Wikipedia
quwiki
https://qu.wikipedia.org/wiki/Qhapaq_p%27anqa
MediaWiki 1.46.0-wmf.21
first-letter
Midya
Sapaq
Rimanakuy
Ruraq
Ruraq rimanakuy
Wikipidiya
Wikipidiya rimanakuy
Rikcha
Rikcha rimanakuy
MediaWiki
MediaWiki rimanakuy
Plantilla
Plantilla rimanakuy
Yanapa
Yanapa rimanakuy
Katiguriya
Katiguriya rimanakuy
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Akchiq Ñan
0
15637
686583
680740
2026-03-28T04:44:08Z
InternetArchiveBot
25132
Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
686583
wikitext
text/x-wiki
[[Rikcha:Zones registering Sendero Luminoso (Shining Path) activity.svg|rikchacha|304x304px|Maypim K'anchaq Ñan maqanakurqan.]]
[[Rikcha:Retablo12-Sendero.jpeg|thumb|right|250px|K'anchaq Ñan, huk [[piruwanu ritawlu]].]]
'''K'anchaq Ñan''', '''Achkiq Ñan''' icha '''Akchiq Ñan''', [[kastilla simi]]pi '''Sendero Luminoso''' nisqaqa huk [[piruw]]anu, ''[[terrorista]]'' nisqa [[ankalli]] [[tantanakuy]]mi. [[1980]] watamanta [[1992]] watakama piruwanu [[awqaq]]kunawan hayu kaspa tukuy [[Piruw]]pi [[mamallaqtayuq maqanakuy]]ta rurarqan. Chaypacha aswanta [[Qhichwa runa]]kuna llakispanmi, [[Piruwpi Sasachakuy pacha|Sasachakuy pacham]] nirqan.
== Wiñay kawsay ==
[[1960]] watapi [[Wamanqa]] llaqtap [[yachay suntur]]ninpi yachaq [[Abimael Guzmán]] sutiyuq (''presidente Gonzalo'' nisqa) [[yachay wayllukuq]]mi chay tantanakuyta kamarirqan, [[José Carlos Mariátegui]]-p kamasqan [[Piruwanu Kumunista Partidu]]manta t'aqakusqa [[Piruwanu Kumunista Partidu - Puka Unancha]] nisqamanta t'aqakuspa. K'anchaq Ñanqa huk yachay sunturkunaman, [[Wankayu]]man, [[Lima]]pi [[Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin]]manpas.
[[1980]] watapi [[umalliq]] [[akllanakuy]]pi [[Chuschi]] llaqtachapi akllana p'anqakunata kañispa [[maqanakuy]]ta qallarirqan. [[Antikuna]]pi, [[Ayakuchu suyu|Ayakuchu]], [[Apurimaq suyu|Apurimaq]], [[Wankawillka suyu]]kunapi karulla [[k'iti]]kunapi kamachinatam hap'irqan. Mana munanayasqa [[misti]] [[qhatuq]]kunata, mamallaqta kapataskunatapas sipispa, achka [[qhichwa runa|qhichwa]] [[chakra runa]]p sunqunkunatas chaskirqan. Chaywanpas, mana pi qhichwa runakunapas maoismu nisqapi iñirqanchu.
[[Fernando Belaúnde Terry]] sutiyuq Piruwpa umalliqninqa awqaqkunamanta manchakuspa, qallariypi mamallaqta [[pulisiya]]llatam maqanakuyman kacharqan. [[1982]] K'anchaq Ñan Wamanqapi [[samk'ay wasi]]ta ch'utispa masikunata qispichispa, pulitiku hayu runakunatataq sipiptin, Belaúndeqa Ayakuchu suyupi [[maqanakuy kamachiy]]tam rimarirqan. Chaymantataq piruwanu awqaqkunaqa maqanakuytapuni qallarirqan, mana K'anchaq Ñanman hayullachu, ichataq tukuy [[indihina]], qhichwa runaman hayum, k'apak qhichwa [[ayllu llaqta]]kunata puchukachispa (ahinataq [[Matara llaqta|Matara]], [[Chiyara]], [[Suqus llaqta|Suqus]], [[Tutus]], [[Walla llaqta|Walla]], [[Tikiwa]], [[Wankaraylla]], [[Sirkamarka]], [[Qispillaqta]], [[Aqumarka]], [[Askipata]], [[Iripampa]], [[Pampay]] ayllu llaqtakunapi), hinallataqmi K'anchaq Ñanmi qhichwa runakunata ñak'aykurqan, lliw [[Lukanamarka]] llaqtayuq runakunatam wañuchispa, achka [[Uchuraqay]] llaqtayuq runakunatapas. Chay ''senderista'' nisqakunaqa achka [[kristiyanu]] [[pastur]]kunatapas sipirqan, {{Pun|5|9|1992}} [[Rómulo Sauñe Quicaña]] sutiyuq Biblia t'ikraqtam.
Tukuy chay ''terror'' nisqa manchachiyninwan K'anchaq Ñanqa maqanakuyta tukuy Piruq mama llaqtapi, [[Lima]] llaqtamanpas mast'arqan. Chaypi {{Pun|15|02|1992}} [[María Elena Moyano]] illapayayarqanku.
Ichataq Piruwpi atiyniyuqkunap [[wañuy iskadrun]]ninkunapas achka runakunatam, pulitiku hayunkunatam [[runa sipiy|sipirqanku]] - ahinataq {{Pun|18|12|1992}} Grupo Colina nisqaqa [[Pedro Huillca Tecse]] sutiyuq [[sindikatu]]kunap pusaqninta.
[[Alberto Fujimori]] piruwanu umalliq kachkaptin, [[12 ñiqin tarpuy killapi]] [[1992]] p'unchawpiqa ''GEIN (Grupo Especial de Inteligencia)'' nisqa [[pakasqa pulisiya]]m [[Abimael Guzmán]]ta [[Lima]] llaqtapi hap'irqan. Chaymantapachaqa K'anchaq Ñanpa kallpan anchatam pisiyarqan, yaqata puchukaspa.
Chay mamallaqtayuq maqanakuypiqa 60.000-manta aswan, 80.000-chá runam wañurqan, paypurataq 75 %-nin qhichwa, huk [[indihina]]pas runam.
Maqanakuy puchukaptinpas, Antikunapiqa llik'isqa ayllukuna, llaqtakuna kakunmi. Tukuy millay rurasqamanta willanapaqqa, [[disimri]] killapi [[2000]] [[Valentín Paniagua]] sutiyuq umalliq [[Piruwpa Chiqappaq Allinyanakapunapaq Kacharimuynin]] ''(Comisión de la Verdad y Reconciliación de Perú)'' nisqata kamarqan. Chay kacharimusqa runakunaqa 16985 runata willachispa 21 tantaykunapi 9500 ñak'arichisqa runata uyarispa hatun willayta qillqarqan, [[28 ñiqin chakra yapuy killapi]] [[2003]] p'unchawpi [[Alejandro Toledo]] sutiyuq umalliqman willaspa.
== Kaypipas qhaway ==
* [[Piruwpi Sasachakuy pacha]]
* [[MRTA]]
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://web.archive.org/web/20160304213005/http://idehpucp.pucp.edu.pe/images/publicaciones/suplemento_bilingue_informe_final_cvr.pdf Qayna ñakariyninchik, paqarintaq hawkalla kawsakuyninchik. 20 wata sipinakuy 1980 watamanta 2000 watakama. Kaymi Comisión de la Verdad y Reconciliacionpa riqsichisqan qillqa. Instituto de Democracia y Derechos Humanos, Pontificia Universidad Católica del Perú, 2008 watapi ruwasqa (iskay kaq yupay)]
* [https://web.archive.org/web/20150601074004/http://www.genocidioayacucho.com/admin/files/libros/174_digitalizacion.pdf Punkupa Chakampi Yuyarinapaq. Imaynam kawsarqa Wankawillka llaqta hayna pachakunapi, sarutasqa usuchisqa ima chayta yuyarispa imatam kunampas, hamuq pachakunapipas rurachwan (qhichwapi), kaypi: El umbral de la memoria Pasado, presente y futuro en las memorias de la violencia en Huancavelica. Instituto de Defensa Legal, IDL, Lima, setiembre 2007, pp. 153–174] (PDF)
=== Ñak'arichisqa runakunap runasimipi willasqankuna, cverdad.org.pe ===
* [http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huanta03f.php Wanta llaqtapi: Asunta Tambracc de Chávez, Maximiliana Urbano Vega] ({{Pun0|12|4|2002}})
* [https://web.archive.org/web/20070609171438/http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huamanga07b.php Wamanqa llaqtapi: Angélica Layme Córdova] ({{Pun0|9|4|2002}})
* [https://web.archive.org/web/20080109085811/http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huanta01f.php Wanta llaqtapi: Basilia Gonzáles Morales, Villanuevap ikman] ({{Pun0|11|4|2002}})
* [https://web.archive.org/web/20080108085545/http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huanta01c.php Wanta llaqtapi: Sabina Valencia Torres, Teodora Huincho Casapoma, Vicente Saico Tinco] ({{Pun0|11|4|2002}})
* [https://web.archive.org/web/20071129232616/http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huanta04e.php Wanta llaqtapi: Juana Potosino Curo] ({{Pun0|12|4|2002}})
* [https://web.archive.org/web/20070831062032/http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huamanga04e.php Wamanqa llaqtapi: Marcelino Chumbes Abarca, Paulina Abarca Ortiz] ({{Pun0|8|4|2002}})
* [https://web.archive.org/web/20070609171427/http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huamanga07c.php Wamanqa llaqtapi: Victoria Taquiri del Pino, Víctor Amador Bravo Cana, Alejandra Sicha Ramírez] ({{Pun0|9|4|2002}})
* [http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huamanga02a.php Wamanqa llaqtapi: Angélica Mendoza de Ascarza] ({{Pun0|8|4|2002}})
* [http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huanta04c.php Wanta llaqtapi: Nolberto Díaz Ramos, Virginia Quispe Urbano] ({{Pun0|12|4|2002}})
* [http://www.cverdad.org.pe/apublicas/audiencias/trans_huamanga04b.php Wamanqa llaqtapi: Julia Najarro] ({{Pun0|8|4|2002}})
{{Kusa qillqa}}
[[Katiguriya:Wiñay kawsay (Piruw)]]
[[Katiguriya:Piruwpi Sasachakuy pacha]]
[[Katiguriya:K'anchaq Ñan|!]]
s9m25mdumifq0e2tjurqejnqamo8x5j
Lukanamarka
0
33145
686587
673494
2026-03-28T10:22:29Z
InternetArchiveBot
25132
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
686587
wikitext
text/x-wiki
'''Lukanamarka''' nisqaqa ([[kastilla simi]]pi: ''Santiago de Lucanamarca'') huk [[piruw]]anu [[Qhichwa runa|qhichwa]] [[ayllu llaqta]]m, [[Lukanamarka distritu]]pi, [[Wankasanku pruwinsya]]pi, [[Ayakuchu suyu]]pi, [[Piruw]] mama llaqtapi.
{{Pun|3|4|1983}} suqta chunkachá [[Akchiq Ñan]]pa maqaqninsi [[ch'iqtana]]kunawan, [[kuchillu]]kunawan suqta chunka isqunniyuq Lukanamarka llaqtayuq [[chakra runa]]ta [[runa sipiy|sipirqan]].
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://web.archive.org/web/20191101052116/http://www.cverdad.org.pe/ifinal/pdf/TOMO%20VII/Casos%20Ilustrativos-UIE/2.6.%20LUCANAMARCA.pdf Informe completo de la Comisión de la Verdad y de la Reconciliación sobre la masacre de Lucanamarca] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20120204142830/http://lucanamarca.com/ Lukanamarkamanta pilikula] (kastilla simipi)
* [http://www.youtube.com/watch?v=zaHWLC9ksAY YouTube nisqapi rikchakuna] (kastilla simipi)
[[Katiguriya:Llaqta (Piruw)]]
[[Katiguriya:K'anchaq Ñan]]
[[Katiguriya:Piruwpi Sasachakuy pachapi wañuchiy]]
dhxd9pxorphxpxq13bqygd3sd0w1nzz
San Diego (California)
0
45206
686582
670243
2026-03-27T18:41:19Z
Raphael Figueira
16599
686582
wikitext
text/x-wiki
{{Huk sut'ikuna 2|San Diego}}
[[Rikcha:SD Montage.jpg |thumb|250px|San Diego]]
'''San Diego''' nisqa llaqtaqa, [[California suyu|Californiapi]], [[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]]pi huk [[hatun llaqta]]m, [[Pasiphiku mama qucha]]p chalanpi.
== Pulitika Rakiy ==
[[Rikcha:BalboaPark Museum.jpg|thumb|[[Balboa Plasa]]]]
'''Central'''
* [[Balboa Plasa]], Barrio Logan, Core-Columbia, Cortez, East Village, Gaslamp Quarter, Colina Dorada, Colina de Grant, Harborview, Horton Plaza, Little Italy, Logan Heights, Marina, Memorial, Park West, Sherman Heights, South Park, Stockton.
'''Centro llaqta '''
* City Heights, College Area, Darnall, El Cerrito, Gateway, Kensington, Normal Heights, Oak Park, Rolando, Talmadge, Webster.
'''Urin anti'''
* Alta Vista, Bay Terrace, Chollas View, Emerald City, Encanto, Jamacha-Lomita, Lincoln Park, Mountain View, Mt. Hope, Paradise Hills, Shelltown, Skyline, Southcrest, Valencia.
'''Uralan'''
* Egger Highlands, Nestor, Ocean Crest, Otay Mesa, Palm City, San Ysidro, Tijuana River Valley.
'''Chincha'''
* Bay Ho, Bay Park, Carmel Valley, Clairemont, Del Mar Heights, La Jolla, Mission Beach, North City, Pacific Beach, Torrey Pines, University City.
'''Chincha anti'''
* Carmel Mountain, Miramar, Mira Mesa, Rancho Bernardo, Rancho Peñasquitos, Sabre Springs, Scripps Ranch, Sorrento Valley.
'''Anti'''
* Allied Gardens, Birdland, Del Cerro, El Cajón, Grantville, Kearny Mesa, Lake Murray, San Carlos, Santee, Serra Mesa, Tierrasanta.
'''Kunti'''
* Banker's Hill, Hillcrest, La Playa, Linda Vista, Loma Portal, Midtown, Midway District, Mission Hills, Mission Valley, Morena, North Park, Ocean Beach, Old Town, Point Loma, Roseville-Fleetridge, Sunset Cliffs, University Heights.
'''Uralan Bahía'''
* National City, Chula Vista, Bonita, Imperial Beach, wan comunidades de Otay Ranch, Eastlake, Rancho Del Rey, San Miguel, Rolling Hills.
== Llaqtapi paqarisqa runakuna ==
* [[Blink-182]], grupo de Punk californiano
* [[Holly Marie Combs]], actriz
* [[Bristol Decker]], actriz
* [[Gail Devers]], atleta
* [[Robert Duvall]], actor
* [[Tom DeLonge]], [[guitarrista]] de [[blink-182]]
* [[Mark Hoppus]], [[bajista]] de Blink-182
* [[Shaun Palmer]], [[snowboarder]] y multiatleta
* [[Sterling Beaumon]], [[actor de trece años]]
* [[Jerry Trainor]], actor
* [[Brianna Garcia]] & [[Nicole Garcia]], luchadoras de la [[WWE]]
* [[Carlos Estolano]], (Bolichista Notable)
* [[Miguel Yañez]], (Bolichista Notable)
* [[Carlos A. Cruz]], Maestro de [[Ajedrez]]
* [[P.O.D.]], banda musical
* [[Cameron Diaz]], actriz
* [[Rey Mysterio]], luchador de la [[WWE]]
* [[Tony Hawk]], [[skater]] profesional
* [[Jason Earles]]
* [[Kiko Cibrián]], (Ex guitarrista, arreglista y compositor de Luis Miguel)
* [[Phil Mickelson]], golfista
* [[Adrián González]], Beisbolista profesional
* [[Switchfoot]], grupo de rock alternativo
* [[Dave Mustaine]], lider de [[Megadeth]]
* [[PC Deathsquad]] , grupo de trash metal/crossover
== Ñaña llaqtakuna ==
{| class="wikitable" "text-align:left;font-size:100%;"|
|-
! style="background: #810541; color: #FFFFFF" ! |
! style="background: #810541; color: #FFFFFF" height="17" width="100" | Mama llaqta
! style="background: #810541; color: #FFFFFF" ! |
! style="background: #810541; color: #FFFFFF" ! width="130" | Llaqta
! style="background: #810541; color: #FFFFFF" ! |
! style="background: #810541; color: #FFFFFF" ! width="130" | Suyu
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Afgansuyu]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Jalalabad]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Nangarhar]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Australia.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Australia]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Perth]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Western Australia.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Australia Occidental]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Brazil.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Brasil]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Campinas city flag.svg|20px|border]]
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Campinas]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Bandeira_do_estado_de_São_Paulo.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[São Paulo (suyu)|São Paulo]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Chunwa]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Yantai]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Shandong]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Ghana.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Ghana]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Tema (Ghana)|Tema]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Gran Accra]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Japan.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Nihun]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag_of_Yokohama,_Kanagawa.svg|20px|border]]
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Yokohama]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Prefectura de Kanagawa|Kanagawa]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Mishiku]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Ciudad Juárez]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Chihuahua.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Chihuahua]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Mishiku]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Ensenada]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Baja California.svg|20px|border]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Baja California]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Mishiku]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Guadalajara (México).svg|20px|border]]
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Guadalajara (Jalisco)|Guadalajara]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Jalisco.svg|20px|border]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Jalisco]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Mexico.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Mishiku]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[León (México)|León]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Guanajuato Flag.svg|20px|border]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Guanajuato]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of the Philippines.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Philipinakuna]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Cavite]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Cavite Pruwinsya|Cavite]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Poland.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Pulunya]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Warsaw.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Warszawa]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:POL wojew%C3%B3dztwo mazowieckie flag.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Mazovia (voivodato)|Masovia]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Russia.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rusiya]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Vladivostok]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Primorsky Krai.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Krai de Primorie]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Spain.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Ispaña]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Alcalá de Henares.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Alcalá de Henares]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of the Community of Madrid.svg|20px|Comunidad de Madrid]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Madrid]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of South Korea.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Uralan Kuriya]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Jeonju]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Jeollabuk-do]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of the Republic of China.svg|20px|China unancha]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Chunwa]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Taichung City flag.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Taichung]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Taichung]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of the United Kingdom.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Reino Unido]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Edinburgh]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Scotland.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Iskusya]]''
|-
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |[[Rikcha:Flag of Venezuela.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Winisuyla]]
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |
|! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[San Diego (Carabobo)|San Diego]]'''
! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[Rikcha:Flag of Carabobo State.svg|20px]]
|! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[Carabobo]]''
|}
== Kaypipas qhaway ==
== Referencias ==
{{listaref}}
== Hawa t'inkikuna ==
{{commons|San Diego|San Diego}}
* [https://web.archive.org/web/20110506065357/http://www.socal-sandiego.com/ San Diego Information]
[[Katiguriya:Llaqta (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)]]
[[Katiguriya:California suyu]]
nbl1f58q1wtgvpi5fv2jbpn9qb700cs
Alcides Mendoza
0
49939
686584
633915
2026-03-28T04:52:07Z
InternetArchiveBot
25132
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
686584
wikitext
text/x-wiki
'''Alcides Mendoza Castro''', sutiyuq runaqa (* [[14 ñiqin pawqar waray killapi]] [[1928]] paqarisqa [[Mariscal Cáceres distritu (Wankawillka)|Mariscal Cáceres]] llaqtapi - † [[20 ñiqin inti raymi killapi]] [[2012]] wañusqa [[Lima]] llaqtapi) huk {{PER}} mama llaqtapi kathuliku [[taytakura]] wan [[Hatun yaya]] qarqan.
1951 watamanta taytakura.<br>[[Awankay]] Hatun yaya (1962-1967)<br>[[Qusqu]] [[Hatun yaya]] (1983-2003)
==Qillqasqankuna==
== Kaypipas qhaway ==
* [[Kathuliku inlisya]]
* [[Felipe Hermosa]]
* [[Eduardo Picher]]
==Hawa t'inkikuna==
{{commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20100412142033/http://www.arzobispadodelcusco.org/ Sitio oficial del Arzobispado del Cusco]
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmencas.html Catholic hierchy]
* [http://www.zenit.org/article-29422?l=spanish Entrevista a Monseñor Alcides Mendoza por los 50 años de su ordenación episcopal]
{| {{tablabonita}} align=center width=65% border="1"
|-
| width="20%" align="center" | Ñawpaqnin kaq:<br>'''[[Luis Vallejos]]'''
| width="25%" align="center" | [[Qusqu]] Uma [[Hatun yaya]]<br>[[Rikcha:Arcbishoppallium.png|25px]]<br> [[1983]] - [[2003]]
| width="20%" align="center" | Qhipaqnin kaq:<br>'''[[Juan Antonio Ugarte]] '''
|-
| width="20%" align="center" | Ñawpaqnin kaq:<br>''' musuq'''
| width="25%" align="center" | [[Awankay Hatun yaya]]<br>[[Rikcha:Arcbishoppallium.png|25px]]<br> [[1962]] - [[1967]]
| width="20%" align="center" | Qhipaqnin kaq:<br>''' [[Enrique Pélach]] '''
|-
|}
{{DEFAULTSORT:Mendoza Castro Alcides}}
[[Katiguriya:Qhari]]
[[Katiguriya:Paqarisqa 1928]]
[[Katiguriya:Wañusqa 2012]]
[[Katiguriya:Taytakura (Piruw)]]
[[Katiguriya:Hatun yaya (Awankay)]]
[[Katiguriya:Hatun yaya (Qusqu)]]
[[Katiguriya:Kathuliku Inlisya]]
fkao2yjzdackt4zm6684v2ys60c0ug0
Bolívar suyu (Kulumbya)
0
50412
686585
676103
2026-03-28T06:46:11Z
InternetArchiveBot
25132
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
686585
wikitext
text/x-wiki
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="right" width=290px style="margin-left:1em; background:#006400; font-size: 95%;"
|- bgcolor="#006400"
! colspan="2" |
{| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
|- bgcolor="#006400"
| <span style="color:white;">'''Bolívar suyu'''</span>
|}
|- bgcolor="#FFFFFF"
! colspan="2" align="center" | [[Rikcha:Cartagena de Indias - Bocagrande.jpg |290px|Bolívar, Kulumbya]]
|-bgcolor="#FFFFFF"
|colspan="2" style="text-align:center; font-size:smaller" | Bolívar suyu
|- style="color: white; background: #006400; text-align:center;border-bottom:1px solid #999"
| '''Saywitu'''
| style="color: white; border-left:1px solid #999"| '''Wallqanqa'''
|- style="background: white"
|rowspan=6| [[Rikcha:Bolivar in Colombia (mainland).svg|145px|chawpi|Bolívar (Kulumbya)]]
|- style="background: white"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="background: #FFFFFF;border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Rikcha:Escudo de Bolívar (Colombia).svg|75px|saywa|chawpi|Bolívar wallqanqa]]
|- style="background: #006400; text-align:center;"
|style="color: white; border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Unancha'''
|- style="background: white; border-top:1px solid #999;"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Rikcha:Flag of Bolívar (Colombia).svg|100px|saywa|chawpi|Bolívar unancha]]
|- style="background: #FFFFFF; border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- align="center"
! colspan="2" | .
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Mama llaqta]] || [[Rikcha:Flag of Colombia.svg|25px]] [[Kulumbya]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Tinkurachina siwi]]kuna ||
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Uma llaqta]] || [[Cartagena (Kulumbya)|Cartagena]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Munisipyukuna|| 7
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Simi]]kuna || [[kastilla simi]], [[kichwa|kichwa simi]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Runa]]kuna || 1 979 781 <small>(2010)
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Runa ñit'inakuy]] || 256,52 runa / km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Hallka k'iti k'anchar]] || 25 978 km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Kamasqa wata|| [[1986]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Kamachiq runa]] || [[Juan Carlos Gossain]] <small>(2008-2011)</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Karu rimay tuyru]] || +57(7)
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pacha suyu]] || UtC-5
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Llika tiyanan || [www.]
|-
! colspan="2" |
|}
'''Bolívar suyu''' nisqaqa ([[kastilla simi]]pi: ''Bolívar'') [[Kulumbya]] mama llaqtapi huk [[suyu]]m. Uma llaqtanqa [[Cartagena (Kulumbya)|Cartagena de Indias]] llaqtam.
== Wiñay kawsay ==
Departamento p'unchaw kamasqa [[1886]] wata.
== Allpa saywachi ==
* '''[[Urqu]]kuna:'''
* '''[[Qucha]]kuna:'''
* '''[[Mayu]]kuna:'''
== Pulitika rakiy ==
Bolívar suyu: 47 munisipyukuna:
{| class="wikitable"
|-
! Munisupyu
! Runakuna
! Saywitu
|-
|
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Achí (Bolívar)|Achí]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Altos del Rosario]]
# [[Rikcha:Flag of Arenal (Bolívar).svg|22px]] [[Arenal (Kulumbya)|Arenal]]
# [[Rikcha:Flag of Arjona (Bolívar).svg|border|22px]] [[Arjona (Kulumbya)|Arjona]]
# [[Rikcha:Flag of Arroyohondo (Bolívar).svg|border|22px]] [[Arroyohondo]]
# [[Rikcha:Flag of Barranco de Loba (Bolívar).svg|22px]] [[Barranco de Loba]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Brazuelo de Papayal]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Calamar (Kulumbya)|Calamar]]
# [[Rikcha:Flag of Cantagallo (Bolívar).svg|22px]] [[Cantagallo (Kulumbya)|Cantagallo]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[El Carmen de Bolívar]]
# [[Rikcha:Flag of Cartagena.svg|22px]] [[Cartagena de Indias]]
# [[Rikcha:Flag of Cicuco (Bolívar).svg|22px]] [[Cicuco]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Clemencia (Kulumbya)|Clemencia]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Córdoba (Bolívar)|Córdoba]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[El Guamo]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[El Peñón (Bolívar)|El Peñón]]
# [[Rikcha:Flag of Hatillo de Loba (Bolívar).svg|22px]] [[Hatillo de Loba]]
# [[Rikcha:Flag of Magangué (Bolívar).svg|22px]] [[Magangué]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Mahates]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Margarita (Kulumbya)|Margarita]]
# [[Rikcha:Flag of María La Baja (Bolívar).svg|22px]] [[Maria La Baja]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Montecristo (Kulumbya)|Montecristo]]
# [[Rikcha:Flag of Morales (Bolívar).svg|22px]] [[Morales (Bolívar)|Morales]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg||22px]] [[Norosí]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg||22px]] [[Pinillos (Bolívar)|Pinillos]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg||22px]] [[Regidor (Bolívar)|Regidor]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg||22px]] [[Río Viejo]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[San Cristóbal (Bolívar)|San Cristóbal]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[San Estanislao (Kulumbya)|San Estanislao]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[San Fernando (Kulumbya)|San Fernando]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[San Jacinto (Kulumbya)|San Jacinto]]
# [[Rikcha:Flag of San Jacinto del Cauca (Bolívar).svg|22px]] [[San Jacinto del Cauca]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[San Juan de Nepomuceno (Bolívar)|San Juan Nepomuceno]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[San Martín de Loba]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[San Pablo (Bolívar)|San Pablo]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Santa Catalina (Kulumbya)|Santa Catalina]]
# [[Rikcha:Flag of Santa Cruz de Mompox (Bolívar).svg|22px]] [[Santa Cruz de Mompox]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Santa Rosa (Bolívar)|Santa Rosa]]
# [[Rikcha:Flag of Santa Rosa del Sur (Bolívar).svg|22px]] [[Santa Rosa del Sur]]
# [[Rikcha:Flag of Simití (Bolívar).svg|22px]] [[Simití]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Soplaviento]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Talaigua Nuevo]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Tiquisio]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Turbaco]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Turbaná]]
# [[Rikcha:Sin bandera.svg|22px]] [[Villanueva (Bolívar)|Villanueva]]
# [[Rikcha:Flag of Zambrano (Bolívar).svg|22px]] [[Zambrano (Bolívar)|Zambrano]]
|
* 20 094
* 11 735
* 16 799
* 62 136
* 9 000
* 15 572
* 14 980
* 21 128
* 8 167
* 66 939
* 921 614
* 10 891
* 11 961
* 12 379
* 7 712
* 8 131
* 1 424
* 123 124
* 23 355
* 9 419
* 46 021
* 18 386
* 19 196
* 14 928
* 23 250
* 9 227
* 21 427
* 6 713
* 15 263
* 12 929
* 20 996
* 11 868
* 31 812
* 14 825
* 28 135
* 12 312
* 41 215
* 19 092
* 35 157
* 19 507
* 8 472
* 10 884
* 19 169
* 66 223
* 13 693
* 17 794
* 11 096
|[[Rikcha:Mapa de Bolívar (político).svg|300px|Munisipyukuna (Bolívar) Kulumbya]]
|}
== Runakuna ==
== Markapi paqarisqa ==
== Pukyukuna ==
{{Listaref}}
== Kaypipas qhaway ==
* [[Pulitika rakiy (Kulumbya)]]
* [[Simón Bolívar]]
== Hawa t'inkikuna ==
{{commonscat|Bolívar}}
* [http://www.bolivar.gov.co Uficial qillqa web Bolívar Gubirnasyun] (kastilla simipi)
* [https://web.archive.org/web/20081121031018/http://siatac.siac.net.co/ Información ambiental de la Amazonia colombiana]
* [https://web.archive.org/web/20170606063047/http://asambleadebolivar.gov.co/ Asamblea Departamental de Bolívar]
* [http://www.cartagenacaribe.com/ Cartagena Caribe]
{{Suyukuna (Kulumbya)}}
[[Katiguriya:Suyu (Kulumbya)]]
[[Katiguriya:Bolívar suyu (Kulumbya)|!]]
6cu9wmsnufpceimlexyds3mrno1nii8
Braga
0
53542
686586
685400
2026-03-28T06:53:26Z
InternetArchiveBot
25132
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
686586
wikitext
text/x-wiki
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="right" width=290px style="margin-left:1em; background:#8B0000; font-size: 95%;"
|- bgcolor="#8B0000"
! colspan="2" |
{| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center"
|- bgcolor="#8B0000"
| <span style="color:white;">'''Braga'''</span>
|}
|-
|- bgcolor="#FFFFFF"
! colspan="2" align="center" | [[Rikcha:Braga Montage.png|290px]]
|- style="color: white; background: #8B0000; text-align:center;border-bottom:1px solid #999"
| '''Saywitu'''
| style="color: white; border-left:1px solid #999"| '''Wallqanqa'''
|- style="background: white"
|rowspan=6| [[Rikcha:LocalBraga.svg|145px|center|Braga saywitu]]
|- style="background: white"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Rikcha:Brasão de Braga.png|70px|center|Braga wallqanqa]]
|- style="background: #FFFFFF;border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="background: #8B0000; text-align:center;"
|style="color: white; border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Unancha'''
|- style="background: white; border-top:1px solid #999;"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Rikcha:Pt-brg1.png|100px|center|Braga unancha]]
|- style="background: #FFFFFF; border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- align="center"
! colspan="2" | .
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Mama llaqta]] || [[Rikcha:Flag of Portugal.svg|25px|Purtugal]] [[Purtugal]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Tinkurachina siwi]]kuna|| 41°32′N, 8°25′O
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[:Katiguriya:Distritu|Distritu]] || [[Braga distritu|Braga]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Runa]]kuna || 181 819 <small>(2011)</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Runa ñit'inakuy]] || 990,79 runa / km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Hallka k'iti kanchar]] || 183,51 km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Hanaq kay|| 104 m
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Kamasqa wata ||
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Kuraka]] || Ricardo Rio
|- bgcolor="#FFFFFF"
|[[Karu rimay yupay]] ||
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pacha suyu]]||
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Llika tiyanan|| [https://web.archive.org/web/20010402022409/http://www.cm-braga.pt/ www.cm-braga.pt]
|-
! colspan="2" |
|}
'''Braga''' ([[kastilla simi]]pi: Braga) llaqtaqa [[Purtugal]] mama llaqtap, [[Braga distritu]] [[uma llaqta]]nmi. Porto 181 819 runakunam kawsachkanku (2011).
== Yachachiy ==
* [[Yachay suntur]]kuna:
** Universidade Católica Portuguesa
== Rikchakuna ==
<gallery>
Rikcha:Braga Arcada noite.jpg|
Rikcha:Tibaes Church Interior.JPG|
Rikcha:Braga UC.jpg|
</gallery>
== Kaypipas qhaway ==
* [[San Huwan]]
== Hawa t'inkikuna ==
* [https://web.archive.org/web/20010402022409/http://www.cm-braga.pt/ Braga Câmara Municipal] ([[purtuyis simi]])
{{commonscat}}
[[Rikcha:Braga-vale do Rio Este.jpg|thumb|900px|center|Braga]]
[[Katiguriya:Llaqta]]
[[Katiguriya:Llaqta (Iwrupa)]]
[[Katiguriya:Llaqta (Purtugal)]]
ne6ubn3zxp41u16tprfce1206pizngb