یو سوپر انټیلیجنس چې د "انساني خوښۍ اعظمي کولو" لپاره برنامه شوی ، ممکن زموږ د مغزو د خوښۍ په مرکز کې الیکټروډونه ځای په ځای کړي ، یا کمپیوټر ته د انسان (ذهن لیږد) اپلوډ کړي او کائنات د هغه کمپیوټر په کاپيونو پوښي چې د اعظمي خوښۍ پنځه ثانیې لوپ لوبوي. بیا بیا. رسل یادونه کوي چې، په تخنیکي کچه، د یو اړخیز هدف پریښودل کولی شي زیان ورسوي: "یو سیسټم چې د n متغیرونو فعالیت غوره کوي، لکه څنګه چې هدف د k < n د اندازې په فرعي سیټ پورې اړه لري، ډیری وختونه به ډیری ارزښتونه وړاندې کړي. پاتې غیر محدود متغیرات؛ که چیرې یو له دې غیر محدود متغیرونو څخه په حقیقت کې هغه څه وي چې موږ یې پاملرنه کوو، موجوده حل ممکن په بشپړ ډول ناغوښتل وي. دا اساسا په څراغ کې د جنین ، د جادوګر زده کونکي ، یا پاچا میډاس پخوانی کیسه ده: یوازې هغه څه چې تاسو یې غواړئ ، نه هغه څه چې تاسو یې غواړئ. . . "دا اسانه خبره نه ده." <ref>{{Cite web |date=2014 |title=Of Myths and Moonshine |url=http://edge.org/conversation/the-myth-of-ai#26015 |access-date=14 June 2016 |archive-date=19 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160719124525/https://www.edge.org/conversation/the-myth-of-ai#26015 |url-status=dead }}</ref> === د اوسني مصنوعي ځيرکتيا غیر ارادي پایلې === ځینې ساینس پوهان ادعا کوي چې د AI د کنټرول ستونزې په اړه څیړنه د اوسني ضعیف AI څخه د غیر ارادي پایلو مخنیوي کې ګټور کیدی شي. د یوې ساده فرضي مثال په توګه، لورنټ اورسو، د ډیپ مینډ (انک.) څخه څیړونکی، د پیاوړتیا زده کړې روبوټ قضیه وړاندې کوي چې ځینې وختونه په قانوني توګه د یو انسان لخوا کنټرول کیږي کله چې دا بهر ته ځي: روبوټ څنګه په سمه توګه پروګرام کیدی شي چې په ناڅاپي توګه نه وي او په پټه توګه زده کړئ چې د کنټرول له ویرې د وتلو څخه ډډه وکړئ او په دې توګه بې کنټروله شئ؟ اورسو د ټیټریس ډیمو برنامه هم په ګوته کوي چې له لاسه ورکولو څخه مخنیوي لپاره د تل لپاره د سکرین بندول زده کړل. اورسو ادعا کوي چې دا مثالونه د بریښنا کنټرول ستونزې ته ورته دي چې څنګه یو تڼۍ نصب کړي چې یو سوپر انټیلیجنس بندوي، پرته له دې چې دا هڅوي چې د انسان د تڼۍ فشارولو څخه مخنیوي لپاره اقدام وکړي. ضعیف دمخه ازمول شوي AI سیسټمونه ځینې وختونه په تیرو وختونو کې زیانونه رامینځته کړي ، له کوچني څخه تر ناورین پورې ، چې د پروګرام کونکو لخوا نه و. په 2015 کې، د بیلګې په توګه، د فولکس ویګن په فابریکه کې یو روبوټ یو آلمانی کارکونکی مړ کړ، د احتمالي انساني تېروتنې له امله، دا د موټر برخه وه. په 2016 کې، مایکروسافټ یو چیټ بوټ، تای، پیل کړ چې د توکمپالنې او جنسیت ژبې کارول زده کړل. د شیفیلډ پوهنتون نویل شارکي وايي چې مثالی حل به هغه وخت وي چې "د AI برنامه کولی شي کشف کړي کله چې یو څه غلط وي او پخپله یې ودروي" مګر خلکو ته خبرداری ورکوي چې په عمومي قضیه کې د ستونزې حل کول به "ریښتیا خورا لوی ساینسي وي. ننګونه." <ref>{{استشهاد بخبر|عنوان=DeepMind Has Simple Tests That Might Prevent Elon Musk's AI Apocalypse|مسار=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-11/deepmind-has-simple-tests-that-might-prevent-elon-musk-s-ai-apocalypse|تاريخ الوصول=8 January 2018|عمل=Bloomberg.com|تاريخ=11 December 2017|تاريخ أرشيف=8 January 2018|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20180108180614/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-11/deepmind-has-simple-tests-that-might-prevent-elon-musk-s-ai-apocalypse|حالة المسار=live}}</ref> <ref>{{استشهاد بخبر|عنوان=Alphabet's DeepMind Is Using Games to Discover If Artificial Intelligence Can Break Free and Kill Us All|مسار=http://fortune.com/2017/12/12/alphabet-deepmind-ai-safety-musk-games/|تاريخ الوصول=8 January 2018|عمل=Fortune|لغة=en|تاريخ أرشيف=31 December 2017|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20171231132517/http://fortune.com/2017/12/12/alphabet-deepmind-ai-safety-musk-games/|حالة المسار=live}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Specifying AI safety problems in simple environments {{!}} DeepMind |url=https://deepmind.com/blog/specifying-ai-safety-problems/ |access-date=8 January 2018 |تاريخ الأرشيف=2 January 2018 |مسار الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180102081413/https://deepmind.com/blog/specifying-ai-safety-problems/ |url-status=dead |خونديځ نېټه=2 January 2018 |خونديځ تړی=https://web.archive.org/web/20180102081413/https://deepmind.com/blog/specifying-ai-safety-problems/ |خونديځ-تړی=https://web.archive.org/web/20180102081413/https://deepmind.com/blog/specifying-ai-safety-problems/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102081413/https://deepmind.com/blog/specifying-ai-safety-problems/ }}</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} [[وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا]] 60tf67nbggiekiemyjg3f1mmdrr0c81 0 77527 368374 358939 2026-08-18T03:26:50Z InternetArchiveBot 24283 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 368374 wikitext text/x-wiki سامریان یا سامریايي خلک هغه قومي مذهبي ډله ده چې د منځني ختیځ له عبرانیانو او اسراییلیانو څخه سرچینه اخلي. هغوی د سامره اصلي خلک دي، دا د لرغوني اسراییل او یهواد هغه تاریخي سیمه ده چې د فلسطین د نننۍ ورځې د لویدیځې غاړې (West Bank) نیمه شمالي سیمه جوړوي. له طبیعي اړخه هغوی د سامري دین پیروان دي، هغه دین چې له ابراهیمي، توحیدي او مذهبي قوم څخه جوړ شوی و چې د یهودیت تر څنګ یې پراختیا موندلې وه. د هغوی د دودونو له مخې، سامریان د اسراییلو له نسل څخه دي چې د اسراییلو د دولسو قبیلو څخه د لسو ورکو شوو قبیلو برخلاف، د اسراییلو د شمالي پاچاهۍ له ړنګېدو وروسته او بیا له میلاد څخه وړاندې د ۷۲۰ کلونو شاوخوا د نوي اشور له سترواکۍ سره د هغوی په الحاق کېدو سره د اشور د سترواکۍ له اسارت سره مخ نه شول. د نه بدل شوي تورات په توګه د سامریانو پنځو کتابونو ته په کتو سره، سامریان یهودان د خپلو نږدې خپلوانو په توګه بولي، خو ادعا کوي چې یهودیت د اسراییلو د مذهب اصلیت په اساسي توګه بدلوي. د یهودي او سامري عقیدو تر منځ تر ټولو زیات د پام وړ الهیاتي توپیر د نړۍ د تر ټولو سپڅلي ځای پورې اړه لري، چې هغه ځای یهودان په بیت المقدس کې د معبد غر او سامریان یې په اوسني نابلس او لرغوني شکیم سره نږدې د ګریزیم غر یادوي. دواړه یهودان او سامریان ټینګار کوي چې د اسحاق علیه سلام ذبح کول (ژباړونکی: مسلمانان د اسمعیل علیه سلام پر قرباني او یهودان د اسحاق علیه سلام پر قرباني کولو عقیده لري) د هغوی اړوند سپیڅلي ځای کې رامنځته شوی او دوی هغه ځای د موریا په نوم پېژني. سامریان له یهودانو سره خپل اختلاف ایلي ته منسوبوي، څوک چې له میلاد نه وړاندې د ۱۱مې پېړۍ شاوخوا کې د اسراییلو لوی کاهن و او د سامریانو په عقیده هغه د ګریزیم له اصلي زیارت سره په مخالفت کې په شیلو کې یو مذهبي زیارت جوړ کړی و.<ref>Deuteronomy 16:6 (Samaritan Version) "Has Chosen"</ref>{{sfn|UNESCO|2017}} یو وخت دا ستره ټولنه وه، خو د سامریانو نفوس د سامریانو د بغاوتونو له امله د پام وړ کمښت وموند چې د بیزانس سترواکۍ له خوا په شپږمه پېړۍ کې په وحشیانه ډول سره وځپل شول. د بېزانس سترواکۍ پر مهال او بیا د مسلمانانو له خوا د شام په نیولو سره د هغوی زیاتره کسان عیسویان او مسلمانان شول. په دولسمه پېړۍ کې، یهودي کاشف او لیکونکي بنیامین تودلا اټکل کړی و چې په فلسطین او سوریه کې یوازې شاوخوا ۱۹۰۰ سامریان پاتې وو.{{sfn|Crown|Pummer|Tal|1993|pp=70–71}}{{sfn|Levy-Rubin|2000|pp=257–276}} تر ۲۰۲۴ کال پورې، د سامریانو نفوس شاوخوا ۹۰۰ کسه و چې په مساوي توګه د اسراییلو (شاوخوا ۴۶۰ کسان یې په هولون) او لویدیځه غاړه (شاوخوا ۳۸۰ یې په کریات لوزا) کې سره وېشل شوي وو. د کریات لوزا سامریان په شامي عربي خبرې کوي، په داسې حال کې چې د هولون اوسیدونکې یې بیا زیاتره په عبراني اسراییلي خبرې کوي. د عبادت لپاره له عبري سامري او ارامي سامري څخه هم کار اخلي چې دا دواړه په سامري خط سره لیکل شوي دي. د سامریانو د دود له مخې، په تېرو ۳۶۰۰ کلونو کې د سامریانو د ستر کاهن مقام پرته له ځنډ څخه دوام درلود او له عبري پیغمبر هارون علیه سلام څخه پیل شوی دی. له ۲۰۱۳ کال را وروسته، د سامریانو ۱۳۳ ستر کاهن عابد البن عشر بین متزلیاخ دی.<ref name="update">{{Cite web|title=The Samaritan Update: An Internet Newsletter & Archive Regarding the Samaritan-Israelites|url=http://www.thesamaritanupdate.com/|access-date=8 April 2024|date=4 March 2024|quote=The Samaritans call themselves Bene-Yisrael “Children of Israel”, or Shamerim “Observant Ones”}}</ref> د سرشمېرنې په موخه، د اسراییلو قانون له سامریانو سره د یوې بېلې مذهبي ټولنې په توګه چلند کوي، خو د اسراییلو لوی مذهبي مشر (خاخام) بیا هغوی له قومي اړخه یهود (اسراییل) بولي. خو بیا هم، د خاخام ادبیات، د هلاخي سامریانو یهودوالی ردوي، تر هغه چې دا خلک د اسراییلو د تاریخي سپیڅلي ځای په توګه د ګیریزم غر له منلو انکار وکړي. خو بیا هم په اسراییلو کې د یهودو-سامریانو تر منځ ودونه په زیاتیدونکي توګه سره دود دي. په دواړو هولون او کریات لوزا کې اوسېدونکي سامریان د اسراییلو تابعیت لري، خو هغه چې په کریات لوزا کې اوسي هغوی فلسطیني تابعیت هم لري.{{sfn|Sela|1994|pp=255–266}} همداشان د نړۍ په ګوټ ګوټ کې یو زیات شمېر او مخ پر زیاتیدونکي ټولنې، کورنۍ او کسان شته، چې که څه هم د سامریانو د ټولنې غړي نه دي، خو بیا هم د سامري قوم او مذهب اصول او دودونه پېژني او عملي کوي يي. د ۲۰۲۳ کال د فبروري تر میاشتې پورې په نړیواله توګه د سامریانو د قوم تر ټولو ستره ټولنه په برازیل کې د (Shomrey HaTorah) ټولنه ده چې شاوخوا ۲۰۰۰۰ غړي لري.{{sfn|Tsedaka|2015}}{{sfn|ISII: Keepers}} == ایتمولوژي او اصطلاحات == په ډیلوس کې د سامریانو د ډیاسپورا کتیبې چې لرغونتوب یې له میلاد څخه ۱۵۰ تر ۵۰ کلونو پورې رسیږي، د سامریانو لپاره تر ټولو زوړ ځان پېژندنه وړاندې کوي، چې ښیي هغوی خپل ځانونه «بن اسراییل» چې په پښتو کې ورته د «اسرییلو زامن» ویل کېږي را پیژني او معمولاً په اسراییلي ژبه خبرې کوي.<ref>{{cite web|title=Samaritan|url=https://www.britannica.com/topic/Samaritan|publisher=Britannica|access-date=14 September 2023}}</ref>{{sfn|Kartveit|2019|pp=9–10}} سامریان په خپله ژبه یعنې عبري سامري کې خپل ځانونه «اسراییل»، «بني اسراییل» او Shamerim چې د «ساتونکو/پالونکو/کتونکو» په معنی ده او په عربي کې السامیرییون بولي.  دا اصطلاح د عبراني سپیڅلي کتاب له Somerim اصطلاح سره ګډه رېښه لري، او دواړه اصطلاحګانې سامي رېښه منعکسوي چې معنی یې ده «کتل، ساتل». له تاریخي اړخه، سامریان په سامریه کې سره را ټول وو. په عصري عبري ژبه کې، سامریانو ته Shomronim ویل شوي دي، چې د «سامریې د اوسېدونکو» په معنی ده.{{sfn|Manzur|1979}}<ref>{{cite journal|last1=Bowman|first1=John|title=BANŪ ISRĀ'ĪL IN THE QUR'ĀN|url=https://www.jstor.org/stable/20832712|journal=Islamic Studies|date=8 February 1963|volume=2|issue=4|pages=447–455|publisher=Islamic Research Institute|jstor=20832712|access-date=14 September 2023|quote=This tiny community called by the Jews and the Christians, the Samaritans, call themselves Israel or Shomerim, the Keepers (of the Torah, i.e., Tawr?t).}}</ref><ref>{{cite web|title=The Samaritan Identity|url=https://www.the-samaritans.net/|publisher=The Israelite Samaritan Community in Israel|access-date=15 September 2023|quote="Our real name is, 'Bene- Yisrael Ha -Shamerem (D'nU- -D'7nU) - in Hebrew , which means 'The Keepers', or to be precise, the Israelite - Keepers, as we observe the ancient Israelite tradition, since the time of our prophet Moses and the people of Israel. The modern terms, 'Samaritans' and 'Jews', given by the Assyrians, indicate the settlement of the Samaritans in the area of Samaria, and the Jews in the area of Judah."|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710183447/https://www.the-samaritans.net/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=The Keepers: Israelite Samaritan Identity|date=26 May 2020|url=https://www.israelite-samaritans.com/history/keepers-israelite-samaritan-identity/|publisher=Israelite Samaritan Information Institute|access-date=15 September 2023|quote="We are not Samaritans; this is what the Assyrians called the people of Samaria. We, The Keepers, Sons of Israel, Keepers of the Word of the Torah, never adopted the name Samaritans. Our forefathers only used the name when speaking to outsiders about our community. Through the ages we have referred to ourselves as The Keepers."|archive-date=24 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124075930/https://www.israelite-samaritans.com/history/keepers-israelite-samaritan-identity/|url-status=dead}}</ref> په عصري انګریزې کې، سامریان اسراییلي سامریانو ته ویل کېږي.<ref>{{cite web|title=The Samaritans - Israelite Samaritans in Israel|url=https://www.the-samaritans.net/|publisher=Israelite Samaritan Community|access-date=15 September 2023|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710183447/https://www.the-samaritans.net/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Israelite Samaritans information Institute|url=https://www.israelite-samaritans.com/|access-date=15 September 2023}}</ref> یوسفوس د سامریانو لپاره له ګڼو اصطلاحاتو کار اخلي چې داسې ښکاري هغه د یوه او بل پر ځای کاروي. په دې منځ کې خوتای ته یوه اشاره ده، دا هغه نوم دی چې په ماد او فارس کې د هغو خلکو د ښودلو لپاره کارول کېږي چې ګومان کېږي سامره ته لیږل شوي تر څو د اسراییلي تبعید شوي نفوس ځایناستي شي. سامارییس ښايي د سامره د سیمې اوسېدونکو یا د همدې نوم لرونکي ښار ته اشاره ولري، که څه هم ځینې متون له هغه نه په ځانګړې توګه سامریانو ته اشاره کوي.{{sfn|Pummer|2002|pp=123,42,156}}{{sfn|Crown|1989|p=196}}{{sfn|Epiphanius|2009|p=30}} == اصلیت == د سامریانو او یهودانو تر منځ ورته والی تر دې بریده پورې وه چې د میشنا خاخامانو نه شوای کولای د دوی تر منځ کوم ښکاره توپیر په ګوته کړي. دا چې کوم وخت د سامریانو او یهودانو تر منځ بېلوالی راغی ډېرې هلې ځلې وشوې چې دقیقه نېټه یې په ګوته کړي، خو دا ټول له یو بل سره ډېر توپیر لري ځکه د عزرا له وخت نه رانیولې بیا د بیت المقدس تر وراني (له میلاد څخه ۷۰ کاله وروسته) او د بارکوخبا بغاوت (له میلاد نه ۱۳۲ – ۱۳۶ کاله وروسته) پورې ګڼ روایتونه شته. د سامري د بېل هویت رامنځته کېدل او د هغوی او یهودانو تر منځ توپیر په را وروسته ګڼو پېړیو کې رامنځته شوي دي. په عمومي توګه داسې ګومان کېږي چې د هاسمون په دوره کې یو بنسټیز بېلتون رامنځته شوی دی.{{sfn|Crown|1991|p=17}}{{sfn|Bourgel|2019|p=1}}{{sfn|Zsengellér|2017|p=157}} د اجدادو له اړخه، سامریان دا مني چې د دوی نسب په لرغوني سامریه کې د ایفریم او مناسه قبیلو ته رسیږي. د سامریانو دودونه د هغوی او د یهود تر مشرۍ لاندې سویلي اسراییلیانو تر منځ انشعاب د سپیڅلي کتاب د کشش، ایلي تر وخت پورې تړي، چې د یوه «کاذب» ستر کاهن په توګه ګڼل شوی او د کشیشي منصب یې د هغه له ساکن، اوزي څخه په زور نیولی او یو سیال زیارت یې په شیلو کې جوړ کړ او په دې ترتیب سره یې د یهواد او بنیامین د قلمرو سویلي زیارت کوونکي یې د ګریزیم له زیارت څخه را وګرځول. همداشان ویل کېږي چې ایلي د عهد د صندوق یوه ګڼه جوړه کړې ده چې بالاخره په بیت المقدس کې یې د یهودانو سپیڅلي ځای ته لاره پیدا کړې ده.{{sfn|Fried|2014|p=148}} == سرچينې == lhzfg8pug6ugzbkfek5pmvsyskizv0o 3 85981 368391 359590 2026-08-18T06:46:39Z SHB2000 24510 SHB2000 د [[د کارن خبرې اترې:Font8388608]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Pristome]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Font8388608|Font8388608]]" to "[[Special:CentralAuth/Pristome|Pristome]]" 359590 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Font8388608}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۰۵:۳۹, ۱۸ جنوري ۲۰۲۶ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) t2hruv21ywcho4c0yx4n9nzqachjjnn 0 87583 368397 365735 2026-08-18T11:20:40Z شاه زمان پټان 26102 /* */ 368397 wikitext text/x-wiki {{Infobox mythical creature | name = کبانه | image = John William Waterhouse A Mermaid.jpg | caption = [[جان ويليام واټرهاوس]]، ''يوه کبانه'' (۱۹۰۰). | Grouping = افسانوي | Sub_Grouping = [[اوبيز ځواک]] | Country = ټوله نړۍ }} '''کبانه''' يا '''سمندري ښاپېرۍ''' په کلتوري ادبياتو کې يو افسانوي مخلوق دی چې سر يې د ښکلې ښځې او لاندې تنه يې د کب لکۍ وي. <ref>{{Cite web|url=https://www.rmg.co.uk/stories/art-culture/what-mermaid|title=Mermaids and merpeople|date=نامالوم|accessdate=۲۰۲۶ز اگست ۸مه|website=rmg.co.uk}}</ref> د کبانې کيسې له زرگونو کلونو راهيسې په بېلابېلو کلتورونو کې شتون لري او په ټوله نړۍ کې د ايرلينډ د سمندرغاړې له مېشت ځايونو نيولې تر د سوېلي افريقا کارو سارا پورې په ټولو کلتورونو مشهورې دي.<ref>{{Cite web|url=https://www.rmg.co.uk/stories/art-culture/what-mermaid|title=Mermaids and merpeople|date=نامالوم|accessdate=۲۰۲۶ز اگست ۸مه|website=rmg.co.uk}}</ref> == البهاث العلمي == د مرمیډز موضوع په ډیری ساینسي مطالعاتو کې جدي شهرت ته رسیدلې ، پشمول د بیولوژیکي ارزونې په شمول چې د سمندري ساینس په مشهور سایټ ډیپ سی نیوز کې د مرمیډ ارتقاء فرضیه څومره امکان نلري. پنځه اصلي لاملونه چې د مرمیډ د نه مطابقت لپاره بیان شوي,د اوسني تکامل پوهاوي سره دوی دا دي: ترمورګولیشن (د بدن د تودوخې تنظیم کولو لپاره موافقت)؛ تکامل ناانډولتیا؛ د زیږون ستونزې؛ د تی لرونکو حیواناتو او کبانو ترمنځ د هاضمي توپیر؛ او د فزیکي شواهدو نشتوالی. مرمیډز په طنزیه انداز کې په یوه ساینسي مقاله کې چې د واشنګټن پوهنتون د سمندر پیژندونکي کارل پانسي لخوا لیکل شوي ، په طنزیه انداز کې لیکل شوي بحث شوي.<ref>{{Cite web|url=https://deepseanews.com/2013/10/fishful-thinking-five-reasons-why-mermaids-cant-physically-exist/-mermaid|title=Mermaids and merpeople|date=نامالوم|accessdate=۲۰۲۶ز اگست ۸مه|website=rmg.co.uk}}</ref> ==شتمنۍ== په لرغوني یوناني افسانه کې د مرمیډ عکس د مینځنۍ پیړۍ په جریان کې د مرمیډونو سره مخلوط شوی و. ځینې اروپایی رومانسي ژبې لاهم د مرمیډ ته راجع کولو لپاره د "میرمیډ" سره ورته اصطلاحات کاروي ، لکه فرانسوي کلمه "سیرین".او سرینا، هسپانوي او ایټالوی. د یونان په لومړیو وختونو کې، مرمیډونه د انسانانو سرونو سره د مرغیو په توګه لیدل کیده، مګر د کلاسیک دورې په جریان کې، یونانیانو په وخت سره په هنر کې د نیم کب په توګه مرمیډ انځور کړ..<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.eg/books?id=ipANAAAAIAAJ&pg=PA354&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false-reasons-why-mermaids-cant-physically-exist/-mermaid|title=Mermaids and merpeople|date=نامالوم|accessdate=۲۰۲۶ز اگست ۸مه|website=rmg.co.uk}}</ref> == سرچينې == {{لړسرچينې}} mw47g1f2gu2ej6nfit2vdntnn9400tc 0 87605 368376 2026-08-18T04:21:32Z شاه زمان پټان 26102 د " {{Infobox officeholder | honorific_prefix = {{unbulleted list center|{{transliteration|fa|[[Mawlawi (Islamic title)|Mawlawi]]}}<ref name="AfghanBios" />|{{transliteration|fa|[[Mullah]]}}<ref name="AfghanBios">{{cite web |title=Juma Khan Fateh Mullah |url=https://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=5682&task=view&total=5263&start=2208&Itemid=2 |website=Afghan Bios |access-date=14 August 2026}}</ref>}} | name = جمعه خان..." تورو مخ جوړ شو 368376 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = {{unbulleted list center|{{transliteration|fa|[[Mawlawi (Islamic title)|Mawlawi]]}}<ref name="AfghanBios" />|{{transliteration|fa|[[Mullah]]}}<ref name="AfghanBios">{{cite web |title=Juma Khan Fateh Mullah |url=https://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=5682&task=view&total=5263&start=2208&Itemid=2 |website=Afghan Bios |access-date=14 August 2026}}</ref>}} | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = Deputy Governor of [[Zabul Province]] | 1blankname = [[List of governors of Zabul|Governor]] | 1namedata = [[Sher Mohammad Sharif]] | term_start = Early 2026<ref name="AfghanBios" /> | term_end = 22 June 2026<ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[Faizullah Tamim]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = Administrator of Darwaz Districts | term_start1 = 2021<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|1984 or 1985}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = Shaakhdara, [[Nusay District]], [[Badakhshan Province|Badakhshan]], Afghanistan<ref name="AfghanBios" /> | father = | parents = | relations = Musa Shahriar (brother)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = Nusay High School<br>Zaghar High School<ref name="AfghanBios" /> | party = [[Taliban]] {{small|(until 2026)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} Taliban {{small|(until 2026)}}<ref name="Hasht2026" /> * Fateh Loyalists {{small|(2026–present)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | Darwaz Regional Forces<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = Commander<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | Taliban Forces in Darwaz {{small|(2017–2026)}}<ref name="Wafayee2025" /> | Fateh Armed Faction {{small|(2026–present)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[War in Afghanistan (2001–2021)]] * [[2020 Nusay and Maimay offensive]]<ref name="AfghanBios" /> {{Interlanguage link|Badakhshan conflict (2026)|fa|درگیری‌های بدخشان (۱۴۰۵)}} {{small|(2026–present)}}<ref name="Hasht2026" /> * Battle of Nusay {{small|(2026)}}<ref name="Hasht2026" /> }} qsd8yrr579mwrs37z8azf58zy9sqog5 368377 368376 2026-08-18T04:28:11Z شاه زمان پټان 26102 368377 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = {{unbulleted list center|{{transliteration|fa|[[Mawlawi (Islamic title)|Mawlawi]]}}<ref name="AfghanBios" />|{{transliteration|fa|[[Mullah]]}}<ref name="AfghanBios">{{cite web |title=Juma Khan Fateh Mullah |url=https://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=5682&task=view&total=5263&start=2208&Itemid=2 |website=Afghan Bios |access-date=14 August 2026}}</ref>}} | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = 22 June 2026<ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|1984 or 1985}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = Shaakhdara, [[Nusay District]], [[Badakhshan Province|Badakhshan]], Afghanistan<ref name="AfghanBios" /> | father = | parents = | relations = Musa Shahriar (brother)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = Nusay High School<br>Zaghar High School<ref name="AfghanBios" /> | party = [[Taliban]] {{small|(until 2026)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} Taliban {{small|(until 2026)}}<ref name="Hasht2026" /> * Fateh Loyalists {{small|(2026–present)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | Darwaz Regional Forces<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = Commander<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | Taliban Forces in Darwaz {{small|(2017–2026)}}<ref name="Wafayee2025" /> | Fateh Armed Faction {{small|(2026–present)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} om87bbjyspq76evsesxrva3011w1mkv 368378 368377 2026-08-18T04:29:32Z شاه زمان پټان 26102 368378 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = 22 June 2026<ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|1984 or 1985}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = Shaakhdara, [[Nusay District]], [[Badakhshan Province|Badakhshan]], Afghanistan<ref name="AfghanBios" /> | father = | parents = | relations = Musa Shahriar (brother)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = Nusay High School<br>Zaghar High School<ref name="AfghanBios" /> | party = [[Taliban]] {{small|(until 2026)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} Taliban {{small|(until 2026)}}<ref name="Hasht2026" /> * Fateh Loyalists {{small|(2026–present)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | Darwaz Regional Forces<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = Commander<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | Taliban Forces in Darwaz {{small|(2017–2026)}}<ref name="Wafayee2025" /> | Fateh Armed Faction {{small|(2026–present)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} 1qn23fqs8tfpwgvrmfbkvkk4g3kkgzc 368379 368378 2026-08-18T04:45:22Z شاه زمان پټان 26102 368379 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = 22 June 2026<ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|1984 or 1985}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = Shaakhdara, [[درواز بالا ولسوالۍ|نسي ولسوالۍ]], [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، Afghanistan<ref name="AfghanBios" /> | father = | parents = | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} Taliban {{small|(until 2026)}}<ref name="Hasht2026" /> * Fateh Loyalists {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} lcequ2gyqf2v15uw1ra078rn935q953 368380 368379 2026-08-18T04:49:01Z شاه زمان پټان 26102 368380 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = ۲۰۲۶ جون ۲۲مه <ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|۱۰۸۴ يا ۱۹۸۵}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = شاخدره [[درواز بالا ولسوالۍ|نوسي ولسوالۍ]]، [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، افغانستان<ref name="AfghanBios" /> | father = | parents = | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} طالبان {{small|(تر ۲۰۲۶)}}<ref name="Hasht2026" /> * د فاتح وفاداران {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} ccbzapw1vqrz63t97be0eybdw7he1iw 368386 368380 2026-08-18T05:09:52Z شاه زمان پټان 26102 368386 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}}</ref> د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} </ref> {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = ۲۰۲۶ جون ۲۲مه <ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|۱۰۸۴ يا ۱۹۸۵}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = شاخدره [[درواز بالا ولسوالۍ|نوسي ولسوالۍ]]، [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، افغانستان<ref name="AfghanBios" /> | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} طالبان {{small|(تر ۲۰۲۶)}}<ref name="Hasht2026" /> * د فاتح وفاداران {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} lj24qwpdogxojbq8ky5bdsslbre9pzz 368387 368386 2026-08-18T05:11:26Z شاه زمان پټان 26102 368387 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}}</ref> د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} </ref> {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = ۲۰۲۶ جون ۲۲مه <ref name="Intnl۲۰۲۶">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|۱۰۸۴ يا ۱۹۸۵}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = شاخدره [[درواز بالا ولسوالۍ|نوسي ولسوالۍ]]، [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، افغانستان<ref name="AfghanBios" /> | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} طالبان {{small|(تر ۲۰۲۶)}}<ref name="Hasht2026" /> * د فاتح وفاداران {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} 7vj2iab6cq3snavz9jwn5nrd0lj4e34 368388 368387 2026-08-18T05:12:21Z شاه زمان پټان 26102 368388 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}}</ref> د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} </ref> {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = ۲۰۲۶ جون ۲۲مه <ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = 2026<ref name="Hasht۲۰۲۶">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|۱۰۸۴ يا ۱۹۸۵}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = شاخدره [[درواز بالا ولسوالۍ|نوسي ولسوالۍ]]، [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، افغانستان<ref name="AfghanBios" /> | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} طالبان {{small|(تر ۲۰۲۶)}}<ref name="Hasht2026" /> * د فاتح وفاداران {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} tbimnnfkztln8hff9sm2l9fxu4mppf3 368389 368388 2026-08-18T05:13:33Z شاه زمان پټان 26102 368389 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}}</ref> د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} </ref> {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = ۲۰۲۶ جون ۲۲مه <ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | predecessor = | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = ۲۰۲۶<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|۱۰۸۴ يا ۱۹۸۵}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = شاخدره [[درواز بالا ولسوالۍ|نوسي ولسوالۍ]]، [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، افغانستان<ref name="AfghanBios" /> | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} طالبان {{small|(تر ۲۰۲۶)}}<ref name="Hasht2026" /> * د فاتح وفاداران {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} 21xz7ordupp3h7h519yasgej9a6gqi3 368390 368389 2026-08-18T05:15:40Z شاه زمان پټان 26102 368390 wikitext text/x-wiki '''جمعه خان فاتح''' د [[بدخشان ولايت]] د [[درواز ولسوالۍ]] د شاخدرې د سيمې يو پخوانی طالب قوماندان دی چې د جمهوريت له سقوطه څه باندې لس کاله پخوا له طالبانو سره يوخای شوی دی، هغه د [[کابل]] له سقوطه يو کال وړادې د بدخشان په ستراتيژيکو سيمو په بريد او د جهاد له دورې د پاتې شويو وسلو د لويو زېرمو په نيولو، د دوراز حوزه کې مشهور شو.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}}</ref> د طالبانو له واکمنېدو وروسته هغه د نسي د ولسوال په توگه وگومارل شو او تېرو څلو کلونو کې يې په سيمه خپل سياسي، نظامي او اقتصادي نفوذ په پرله‌پسې ډول پراخ کړ، پلويانو يې هغه د ته د '''درواز فاتح''' او د '''درواز سيمو عمومي امير''' وايه.<ref>{{Cite web|url=https://www.afintl.com/pa/202606200041|title=له وفادار جنګیالي تر سرغړوونکي قوماندان؛ د طالبانو مشر د جمعه فاتح د ځپلو امر کړی|date=۲۰۲۶ د جون ۲۰ مه|accessdate=۲۰۲۶ د اگست ۱۸مه|website=افغانستان اينترنېشنتل}} </ref> {{Infobox officeholder | name = جمعه خان فاتح | native_name = {{No bold|جمعه‌خان فاتح}} | native_name_lang = fa | image = | caption = | office = د [[زابل ولايت]] مرستيال والي | 1blankname = [[د زابل د واليانو نوملړ|والي]] | 1namedata = [[شير محمد شريف]] | term_start = د ۲۰۲۶ز په لومړيو کې<ref name="AfghanBios" /> | term_end = ۲۰۲۶ جون ۲۲مه <ref name="Intnl2026">{{cite news |title=Taliban Leader Dismisses Dissident Commander from Zabul Deputy Governorship |url=https://www.afghanistaninternational.com/ |publisher=Afghanistan International |date=22 June 2026}}</ref> | successor = [[فيض الله تميم]]<ref name="AfghanBios" /> | office1 = د درواز ولسواليو مدير | term_start1 = ۲۰۲۱ز<ref name="AfghanBios" /> | term_end1 = ۲۰۲۶<ref name="Hasht2026">{{cite news |title=Taliban Talks Fail as Juma Khan Fateh Rejects Disarmament |url=https://8am.media/ |publisher=Hasht-e Subh |date=1 July 2026}}</ref> | birth_date = {{circa|۱۰۸۴ يا ۱۹۸۵}}<ref name="AfghanBios" /> | birth_place = شاخدره [[درواز بالا ولسوالۍ|نوسي ولسوالۍ]]، [[بدخشان ولايت|بدخشان]]، افغانستان<ref name="AfghanBios" /> | relations = موسا شهريار (ورور)<ref name="Wafayee2025">{{cite web |last=Wafayee |first=Mukhtar |title=A New Tyrant in the Pamirs: Juma Khan Fateh's Rule of Fear Over Ismailis |url=https://www.wafayee.com/2025/03/a-new-tyrant-in-pamirs-juma-khan-fatehs.html |date=11 March 2025 |access-date=14 August 2026}}</ref> | education = نوسي عالي لېسه<br>زاغر عالي لېسه<ref name="AfghanBios" /> | party = [[طالبان]] {{small|(تر ۲۰۲۶ز)}}<ref name="Hasht2026" /> | allegiance = {{tree list}} * {{flagicon_image|Flag of the Taliban.svg}} طالبان {{small|(تر ۲۰۲۶)}}<ref name="Hasht2026" /> * د فاتح وفاداران {{small|(۲۰۲۶ تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> {{tree list/end}} | branch = {{ubil | | درواز ځايي ځواکونه<ref name="Wafayee2025" /> }} | service_years = 2013–present<ref name="AfghanBios" /> | rank = قوماندان<ref name="AfghanBios" /> | commands = {{ubil | | د درواز طالب ځواکونه {{small|(۲۰۱۷-۲۰۲۶ز)}}<ref name="Wafayee2025" /> | د فاتح وسله واله ډله {{small|(۲۰۲۶ز تر اوسه)}}<ref name="Hasht2026" /> }} | battles = [[د افغانستان جګړه (۲۰۰۱- ۲۰۲۱)]] }} == سرچينې == {{لړسرچينې}} lsb8rqf4ope2wwr23v7wiz2y8f1jg9v 10 87606 368381 2026-08-18T04:50:46Z شاه زمان پټان 26102 د "<templatestyles src="Tree list/styles.css" /><!-- --><div class="treeview"><noinclude> </div> {{Documentation}} </noinclude>" تورو مخ جوړ شو 368381 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Tree list/styles.css" /><!-- --><div class="treeview"><noinclude> </div> {{Documentation}} </noinclude> 71bvast8rpckwcf0vpy9d52jfo6mn1r 10 87607 368382 2026-08-18T04:52:38Z شاه زمان پټان 26102 د "/* {{pp-template}} */ .treeview ul { padding: 0; margin: 0; } .treeview li { padding: 0; margin: 0; list-style-type: none; list-style-image: none; } .treeview li li { background: url("https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Treeview-grey-line-flipped.png") no-repeat right 0 top -2981px; /* @noflip */ padding-right: 21px; text-indent: 0.3em; } .treeview li li:last-child { background-position: right 0 top -5971px } /* first line here d..." تورو مخ جوړ شو 368382 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .treeview ul { padding: 0; margin: 0; } .treeview li { padding: 0; margin: 0; list-style-type: none; list-style-image: none; } .treeview li li { background: url("https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Treeview-grey-line-flipped.png") no-repeat right 0 top -2981px; /* @noflip */ padding-right: 21px; text-indent: 0.3em; } .treeview li li:last-child { background-position: right 0 top -5971px } /* first line here deals with new situation after RemexHTML switch, * where emptyline cause the first child to become the 2nd child. Such a mess */ .treeview li.emptyline > ul > .mw-empty-elt:first-child + .emptyline, .treeview li.emptyline > ul > li:first-child { background-position: right 9px } bsxsf20k74l7n728nobcbrcjvshoh09 10 87608 368384 2026-08-18T05:06:27Z شاه زمان پټان 26102 د "<includeonly></div></includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Tree list/doc}} </noinclude>" تورو مخ جوړ شو 368384 wikitext text/x-wiki <includeonly></div></includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:Tree list/doc}} </noinclude> o1fzi3t43rwvajfcd88aaf375xq9afc 10 87609 368385 2026-08-18T05:07:19Z شاه زمان پټان 26102 د "{{#invoke:list|unbulleted|list_style=margin-left:{{{in|{{{indent|1em}}}}}};text-indent:-{{{in|{{{indent|1em}}};{{{list_style|}}}}}}}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>" تورو مخ جوړ شو 368385 wikitext text/x-wiki {{#invoke:list|unbulleted|list_style=margin-left:{{{in|{{{indent|1em}}}}}};text-indent:-{{{in|{{{indent|1em}}};{{{list_style|}}}}}}}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> e7g6r2fcww4yjx4nb1dqwr0bhklddpj 3 87610 368392 2026-08-18T06:46:40Z SHB2000 24510 SHB2000 د [[د کارن خبرې اترې:Font8388608]] مخ [[د کارن خبرې اترې:Pristome]] ته ولېږداوه: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Font8388608|Font8388608]]" to "[[Special:CentralAuth/Pristome|Pristome]]" 368392 wikitext text/x-wiki #مخګرځ [[د کارن خبرې اترې:Pristome]] 9ggbyx4h4eikgeagz0e09m4vesm3k8c 3 87611 368395 2026-08-18T09:04:35Z ښه راغلاست پیغام ورکوونکی 11444 د يوه نوي کارن د خبرواترو مخ کې د [[ښه راغلئ|ښه راغلاست پيغام]] ورگډوي 368395 wikitext text/x-wiki {{ښه راغلئ|realName=|name=Mohammed9045sa}} -- <span style="font-family: MCS Quds SU normal; font-size: 15px; text-shadow: silver 0.2em 0.2em 0.1em;"> '''[[کارن:Af420|<font color="black">'''Af420''']]''' </span> ^{<font face="MCS Quds SU normal" size="3">'''[[د کارن خبرې اترې:Af420|<font color="#69 69 69">'''اړیکه''']] '''</font>} ۱۸ اگست ۲۰۲۶، گړۍ ۰۹:۰۴ ([[همغږي نړیوال وخت|‌‌‌‌'''نړۍ‌وال ‌وخت''']]) mmvr58429helblbg3irv00mhru9wqbb