ဝီကီးပီးဒီးယား rkiwiki https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွီးနွီးချက် အသုံးပြုလူ အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက် ဝီကီးပီးဒီးယား ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွီးနွီးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွီးနွီးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက် TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4474 18567 2026-06-14T14:57:06Z Retkhaberi 224 Created page with "== "ချင်းဘာသာစကား" ဆိုရေ ဝေါဟာရနန့် မျိုးနွယ်စု ကွဲပြားမှုတိ == ယေဘုယျအနိန်နန့် "ချင်းစာ" သို့မဟုတ် "ချင်းဘာသာစကား" ဟု အလွယ်ကာသား သုံးနှုန်းလေ့ဟိကတ်ကေလေ့၊ အမှန်မာ တိကျသေချာရေ..." 18567 wikitext text/x-wiki == "ချင်းဘာသာစကား" ဆိုရေ ဝေါဟာရနန့် မျိုးနွယ်စု ကွဲပြားမှုတိ == ယေဘုယျအနိန်နန့် "ချင်းစာ" သို့မဟုတ် "ချင်းဘာသာစကား" ဟု အလွယ်ကာသား သုံးနှုန်းလေ့ဟိကတ်ကေလေ့၊ အမှန်မာ တိကျသေချာရေ သီးသန့် "ချင်းဘာသာစကား" (The Chin Language) ဆိုပနာ တခုတည်း မဟိပါ။ [[ချင်းပြည်နယ်]]နန့် ဆက်စပ်ဒေသများမာ ကွဲပြားခြားနားရေ ချင်းမျိုးနွယ်စုခွဲပေါင်း (၅၃) စုခန့် မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ပြီး၊ မျိုးနွယ်စု တခုကျတိုင်းမာ ကိုယ်ရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင် သီးသန့်ဘာသာစကားတိ၊ လီယူလီသိမ်းတိနန့် ယိုင်ကျေးမှုများ အသီးသီး ဟိကတ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် [[မရာဘာသာစကား]]၊ လိုင် (ဟားခါး)၊ ဇိုမီး (တီးတိန်)၊ လိုင်သိုး (ဖလမ်း)၊ ချိုး (မင်းတပ်)၊ အဟို စရေ ဘာသာစကားတိစွာ အသံထွက်၊ ဝေါဟာရနန့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရေများမာ တခုနန့်တခု အလွန်ကွဲပြားခြားနားကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် သမိုင်းကြောင်းအရ "ချင်းစာ တီထွင်ရေ" ဟု ဆိုရာမာ ဘုံဘာသာစကား တခုတည်းကို တီထွင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ထိုကွဲပြားရေ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးဧ့ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားတိကို မှတ်တမ်းတင်နှိုင်ဖို့အတွက် [[ရောမအက္ခရာ]] (Latin script) ကို အခြီခံပနာ သီးသန့်အက္ခရာစာပီတိကို အသီးသီး ဖန်တီးပြဋ္ဌာန်းပီးခခြင်းသာ ဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း နန့် အစောပိုင်း မှတ်တမ်းများ == ၁၉ ရာစုမရောက်ခင်အထိ ချင်းမျိုးနွယ်စုအသီးသီးမာ ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာဖြင့် ရီးသားထားရေ စာပီအထောက်အထားများ မဟိခဲ့ဘဲ နှုတ်ကုရီးရာ (Oral tradition) ဖြင့်သာ သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုတိကို လက်ဆင့်ကမ်းခကတ်တေ။ "၂၀ ရာစုရောက်မှရာ သာသနာပြုတိက ချင်းစာတိကို စတင်တီထွင်ခရေ" ဆိုပနာ အများစုက မှတ်ယူထားကတ်ကေလေ့၊ ယင်းမရောက်ခင် ၁၉ ရာစုကပင် ဗြိတိသျှအရာဟိတိက ရောမအက္ခရာကို အသုံးပြုပနာ ချင်းဘာသာစကားတချို့ကို စတင်မှတ်တမ်းတင်ခကတ်တေ။ ချင်းဘာသာစကား အသီးသီး (အထူးအနိန်နန့် မရာဘာသာစကား) ကို စာအရီးအသားဖြင့် ပထမဆုံး စတင်မှတ်တမ်းတင်ခသူတိမာ ဗြိတိသျှ စစ်ဘက်နန့် အုပ်ချုပ်ရီးအရာဟိတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှတပ်မတော်မှ ကပ္ပတိန် အဂယင့်လ် (Captain S.R. Tickell) စွာ မရာဘာသာစကားအတွက် အရီးအသားကို ပထမဆုံး စတင်ဖန်တီး မှတ်တမ်းတင်ခရေ။<ref name="EarlyRecords">A written script for Mara was first created in 1852 by Captain S.R. Tickell. Further scripts were invented in 1869 by Captain T.H. Lewin, in 1908 by Rev. F.W. Savidge and by R.A. Lorrain.</ref> ယပြီးနောက် ၁၈၆၉ ခုနှစ်မာ ကပ္ပတိန် တီ. အိတ်ချ်. လူးဝင်း (Captain T.H. Lewin) က ထပ်မံပနာ ဝေါဟာရတိကို မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခရေ။ == သာသနာပြုတိ၏ စံသုံးအက္ခရာ တီထွင်မှုတိ == ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းသို့ ရောက်ရေအခါ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာတိ ဝင်ရောက်လှာပြီး မျိုးနွယ်စုအလိုက် ကွဲပြားနိန်ရေ ဘာသာစကားတိအတွက် ရောမအက္ခရာကို အခြီခံကာ စနစ်ကျရေ စံသုံးစာပီ (Standardized Scripts) တိကို တီထွင်ပီးခကတ်တေ။ * '''မရာစာပီ:''' ၁၉၀၇ ခုနှစ်မာ မရာနယ် (ဆိုင်းကောင်း) သို့ ရောက်ဟိလာရေ သာသနာပြုဆရာ ရယ်ဂျီနယ် အာသာ လောရိန်း (R.A. Lorrain) နန့် ဇနီးဖြစ်သူရို့စွာ တလို့ဆိုင် (Tlosai) ဒေသိယစကားကို အခြီခံပနာ ဒေနိခေတ်သုံး [[မရာဘာသာစကား|မရာစာပီ]] အက္ခရာတိကို တီထွင်ပြဋ္ဌာန်းပီးခရေ။ * '''ဟားခါးစာပီ:''' [[ဟားခါးမြို့]]မာ အမေရိကန် သာသနာပြုဆရာ အာသာ အီး. ကာဆင် (Arthur E. Carson) နန့် လော်ရာ ကာဆင် (Laura Carson) ရို့က ဟားခါးဒေသခံတိအတွက် ရောမအက္ခရာအခြီခံ စာပီကို တီထွင်ပီးခရေ။ * '''တီးတိန်စာပီ:''' ၁၉၁၈ ခုနှစ်မာ တီးတိန်သို့ ရောက်ဟိလာရေ သာသနာပြု ဆရာကုပ် (Rev. J. Herbert Cope) စွာ တီးတိန်ဒေသခံတိအတွက် စာပီကို တီထွင်ခပြီးကေ၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ်မာပင် ယင်းစာအုပ်ကို [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေ့တဲ]]အမျိုးသားတိကပါ အသုံးပြုခကတ်တေ။<ref name="Malikha">မြန်မာစာပေအဘိဓာန်၊ ပထမတွဲ။ မလိခ။ ပထမအကြိမ်။ သြဂတ်၊ ၂၀၁၆။ စိတ်ကူးချိုချိုစာပီ။ ရန်ကုန်</ref> == ခေတ်သစ် စာပီဖွံ့ဖြိုးမှု == ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊ ဘာသာရီးကျမ်းစာတိနန့် ပုံပြင်တိကို ဒေရောမအက္ခရာတိနန့်ပင် ပြုစုခကတ်ရား ဒေနိန့်ထိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဗျာယ်ဟိရေ။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ဦးအောင်ဆွေ ဦးဆောင်လို့ ခေါင်စို (Khuangso) စာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုအတွက် ရောမအက္ခရာအသုံးပြုရေ စာပီကို စတင်အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခရေ။ == ကိုးကားချက်တိ == {{reflist}} [[Category:ချင်းပြည်နယ်]] [[Category:ဘာသာစကား]] {{Myanmar-stub}} {{lang-stub}} dz12qfcpdhe471d1x7n3uuozpkwqgt3 18568 18567 2026-06-14T14:57:52Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ချင်းစာပေ]] to [[ချင်းစာပီ]] 18567 wikitext text/x-wiki == "ချင်းဘာသာစကား" ဆိုရေ ဝေါဟာရနန့် မျိုးနွယ်စု ကွဲပြားမှုတိ == ယေဘုယျအနိန်နန့် "ချင်းစာ" သို့မဟုတ် "ချင်းဘာသာစကား" ဟု အလွယ်ကာသား သုံးနှုန်းလေ့ဟိကတ်ကေလေ့၊ အမှန်မာ တိကျသေချာရေ သီးသန့် "ချင်းဘာသာစကား" (The Chin Language) ဆိုပနာ တခုတည်း မဟိပါ။ [[ချင်းပြည်နယ်]]နန့် ဆက်စပ်ဒေသများမာ ကွဲပြားခြားနားရေ ချင်းမျိုးနွယ်စုခွဲပေါင်း (၅၃) စုခန့် မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ပြီး၊ မျိုးနွယ်စု တခုကျတိုင်းမာ ကိုယ်ရို့ဧ့ ကိုယ်ပိုင် သီးသန့်ဘာသာစကားတိ၊ လီယူလီသိမ်းတိနန့် ယိုင်ကျေးမှုများ အသီးသီး ဟိကတ်တေ။ ဥပမာအနိန်နန့် [[မရာဘာသာစကား]]၊ လိုင် (ဟားခါး)၊ ဇိုမီး (တီးတိန်)၊ လိုင်သိုး (ဖလမ်း)၊ ချိုး (မင်းတပ်)၊ အဟို စရေ ဘာသာစကားတိစွာ အသံထွက်၊ ဝေါဟာရနန့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရေများမာ တခုနန့်တခု အလွန်ကွဲပြားခြားနားကတ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် သမိုင်းကြောင်းအရ "ချင်းစာ တီထွင်ရေ" ဟု ဆိုရာမာ ဘုံဘာသာစကား တခုတည်းကို တီထွင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ ထိုကွဲပြားရေ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးဧ့ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားတိကို မှတ်တမ်းတင်နှိုင်ဖို့အတွက် [[ရောမအက္ခရာ]] (Latin script) ကို အခြီခံပနာ သီးသန့်အက္ခရာစာပီတိကို အသီးသီး ဖန်တီးပြဋ္ဌာန်းပီးခခြင်းသာ ဖြစ်တေ။ == သမိုင်းကြောင်း နန့် အစောပိုင်း မှတ်တမ်းများ == ၁၉ ရာစုမရောက်ခင်အထိ ချင်းမျိုးနွယ်စုအသီးသီးမာ ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာဖြင့် ရီးသားထားရေ စာပီအထောက်အထားများ မဟိခဲ့ဘဲ နှုတ်ကုရီးရာ (Oral tradition) ဖြင့်သာ သမိုင်းနန့် ယိုင်ကျေးမှုတိကို လက်ဆင့်ကမ်းခကတ်တေ။ "၂၀ ရာစုရောက်မှရာ သာသနာပြုတိက ချင်းစာတိကို စတင်တီထွင်ခရေ" ဆိုပနာ အများစုက မှတ်ယူထားကတ်ကေလေ့၊ ယင်းမရောက်ခင် ၁၉ ရာစုကပင် ဗြိတိသျှအရာဟိတိက ရောမအက္ခရာကို အသုံးပြုပနာ ချင်းဘာသာစကားတချို့ကို စတင်မှတ်တမ်းတင်ခကတ်တေ။ ချင်းဘာသာစကား အသီးသီး (အထူးအနိန်နန့် မရာဘာသာစကား) ကို စာအရီးအသားဖြင့် ပထမဆုံး စတင်မှတ်တမ်းတင်ခသူတိမာ ဗြိတိသျှ စစ်ဘက်နန့် အုပ်ချုပ်ရီးအရာဟိတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှတပ်မတော်မှ ကပ္ပတိန် အဂယင့်လ် (Captain S.R. Tickell) စွာ မရာဘာသာစကားအတွက် အရီးအသားကို ပထမဆုံး စတင်ဖန်တီး မှတ်တမ်းတင်ခရေ။<ref name="EarlyRecords">A written script for Mara was first created in 1852 by Captain S.R. Tickell. Further scripts were invented in 1869 by Captain T.H. Lewin, in 1908 by Rev. F.W. Savidge and by R.A. Lorrain.</ref> ယပြီးနောက် ၁၈၆၉ ခုနှစ်မာ ကပ္ပတိန် တီ. အိတ်ချ်. လူးဝင်း (Captain T.H. Lewin) က ထပ်မံပနာ ဝေါဟာရတိကို မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခရေ။ == သာသနာပြုတိ၏ စံသုံးအက္ခရာ တီထွင်မှုတိ == ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းသို့ ရောက်ရေအခါ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာတိ ဝင်ရောက်လှာပြီး မျိုးနွယ်စုအလိုက် ကွဲပြားနိန်ရေ ဘာသာစကားတိအတွက် ရောမအက္ခရာကို အခြီခံကာ စနစ်ကျရေ စံသုံးစာပီ (Standardized Scripts) တိကို တီထွင်ပီးခကတ်တေ။ * '''မရာစာပီ:''' ၁၉၀၇ ခုနှစ်မာ မရာနယ် (ဆိုင်းကောင်း) သို့ ရောက်ဟိလာရေ သာသနာပြုဆရာ ရယ်ဂျီနယ် အာသာ လောရိန်း (R.A. Lorrain) နန့် ဇနီးဖြစ်သူရို့စွာ တလို့ဆိုင် (Tlosai) ဒေသိယစကားကို အခြီခံပနာ ဒေနိခေတ်သုံး [[မရာဘာသာစကား|မရာစာပီ]] အက္ခရာတိကို တီထွင်ပြဋ္ဌာန်းပီးခရေ။ * '''ဟားခါးစာပီ:''' [[ဟားခါးမြို့]]မာ အမေရိကန် သာသနာပြုဆရာ အာသာ အီး. ကာဆင် (Arthur E. Carson) နန့် လော်ရာ ကာဆင် (Laura Carson) ရို့က ဟားခါးဒေသခံတိအတွက် ရောမအက္ခရာအခြီခံ စာပီကို တီထွင်ပီးခရေ။ * '''တီးတိန်စာပီ:''' ၁၉၁၈ ခုနှစ်မာ တီးတိန်သို့ ရောက်ဟိလာရေ သာသနာပြု ဆရာကုပ် (Rev. J. Herbert Cope) စွာ တီးတိန်ဒေသခံတိအတွက် စာပီကို တီထွင်ခပြီးကေ၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ်မာပင် ယင်းစာအုပ်ကို [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေ့တဲ]]အမျိုးသားတိကပါ အသုံးပြုခကတ်တေ။<ref name="Malikha">မြန်မာစာပေအဘိဓာန်၊ ပထမတွဲ။ မလိခ။ ပထမအကြိမ်။ သြဂတ်၊ ၂၀၁၆။ စိတ်ကူးချိုချိုစာပီ။ ရန်ကုန်</ref> == ခေတ်သစ် စာပီဖွံ့ဖြိုးမှု == ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊ ဘာသာရီးကျမ်းစာတိနန့် ပုံပြင်တိကို ဒေရောမအက္ခရာတိနန့်ပင် ပြုစုခကတ်ရား ဒေနိန့်ထိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဗျာယ်ဟိရေ။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ဦးအောင်ဆွေ ဦးဆောင်လို့ ခေါင်စို (Khuangso) စာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုအတွက် ရောမအက္ခရာအသုံးပြုရေ စာပီကို စတင်အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခရေ။ == ကိုးကားချက်တိ == {{reflist}} [[Category:ချင်းပြည်နယ်]] [[Category:ဘာသာစကား]] {{Myanmar-stub}} {{lang-stub}} dz12qfcpdhe471d1x7n3uuozpkwqgt3 0 4475 18569 2026-06-14T14:57:53Z Retkhaberi 224 Retkhaberi moved page [[ချင်းစာပေ]] to [[ချင်းစာပီ]] 18569 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ချင်းစာပီ]] b4848xigyiprc0u2ygcskxmwpxe2tgs