ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်တွင်းတိုက်ပွဲတိ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="rki">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီးပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>rkiwiki</dbname>
    <base>https://rki.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုလူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုလူ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီးပီးဒီးယား ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွီးနွီးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်တွင်းတိုက်ပွဲတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>830</id>
    <revision>
      <id>20660</id>
      <parentid>2956</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>840</id>
    <revision>
      <id>20661</id>
      <parentid>18241</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="tiuny0enfxo7cue40dz9buegmg9qhfh" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:လူအဖွဲ့အစည်း]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>tiuny0enfxo7cue40dz9buegmg9qhfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>848</id>
    <revision>
      <id>20567</id>
      <parentid>18017</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271" sha1="lp0ngzo5bif47j9f949u3k9hlp45irs" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြို့]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ပြည်နယ်အလိုက်မြို့တိ]]</text>
      <sha1>lp0ngzo5bif47j9f949u3k9hlp45irs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အဖွဲ့အစည်းတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>912</id>
    <revision>
      <id>20667</id>
      <parentid>20299</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Replaced content with &quot;[[ကဏ္ဍ:လူအဖွဲ့အစည်း]]&quot;</comment>
      <origin>20667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="0k0jqlkh5i6xzhe8ie37xe17nydyjb4" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:လူအဖွဲ့အစည်း]]</text>
      <sha1>0k0jqlkh5i6xzhe8ie37xe17nydyjb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာရကံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1279</id>
    <revision>
      <id>20626</id>
      <parentid>13211</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10532" sha1="7a69fo2lugm5aj8em4oh4jut0d6irjw" xml:space="preserve">Arakan(အာရကံ)

အင်္ဂလိပ်ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်စဉ်က ရခိုင်ပြည်အား အာရကန်(ARakan) ဟု ခေါ်ဝေါသုံးနူန်းခကတ်ပိုင် အနောက်တိုင်းစာပီတိတွင်လည်း ARakan ဟုသာသုံးနူန်းခကြရေ။ အာရကံအခေါ် ယူဆချက်သဘောဗျုပ္ပတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း လိ့လာတွ့ဟိရရေ။

အကျဉ်းချုံးပနာ ဖော်ပြပါအံ့။

(၁) ရခိုင်တွင် အင်ဒိုအရိယန်တိ နီထိုင်ခရေ ဒေသတစ်ခု
ဖြစ်ပြီးကေ ယင်းမျိုးဆက် အင်ဒိုအရိယန်မှ အင်ဒိုရိယံ၊ ထိုမှတစ်စ
တစ်စ အာရကံဟု ခေါ်လာခြင်း ဖြစ်ရေဟူဧ့။

(၂) အိန္ဒိယနိုင်ငံ(ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်)တွင် နီထိုင်ဖူးကတ်ရေ
ရဟန်းတော်အချို့နန့် လူပုဂ္ဖိုလ်တချို့ထံမှ သိဟိရချက်အရ
ဆိုကေ အင်္ဂလိပ်တိရေ ရခိုင်သို့စတင် ဝင်ရောက်ခစဉ်က
စစ်တပ်တိတွင် ပါဟိလာရေ ဘင်္ဂလားနယ်သား ဘင်္ဂါလီတိ
ကို ရခိုင်ပြည်အကြောင်းကို မေးမြန်းခလီရေ။ ၎င်းတိက
စစ်တကောင်းနယ်မှာ စာရကင်(ဘင်္ဂလီစကားဖြင့် လေးပုံကို
ခေါ်ရေ) ဟိရေ။ ရခိုင်ဒေသမှာ အာရကင် (ဘင်္ဂလီစကား
ဖြင့် နှစ်ပုံခွဲကို ခေါ်ရေ)ဟိရေ။ ယင်းတိဧ့ဒေသပမာဏ
ဟိခြင်းစကားအရ အာရကင်ဟု တွင်လာရရေ ဆိုဧ့။

(၃) တချို့အနီဖြင့် မှန်းဆပြောကတ်ရေမှာ အိန္ဒိယလူမျိုးတိ
စကားပြောရာတွင် (A) အေ အသံ တစ်လုံးစီပို၍
ပြောလိ့ဟိရေ ဆိုဧ့။ ဥပမာ-အင်္ဂလိပ်စကားဖြင့် စာသင်
ကျောင်း (စကူးလ်)ကို အေစကူး၊ အစကူးလ် ဆိုပနာ လည်း
ကောင်း၊ အထူးစပါရှယ်ဆိုရေကို အစပါယ်ရှယ်ဟု လည်း
ကောင်း ပြောဆိုလီရေ။ ထိုကဲ့သို့ ရခိုင် ဟူရေကို
အိန္ဒိယလီသံဖြင့် ရခိုင်အစား ရခန် ဟု ပြောဆိုနိုင်မည်
ဖြစ်၍ ထို ရခန် တွင် အ-တစ်လုံး အ-သံပိုစွက်ပီးခြင်း
ဖြင့် အရခန်ဟု ဆိုခြင်းကို အင်္ဂလိပ်တိက အာရကံဟု ခေါ်ဆို
မှု ဖြစ်လာနိုင်လီရာရေဟု ခန့်မှန်းခကတ်လီရေ။

(၄) ဘင်္ဂါလီလူမျိုးအချို့က သူတိလိုအပ်ဘက် ဆွဲဆောင်၍ အာ
ရေဗျ ရာဇဝင်ဆရာကြီး အိပ်ဗ်)နာဗတူတာ(Ibh Btuta)
ဆိုသူက ရခိုင်ပြည်ကို အာရေဗျစကားဖြစ်ရေ စည်းကမ်း
သေဝပ်ခြင်း အာရိကွင်ဆိုရေ စကားအရ(Arcon)အာကန်မှ
အာရကံဟု အဆင့်ဆင့်အသံပြောင်း ခေါ်လာခြင်း ဖြစ်ရေ
ဟု ဆိုဧ့။

(၅) သမိုင်းသုတေသီတချို့က ခရစ်အေဒီ တစ်ရာစုခန့်မှစ၍ ရခိုင်
ဒေသတိ အကြောင်းကို ခေါမတိုင်းသားတိ မှတ်တမ်းပါ
ဂင်္ဂါမြစ်အလွန်ဟိ (ခရိုင်ဇီ=ရွှေမြေ)နန့် အာရ်ဂျရေ=ငွေမြေ)
ကျွန်းတိဟိကြောင်း ဆိုရေ ခရစ်အေဒီ ၁၅၉ခန့်က ရီးခ
ရေဟု ယူဆဟိကတ်ရေ။ ထိုတွင် အာရ်ဂျရေဒေသမှ
တရွေ့ရွေ့အာရ်ကံဟု အသံပြောင်းလာခြင်း ဖြစ်ရေဟု
ဆိုပါရေ။

(၆) ထပ်လောင်း၍ တင်ပြရမည်ဆိုကေ ဖော်ပြပါတော်လမီ
ပထဝီကျမ်းရေ ဒေသတိကို သုတေသနပြုရာ ̧အကောင်း
ဆုံးဟု သုတေသီတိက ဆိုကတ်ရေ။
၁၉၅၀-ခုနှစ်က ဂရိသင်္ဘောတစ်စင်းမှ သင်္ဘောအရာဟိ
တစ်ဦးက စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်ပြခလီရေ။ ဂရိဘာသာဖြင့်
ရီးသားရေ့ ထူးဆန်းရေ ရှေးခေတ်အတတ်ပညာတိ
အမ ည်ဟိ စာအုပ်ဖြစ်ရေ။ ယင်းစာအုပ်မှ မှတ်စုအနည်းငယ်ကို
ှင်းက အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုပီးခလီရေ။
မူရင်းမှတ်တမ်းရီးသူမှာ ခရစ်၁၆၂၉ခုနှစ်၊ မြောက်ဦးမြို့
တွင် ရခိုင်သီရိဓမ္ဇရာဇာမင်းလက်ထက် ဆိပ်ကမ်းအုပ်ချုပ်ရီး
တာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ခရေ ဂရိလူမျိုး (Elexzendro Defrir)
အီလက်ဇနဋ္ဋΩို ဒီဖေယာ ဆိုသူဖြစ်ရေ။ ထိုမှတ်တမ်းကို အခြေ
ခံ၍ ဂရိစာပီသျှင် (Dulux)  ဒူးလက်ဆိုသူက ခရစ်၁၈၆၉-ခုနှစ်
တွင် တစ်ဖန်စာအုပ် ထုတ်ဝေခရေ။ ထိုစာအုပ်ကို တစ်ဖန်
၁၉၃၆ခုနှစ်က စာပီပညာသျှင်တစ်ဦးက (၆)ကြိမ်မြောက် ပြန်
လည်ရိုက်နှိပ်ခြင်း ဖြစ်ရေ။

ထို(၆)ကြိမ်မြောက် ထုတ်ဝေရေ စာအုပ်တွင် မူရင်း
အီလက်ဇနဋ္ဋΩိုဒီဖေယာ မှတ်တမ်းတွင် ရခိုင် ̧ အဂ္ဖိယလုပ်ငန်းကို
ဖော်ပြထားရေ။ အဂ္ဖိနိ (Auetginee)  အဂ္ဖိနိ (Annigt)  ဆိုပနာ
ရီးထုံးပါဟိရေ။ ရခိုင်ကိုယ်တိုင်ဆိုပနာ ခေါ်ထားရေ။ ထုတ်ဝေ
ခသူ ဒူးလက်က ရခိုင်ကို ဗြိတိသျှတိ ကိုလိုနီပြုခစဉ် ရခိုင်ကို
အာရကံဟု ခေါ်ကတ်ခြင်းမှာ ရှေးပထဝီကျမ်းတိတွင် ယင်းဒေသ
ကို အာဂီရ (Argira) ဟု ခေါ်တွင်ပြီး တိုင်းပြည်သားကို (Argirion)
အာဂိရိယံဟု ခေါ်တွင်ခြင်းအရ အာရကံဟု ခေါ်ဆိုကတ်ခြင်း ဖြစ်
ပီလိမ့်မည်ဟု ရီးသားခလီရေ။ အာဂိရိယံနန့် အာရကံမှာ
အသံချင်းတူရိပ် ဟိပါရေ။

(၇) နောက်တစ်ခု စဉ်းစားစရာဟိရေကား ရခိုင်တွင်
အိန္ဒိယ ဒေသအမည်တိနန့် ဆင်တူမှည့်ခေါ်ထားချက်တိ တွိ့
ရရေ။ အလ၍ကပ‹တိုင်း (စိမ်းလန်းစိုပြည်ရာဌာန) အမည်ရေ
ယခု အရကပုရ်ဆိုပနာ ခေါ်တွင်လျက် ဟိဧ့။ ဗီဟာနယ်မြောက်ပိုင်း
ဟိ မဂဓပြည်တစ်ခုပင်တည်း၊ အလ၍ကပ‹ပူရမှ အာရကပူရ်ဖြစ်လာ
သဖြင့် ထိုအာရကပူရ်မှလူတိ ဝင်ရောက်လာမှုကြောင့် (စော
လတိုင်းကို စူလစတနခေါ်သကဲ့သို့ ကုလားတန်မြစ်ရေ စူလစ
တန်မှ ရွှေ့ပြောင်းဝေါဟာရ ဖြစ်ရေဟု ယူဆချက်အတိုင်း)
အာရကပူရ်မှ အာရကန်အမည်ခံယူနိုင်စရာ ဟိလီရေ။
ယင်းအထက်ဖော်ပြပါ အင်ဒိုရိယံ၊ အာရကင် အာရကံ၊
အာရွှင်၊ အာဂျရေ၊ အာဂိရိယံ၊ အာရကပူရ် ဆိုရေ စကားသံ
တိနန့် အာရကံဟူရေ လီသံမှ တူလိုရိပ်ဟိကတ်ရေ အသံတိ
ပင် ဖြစ်ပါရေ။&lt;ref&gt;အသျှင်စက္ကိန္ဒ(ရခိုင်ပြည်နယ်) -ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၇) -p57&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုး]]</text>
      <sha1>7a69fo2lugm5aj8em4oh4jut0d6irjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝေသာလီမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1472</id>
    <revision>
      <id>20592</id>
      <parentid>13345</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15534" sha1="b6djfh33dp4iew4r2degmdoz4pla5f8" xml:space="preserve">==ဝေသာလီမြို့(အေဒီ ၃၂၇-၇၇၆)==
ဝေသာလီမြို့ရေ မြန်မာပြည်ရခိုင်ပြည် အနောက်ပိုင်းတွင် ဟိရေမြို့ ဖြစ်ရေ။ ဒုတိယ ရခိုင်တိုင်းပြည်ဧ့ မြို့တော်လည်းဖြစ်ရေ။ ဝေသာလီမြို့ဟောင်းရေ ရခိုင်သမိုင်းဧ့ ခေတ်လေးခေတ်မှ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်နိုင်ငံဧ့ မြို့တော်ဖြစ်ရေ။ အေဒီ ၄ ရာစုမှ ၈ ရာစု အထိ ထွန်းကားခရေ။ &lt;ref&gt;မြောက်ဦးလမ်းညွှန်&lt;/ref&gt;
အေဒီ ၃၂၇ တွင် ဒွင်စနြ ́ခေါ် မဟာတိုင်း စန္ဒြားမင်းကြီး နန်းတက်ရေ။ ထိုနှစ်တွင်ပင် မိဖုရားနှစ်ပါး
ကွယ်လွန်ပြီး တိုင်းရီးပြည်ရီး ရှုပ်ထွေးခရေ။ အမတ်ပညာဟိတိက ဓညဝတီမြို့မှာ မြို့သက်ကုန်ပြီး၍ ပြောင်းရွှေ့
သင့်ကြောင်း လျှောက်ထားကတ်၍ ဓညဝတီမြို့မှ စွန့်ခွာခရေ။ လမ်းတွင် ကန်သုံးဆင့်မြို့ဟောင်းရာတွင် မြို့သစ်တည်
ရေ။ ထိုမြို့မှာ ဓညဝတီမြို့ဧ့ တောင်ဘက် ၃မိုင်ကွာ သီရိမာနဒီသရီချောင်းကမ်းအနီးတွင် တည်ဟိရေ။

ယာယီမြို့ဖြစ်၍ ဧက ၁၂၀ ခန့်သာကျယ်ဝန်း၍ မြို့ရိုးတစ်ထပ် ကာရံထားရေကို ကောင်းကင်မြေတိုင်း မြေပုံတွင်
ပါမောက္ခ ဒေါ်သင်းကြည် ရှာဖွေတွိ့ဟိခရေ။ ခုနှစ်လအတွင်း လူတိသေကြေပျက်စီးကတ်၍ ထိုမြို့ကို စွန့်ခွာပြီး
တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းခရာ ရန ̈နဒီရန်းချောင်းအနီး ယခင်ဝေသာလီ မြို့ဟောင်းရာတွင် ဝေသာလီမြို့ကို တည်ရေ။
ဤမြို့တော်တွင် စနြ ́ားမင်း (၉)ဆက် အုပ်စိုးကတ်ရေ။ ရှေးအခါက ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောတိ ဆိုက်ကပ်ရာ ကျောက်
လှေကားကြီးကို အစွဲပြု၍ ဝေသာလီကျောက်လှေကားဟု ရခိုင်သမိုင်းတွင် ရီးသားဖော်ပြကတ်ရေ။ စီးပွားရီး
တောင့်တင်းခိုင်မာရေ့အပြင် ဘာသာ၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာနန့် ပိသုကာပညာဘက်တွင်ပါ မကျန် အစစ
အဆင့်အတန်းမြင့်မားခရေ။ ရှားပါးလှရေ ကြေးနီပြားစာ၊ ခေါင်းလောင်းစာ၊ ဆီမီးခွက်အမျိုးမျိုး ဒင်္ဂါးအမျိုးမျိုးရို့
ကို တွိ့ဟိပြီးဖြစ်ရေ။ ဂုအခါ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနမှ တူဖော်သုတေသနပြုလုပ်ပြီးဖြစ်ရာ ဝေသာလီမြို့
မြို့သက်တမ်းနန့်ပတ်သက်၍ ရခိုင်သမိုင်းပါ အချက်အလက်တိနန့် ကိုက်ညီကြောင်း တွိ့ဟိရပါရေ။ သရေခေတ္တရာ
ပျူမြို့တော်နန့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ရေ။

ဝေသာလီခေတ်ရေ ရခိုင်သမိုင်းဧ့အလှည့်အပြောင်းတွင် အရီးပါကြောင်း တွိ့ရရေ။ စနြ ́ားမင်းမဆက်
မတိုင်မီ ဓညဝတီရက္ခိုင်ပြည်တွင် မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို မဏ္ဍိုင်ပြုကိုးကွယ်ကတ်ရာ ဗုဒ္ဓသာသနာ သန့်စင်ခရေ။
ဝေသာလီတွင် တူးဖော်တွိ့ဟိပြီး အထောက်အထားတိအရ ထိုစဉ်က အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဂိုဏ်းသစ်တိ
၁၄မြောက်ဦးမြို့တော်ရောက်ဟိကိုးကွယ်မှု အထောက်အထားအချို့ကို တွိ့ရရေ။ ဝေသာလီစနြ ́ားဘုရင်တိရေ အခြားရေ
သာကီဝင်တိကိုလည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ပြုခကြောင်း တွိ့ရရေ။ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားဆင်းတုတိတွင်လည်း အလွန်မှ
လှပတင့်တယ်ရေ အဆင်တန်ဆာတိ ဆင်ယင်ကိုးကွယ်လာရေကို တွိ့ရရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြို့တော်(p-12)&lt;/ref&gt;

==တည်ထောင်သူ==
ဝေသာလီမြို့ကို တည်ထောင်သူမှာ ဒွင်စန္ဒြား ဖြစ်ရေ။ ဝေသာလီမြို့အား နတ်ပြည်ဧ့ လှပတင့်တယ်ခြင်းကို ပျယ်ရယ်ပြုနိုင်လောက်အောင် လှပရေဟု ရီးထိုးခရေ။ ဝေသာလီမြို့အား စန္ဒြားမင်းဆက်က အုပ်စိုးခရေ။
#တည်နီရာ
ဝေသာလီ မြို့ဟောင်းရေ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့နယ် ထဲတွင် တည်ဟိရေ။ မြောက်ဦးမြို့ အနောက်မြောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်တွင် တည်ဟိရေ။ ရန်ကုန် စစ်တွိကားလမ်းရေ ဝေသာလီမြို့ဟောင်းအား အလယ်တည့်တည့်မှ ဖြတ်သန်းလားရေ။

==ပုံသဏ္ဌာန်==
ဝေသာလီမြို့ဟောင်းဧ့ ပုံသဏ္ဌာန်ရေ ဘဲဥပုံ နီးပါးဝိုင်းဝန်းရေ သဏ္ဌာန်ဟိရေ။ မြို့ရိုးနှစ်ထပ်ဟိရေ။ အပြင်မြို့ရိုး တစ်ထပ် ၊နန်းမြို့ရိုးတစ်ထပ်ဖြစ်ရေ။ နန်းမြို့ရိုးရေ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံဟိရေ။ ယခု နန်းတော်နီရာတွင် ဝေသာလီရွာတည်ထားကတ်ရေ။ မြို့ရိုးတိ တည်ဆောက်ရာတွင် ဘေးနှစ်ဘက်ကို အုတ်စီကာ အလယ်တွင် အုတ်ကျိုး အုတ်ပဲ့တိ ထည့်ကာတည်ဆောက်ကတ်ရေ။ အပြင်မြို့ရိုးပတ်လည်တွင် ကျုံးတိပတ်ရံထားရေ။တောင်ဘက်ကျုံးနီရာတွင် ရေတိဟိနီသိမ်းရေ။ ဝေသာလီ နန်းတော်ကိုလည်း ကျုံးဖြင့်ပတ်ရံထားရေ။ အပြင်မြို့ရိုးဧ့ အနောက်ဘက်တွင် ရန်းချောင်း စီးဆင်းနီပြီး အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တန်းတိကာရံထားရေ။

==ထင်ရှားရေနီရာတိ==
ဝေသာလီ နန်းတော်ဧ့ မြောက်ဘက်တွင် ဝေသာလီဘုရားကြီး ဟိရေ။ ကြီးမားရေ ကျောက်တုံးကြီးအား ထုဆစ်ထားကာ ဉာဏ်တော် ၁၇ ပေခန့်ဟိရေ။ ဝေသာလီဘုရားကြီးကုန်းတော်တွင် စတူပါတိ၊ နတ်ရုပ်တိ ကို မြင်နိုင်ရေ။ ဝေသာလီဘုရားကြီး မှ မြောက်ဘက်သို့သ ွားကေ သီရိစန္ဒြားမင်းကြီး သင်္ဂါယနာတင်ခရေ သရက်ချိုတောင်ကို မြင်နိုင်ရေ။ ထိုတောင်ထက်တွင် ကျောင်းဆောင်၅ခုဆောက်ကာ သီဟိုဠ်သံဃာ ၁၀၀၀၊ ရခိုင်သံဃာ ၁၀၀၀ ဖြင့် တစ်နှစ်ကြာအောင် သင်္ဂါယနာတင်ခရေ။ ဝေသာလီမြို့ဧ့ အနောက်ဘက်အပြင်မြို့ရိုးတွင် မြို့တန်းခါး ဘုရားဟိရေ။ ဝေသာလီမြို့ တောင်ဘက်တွင် သင်းကျစ်တော်ဓာတ်ဘုရား ဟိရေ။ ဓညဝတီခေတ် သူရိယစက္ကဘုရင်ကစတင် တည်ထားခပြီးနောက်ပိုင်းကာလတိတွင် အဆင့်ဆင့် ပြုပြင်တည်ထားခကတ်ရေ။
ဝေသာလီခေတ်တွင် ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ကတ်ရာ ထိုခေတ်ကအသုံးပြုရေ ဆိပ်ကမ်း တစ်ခုကို မြို့ အနောက်မြောက်ဘက် ရန်းချောင်းကမ်းပါးတွင် တွိ့မြင်နိုင်ရေ။
ဝေသာလီခေတ်ကတည်ဆောက်ခရေဆည်တစ်ခုကို ရန်းချောင်းဖျားတွင် တွိ့နိုင်ရေ။ ကျောက်တုံးတိဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ။ စတင်တည်ဆောက်ခခြင်းမှာ ဓညဝတီခေတ်ကပင် ဖြစ်ကေလည်း ကျိုးပေါက်ခြင်း ရင်ဆိုင်ခရပြီး ဝေသာလီခေတ်တွင်မှ အောင် မြင်စွာတည်ဆောက်နိုင်ခရေ။

==ဝေသာလီခေတ်စာပီ==
ဝေသာလီခေတ် ရုံးသုံးဘာသာမှာ သင်္ကဿရိုက်ဘာသာဖြစ်ရေ။ဝေသာလီခေတ်အစပိုင်းတွင် ပါဠိဘာသာ သုံးစွဲမှုဟိရေ။
ဝေသာလီခေတ်တွင်ရီးထိုးခရေ အာနန္ဒစန္ဒြား ကျောက်စာတိုင်ရေ မြောက်ဦးမြို့ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးတွင် ဟိရေ။ မျက်နှာလေးဘက်ဟိပြီး ၃ ဘက်တွင် စာရီးထိုးထားရေ။ တစ်မျက်နှာနန့် တစ်မျက်နှာရေ ရာစုနှစ်၂ စီခြားလျက်ရီးထိုးခကတ်ရေ။ အနောက်ဘက်မျက်နှာကိုသာ ဖတ်ရှု၍ရရေ။ အာနန္ဒစန္ဒြားမင်းက မိမိမတိုင်မီ မင်းဆက်တိ၊မိမိဧ့အလှူဒါန ရို့ကို ရီးထိုးထားရေ။
ဝေသာလီကြေးနီပြား အမိန့်မှတ်တမ်းစာကို ဝေသာလီမြို့ အုတ်ကုန်းငယ်တစ်ခုကို ဖျက်ရာမှရဟိခရေ။ ဝေသာလီမင်းတစ်ပါးဧ့ မြေလှူမှတ်တမ်းဖြစ်ရေ။ ဤကဲ့သို့အမိန့်မှတ်တမ်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက အိန္ဒိယတွင် အစောဆုံးတွိ့ဟိရခြင်းဖြစ်ရေ။ စာလုံးတိ လှပသေသပ်စွာရီးသားထားပြီးမဟာဘာရတ ဇာတ်တော်မှ စာသားအချို့ကို ထည့်သွင်းရီးသားထားရေ။

==ယေဓမ္မာ==

ဝေသာလီခေတ်ကျောက်စာအတိစုတွင် ယေဓမ္မာဂါထာရီးထိုးပါဟိကတ်ရေ။ ယေဓမ္မာဂါထာရေ ဗုဒ္ဓဧ့အယူဝါဒကို အတိုချုပ်ဖော်ပြထားပြီး ထေရဝါဒဂိုဏ်းလက်သုံးဖြစ်ရေ။

==စတူပါတိ==

စတူပါဟူရေ ဝေသာလီခေတ်တွင် ထုဆစ်ကိုးကွယ်ခရေ ကျောက်စေတီငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ဒီဇိုင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ထုလုပ်ခကတ်ရေ။

==ဘာသာတရား==
ဝေသာလီခေတ်တွင် ကိုးကွယ်ကတ်ရေဘာသာမှာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ရေ။ ဗြဟ္မဏဘာသာ ကိုးကွယ်မှုလည်းဟိရေ။ ဘုရင်ရေ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး အခြားဘာသာတိကိုလည်း အားပီးချီးမြှောက်ခရေ။&lt;ref&gt;မြောက်ဦးလမ်းညွှန်&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]</text>
      <sha1>b6djfh33dp4iew4r2degmdoz4pla5f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေးမြို့မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1588</id>
    <revision>
      <id>20546</id>
      <parentid>5712</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2079" sha1="dooybjmbtcfikc7k8hvreeuc1ki9k7n" xml:space="preserve">ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ဒုတိယ အကြီးဆုံး မြစ် ဖြစ် ရေ။ ချင်းပြည်နယ်ဟိ ရိုးမတောင်ကြီးမှ မြစ်ဖျားခံရေ။ ၁၀၄ မိုင်မျှ ရှည်လျားပြီး စစ်တွေမြို့ အရှေ့ဘက်တွင် ကုလားတန်မြစ်ဝ သို့ ' ပေါင်းဆုံကာ တင်္ဂလားပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ရေ။ မြေဝ မြေနုလွင်ပြင် မိုင် ၆ဝ မျှ ဟိရေ။ ဥယျာဉ်ခြံမြေ စိုက်ပျိုးခြင်း ထွန်းကားရေ။ နှစ်စဉ် ရေလွှမ်းမိုးတတ်ရေ။ မြစ်ကြောင်း တိမ်ရေ။ မြစ်ကြောင်း ပြောင်းလဲမှု မြန်ဆန်ရေ။ မြစ်ဧ ပန်းမြောင်း အထက်ပိုင်းကို လေးမြို့ချောင်း၊ မင်းပြား အနီးကို ရာမောင်မြစ်၊ မြစ်ဝပိုင်းကို ပေါက်ဆိန်ကျမြစ်၊ ကျွဲကူးမြစ် စရေဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ရေ။ ရှေးအခါက အဉ္စနနဒီ ဟု ခေါ်ရေ။ ပဉ္စာ၊ ပရိမ်၊ နေရဉ္စရာတောင်ငူနန့် လောင်းကတ်က်မြို့ တော်ကြီး  လေးမြို့ ကို အစွဲပြု၍ လေးမြို့မြစ်ဟု တွင်ရေ။
&lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]</text>
      <sha1>dooybjmbtcfikc7k8hvreeuc1ki9k7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်ဝန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1693</id>
    <revision>
      <id>20658</id>
      <parentid>17835</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရခိုင်ဝန် သတိုးမင်းလှရာဇာ */</comment>
      <origin>20658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="pbniz52fd9eco6kl302m7o5ome7hb54" xml:space="preserve">
ရခိုင်ဝန်ရာထူးစွာ ဘိုးတော်ဘုရား ( ဗဒုံမင်း ) လက်ထက် မတိုင်ခင်က သီးခြားရပ်တည်ခရေ ရခိုင်ဘုရင်ထီးနန်းစိုးစံရာ ရခိုင်ဒေသနန့် ဆက်သွီလုပ်ဆောင်ရန် ခန့်အပ်ခခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ ယကေလည်း ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးရေအခါ ရခိုင်ဒေသအား ဝတီနတ်လေးရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်အုပ်ချုပ်စီခရာ ရခိုင်ဝန်ရာထူးလည်း ခန့်ထားခြင်း မဟိလိုက်ပါရာ။

==စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်ရခိုင်ဝန်==

စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇၇၆ - ၁၇၈၂ ) လက်ထက်တွင် ဘွဲ့မည်မသိရရေ ရခိုင်ဝန်တစ်ဦး ရှိခဖူးပါရေ။ ယင်းရခိုင်ဝန်စွာ ၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် လကွန်း၊ ဖာသင်းမြို့တိသို့ စစ်ချီရာ၌ လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းရွက်ခရရေ။

==ရခိုင်ဝန် သတိုးမင်းလှရာဇာ==

မှတ်တမ်းတစ်စောင်တွင်လည်း အလောင်းမင်းတရားဧ အနွီတော် မင်းကြော့ရွှေထီးဘွဲ့ခံ ဦးစိန်ပန်းနန့် ဇနီးမယ်ပန်းရို့ဧ သမီးမယ်ရည်စွာ ရခိုင်ဝန် မင်းရဲမင်းလှရာဇာနန့် လက်ဆက်ခကြောင်း တွိ့ဟိရပါရေ။ ယင်းရခိုင်ဝန် သတိုးမင်းလှရာဇာ စွာလည်း စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် လကွန်းဖာသင် မြို့တိသို့ စစ်ချီခရလူ ဖြစ်ဟန်ဟိပါရေ။

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗမာမြို့ဝန်ခေတ်]]</text>
      <sha1>pbniz52fd9eco6kl302m7o5ome7hb54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်အမျိုးသားနိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1701</id>
    <revision>
      <id>20610</id>
      <parentid>15425</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31230" sha1="mengagdp48havg5fauotzfx613irmse" xml:space="preserve">[[File:Arakan-national-day.jpg|thumb|alt=Arakan National Day|ရခိုင်အမျိုးသားနိန့်]]
[ရခိုင်အမျိုးသားနိန့်]Arakan National Day ကို ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နနိန့်အဖြိုက်၂၀၁၄ ခုနှိုက်က ကျောက်ဖြူမြို့မာ  ကျင်းပပြုလုပ်ခရေ ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံက သတ်မှတ်အတည်ပြုလုပ်ခြင်းဖြိုက်ပနာ ၂၀၁၄ ခုနှိုက်မာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြိုက် ကျင်းပနာ၊ ယင်းနိန့်စော်ရေ မဟာမုနိဖရားကို သွန်းလုပ်ပြီးစီးရေ နိလည်းဖြစ်ပါရေ။&lt;ref&gt;https://mizzimaburmese.com/article/26712&lt;/ref&gt;

ရခိုင်အမျိုးသားနိန့် အခမ်းအနားကို ရခိုင်ပြည်နယ်ဟိ မြို့နယ်တိအပါအဝင် ရန်ကုန်နန့် တစ်ခြားပြည်ပ နိုင်ငံတစ်ချို့မာလည်း ကျင်းပဂတ်ပါရေ။
“ရခိုင်အမျိုးသားနိန့်ကို ကျင်းပရ‌ရေရည်ရွယ်ချက်ကတွော့ခါ ရခိုင်မျိုးနွယ်စု့ဝင် အချင်းချင်း တစ်ယောက် ကိုတစ်ယောက် လေးစားအောင် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ယုံကြည်မူရရှိအောင် ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမူတိကို သိဟိ့စီဖို့အတွက် ကျင်းပရခြင်းဖြိုက်‌ေတ” လို့ ဦးဇော်အေးမောင်က ပြောပါရေ။&lt;ref&gt;https://mizzimaburmese.com/article/26712&lt;/ref&gt;

==[[ရခိုင်လူမျိုး]]==
၁။ ရခိုင်ဒေသတွင် [[ကျောက်ကြမ်းခေတ်]]ဟိ မဟိ မသိရသိမ်းကေလည်း [[ကျောက်လယ်ခေတ်]]နန့် [[ကျောက်ချောခေတ်]] ယဉ်ကျေးမှုဟိကြောင်းကိုမူ အထောက်အထားတိအရ သိဟိရပါရေ။ [[ကျောက်လယ်ခေတ်]]နန့် [[ကျောက်ချောခေတ်]] ပစ္စည်းတိကို [[ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း]]နန့် [[ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်း]]နီရာ အနှံ့အပြားတွင် တွိ့ဟိရပါရေ။ မြေပြင်မှာသာမက လယ်ထွန်မြေဆွ ပြုလုပ်ရာမှလည်း တူးဖော်ရဟိခကြပါရေ။ ၎င်းကို `[[မိုးကြိုးပေါက်ဆိန်]]'ဟု ခေါ်တွင်ကြောင်း [[ရခိုင်ပြည် ပြည်သူ့ကောင်စီ]]က ပြုစုရေ သမိုင်းတွင် ဖော်ပြရေ'ဟု [[ရခိုင်သမိုင်းအလင်းပြကျမ်း]] (ဆရာကြီးဦးရွှေဇံ)က ဖော်ပြပါရေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]ရေ BC ၄၀၀၀ ခန့်ကာလကပင် ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာရေ လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ [[ဒွါရာဝတီခေတ်]]၊ [[ပထမဝေသာလီခေတ်]]တိ ထွန်းကားခပြီး။ [[ပထမဓညဝတီခေတ်]]၊ [[ဒုတိယဓညဝတီခေတ်]]၊ [[တတိယဓညဝတီခေတ်]]၊ [[ဝေသာလီခေတ်]]၊ [[လေးမြို့ ခေတ်]]နန့် [[မြောက်ဦးခေတ်]]တိအဖြစ် အင်ပါယာနိုင်ငံတော်တိ ပေါ်ပေါက်ခရေ။ တတိယဓညဝတီခေတ် ဘုရင် [[စန္ဒသူရိယမင်း]]ကြီးလက်ထက်မှစပြီးကေ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာတော်]]ကို ယုံကြည်သက်ဝင်ခကြပြီး ဝေသာလီခေတ်နန့် လေးမြို့ ခေတ်ရို့တွင် သင်္ဂါယနာ(၁)ကြိမ်စီ တင်တော်မူခကြရေ။ [[အမျိုးသားနိုင်ငံရီး]] ထွန်းကားပြီး စီးပွားရီး လူမှုရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှ ဘာသာသာသနာရီးတိမှာ အိမ်နီးချင်း မဇ္ဈိမဒေသ-အိန္ဒိယနန့် [[သီဟိုဠ်(သီရိလင်္ကာ)နိုင်ငံ]]ရို့နန့် ကူးလူးဆက်ဆံမှုတိ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ်ဟိခရေ။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]နန့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သာသနာတော်ရေ [[ဒင်္ဂါးပြား]]တစ်ခုဧ့ ခေါင်းနန့် ပန်းနှယ် ဖြစ်၍တည်ဟိနေပါရေ။

==ရခိုင်အမျိုးသားနိ==
၂။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လွတ်လပ်ရေ လူမျိုးအသီးသီးတွင် မိမိရို့လူမျိုးဂုဏ်ကို ဖော်ဆောင်နိုင်ရန် နိထူးနိမြတ်တိ သတ်မှတ်လျက် အောင်ပွဲသဘင်တိကို နှစ်စဉ်ကျင်းပလေ့ဟိကြပါရေ။ ယင်းနိရက်တိမှာ - [[အမျိုးသားနိ(National Day)]]၊ [[လွတ်လပ်ရီးနိ(Independence Day)]]၊ [[နိုင်ငံထူထောင်ရေနိ(Founding Day)]]နန့် [[ဘုရင်မွေးနိ(Birthday of the King)]]ရို့ ဖြစ်ပါရေ။ [[လွတ်လပ်ရီးနိ]]ကို နိုင်ငံလွတ်လပ်ရီးဆုံးရှုံးခံရဖူးသူတိုင်း၌ တွိ့ရပါရေ။ နိုင်ငံထူထောင်နိကို စနစ်တစ်ခုက အခြားစနစ်တစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲ ထူထောင်ရေအခါမှာ ကျင်းပပါရေ။ အမျိုးသားနိကိုမူ သမိုင်းအစဉ်အလာကြီးမား ရှည်လျားရေ လူမျိုးတိတွင် တွိ့ရပါရေ။ အထူးသဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၃၀၀၀
မှ ၅၀၀၀ အထိ ရှည်ကြာလာခရေ ရခိုင်လူမျိုးအတွက် ယင်းပိုင့်ရေ နိရက် တစ်ရက်ကို မဖြစ်မနေလိုအပ်လာခြင်းဖြစ်ပါရေ။ လက်ဟိအားဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ(၃၀)တွင် အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်ကျင်းပလျက်ဟိနီပိုင် မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း [[မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားနိ]]၊ [[သျှမ်းအမျိုးသားနိ]]၊ [[မွန်အမျိုးသားနိ]]၊ [[ချင်းအမျိုးသားနိ]]ရို့ကို ကျင်းပနေရေကို တွိ့ရပါရေ။

==စစ်တွေပညာသျှင်တိစတင်==
၃။ ရခိုင်အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်ရန်အတွက် [[စစ်တွေမြို့]] တွင် [[သမိုင်းပညာသျှင်]]တိပါဝင်ရေ ရဟန်းသျှင် လူအဖွဲ့က ၂၀၁၃-ခု မတ်လ ၈ ရက်နိမှာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် အမှတ်(၁) ထုတ်ပြန်ပြီး ရခိုင်ပြည်အတွင်းမှ လူထုပရိသတ်တိဧ့ သဘောထား အကြံဉာဏ်တိပီးပို့ကြရန် တောင်းခံခပါရေ။ တောင်းခံချက်အရ ဘာသာရီးနန့် ဆက်နွှယ်ရေနိ(၅)ရက်၊ နိုင်ငံရီးနန့် ဆက်နွှယ်ရေနိ(၁၃)ရက်၊ စစ်ရီးနန့် ဆက်နွယ်ရေနိ(၃)ရက်၊ နက္ခတ် ဗေဒင် ဘိသိက်နန့် ပတ်သက်နေရေနိ(၁)ရက် စရေ အကြံပြုစာစောင်(၂၇)စောင်နန့် နှုတ်ဖြင့် အကြံပြုချက် အတိအပြားကို ရဟိခပါရေ။ ယင်းအထဲမှ အကြံပြုချက်(၂၂)ရက်ကို ရွေးထုတ်ခကြပါရေ။ အသေးစိပ်ကို တင်ပြရဖို့ဆိုကေ-
===(က) ဘာသာရီးနန့် ဆက်နွှယ်ရေနိရက်===

(၁) ဂေါတမဘုရားသျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်မှနေ၍ ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွချီတော်မူလာရေနိ (BC-၅၆၉-ခု၊ အဉ္ဇနဖြိုကြွင်း မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃-ခု၊ ကဆုန်လဆန်း ၈ ရက်)

(၂) စန္ဒသူရိယဘုရင်လက်ထက် ဘုရားသျှင် ဓညဝတီသို့ကြွလာပြီး မဟာမုနိကိုယ်တော်မြတ်ကို သွန်းလုပ်ပြီးစီးစေကာ ရခိုင်တစ်မျိုးသားလုံး ဗုဒ္ဓဘာသာ စ,ဖြစ်စေရေနိ (BC-၅၆၉-ခု၊ အဉ္ဇနဖြိုကြွင်း မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃-ခု၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ ကြာသပတေးနိ)

(၃) မဟာမုနိဆင်းတုတော်ကို စ,တင်သွန်းလုပ်ရေနိ (ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓပားနိ)

(၄) မင်းဗာဘုရင် ဘင်္ဂါ (၁၂)မြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး ဗုဒ္ဓဂယာအနီး မဟာဗောဓိစေတီတော်မှ မြတ်ဗုဒ္ဓ ဓာတ်မွေတော် (၈၄၀၀၀)ကို ရဟိသဖြင့် ရခိုင်သို့ပင့်လာပြီး ရန်အောင်ဇေယျ သျှစ်ရေင်းပုထိုးတော်ကြီးကို စ,တည်တော်မူရေနိ (သက္ကရာဇ် ၈၉၇-ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နိ(စနေနိ)

(၅) လေးမြို့ ခေတ် မင်းထီးဘုရင်ရေ ဘင်္ဂါ(၁၂)မြို့ ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီး မဟာဗောဓိစေတီကို ပြုပြင်မွမ်းမံခရေနိ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၆၆၀-ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်နိ)

===(ခ) နိုင်ငံရီးနန့် ဆက်နွယ်ရေ နိရက်===

(၁) ရခိုင်နှစ်ပါတီဖြစ်ရေ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား တိုးတက်ရီးပါတီနန့် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ရို့ ရခိုင်အမျိုးသား ညီညွတ်ရီးကို စံနမူနာပြအဖြစ် ပေါင်းစည်းခကြရေနိ (၆-၃-၂၀၁၄ ကြာသပတေးနိ)

(၂) မင်းစောမွန် မြောက်ဦးမြို့ ကို စ,တင်တည်ရေနိ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၇၉၂-ခု၊ တောသလင်းလဆန်း(၁)ရက်နိ၊ တနင်္ဂနွေနိ)

(၃) အင်္ဂလိပ်ခေတ် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ အစည်းအရုံး ဖွဲ့စည်းရေနိ (၁၉၃၉-ခု၊ မေလ ၂ ရက်)

(၄) ဖဆပလခေတ် ရတညပါတီ တည်ထောင်ရေနိ ( - - - - - - - - )

(၅) ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ မွေးဖွားရေနိ (၁၈၇၉-ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်)

(၆) မြေပုံကြာအင်းတောင် ညီလာခံကျင်းပရေနိ (၁၃၀၉-ခု၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၃ ရက်/ ၁၉၄၇-ခု၊ ဧပြီလ ၃ ရက်)

(၇) OIC ကို ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြရေနိ (၂၀၁၂-ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၅-ရက်)

(၈) ရသေ့တောင်ညီလာခံ ကျင်းပရေနိ ( -)

(၉) ဝေသာလီမြို့ကို မဟာတိုဉ်းစန္ဒြားမင်း တည်ထောင်တော်မူခရေနိ (သက္ကရာဇ် ၁၅၂-ခု၊ ကဆုန်လ)

(၁၀) စန္ဒသူရိယဘုရင်ကြီးမွေးနိ (မဟာသက္ကရာဇ် ၇၂-ခု၊ ပြာသိုလ်လပြည့်နိ)

(၁၁) ရခိုင်ဘုရင် မင်းခရီနန့် အင်းဝဘုရင်ရို့ ဖိုးခေါင်တောင်တွင် ငြိမ်းချမ်းရီးနန့် အချုပ်အချာ အာဏာ နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ရေနိ (သက္ကရာဇ် ၈၁၆-ခု၊ တန်ခူးလဆန်း ၆ ရက်၊ တနင်္လာနိ)

(၁၂) ရခိုင်တိုင်းနိုးကြား၍ အစည်းအရုံးကိုဖျက်၍ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား အစည်းအရုံးကြီးကို စ,တင်ရေနိ (၁၉၃၉-ခု၊ မေလ ၂ ရက်နိ)

(၁၃) ၁၇၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်၊ ရခိုင်နိုင်ငံ ကျဆုံးနိ (ဥဩရေရေက်/ လ,လည်းကွယ် ပြည်လည်းဆုံး/ ၁၁၄၆- ခု၊ ပြာသိုလ်လကွယ်နိ)

===(ဂ) စစ်ရီးနန့် ဆက်နွှယ်ရေ နိရက်===
(၁) ပေါ်တူဂီရေတပ်ကို ဘင်္ဂလားပင်လယ်ပြင်တွင် ရခိုင်တပ်မှ ချေမှုန်း အောင်မြင်ရေနိ ( - - -)

(၂) ဘုရင် မင်းဗာကြီးလက်ထက် ဘင်္ဂါ ၁၂ မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် အောင်တပ် ထွက်တော်မူရေနိ ( - - - ---)

(၃) ရခိုင် လောင်းကြက်မြို့ ထီးနန်းကို မင်းစောမွန် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရေနိ (AD ၁၄၂၉-ခု၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ ကြာသပတေးနိ) (နံပါတ်(၂)နန့်တူ)

===(ဃ) နက္ခတ်ဗေဒင် ဘိသိက်နန့် ပတ်သက်ရေနိရက်===

မင်းဗာဘုရင် ဘိသိက်ခံရေနိ (ကဆုန်လဆန်း ၅ ရက်)

၄။ ယင်းကော်မတီကပင် အစည်းအဝေး ၇ ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြုလုပ်ပြီး မူဝါဒ ၁၀ ရပ် ချမှတ်ကာ အပြီးသတ် စိစစ်လျာတားရေ နိရက် ၄ ရက်ကို အမျိုးသားညီလာခံ (ကျောက်ဖြူ)သို့ ပီးပို့ခပါရေ။

(က) ရခိုင်ဘုရင် မင်းခရီနန့် အင်းဝဘုရင်ရို့ ဖိုးခေါင်တောင်တွင် ငြိမ်းချမ်းရီးနန့် အချုပ်အချာ အာဏာ နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ရေနိ (တန်ခူးလဆန်း ၆ ရက်)

(ခ) ရခိုင်ခေတ်သစ်တစ်ခုတွင် ရခိုင်အမျိုသားတစ်ရပ်လုံး၊ မြေပေါ် မြေအောက် နိုင်ငံရီးအင်အားစုအားလုံး စုစည်းမိရေနိ (ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံ-ကျောက်ဖြူ စ,တင်ကျင်းပရေနိ၊ သို့မဟုတ် ပြီးစီးရေနိ - ဧပြီလ ၂၇ ရက်၊ ၂၀၁၄/ ၁၃၇၆-ခု၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်)

(ဂ) ဂေါတမဗုဒ္ဓ ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွရောက်တော်မူရေနိ (ကဆုန်လဆန်း ၈ ရက်)

(ဃ) ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကျူးကျော်ဘင်္ဂလီ အမည်လိမ်တိုက်ဖျက်ရီး ရခိုင်တစ်မျိုးသားလုံး ပါဝင်ရေ ကော်မတီမှ ဦးဆောင်၍ သဗိတ်တိုက်ပွဲကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေနိ (မတ်လ ၃၀ ရက်၊ ၂၀၁၄-ခု/ ၁၃၇၅-ခု၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၅ ရက်)

==စာတမ်းလက်ခံ စိစစ်ရီးကော်မတီ (ရန်ကုန်)==
၅။ ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံ(ကျောက်ဖြူ)ဧ့ စာတမ်း လက်ခံစိစစ်ရီးကော်မတီ(ရန်ကုန်)ရေ ရခိုင်အမျိုးသားတိထံမှ အကြံဉာဏ်တိကို တောင်းခံရာတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်း အကြံဉာဏ် ၂ စောင်ကိုရဟိခပြီး ရခိုင်အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်ရီး ကြိုးပန်းမှုကော်မတီ(ယာယီ)(စစ်တွေ)က ယင်းအကြံပြုချက် ၄ ရက်နန့် တစ်ဦးချင်းအကြံပြုချက် ၃ စောင်ကို ပေါင်းစည်းလျက် မူဝါဒ ၁၀ ရပ် ချမှတ်ကာ စိစစ်လေ့လာပြီးနောက် ရခိုင်အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်ရန် သင့်လျော်ရေ နိရက် လေးရက်ကို အဆိုပြုခပါရေ။ အောက်ပါနိရက်တိဖြစ်ပါရေ-

(က) မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကို သွန်းလောင်းပြီးစီးရေနိ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် တစ်ရက်)

(ခ) ဆရာတော် ဦးဥတ္တမမွေးနိ (ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်)

(ဂ) ဘုရင်မင်းစောမွန် မြောက်ဦးမြို့ကို စ,တင်တည်ရေနိ (တော်သလင်းလဆန်း တစ်ရက်)

(ဃ) ရခိုင်ဘုရင် မင်းခရီနန့် အင်းဝဘုရင်တို့ ဖိုးခေါင်တောင်မှာ ငြိမ်းချမ်းရီးနန့် အချုပ်အချာ အာဏာ နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ရေနိ (တန်ခူးလဆန်း ၆ ရက်)
ရခိုင်အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်ရီး ကြိုးပမ်းမှုကော်မတီ

၆။ စာတမ်းလက်ခံစိစစ်ရီးကော်မတီ(ရန်ကုန်)နန့် ရခိုင်အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်ရီး ကြိုးပမ်းမှုကော်မတီ(ယာယီ) (စစ်တွေ)ရို့ရေ ဧပြီလ ၂၇ ရက်နိတွင် တွိ့ဆုံပြီး ဦးဆောင်ကော်မတီကို တင်ပြရေအခါ ဦးကျော်စိန် ခေါင်းဆောင် ရေ ရခိုင်အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်ရီးကြိုးပမ်းမှုကော်မတီကို ၂၇-၀၄-၂၀၁၄ ရက်စွဲဖြင့် ဖွဲ့စည်း တာဝန်ပီးအပ်ခပါရေ။ ယင်းကော်မတီရေ စိစစ်ရွေးချယ်ရီးဆိုင်ရာ မူဝါဒ ၈ ရပ် ချမှတ်လျှက် ဧပြီလ ၂၇/၂၈ နိရက်တိတွင် အစည်းအဝေး ၄ ကြိမ် ကျင်းပကာ အပြီးသတ် အဆိုပြု နိ(၃)နိကို လျာတားတင်ပြခပါရေ။ ယင်းနိ(၃)နိမှာ-

(က) မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကို သွန်းလောင်းပြီးစီးရေနိ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် တစ်ရက်)

(ခ) ရခိုင်ခေတ်သစ်တစ်ခုတွင် ရခိုင်အမျိုးသားတစ်ရပ်လုံး မြေပေါ် မြေအောက် နိုင်ငံရီးအင်အားစုအားလုံး စုစည်းမိရေနိ (ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံ-ကျောက်ဖြူ စ,တင် ကျင်းပရေနိ၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်၊ ဧပြီ ၂၇ ရက်)

(ဂ) ဘုရင်မင်းစောမွန် မြောက်ဦးမြို့တော်ကို စ,တင် တည်ထောင်ရေနိ (တောသလင်းလဆန်း တစ်ရက်နိ)ရို့ ဖြစ်ပါရေ။

မှတ်ချက်။ ၎င်းနိ(၃)နိရေ ရွေးချယ်ရီးကော်မတီနှစ်ဖွဲ့မှ နောက်ဆုံးအဆိုပြုချက်(၄)ချက်ကို သဘောတူရာပေါင်း၍ (၁။မဟာမုနိနိ ၂။ဦးဥတ္တမမွေးနိ ၃။မြောက်ဦးမြို့ တည်နိ ၄။မင်းခရီနိ ၅။ကျောက်ဖြူညီလာခံနိ ၆။OICဆန့်ကျင်နိ) နိ(၆)နိအနက် နိ(၃)နိကို မူဝါဒအရ အပြီးသတ်ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ . အဖယ်ခံရရေ နိရက်တိမှာ ၁။ဦးဥတ္တမမွေးနိ ၂။မင်းခရီနိ ၃။OICဆန့်ကျင်နိရို့ပင် ဖြစ်ပါရေ။

===ရှင်းလင်းတင်ပြ===

၇။ အထက်ပါ နိ(၃)နိကို ရဟိခပြီးနောက် ကော်မတီရေ ဦးဆောင်ကော်မတီဧ့ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် ဆရာတော်ကြီးတိနန့် မြို့နယ်ကိုယ်စားလှယ်တိကို ချပြခပြီး မြို့နယ်အလိုက် ဆန္ဒပြုရန် နည်းစနစ်ကိုပါ ရှင်းပြခပါရေ။ ဆန္ဒပြုရမည့် အချိန်ကာလကို ဧပြီလ ၂၉ ရက်နိမှ၊ မေလ ၁ ရက်နိ မိုးထ ၉ နာရီ အချိန်အထိ သတ်မှတ်ပီးနှိုင်ခပါရေ။

===ညီလာခံတွင် ကြေညာ===
၈။ ရခိုင်အမျိုးသားနိ သတ်မှတ်နှိုင်ရန် မြို့နယ်တိက ပြည်လည်ပီးပို့လာရေ ဆန္ဒပြုလွှာတိကို ရွေတွက်ပြီး မေလ တစ်ရက်နိ ကျင်းပရေ ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံ(ကျောက်ဖြူ)သို့ တင်ပြခပါရေ။ အောက်ပါအတိုင်း ဆန္ဒမဲ ရဟိခကြပါရေ-

(က) မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ် သွန်းလောင်းပြီးစီးအောင်မြင်ရေနိကို ထောက်ခံရေမြို့နယ် ၁၂ မြို့နယ်

(ခ) ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံ(ကျောက်ဖြူ)ကျင်းပရေနိကို ထောက်ခံရေမြို့နယ် ၄ မြို့နယ်

(ဂ) မင်းစောမွန်ဘုရင် မြောက်ဦးမြို့တည်ထောင်ရေနိကို ထောက်ခံရေမြို့နယ် ၁ မြို့နယ်

၉။ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံ(ကျောက်ဖြူ)မှ “မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ် သွန်းလောင်းပြီးစီးအောင်မြင်ရေနိ”ကို ရခိုင်အမျိုးသားနိအဖြစ် ရွေးချယ်ကြောင်း ကြေညာခပါရေ။
.
၁၀။ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်နန့် ပတ်သက်၍ အချက်တစ်ချက်တင်ပြလိုပါရေ။ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကို သွန်းလုပ်တော်မူရေကာလ BC-၅၆၉-ခုကို သမိုင်းပညာသျှင်တစ်ချို့က မဖြစ်နှိုင်၊ ‘ယင်းစဉ်က ဤမျှမြင့်မားရေ ကြေးသွန်းပညာရပ်ကို မရဟိနှိုင်’ဟူရေ လက်ဟိရခိုင်လူမျိုး မွဲတေနေရေ အနီအထားကိုကြည့်ပြီး လေ့လာသုံးသပ်ကြရေကို တွိ့ရပါရေ။ . ကြေးသွန်းအတတ်ပညာရေ ဗုဒ္ဓဘုရားသျှင် မပွင့်မီ ကာလကပင် ဟိနေပြီဖြစ်ပါရေ။ ဂရိနိုင်ငံမြို့တော် အေသင်မြို့ သားရို့ဧ့ အထွဋ်အမြတ်ထားရာ နတ်ဘုရားရုပ်တုကြီးတိ။ Acropolis နတ်ဘုရားကျောင်းတိကို တောင်ထိပ်ဖျားတိတွင် စိုက်ထူထားရေကို တွိ့မြင်နေကြရပြီဖြစ်ပါရေ။ ဤအချက်ရေ ယင်းစဉ်ကပင် ကြေးသွန်းပညာ ပေါ်နေပြီဆိုရေကို ထောက်ပြနေခြင်းဖြစ်ပါရေ။ စာရီးဆရာကြီး Gorden Stowel | The book of knowledge, Vol.1နန့် ဆရာကြီး ဦးရွှေဇံ ရီးသားရေ “ရခိုင်သမိုင်းအလင်းပြကျမ်း”ရို့မှာ လေ့လာနှိုင် ကြောင်း တင်ပြလိုပါရေ။

၁၁။ ရခိုင်အမျိုးသားနိရေ . ရခိုင်အမျိုးသားတစ်ရပ်လုံးဧ့ ... လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပီးခြင်း၊ ရခိုင်လူမျိုးဧ့ ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်ကို ပြည့်စုံစေခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ရခိုင်လူထုတစ်ရပ်လုံးက နှစ်စဉ် မပျက်မယွင်း ကျင်းပကြရန် တိုက်တွန်း အပ်ပါရေ။&lt;ref&gt;[https://15499f96-7d3c-4a61-bdb0-960787515574.filesusr.com/ugd/635327_666aa13da4284a12abe351550818358c.pdf ရခိုင်အမျိုးသားနေ့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ စာတမ်း]  ၊ ရခိုင်အမျိုးသားညီလာခံဖြစ်မြောက်ရေး ဦးဆောင်ကော်မတီ&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
{{ရခိုင်လူမျိုး}}
[[Category:ရခိုင် အမျိုးသားနိတိ]]

{{INTERWIKI|Q117536159}}</text>
      <sha1>mengagdp48havg5fauotzfx613irmse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှေးခေတ် ရခိုင်ပြည်စီးပွားရီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1771</id>
    <revision>
      <id>20604</id>
      <parentid>6481</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59153" sha1="8gm5fzqvx0kcih39zzjvgygnqto96fs" xml:space="preserve">==ရှေးဘုရင်တိလက်ထက်==
ရှေးအခါကပင် ရခိုင်ပြည်ရေ စီးပွားရီး ကုံလုံြွကယ်ဝမှုဟိခပြီး နိုင်ငံခြားနန့်
ကုန်ကူးရီးမှာ အထက်တန်းကျခလီရေ။ ရှေးရခိုင်ဘုရင်တိလက်ထက်က ရခိုင်ပြည်
ရေ အထူးစည်ကားသာယာလှရေဟု ရာဇဝင်ဆရာတိက ဆိုထားလီရေ။ ရှေးအခါ
က ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီ၊ မြောက်ဦးမြို့တော်ရို့မှာ ကြက်ပျံမကျစည်ကားခရေဟု တွိ့ရ
ရေ။

ဓညဝတီမြို့တော်ကို အခြေပြု၍ ထွန်းကားခရေ ဒေသကို ဓညဝတီဟုခေါ်ဧ့။
ဤဓညဝတီပြည်ကို စန္ဒာသူရိယလက်ထက် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ြွကရောက်ခစဉ်က
ကောက်ကြီးသလီးဆန်ရို့ဖြင့် ကပ်လှူခကတ်ရေကို အကြောင်းပြု၍ ဓညဝတီပြည်ဟု
အမည်ပီးတော်မူခပြီး ဤပြည်သူပြည်သားအပေါင်းရို့ရေ စိုးစဉ်ရံဖန်မျှ ရှားပါးငတ်မွတ်
ခြင်းမဟိဖြစ်ရေကြောင့် ဓညဝတီပြည်ဆိုပနာ ထင်ရှားကျော်စောစွာ ဖြစ်သတည်းဟု
ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူခရေဆိုပနာ ရခိုင်ရာဇဝင်ရို့၌ ဖော်ပြထားလီရေ။

ထို့ပြင် စန ́ရားမင်းတရားကြီးစိုးစံခရေ ဝေသာလီမြို့တော်ကြီးတွင် သင်္ဘောတိ
ဆိုက်ကပ်ပြီး ရွှေမိုးငွေမိုးရွာရေဟု ဖော်ပြထားဟိခပြန်လီရေ။ ]ဇမ္ဗူကျွန်းပြင်ထက်ဝယ်
ကုန်ရေရို့ရေ နောင်ရေအခါ ရတနာအတိပြည့်ဖြိုးလတ်ကေ ကုန်သင်္ဘောရို့ရေ
လည်း ဆိုက်လှာလတ္တံ့ဆိုရေအကြောင်းကိုမြင်၍ ဝေသာလီဟု အမည်ပီးကတ်ကုန်ဧ့}ဟု
ရှေးရခိုင်ပညာဟိတိက ရီးသားထားခရေကိုလည်း တွိ့ဟိရလီရေ။

ထိုနောက် မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ နိုင်ငံခြားသင်္ဘောတိဆိုက်ကပ်ခြင်း နိုင်ငံခြား
ကုန်ရေတိ အမြဲမပြတ်လားလာဝင်ထွက်ခြင်းရို့ကိုလည်း တွိ့ဟိရဧ့။ ရှေးအခါက
မြောက်ဦးမြို့တွင် ဆန်စပါးအတွက်လည်းကောင်း၊ ရေအတွက်လည်းကောင်း၊ မည်ရေ့အခါ
မျှ စိုးရိမ်ဖွယ်မဟိခရေကို ထင်ရှားရေ အောက်ပါဆောင်ပုဒ်ကလီးကိုပင် သီဆိုလျက်
လာခကတ်လီရေ။

ဘားဘူဟိယင့်၊ ဆန်ဟိယင့်

ဒိုင်းကျီဟိယင့်၊ ရီဟိယင့်

အဓိပ္ပာယ်မှာ---ဘားဘူအရပ်တွင် ဆန်စပါးတိသိုလှီာင်၍ အမြဲတမ်းထားဟိဧ့။
ဒိုင်းကျီအရပ်တွင် ရေလှီာင်ကန်တိတူးဖော်၍ထားဟိပြီးရေကို အချိန်မရွေးလွယ်ကူစွာ
ရဟိနိုင်ဧ့။ ထို့ကြောင့် ဘားဘူဟိကေ ဆန်ဟိရေ။ ဒိုင်းကျီဟိကေ ရေဟိရေဟု ဆိုကတ်ခြင်း
ဖြစ်လီရေ။

==ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းတိ==

ဆန်စပါးလုပ်ငန်းကား အဓိကလုပ်ငန်း ဖြစ်ဧ့။ ၎င်းနောက် ဝါဂွမ်းစိုက်ပျိုးရီးနန့်
ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ နှမ်းခင်းတိစိုက်ပျိုး၍ နှမ်းဆီကြိတ်နယ်ရေလုပ်ငန်း၊ လှီလီာင်း
လုပ်ငန်း၊ ပန်းထိမ်၊ ပန်းဖဲ၊ ပန်းရံ၊ ကျောက်ဆစ်အစဟိရေ လုပ်ငန်း၊ ဆင်စွယ်လုပ်ငန်း၊
ငါးလုပ်ငန်း၊ ဆားလုပ်ငန်း၊ ဆေးပင်စိုက်ပျိုးရေ လုပ်ငန်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ဥယျာဉ်
လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုး၊ မြေအိုးလုပ်ငန်းအစဟိသဖြင့် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ခကတ်လီရေ။
ဆန်စပါး၊ ဝါနန့်အခြားစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းရို့အတွက် ယခုအခါ အမတော်ကြေး
ထုတ်ပီးသကဲ့သို့ ဘုရင်ကထုတ်ပီးလီ့ဟိလီရေ။ ပြည်သူရို့အချင်းချင်းလည်း
ရောင်းဝယ်ကတ်ရာတွင် ငွေကြေးချေးငှားခြင်းတိကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်ခွင့် ဟိကတ်လီရေ။
ဘုရင့်အမိန့်တော်အရ အသပြာ (၁၀ဝ)ကျပ်ကေ တစ်လကို (၂)သပြာသာစီ (အတိုး)ယူ
ရလီရေဟု တွိ့ဟိရရေ။

ဒေပိုင်လုပ်ငန်းတိအပြင် ဘုရင့်အမိန့်အာဏာအတိုင်း အစို့အငန်းဖွဲ့ထားဟိလီရေ။
ထိုအစို့အမျိုးမျိုးတွင် လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးနန့် အလုပ်သမားအမျိုးမျိုးဟိကတ်ဧ့။ လက်သမားအစို့၊
လယ်သမားအစို့၊ မြက်ရိတ်အစို့၊ ဟာရီအစို့၊ သူသတ်ဗရဝါအစို့၊ အချက်အစို့၊ မဲထည်ဆက်အစို့၊
ငွေခွန်ဆက်အစို့အစဟိသဖြင့် အစို့အမြောက်အမြားဟိလီရေ။ တိရေအားဖြင့် ဤအစို့
သားရို့ရေ မင်းပြစ်မင်းဒဏ်ခံရသူတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ၎င်းရို့အား တိုင်းပြည်ထူထောင်ရီး
လုပ်ငန်းရို့တွင် အသုံးချခြင်းတစ်မျိုးဖြစ်လီရေ။

==ဒင်္ဂါးနန့် အလီးချိန်==

ရခိုင်ပြည်တွင် (ရှေးရာစုနှစ်ပေါင်းတိစွာကပင် တန်းဂါး(ဒင်္ဂါး)သုံးစွဲခကတ်ဧ့။ ဒင်္ဂါး
အကြောင်းနန့်ပတ်သက်၍) ဦးစံရွှေဘုနန့် မောရစ်ကောလစ်ရို့ရီးသားရေ ဆောင်းပါး
တစ်ခုတွင် ၁၄၃၀-ခုနှစ် မြောက်ဦးကို စတင်တည်ထောင်ခရေ မင်းစောမွန်မှ အစပြု၍
၁၇၈၂-ခုနှစ် သမတမင်းအထိ မင်းဆက်မပြတ်ဒင်္ဂါးခတ်နှိပ်သုံးစွဲခြင်းကို ဖော်ပြထားလီ
ရေ။ ယကေလည်းသော မြောက်ဦးမြို့မတည်ထောင်မီ ဝေသာလီမြို့တော်ကြီး ထွန်းကားခရာ
၎င်းဝေသာလီမြို့ဟောင်းမှ ဒင်္ဂါးအမြောက်အမြားကို ယခုတဖန် တူးဖော်ရဟိခပြန်လီရေ။
ထိုကြောင့် ရှေးနှစ်ပေါင်းတိစွာကပင် ရခိုင်ပြည်ဒင်္ဂါးသုံးစွဲလျက်ဟိခရေမှာ ထင်ရှား
လီရေ။

ဒေဒင်္ဂါးထုတ်လုပ်သုံးစွဲရေ အတတ်ပညာနန့် သုံးစွဲရေစနစ်ကို အိနိ ́ယပြည်မှရဟိခ
လီရေ။ အလီးချိန်မှာလည်း အိနိ ́ယနန့်လည်းကောင်း၊ ပေါ်တူဂီနန့်လည်းကောင်း၊
ဒတ်(ချ်)ရို့နန့်လည်းကောင်း ဆက်သွယ်၍ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုဟိခသဖြင့် ၎င်းရို့
သုံးစွဲရေ အလီးချိန်ရို့ကို သုံးစွဲခကတ်လီရေ။

==ဒင်္ဂါးတန်ဖိုး==
၁၆၃၀ လီာက်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်မှာ ပေါ်တူဂီဒင်္ဂါး ရိလ်(စ) (၄)ကျပ်နန့်
ညီမျှရေ။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ကေ ကြက်အကောင် (၃၀)ရရေ။ ၈ဲ(၈ပဲ)ဖြင့် ကြက်ဥ
(၁၀ဝ)ဝယ်နိုင်ရေ။ ထိုခေတ်က ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ယခုခေတ် အင်္ဂလိပ် (၇)ပေါင်
(၁၀)သျှိလင်နန့်ညီမျှပြီး ယခု (ဒု-စစ်မဖြစ်ခင်က အင်္ဂလိပ်လက်ထက်က) မြန်မာဒင်္ဂါး
(၁၀၅)ကျပ်လီာက်နန့်ညီမျှရေ။ ၁၆၆၃-ခုနှစ်လီာက်က ရခိုင်ဒင်္ဂါး (၁)ကျပ်ရေ
ဒတ်(ချ်)ဆော(ဟ်) (၂၅)ကျပ်နန့်တူညီပြီး ရခိုင်ဒင်္ဂါး (၁)ကျပ်ကေ အြွကီ (အြွေက)ကောက်ရီ
(၂၆၆၀)ရဟိရေ။ ေြွကစေ့တိကို ရောင်းဝယ်ရာ၌ သုံးကတ်ရေ။
ကောက်ရီခေါ် ေြွကစေ့တိကို နိုင်ငံခြားသားတိရေ ကိုရိုမန်ဒယ်(လ)ကမ်းခြေမှ
ယူဆောင်လာပြီး ရခိုင်ပြည်တွင် ပိဿချိန်ဖြင့် ရောင်းကတ်လီရေ။ ၎င်းေြွကစေ့ (၁၄၈)
ပိဿာကို (၁)ကျပ်ဈေးနှုန်းဖြင့် ရောင်းချကတ်ရေ။

ငွေဒင်္ဂါးဆိုရေစကားမှာ အိနိ ́ယတန်း ( )ဆိုရေစကားမှ လာရေ။ ရခိုင်ရို့က
တန်းဂါးဟု ယခုတိုင်ခေါ်ကတ်ရေ။ ငွေဒင်္ဂါး (၁)ကျပ်ကို (၁)သပြာဆိုပနာ၎င်း၊ တစ်ချပ်ဆိုပနာ
လည်းကောင်းခေါ်ဧ့။ (၁)မတ်ကို တသားဂါ (တသိုးဂါ)ဟု ခေါ်ရေ။

==ဆန်စပါးလုပ်ငန်းနန့်နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရီး==

ရှေးအခါကပင် ရခိုင်ပြည်ဧ့ အသက်သွေးခဲမှာ ဆန်စပါးလုပ်ငန်းပင် ဖြစ်ရေ။
မိုးရေချိန် (၂၀ဝ)ကျော်ဟိခရေ့အပြင် မြေဩဇာကောင်းသဖြင့် စပါးကိုအလွယ်တကူ
ပေါက်ရောက်စေဧ့။ စပါးကိုကြဲလိုက်ပြီး အထူးမပြုစုဘဲလျက် ဒလဟောပေါက်ရောက်ကတ်
လီရေ။ ဓညဝတီပြည်သားရို့သုံးရန်လိုရေထက်တိစွာ ပိုလျှံလျက်နီသဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့
တင်ပို့ရောင်းချခကတ်လီရေ။

ဤဆန်စပါးကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးရေ ရခိုင်ပြည်ဧ့ အဓိကစီးပွားရီးလုပ်ငန်း
ဖြစ်ဧ့။ ဤဆန်စပါးနန့် ဝါဂွမ်းရောင်းဝယ်ရီးကို ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်
ခလီရေ။ ယခုလွတ်လပ်ရေ ပြည်ထောင်စုခေတ်၌ နိုင်ငံတော်ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်း
ဝယ်ရီးဘုတ်အဖွဲ့မှကြီးမှူးဆောင်ရွက်ရေ လုပ်ငန်းစဉ်နန့်နှိုင်းယှဉ်၍ ကြည့်ရှုနိုင်ရန်
ရှေးရခိုင် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှ အောက်ပါအတိုင်း ကောက်နှုတ်ဖော်ပြလိုက်ပေရေ။

==ရပ်ကွက်စာတိုင်နန့် အချုပ်လူကြီးတိ==

အချုပ်လူကြီးမင်းရို့ရေ မိမိရို့ဧ့ခရိုင်မင်းပိုင်ဆိုင်ရေ ရပ်ရွာအသီးသီးသို့ လား
ရောက်ကတ်ပြီးကေ လယ်ယာမြေလုပ်ကိုင်ရေသူရို့အား စစ်ဆေးမေးမြန်းလျက် ၎င်းရပ်ကွက်
စာတိုင်ရို့နန့်တကွ လယ်သမားရို့အား စောင့်ရှောက်ရလီရေ။

ထိုအခါ လယ်မြေလုပ်ကိုင်ရေ လူရို့ရေလယ်ယာမြေလုပ်ကိုင်ရေအချိန်၌
ကောင်းမွန်စွာ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို စိုက်ပျိုးပြီးကေ သီးပွင့်ရေအချိန်၌ ၎င်းစပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို
စုပုံပြီးထားရလီရေ။

ထိုအခါ ခရိုင်မင်းရို့ကလွှဲအပ်ရေ အချုပ်လူကြီးရို့ရေ မိမိရို့အပိုင်လုပ်ကိုင်လျက်
ဟိရေ လယ်သမားရို့ထံသို့ လားရောက်ကတ်ပြီးကေ ဆိုင်ရာရပ်ကွက်စာတိုင်ရို့နန့်တကွ
ရဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို တောင်းချိန်၊ မောင်းချိန်ရို့ဖြင့် ခြင်ချိန်ပြီးကေ အသီးသီး
ခွဲဝေကတ်လီရေ။

ခွဲဝေပုံမှာ ရှေးဦးစွာ ဘုရင်မင်းမြတ်ဧ့ ဘဏ္ဍာတော် ဆယ်ခိုင်ကြေးကို ထုတ်နုတ်ရလီ
ရေ။ ၎င်းနောက် လုပ်ကိုင်ရေ လယ်သမားရို့၌ သုံးစွဲစားသောက်ရန် မျိုးစေ့တိရို့ကို
လုံခြုံစွာ ထုတ်နုတ်ပီးအပ်ရလီရေ။ ၎င်းေြွကးကျန်သမျှရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို စာရင်း
ပြုလုပ်လျက် မိမိရို့ခရိုင်မင်းထံသို့ တင်သွင်းရလီရေ။

ထို့နောက် ဘုရင်မင်းမြတ်ဆယ်ခိုင်ကြေး ဘဏ္ဍာတော်ပစ္စည်းတိကို အသီးသီး မြို့တော်
သို့ တင်ဆောင်ကတ်ပြီးကေ ဘုရင်မင်း၌ဆောက်လုပ်ထားရေ ကျီတော်တွင်းသို့ ဆက်သွင်း
ရလီရေ။

ခရိုင်မင်းရို့မှာလည်း အချုပ်လူကြီးရို့ကတင်သွင်းရေ့ အရပ်ရပ်စပါး၊ ဝါဂွမ်း စာရင်း
တိကို မြို့တော်၌ ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးထံသို့ ဆောင်ပို့တင်သွင်းကတ်လီရေ။

==ဈေးနှုန်းသတ်မှတ်ခြင်း==

ထိုအခါ နိုင်ငံတော်၌ လုပ်ကိုင်ရဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို ရောင်းချရန်ကိစ္စနန့်
ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်လိုသဖြင့် နိုင်ငံတော်အတွင်း၌ ခန့်ထားရေ ခရိုင်မင်းရို့နန့်
တကွ အချုပ်လူကြီးရို့ကို ]ဗာပူစာရ} ပြည်စိုးကြီးလွှတ်တော်ကဆင့်ခေါ်လျက် အစည်းအဝေး
ပြုလုပ်ပြီး ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကတ်လီရေ။ ၎င်းအစည်းအဝေး၌ နိုင်ငံတော်တွင် လုပ်ကိုင်
လျက် ရဟိရေစပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ဧ့ တန်ဖိုးရို့ကို ရောင်းဝယ်နိုင်ရန်ဖြစ်ရေ့ အားလျီာ်စွာ
တိသဘောတူညီချက်အရ ဈေးနှုန်းကို သတ်မှတ်ကတ်ပြီး နိုင်ငံတော်ကသာ လူအတိရို့
အား ကြားသိစေခြင်းငှာ ဈေးကိုထုတ်ဖော်ကြေညာတော်မူလီရေ။

==ရောင်းဝယ်ခြင်း==

ထိုသို့ကြေညာတော်မူ၍ ဈေးနှုန်းကိုသိကတ်ပြီးမှ တိုင်းရင်းသားကုန်ရေတိနန့် နိုင်ငံခြား
မှ လာရောက်ရေကုန်ရေတိရို့ရေ ပြည်သူရို့က ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ထားရေ
ဈေးနှုန်းအတိုင်း ဝယ်ယူရလီရေ။ ထိုအခါ ကုန်ရေတိရို့က မိမိရို့ဝယ်ယူလိုရေ
စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို စာရင်းပြုလုပ်လျက် ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီး လွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရ
လီရေ။

ထိုအခါ ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးရေ ကုန်ရေရို့တင်သွင်းရေစာရင်းကို ရဟိလီကေ
နိုင်ငံတော်အကျိုးတော်ဆောင် ဒိုင်းကျီအစို့ရက ထိုသူကြီးထံသို့ ပြုလုပ်ထုပ်ပိုး သိုမှီးထားရေ
ဝါဂွမ်းရို့ကို ဒိုင်းကျီအမိန့်အာဏာက ဆင့်ဆိုတော်မူရေမှာ ကျေးရွာရို့၌ သိုမှီးထားရေ
ဝါဂွမ်းရို့ကို ဒိုင်းကျီအလုပ်သမားရို့နန့် လှီလီာင်းစုံလင်စွာယူပြီးကေ ၎င်းစပါး၊ ဝါဂွမ်း
ရို့ကို တင်ဆောင်၍ မြို့တော်အနီးဈေးကြီး၌ ကောင်းမွန်စွာထားရမည်ဟု ဆင့်ဆိုတော်
မူလိုက်လီရေ။ ၎င်းအမိန့်အတိုင်း ဒိုင်းကျီအစို့ကို ထိုသူကြီးက ဒိုင်းကျီအလုပ်သမား
ကူလီတိရို့နန့် ကျေးရွာသို့လားရောက်ပြီးကေ သိုမှီးလျက်ဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို
ကောင်းစွာ တင်ဆောင်၍ထားရလီရေ။

ထိုအခါ စပါးသျှင်နန့်တကွ ရပ်ကွက် ဗာပူစာရလွှတ်တော်၌ဟိရေ သင်္ဘောစာကိုင်သို့
တင်သွင်းရလီရေ။ ၎င်းသင်္ဘောစာကိုင်ရေ စာရင်းအရ ရောင်းဝယ်ရေ ကုန်တိဧ့
ဈေးနှုန်းအတိုင်း သင့်ငွေတိကို တွက်စစ်၍ ပြည်ကျိုးတော်ဆောင် အကောက်တော်ငွေတိ
ကို စပါးတစ်ရာကေ နှစ်သပြာကျနှုန်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝါဂွမ်း အသပြာတစ်ရာ တန်ဖိုးဟိ
ကေ သုံးသပြာကျနှုန်းဖြင့်လည်းကောင်း တွက်စစ်၍စာရင်းပြုလုပ်ပြီးကေ ၎င်းစာရင်းနန့်
တကွ စပါး၊ ဝါဂွမ်းတိကို သင်္ဘောသို့ရောက်အောင် ပီးပို့ဆောင်ရွက်ရေ ဒိုင်းကျီ
အလုပ်သမားရို့ဧ့ လုပ်အားခငွေကိုပါ ကုန်ရေရို့က စုံလင်စွာတင်သွင်းရန် စာရင်းပြုလုပ်
လျက် ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးလွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရလီရေ။

==ကုန်ရေတိ ကျသင့်ငွေစာရင်း တင်ခြင်း==
ထိုအခါ စပါး၊ ဝါဂွမ်းတိကို လက်ရောက်ရဟိရေ ကုန်ရေတိရို့ရေ စာရင်းတွင်
ဖော်ပြလျက်ပါဟိရေငွေတိကို ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီး လွှတ်တော်၌ တင်သွင်းရလီရေ။
ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးရေ အရပ်ရပ်အသပြာငွေရို့ကို ပြေငြိမ်းအောင် ရဟိကြောင်းတံဆိပ်
လက်မှတ် ရီးထိုးပြီးကေ ၎င်းကုန်ရေရို့အား ပီးအပ်တော်မူရေ။

ကုန်ရေရို့ရေ ၎င်းလက်မှတ်ကိုယူဆောင်လျက် နိုင်ငံခြားလှီသင်္ဘောရို့ကို
စောင့်ရှောက်နီရေ ရေတံခါးမင်းထံ၌ ၎င်းလက်မှတ်ကို တင်သွင်းပြီး မိမိရို့တိုင်းပြည်သို့
ထွက်လားရန် အမိန့်အာဏာတော်ကို ခံယူရလီရေ။

ထိုအခါ ရေတံခါးမင်းက မိမိတိုင်းပြည်မှဝယ်ယူရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ဧ့တန်ဖိုး ရသင့်
ရေကြေးငွေတိကို ပြေငြိမ်းအောင်သွင်းခကြောင်းသိရကေ ထွက်လားစေရန် အမိန့်
အာဏာချမှတ်တော်မူလီရေ။ အာဏာရဟိကုန်ရေ ကုန်ရေရို့ရေ ကြိုက်ရေ့အချိန်
၌ မိမိတိုင်းပြည်သို့ ထွက်လားနိုင်လီရေ။

ခရီးအကြား၌ သုံးဆောင်စားသောက်ရန် ရေမိုးလုံခြုံစွာ တင်ယူဆောင်လိုကေ
သင်္ဘောဆိပ်ကမ်း၌ ဒိုင်းကျီကသူကြီးအား ပြောရလီရေ။ ထိုအခါ ဒိုင်းကျီ၌ နိုင်ငံခြား
ကုန်ရေရို့အလို့ငှာ ဘုရင်မင်းမြတ်က စီမံပြုလုပ်ထားရေ ကန်တော်ကြီးမှ ဒိုင်းကျီ
အလုပ်သမားရို့ရေ ရေတိကိုလုံခြုံအောင် တင်ဆောင်ပို့ရလီရေ။ ရေတင်ဆောင်
ပို့ရေ အလုပ်သမားလုပ်ခငွေရို့ကို ဒိုင်းကျီကသူကြီးထံ၌ ၎င်းကုန်ရေရို့က ထိုက်ရေ့
အားလျီာ်စွာ ပီးအပ်ရလီရေ။

==လွှတ်တော်မှ ငွေရှင်းခြင်း==

ထိုသို့ရောင်းဝယ်ရီးကိစ္စပြီးဆုံးကေ ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးရေ ရောင်းဝယ်လျက်
ရဟိရေ အသပြာငွေတိကို ပီးဆောင်ရန် ဆိုင်ရာရပ်ကွက်စာကိုင်ရို့နန့်တကွ လယ်သမား
ရို့အားဆင့်ခေါ်တော်မူပြီးကေ လယ်သမားရို့၌ လုပ်ကိုင်ရီးအတွက် ထောက်ပံ့လျက်ဟိ
ရေ ပြည်ကျိုးဆောင် ဘဏ္ဍာတော်ငွေတိကိုဖြတ်ယူ၍ ကျန်ြွကင်းရေ ငွေတိ၌လည်း
အသပြာတစ်ရာကေ ပြည်ကျိုးတော်ဆောင်ရွက်ရန် ငါးသပြာကျနှုန်းဖြင့် သိမ်းပိုက်၍
ကျန်ြွကင်းရေငွေတိကို ရောင်းဝယ်ရဟိရေ့ဈေးနှုန်းအတိုင်း မယုတ်မလျီာ့စေဘဲ
လယ်သမားရို့အား ထုတ်ပီးတော်မူလီရေ။

ထိုနောက် အကောက်တော်ငွေ အရပ်ရပ်တိရို့နန့် တစ်နှစ်အတွက် လယ်သမားရို့က
ပီးဆပ်ခရေ ငွေတော်ကိုလည်းကောင်း၊ ငွေသပြာတစ်ရာကေ ငါးသပြာကျ သိမ်းပိုက်ထား
ရေ ငွေကိုလည်းကောင်း ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့ သွင်းရလီရေ။
ထိုနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်အား တောင်သူလယ်သမားရို့က ဆယ်ခိုင်ကျေးဆက်သွင်း
လျက်ဟိရေ စပါး၊ ဝါဂွမ်းရို့ကို ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးကယူဆောင်၍ ဓမ္မသတ်တော်အတိုင်း
အကောက်တော်နန့်တကွရောင်းပြီးကေ အကောက်တော်ငွေတိကို ပြည်ဘဏ္ဍာတော်တိုက်
သို့ သွင်းရလီရေ။

ထိုနောက် ရောင်း၍ရရေငွေတွင်လည်း အသပြာတစ်ရာကေ ငါးသပြာကျဖြင့်
သာသနဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့ သွင်းရလီရေ။ အလှူတော်သင်္ချီမြေမှရသမျှရေ အသပြာ
ငွေရို့ကိုလည်း သာသနာဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့ သွင်းရလီရေ။ ထိုမှ ကျန်ြွကင်းသမျှရေ
အသပြာငွေတိကိုရောင်း၍ရဟိရေ ဈေးနှုန်းအတိုင်း ဘုရင်မင်းဧ့ဘဏ္ဍာတော်တိုက်သို့
သွင်းရလီရေ။

==ရောင်းဝယ်ရးဌာနတိနန့် အရာဟိတိ==

ထိုအခါ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးအရာဟိ ရေတံခါးမင်းနီခရေကြောင့် ထိုအရပ်ကို
ယခုတိုင်အောင် တန်ခိုကျွန်းဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ တောင်သူလယ်သမားရို့က စပါး၊ ဝါဂွမ်း
ရို့ကို စုပုံရောင်းချရေနီရာဖြစ်ရေကြောင့် ယခုတိုင်အောင် စပါးထားဝါဗိုကျွန်း
(စစ်တွေမြို့နယ်)ဟု ခေါ်ကတ်ရေ။

နိုင်ငံခြားမှလာရောက်ရေ လှီသင်္ဘောရို့ကိုစောင့်ရှောက်ရန် တပ်ဖွဲ့စည်းထားရေ
နီရာကို ယခုတိုင်အောင် တပ်မော်(ပေါက်တောမြို့နယ်)ဟု ခေါ်ကတ်ရေ။
နိုင်ငံခြားကုန်ရေတိနန့် တိုင်းရင်းသားကုန်ရေရို့ လမ်းခရီး၌သုံးစွဲရန် လုံလီာက်
တင်ယူရန်အတွက် ဘုရင်မင်းမြတ်ကစီမံ၍ ကန်တူးထားရေကျွန်းကို မင်းကန်ကျွန်း
(စစ်တွေမြို့နယ်)ဟု ယခုတိုင်အောင် ခေါ်ကတ်ရေ။

မြောက်ဦးမြို့တော်၌လည်း ဗာပူစာရပြည်စိုးကြီးနီခရေအရပ်ကို ယခုတိုင်
ဗာပူတောင်အရပ်ဆိုပနာ ခေါ်ကတ်လီရေ။ မြို့တော်ဆိပ်ကမ်းတွင် ရောင်းဝယ်ရီးပြုရေ
နီရာကို ယခုတိုင်အောင် ဈေးကြီး၊ တံခါးဝဈေး၊ စပါးဈေးဆိပ်ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။
နိုင်ငံခြားသင်္ဘောရို့ကိုစောင့်ရှောက်ရန် တပ်ဖွဲ့ထားရေနီရာကို ယခုတိုင်အောင်
အောင်တပ်ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ ၎င်းတပ်၌ အကြီးအမှူးဖြစ်ရေရေတံခါး မင်းနီရာကို
ယခုတိုင်အောင် ရေတံခါးအရပ်ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။

ပြည်ကျိုးဆောင် ဒိုင်းကျီအလုပ်သမားနီရေအရပ်ကို ယခုတိုင်အောင် ဒိုင်းကျီကျွန်း
ဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။ ပြည်ကျိုးဆောင် ရက်ကန်းတော်အလုပ်သမားတိ နီရာအရပ်ကို
ယခုတိုင်အောင် ယဉ်ရေရွာဟု ခေါ်ကတ်လီရေ။

==ပေါ်တူဂီဘုန်းကြီး မင်းနရိတ်အမြင်==

ထိုစဉ်က မြောက်ဦးမြို့သို့ရောက်ခရေ ပေါ်တူဂီဘုန်းကြီး မင်းနရိတ်က ၎င်းဧ့
ခရီးလားမှတ်တမ်းကြီးတွင် အိနိ ́ယပြည်အား ဆန်တင်ပို့ရောင်းချရခြင်းကြောင့် မြောက်ဦး
စည်ကားပုံကို အောက်ပါအတိုင်း ရီးသားထားခဧ့။

ရခိုင်ပြည်နန့် ဆက်စပ်ရေ အိနိ ́ယပြည်ရေ မိုးခေါင်ရေရှား၊ ငတ်မွတ်ခြင်း
ဘေးတိနန့်တွိ့ရကေလည်း ရခိုင်ပြည်မှာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မိုးရေချိန်လက်မ ၂၀ဝ-မှ
၃၀ဝ-ထိ ရွာသွန်းခြင်းကြောင့် ရခိုင်ပြည်ဧ့ြွကယ်ဝခြင်းမှာ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် တိုးတက်၍
သာလာခကြောင်း၊ ပိုရေဆန်စပါးတိကို အိနိ ́ယပြည်သို့ အမြဲတင်ပို့ရောင်းချ၍ လိုရေ
ကုန်တိကို အိနိ ́ယပြည်မှ တင်သွင်းကတ်ကြောင်း}}ဆိုပနာ ဘုန်းတော်ကြီး မင်းနရိတ်က မှတ်တမ်း
တင်ခရေ။

==ဒတ်(ချ်)ရို့နန့် ဆန်ရောင်းဝယ်စဉ်က==

ရှေးအခါက ဆန်စပါးတိကို အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားပြည်၊ မာဒရပ်ကမ်းခြေ၊ သီဟိုဠ်၊
ပေါ်တူဂီ၊ ဂိုအာ၊ မာလာယု၊ ဒတ်(ချ်) အရှေ့အိနိ ́ယကျွန်းစုတိသို့ တင်ပို့ရောင်းချခ ကတ်လီ
ရေ။ ဒတ်(ချ်)မှတ်တမ်းတစ်စောင်၌ အောက်ပါအတိုင်းရီးသားထားဧ့။
၁၆၃၁-ခုနန့် ၁၆၃၄-ခုအကြားတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်၌ ငတ်မွတ်
ခေါင်းပါးရေဘေးဆိုက်ရောက်လျက်ဟိရေ။ ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိရေ ရခိုင်ပြည်မှ စပါး
ဝယ်ရန်လားကတ်ရေ။ သီရိသုဓမ္မရာဇာဧ့သံတမန်တိက ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိရေ
မလက်ကာကျွန်းစုတိကို စစ်တိုက်နီကတ်သဖြင့် ဆန်အမြောက်အမြားလိုနီကြောင်းကို
ဘုရင်အားလီျှာက်ထားကတ်လီရေ။

ယင်းချင့်ကြောင့် ရခိုင်ဘုရင်ရေ စပါးတိကို ဘုရင့်ပစ္စည်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ဘုရင့်
အာဏာဖြင့်သာရောင်းချရန် အမိန့်ထုတ်ဆင့်ထားရေကြောင့် ဒတ်(ချ်)တိရေ အထူး
မကျေမနပ်ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ စပါးပွဲစားတိထံ အခြားလူတိထက် ဈေးပိုပီး
၍ ဝယ်ယူကတ်ရသဖြင့်လည်း မကျေမနပ်ဖြစ်ကတ်လီရေ။

ယကေလည်းသော ရခိုင်ဘုရင်မှာ သူ့ပြည်ဟိဆန်စပါးတိကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့မထွက်လားနိုင်အောင်
တားဆီးထားနိုင်လီရေ။ ဤအချက်ကိုကြည့်ရှုခြင်းအားဖြင့်ပင်ကေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့
ကုန်သွယ်ရီးအဆင့်အတန်းမှာ ဒတ်(ချ်)တိထက် အောက်မကျဟု သိဟိနိုင်ပေရေ။
ယကေလည်းသော စာရင်းစာအုပ်တိတွင် မှတ်ထားရေ့ဈေးနှုန်းအရ ဒတ်(ချ်)ရို့မှာလည်း
မနစ်နာကတ်ချေ။ ဘာတေးဘီးယားတွင် ၁၆၃၃-ခုနှစ်၌ ဆန်(ကာရာ) ၄၄၀-ပေါင်ကို ဒင်္ဂါး
၁၈ိ-ဈေး ဟိရေ။ (ဒတ်(ချ်)တစ်ပေါင်ရေ အဗိုင်ဒူပိုင် ၁.ဝ၉-ပေါင်နန့် ညီမျှရေ။
(၁)ကာရာကို ဘုရင်ဈေးနှုန်းမှာ ၁၀-ကျပ် ဖြစ်ရေ။)
ဆန်စပါးရှားပါးချိန် လွတ်မြောက်ခပြီးနောက် ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ တစ်ကာရာကေ
(၅)ကျပ်ကျထိ ဈေးကျအောင်လုပ်နိုင်ခကတ်ရေ။ ယကေလည်းသော သူရို့အထူးတလည် မကျေနပ်ကတ်
ရေ အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်မှာ ဘုရင်ရေအကြောင်းမျိုးစုံပြပြီး ဘာတေဘီးယားသို့
ဈေးနှုန်းအခြေအနီကိုစုံစမ်းရန် လူလွှတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရေ။
ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ ဘုရင့်အဝယ်တော်တိကိုရှောင်လွှဲ၍ စစ်တကောင်းသို့ လူလွှတ်ပြီး
ဝယ်ယူရန် ကြံစည်ခကေလည်း ၎င်းနှစ်တွင်ပင် တင်ကြို၍ ၎င်းစစ်တကောင်းနယ်မှ စပါး
တိကို ဘုရင်မှာဝယ်နန့်ပြီးဖြစ်၍ ကန့်သတ်ရေဈေးနှုန်းနန့်သာ ဝယ်ခရလီရေဆိုပနာ
မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။

==ဒတ်(ချ်)ရခိုင် ကူးသန်းရီး==

ရခိုင်ပြည်နန့် ဒတ်(ချ်)လူမျိုးရို့ ကုန်ကူးသန်းဆက်ဆံရီးကို မစ္စတာဟော(လ်)က
နိုင်ငံခြားသားမှတ်တမ်းတိကိုမူတည်၍ ရီးသားထားရေ ၎င်းဧ့ ]မြန်မာပြည်} စာအုပ်
တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားဟိလီရေ။
]သီရိသုဓမ္မရေ} ဘာတေးဘီးယား၌ဟိရေ ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိနန့် မိတ်ဖွဲ့၍ သူရို့
အား မြို့တော်၌စက်ရုံတစ်ခုဖွင့်ရန် တိုက်တွန်းလီဧ့။ သူရို့ရေ ဆန်တိကိုအချိန်မှန်
ထောက်ပင့်ရန်လိုဧ့။

ထို့ပြင် သူရို့ဧ့ အင်ဒိုနီးရှား ယာခင်း၊ စိုက်ခင်းရို့၌ အလုပ်ကြမ်းသမားကျွန်တိအလွန်
လိုနီဧ့။ ထိုလိုရေ နှစ်ခုစလုံးကို ရခိုင်ပြည်မှ အမြောက်အမြားရနိုင်လီဧ့။ ကျွန်တိမှာ
ဖာရင်ဂျီတိ ဘင်္ဂလားမှဖမ်းလာသူတိ ဖြစ်ကတ်လီဧ့။

သီရိသုဓမ္မနတ်ရွာစံရေအခါ နောက်နန်းတက်သူ နရပတိကြီး (၁၆၃၈-၄၅)နန့်
ဒတ်(ချ်)ရို့ရေ မသင့်မြတ်ကတ်ချေ။ မြို့ဟောင်းဟိစက်ရုံကိုလည်း နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာ
ရုပ်သိမ်းထားကတ်လီရေ။ ထိုစက်ရုံကို စန္ဒာသုဓမ္မ (၁၆၅၂-၈၄)မင်း နန်းတက်ရေ့တိုင်
အောင် မဖွင့်ဘဲထားကတ်လီဧ့။

၁၆၅၃-ခုနှစ်တွင် စန ́သုဓမ္မမင်းရေ ဘာတေးဘီးယားနန့် ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်း
ဝယ်ရီး စာချုပ်တစ်ခု ချုပ်လုပ်လီရာ ထိုစာချုပ်ပါ အချက်အတိုင်း မြို့ဟောင်းဟိ ဒတ်(ချ်)
ကုန်ရေရို့ရေ နှစ်ပေါင်းတိစွာ လိုက်နာကတ်ကုန်ဧ့။
စန ́သုဓမ္မမင်းရေ ရခိုင်ရာဇဝင်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဘုရင်တစ်ပါးဟု ကျော်စော
ထင်ရှားလီဧ့။ သူဧ့ရှည်ရေ နန်းစံကာလအတွင်းတွင် သူရေဥရောပတိုက်သား
ကုန်ရေတိနန့် ဆက်ဆံရီးကိစ္စတွင် ပွင့်လင်းရေ Óဏ်အမြော်အမြင်နန့် တိစွာပြည့်စုံ
ပေဧ့။

အိမ်နီးချင်း မြန်မာမင်းပြုကျင့်ရေထက် ပိုမိုနိုးကြားရေဝါဒဟိလီရေ။ မြန်မာပြည်
ကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ ရခိုင်ပြည်ရေ ပုံသွင်းဒင်္ဂါးတိကိုသုံးဧ့။ ကျပ်သုံးဒင်္ဂါးဧ့ ရှေ့ပြေး၊ မဂိုဘုရင်
ရို့ဧ့ တန်ဂ ( )ခေါ် ပိုက်ဆံကို သင်္ဘောဆိပ်မြို့တိ၌ သုံး၍ ၁၆၆၀-ခုနှစ်လီာက်ကစ၍
အိနိ ́ယဒင်္ဂါးတိကိုအတုခိုးပြီး ရခိုင်ဒင်္ဂါးတိ ပုံသွင်းကတ်လီဧ့။

ဈေးနာဝယ်ရန် အသေးအဖွဲ့ကိစ္စတိအတွက် ေြွကစေ့တိကိုသုံးကတ်ဧ့။ ေြွကစေ့တိကို
မာလဒိတ်ကျွန်းတိမှ ( )ဒတ်(ချ်)သင်္ဘောတိက မကြာမကြာယူဆောင်လာကတ်ပြီး
ရခိုင်ပြည်တွင် ၄၀-ပိဿာကို တစ်ကျပ်နန့် ရောင်းချလီဧ့။

တိုင်းပြည်အတွင်းသို့ ဒတ်(ချ်)တိသွင်းရေကုန်တိမှာ ယင်းခေတ်အမွှေးအကြိုင်နန့်
ဂျပန်သဲတိကို ဘာတေးဘီးယားမှ ယူဆောင်လာဧ့။ အထည်အလိပ်တိကို အိနိ ́ယပြည်
ကိုရိုမန်ဒယ်ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဟိ စက်ရုံတိမှတင်လာကတ်ဧ့။

ဘတေးဘီးယားမြို့ဟိ ဒတ်(ချ်)ရို့ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် စာရင်းစာအုပ်ထဲတွင် ဘင်္ဂလား
အော်အတွင်း ဒတ်(ချ်)ရို့ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေ ဌာနတိအနက် ရခိုင်ပြည်ရေ
အရီးပါရေ တစ်နီရာဖြစ်လီဧ့ဟု ဖော်ပြထားဧ့ ဆိုပနာ ရီးသားထားရေ။

==နိုင်ငံခြားနန့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး==

ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီနန့် မြောက်ဦးမြို့တော်တိထွန်းကားခစဉ်အခါက နိုင်ငံခြားသား
ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးတိရေ မြို့တော်ဆိပ်ကမ်း၌ အမြဲတမ်းဆိုက်ကပ်လျက် ဟိခလီ
ရေ။

နိုင်ငံခြားသား ခရီးရေကြီးတစ်ဦးက ကုလားတန်မြစ်အထက် မိုင်-၅၀ကျော်မျှ
ဆန်တက်မိရေအခါ အလွန်ကြီးကျယ်ရေ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ကိုတွိ့ဟိရရေဟု
ဆိုထားရာ ဝေသာလီမြို့တော်ကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရေဟု ယူဆကတ်လီရေ။
ဇာကြောင့်ဆိုကေ ထိုခရီးရေကြီးရောက်လာခရေ ခုနှစ်သက္ကရာဇ်ကို တွက်ဆ
ကြည့်ရှုရေအခါ ဝေသာလီမြို့တော်ခေတ်အတွင်း၌ပင် ဖြစ်နီလီရေ။ ဝေသာလီခေတ်
အကြောင်းကို စုံစုံလင်လင်သိရရေအခါ ပိုမိုထင်ရှားလာပေလိမ့်မည်။
မြို့ဟောင်းခေတ်တွင် နိုင်ငံခြားသားတိနန့် ဘယ်ပုံကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး
ပြုလုပ်ခရေကိုကား ရခိုင်ရာဇဝင်တိနန့် နိုင်ငံခြာသား အထူးသဖြင့်ပေါ်တူဂီ၊ ဒတ်(ချ်)ရို့
ဧ့ မှတ်တမ်းတိတွင် အတော်သင့်ဖတ်ရှုသိဟိကတ်ရပေရေ။
ရှေးအခါက ရခိုင်ပြည်နန့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ် ဆက်သွယ်ကတ်ရေနိုင်ငံတိ
မှာ အိနိ ́ယ အထူးသဖြင့်ဘင်္ဂလားပြည်၊ မဒရပ်ကမ်းခြေနန့် သီဟိုဠ်ရို့ဖြစ်ကတ်လီရေ။
အိနိ ́ယအနောက်တောင်ကမ်းခြေ ဂိုဝါနယ်၌ ကြီးစိုးနီခကတ်ရေ ပေါ်တူဂီရို့ရေ
ရခိုင်ဘုရင်ခွင့်ပြုချက်ကြောင့် မြောက်ဦးမြို့တော် ဒိုင်းကျီဘက်အရပ်၌ စခန်းချခကတ်ဧ့။
၎င်းရို့ရေ ဆန်ဒွစ်ကျွန်းနန့် စစ်တကောင်းတစ်ဖက်ကမ်းဟိ ဒယင်းဂါးဆိုရေ အရပ်
ရို့၌ တပ်စခန်းချကတ်ကာ ရခိုင်ဘုရင် လက်အောက်ခံ ဘင်္ဂလားအရှေ့မြောက်ဒေသကိုကူညီ
စောင့်ရှောက်ပီးကတ်လီရေ။

ဒေပေါ်တူဂီရို့ရေ ၎င်းရို့နီရင်းဒေသဖြစ်ရေ ဂိုဝါနန့်ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်း
ဝယ်ရီးရို့ကို အထောက်အပံ့ပီးခကတ်လီရေ။ ဤသို့ကူညီခရာမှ ၎င်းရို့ရေ ရခိုင်ပြည်
ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ခကတ်ကေလည်း ရခိုင်ရေတပ်၊ ကုန်းတပ်ရို့ဧ့ သတ္တိကြောင့်
လည်းကောင်း၊ ဘုရင်ဧ့ နည်းပရိယာယ်ကောင်းခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း မအောင်မြင်ခ
ကတ်ချေ။

ယကေလည်းသော ရခိုင်ဘုရင်ရေ နိုင်ငံခြားကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးနန့် ရခိုင်ပြည်အတွက်
ကာကွယ်ရီးရို့အတွက်လည်းကောင်း ပေါ်တူဂီရို့အား ကောင်းစွာအသုံးပြုနိုင်ခလီရေ။
ပေါ်တူဂီရို့နန့် အဆက်ပြတ်ခါနီးတွင် အရှေ့တောင် ဒတ်(ချ်)အိနိ ́ယကျွန်းစု၊ ဘာတေး
ဘီးယားမြို့ဟိ ဒတ်(ချ်)ရို့နန့် ဆက်သွယ်ခလီရေ။ ဤဒတ်(ချ်)ရို့ဧ့ ကုန်လှီာင်ရုံး
( )တိကို မြို့ဟောင်းအနားဟိ ဘောင်းဒွက်အရပ်၌ ဖွင့်လှစ်ခကတ်ဧ့။
ဂနိတိုင် ၎င်းရို့ကို ပျက်စီးယိုယွင်းလျက် တွိ့နိုင်ကတ်ပေသိမ်းရေ။ ရခိုင်ပြည်နန့်
ဒတ်(ချ်)ရို့ဧ့ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးမှာ အတော်ကြီးကျယ်ခကြောင်းတိနန့်
ရခိုင်ဘုရင်ရေ နိုင်ငံခြားကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးတွင် ဒတ်(ချ်)ရို့ထက် မညံ့လှကြောင်းကို
မှတ်တမ်းတင်ထားခကတ်ပေသိမ်းရေ။

==သွင်းကုန်ထွက်ကုန်တိ==
ရခိုင်ပြည်မှ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရေကုန်တိမှာ ဆန်စပါး၊ ဝါဂွမ်း၊ ဆင်၊ ကျေး
ကျွန်တိ၊ ငွေထည်တိ၊ ဆင်စွယ်တိ၊ ချည်ထည်တိ၊ မဲနယ်၊ ချိပ်၊ ယွန်းထည်တိဖြစ်ကတ်ဧ့။
ဝင်ကုန်တိမှာ ကောက်ရီခေါ် ြွကီစေ့ (ေြွကစေ့တိ)၊ ဆေးတိ၊ အမွှေးအကြိုင်၊
တွင်းထွက်ပစ္စည်းတိ၊ ပိုးထည်တိ၊ ဟင်းမွှေးမဆလာ၊ အကျော်၊ ကရမက်၊ ကော်ဇော၊
သတ္တုထည်၊ ပန်းကန်ခွက်ယောက်အစဟိရေ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဖြစ်ကတ်
လီရေ။

==မှတ်တမ်းတိ==

ပေါ်တူဂီဘုန်းကြီး မန်နရိတ်ရေ သီရိသုဓမ္မရာဇာဘိသိက်ပွဲနန့် ကြုံကြိုက်ခရာ
မြောက်ဦးမြို့တော်၌အရပ်ရပ်မှ ကုန်ရေတိရောက်ဟိလာခကတ်ပြီး စည်ကားလှရေ့
အကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခလီရေ။ ၎င်းပြင် စကောက်တန်
အမည်ဟိရေ ဒတ်(ချ်)ခရီးရေကလည်း အောက်ပါအတိုင်း မြောက်ဦးမြို့ချမ်းသာ
ြွကယ်ဝပုံကို ရီးသားထားခပြန်သိမ်းရေ။ ဤကောက်နုတ်ချက်တိကို ဖတ်ရှုရခြင်းဖြင့်
မြောက်ဦးမြို့ဧ့ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရီးလုပ်ငန်းနန့် မြောက်ဦးစည်ကားလှပုံရို့ကို ပေါ်လွင်စွာ
သိဟိနိုင်ကတ်လီရေ။

မြို့တော် (မြောက်ဦး)၌ အရပ်ရပ်အနယ်နယ်မှ လာရောက်ရေ့ ဧည့်ရေတိနန့်
ပြည့်နှက်နီဧ့။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကမ်းခြေဟိ ယိုးဒယားပြည်၊ မြန်မာပြည်၊ အိနိ ́ယပြည်
နန့် စပိုက်( )ကျွန်းခေါ် ဟင်းခပ်အမွှေးအကြိုင်ထွက်ရာ ကျွန်းတိက နိုင်ငံခြားသား
ကုန်ရေမျိုးစုံရို့လည်း ဈေးကွက်ရှာရန်လာရောက် လီ့လာကတ်ရေ။ ဆိုက်ရောက်နီရေ
နိုင်ငံခြားသင်္ဘောတိတွင်လည်း စားနပ်ရိက္ခာတိ၊ ဆေးဝါး၊ အမွှေးနံ့သာတုံး၊ ဓာတ်သတ္တု
အမျိုးမျိုး၊ ပိုးထည်၊ ကော်ဇော၊ သတ္တုအိုးခွက်နန့် ေြွကထည်စရေ ရောင်းကုန်ပစ္စည်းတိ
ပါလာကတ်လီရေ။ ထိုကုန်တိအပေါ်တွင် အကောက်ခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထားသဖြင့်
လမ်းမကြီးတစ်လီျှာက်မှာ ဈေးတန်းကြီးသဖွယ် ဖြစ်နီပြီးကေ အထက်ဆိုခရေ
ကုန်ပစ္စည်းတိနန့်ပြည့်လျက် ဆိုင်ခင်းရောင်းချနီကတ်လီရေ။ ထို့ပြင်လည်း အဖိုးတန်
ကျောက်မျက်ရတနာတိ၊ အလွန်ရှားပါးရေ ငါးကြီးအန်ဖတ်၊ ကတိုး၊ ပြဒါး၊ ချိပ်၊
ဟင်္သာပြဒါး၊ ဘိန်း၊ ပန်းပေါင်းစရေရို့ကိုလည်း ဝယ်ယူရဟိနိုင်ပေရေ။ မြောက်ဦးမြို့တော်
ရေ ကြီးမားထည်ဝါရေ အဆောက်အအုံတိနည်းပါးကေလည်း အရွယ်ပမာဏနန့်
ပစ္စည်းဥစ္စာပေါတိြွကယ်ဝပုံကို အမ်စတာဒမ်၊ လန်ဒန်အစဟိရေ အနောက်နိုင်ငံက
ထင်ရှားရေ မြို့တိနန့်ပင် နှိုင်းစာလီာက်ပေရေ။&lt;ref&gt;ဦးဘစံ -ရက္ခမဏ္ဍိုင် အမှတ် ( ၁ ) -p96&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း]]
[[Category:ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း]]


{{INTERWIKI|Q117833816}}</text>
      <sha1>8gm5fzqvx0kcih39zzjvgygnqto96fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြို့ဟောင်းခေတ်(မြောက်ဦး) စီးပွားရီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1773</id>
    <revision>
      <id>20605</id>
      <parentid>6489</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22234" sha1="f1qxr1d3qhye2tbptv5q5aatc7ab7r9" xml:space="preserve">==မြို့ဟောင်းခေတ်(မြောက်ဦး) စီးပွားရီး==

ရခိုင်ရာဇဝင်စာပေတိနန့် နိုင်ငံခြားသားဧ့ မှတ်တမ်းတိကို ဖတ်ရှုရခြင်းအားဖြင့်
ရခိုင်ပြည်မြို့ဟောင်းခေတ် စီးပွားရီးအခြေအနီကို ကောင်းစွာသိပီးနိုင်ပေရေ။
မြန်မာပြည်တွင် ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်အစပီးရေခေတ်တိ ထွန်းကား
ခသကဲ့သို့ ရခိုင်ပြည်တွင်လည်း ဓညဝတီခေတ်၊ မြို့ဟောင်းခေတ်ဆိုပနာ ထွန်းကားခလီရေ။
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၄၃၂-ခုနှစ်လောက်ကစ၍ မြို့ဟောင်းမြို့ရေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့မြို့တော်
ဖြစ်ခလီရေ။ သက္ကရာဇ် ၁၆၈၄-ခု စန ́သုဓမ္မမင်းလက်ထက်အထိ ထွန်းကား ကျော်ကြား
ခရေ ခေတ်ကို]မြို့ဟောင်း}ဆိုပနာပင် ယူဆရရေ။

ထိုခေတ်တွင် ရခိုင်ပြည်ရေ အရှေ့အာရှတွင် နိုင်ငံခြားသားရို့ဧ့ ကိုယ်တွိ့ မျက်မြင်
အရ အထူးထင်ရှားခရေ တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ဖြစ်ခလီရေ။ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာကျော်မျှ
အဆက်မပြတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရာ စီးပွားရီးရာတိရေ အထူးတလည် တိုးတက်လျက် ပီးခပေ
ရေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဒေသဖြစ်နီသဖြင့်လည်း နိုင်ငံခြားသားတိနန့် ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်
ခကာ နိုင်ငံခြားစီးပွားကုန်သွယ်ရီးတိ ပြုလုပ်ခကတ်ရေမှာ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်
ကောင်းပေရေ။ ထိုစဉ်ကဆက်ဆံခကတ်ရေ နိုင်ငံခြားသားတိမှာ အထူးသဖြင့် ပေါ်တူဂီ
လူမျိုးတိနန့် ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိ ဖြစ်ပေရေ။ ထိုခေတ်တွင် အရှေ့နိုင်ငံဒေသတိ၌
ပေါ်တူဂီလူမျိုးရို့ရေ အိနိ ́ယဂိုဝါနယ်ကိုအခြေပြု၍ ဆက်ဆံကတ်ဧ့။ 

ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိမှာ
ကား အရှေ့အိနိ ́ယကျွန်းစု၊ ဘာတေးဘီးယားမြို့ ကို အခြေပြု၍ ဆက်ဆံကတ်လီရေ။
ရခိုင်ပြည်သို့ ထိုလူမျိုးနှစ်ရပ်လုံးပင် လာရောက်ဆက်သွယ်ကတ်ဧ့။ ထိုတွင်မကသိမ်း၊
ဘင်္ဂလားပြည်၊ မဒရပ်၊ သီဟိုဠ်အစပီးရေ နိုင်ငံတိနန့်လည်း ဆက်ဆံခပေသိမ်းရေ။
ထိုစဉ်က ရွက်သင်္ဘောကြီးတိဖြင့် ကုန်စည်းကူးသန်းလားလာကတ်ရေ။ မြို့ဟောင်းအထိ
ထိုသင်္ဘောတိ ထွက်ဝင်နိုင်ကတ်ဧ့။ ရခိုင်ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစခန်းချရေ ဦးရာဇ် တောင်နန့်
မျက်နှာချင်းဆိုင် ကုလားတန်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း၌ ]ဒိုဘာဈေး} အရပ်ပီးပေရေ။ ၎င်းအရပ်
တွင် နိုင်ငံခြားသားကုန်ရေတိ စခန်းချကတ်ဧ့။ အထူးသဖြင့် အိနိ ́ယအရပ်ရပ်မှ လာရောက်
ကတ်ရေကုန်ရေတိဖြစ်ကတ်ရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဈေးတိပီးရေ။ ယခုတိုင် ညောင်ပင်ဈေး၊ လက်ကောက်
ဈေး၊ ပြင်ဈေးအစပီးသဖြင့် ခေါ်တွင်လျက်ပီးသိမ်းရေ။ မြို့ဟောင်းဆင်ခြေဖုံး ဘောင်းဒွတ်
အရပ်၌ အကောက်ဌာနတိ၊ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိဧ့အလုပ်ရုံတိကို တည်ထောင်ခကတ်လီ
ရေ။ ယခုတိုင် ထိုအရပ်၌ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိဧ့ အလုပ်ရုံအြွကင်း အကျန်တိကို တွိ့ပီး
နိုင်ပါသိမ်းရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့တော်ကြီးမှာ အထူးစည်ကားလှဧ့။ မြို့ဟောင်းဆင်ခြေဖုံးဘောင်းဒွတ်
အရပ်မှာပင် အထူးစည်ကားနီသဖြင့် နယ်မှတက်လာကတ်ရေ သူရို့ရေ ဘောင်းဒွတ်ကို
ပင် မြို့တော်မှတ်ပြီး မြို့တော်တွင်းသို့ မရောက်ခကတ်ဘဲ ပြန်လားခကတ်ဖူးရေဟု ဆိုကတ်ရေ။
ယင်းချင့်ကြောင့် အစွန်းမပေါက် မြို့မရောက်ဘဲ ဘောင်းဒွတ်အဆီ၊ ပြန်လတ်စီ ဆိုပနာ ပြောဆိုလိ့
ပီးကတ်ရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့ ချောင်းတစ်ဖက်၌ ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုဒိုင်းကျီအရပ်
တွင် ရေတွင်း၊ ရေကန်ကောင်းတိ ရေသုံးလို့မကုန်နိုင်လောက်အောင်ပီးဧ့။ ဘားဘူအမည်ပီး
ရေ အရပ်တွင်ကား စပါးတိသိုလှောင်ကတ်။ ယင်းချင့်ကြောင့် ]ဒိုင်းကျီပီး ယင့်၊ ရီပီးယင့်။
ဘားဘူပီးယင့်၊ ဆန်ပီးယင့်}ဟု ဆိုကတ်လိ့ပီးရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့ရေဆိပ်၌ အကောက်ရုံးတိ ပီးကတ်ရေ။ အကောက်အရာပီးကြီးငယ်ရို့ကို
ခန့်အပ်ထားပြီး ထွက်ကုန်ဝင်ကုန်ရို့အပေါ် အကောက်ကောက်ယူခြင်း ဖြစ်ပေရေ။
ခုနှစ်သက္ကရာဇ်နန့် ဘုရင့်အမည်တိတပ်၍ ငွေဒင်္ဂါးဖြင့် ဝယ်ယူသုံးစွဲကတ်ရေ။ ဤကဲ့သို့
ဒင်္ဂါးသုံးစွဲရေအလိ့အထမှာ သက္ကရာဇ်တစ်ရာစုလောက်ကပင် ပီးခလီရေ။ စန ́သူရိယ
မင်းတံဆိပ်တိဖြင့် ငွေဒင်္ဂါးတိပီးခကြောင်းကိုလည်း တွိ့ပီးခရပေရေ။ ထိုခေတ်ကား
]ဓညဝတီခေတ်}ဖြစ်ဧ့။ ဓညဝတီခေတ် ယဉ်ကျေးမှုအစုစုရို့မှာ မြို့ဟောင်းခေတ်သို့
ဆက်လက်လားခခြင်း ဖြစ်ပေရေ။

၁၆၃၀လောက်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်မှာ ပေါ်တူဂီဒင်္ဂါး (ရီလ်စ်)လေးကျပ်နန့်
ညီမျှရေ။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ပီးကေ ကြက်အကောင် (၃၀)ရဧ့။ (၈ပဲ)ဖြင့် ကြက်ဥ
တစ်ရာ ဝယ်နိုင်ရေ။ ထိုစဉ်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ယခုအင်္ဂလိပ် (၇)ပေါင်
(၁၀)သျှီလင်နန့်ညီမျှပြီး ယခုမြန်မာဒင်္ဂါး (၁၀၅)ကျပ်လောက်နန့် ညီမျှရေ။ ၁၆၆၃ခုနှစ်
လောက်က ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ဒတ်(ချ)ဆော(ဟ်)(၂၅)ကျပ်နန့် ညီမျှရေ။ ရခိုင်
ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ကေ အြွေကကောက်ရီ (၂၆၆၀)ပီးရေ။

နိုင်ငံခြားသားတိ ရခိုင်ပြည်မှ အရီးတကြီးဝယ်ယူကတ်ရေပစ္စည်းတိမှာ ဆန်စပါး
ပင် ဖြစ်ရေ။ ယပြီးကေ ဆင်တိ၊ ကျွဲတိ၊ မဲနယ်၊ ချိတ်၊ ယွန်းထည်၊ ချည်ထည်တိ၊
တီပါရမှရက်လုပ်ရေ အပေါစားအထည်ကြမ်းရို့ကိုလည်း ဝယ်ယူကတ်သိမ်းရေ။ များ
အားဖြင့် ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ အရှေ့ဒတ်(ချ)ကျွန်းစု ဘာတေးဘီးယားမှ ထွက်ရေ
အမွှေးအကြိုင်မဆလာမျိုးစုံရို့ကို သယ်ဆောင်လာကတ်ရေ။

ကောက်ရီခေါ် ေြွကစေ့တိကို ကိုရိုမန်ဒယ်(လ်)ကမ်းခြေမှ ယူဆောင်လာကတ်ဧ့။
ရခိုင်ပြည်ဧ့ ဒင်္ဂါးအြွေကသုံးရာ၌ အသုံးချကတ်လီရေ။ ၎င်းရို့ကို ပိဿာချိန်ဖြင့် ရောင်းကတ်
ရေ။ ၎င်း ၁၄၈-ပိဿာကို တစ်ကျပ်ဈေးပီးရေ။ တစ်ခါတစ်ရံဆေးတိကို ယူဆောင်ခ
ကတ်လီရေ။ ၎င်းကုန်ရေရို့ရေ ဆင်တိကိုဝယ်ယူရာ၌ ဆင်တစ်ကောင်ကို
(၁၃၀ဝ)ကျပ်မှ (၁၄၀ဝ)ကျပ်အထိ ပီးဝယ်၍ ကိုရိုမန်ဒယ်ကမ်းခြေ၌ လေးဆလောက်
ဈေးတင်ရောင်းကတ်ရေ။ ဆန်စပါးဝယ်ယူခြင်းတိမှာ အကြီးကျယ်ဆုံး ဖြစ်ရေ။ ဆန်စပါး
ရောင်းဝယ်ရီးနန့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံခြားခရီးရေတစ်ဦးဧ့ ကိုယ်တွိ့ မှတ်တမ်းတစ်စောင်
တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားပီးလီရေ။

၁၆၃၁-ခုနှစ် ၁၆၃၄-ခုအကြာတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်၌ ငတ်မွတ်
ခေါင်းပါးရေဘေး ဆိုက်ရောက်လျက်ပီးရေ။ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ ရခိုင်ပြည်မှ စပါး
ဝယ်ရန်လားကတ်ရေ။ သီရိသုဓမ္မဘုရင်ဧ့သံတိက ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ မလက္ကာကျွန်းစု
ကို စစ်တိုက်နီကတ်သဖြင့် ဆန်အမြောက်အမြားလိုနီကြောင်း ဘုရင်အား လျှောက်ထား
လီရေ။ ထိုကြောင့် ဘုရင်ရေ စပါးကို ဘုရင့်စပါးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ဘုရင့်
အာဏာဖြင့်သာ ရောင်းချရန်အမိန့်ချမှတ်ထားရေကြောင့် ဒတ်(ချ)တိရေ အထူး
မကျေနပ်ကတ်ပေ။ ဒတ်(ချ)ရို့ရေ စပါးပွဲစားတိကို အခြားလူတိထက် ဈေးပိုပီး၍ဝယ်ယူ
ကတ်ခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း မကျေမနပ်ဖြစ်သိမ်းရေ။ ယကေလည်းသော ရခိုင်ဘုရင်မှာ
သူ့ပြည်ဧ့ဆန်စပါးတိကို အရမ်းမထွက်နိုင်အောင် ဆီးတားနိုင်ခလီရေ။ ဤအချက်၌ပင်
ကေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့ ကုန်သွယ်ရီး အဆင့်အတန်းမှာ ဒတ်(ချ)ရို့ထက် အောက်မကျဟု
သိပီးနိုင်ပေရေ။

ယကေလည်းသော စာရင်းစာအုပ်တိတင်မှတ်ထားရေ့ ဈေးနှုန်းအရ ဒတ်(ချ)ရို့မှာလည်း
မနစ်နာကတ်ချေ။ ဘာတေးဘီးယားတွင် ၁၆၃၃-ခုနှစ်၌ ဆန်(ကာရာ) (၄၄၀)ပေါင်ကို ဒင်္ဂါး
(၁၈)ကျပ်ဈေးပီးရေ။ ဒတ်(ချ)တစ်ပေါင်ရေ (၁းဝ၉)ပေါင်နန့်ညီရေ။ တစ်ကာရာကို
ဘုရင်ဈေးနှုန်းမှာ (၁၅)ကျပ်ထိ ဈေးကျအောင်လုပ်နိုင်ခကတ်ရေ။
သူရို့အထူးမကျေနပ်ကတ်ရေ အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်မှာ ဘုရင်ရေအကြောင်းမျိုးစုံ
ပြပြီး ဘာတေးဘီးယားသို့ ဈေးနှုန်းအခြေအနီကို စုံစမ်းရန်လူလွှတ် ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရေ။
ဒတ်(ချ)ရို့ရေ ဘုရင့်အဝယ်တော်တိထံမှလွှတ်ရန်အကြံနန့် စစ်တကောင်းသို့ လူလွှတ်၍
ဝယ်ယူရန်ကြံသော်လည်း ၎င်းနယ်မှစပါးကို ဘုရင်အားလုံးဝယ်ယူနန့်ပြီး ကန့်သတ်ရေ့
ဈေးနှုန်းနန့် ရောင်းခလီရေ။

ယခုခေတ်အခါ အစိုးရက ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရီးကို တိုက်ရိုက်ဆောင်ရွက်ခြင်းမျိုးပင်
ဖြစ်ပေရေ။ ထိုခေတ်ကပင် ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရီး၌ ရခိုင်အမျိုးသားရို့ရေ မည်မျှ
ကျွမ်းကျင်ရေကို နားလည်နိုင်ကတ်ပေလိမ့်မည်။

ယပြီးကေ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်တစ်ခုမှာ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ခြင်းပင်
ဖြစ်ရေ။ ထိုခေတ်အခါ၌ ယဉ်ကျေးရေအနောက်နိုင်ငံစီးပွားရီးရာတိတွင် ကျွန်
အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်လျက် ပီးကတ်ရေ။ ထိုခေတ်၌ ရခိုင်ပြည်တွင် ကျွန်အရောင်းအဝယ်
ပြုလုပ်ရေမှာ မထူးဆန်းလှပေ။ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ကို ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိနန့် ဒတ်(ချ)
လူမျိုးတိနှစ်ဦးစလုံးပင် ပြုလုပ်ကတ်လီရေ။ ဤအကြောင်းနန့်ပတ်သက်၍ မှတ်တမ်းတစ်ခု
တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရီးသားထားရေ။

]သူရို့ သယ်ယူလားကတ်ရေ ကုန်တိမှာတိရေအားဖြင့် ဆန်နန့်ကျွန်တိပင်
ဖြစ်ရေ။ ရွက်လှေတစ်စင်းတွင် ကျွန် ၂၁၀၊ အခြားတစ်စင်းတွင် ၃၂၅ ယောက်၊ နောက်
တစ်စင်းတွင် ၁၄၅ ယောက်ပင် ဖြစ်လီရေ။ ဦးရေကို ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တွက်ရန်
အတော်ခက်ပေရေ။ ကုန်သွယ်ရီးတိုးတက်ရေနှစ်တွင်မူ အနည်းဆုံး သင်္ဘောလေးစင်း
မျှ ဘာတေးဘီးယားသို့ ထွက်လီရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် တစ်နှစ်တွင် ကျွန်ဦးရေတစ်ထောင်ထက်
လျော့မည်မဟုတ်။ အဖိုးလည်း အတော်ပင်ကွာခြားလီရေ။ တချို့တလီကို (၁၀)
ဖလော်ရင် (၁ ဖလော်ရင်-၁သျှီလင် ၈ပဲနီ ဖြစ်ရေ)နန့်ရပြီး ဈေးအကြီးဆုံးမှာ (၃၀)
ဖလော်ရင် တန်ဖိုးပီးလီရေ။

၁၆၄၁-ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အစိုးရရေ နိုင်ငံပြင်ပသို့ ထုတ်လားရေ ကျွန်တိ
အပေါ်တွင် တစ်ဦးကေ တစ်ဆယ့်ကျပ်မျှ အခွန်ကောက်လီရေ။ ၎င်းကို ဒတ်(ချ)ရို့က
ကန့်ကွက်ခကတ်သော်လည်း အရာမထင်ခ။ လက်မှုပညာတတ်မြောက်ရေ ကျွန်တိကိုမူ
ဒတ်(ချ)ရို့အား ယူဆောင်ခြင်း မပြုခချေ။

ဤကဲ့သို့ ကျွန်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ရာ၌ ကျွန်တိရေ ဇာမှရပီးကတ်သနည်း၊
ဇာလူမျိုးတိ ဖြစ်ကတ်သနည်း။ ထိုစဉ်ရခိုင်ဘုရင်ရေ မဂိုရို့ရန်ကို ကာကွယ်ရန်
အတွက် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိအား စစ်တကောင်းအောက်နားက ဒိုင်းနက်နယ်တွင် နီထိုင်၍
တပ်စခန်းချပီးထားလီရေ။ ထိုပေါ်တူဂီတိရေ မိမိစီးပွားရီးအတွက် ဘင်္ဂလားနယ်
တစ်ဝိုက် ဩရိဿနန့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတိ ရခိုင်ပြည် ဒတ်(ချ)စခန်းတိတွင်
ရောင်းကတ်ခြင်းဖြစ်လီရေ။

မြို့ဟောင်းခေတ် စီးပွားရီးရာတိတွင် ခေတ်နန့်စာသော် အထူးအထက်တန်း ကျခ
ရေဟု ဆိုနိုင်ပေရေ။ ရခိုင်လူမျိုးတိရေ ထိုစဉ်က ရေဘက်တွင် အထူးကျွမ်းကျင်ပြီး
နိုင်ငံခြားအရပ်ရပ်သို့ ကုန်သွယ်ရန် လားရောက်ခကတ်လီရေ။ ဤမြို့ဟောင်းခေတ်
ပြည်တွင်းစီးပွားရီးစနစ် ထူးချွန်ရေ့အကြောင်းကိုမူ နောက်အခွင့်ရက ရီးသား
ဖော်ပြမည် ဖြစ်ပါရေ။&lt;ref&gt;ဦးဘစံ -ရက္ခမဏ္ဍိုင် အမှတ် ( ၁ ) -p137&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]
[[Category:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း]]
[[Category:ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း]]
[[Category:မြောက်ဦးခေတ်]]
{{INTERWIKI|Q117831692}}</text>
      <sha1>f1qxr1d3qhye2tbptv5q5aatc7ab7r9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20608</id>
      <parentid>20605</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22157" sha1="6rdoj30xotv6fwcvoa1or3bj6v8q4i5" xml:space="preserve">==မြို့ဟောင်းခေတ်(မြောက်ဦး) စီးပွားရီး==

ရခိုင်ရာဇဝင်စာပေတိနန့် နိုင်ငံခြားသားဧ့ မှတ်တမ်းတိကို ဖတ်ရှုရခြင်းအားဖြင့်
ရခိုင်ပြည်မြို့ဟောင်းခေတ် စီးပွားရီးအခြေအနီကို ကောင်းစွာသိပီးနိုင်ပေရေ။
မြန်မာပြည်တွင် ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်အစပီးရေခေတ်တိ ထွန်းကား
ခသကဲ့သို့ ရခိုင်ပြည်တွင်လည်း ဓညဝတီခေတ်၊ မြို့ဟောင်းခေတ်ဆိုပနာ ထွန်းကားခလီရေ။
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၄၃၂-ခုနှစ်လောက်ကစ၍ မြို့ဟောင်းမြို့ရေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့မြို့တော်
ဖြစ်ခလီရေ။ သက္ကရာဇ် ၁၆၈၄-ခု စန ́သုဓမ္မမင်းလက်ထက်အထိ ထွန်းကား ကျော်ကြား
ခရေ ခေတ်ကို]မြို့ဟောင်း}ဆိုပနာပင် ယူဆရရေ။

ထိုခေတ်တွင် ရခိုင်ပြည်ရေ အရှေ့အာရှတွင် နိုင်ငံခြားသားရို့ဧ့ ကိုယ်တွိ့ မျက်မြင်
အရ အထူးထင်ရှားခရေ တိုင်းပြည်တစ်ပြည် ဖြစ်ခလီရေ။ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာကျော်မျှ
အဆက်မပြတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရာ စီးပွားရီးရာတိရေ အထူးတလည် တိုးတက်လျက် ပီးခပေ
ရေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဒေသဖြစ်နီသဖြင့်လည်း နိုင်ငံခြားသားတိနန့် ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်
ခကာ နိုင်ငံခြားစီးပွားကုန်သွယ်ရီးတိ ပြုလုပ်ခကတ်ရေမှာ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်
ကောင်းပေရေ။ ထိုစဉ်ကဆက်ဆံခကတ်ရေ နိုင်ငံခြားသားတိမှာ အထူးသဖြင့် ပေါ်တူဂီ
လူမျိုးတိနန့် ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိ ဖြစ်ပေရေ။ ထိုခေတ်တွင် အရှေ့နိုင်ငံဒေသတိ၌
ပေါ်တူဂီလူမျိုးရို့ရေ အိနိ ́ယဂိုဝါနယ်ကိုအခြေပြု၍ ဆက်ဆံကတ်ဧ့။ 

ဒတ်(ချ်)လူမျိုးတိမှာ
ကား အရှေ့အိနိ ́ယကျွန်းစု၊ ဘာတေးဘီးယားမြို့ ကို အခြေပြု၍ ဆက်ဆံကတ်လီရေ။
ရခိုင်ပြည်သို့ ထိုလူမျိုးနှစ်ရပ်လုံးပင် လာရောက်ဆက်သွယ်ကတ်ဧ့။ ထိုတွင်မကသိမ်း၊
ဘင်္ဂလားပြည်၊ မဒရပ်၊ သီဟိုဠ်အစပီးရေ နိုင်ငံတိနန့်လည်း ဆက်ဆံခပေသိမ်းရေ။
ထိုစဉ်က ရွက်သင်္ဘောကြီးတိဖြင့် ကုန်စည်းကူးသန်းလားလာကတ်ရေ။ မြို့ဟောင်းအထိ
ထိုသင်္ဘောတိ ထွက်ဝင်နိုင်ကတ်ဧ့။ ရခိုင်ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစခန်းချရေ ဦးရာဇ် တောင်နန့်
မျက်နှာချင်းဆိုင် ကုလားတန်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း၌ ]ဒိုဘာဈေး} အရပ်ပီးပေရေ။ ၎င်းအရပ်
တွင် နိုင်ငံခြားသားကုန်ရေတိ စခန်းချကတ်ဧ့။ အထူးသဖြင့် အိနိ ́ယအရပ်ရပ်မှ လာရောက်
ကတ်ရေကုန်ရေတိဖြစ်ကတ်ရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဈေးတိပီးရေ။ ယခုတိုင် ညောင်ပင်ဈေး၊ လက်ကောက်
ဈေး၊ ပြင်ဈေးအစပီးသဖြင့် ခေါ်တွင်လျက်ပီးသိမ်းရေ။ မြို့ဟောင်းဆင်ခြေဖုံး ဘောင်းဒွတ်
အရပ်၌ အကောက်ဌာနတိ၊ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိဧ့အလုပ်ရုံတိကို တည်ထောင်ခကတ်လီ
ရေ။ ယခုတိုင် ထိုအရပ်၌ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိဧ့ အလုပ်ရုံအြွကင်း အကျန်တိကို တွိ့ပီး
နိုင်ပါသိမ်းရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့တော်ကြီးမှာ အထူးစည်ကားလှဧ့။ မြို့ဟောင်းဆင်ခြေဖုံးဘောင်းဒွတ်
အရပ်မှာပင် အထူးစည်ကားနီသဖြင့် နယ်မှတက်လာကတ်ရေ သူရို့ရေ ဘောင်းဒွတ်ကို
ပင် မြို့တော်မှတ်ပြီး မြို့တော်တွင်းသို့ မရောက်ခကတ်ဘဲ ပြန်လားခကတ်ဖူးရေဟု ဆိုကတ်ရေ။
ယင်းချင့်ကြောင့် အစွန်းမပေါက် မြို့မရောက်ဘဲ ဘောင်းဒွတ်အဆီ၊ ပြန်လတ်စီ ဆိုပနာ ပြောဆိုလိ့
ပီးကတ်ရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့ ချောင်းတစ်ဖက်၌ ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုဒိုင်းကျီအရပ်
တွင် ရေတွင်း၊ ရေကန်ကောင်းတိ ရေသုံးလို့မကုန်နိုင်လောက်အောင်ပီးဧ့။ ဘားဘူအမည်ပီး
ရေ အရပ်တွင်ကား စပါးတိသိုလှောင်ကတ်။ ယင်းချင့်ကြောင့် ]ဒိုင်းကျီပီး ယင့်၊ ရီပီးယင့်။
ဘားဘူပီးယင့်၊ ဆန်ပီးယင့်}ဟု ဆိုကတ်လိ့ပီးရေ။

မြို့ဟောင်းမြို့ရေဆိပ်၌ အကောက်ရုံးတိ ပီးကတ်ရေ။ အကောက်အရာပီးကြီးငယ်ရို့ကို
ခန့်အပ်ထားပြီး ထွက်ကုန်ဝင်ကုန်ရို့အပေါ် အကောက်ကောက်ယူခြင်း ဖြစ်ပေရေ။
ခုနှစ်သက္ကရာဇ်နန့် ဘုရင့်အမည်တိတပ်၍ ငွေဒင်္ဂါးဖြင့် ဝယ်ယူသုံးစွဲကတ်ရေ။ ဤကဲ့သို့
ဒင်္ဂါးသုံးစွဲရေအလိ့အထမှာ သက္ကရာဇ်တစ်ရာစုလောက်ကပင် ပီးခလီရေ။ စန ́သူရိယ
မင်းတံဆိပ်တိဖြင့် ငွေဒင်္ဂါးတိပီးခကြောင်းကိုလည်း တွိ့ပီးခရပေရေ။ ထိုခေတ်ကား
]ဓညဝတီခေတ်}ဖြစ်ဧ့။ ဓညဝတီခေတ် ယဉ်ကျေးမှုအစုစုရို့မှာ မြို့ဟောင်းခေတ်သို့
ဆက်လက်လားခခြင်း ဖြစ်ပေရေ။

၁၆၃၀လောက်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်မှာ ပေါ်တူဂီဒင်္ဂါး (ရီလ်စ်)လေးကျပ်နန့်
ညီမျှရေ။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ပီးကေ ကြက်အကောင် (၃၀)ရဧ့။ (၈ပဲ)ဖြင့် ကြက်ဥ
တစ်ရာ ဝယ်နိုင်ရေ။ ထိုစဉ်က ရခိုင်ငွေဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ယခုအင်္ဂလိပ် (၇)ပေါင်
(၁၀)သျှီလင်နန့်ညီမျှပြီး ယခုမြန်မာဒင်္ဂါး (၁၀၅)ကျပ်လောက်နန့် ညီမျှရေ။ ၁၆၆၃ခုနှစ်
လောက်က ရခိုင်ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ရေ ဒတ်(ချ)ဆော(ဟ်)(၂၅)ကျပ်နန့် ညီမျှရေ။ ရခိုင်
ဒင်္ဂါးတစ်ကျပ်ကေ အြွေကကောက်ရီ (၂၆၆၀)ပီးရေ။

နိုင်ငံခြားသားတိ ရခိုင်ပြည်မှ အရီးတကြီးဝယ်ယူကတ်ရေပစ္စည်းတိမှာ ဆန်စပါး
ပင် ဖြစ်ရေ။ ယပြီးကေ ဆင်တိ၊ ကျွဲတိ၊ မဲနယ်၊ ချိတ်၊ ယွန်းထည်၊ ချည်ထည်တိ၊
တီပါရမှရက်လုပ်ရေ အပေါစားအထည်ကြမ်းရို့ကိုလည်း ဝယ်ယူကတ်သိမ်းရေ။ များ
အားဖြင့် ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ အရှေ့ဒတ်(ချ)ကျွန်းစု ဘာတေးဘီးယားမှ ထွက်ရေ
အမွှေးအကြိုင်မဆလာမျိုးစုံရို့ကို သယ်ဆောင်လာကတ်ရေ။

ကောက်ရီခေါ် ေြွကစေ့တိကို ကိုရိုမန်ဒယ်(လ်)ကမ်းခြေမှ ယူဆောင်လာကတ်ဧ့။
ရခိုင်ပြည်ဧ့ ဒင်္ဂါးအြွေကသုံးရာ၌ အသုံးချကတ်လီရေ။ ၎င်းရို့ကို ပိဿာချိန်ဖြင့် ရောင်းကတ်
ရေ။ ၎င်း ၁၄၈-ပိဿာကို တစ်ကျပ်ဈေးပီးရေ။ တစ်ခါတစ်ရံဆေးတိကို ယူဆောင်ခ
ကတ်လီရေ။ ၎င်းကုန်ရေရို့ရေ ဆင်တိကိုဝယ်ယူရာ၌ ဆင်တစ်ကောင်ကို
(၁၃၀ဝ)ကျပ်မှ (၁၄၀ဝ)ကျပ်အထိ ပီးဝယ်၍ ကိုရိုမန်ဒယ်ကမ်းခြေ၌ လေးဆလောက်
ဈေးတင်ရောင်းကတ်ရေ။ ဆန်စပါးဝယ်ယူခြင်းတိမှာ အကြီးကျယ်ဆုံး ဖြစ်ရေ။ ဆန်စပါး
ရောင်းဝယ်ရီးနန့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံခြားခရီးရေတစ်ဦးဧ့ ကိုယ်တွိ့ မှတ်တမ်းတစ်စောင်
တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားပီးလီရေ။

၁၆၃၁-ခုနှစ် ၁၆၃၄-ခုအကြာတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်၌ ငတ်မွတ်
ခေါင်းပါးရေဘေး ဆိုက်ရောက်လျက်ပီးရေ။ ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ ရခိုင်ပြည်မှ စပါး
ဝယ်ရန်လားကတ်ရေ။ သီရိသုဓမ္မဘုရင်ဧ့သံတိက ဒတ်(ချ)လူမျိုးတိရေ မလက္ကာကျွန်းစု
ကို စစ်တိုက်နီကတ်သဖြင့် ဆန်အမြောက်အမြားလိုနီကြောင်း ဘုရင်အား လျှောက်ထား
လီရေ။ ထိုကြောင့် ဘုရင်ရေ စပါးကို ဘုရင့်စပါးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ဘုရင့်
အာဏာဖြင့်သာ ရောင်းချရန်အမိန့်ချမှတ်ထားရေကြောင့် ဒတ်(ချ)တိရေ အထူး
မကျေနပ်ကတ်ပေ။ ဒတ်(ချ)ရို့ရေ စပါးပွဲစားတိကို အခြားလူတိထက် ဈေးပိုပီး၍ဝယ်ယူ
ကတ်ခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း မကျေမနပ်ဖြစ်သိမ်းရေ။ ယကေလည်းသော ရခိုင်ဘုရင်မှာ
သူ့ပြည်ဧ့ဆန်စပါးတိကို အရမ်းမထွက်နိုင်အောင် ဆီးတားနိုင်ခလီရေ။ ဤအချက်၌ပင်
ကေ ရခိုင်ဘုရင်ဧ့ ကုန်သွယ်ရီး အဆင့်အတန်းမှာ ဒတ်(ချ)ရို့ထက် အောက်မကျဟု
သိပီးနိုင်ပေရေ။

ယကေလည်းသော စာရင်းစာအုပ်တိတင်မှတ်ထားရေ့ ဈေးနှုန်းအရ ဒတ်(ချ)ရို့မှာလည်း
မနစ်နာကတ်ချေ။ ဘာတေးဘီးယားတွင် ၁၆၃၃-ခုနှစ်၌ ဆန်(ကာရာ) (၄၄၀)ပေါင်ကို ဒင်္ဂါး
(၁၈)ကျပ်ဈေးပီးရေ။ ဒတ်(ချ)တစ်ပေါင်ရေ (၁းဝ၉)ပေါင်နန့်ညီရေ။ တစ်ကာရာကို
ဘုရင်ဈေးနှုန်းမှာ (၁၅)ကျပ်ထိ ဈေးကျအောင်လုပ်နိုင်ခကတ်ရေ။
သူရို့အထူးမကျေနပ်ကတ်ရေ အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်မှာ ဘုရင်ရေအကြောင်းမျိုးစုံ
ပြပြီး ဘာတေးဘီးယားသို့ ဈေးနှုန်းအခြေအနီကို စုံစမ်းရန်လူလွှတ် ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရေ။
ဒတ်(ချ)ရို့ရေ ဘုရင့်အဝယ်တော်တိထံမှလွှတ်ရန်အကြံနန့် စစ်တကောင်းသို့ လူလွှတ်၍
ဝယ်ယူရန်ကြံသော်လည်း ၎င်းနယ်မှစပါးကို ဘုရင်အားလုံးဝယ်ယူနန့်ပြီး ကန့်သတ်ရေ့
ဈေးနှုန်းနန့် ရောင်းခလီရေ။

ယခုခေတ်အခါ အစိုးရက ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရီးကို တိုက်ရိုက်ဆောင်ရွက်ခြင်းမျိုးပင်
ဖြစ်ပေရေ။ ထိုခေတ်ကပင် ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရီး၌ ရခိုင်အမျိုးသားရို့ရေ မည်မျှ
ကျွမ်းကျင်ရေကို နားလည်နိုင်ကတ်ပေလိမ့်မည်။

ယပြီးကေ အထူးစိတ်ဝင်စားဖွယ်တစ်ခုမှာ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ခြင်းပင်
ဖြစ်ရေ။ ထိုခေတ်အခါ၌ ယဉ်ကျေးရေအနောက်နိုင်ငံစီးပွားရီးရာတိတွင် ကျွန်
အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်လျက် ပီးကတ်ရေ။ ထိုခေတ်၌ ရခိုင်ပြည်တွင် ကျွန်အရောင်းအဝယ်
ပြုလုပ်ရေမှာ မထူးဆန်းလှပေ။ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ကို ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိနန့် ဒတ်(ချ)
လူမျိုးတိနှစ်ဦးစလုံးပင် ပြုလုပ်ကတ်လီရေ။ ဤအကြောင်းနန့်ပတ်သက်၍ မှတ်တမ်းတစ်ခု
တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရီးသားထားရေ။

]သူရို့ သယ်ယူလားကတ်ရေ ကုန်တိမှာတိရေအားဖြင့် ဆန်နန့်ကျွန်တိပင်
ဖြစ်ရေ။ ရွက်လှေတစ်စင်းတွင် ကျွန် ၂၁၀၊ အခြားတစ်စင်းတွင် ၃၂၅ ယောက်၊ နောက်
တစ်စင်းတွင် ၁၄၅ ယောက်ပင် ဖြစ်လီရေ။ ဦးရေကို ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တွက်ရန်
အတော်ခက်ပေရေ။ ကုန်သွယ်ရီးတိုးတက်ရေနှစ်တွင်မူ အနည်းဆုံး သင်္ဘောလေးစင်း
မျှ ဘာတေးဘီးယားသို့ ထွက်လီရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် တစ်နှစ်တွင် ကျွန်ဦးရေတစ်ထောင်ထက်
လျော့မည်မဟုတ်။ အဖိုးလည်း အတော်ပင်ကွာခြားလီရေ။ တချို့တလီကို (၁၀)
ဖလော်ရင် (၁ ဖလော်ရင်-၁သျှီလင် ၈ပဲနီ ဖြစ်ရေ)နန့်ရပြီး ဈေးအကြီးဆုံးမှာ (၃၀)
ဖလော်ရင် တန်ဖိုးပီးလီရေ။

၁၆၄၁-ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အစိုးရရေ နိုင်ငံပြင်ပသို့ ထုတ်လားရေ ကျွန်တိ
အပေါ်တွင် တစ်ဦးကေ တစ်ဆယ့်ကျပ်မျှ အခွန်ကောက်လီရေ။ ၎င်းကို ဒတ်(ချ)ရို့က
ကန့်ကွက်ခကတ်သော်လည်း အရာမထင်ခ။ လက်မှုပညာတတ်မြောက်ရေ ကျွန်တိကိုမူ
ဒတ်(ချ)ရို့အား ယူဆောင်ခြင်း မပြုခချေ။

ဤကဲ့သို့ ကျွန်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ရာ၌ ကျွန်တိရေ ဇာမှရပီးကတ်သနည်း၊
ဇာလူမျိုးတိ ဖြစ်ကတ်သနည်း။ ထိုစဉ်ရခိုင်ဘုရင်ရေ မဂိုရို့ရန်ကို ကာကွယ်ရန်
အတွက် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိအား စစ်တကောင်းအောက်နားက ဒိုင်းနက်နယ်တွင် နီထိုင်၍
တပ်စခန်းချပီးထားလီရေ။ ထိုပေါ်တူဂီတိရေ မိမိစီးပွားရီးအတွက် ဘင်္ဂလားနယ်
တစ်ဝိုက် ဩရိဿနန့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကမ်းခြေတိ ရခိုင်ပြည် ဒတ်(ချ)စခန်းတိတွင်
ရောင်းကတ်ခြင်းဖြစ်လီရေ။

မြို့ဟောင်းခေတ် စီးပွားရီးရာတိတွင် ခေတ်နန့်စာသော် အထူးအထက်တန်း ကျခ
ရေဟု ဆိုနိုင်ပေရေ။ ရခိုင်လူမျိုးတိရေ ထိုစဉ်က ရေဘက်တွင် အထူးကျွမ်းကျင်ပြီး
နိုင်ငံခြားအရပ်ရပ်သို့ ကုန်သွယ်ရန် လားရောက်ခကတ်လီရေ။ ဤမြို့ဟောင်းခေတ်
ပြည်တွင်းစီးပွားရီးစနစ် ထူးချွန်ရေ့အကြောင်းကိုမူ နောက်အခွင့်ရက ရီးသား
ဖော်ပြမည် ဖြစ်ပါရေ။&lt;ref&gt;ဦးဘစံ -ရက္ခမဏ္ဍိုင် အမှတ် ( ၁ ) -p137&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း]]
[[Category:ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း]]
[[Category:မြောက်ဦးခေတ်]]
{{INTERWIKI|Q117831692}}</text>
      <sha1>6rdoj30xotv6fwcvoa1or3bj6v8q4i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြောက်ဦးမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1782</id>
    <revision>
      <id>20566</id>
      <parentid>19407</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19269" sha1="a64se1467lll9qldzdy12vznw2mm6rw" xml:space="preserve">မြောက်ဦးမြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိရေ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ဧ့ မြောက်အရပ်တွင် တည်ဟိရေ ရှေးဟောင်းမြို့တော် တည်ဟိရာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကုလားတန်မြစ်ဧ့ အရှေ့ဘက်အရပ်တွင် ဟိကာ မြောက်ဘက်နန့် တောင်ဘက်ရို့တွင် တောင်စွယ်၊ တောင်တန်းတိဖြင့် ကာရံလျက် ဟိရေ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ရေ။

==သမိုင်းကြောင်း==

သက္ကရာဇ် ၁၄၃၁ တွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန်မှ ရခိုင်နိုင်ငံတော် (အာရကန်နိုင်ငံတော်)ဧ့ မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ခပြီး ၁၇ ရာစုအလယ်တွင် မြို့တော်ဧ့ အရွယ်အစားမှာ ၁၂၀၀၀၀ ဧက အထိဟိလာရေ။ ၎င်းမြို့တော်မှ ပေါ်တူဂီ၊ နယ်သာလန်၊ အင်းဝ၊ ပဲခူး၊ အာရေဗီးယား၊ ပါရှား နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံရို့နန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ဖောက်ကားမှုတိ ဟိခရေ။ ဆန်စပါး၊ ချည်မျှင်၊ ပတ္တမြား၊ ဆင်၊ ကျေးကျွန်၊ မြင်း၊ ဆင်စွယ်၊ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တိ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုတိ ပြုခရေ။

မြောက်ဦးခေတ် အထွတ်အထိပ် ရောက်ချိန်တွင် ၎င်း မြို့တော်မှ ဒါကာနန့် စစ်တကောင်း အပါအဝင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ် တစ်ဝက်၊ ယခု လက်ဟိ ရခိုင်ပြည်နယ် တဝှမ်းနန့် မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းတခွင်အထိ အာဏာစက် သက်ရောက်ခရေ။ ၎င်းခေတ်အတွင်း ရခိုင်ဘုရင်တိမှ ရခိုင်စကားလုံးနန့် ဒင်္ဂါးတိ ရိုက်နှိပ် သုံးစွဲခရေ။ မြောက်ဦးခေတ် စည်ပင်ဝပြောရေ ခေတ်ကာလတွင် ဘုရားပုထိုးတိစွာ တည်ဆောက်ခကတ်ပြီး ၎င်းထဲမှ အတိစုမှာ ယခုတိုင် တွိမြင်နိုင်ဆဲ ဖြစ်ရေ။ ထင်ရှားရေ စေတီ ပုထိုးတိမှာ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး (ရခိုင်အခေါ် သျှိုက်သောင်းဘုရား၊ ဆင်းတုတော် ၈၀၀၀၀ ထည့်သွင်း တည်ထားရေ။) ထုက္ကံသိမ် ပုထိုးတော်ကြီး နန့် ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး (ဆင်းတုတော် ၉၀၀၀၀ ထည့်သွင်း တည်ထားရေ။) နန့် မာရ်ငါးပါး စေတီပုထိုးတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

မြောက်ဦးပတ်ဝန်းကျင် ဒေသရေ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသပြီးကေ ဆန်ထုတ်လုပ်မှု ဒုတိယ အတိဆုံး ဒေသ ဖြစ်ရေ။

ဂနိခေတ်တွင် မြောက်ဦးရေ ရှေးဟောင်း သုတေသန နန့် စပ်ဆိုင်၍ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားတိ ဆွဲဆောင်ရာ အဓိက နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်၍ ရန်ကုန်မြို့မှ ၂ ရက် ခရီး (သို့မဟုတ်) စစ်တွေမြို့မှ ၃ နာရီမှ ၅ နာရီကြာ စက်လှေခရီးဖြင့် လားရောက်နိုင်ရေ။

==မြောက်ဦးမြို့ဟိ စေတီပုထိုးတိ==

ခရစ်နှစ် ၁၃၄၁ ခု၊ ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန် စိုးစံချိန်မှ စတင်၍ တည်ထားခရေ စေတီ၊ ပုထိုးတိ အမြောက်အမြား တည်ဟိရေ။ အောက်ပါစေတီ၊ ပုထိုးတိမှာ ၎င်းရို့ အနက်မှ ထင်ရှားလူသိများရေ စေတီ၊ ပုထိုးတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

*[[သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[ထုက္ကန်သိမ်ပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[အံတော်သိမ်]]
*[[လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[လောင်ပွန်းပြောက်စေတီတော်]]
*[[ဗောဓိရွှေဂူစေတီ]]
*[[မင်္ဂလာမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[ရတနာ့မာရ်အောင်စေတီ]]
*[[သကျမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[လောကမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[ဇိနမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[ဘုရားပေါ်စေတီ]]
*[[ရတနာပုံစေတီ]]
*[[ရွှေကြာသိမ်စေတီ]]
*[[စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်]]
*[[မြတန်ဆောင်းစေတီ]]
*[[မုတ်ဆိတ်တော်ဓာတ်စေတီ]]
*[[ထူပါရုံစေတီ]]
*[[သာရပဗ္ဗတစေတီ]]
*[[ပြည်စိုးကြီးစေတီ]]
*[[အနော်မာဘုရား]]

မြောက်ဦးရေ အဓိက အားဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနိက အဆောက်အဦးတိ စုစည်းတည်ဟိရာ နီရာ ဖြစ်ငြားလည်း၊ အခြားရေ ယုံကြည်သက်ဝင်မှု ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးတိလည်း တွိဟိနိုင်ရေ။ ၎င်းရို့ အနက်မှ ထင်ရှားရေ အဆောက်အဦး တစ်ခုမှ မင်းစောမွန်လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ထားခရေ ရှေးဟောင်း ဗလီတစ်ခု ဖြစ်ပြီး မြို့ဧ့ အရှေ့တောင် အရပ်တွင် တည်ဟိရေ။

==မြို့ဟောင်းမြို့==

မြို့ဟောင်းမြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်တိုင်း စစ်တွေခရိုင်ဟိ မြို့ဟောင်းမြို့နယ်ဧ့ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်ရေ။ ရှေးအခါက ဓညဝတီရခိုင်မြို့ဆိုပနာလည်းကောင်း၊ မြောက်ဦးမြို့ဆိုပနာ လည်းကောင်း တွင်ခ၍ ရခိုင်မင်း အဆက်ဆက်ရို့ နန်းစိုက်ခရာ မြို့တော်ဖြစ်ခရေ။ ထိုကြောင့်ပင် နီရာအတိအပြားတွင် ရှေးရခိုင်မင်းရို့ တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ ရှစ်သောင်းဘုရား၊ ထုက္ကံသိမ်ဘုရား၊ လေးမျက်နှာဘုရား၊ အံတော်ဘုရားစရေ စေတီကူဘုရားရို့အပြင်၊ နန်းတော်ရာ၊ တံတိုင်းမြို့ပျက်တိကို ယခုတိုင် တွိမြင်နိုင်သေးရာ ရှေးအတိတ်က ကောင်းစားခပုံကို သက်သေဆောင်လျက် ဟိရေ။

ရှေးအခါကမူကား မြောက်ဦး နီပြည်တော် (မြို့ဟောင်း)ရေ အဆန်းတကြယ်ပင် ဖြစ်ဧ့။ မြို့မျက်နှာပြင်ရေ မြေညီမြေပြန့်မဟုတ်၊ တောင်ကုန်း တောင်ပူစာရို့ဖြင့် သာယာရေ။ ရွှေမြို့တော်နန်းတော်ရေ ကုန်းမြင့်(တောင်ညိုကုန်းထိပ်) တွင် ရှုမောဖွယ်ရာ ဖြစ်ရေ။ မြို့မြောက်ဘက်တစ်လွှားတွင် ရှစ်သောင်းဘုရား၊ ဒုက္ခံသိမ်ဘုရားစရေ ဘုရားရို့ရေလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တခိုတွင် ရွှေတောင် စေတီတော်ရေလည်းကောင်း တင့်တယ်လှပေ ရေ။ သိင်္ဃဒီမြစ်(ရွှေနတ်ပြင်ချောင်း) ရေလည်း ရေကစားရာအရပ်ဖြစ်ရေ။ ထိုကြောင့်ပင် ဟံသာဝတီ နီပြည်တော်တွင် ရောက်ဟိနီခရေ ရခိုင်စာဆိုတော် ဦကာဗျန်(ဥက္ကာပျံ) ရေ မိမိဧ့ဇာတိဌာနီကိုသာ လွမ်းဆွတ်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့တော်ဧ့ သာယာပုံရို့ကို တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီ ရတုတွင် ဖွဲ့ဆိုထားခပေရေ။(ဥက္ကာ ပျံ) ရေ မိမိဧ့ဇာတိဌာနီကိုသာ လွမ်းဆွတ်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့တော်ဧ့ သာယာပုံရို့ကို မြို့ဟောင်းမြို့ရေ စစ်တွေမြို့ဧ့အထက်မိုင်၅ဝ ခန့်အကွာ ကုလားတန်မြစ်ဧ့ လက်တက်ဖြစ်ရေ ရွှေနတ်ပြင် ချောင်းကမ်းပါးတွင် တည်ဟိရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့သို့ သင်္ဘောဆိုက်ကပ်ရေအခါ သင်္ဘောဆိပ်မှာ မြို့နန့် အတန်ငယ်ကွာသဖြင့် သင်္ဘောဆိပ်မှတစ်ဆင့် မြို့ဟောင်းမြို့တွင်းသို့ ကူးရို့ဖြင့်တတန်ထပ်၍ ကူးရရေ။ ထိုမှတစ်ဖန် မိုင်ဝက်ခန့်မျှ ကုန်းကြောင်းအားဖြင့် လားသော် မြို့ဟောင်းမြို့တွင်းသို့ ရောက်ဟိပေရေ။ မြို့အနီအထားမှာ သဘာဝအားဖြင့် ချောင်းမြောင်းတိဖြင့် ရစ်သန်းနီသဖြင့် လုံခြုံလှပေရေ။ မြို့တစ်ဖက်တွင် လွင်ပြင်ကြီးဟိ၍ လွင်ပြင်ကြီးကို ကျော်လွန်ရေအခါ တောင်တန်းတောင်ရိုးတိ ပိတ်ဆီးကာရံ လျက်ဟိရေ။

မြေပြန့် လွင်ပြင်တွင် စပါးစိုက်ပျိုးရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ဟောင်းမြို့ဧ့ လူဦးရေမှာ၆၅၅၅ ယောက်ဖြစ်ဧ့။ မြို့ဟောင်းမြို့နယ်ဧ့ အကျယ်အဝန်းမှာ ၆၄၂ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၆၇, ဝဝ၄ ယောက်ဟိရေ။ မြို့နယ်ဧ့ မြောက်ပိုင်းနန့် အရှေ့ပိုင်းရို့မှာ သစ်တောတိဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနီရေ တောင်ကုန်းတိဖြစ်၍၊ တောင်ပိုင်းနန့် အနောက်ပိုင်းရို့မှာ မြေဩသ္ဇာကောင်းမွန်ရေ။ မင်းပြားမြို့မှ ပေါက်လာရေ ကားလမ်းရေ မြို့ဟောင်းမြို့ကိုဖြတ်၍ သရက်တပင်မှ တစ်ဆင့် ကျောက်တော်သို့ ရောက်ရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့နယ်တွင် ဆန်စပါးကို အဓိကစိုက်ပျိုးရေ။

မြို့ဟောင်း(မြောက်ဦးမြို့) ကို မင်းနီပြည်တော်အဖြစ် ဦးစွာတည်ထောင်သူမှာ ပဲဖြူမင်းဖြစ်ရေ။ ပဲဖြူမင်းရေ ဝေသာလီကို စွန့်၍ မြောက်ဦးမြို့ကို တည်ထောင်ကာ သက္ကရာဇ် ၃၃၈ ခုနှစ်မှ ၃၅၆ ခုနှစ်အထိ စိုးစံရေ။ ထိုနောက် မင်းစောမွန်ရေ သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခ၍ ၇၆၈ ခုနှစ်တွင် လောင်းချက်မြို့ကို မြန်မာရို့ သိမ်းယူရေ။ ထို့နောက် မွန်ရို့တိုက်ခိုက်ကတ်ပြန်ရာ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းမဲ့ကာ ဖရိုဖရဲဖြစ်ပြီးကေ မင်းစောမွန်ရေ အနောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရာမှ သူရတန်မင်းအကူအညီဖြင့် ထီးနန်းပြန်ရရေအခါ၊ သက္ကရာဇ် ၇၉၂ ခုနှစ် နတ်တော် လဆန်း ၁ ရက် တနင်္ဓနွေနိ့တွင် မြောက်ဦးမြို့ကိုတည်ဧ့။ ရာဇဝင်တွင် ပဲဖြူမင်း ပထမမြောက်ဦးမြို့ တည်ရေကို မရေတွက်ဘဲ၊ မင်းစောမွန်ကိုသာ ပထမမြောက်ဦးမြို့တည်မင်းဟု ရေတွက်လေရေ။ ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၂ ပါး ဆက်လက် စိုးစံခရာ၊ မင်းခေါင်ရာဇာ လာက်ထက်အထိ စည်ပင်လာခလေရေ။ မင်းခေါင်ရာဇာဧ့ သားတော် သံတွဲစားမင်းပါကြီးရေ သက္ကရာဇ် ၈၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်လေရာ၊ မြောက်ဦးမြို့တော်ကို ထပ်မံ အကြီးအကျယ် တည်ဆောက်ပြုစုရေ။ မင်းပါကြီးမှစ၍ မင်းပေါင်း ၉ ဆက်၊ ဆက်လက် အုပ်စိုးလေရာ၊ မင်းစနေလက်ထက် တိုင်လေရေ။ မင်းစနေ လွန်သော် မင်းပါကြီးဧ့ မြစ်ဖြစ်ရေ နရပတိမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၂၈ ဆက်လက် အုပ်စိုးပြန်ရာ ၁၁၄၆ ခုနှစ် ပြာသိုလဆုတ် ၇ ရက် စနေနိ့တွင် မြန်မာမင်း ဘိုးတော်ဘုရားက သိမ်းယူလေရေ။ ထိုနှစ်မှစ၍ မြောက်ဦးတွင် မြို့ဝန်တိ ခန့်၍ အုပ်စိုးစေခရာ၊ ပထမဆုံးမြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသူမှာ နန္ဒပကြန် ဖြစ်ဧ့။ နန္ဒပကြန်ဧ့ နောက်မြို့ဝန် ၈ ဦး ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခလေရေ။

ခရစ် ၁၈၂၄ ခုနှစ် ပထမ အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲ အတွင်းက အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်ကြီး မော်ရစ်ဆန်ဧ့ စစ်တပ်တိ ရေ မြို့ဟောင်း၌ စခန်းချရာ၊ အဖျားရောဂါဖြင့် စစ်သားတိစွာ သေဆုံးရုံမက စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကိုယ်တိုင်လည်း မကျန်းမမာဖြစ်၍ ပြန်ရသဖြင့် လမ်းခရီးတွင် ကွယ်လွန်ရေ။ ထိုစစ်အပြီးတွင် စစ်တွေမြို့ကို တည်၍ မြို့တော်ကို ပြောင်းရွှေ့ လိုက်လေရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]
{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>a64se1467lll9qldzdy12vznw2mm6rw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20591</id>
      <parentid>20566</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19357" sha1="coztk7jvefcs46ttd41mc8832ch3jae" xml:space="preserve">မြောက်ဦးမြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိရေ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ဧ့ မြောက်အရပ်တွင် တည်ဟိရေ ရှေးဟောင်းမြို့တော် တည်ဟိရာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကုလားတန်မြစ်ဧ့ အရှေ့ဘက်အရပ်တွင် ဟိကာ မြောက်ဘက်နန့် တောင်ဘက်ရို့တွင် တောင်စွယ်၊ တောင်တန်းတိဖြင့် ကာရံလျက် ဟိရေ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ရေ။

==သမိုင်းကြောင်း==

သက္ကရာဇ် ၁၄၃၁ တွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန်မှ ရခိုင်နိုင်ငံတော် (အာရကန်နိုင်ငံတော်)ဧ့ မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ခပြီး ၁၇ ရာစုအလယ်တွင် မြို့တော်ဧ့ အရွယ်အစားမှာ ၁၂၀၀၀၀ ဧက အထိဟိလာရေ။ ၎င်းမြို့တော်မှ ပေါ်တူဂီ၊ နယ်သာလန်၊ အင်းဝ၊ ပဲခူး၊ အာရေဗီးယား၊ ပါရှား နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံရို့နန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ဖောက်ကားမှုတိ ဟိခရေ။ ဆန်စပါး၊ ချည်မျှင်၊ ပတ္တမြား၊ ဆင်၊ ကျေးကျွန်၊ မြင်း၊ ဆင်စွယ်၊ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တိ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုတိ ပြုခရေ။

မြောက်ဦးခေတ် အထွတ်အထိပ် ရောက်ချိန်တွင် ၎င်း မြို့တော်မှ ဒါကာနန့် စစ်တကောင်း အပါအဝင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ် တစ်ဝက်၊ ယခု လက်ဟိ ရခိုင်ပြည်နယ် တဝှမ်းနန့် မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းတခွင်အထိ အာဏာစက် သက်ရောက်ခရေ။ ၎င်းခေတ်အတွင်း ရခိုင်ဘုရင်တိမှ ရခိုင်စကားလုံးနန့် ဒင်္ဂါးတိ ရိုက်နှိပ် သုံးစွဲခရေ။ မြောက်ဦးခေတ် စည်ပင်ဝပြောရေ ခေတ်ကာလတွင် ဘုရားပုထိုးတိစွာ တည်ဆောက်ခကတ်ပြီး ၎င်းထဲမှ အတိစုမှာ ယခုတိုင် တွိမြင်နိုင်ဆဲ ဖြစ်ရေ။ ထင်ရှားရေ စေတီ ပုထိုးတိမှာ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး (ရခိုင်အခေါ် သျှိုက်သောင်းဘုရား၊ ဆင်းတုတော် ၈၀၀၀၀ ထည့်သွင်း တည်ထားရေ။) ထုက္ကံသိမ် ပုထိုးတော်ကြီး နန့် ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး (ဆင်းတုတော် ၉၀၀၀၀ ထည့်သွင်း တည်ထားရေ။) နန့် မာရ်ငါးပါး စေတီပုထိုးတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

မြောက်ဦးပတ်ဝန်းကျင် ဒေသရေ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသပြီးကေ ဆန်ထုတ်လုပ်မှု ဒုတိယ အတိဆုံး ဒေသ ဖြစ်ရေ။

ဂနိခေတ်တွင် မြောက်ဦးရေ ရှေးဟောင်း သုတေသန နန့် စပ်ဆိုင်၍ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားတိ ဆွဲဆောင်ရာ အဓိက နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်၍ ရန်ကုန်မြို့မှ ၂ ရက် ခရီး (သို့မဟုတ်) စစ်တွေမြို့မှ ၃ နာရီမှ ၅ နာရီကြာ စက်လှေခရီးဖြင့် လားရောက်နိုင်ရေ။

==မြောက်ဦးမြို့ဟိ စေတီပုထိုးတိ==

ခရစ်နှစ် ၁၃၄၁ ခု၊ ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန် စိုးစံချိန်မှ စတင်၍ တည်ထားခရေ စေတီ၊ ပုထိုးတိ အမြောက်အမြား တည်ဟိရေ။ အောက်ပါစေတီ၊ ပုထိုးတိမှာ ၎င်းရို့ အနက်မှ ထင်ရှားလူသိများရေ စေတီ၊ ပုထိုးတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

*[[သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[ထုက္ကန်သိမ်ပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[အံတော်သိမ်]]
*[[လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီး]]
*[[လောင်ပွန်းပြောက်စေတီတော်]]
*[[ဗောဓိရွှေဂူစေတီ]]
*[[မင်္ဂလာမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[ရတနာ့မာရ်အောင်စေတီ]]
*[[သကျမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[လောကမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[ဇိနမာရ်အောင်စေတီ]]
*[[ဘုရားပေါ်စေတီ]]
*[[ရတနာပုံစေတီ]]
*[[ရွှေကြာသိမ်စေတီ]]
*[[စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်]]
*[[မြတန်ဆောင်းစေတီ]]
*[[မုတ်ဆိတ်တော်ဓာတ်စေတီ]]
*[[ထူပါရုံစေတီ]]
*[[သာရပဗ္ဗတစေတီ]]
*[[ပြည်စိုးကြီးစေတီ]]
*[[အနော်မာဘုရား]]

မြောက်ဦးရေ အဓိက အားဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနိက အဆောက်အဦးတိ စုစည်းတည်ဟိရာ နီရာ ဖြစ်ငြားလည်း၊ အခြားရေ ယုံကြည်သက်ဝင်မှု ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးတိလည်း တွိဟိနိုင်ရေ။ ၎င်းရို့ အနက်မှ ထင်ရှားရေ အဆောက်အဦး တစ်ခုမှ မင်းစောမွန်လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ထားခရေ ရှေးဟောင်း ဗလီတစ်ခု ဖြစ်ပြီး မြို့ဧ့ အရှေ့တောင် အရပ်တွင် တည်ဟိရေ။

==မြို့ဟောင်းမြို့==

မြို့ဟောင်းမြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်တိုင်း စစ်တွေခရိုင်ဟိ မြို့ဟောင်းမြို့နယ်ဧ့ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်ရေ။ ရှေးအခါက ဓညဝတီရခိုင်မြို့ဆိုပနာလည်းကောင်း၊ မြောက်ဦးမြို့ဆိုပနာ လည်းကောင်း တွင်ခ၍ ရခိုင်မင်း အဆက်ဆက်ရို့ နန်းစိုက်ခရာ မြို့တော်ဖြစ်ခရေ။ ထိုကြောင့်ပင် နီရာအတိအပြားတွင် ရှေးရခိုင်မင်းရို့ တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ ရှစ်သောင်းဘုရား၊ ထုက္ကံသိမ်ဘုရား၊ လေးမျက်နှာဘုရား၊ အံတော်ဘုရားစရေ စေတီကူဘုရားရို့အပြင်၊ နန်းတော်ရာ၊ တံတိုင်းမြို့ပျက်တိကို ယခုတိုင် တွိမြင်နိုင်သေးရာ ရှေးအတိတ်က ကောင်းစားခပုံကို သက်သေဆောင်လျက် ဟိရေ။

ရှေးအခါကမူကား မြောက်ဦး နီပြည်တော် (မြို့ဟောင်း)ရေ အဆန်းတကြယ်ပင် ဖြစ်ဧ့။ မြို့မျက်နှာပြင်ရေ မြေညီမြေပြန့်မဟုတ်၊ တောင်ကုန်း တောင်ပူစာရို့ဖြင့် သာယာရေ။ ရွှေမြို့တော်နန်းတော်ရေ ကုန်းမြင့်(တောင်ညိုကုန်းထိပ်) တွင် ရှုမောဖွယ်ရာ ဖြစ်ရေ။ မြို့မြောက်ဘက်တစ်လွှားတွင် ရှစ်သောင်းဘုရား၊ ဒုက္ခံသိမ်ဘုရားစရေ ဘုရားရို့ရေလည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တခိုတွင် ရွှေတောင် စေတီတော်ရေလည်းကောင်း တင့်တယ်လှပေ ရေ။ သိင်္ဃဒီမြစ်(ရွှေနတ်ပြင်ချောင်း) ရေလည်း ရေကစားရာအရပ်ဖြစ်ရေ။ ထိုကြောင့်ပင် ဟံသာဝတီ နီပြည်တော်တွင် ရောက်ဟိနီခရေ ရခိုင်စာဆိုတော် ဦကာဗျန်(ဥက္ကာပျံ) ရေ မိမိဧ့ဇာတိဌာနီကိုသာ လွမ်းဆွတ်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့တော်ဧ့ သာယာပုံရို့ကို တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီ ရတုတွင် ဖွဲ့ဆိုထားခပေရေ။(ဥက္ကာ ပျံ) ရေ မိမိဧ့ဇာတိဌာနီကိုသာ လွမ်းဆွတ်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့တော်ဧ့ သာယာပုံရို့ကို မြို့ဟောင်းမြို့ရေ စစ်တွေမြို့ဧ့အထက်မိုင်၅ဝ ခန့်အကွာ ကုလားတန်မြစ်ဧ့ လက်တက်ဖြစ်ရေ ရွှေနတ်ပြင် ချောင်းကမ်းပါးတွင် တည်ဟိရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့သို့ သင်္ဘောဆိုက်ကပ်ရေအခါ သင်္ဘောဆိပ်မှာ မြို့နန့် အတန်ငယ်ကွာသဖြင့် သင်္ဘောဆိပ်မှတစ်ဆင့် မြို့ဟောင်းမြို့တွင်းသို့ ကူးရို့ဖြင့်တတန်ထပ်၍ ကူးရရေ။ ထိုမှတစ်ဖန် မိုင်ဝက်ခန့်မျှ ကုန်းကြောင်းအားဖြင့် လားသော် မြို့ဟောင်းမြို့တွင်းသို့ ရောက်ဟိပေရေ။ မြို့အနီအထားမှာ သဘာဝအားဖြင့် ချောင်းမြောင်းတိဖြင့် ရစ်သန်းနီသဖြင့် လုံခြုံလှပေရေ။ မြို့တစ်ဖက်တွင် လွင်ပြင်ကြီးဟိ၍ လွင်ပြင်ကြီးကို ကျော်လွန်ရေအခါ တောင်တန်းတောင်ရိုးတိ ပိတ်ဆီးကာရံ လျက်ဟိရေ။

မြေပြန့် လွင်ပြင်တွင် စပါးစိုက်ပျိုးရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ဟောင်းမြို့ဧ့ လူဦးရေမှာ၆၅၅၅ ယောက်ဖြစ်ဧ့။ မြို့ဟောင်းမြို့နယ်ဧ့ အကျယ်အဝန်းမှာ ၆၄၂ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၆၇, ဝဝ၄ ယောက်ဟိရေ။ မြို့နယ်ဧ့ မြောက်ပိုင်းနန့် အရှေ့ပိုင်းရို့မှာ သစ်တောတိဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနီရေ တောင်ကုန်းတိဖြစ်၍၊ တောင်ပိုင်းနန့် အနောက်ပိုင်းရို့မှာ မြေဩသ္ဇာကောင်းမွန်ရေ။ မင်းပြားမြို့မှ ပေါက်လာရေ ကားလမ်းရေ မြို့ဟောင်းမြို့ကိုဖြတ်၍ သရက်တပင်မှ တစ်ဆင့် ကျောက်တော်သို့ ရောက်ရေ။ မြို့ဟောင်းမြို့နယ်တွင် ဆန်စပါးကို အဓိကစိုက်ပျိုးရေ။

မြို့ဟောင်း(မြောက်ဦးမြို့) ကို မင်းနီပြည်တော်အဖြစ် ဦးစွာတည်ထောင်သူမှာ ပဲဖြူမင်းဖြစ်ရေ။ ပဲဖြူမင်းရေ ဝေသာလီကို စွန့်၍ မြောက်ဦးမြို့ကို တည်ထောင်ကာ သက္ကရာဇ် ၃၃၈ ခုနှစ်မှ ၃၅၆ ခုနှစ်အထိ စိုးစံရေ။ ထိုနောက် မင်းစောမွန်ရေ သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခ၍ ၇၆၈ ခုနှစ်တွင် လောင်းချက်မြို့ကို မြန်မာရို့ သိမ်းယူရေ။ ထို့နောက် မွန်ရို့တိုက်ခိုက်ကတ်ပြန်ရာ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းမဲ့ကာ ဖရိုဖရဲဖြစ်ပြီးကေ မင်းစောမွန်ရေ အနောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရာမှ သူရတန်မင်းအကူအညီဖြင့် ထီးနန်းပြန်ရရေအခါ၊ သက္ကရာဇ် ၇၉၂ ခုနှစ် နတ်တော် လဆန်း ၁ ရက် တနင်္ဓနွေနိ့တွင် မြောက်ဦးမြို့ကိုတည်ဧ့။ ရာဇဝင်တွင် ပဲဖြူမင်း ပထမမြောက်ဦးမြို့ တည်ရေကို မရေတွက်ဘဲ၊ မင်းစောမွန်ကိုသာ ပထမမြောက်ဦးမြို့တည်မင်းဟု ရေတွက်လေရေ။ ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၂ ပါး ဆက်လက် စိုးစံခရာ၊ မင်းခေါင်ရာဇာ လာက်ထက်အထိ စည်ပင်လာခလေရေ။ မင်းခေါင်ရာဇာဧ့ သားတော် သံတွဲစားမင်းပါကြီးရေ သက္ကရာဇ် ၈၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်လေရာ၊ မြောက်ဦးမြို့တော်ကို ထပ်မံ အကြီးအကျယ် တည်ဆောက်ပြုစုရေ။ မင်းပါကြီးမှစ၍ မင်းပေါင်း ၉ ဆက်၊ ဆက်လက် အုပ်စိုးလေရာ၊ မင်းစနေလက်ထက် တိုင်လေရေ။ မင်းစနေ လွန်သော် မင်းပါကြီးဧ့ မြစ်ဖြစ်ရေ နရပတိမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၂၈ ဆက်လက် အုပ်စိုးပြန်ရာ ၁၁၄၆ ခုနှစ် ပြာသိုလဆုတ် ၇ ရက် စနေနိ့တွင် မြန်မာမင်း ဘိုးတော်ဘုရားက သိမ်းယူလေရေ။ ထိုနှစ်မှစ၍ မြောက်ဦးတွင် မြို့ဝန်တိ ခန့်၍ အုပ်စိုးစေခရာ၊ ပထမဆုံးမြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသူမှာ နန္ဒပကြန် ဖြစ်ဧ့။ နန္ဒပကြန်ဧ့ နောက်မြို့ဝန် ၈ ဦး ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခလေရေ။

ခရစ် ၁၈၂၄ ခုနှစ် ပထမ အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲ အတွင်းက အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်ကြီး မော်ရစ်ဆန်ဧ့ စစ်တပ်တိ ရေ မြို့ဟောင်း၌ စခန်းချရာ၊ အဖျားရောဂါဖြင့် စစ်သားတိစွာ သေဆုံးရုံမက စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကိုယ်တိုင်လည်း မကျန်းမမာဖြစ်၍ ပြန်ရသဖြင့် လမ်းခရီးတွင် ကွယ်လွန်ရေ။ ထိုစစ်အပြီးတွင် စစ်တွေမြို့ကို တည်၍ မြို့တော်ကို ပြောင်းရွှေ့ လိုက်လေရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]
{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>coztk7jvefcs46ttd41mc8832ch3jae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1812</id>
    <revision>
      <id>20624</id>
      <parentid>16352</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17375" sha1="fqv3cmtdjrgnqo2g4rgzbswjqonkwnv" xml:space="preserve">==ရခိုင်==

အစိုင်အလာမှတ်တမ်းတိအရ ဗုဒ္ဓဘုရားသျှင် သက်တော်ထင်ရှားဟိစဉ် နောက်ပါရဟန်းငါးရာနန့် ရခိုင်ပြည်သို့
ကြွရောက်ကာ သာသနာပြုခကြောင်း တွိ့ရရေ။ ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်သျှင်မင်းနန့်တကွ ပြည်သူပြည်သားတိ လျှောက်ထားတောင်းပန်ချက်အရ ရခိုင်သို့ ဗုဒ္ဓဘုရားသျှင် ကြွရောက်တော်မူလာရာ၊ ဂစ္ဆပနဒီမြစ်အနီး သေလာဂီရိကျောက်တောင်ထိပ်တွင် သက်ဆင်းရပ်နားတော်မူရေ။ ထိုတောင်ထိပ်မှ ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်တဝှမ်း မျှော်ကြည့်ယင်း မိမိ၏နုစိုင်ဘဝတိက ဖြိုက်ပျက်ကျင်လည်ခရေ ဒက်ချ်(ဒေသ)တိကို နောက်ပါရဟန်းတိအား လက်ညှိုးညွှန် ဗျာဒိတ်တော်ထားတော်မူရေ။ နောင်အခါ ရခိုင်ဘုရင် အဆက်ဆက်ရို့ရေ မြတ်စွာဘုရားသျှင်ဧ ဗျာဒိတ်တော်အတိုင်း ဘုရားသျှင်ဧ ဓာတ်တော်မွေတော်တိကို ဌာပနာပြုပနာ စာတီပုထိုးတိ တည်ထားကိုးကွယ်ခကတ်ရာ၊ ကစ္ဆပနဒီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တောင်ကုန်းတောင်ထိပ် အသီးသီးမာ အဆူဆူသော စေတီပုထိုးတိကို ဂနိတိုင် ဖူးတွိ့ရခြင်းဖြိုက်တေ။ 

မြတ်စွာဘုရားသျှင် ကြွရောက်တော်မူရာကာလမာ ဘီစီ (၆)ရာစုအထဲဖြိုက်ပနာ ဓညဝတီပြည်ကြီးကို စန္ဒသူရိယ
ဘုရင် စိုးစံရေကာလဖြိုက်တေ။ ရှီဟောင်းပီမူတစ်ခု ဖြစ်ရေ (သဗ္ဗဒါနပတာရနကျမ်း)မာ မဟာမုနိသွန်းလုပ်
ရေထိ ပြည့်စုံစွာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါရေ။ ဘုရားသျှင်လည်း မဟာမုနိ ရုပ်သျှင်တော်ကို ကိုယ်စားအဖြိုက် သွန်းလုပ်ပြီးနောက်
ချိုက်သားရဟန်းရို့ ရက္ခပူရတိုင်း ဓညဝတီပြည်ကြီးရေ မဇ္ဈိမတိုက် ဒုသနဂိုရ်ရို့ထက် အလွန်ပြည့်ဖြိုးရေ
ကောက်သလေးရို့နန့် ကောင်းမွန်မြင့်မြတ် နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းရေ ဆွမ်းအဟာရကို သုံးဆောင်ကတ်ရပါရေ။ ရှီလွန်လီ‌ေရ ဘုရားသုံးဆူရို့လည်း ဤပြည်ကြီးကို &quot;ဓညဝတီ&quot;ပြည်ဟု ဗျာဒိတ်ပီးတော်မူခရေ။ ယခုတုံလည်း ဤပြည်သူလူ
ခပ်သိမ်းရို့ရေ စိုးစဉ်းမျှ ငတ်မွတ်ခြင်းမဟိစဖူး။ ယင်းကြောင့် ဤပြည်ကို ဓညဝတီပြည်ဟုပင် ထင်ရှားခေါ်ဝေါ်စီ
သတည်းဟု ဗျာဒိတ်ထားတော်မူရေ။ ဗျာဒိတ်တော်အတိုင်းပင် ရခိုင်ပြည်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဆန်ရီစပါး
ပေါကြွယ်ခလီရေ။ ပိုလျှံစွာတိကို အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်တိပါးသို့ ရီကြောင်းမှ တင်ပို့ရေ။ အစိုင်အဆက်
အီးချမ်းသာယာခရေ။ ဓညဝတီဆိုရေ နာမည်မှာ ရှီကျရေနာမည်ရင်းဖြိုက်ပနာ တိုင်းပြည်တစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုရေ။

နှောင်းပိုင်းတွင် ရက္ခပူရ၊ ရက္ခိုင်ပြည်၊ ရခိုင်တိုင်း အဂု့ခါ ရခိုင်ပြည်နယ်ဆိုပနာ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခရေ။
ယင်းသို့ ပြောင်းလဲခစွာမှာ ရက္ခိုင်တိနီထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်မှုကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြိုက်ပါရေ၊ ရက္ခိုင်ဆို‌ရေ
အမည်ကား ဇာလဲ။ နိုင်ငံခြားသားတိက ဇာပိုင် ခေါ်ဝေါ်ကတ်ပါလဲ။ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့က မိမိကိုယ်ကို
&quot;ရက္ခိုင်&quot;ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကတ်စွာကို ကြိုက်နှစ်သက်ကတ်တေ။ ရက္ခိုင်ဟူသော အမည်မှာ ကကောင်းရှီးကျရေ။ ရခိုင်
သမိုင်းတိတွင် ဘီလူးတိ(နီဂရတ်တို)တိ စတင်နီထိုင်ခရာ ဒေသဖြစ်၍ ပါဠိ၊ သက္ကတ၊ ဘာသာစကား &quot;ရက္ခပူရ&quot;
ဟု ခေါ်၍ နီထိုင်ရေသူတိကို ရက္ခိုင်ခေါ်ကြောင်း ဆိုပါရေ။ ယင်းမှ &quot;ရခိုင်&quot; ဖြစ်လာရေလို့ ဆိုကတ်တေ။

ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတိကို နိုင်ငံခြားသား အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလီတိက မောဂ် (Magh) ဟု
ခေါ်ဝေါ် ရွီးသားကတ်တေ။ ပညာသျှင်တိက ယပိုင်ခေါ်ဝေါ်မှုနန့်ပတ်သက်ပနာ အမျိုးမျိုးယူဆကတ်ရေ။ ပညာသျှင်အချို့
က &quot;မီးကို ကိုးကွယ်ရေသူတိ&quot;မီးကို ကိုးကွယ်ရေသူတိ&quot; ဆိုပနာ အဓိပ္ပါယ်ရသော ပါရှန်စကား ဖြစ်တေလို့ ဆိုရေ။ ရခိုင်ရို့ အတိတ်
သမိုင်းနန့် လက်ဟိအခြေအနီအရ မီးကို ကိုးကွယ်မှုမဟိကတ်လို့ ယင်းအယူအဆမှာ၊ ဖြစ်တန်ရာမဟိပါ။

အချို့ပညာသျှင်တိက (Magh) မောဂ်ဆိုရေ ဝေါဟာရက &quot;မော့ဒူ၊&quot; (Magdu) ဆိုရေ သက္ကတဝေါဟာရက
ဆင်းသက်လာကြောင်း ဆိုရေ။ မော့ဒူး၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ ပင်လယ်ငှက်၊ ပင်လယ်ပျော်လူသား၊ ပင်လယ်ကို ကြိုက်နှစ်
သက်ကတ်သူတိဆိုပနာ အဓိပ္ပါယ်ရပါရေ။ အေအချက်မှာ အလွန်ပင်နီးစပ်ကြောင်း တွိရရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ
ရခိုင်မျိုးနွယ်တိမှာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နန့် ဖက်၍ မွီးဖွားကြီးပြင်းလာကတ်သူတိ ဖြိုက်ပနာ &quot;ပင်လယ်ပျော်&quot;
တိဖြိုက်ခြင်းကြောင့်ပင်၊
စာရွီးဆရာကြီး ဆာအာသာဖေယာကမူ မော့ဂ်(Magh) ဆိုရေ ဝေါဟာရစွာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မာဂဓ
(Magada)တိုင်းက ဆင်းသက်လာကတ်သူတိဖြိုက်လို့  မော့ဂီဟု ခေါ်ဆိုကတ်ခြင်းဖြိုက်တေလို့ မိန့်ရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ
မာဂဓတိုင်း ကမ်းခြီနန့် ရခိုင်ဒေသရေ ရှိနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရီကြောင်းနန့် ကူးလူးဆက်ဆံခြင်း ဟိခရေ။
အနောက်တိုင်းသားရို့ကမူ ရခိုင်လူမျိုးရို့ကို &quot;အာရကန်&quot;(Arakan)ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြန်ရေ။ 

ဇာကြောင့် (Rakhine)ကို Arakan လို့ ခေါ်ကတ်ပါလဲ။

ကပ္ပတိန်ယူလီ၏ ရှီးလည်းကျ၊ စိတ်ဝင်စားဖွယ်လည်းဖြစ်ရေ၊ အနောက်အာရှမှ တရုပ်ပြည်သို့ ပင်လယ်
ခရီးလမ်းဟူရေ စာအုပ်တွင် ရခိုင်ဒေသကို အာရကန်ဆိုပနာ တိုလီမီ၏ အာဂျာလ် (Argyre) ကို ကိုးကား၍
သုံးနှုံးခေါ်ဝေါ်ထားကြောင်း တွိရရေ။

တိုလမီရေ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၂)ရာစုလောက်တွင် ငွေထွက်ရေတိုင်းပြည်အဖြိုက် စစ်တကောင်း၊ နတ်မြစ်ဝ
အလွန်မာ ရခိုင်ဒေသကို &quot;အာဂျာန်&quot;အာဂျာန်&quot;အာဂျာန်&quot;အာဂျာန်&quot;အာဂျာန်&quot;လို့ ဦးစွာဖော်ပြခရေ။ ယင်းနောက် ၁၆ရာစုအရောက်တွင် မဟာမေဒင်၊
သမိုင်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်ရေ ရှဟာဘူဒင် (Shahabudin) က ရခိုင်ပြည်မာငွီတွင်းတိဟိကြောင်း ဖော်ပြရေ။
(၁၇)ရာစုသို့ ရောက်ရေအခါ အနောက်တိုင်းရင်းသားတိ လာရောက်ကုန်သွယ်ကတ်ရာ အထူးသဖြင့် ဒတ်ချ်ရို့၏
မှတ်တမ်းတွင် ရခိုင်ပြည်မြောက်ဦးမြို့တော်မှ ငွီသားတိ လာရောက်ဝယ်ယူရဟိကြောင်း ဖော်ပြထားရေ။ အဆိုပါ
ငွီနိုင်ငံဆိုပနာ တိုလပီခေါ်ခရေ (Argyre) မှ Arakan ဖြစ်လာဟန်ဟိကြောင်း အချို့က ယူဆကတ်ရေ။

ရခိုင်၏မူလအမည်ဖြစ်တေ ရက္ခိုင် (Rakhine)ကို အာရပ်တိနန့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားတိက ၎င်းရို့၏
အသံ လီယူလီသိမ်းအတိုင်း ရှိမှ&quot;အာရ်&quot;ကို ထည့်၍ &quot;အာရ်ရက္ခိုင်&quot;ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုကတ်ရေ။ အနောက်တိုင်း
သား နန့် အာရပ်ရို့ကတဖန် တဆင့်တက်၍ အသံဖလှယ်ကတ်ရာ &quot;အာရကန်&quot;(Arakan) ဖြစ်လာဟန် ဟိပါရေ။
အလွန်ပင် အသံထွက် နီးစပ်ပါရေ။ ယုတ္တိဟိပါရေ။

မူလအမည်ဖြစ်ရေ ရက္ခိုင်ကို သျှစ်သောင်းဘုရားအနီးဟိ အနန္ဒစန္ဒြားကျောက်စာ (၁၁)ရာစုမာ ဦးစွာ တွိရ
ရေ။&quot;အာရက္ခဒေ့ချ်&quot;(Arakadesa) ဟု ဖော်ပြထားရာ ရက္ခိုင်ရို့မြီလို့ အဓိပ္ပါယ်ရဟိပါရေ။ ပထမဆုံး
အထောက်အထားဖြစ်တေလို့ ယူဆရပါရေ။ ပါမောက္ခလူးစ် အဆိုအရ အေဒီ ၁၂၉၉ ခု ထိုးရေ ပုဂံကျောက်စာ
တစ်ချပ်တွင် &quot;ရက္ခိုင်&quot;ဆိုပနာ တွိရရေ။

နီကိုလာလွန်တီ (Nicola Canti) ၁၄၂၀-၁၄၃၀ ဆိုသူက ရက္ခိုင်ပြည်ကို &quot;ရချန်နီ&quot; Rachani
လို့ ရီးသားခရေ။ ၁၆ရာစု အလယ်ခန့်မာ တူရကီသင်္ဘော ကပ္ပတိန်တစ်ဦးကမူ &quot;ရကန်&quot;(Rakai)ဟု ရွီးသားခပြန်ရေ။ အားလုံးပင် မူလအခေါ်နန့် နီးစပ်မှု ဟိကတ်ပါရေ။
အေဒီ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် ဘာဘိုဆာ (Barbosa)ဆိုသူက အာရကန် (Aracan)ဆိုပနာ ဂနိခေတ် နိုင်ငံခြား
သားအခေါ်နန့် အနီးစပ်ဆုံး အသုံးပြုရီးသားခရေ။ နောက်ပိုင်းတွင် ဥရောပတိုက်သားတိ၊ အထူးသဖြင့် ပေါ်တူဂီ
အိန္ဒိယအနွယ်တိက ထိုစာလုံးနန့်အနီးစပ်ဆုံး စာလုံးတိဖြင့် သုံးစွဲလာကတ်ရေ။ ၎င်းရို့မှာ Reeon, Rakan ,
Arraeam, Araeao, Orrakan  နန့် Arrakan ဆိုပနာ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ခေါ်ဝေါ်ရီးသားကတ်လာရေ။

နိုင်ငံခြားသားတိအနီနန့် ဇာပိုင်ပင် ခေါ်ဆိုကတ်ပါဇီ၊ပက်စီ ရခိုင်လူမျိုး၊မျိုးနွယ်တိအဖို့ ရက္ခိုင်ဆိုပနာ လီးလီး
ကျောက်ကျောက် အသံထွက်ဆိုရေ။ ရခိုင်ဆိုပနာ ခေါ်ရစွာကို အကြိုက်ဆုံးဖြိုက်ကတ်တေ။ အမျိုးနန့်သီလကို စောင့်ထိန်းကတ်
ရေသူတိဖြိုက်ကတ်လို့ စောင့်ရှောက်ခြင်း အဓိပ္ပါယ်ရရေအတွက် &quot;ရက္ခိုင်&quot;အခေါ်ကို ပိုပနာ နှစ်သက်ကတ်‌ေစာ်ဖြစ်တေ။ ဒေအကြောင်းကို-

==အသျှင်နာဂိန္ဒမော်ကွန်းမာ===

အမျိုးသီလ၊ နှစ်ဌာနကို

ပြည့်ဝမဏ္ဍိုင်၊ စောင့်စွမ်းနိုင်၍

ရက္ခိုင်နာမ၊ ဘွဲ့မည်လှဖြင့်

အနွတ္တသညာ၊ ခေါ်အပ်ရာတည်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊

==ဗုဒ္ဓဝင်လင်္ကာမာ==

ကျွန်းမာဇမ္ဗူ

လူမာရက္ခိုင်

ကြိုင်ဘိသတင်း

ကင်း‌ရေအပြစ်

ချစ်‌ရေအမျိုး 

ကြိုး‌ရေလုံးလ 

မြတ်စာဂနန့်

နှစ်ဝနတ်လူ

ချစ်ကြည်ဖြူသည်

နိဗ္ဗူဆုတောင်းပြည့်အံ့တည်း။ 

ဆိုပနာ တွိရလီရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊ မြောက်ဦးမြို့တော်-(p-9)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==


[[Category:ရခိုင်လူမျိုး]]</text>
      <sha1>fqv3cmtdjrgnqo2g4rgzbswjqonkwnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်နယ်နိမိတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1839</id>
    <revision>
      <id>20649</id>
      <parentid>6854</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="57v8wphp0qkcobjxzys1k8igky95mfh" xml:space="preserve">ရခိုင်နယ်နိမိတ်ရေ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာပြောင်းလဲလာခရေ။ ဒွေင်စန္ဒြား (တိုင်းစန္ဒြား) လက်ထက်မှာရခိုင်နယ်နိမိတ်ရေ ဂင်္ဂါမြစ်အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေတစ်လျှောက် ကျယ်ပြန့်ခရေ။ ဘင်္ဂါ ၁၂မြို့မှာမောက်သူဇာ၊ ဒက္ကာ၊ ဂန်ဘီလာ၊ သီလက်၊ ပဋိက္ကရား၊ ဂင်္ဂါသာရ၊ စစ်တကောင်း၊ ဂေါတောပလ္လင်၊ ကံသာ၊ တိလိင်္ဂါ၊ ဘောရိသတ်နန့် ရောင်ဖြူရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ လေးမြို့ခေတ်မှာထိုနယ်မြေတိအပြင် သရက်မြို့လည်း လက်ဝင်ဖြစ်ခရေ။ ၁၆၆၆ ခုမှာစစ်တကောင်းကို မဂိုရို့ သိမ်းပြီးနောက် ပင်းဝါနန့်လမားရေ နယ်ခြားဖြစ်ခရေ။ ၁၇၈၅ ခုမှာမြောက်ဦးကျပြီးနောက် နတ်မြစ်ရေ နယ်ခြားဖြစ်လာရေ။ အင်္ဂလိပ်ရို့ သိမ်းယူရေ ၁၈၂၅ ခုမှာရခိုင်နယ်ရေ တောင်ဘက်မှာမော်တင်အထိ ဟိခရေ။ ၁၈၆၅ ခုမှာရခိုင်တောင်တန်းနယ်ကို သီးခြားခွဲထုတ်ရေ။ ၁၈၉၃ခုမှာသံတွဲခရိုင်ကို ကျောက်ချွန်ချောင်းမှ ပိုင်းပြီး ယင်းချောင်းတောင်ဘက်မှ တောင်ဘက်မော်တင်အထိကို ပုသိမ်ခရိုင်ထဲသို့ ပေါင်းထည့်ခရေ။ ၁၉၃၅ခု မှာပလက်ဝနယ်ကို တောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေးမှာထည့်ခရေ။ ထိုနယ်ရေ ၁၉၄၈ခုမှာချင်းဝိသေသတိုင်းမှာပါလားရေ။ ဂုလက်ဟိ ရခိုင်နယ်နိမိတ် အကျယ်အဝန်းမှာ ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၁၄၂၀၀ ကျန်ဟိတော့ရေ။&lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် ပထဝီဝင်]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်]]
{{INTERWIKI|Q117814845}}</text>
      <sha1>57v8wphp0qkcobjxzys1k8igky95mfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်ပြည်နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1846</id>
    <revision>
      <id>20628</id>
      <parentid>16350</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35244" sha1="qh4po160omwz1rdhne8dlkx9jtghep3" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name =ရခိုင်ပြည်နယ်
| other_name = အာရကန် / အာရက္ခ
| translit_lang1_type = [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]
| translit_lang1_info = {{Lang|rki|ရခိုင်ပြည်နယ်}}
| image_flag = Flag of Rakhine.svg
| flag_size  = 150px
| image_seal = Rakhinelogo.jpg
| image_map = Rakhine State in Myanmar.svg
| mapsize = 150px
| map_caption =
| pushpin_map = &lt;!-- Myanmar --&gt;
| coordinates = {{Coord|19|30|N|94|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}}
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
| subdivision_type1 = ဒေသ
| subdivision_name1 = အနောက်ကမ်းရိုးတန်း
| seat_type = မြို့တော်
| seat = [[စစ်တွေမြို့]]
| leader_party = 
| leader_title = ဝန်ကြီးချုပ်
| leader_name = ​ဦးထိန်လင်း
| leader_title1 = အစိုးရ
| leader_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]]
| leader_title3 = တရားလွှတ်တော်
| leader_name3 = [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]]
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_total_km2 = 36778.0
| area_rank = ၈
| population_total = ၃,၁၈၈,၈၀၇&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{Cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_rank = ၈
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = လူမျိုးများ
| timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset1 = +06:30
| website = {{Url|rakhinestate.gov.mm}}
| unemployment_rate = 
| leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော်
| leader_name2 = [[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]]
| demographics1_info1 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]][[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]နှင့် [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊[[မရာမာကြီးလူမျိုး|မရာမာကြီး]]နှင့်အခြား
| demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု
| demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] နှင့် အခြား
}}

ရခိုင်ပြည်နယ်စွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းနန့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အကြား ကမ်းမြှောင်ဒေသမှာ ဟိပါရေ။ ရှိးရခိုင်လူမျိုးတိ၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွီအနှစ်တိ ပေါများရေ ဒေသလည်း ဖြစ်ပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းမာဟိပနာ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ မကွေးတိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနန့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တိနန့် ဝန်းရံထားပါရေ။ မြောက်လတ္တီကျူဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ် နန့် ၂၁ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်ကြား၊ အရှိ့လောင်ဂျီကျူဒ် ၉၂ဒီဂရီ ၁၀မိနစ် နန့် ၉၄ဒီဂရီ ၂၀မိနစ်ကြားမာ ဟိပါရေ။ ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၁၄၂၀ဝ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ပါရေ။ ၂၀၁၀ ပြည့်နစ် ထုတ်ပြန်ရေ အစိုးရစာရင်းအရ လူဦးရေ လေးသန်းနီးပါး (၃ ၈၃၆ ၀၀၀) ထိ နီထိုင်ကတ်ပါရေ။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ရခိုင်ပြည်စွာ ရှီးအခါက [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်တိ]] အုပ်စိုးရာ တိုင်းပြည်နိုင်ငံ ဖြစ်ခပါရေ။ [[အေဒီ]] ၁၅ ရာစုမှ ၁၇ ရာစုအတွင်း ရှီးရခိုင်ဘုရင်တိစွာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ [[စစ်တကောင်းမြို့|စစ်တကောင်း]]ဒေသနန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တြိပူရဒေသရို့ကို လက်အောက်ခံ အဖြစ် သိမ်းသွင်းနိုင်ခရေ။ ရခိုင်ဘုရင်တိ တန်ခိုး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ဟိစဉ် ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းစွာ အဂု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒါကာမြို့တော်က မော်လမြိုင် ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက် ကျယ်ပြန့်ခရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့၏ မူရင်း ရခိုင်ပြည်စွာ ဘင်္ဂလားနယ်စပ် နတ်မြစ်ဝမှ [[မော်တင်စွန်းအငူ|မော်တင်စွန်း]] (အဂု ဧရာဝတီတိုင်းနယ်မြီ) အထိ ရှည်လျားရေ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ဖြစ်ရေ။
===ရခိုင်ပြည်နယ်အောင်လံ===
[[File:Arakan flag.jpg|300px|thumbnail|right|ရခိုင်ပြည်နယ် အောင်လံ]]
#[[ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ|ရခိုင်ပြည်နယ်အောင်လံ]]ကို ရှီးခေတ်ကပင် အသုံးပြုခရေ အောင်လံ၏ အခြေခံအမှတ်အသားကို ဦးတည်ထားပါရေ၊၊
#အောင်လံအတိုင်းအတာမာ ခေတ်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခရေ အောင်လံစွာ ကကောင်းရှည်လျှားရေအတွက်နန့် အဂုခေတ်နန့် ကိုက်ညီယောင် အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် မူလအတိုင်းအတာကိုမှီပနာ အချိုးအစားအလိုက် ပြုပြင်ခကတ်တေ။ မူလအတိုင်းအတာ အချိုးအစားမာ အလျား ကိုးတောင် အနံ ခြောက်တောင် ဖြစ်ရေ။
#အောင်လံ၏ အရောင်အဆင်းကို မူလရောင်စဥ်အတိုင်း အတည်ပြုခကတ်တေ။ မူလရောင်စဥ် အဆင်းမှာ ဖြူရောင်ထက်ဝက်နန့် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်ရေ။ အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီးကေ အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မာ အနီရောင်ဖြစ်ပါရေ။
#အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မာ အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင်စွာ ရခိုင်အမျိုးသားရို့၏ ဖြူစင်ရေစိတ်ဓာတ်ဟိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်ရေ စိတ်ဟိခြင်းနန့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်ရီး ကိုယ်ကျင့်တရားဟိခြင်းတိ ဖြစ်ရေ။ အနီရောင်၏ သဘောမှာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရီး သတ္တိနန့် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ရီး ဇာတိသွီး၊ ဇာတိမာန် ဟိခြင်းတိကို ဖော်ဆောင်ရေ။

===ရခိုင်ပြည်နယ်တံဆိပ်===
ရခိုင်လူမျိုးတိ သုံးစွဲခရေ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံကို အခြီခံဖော်ပြထားရေ။ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါးကို သတ်မှတ်ဖော်ပြရခြင်းမှာ ရခိုင်လူမျိုးတိ၏ ပေါ်လွင်ထင်ရှားမှု၊ အနုပညာ ဓနဥစ္စာ ကြွယ်ဝခြင်းနန့် ရှီးပဝေသဏီကပင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခခြင်းကို ရည်ညွှန်းဖော်ထုတ်လို၍ ဖြစ်တေ။ ယင်းဝေသာလီခေတ် ဒင်္ဂါးကို သဇင်ပန်းခွီ နှစ်ခက်နန့် ခြံရံထားရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်၏ အပေါ်ထိပ်တွင် ကြယ်ဖြူတစ်ပွင့်၊ အောက်ဘက်တွင် &quot;ရခိုင်ပြည်နယ်&quot;ဟု ရီးသားဖော်ပြထားပြီးကေ သဇင်ပန်းခွီနှစ်ခက်နန့် ခြံရံထားရေ။

== တည်နီရာနန့် အကျယ်အဝန်း ==
ရခိုင်ပြည်နယ်‌စွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းနန့် [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]အကြား ကမ်းမြှောင်ဒေသမာတည်ဟိရေ။ ရှီးရခိုင်လူမျိုးရို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွီအနှစ်တိ ပေါများရေ ဒေသလည်းဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းမာ တည်ဟိပနာ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နန့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ရို့ဖြင့် ဝန်းရံထားရေ။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ် နန့် ၂၁ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်ကြား၊ အရှိ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၂ ဒီဂရီ ၁၀မိနစ် နန့် ၉၄ ဒီဂရီ ၂၀မိနစ်ကြားတွင် တည်ဟိရေ။ ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၁၄,၂၀ဝ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းရေ။
== ပထဝီဝင်အနီအထား ==
=== မြီမျက်နှာသွင်ပြင် ===
ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းစွာ ပေ၃၀၀၀ မြင့်ပြီးကေ ကမ်းရိုးတန်းနန့်အပြိုင် သွယ်တန်းလာပြီး တောင်ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းလားရေ။ စွန်တောင်စွာ ရခိုင်ပြည်နယ်မာ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ရေ။ နတ်မြစ်၊ မယူမြစ်၊ ကုလားတန်မြစ်၊ လေးမြို့မြစ်ရို့ စီးဆင်းနီရေ။ ဖရုံကာကျွန်း၊ ရမ်းဗြဲကျွန်း၊ မာန်အောင်ကျွန်းတိနန့် ကျွန်းငယ်များစွာ တည်ဟိရေ။
=== ရာသီဥတု ===
ရခိုင်ပြည်နယ်စွာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်ရေအတွက်တာနန့် မုတ်သုံရာသီဥတုမျိုးဟိရေ။ အပူအအီးပြောင်းလဲမှုမပြင်းထန်ပါ။ ပျှမ်းမျှအပူချိန်မာ အပူဆုံးဖြစ်ရေ မေလမာ ၈၄° ဖာရင်ဟိုက် နန့် အအီးဆုံးဖြစ်ရေ ဇန်နဝါရီလ ၇၀° ဖာရင်ဟိုက် ဖြစ်ကတ်တေ။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်ခြင်း၊ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းက မုတ်သုံမိုးတိ ရွာသွန်းခြင်းရို့ကြောင့် မိုးများရေ ဒေသဖြစ်တေ။ နှစ်စဉ်ပျှမ်းမျှ မိုးရီချိန်တိမှာ သံတွဲမြို့မာ ၂၂၁ လက်မ၊ ကျောက်ဖြုမြို့မာ ၁၈၆ လက်မ၊ စစ်တွေမြို့မာ ၂၀၃ လက်မ အသီးသီးဟိကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်လိ့ဟိရေ မုန်တိုင်းတိဒဏ်ကြောင့်  နီအိမ်တိ ပျက်စီးခြင်း နန့် ရီကြီးခြင်းရို့ကိုလည်း ရံဖန်ရံခါ ခံစားရလီရေ။  မုန်တိုင်းအများစုစွာ မိုးဦးနန့် မိုးနှောင်းကာလတိမာရာ ဖြစ်ပေါ်လိ့ဟိပြီးကေ တခါတရီမှရာ မိုးလယ်ကာလတိမာ တိုက်ခတ်လိ့ဟိရေ။

[[File:Sittwe, Burma.JPG|thumb|200px|စစ်တွေမြို့]]

== အုပ်ချုပ်ရီး ==
=== မြို့တော် ===
ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[စစ်တွေမြို့]]ဖြစ်တေ။
=== အုပ်ချုပ်ရီး ===
၂၀၁၁ခုနှစ်မှ စတင်ပနာ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုရေ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့က အုပ်ချုပ်ရေ။
=== ဥပဒေပြုရီး ===
၂၀၁၁ခုနှစ်မှ စတင်ပြီးကေ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွီးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်တိ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တိနန့် ဖွဲ့စည်းပနာ စတင်ကျင်းပခရေ။
=== တရားစီရင်ရီး ===
ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးဟိရေ။
===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာတိ===
==== ခရိုင်တိ ====
[[File:Rakhine state districts map 2022.svg|thumb|ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ခရိုင်တိ]]
#[[စစ်တွေခရိုင်]]
#[[မောင်တောခရိုင်]]
#[[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]
#[[သံတွဲခရိုင်]]
#[[မြောက်ဦးခရိုင်]]
# [[အမ်းခရိုင်]]
# [[တောင်ကုတ်ခရိုင်]]

====မြို့နယ်တိ====
{|class=wikitable
![[စစ်တွေခရိုင်]]
|[[စစ်တွေမြို့နယ်]]{{•}}[[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပေါက်တောမြို့နယ်]]{{•}}[[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]
|-

![[မောင်တောခရိုင်]]
|[[မောင်တောမြို့နယ်]]{{•}}[[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]]
|-

![[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]
|[[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်]]{{•}}[[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]
|-
![[အမ်းခရိုင်]]
|[[အမ်းမြို့နယ်]]
|-
![[တောင်ကုတ်ခရိုင်]]
|[[တောင်ကုတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မာန်အောင်မြို့နယ်]]
|-

![[သံတွဲခရိုင်]]
|[[သံတွဲမြို့နယ်]]{{•}}[[ဂွမြို့နယ်]]
|-

![[မြောက်ဦးခရိုင်]]
|[[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]{{•}}[[မင်းပြားမြို့နယ်]]{{•}}[[မြေပုံမြို့နယ်]]
|}
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၇)ခု၊ မြို့နယ် (၁၇) မြို့နယ်၊ မြို့ (၂၆) မြို့၊ ရပ်ကွက် (၁၇၀)၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၀၃၅)။ ရွာပေါင်း (၃၇၃၈) ဟိရေ။ &lt;ref&gt;နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နန့် ပြည်နယ်တိဟိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေ ==
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရခိုင်ပြည်နယ်မာ လူဦးရေ ၃.၁သန်း နီထိုင်ကတ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်မာ မ ဦးရေစွာ ကျား ဦးရေထက် တဖဲ့ချေ ပိုများရေ။ လူဦးရေ ထူထပ်မှုစွာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာမာ ၈၆.၇ဦး ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်မာ လူ ၁၀၀ မာ ၈၃ ဦးစွာ ကျေးလက်မာ နီထိုင်ကတ်တေ။
==ဘာသာတရား==

ရခိုင်ပြည်နယ်မာ အကြီးဆုံးဘာသာတရားစွာ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်ပြီးကေ ရခိုင်ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ၆၃.၃၂% ကိုးကွယ်ရေ။ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]မာ ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ဘာသာဖြစ်ပြီးကေ ၃၄.၁၈% ကိုးကွယ်ကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် [[ခရစ်ယာန်]]၁.၄%၊ [[ဟိန္ဒူ]] ဝ.၅%၊ [[နတ်ကိုးကွယ်]] ဝ.၁%၊ [[ဘာသာမဲ့]] သို့မဟုတ် [[အခြား]] ဝ.၀%ရို့ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကတ်ရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်မာ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]ကို [[ကမန်လူမျိုး]]တိနန့် [[ဘင်္ဂါလီလူမျိုး]]တိက အဓိကကိုးကွယ်ကတ်ရေ။

== လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး ==
ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရီးမာ ကကောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နောက်ကျရေ။ ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရီးမာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နောက်ကျအတွက်နန့် လီကြောင်းလမ်းနန့် ရီလမ်းရို့ကိုရာ အဓိက အားထားကတ်ရရေ။ စစ်တွေ၊ သံတွဲ၊ ကျောက်ဖြူ၊ အမ်း နန့် မာန်အောင် ရို့မာ လီယာဉ်ကွင်းဟိရေ။ စစ်တွေ-ရန်ကုန် ကားလမ်းမာ နှစ်လမ်းလား ကွန်ဂရစ်လမ်းကျဉ်း ဖြစ်ပြီးကေ မိုးရာသီရောက်ကေ ကားဘီးတိချော်ရေ၊ ကျောက်ဖြူ-ရန်ကုန် ကားလမ်းမာလည်း ယင်းနည်းတိုင်းရာ ဖြစ်ပါရေ။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီးစွာ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် တဖဲ့ချေစီ တိုးတက်လာပြီးကေ တခြားပြည်နယ် တိုင်းဒေသကြီးနန့် ယှဉ်ကေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ကကောင်း နောက်ကျနီဆဲ ဖြစ်ပါရေ။

== စာပီ၊ ယဉ်ကျေးမှုနန့်  ရိုးရာဓလိ ==

===စာပီ===
ရခိုင် စာပီစွာ ဓညဝတီခေတ် ([[အေဒီ]] တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခကြောင်း၊ အထောက်အထားတွိရရေ။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးက [[တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာ]]မာ ရှီးခေတ်က အသုံးပြုခရေ [[ဗြဟ္မီအရီးအသား]]နန့် ရီးထိုးထားစွာကို တွိရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ]] အရီးသား စာတန်းပါ [[ဗိုက်ပူဘုရား]] [[ကျောက်စာ]]စွာလည်း [[ဓညဝတီခေတ်]] [[ရခိုင်စာပီ]] ထွန်းကားမှု၏ သက်သီပင် ဖြစ်ရေ။ 

[[ဝေသာလီခေတ်]] (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် [[ရခိုင်စာပီ]] ထွန်းကားမှုစွာ ကျယ်ပြန့်ခရေ။ အေဒီ ခြောက်ရာစု [[ဂုပ္ပတအက္ခရာ]] ဖြင့် ရီးထိုးထားရေ [[ယေဓမ္မာဂါထာ]] [[ရခိုင်ကျောက်စာ]] အများအပြားကို ဒေခေတ်မာ တွိရရေ။ [[ဝေသာလီခေတ်]]၏ အထင်ရှားဆုံး [[ကျောက်စာ]]မှာ အေဒီ ၇၂၉ မာ ရီးထိုးရေ [[အာနန္ဒစန္ဒြမင်း]] ကျောက်စာဖြစ်ရေ။ ယင်း[[ကျောက်စာ]]တွင် ရခိုင် မင်းဆက်တိကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာနန့် ရီးထိုးထားရေ။ ယင်းပိုင် မင်းစဉ်မင်းဆက်တိကို အစအဆုံးမှတ်တမ်းတင်ထားရေ ကျောက်စာမျိုးစွာ [[မြန်မာပြည်]]တွင်တောင်မက [[အိန္ဒိယ]]ပြည်မာပါ အစောဆုံးလို့ သိရရေ။ [[ဝေသာလီခေတ်]]တွင် [[ကျောက်စာ]]တိတင်မက [[မော်ကွန်း]] [[လင်္ကာ]]၊ [[ရွှင်းလိုက်ရတု|ရွှန်းလိုက်ရတု]]၊ အစဟိရေ ရတုကဗျာတိ ထွန်းကားခရေ။ အမတ်ကြီး [[မေဓပညာ]]ရီးသားရေ [[မေဓပညာမော်ကွန်းလင်္ကာ]]မှာ [[ဝေသာလီခေတ်]] လက်ရာလို့ ထင်ရှားလီရေ။ 

[[လေးမြို့ခေတ်]] (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရီးအသားတိနန့် တတူ ကဗျာစာပီတိလည်း ထွန်းကားရေ။ [[ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာ|ဗျည်း၃၃လုံးလင်္ကာ]]မာ လေးမြို့ခေတ်မာ ပေါ်ထွန်းခခြင်းဖြစ်ပြီးကေ၊ [[မြန်မာစာပီ]]တွင် ထင်ရှားရေ [[လောကသာရပျို့]]ကို [[ရခိုင်သူမြတ်]]က [[လေးမြို့ခေတ်]]မာ ရီးသားခခြင်း ဖြစ်ရေ။ လေးမြို့ခေတ် ရခိုင်ကျောက်စာတိအနက် [[လောင်းကြက်တောင်မော်ကျောက်စာ]] နန့် [[မဟာထီးမီးကျောင်းရုပ်ကျောက်စာ]] ရို့မှာ ထင်ရှားရေ။ [[လောင်းကြက်တောင်မော်ကျောက်စာ]] စွာ အလျား ပေ ၃၀ ဟိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်ရေ။ 

[[မြောက်ဦးခေတ်]]မာ ရီးစပ်သီကုံးခရေ [[ဘဒူမင်းညို]]၏ [[ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း]]၊ နန်းတွင်း[[မိညို]] ၏ [[ကိုယ်ရည်သွီးရတု]]နန့် စာဆို [[ဥက္ကာပျံ]]၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုရို့မာ ထင်ရှားရေ။

[[မြောက်ဦးခေတ်]] [[ရခိုင်စာဆိုတော်တိ|ရခိုင်စာဆိုတော်]] [[ဥက္ကာပျံ]]၏-
:ထက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍
:ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနန့်
:ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊
:လေးသောင်းကိန်းထက်၊  ရံသိန်းစကြာဝဠာ
:ညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကား

ဟူရေ မိုးဖွဲ့ရတုစွာ [[ရခိုင်ဘာသာစကား]]၊ [[ရခိုင်အသံ]]၊ [[ရခိုင်ကာရန်]] နန့် ရီးဖွဲ့ထားရေ ရခိုင်စာပီ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်ရေ။

===ယဉ်ကျေးမှု===
*[[မယိမ်တက်]]
*[[ရခိုင်သမက်တက်]]

=== ရိုးရာဓလိ ===
*[[ရခိုင်ရိုးရာ ကျင်ကိုင်ပွဲ]] 
*[[ကုန်းပြိုင်လောင်းပြိုင်ပွဲ]] 
*[[သင်္ကြန်လ ရခိုင်ပြိုင်လောင်းပွဲ]]
*[[ပန်းရထားဆွဲပွဲ]]

== ပညာရီး ==
===တက္ကသိုလ်နန့် ကောလိပ်တိ===
* [[စစ်တွေတက္ကသိုလ်]]
* [[စစ်တွေနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]
* [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)]]
* [[ကျောက်ဖြူပညာရီးကောလိပ်]]
* [[နည်းပညာကောလိပ်(သံတွဲ)]]
* [[တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်]]
* [[နည်းပညာကောလိပ်(ကျောက်ဖြူ)]]
*[[နည်းပညာကောလိပ်(တောင်ကုတ်)]]ဆောက်လုပ်ဆဲ

==စီးပွားရီး ==
=== ဒေသထွက်ကုန်တိ ===
[[ရခိုင်ကမ်းလွန်]]မာ [[သဘာဝဓာတ်ငွိ]] ထွက်ပြီးကေ [[Shell]]၊ [[Total]]၊ [[Daewoo]]၊ [[Woodside]] အစဟိစွာ နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီတိက လုပ်ကိုင်လျက်ဟိရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.moee.gov.mm/mm/ignite/page/145 |access-date=6 September 2020 |archive-date=11 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311064826/https://moee.gov.mm/mm/ignite/page/145 }}&lt;/ref&gt; [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]စွာ မြန်မာတနိုင်ငံလုံး၏ စွမ်းအင်တူးဖော်ထုတ်လုပ်မှုမှ ရဟိရေ အခွန်ဘဏ္ဍငွီ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ကေလည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု နှုန်း ၄၁.၆ ရာခိုင်နှုန်းနန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဒုတိယအဆင်းရဲဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://myanmar.mmtimes.com/news/141164.html |access-date=6 September 2020 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219151637/https://myanmar.mmtimes.com/news/141164.html }}&lt;/ref&gt;

[[ဆန်စပါး]] စိုက်ပျိုးရီး၊ [[ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း]] နန့်  [[ဝါး]]၊ [[အုန်း]] အစဟိရေ [[သစ်တော]]ထွက် ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရီး လုပ်ငန်းတိ ဟိရေ။ ဒေသထွက်ကုန်တိကို အိမ်နီးချင်း [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အနှံ့ တင်ပို့ရောင်းချရေ။

=== တွင်းထွက်===
ရခိုင်ကမ်းလွန်မာ နာမည်ကျော် မြန်မာ့[[သဘာဝဓာတ်ငွိ|သဘာဝဓာတ်ငွိသိုက်]]တိ ဟိရေ။ [[ရမ်းဗြဲကျွန်း]] နန့် [[မိုးစည်ကျွန်း]] ရို့မာ [[ရီနံ]] စိကေတဗွေ ထွက်ရေ။ [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်]] [[နီပူတောင်]]က [[စကျင်ကျောက်]] ထွက်ရေ။

== စိတ်ဝင်စားဖွယ် နီရာတိ ==
* [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦးနန်းတော်ရာ နန့် ဘုရားပုထိုးတိ]]
* [[ငပလီကမ်းခြေ|ငပလီကမ်းခြီ အပန်းဖြီစခန်း နန့် ကမ်းသာယာကမ်းခြီ]]
* [[ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီ]]
* [[ဓညဝတီမြို့ဟောင်း]]နန့် [[မဟာမုနိဘုရား|ကျောက်တော်မဟာမုနိဘုရား]]
* [[ဝေသာလီဘုရားကြီး]] နန့် [[ဝေသာလီမြို့ဟောင်း]]
* [[ဗျူးပွိုင့်ကမ်းခြေအပန်းဖြေစခန်း(စစ်တွေ)|ဗျူးပွိုင့်ကမ်းခြီအပန်းဖြီစခန်း(စစ်တွေ)]]
*မြေပုံမြို့နယ် အငူကမ်းခြီ
*[[မြေငူကျွန်း]] [[ဆံတော်သျှင်ဇာတီ]]နန့် [[ကမ်းခြီ]]
*[[လေးချမ်းတောင်]]([[မီးပြတိုက်]])
*[[ငှက်ခေါင်းတောင်]]
*[[ပန်းနံ့သာကျွန်း]]
*[[မအီစက်တော်ရာ]]
*[[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့]] ဟိ [[ဂူဝဘုရား]]
*[[ပေါက်တောမြို့]] ဟိ ဘုရားကြီး၊ [[တောင်းဖူး]]၊ [[တောင်ညို]]

=== ရခိုင်ပြည်နယ်ဟိ ကျွန်းတိ===
*[[ဖရုံကာကျွန်းတိ]]
*[[ရမ်းဗြဲကျွန်း]]
*[[မာန်အောင်ကျွန်း]]
*[[ပန်းထော်ကျွန်း]]
*[[စကုကျွန်း]]
*[[ပဒင်းကျွန်း]]
*[[မကျည်းကျွန်း]]
*[[ခရိုင်ကျွန်း]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist|
&lt;ref&gt; ရခိုင်ပြည်နယ် ဖြစ်စဉ်သမိုင်း&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt; http://mizzimaburmese.com/article/9015း&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]]
[[Category:ရခိုင်လူမျိုး]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်]]
{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}
{{ရခိုင်လူမျိုး}}</text>
      <sha1>qh4po160omwz1rdhne8dlkx9jtghep3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1849</id>
    <revision>
      <id>20654</id>
      <parentid>6963</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4740" sha1="64ezokhs4cmuzlhtlk0i6h19kn3uuqy" xml:space="preserve">
'''ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်''' စွာ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံဧ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ဟိ တရားရုံးဖြစ်ပြီးကေ ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးဟိရေ။
== သမိုင်းကြောင်း ==
၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နိကစပနာ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ အရင် ရခိုင်ပြည်နယ်တရားရုံးကို ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခရေ။ ယင်းချိန်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၂)ဦး စုစုပေါင်း (၃)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခရေ။
== တည်နီရာ ==
ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်စွာ [[စစ်တွေမြို့]]တွင် တည်ဟိရေ။
== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်ကို ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။&lt;ref&gt;၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာ-ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်&lt;/ref&gt;
=== ခရိုင်တရားရုံးတိ ===
*စစ်တွေခရိုင်တရားရုံး
*ကျောက်ဖြူခရိုင်တရားရုံး
*သံတွဲခရိုင်တရားရုံး
*မောင်တောခရိုင်တရားရုံး
*မြောက်ဦးခရိုင်တရားရုံး
=== မြို့နယ်တရားရုံးတိ ===
*စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံး
*ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်တရားရုံး
*ပေါက်တောမြို့နယ်တရားရုံး
*ရသေ့တောင်မြို့နယ်တရားရုံး
*ကျောက်ဖြူမြို့နယ်တရားရုံး
*ရမ်းဗြဲမြို့နယ်တရားရုံး
*မာန်အောင်မြို့နယ်တရားရုံး
*အမ်းမြို့နယ်တရားရုံး
*သံတွဲမြို့နယ်တရားရုံး
*တောင်ကုတ်မြို့နယ်တရားရုံး
*ဂွမြို့နယ်တရားရုံး
*မောင်တောမြို့နယ်တရားရုံး
*ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်တရားရုံး
*မြောက်ဦးမြို့နယ်တရားရုံး
*ကျောက်တော်မြို့နယ်တရားရုံး
*မင်းပြားမြို့နယ်တရားရုံး
*မြေပုံမြို့နယ်တရားရုံး
=== တရားသူကြီးတိ ===
၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးဟိရေ။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနန့် ပြည်နယ်တရားရီးဦးစီးမှူးရုံးရို့ဟိရေ။
==ကိုးကား==
 [[Category:ရခိုင်ပြည်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ် ဌာနဆိုင်ရာအဖွဲ့တိ]]
[[Category:ရခိုင် ဥပဒေပြုရီးသမိုင်း]]
[[Category:ရခိုင် တရားလွှတ်တော်တိ]]
{{INTERWIKI|Q116311925}}</text>
      <sha1>64ezokhs4cmuzlhtlk0i6h19kn3uuqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်ပြည်နယ်တံဆိပ်နန့် အလံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1850</id>
    <revision>
      <id>20600</id>
      <parentid>6966</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20309" sha1="41zbunywixrl3jk65rpmg4z7g2yy685" xml:space="preserve">
[[ရခိုင်လူမျိုး]]ရို့သုံးစွဲခရေ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါးဧ ပန်းဖက်ပုံကို အခြေခံဖော်ပြထားရေ။ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါးကို သတ်မှတ်ဖော်ပြရခြင်းမှာ ရခိုင်လူမျိုးတိဧ ပေါ်လွင်ထင်ရှားရေ အနုပညာ ဓနာဥစ္စာ ကြွယ်ဝခြင်းနန့် ယှေးပေဝသဏီကပင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားလာခရေဟု ရည်ညွှန်းဖော်ထုတ်လို၍ ဖြစ်ရေ။ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] တံဆိပ်ဧ အပေါ်ထိပ်တွင် ကြယ်ဖြူတစ်ပွင့်၊ အောက်ဘက်တွင် “ရခိုင်ပြည်နယ်”ဟု ရီးသာဖော်ပြထားပြီး သဇင်ပန်းခွေနှစ်ခက်ဖြင့် ခြံရံထားရေ။

== အဓိပ္ပာယ် ==
===ကြယ်ဖြူ===
ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံအလံတွင်ပါဟိရေ ပြည်နယ်နန့်တိုင်း (၁၄)ခုကို ဖော်ညွှန်း ထားသည့် ကြယ်ဖြူ(၁၄)လုံးအနက် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွက် သတ်မှတ်ထားရေ ကြယ်ဖြူ တစ်ပွင့်ကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ရေ။

===သဇင်ပန်း ခွေနှစ်ခက်===
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် [[သဇင်ပန်း]]ရေ ပြည်နယ်ဧ အဓိကမြင့်မြတ်ဖြူစင်ရေ ပန်းတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ယင်းပန်းကို အမှီပြု၍ အမြင့်အမြတ်စကားလုံးရို့ကိုသုံးစွဲရာတွင် သဇင်ပန်းကို ဥပမာပြု၍တင်စား သုံးစွဲ ခကတ်ရေ။ သဇင်ပန်းကို ရခိုင်ရို့က သန့်စင် ပန်းဟုခေါ်ရေ။ သန့်လည်းသန့်သျှင်းရေ။ ဖြူလည်း ဖြူစင်ရေ။ သန့်သျှင်းဖြူစင်ရေ အနားရစ်ဟိရေ။ ပွင့်ဖတ်အယ်တွင် ဝါဝင်း၍ ရွှေရောင်ဟိရေ ဝတ်ဆံနှစ်ခုဟိရေ။ မွှေးလည်မွှေးကြိုင်ရေ။ မြင့်မြတ်ရေ သစ်ပင်ကြီးတိအပေါ် ၌သာ ပေါက်ရောက်ရေ။ ဖြူစင်ရေ သီလရောင် ဝါဝင်းရေ ဝတ်ဆံအရောင်ရို့မှာ ဗုဒ္ဓဧ သင်္ကန်းရောင်ကို ဆောင်နီရေ။ ယင်းကြောင့် အမြတ်ဆုံးပန်းဟူ၍ တင်စားသမုတ်ကတ်ရေ။ ယင်းကို အစွဲပြု၍ ဘုရားပေါင်းချုပ်ဧ သင်္ကေတအခေါ်အဝေါ်ကဗျာတွင် “သဇင်ပန်းခိုင်တမြိုင်မြိုင် ရခိုင်ဘုရား ပေါင်း” ဟူ၍ ဖွဲ့ဆိုခကတ်ရေ။ သဇင်ပန်းခက်ဧ တစ်ဖက်စီတွင် ပါဟိရေ (၈)ပွင့်နန့် ထိပ်ပေါ်တွင် တစ်ပွင့်ပေါင်းလိုက်ကေလည်း ၉ ဖြစ်ရေ။ ထိပ်ပေါ်၌ဟိရေ အပွင့်ရေ နှစ်ဖက်စလုံးနန့် ဆိုင်ရေ။ ဘေးဥပါဒ်အန္တရာယ်ကင်းသျှင်းစေရန် ကိုးနဝင်းကျေရေ လက္ခဏာကိုပြထားရေ။ ဖော်ပြပါ သဇင်ပန်းခက်တစ်ခက်စီတွင် အပွင့်ငယ်လက်ဝဲမှာ (၈)ပွင့် လက်ယာမှာ (၈)ပွင့်စီ ရိုးတံကိုမှီ၍ ဟိနီကတ်ရေ။ ထိပ်ပေါ်မှ တစ်ပွင့်နန့်ပေါင်းလိုက်ကေ (၁၇)ပွင့်ဖြစ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ် (၁၇)မြို့နယ်ကို ဖော်ဆောင်ပါရေ။

===ဗိန္ဒုပြောက်တိ===
ဝေသာလီဒင်္ဂါးအပြင်ဘက်စက်ဝိုင်းတွင် ဖော်ပြထားရေ ဗိန္နူပြောက်တိမှာ နက္ကဒါန်တီးဝိုင်းဧ ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်ရေ။ ဝေသာလီဒင်္ဂါးတိတွင် ပါဟိရေ ဗိန္နူ တိမှာ အရေအတွက်အားဖြင့် လုံးရေ ၂၀ ပါဟိရေ ဒင်္ဂါးအမျိုးအစားဟိသကဲ့သို့ လုံးရေ ၂၀ ထက်ပိုမိုပါဟိရေ ဒင်္ဂါး တိလည်း ဟိကြောင်း တွိ့ရ ရေ။ ယကေလည်းလည်း ယခုသတ်မှတ်ထားရေ ရခိုင်ပြည်နယ်တံဆိပ်ပါဗိန္နူပြောက်တိဧ အရေ အတွက်ကို လုံးရေ ၂၀ ဟုသတ်မှတ်ထားရေ။ ယင်းသို့ သတ်မှတ်ရခြင်းမှာ တံဆိပ်ဧ အလှအပနန့် ယှေးရခိုင်မင်းတိဧ အဓိကကျင့်ဝတ်ဖြစ်ရေ မင်းကျင့်တစ်ရားဆယ်ပါး၊ နာယက ဂုဏ်ခြောက်ပါး၊ သင်္ဂဟ တရားလေးပါးရို့ကို ပေါ်လွင်စေရန် ရည်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်ရေ။

===သီရိဝစ္ဆ===
သီရိဝစ္ဆမှာ သဇင်ပန်းခွေအလယ်တွင်ဟိရေ။ ၎င်းရေဝေသာလီစန္ဒြားမင်းရို့ ဒင်္ဂါးတွင် ခပ်နှိပ်သုံးစွဲရေ ပုံဖြစ်လေရေ။ ဒေတံဆိပ်ကို ဒင်္ဂါးတွင်သာမက ရာဇပလ္လင်မုတ်တံကဲတိ၊ ဘုရားတန်ဆောင်မုတ်တံကဲတိတံခါးမုတ်စီတိရို့တင် အမြဲသုံးစွဲခကတ်ရေ။ သီရိဝစ္ဆမှာ ကျက်သရေ မင်္ဂလာအဖြာဖြာနန့် ပြည့်စုံရေဟုအဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ယင်းအထဲတွင် သင်္ကေတာတိစွာပါဟိရေ။

===နီနန့် လ===
နီနန့်လရို့မှာ ပထမဆုံးရခိုင်ဟူရေ အမည်ကိုခံယူခြင်းမှစ၍ အုပ်ချုပ်ခရေမင်းရို့ရေ နီလဟိရေ ဘွဲထူး၊ ဂုဏ်ထူးအမည်တိကိုခံယူခကတ်ရေ။ သူရိယမင်းဆက်၊စန္ဒြားမင်းဆက်ဟူ၍ အုပ်ချုပ်ခကတ်ရေ။ နီလရို့ရေ ကမ္ဘာဧတန်ဆာတိဖြစ်ကတ်သည့်အလျှောက် အအေးနန့်အပူ၊ အလင်းနန့်အမှောင်၊ အကျိုးနန့်အမြစ်ရို့ကို ထင်ရှားစေနိုင်ရေ သတ္တိဟိကတ်ရေ။ နီမင်းနန့်တူရေ အကျင့်၊ လမင်းနန့်တူရေ အကျင့်ရို့ဟိကတ်ရေ။ ယင်းနည်းအတူ မင်းနန့်တကွ ပြည်သူရို့ရေ သစ္စာတရားတည်ကြည်ကတ်ရမည်။ ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာ၊ စီးပွားရီးအခြေအနီနန့် အမျိုးသားတိ လက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းထားရေ။ နီရေ ကမ္ဘာမြေပေါ်ဟိ လူသတ္တဝါရို့ကို အလင်းရောင် ပီးရေ။ လရေအေးမြကြည်လင်ရေ သာယာမှုရို့ကို ဒေသဌာနမရွေး၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါမရွေး မျှတရေ အရောင်ကိုပီးတတ်ရေ။ လူသား သတ္တဝါရို့အပေါ်တွင် အေးမြကြည်လင်ရေ သစ္စာတရားဟိရေကို ဖော်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်ရေ။

===လက်ဝဲရစ်ခရုသင်းနန့် လက်ယာရစ်ခရုသင်း===
တိုင်းပြည်ကိုအုပ်ချုပ်ရေ ဘုရင်တိ၊ ဘိသိတ်ခံရာ၌ လက်ဝဲနန့်လက်ယာရစ်ခရုသင်းရို့ဖြင့် သစ္စာရေစင်ဖြန်းရရေ။ ရေစင်ဖြန်းရာတွင် တိုင်းသူပြည်သားအပေါင်းရို့အား သစ္စာ၊ သီလ၊ ဓမ္မ ဟိကတ်ပါစေဟူရေ သရုပ်ဖော်ကိုဖော်ဆောင်ပါရေ။

===စိန်တောင်===
စိန်တောင်ရေ အလယ်ဗဟိုတည့်တည့်တွင် မဏ္ဍိုင်အဖြစ် မားမားမတ်မတ်ဖြောင့်တန်းစွာ ရပ်တည်ထားရေ။ ဖော်ပြခရေ သစ္စာ၊ ဓမ္မတရားရို့ရေ မင်းနန့်တကွ ပြည်သူရို့အားတည့်တည့် မတ်မတ်အုပ်ချုပ်ခြင်း၊ ခံယူလိုက်နာခြင်း လက္ခဏာကိုဖော်ပြထားရေ။

===စိန်တောင်အောက်ခံ===
စိန်တောင်အောက်ခံမှာ လခြမ်းသဏ္ဌာန်ဟိပြီး စိန်တောင်အား မတိမ်းမယိုင်ဈေခင်းငှာ အောက်ခံပြုလုပ်ထားခြင်း သဘောကိုသရုပ်ဆောင်ရေ။

===ရွေးလုံး (၇) လုံး (ဗန္ဒု )===
ရခိုင်ရို့ရေ ကြတ္တိကာနက္ခတ်နန့် ယှဉ်သည့်လူမျိုးတိဖြစ်ကတ်ရေ။ ကြတ္တိကာနက္ခတ်ရေ စပါးပင်၊ မြေတိဧလက္ခဏာကိုဆောင်ရေ။ (တချို့ ကျမ်း၌ ကြင်ခုနစ်ကောင်ဟုဆိုရေ)။ ကြတ္တိကာ နက္ခတ်ကိုမှီး၍ ထွန်ယက်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရိတ်သိမ်းခြင်းရို့ကို ပြုလုပ်ကတ်ရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်ရေ ကြတ္တိကာနက္ခတ်နန့် လျော်ညီစွာ စပါးစိုက်ပျိုးရီးကို အဓိကပြု၍ သက်မွေး ဝမ်းကျောင်းဆောင်ရွက်ရရေ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်လေရေ။ ယင်းကြောင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ဧ အသက်သွေးခဲဖြစ်ရေ စီးပွားရီးနန့် စိုက်ပျိုးရီးလက္ခဏာသဘောကိုဆောင်ထားခြင်းဖြစ်ရေ။

===ခြူးပန်း===
ခြူးပန်းရေ အမြင့်မြတ်ဆုံးရေ ပန်းတစ်မျိုးတွင် ပါဝင်ရေ။ ခြူးပန်း မှာ အပင်မှ ပွင့်ရေ ပန်းမျိုးမဟုတ်ပေ။ ခြူးကောင်ဟုခေါ်ရေ သတ္တဝါတစ်မျိုးဧ ခန္ဓာကိုယ်လက်မှ ပေါက်ရောက်နီရေ အမွှေးအမှင်ရို့ဧ ပုံသဏ္ဌာန်တွင် အခွေခွေအလိပ်လိပ်ဖြစ်ပေါ်နီခြင်းကို သရုပ်ဖော်၍ ပန်းချီပန်းပုဆရာရို့ရေ ဘုရား၊ စေတီ၊ အဆောက်အဦး၊ ပလ္လင်၊ မုတ်တံကဲတိ၊ ထီးဆောင်န်းဆောင်စရေ အဆောက်အဦးရို့တွင် အပြောက်အပြိန်းတိ၊ ပန်းခက်၊ ပန်းခွေ၊ ပန်းလိပ်၊ ပန်းနွယ်တိ ထုလုပ်ရာတွင် သရုပ်ဖော်၍ ထုလုပ်ခကတ်ရေ။ ပန်းခက်ရို့ဧ အလယ်တွင် ခြူးကောင်တိထုလုပ်ထားခြင်းကြောင့် ခြူးပန်းဟုခေါ်ရေ။ ခြူးကောင်ရို့ရေ လူအပေါင်းရို့ဧ ပစ္စည်းဥစ္စာကိုလည်းကောင်း၊ အသီးအနှံရို့ကိုလည်းကောင်း လုံးဝဖျက်စီးခြင်းမဟိ၊ သူရို့လားရာတွင် အမွေးအမျှင်တိ တစ်ခုနန့်တစ်ခုထိခိုက်၍ ဆွဲလွဲမြည်သံကဲ့သို့ တခြွင်ခြွင် မြည်ရေ။ ယင်းကြောင့် ဆွဲလည်းငယ်တိကို ခြူးငယ်ဟူ၍ခေါ်ရေ။ မင်္ဂလာဟိရေ၊ တေးသံသာ ရေအသံရို့ကို သရုပ်ဆောင်ထားရေ။ ၎င်းရို့ရေ ကာမဆန္ဒတရား၌ တစ်သက်ကေ တစ်ကြိမ်သာမှီဝဲခြင်းဟိရေ။ သူတစ်ပါးအမျိုးအနွယ်တိကိုလည်း ဖျက်ဆီးခြင်းမဟိ၊ အဗြဟ္မစရိယာ သိက္ခာပုဒ်ကိုစောင့်ထိန်းခြင်း၊ တိုင်းသူပြည်သားရို့ရေလည်း မုဒိန်းတန္တ မကျူးလွန်ကတ်စေရန် သရုပ်ဆောင်ထားခြင်းဖြစ်ရေ။

ဒေ သီရိဝစ္ဆတစ်ခုလုံးဧ သဘောတရားမှာ သစ္စာဓမ္မဟိခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီး၌ စပါးသီးနှံတိပွားတိဈေခင်း အလင်းနန့်အမှောင်အကျိုးနန့်အပြစ်တရားရို့ကို ဆင်ခြင်နိုင်ဈေခင်း၊ မိမိရို့ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံတိကိုစောင့်ထိန်းနိုင်ခြင်း၊ ခေတ်နန့်လျော်ညီစွာတစည်းတစ်လုံးတည်း တည်မြဲနိုင်ဈေခင်း၊ ထွန်းသစ်ပေါ်တိတိုးတက်စေနိုင်ရေ သင်္ကေတ သဘောတိကို သရုပ်ဖော်ဆောင်ထားရေ။

==အောင်လံ==
[[File:Arakan_flag.jpg|300px|thumb|left|ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ]]
* ရခိုင်ပြည်နယ်အောင်လံကို ယှေးရခိုင်ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် အသုံးပြုခရေ အခြေခံသင်္ကေတာ အမှတ်အသားတိကို မူတည်ခကတ်ရေ။
* အောင်လံအတိုင်းအတာမှာ ခေတ်အဆက်ဆက်သုံးစွဲခရေ အောင်လံရေ အလွန်ရှည်လျား ကြီးမားခသဖြင့် ယခုခေတ်နန့်ဆီလျော်အောင်အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်။ မူလအတိုင်းအတာကို မှီ၍ အချိုးအစားအလိုက်ပြုပြင်ခကြည်။ မူလအတိုင်းအတာဧ အချိုးအစားမှာ အလျားကိုးတောင်၊ အနံ ခြောက်တောင်ဟိခရေ။
* အောင်လံဧ အရောင်အဆင်းကိုမူလအရောင်အတိုင်းအတည်ပြုခကတ်ရေ။ မူလအရောင် အဆင်းမှာ အဖြူရောင်ထက်ဝက်နန့် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်ရေ။ အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အနီရောင်ဖြစ်ရေ။ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အပေါ်ပိုင်း အရောင်ရေ ရခိုင်အမျိုးသားရို့ဧ ဖြူစင်ရေ စိတ်ဓာတ်ဟိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်ရေ စိတ်ဓာတ်ဟိခြင်းနန့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်ရေ ကိုယ်ကျင့်တရားဟိခြင်းရို့ကို ဖော်ဆောင်ရေ။ အနီရောင်ဧ သဘောမှာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရေ သတ္တိနန့် ခိုင်ခန့်တည်ကြည်ရေ ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်ဟိခြင်းရို့ကိုအဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပါရေ။

== ကိုးကား ==
*www.taunggokeenglish.multiply.com
*www.arakanmeetingpoint.com
*http://www.yomataungokethar.multiply.com/13 July 2013 }}

[[Category:ရခိုင် အလံတိ]]
[[Category:ရခိုင် တံဆိပ်တိ]]
[[Category:ရခိုင် အမျိုးသားအမှတ်အသားတိ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည် အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်တိ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည် အလံတော်တိ]]
[[Category:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]
[[Category:ရခိုင် အမျိုးသားသင်္ကေတတိ]]
{{INTERWIKI|Q116311912}}</text>
      <sha1>41zbunywixrl3jk65rpmg4z7g2yy685</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1852</id>
    <revision>
      <id>20601</id>
      <parentid>13518</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4365" sha1="ldsshs4wpablnvugegrh00i7wr636ay" xml:space="preserve">{{Infobox flag
| Name = ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ
| Image = Flag of Rakhine.svg
| Use = 
| Symbol = {{FIAV|normal}}
| Proportion = ၂:၃
| Adoption =
| Design = အဖြူနှင့်အနီရောင်နောက်ခံ၊ အလယ်၌ [[သီရိဝစ္ဆ]]သင်္ကေတ&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Minahan |first1=James B. |title=Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World, 2nd Edition: Ethnic and National Groups around the World |date=2016 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781610699549 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=pGClDAAAQBAJ&amp;pg=PA35&amp;lpg=PA35 |accessdate=27 August 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rakhine State (Myanmar) |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/mm-rakhi.html#des |website=www.crwflags.com |accessdate=27 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kuipers |first1=Ludo |title=Rakhine State {{!}} Flag {{!}} Myanmar |url=https://ozoutback.com.au/Myanmar/flags/slides/22_Rakhine_State.html |website=ozoutback.com.au |accessdate=27 August 2018}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ'''စော် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အထိမ်းအမှတ်အလံဖြစ်ပြီး ယှိခေတ်ကပင် အသုံးပြုခရေ အောင်လံ၏ အခြီခံအမှတ်အသားကို မူတည်ခကတ်ပါရေ၊၊ အောင်လံအတိုင်းအတာမာ ခေတ်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခရေ အောင်လံ၊ ကောင်းရှည်ရေအတွက်နန့် ဒေဂုခေတ်ကိုကိုက်ညီအောင် အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် မူလအတိုင်းအတာကိုမှီပြီး အချိုးအစားအလိုက် ပြုပြင်ထားကတ်ပါရေ။ မူလအတိုင်းအတာ အချိုးအစားမာ အလျား ကိုးတောင် အနံ ခြောက်တောင် ဖြစ်ရေ။  အောင်လံဧ အရောင်အဆင်းကို မူလရောင်စုံအတိုင်း အတည်ပြုခပါသည်။ မူလရောင်စဉ် အဆင်းမာ အဖြူရောင်ထက်ဝက် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်ရေ။ အထက်ပိုင်းထက်ဝက်မာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မာ အနီရောင်ဖြစ်သည်။  အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မာ အထက်ပိုင်းအဖြူရောင်သည် ရခိုင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ဖြူစင်ရေးစိတ်ဓာတ်ဟိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်တေ စိတ်ဟိခြင်းနန့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်တေ ကိုယ်ကျင့်တရားဟိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အနီရောင်၏ သဘောမာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရေး သတ္တိနန့် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ရေး ဇာတိသွီး၊ ဇာတိမာန် ဟိခြင်းတိကို ဖော်ဆောင်ပါရေ။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[Category:ရခိုင် အလံတိ]]
[[Category:ရခိုင် တံဆိပ်တိ]]
[[Category:ရခိုင် အမျိုးသားအမှတ်အသားတိ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည် အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်တိ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည် အလံတော်တိ]]
[[Category:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]
[[Category:ရခိုင် အမျိုးသားသင်္ကေတတိ]]</text>
      <sha1>ldsshs4wpablnvugegrh00i7wr636ay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်မင်းတိလက်ထက် တရားစီရင်ရီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1861</id>
    <revision>
      <id>20657</id>
      <parentid>7074</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34596" sha1="4u6lqbcskdvxkm4tbwya3wbm854ruub" xml:space="preserve">==ရခိုင်မင်းတိလက်ထက် တရားစီရင်ရီး==

ရခိုင်မင်းရို့ တရားစီရင်ရာဖြစ်ရေ အဆောက်အအုံကို လွှတ်တော်
ခေါ်ရေ။ လက်အောက်မင်းရို့ တရားစီရင် ဆုံးဖြတ်ရာ အဆောက်အအုံကို
ရုံး ဟု ခေါ်ရေ။ တရားမဏ္ဍပ် ဟုလည်း အသုံးဝေါဟာရမှု ပြုခကတ်သိမ်း
ရေ။ လွှတ်ရုံး၌ ဘုရင်ရေ ညီလာခံခြင်းဖြင့် တိုင်းရီးပြည်ရာရို့ကို
ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ရေ။ ထိုသို့ ညီလာခံရန် ရခိုင်မြောက်ဦးခေတ်တွင်
တောင်မြင်း မိုရ်နန်းညီလာခံ၊ မြောက်မြင်းမိုရ်နန်းညီလာခံဆိုပနာ သီးခြား
တည်ဆောက် ဟိခရေ။ တောင်မြင်းမိုရ်တွင် ပြည်-တိုင်း နိုင်ငံဆိုင်ရာ
ဘုရင်ခံ၊ မှူးကြီး-မတ်ကြီး၊ နယ်စား၊ မြို့စား၊ ချောင်းစားရို့ဖြင့် ညီလာခံပွဲ
ဆင်နွှဲခကတ်လီ ရေ။ ၁၉၇၁-၇၂ ခုနှစ်ထုတ် ရခိုင်တန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်း
အမှတ် (၁၂)တွင် တင်ပြခဖူးလီပြီ။ မောလိပ်လွှတ်တော်မှာ ကုန်သွယ်ရီး
ဌာနရုံး ဖြစ်ရေ။ ဗာဗူစာရပြည်စိုးကြီး သင်္ဘောစာကိုင်ရို့ ဦးစီးကတ်ရေ။


မြောက်မြင်းမိုရ်တွင် မဟာသင်္ဃရာဇာ ဝိနည်းဓိုရ် ရာဇာဂုရု၊ ရာဇသင်္ကြန်
ဆရာတော်ရို့နန့် သာသနာရီးဆိုင်ရာ မှူးကြီး မတ်ကြီးတိနန့် ဆွေးနွေး
တိုင်ပင်ခြင်း ပြုရေ။ ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်ကိုကား ဓညဝတီခေတ်တွင်
ပင် တွိ့ရရေ။ ဓညဝတီခေတ်၌ မဟာမြတ်မုနိဘုရား ရှေ့တော်အရပ်တွင်
ဝိနည်းဓိုရ်ကျောင်းဟိ၍ ဝိနည်းဓိုရ်မှာ နန ́သီရိမထေရ်ဟု ဆိုဧ့။ ဒသရာဇမင်း
(ပရိန်ခေတ်) လက်ထက်၊ အတုလဝိဇယဂဏ ပါမောက္ခ ငရမန်မင်း (နေရဉ္စ
ရာ တောင်ငူခေတ်) လက်ထက်၊ ဥတ္တရဓမ္မ သံဃာဓိပတိ၊ မင်းထီး (လောင်း
ကြက်ခေတ်) လက်ထက် ရီးထိုးခရေ မဟာဗောဓိ ကျောက်စာတွင်
သီရိဓမ္မရာဇာဂုရု မြောက်ဦးမင်း ရာဇာကြီးလက်ထက်တွင် အသျှင်ဓမ္မသာမိ၊
နရပတိမင်း လက်ထက် ဝိနည်းဓိုရ်နန့် သာသနာပိုင် ၁၂ ပါး ဖြစ်ရေ။


နိုင်ငံတော်၌ အကြီးအမှူးအဖြစ် သာသနာပိုင်ဝိနည်းဓိုရ်တိကို ရွေးချယ်
ထားခကတ်ရေ။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တိမှာ ဧကစာရဂိုဏ်း အရညဝါသီတိထဲမှ
ဖြစ်ကတ်လီရေ။ နိုင်ငံရီးနန့် သာသနာရီးကို ခွဲခြားထားရေ။ မင်းရို့
သိက္ခာ၊ စောင့်အပ်ရာရေ၊ သာသနာရီး၊ မထွေးစီရ၊ သင်္ဂဟကို၊ နိစ္စပြုပေ
ဟု ကျမ်းထုံးလာရေ။ သံဃာတော်ရို့အား နိုင်ငံရီး၌ ဦးစီးစေခြင်းဖြင့်
ကိုယ် ကျိုးကိုရှာ၊ သံဃာတော်အား၊ သဒ ̈ါပွား၍၊ မင်းတိပြည်သျှင်၊ တိုင်းခွင်အုပ်
ကွပ်၊ အခွင့်အပ်မူ၊ ရိပွတ်သိက္ခာ၊ ပါယ်လေးရွာ၌၊ ဆရာလည်းချစ်၊ တကာနစ်
လိမ့် ဆိုပနာ သေနင်္ဂဗျာဟာကျမ်း၌ လာရေ။ ယကေလည်းသော မတ်မိုက်နန့်မင်း၊
သင်းပင်းညီစွာ၊ ပြုပြန်ကတ်မူ၊ ဓမ္မသဘင်၊ မင်္ဂလာကျော်၊ သံဃာတော်ရို့က၊
မစောင်းတည့်မတ်၊ ကျင့်ဝတ်ကျမ်းဂန်၊ မလွန်မယုတ်၊ ဖော်ထုတ်ပြသ၊
ဆုံးမထုံးစံ၊ လှူခံသူမြတ်၊ ရဟန်းဝတ်နန့်၊ လျောက်ပတ်သင့်စွာ၊ ပြောဆို
ရာရေ၊ စဉ်လာနိဂုံး၊ ဟိကျင့်ထုံး အရ ဆုံးမထိန်းသိမ်းခကတ်ရိုး ဟိလီရေ။
ယင်းချင့်ကြောင့် အသျှင်ဓမ္မသာမိရေ မင်းရာဇာကြီးအား သတ္တနိကတရားဖြင့်
ဆုံးမခဖူးရေ။


တကာတော်မင်းမြတ် ...

၁။ တံစိုးစားစည်လျှင် သူခိုး ဓားပြ စရေ စည်ရာရေ။

၂။ သူခိုး ဓားပြ စည်လျှင် တရားမဏ္ဍပ် စည်ရာရေ။

၃။ မဏ္ဍပ်စည်က အရွှင်ပျော်သဘင် စည်ရေ။

၄။ အရွှင်သဘင်စည်က အလဇ္ဇီရဟန်း စည်ရေ။

၅။ ၎င်းစည်က သိုက်၊ ဓာတ်၊ ဗေဒင်၊ ယတြာ၊ ယာယီ၊ အင်း၊မန္တန်အမှု စည်ရေ။

၆။ ယင်းအမှုစည်က ဆေးသမား စည်ကားရေ။

၇။ ဆေးသမားစည်ကားလျှင် လုပ်တိုင်း (သင်္ချိုင်း) စည်ကားရာရေ

ဟူဧ့။ ယင်းချင့်ကြောင့် တကာတော်မင်း နှလုံးထားလော့ ...

ဟု ဆုံးမကြောင်း လာရေ။


ဘုရင်နန့် တရားသူကြီးရို့က ဓမ္မသတ်ကျင့်ဝတ်အရ အဂတိကင်းစွာ
တရားမှန်ဖြစ်စေရန် စီစဉ်ရရေ။ ယင်းနန့် မင်းတရားသူကြီး မှာတမ်း
၌ တရားသူကြီး ပြည်စိုးကြီးရို့အား တရားဥပဒေကို ဂရုစိုက်၍ တံစိုးမစား၊
အဆင့်အတန်း မခွဲခြားဘဲ ဘုရားသာသနာတော်ရီး၊ မင်းနန့်ပြည်သူမျက်နှာ
တော်ကိုသာ ထောက်ရန် အမိန့်ချမှတ်ခဖူးကြောင်း လာရေ။ ကျင့်ထုံး၌
လည်း ဘုရင်မင်းရေ သင်္ဂဟကို၊ နိစ္စပြုပေ၊ တိဝေနေအား၊ တရားမှန်
ကြောင်း၊ ကောင်းရေလုံ့လ၊ အားထုတ်မှတည်း ဟု လာဟိရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့်
မင်းကျင့်တရားဆယ်ပါး ချီးမြှောက်ခြင်း သင်္ဂဟတရား လေးပါးနန့်အညီ
ကျင့်ကြံရန် လိုရေ။ အပရိဟာနိယတရား (မဆုတ်ယုတ်ရန်)ကိုလည်း
အရီး ထား၍ ဆောင်ရွက်ရရေ။ သေဒဏ်ပြစ်မှုရို့ကို ဘုရင်ကသာ
ပီးခွင့်ဟိပြီး မည်သူမျှ မချမှတ်ရချေ။ သေဒဏ်အစား အသက်မသေကောင်း
သဘောဖြင့် အပြစ်လည်းပီးရာ ရောက်စေရန် သံဃိက ဖြစ်စေခရေ။
သံဃိက၊ သင်္ဃျိ ကမှ သင်္ချီဟု ရွှေ့ပြောင်းအသုံးဖြစ်လာရရေ။ အဓိပ္ပာယ်မှာ
ဘုရား၊ ကျောင်း၊ ကန်စေတီ၊ သံဃာနန့် ပတ်သက်ရာရို့၌ အသုံးပြု
စေခိုင်းထားခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။


နိုင်ငံတော်၌ တရားမဏ္ဍပ်ခေါ် တရားရုံးတိကို အရပ်မျက်နှာ လေးဘက်
၌ တစ်ခုစီဆောက်ထားလီရေ။ တစ်ရုံးစီကေ ပြည်စိုးကြီးခေါ် တရားသူကြီး
တစ်ဦးနန့် တရားဆွေ တစ်ဦးကျစီ ရုံးထိုင်၍ တရားစီစစ်ခကတ်ရေ။ တရားဆွေ
မှာ ပြည်သူ့ဘက်မှ လိုက်ပါရရေ တရားသူကြီး (ဝါ)ဝတ်လုံတော် ရှေ့နီ
သဘောလည်း ဖြစ်လီရေ။ ခုံရုံးအဖွဲ့ဝင် တရားသူကြီး ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်
ဟိသူလည်း ဖြစ်လီရေ။ တရားလို၊ တရားခံကိုသာချည်း မဟုတ်ဘဲ
သက်သေ သက်ခံတိကိုလည်း စစ်ဆေးခရေ။ ဤရုံးမှစီရင်ချက်ကို နှစ်ဦး
နှစ်ဝ ကျေနပ်လက်ခံက အမှုပြေငြိမ်းနိုင်ရေ။ အမှုဖိုးအဖြစ် တန်ကြေးအရ
ကွမ်းဖိုး၊ လက်ဖက်ဖိုးမျှသာ ပီးရရေ။ အခြားအကြောင်းပြဖြင့် ထောက်ခံ
ချက်ပြုခွင့် မဟိရချေ။ ဤရုံးမှ မပြီးပြတ်ကေ အမတ်လေးဦး ပါဝင်ရေ
ခုံရုံး အဖွဲ့က စီရင်ရရေ။ ထိုခုံရုံးကလည်း မပြေငြိမ်းကေ နောက်ဆုံး
ဘုရင်မင်းထံ သံတော်ဦးတင်ရရေ။ ဘုရင်မင်းက မဟာသက်တော်ရှည်
အမတ်ကြီးရို့နန့်တိုင်ပင်၍ အဆုံးအဖြတ် ပီးရရေဟု ဓညဝတီ အရီးတော်
ပုံကျမ်း၌ တရားစီရင်ပုံစနစ်ကို တွိ့နိုင်ရေ။


တရားရုံးလေးခု ဆောက်လုပ်ခြင်းရေ နတ်သားလေးယောက်၊ ၎င်းရို့
အမည်နန့် စောင့်ရှောက်ရေ အရပ်အလိုက် သိကြားမင်းက သတ္တဝါအပေါင်း
ရို့ကို စောင့်ရှောက်စေရန် တာဝန်နန့် အပိုင်းအခြားပြု၍ လွှဲအပ်ထားရေ
ကဲ့သို့ တိုင်ပြည်အုပ်ချုပ်ရီး၌ ထိုပုံသဏ္ဍာန် စီရင်လာခရကြောင်း ဖြစ်ရေဟု
ရခိုင်အသျှင်သူမြတ်က အဆိုပြုခပါရေ။


ထိုအသျှင်သူမြတ်ရို့ဧ့ လောကသာရပျို့တွင် ဒုတိယအပိုင်းဖြစ်ရေ
မင်းကို ဆုံးမရေအခန်း ရာဇသာရပျို့ ၌ တရားရုံးတည်ဆောက်၍
တရားစီရင်စေရေ့ စနစ်ကို ဤသို့စပ်ဆိုဆုံးမခကြောင်း ဖော်ပြအပ်ပါပေ
ရေ။


သဟဿနေတ္တ၊ ဝါသဝဟု၊ သက္ကသူရိန်၊ ဒေဝိန်နတ်တိ၊

မိုးသိကြား လျှင်၊ တရားစောင့်သူ၊ ကျင့်ကောင်းလူကို၊ ရီးယူစိမ့်ငှာ၊

လေးမျက်နှာ၌၊ ကွယ်ကာရန်ထောက်၊ နတ်လေးယောက်ကို၊

စောင့်ရှောက်ပိုင်းခြား၊ အမြဲထားသို့၊ တိုင်းကားအုပ်စိုး၊ ပြည်ထိပ်

မိုးသား၊ တန်ခိုးထွန်းလင်း၊ လူရို့မင်းလည်း၊ ကျင့်ခြင်းထို့တူ၊

ဆင်းရဲသူအား၊ ကလူညှဉ်းဆဲ၊ မစဲစိမ့်ငှာ၊ ရပ်မျက်နှာကို၊ ကွယ်ကာ

စိမ့်ကြောင်း၊ ကျင့်ကောင်းမွန်ရည်၊ သဘောတည်လျက်၊ ကြံစည်နက်

နက်နဲနဲ၊ မှုထမ်းရဲသား၊ ခက်ခဲရီးရာ၊ လိမ္မာတတ်မြောက်၊

မတ်လေးယောက်အား၊ လက်အောက်မှာထား၊ လေးဖို့ခြား၍၊ လေးပါး

ဒိသာ၊ ရပ်ခန်းဝါ၌၊ ပြည်ရွာကိစ္စ၊ ဟူသမျှကို၊ ဆုံးမကန်မြစ်၊

အပြစ်ပီးကောင်း၊ မပီးကောင်းဟု၊ အကြောင်းစုံစမ်း၊ ရှေ့ကျင့်

တမ်းဖြင့်၊ မှုထမ်းအနေ၊ ကွပ်ညှပ်စေ၍၊ လူ့မြေ ထွတ်ထား၊ လူမင်း

တိလည်း၊ လေးပါးအတူ၊ ပမာမူလျက်၊ ပြည်သူ့စောင့်ရှောက်၊

မတ်လေးယောက်နန့် အံ့လောက် လူ့ဘောင်၊ ပြည်ထဲဆောင်၍၊

ပြည်တောင်ကြောက်ရွံ့ ရှားစေမင်း။

(ပျို့၊စာကိုယ်၊ပိုဒ်ရေ ၄၅)


နိုင်ငံတော်မှအပ နယ်စား၊ မြို့စား၊ ကျေးစားဌာနရို့၌လည်း တရားစီ
ရင်ရီးကို ထိုဦးစီးမှူးရို့ကပင် ပြုလုပ်ခကြရရေ။ ချောင်းစားသူကြီးကလန်
လည်း မိမိအုပ်ချုပ်ခံဒေသ၌ တရားသူကြီး ဖြစ်ပေရေ။ ရခိုင်မင်းလက်ထက်
ထောင်ဖွဲ့ (ဝါ) တိုက်နယ်အုပ်ချုပ်ရီးဌာနခွဲတိ ဟိခရေ။ တစ်ထောင်တွင်
ကလူတတ် ဆိုပနာ တစ်ဦးကျစီထားပေရေ။ ၎င်းကို ကာနုံတတ်၊ ကာလုံ
တတ်ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကတ်သိမ်းရေ။ ၎င်းမှာ စကားအရာ လိမ္မာကျွမ်းကျင်
သူ၊ အမှုအခင်း ပြဿနာကို စိစစ်ဖြေရှင်း ပြေငြိမ်းပီးနိုင်သူကို ခေါ်ရေ။
အင်္ဂလိပ်ပိုင်စ ရခိုင်တွင် ခက်ခဲရေ စကားတိပြောရန် ကာလုံတတ်မဟိသိမ်း
ရာကား ပင်းဝါ(ရာမူး)မှ ခေါ်ယူထားခရရေ။ ခေါက်တွယ်ဘခေါ် ကျော်ဇော
ရှီ ဆိုပနာ အမည်ဟိပြီး ၎င်းကို ပြောစေခရရေ။ ၎င်းကို ဆုလာဘ်ပီး၍
နီထိုင်ရန်ပါ ပီးထားခရာ ဌာနကိုအစွဲပြု၍ ကာလုံတန်း (စစ်တွေမြို့၌)
ရွာဆိုပနာ တွင်မှတ်ဟိနီသိမ်းဧ့။ ယင်းကြောင့် စကားတတ်၊ စကားပြော
ကောင်းသူကို ကာလုံတတ်သျှေ၊ ကာနုံတတ်သျှေ ဆိုပနာ တင်စား
မှည့်ခေါ်ခကတ်လီရေ။


ရှေးခေတ်က ထိုသို့ အစိုးရကြီး၊ နယ်စား စရေရို့မရောက်မီတရား
ပြေငြိမ်းရီးကို လူကြီးမိဘတိထံ လည်းကောင်း၊ ကလူတတ်ထံ လည်းကောင်း
ပြုခကတ်လီရေ။ ထိုသို့ ဖြေရှင်းခြင်းဖြင့် မပြီးပြတ်ခကေ သက်ဆိုင်ရာ
အစိုးရရုံးကမ်းသို့ ရောက်ရိုးဟိရေ။ ရုံးရောက် ကမ်းရောက် ဖြစ်ရရေကို
ဂုဏ်ငယ်ရေ၊ အရှက်မဲ့ရေ့အဖြစ် အပြစ်ချကဲ့ရဲ့တတ်ကတ်ရေ။ ကလူတတ်
နန့်ပြေငြိမ်းရန်၊ ယင်းနန့် မပြေငြိမ်းက တရားတဘောင်ဖြစ်၍ ရုံးကမ်းရောက်
ကေ တက်တက်ပြောင်မွဲ ပြာကျမည့်အကြောင်းကို အထောက်စာရို့ကလည်း
ဤသို့ သတိပီးခကတ်လီရေ။


တရိပ်လွန်မြောက်၊ မိုးလင်းသောက်ခတ်သော်၊ ကလုံ

တတ်ပါးမှာ တိုင်အေးထားမည် ဟာကလွေ၊ တရိပ်လွန်မြောက်၊

မိုးလင်းသောက်ခါ၊ မာတာပီတ မိနန့်ဖကိုလည်း မရှက်၊ ခြောင်းဟတ်

လို့လည်း မကြား၊ အကျွန့်ထိပ်ကို ခဲကောက်ပစ်တေ၊ ကလုံတတ်ဟု၊

ဆိုလတ်ရေခါ၊ ထိုကလေသျှေက၊ ချေဆိုပြန်ရေမှာ၊ မြတ်မွန်ဟိရာ၊

နွားမွန်လာ၊ အပျိုဟိရာ၊ လူပျိုလာ၊ မလာရပဲ၊ ဝါကြီးမက တလီဆဲ၊

ဝါကြီးဘိုက၊ နိုးလတ်ရေအခါ၊ ကျွန်ယုတ်မသား၊ ထိုးသတ်ပစ်မည်

ဟု၊ ဆင်းလို့အလိုက်၊ မောင်းကာအတွင်း၊ တိုင်တွင်ထိခိုက်၊ ယင်း

အပြစ်ကို၊ ကျွန်တော်မျိုးသား မသိပါ။ ခဲကာက်လို့ လွန်ရေ

မြောက်ကေက၊ ဝါကြီးသမီးကကို ပီးလီ၊ မပီးကေ ဒဏ်ငွေခြောက်

ဆယ်လျော်ရမေ၊ မလျော်ကေက၊ တရားတဘောင်ရုံးကို ဆောင်ကေ၊

ဝါကြီးမ အိမ်တောင် တက်တက်ပြောင်မွဲ။


ဂနိရှေ့နီမှာ ကလူတတ်သဘောမျိုး၊ တရားဆွေသဘောမျိုးဟု့
ယုံကြည်ရရေ။ အောက်ကျီဆိုရေမှာ ယခုအမှုပွဲစားခေါ်နီရေနန့်
သဘောတူရေ။


ရခိုင်မင်းရို့ရေ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ခြင်း၊ တရားစိရင်ခြင်းရို့၌ မနုဓမ္မသတ်၊
ရာဇဝံသကျမ်း၊ ရာဇာမတ္တဏ်ကျမ်း၊ နီတိကျမ်း၊ ရာဇာပုံကျမ်း ရို့အရ
ပြုလုပ်ခကတ်ရေ။ မနုဓမ္မသတ်ကို မြောက်ဦးခေတ်တွင် ရွှေမျဉ်းဓမ္မသတ်အဖြစ်
ပြုပြင် စီစဉ်ခကတ်ရေ။ ဓမ္မသတ်ကျမ်းကား တရားစီရင်ရာ၌ အသုံးပြုရေ
ကျမ်း တည်း။ အဋ္ဌာရသဝိဇ္ဇာ ခေါ် နှုတ်မှုဝိဇ္ဇာပညာ ၁၈ရပ်တွင် ဓမ္မသတ်ကျမ်း
အတတ်လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ကြောင်း၊ ဗိသျှနုပူရာဏ် ကျမ်းတွင်
ပြဆိုထားရေ။ ဝိဇ္ဇာပညာကား လောကီ၊ လောကုတ္တရာရို့ကို သိကြောင်း
သိတတ်ရေတရားဖြစ်ရာ ထိုပညာတရားသိတတ်သူကို ဝိဇ္ဇာပညာတတ်ဆိုပနာ
ဆိုလီရေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်ရို့၌ ရာဇနီတိ၊ ရာဇမတ္တဏ်၊ ရာဇဝင်သေကကျမ်း၊
ရာဇဝသတိလင်္ကာ၊ ရာဇောဝါဒပကိဏ္ဏကလင်္ကာ၊ ပါရာကျမ်းထွက်၊
ကမန္တဏီနိ တိသာရကျမ်းရို့မှ ကိုးကား၍ မင်းရီး ပြည်ရီးရို့၌ လျှောက်ထုံး
ပြုခကတ် ရေ။ ကာမန္တဏီနီတိသာရကျမ်းကား ဘုရင်၊ မှူးမတ်၊ စစ်ရေ၊
ပရိဗိုဇ်ရို့ဧ့ ကျင့်ဝတ်ကျမ်း ဟူဧ့။ ကာမန္တဏီကျမ်း ဒုတိယပိုင်းတွင်
အနုဣတ္ထိကနီတိ (အကျိုးစီးပွားကို အစဉ်ရှုရေပညာ)၊ ဩဟီနီတိ (ဗေဒင်
သုံးပုံပညာ) ဒဏ္ဍနီတိ (အပြစ်ဒဏ်ပီးပုံ)၊ ဝတ္တာနီတိ (မင်းရို့ ကျင့်ဝတ်)ဆိုပနာ
နီတိလေးပါးဟိရာ နီတိကျမ်း အမျိုးတွင် ရေတွက်ခြင်းလည်း ပြုကတ်သိမ်းဧ့။
ထိုကာမန္တဏီကျမ်းကို မင်းရာဇာကြီးလက်ထက် အမတ်တစ်ဦးက သက္ကတမှ
ဘာသာပြန်ဆို ခရေဆိုဧ့။ ထိုကျမ်းမှာ လောကီရီးရာ၌ လွန်စွာတန်ဖိုး
ဟိလှဧ့။ မန္တလေး တောင်လေးလုံးကျောင်းမှ ထိုကျမ်းကို ရှာဖွေတွိ့ဟိလီ
သဖြင့် အနောက်ဂျာ မနီနိုင်ငံမှ ဒေါက်တာ ဟိုင်းဇ်ဘရောင်းက မိုက်ကရိုဖလင်
ဓါတ်ပုံရိုက်ကူး လားရေဟု သိရဧ့။


ရခိုင်မင်းလက်ထက် အမှုဆုံးဖြတ်ချက်တိကို မှတ်တမ်းတင် (မော်ကွန်း
တင်)၍ ရဟိခမည်ဟု ထင်ရရေ။ မဟာပညာကျော် လျှောက်ထုံး၊ ဖြတ်ထုံး
တိရေ ထိုမော်ကွန်းတင်တိပင် ဖြစ်ချေဧ့။ တိုင်းရီး၊ မင်းရီး၊ မှူးရီး
မတ်ရီး၊ သာသနာမှုခင်းရီး၊ နိုင်ငံခြားသားတိနန့် အမွေမှုဆိုင်ရာအရီး၊
အမှုထောက်လှမ်းပုံ၊ ဆုံးဖြတ်ပုံ၊ လျှောက်လဲပုံရို့ပါ စုံလင်လှဧ့။ သံတွဲမြို့
သာသနာပြုဆရာတော် ရာဇဂုရု ဦးကဝိသာရမထေရ်က ထိုမဟာပညာကျော်
လျှောက်ထုံး၊ ဖြတ်ထုံးတိကို ရခိုင်မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှ လည်းကောင်း၊
ပျို့လင်္ကာသမိုင်းထွက်ညီရေ ရာဇဝင်ကြီးရို့မှလည်းကောင်း၊ ကောက်နုတ်
ပြုစုခရေဆိုဧ့။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၉ခု တပေါင်းလဆန်း ၅ ရက်နိ့
တွင် ပြီးလေရေ ဟူဧ့။ ဓညဝတီအရီးတော်ပုံကျမ်းကိုလည်း ထို့အတူ
၎င်းဆရာတော်ပင်ကေ ပြုစုခလီသိမ်းဧ့။


ရခိုင်မင်းခေတ် ရာဇပုံ၊ မှာတမ်း၊ ပြည်ကြီးစာ၊ ရှေးသူဟောင်းစာ၊
ဓမ္မသတ်တိမှာ တရားတဘောင်ရီး၌ အလွန်အရီးပါဧ့။ အစိုးရနိုင်ငံ
တော်ပြ တိုက်၌ ရခိုင်ကျမ်းနက် ဓမ္မသတ် (ပုရပိုက်မူ နံပါတ် ၂၈၅)
တစ်ဆူ တွိ့ရဧ့။ ၁၈-၂-၆၉ နိ့က မင်းပြားမြို့အနီး ဒင်ရွာသစ်မှရရေ
ဓမ္မသတ်ပေမူအချို့တွင် အမွေမှုဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက် တိစွာပါဝင်ဧ့။
မနောသာရထွက် (မနု သာရ)ဟု ဓမ္မသတ်ကျမ်းအမည် ကိုးကား၍ ဆုံးဖြတ်
ချက်လာဧ့။ ယင်းသို့ ဓမ္မသတ်ကျမ်းတိကား အတိပင် ဟိလီရာဧ့။
သမုတ္တိကျမ်းဟူရေလည်း ဓမ္မသတ်ကျမ်းပင်တည်း။ ပရိယာယ်တူ ပါဠိ
စကားသာဖြစ်ဧ့။ ယခုလောက သမုတ္တိကျမ်းဆိုပနာ အထင်အရှား ဟိပေ
သိမ်းဧ့။ ပြည်သူက လိုက်နာလက်ခံ ပြုကျင့်သတ်မှတ်ဟိနီရေ့ အရာတိ
လည်း လူမှုတရားပင် ဖြစ်ဧ့။ ထိုကိုလည်း ဓမ္မသတ်ကျမ်းအဖြစ် လက်ခံခကတ်
ရရေသာတည်း။


ဘုရင်ဧ့အမိန့်တော်မှတ်တမ်း၊ ဝတ္တကအလှူမှတ်တမ်း ကျောက်စာတိ
ကို တွိ့ရကေလည်း လူမှုရီးနန့်ဆိုင်ရေ တရားဆုံးဖြတ်မှုဆိုင်ရာ မှတ်
တမ်းကိုကား မတွိ့ရသိမ်းချေ။ ယကေလည်းသော မုစဲ သင်္ဂဇာ ငလှဖြူနန့် သောမခန္တီ
ရို့ ကျောင်းတရားဆုံးဖြတ်မှု ကျောက်စာကိုကား သက်သေခံအဖြစ် တွိ့ရ
ရေ။ သက္ကရာဇ်အရ မင်းပါကြီး (မင်းပင်) လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားရေ
မှုခင်းဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်လီရာရေ။ အလျား တစ်တောင်ကျော်၊ အနံ
တစ်ဆုပ်ခန့် ဟိပြီး နှစ်ဘက်ရီးထိုး ကျောက်စာဖြစ်ရေ။ ပထမမျက်နှာ
(ဝမ်းဘက်မျက်နှာ)မှာ ဖတ်၍ အသင့်ရဟိနိုင်သိမ်းကေလည်း ကျောဘက်ကား
ဓားသွေးခံရ၍ ပြောင်ချောခလီပြီ။ ရသေ့တောင်မြို့နယ် မုစဲကျွန်းမှရဟိ၍
ယခုဂူတောင်တွင် ဟိသိမ်းဧ့။ ထိုဝမ်းဘက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဤခေတ်
စာလုံးဖြင့် တင်ပြလိုရေ။ အစက်ပြ (....)နန့် လက်ရီးကွင်း ( )
ပြမှာ ကျောက်စာပျက်နီ၍ ဖြစ်နိုင်သင့်ရာထည့်သွင်းပြသထားခြင်း ဖြစ်
ကြောင်း ကျောက်စာ၌ ပုဒ်ဖြတ်ပါဒပါဟိရာ တခြားကျောက်စာရို့ထက်
အဆင့် မြင့်ရေ။ ဝါကျလည်းတို၍ ပိုကောင်းရေ။ ရခိုင်ဝေါဟာရ၊
ဒေသအမည်၊ လူအမည်၊ အရီးအသား စနစ်တိအတွက် သမိုင်း
အထောက်အကူ ပြုစရာ ဖြစ်လှပေရေ။


ဝမ်းဘက်မျက်နှာစာ ကျောက်စာဝမ်းဘက်မျက်နှာစာ ကျောက်စာဝမ်းဘက်မျက်နှာစာ ကျောက်စာဝမ်းဘက်မျက်နှာစာ ကျောက်စာဝမ်းဘက်မျက်နှာစာ ကျောက်စာ

၁။ သက္ကရာဇ် ၉၀ (.........)စ်

၂။ လ္ဆန် သတင်ကျွတ်မှာ ၁နိ အမင်မင်

၃။ တိုဝ်ဧ့ သီကင်မကိုဋ် ဖြစ်တော်ပြုသော

၄။ သာသနဒါယက၊ သာသနဒါယဒ၊ သာသနာနု

၅။ ဂဟ၊ သာသနာကရ ဖြစ်တော်ပြုသော တရမင်မြတ်

၆။ ဆရာတော် မဟာဝိနယ်ဓိုဝ် ရှေတော်တွင် ဆင်ကဲ

၇။ (သျှင်) ဆရာတော် ရွှေကျောင်းသေမ ခန ̈ီနန့် မုစဲသင်္ဂ

၈။ (ဇာ) ငလှဖြူနန့် တရာဆိုဝ်သှ်၊ မုစဲသင်္ဂဇာကကာ

၉။ ငလျင် ရွှေကျောင်သှ် ကျောင်ကျပိရိုဝ် ဟူဂွဆိုဝ် (လ)

၁၀။ တ်သှ်၊ ( ) ၁ ခင်ကဲမ ဆရာငသျှင် ရွှေကျောင်ကကာ

၁၁။ သင်္ဂဇာ အဆက်ဆက်တိုဝ်ကသှ် ကျောင်ကျပိရို

၁၂။ ဝ် ပိုင်ရိုဝ် မဟိဟူရွီ ဆိုလတ်သှ်၊ သက်သေလဲ

၁၃။ မုစည်လူထွက် သူကောင်ကြီ ငသူမြတ်၊ မုစည်လူ

၁၄။ ထွက်မြိုဝ် ကျောစာငလှဖြူ၊ သှ်သူတိုဝ်သှ် င

၁၅။ စာသောခါ အပိုင်လဲမပြု အကျလဲ

၁၆။ မတောင်ဖု၊ မုစဲလူထွက်မြိုင် ကျောစာသှ်

၁၇။ (သ)က်သေ(ဆို)ဝ် .............. လမုစဲသင်္ချေလေ&lt;ref&gt;အသျှင်စက္ကိန္ဒ(ရခိုင်ပြည်နယ်) -ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၂) -p99&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် နိုင်ငံရီးနန့် အုပ်ချုပ်ရီး]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အုပ်ချုပ်ရီးသမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရာဇဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် နန်းတွင်းရာဇဝင်]]
{{INTERWIKI|Q117832223}}</text>
      <sha1>4u6lqbcskdvxkm4tbwya3wbm854ruub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1876</id>
    <revision>
      <id>20607</id>
      <parentid>18278</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရည်ညွှန်းကိုးကား */</comment>
      <origin>20607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32338" sha1="fw38x2sek3fuqz9567zs86zv42v1n6n" xml:space="preserve">{{Infobox Ethnic group
|group= ရခိုင်လူမျိုး
|image= Flag of Rakhine.svg
|poptime=စုစုပေါင်း ၃,၃၄၆,၀၀၀ (၂၀၁၀ ခန့်မှန်း 
|region1={{Flag|Burma}}
|pop1=၃,၁၀၇,၀၀၀
|ref1={{Lower|0.75em|&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207|title=Rakhine people who speak Sittwe Dialect|accessdate=2010-07-22}}&lt;/ref&gt;+&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/languages.php?rol3=ybd|title=Rakhine people who speak Yangbye Dialect|accessdate=2010-07-22}}&lt;/ref&gt;}}
|region2={{Flag|Bangladesh}}
|pop2=၂၀၇,၀၀၀
|ref2={{Lower|0.75em|&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207|title=Rakhine people in Bangladesh|accessdate=2010-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=17671&amp;rog3=BG|title=Rakhine people who speak Marma |accessdate=2010-07-22}}&lt;/ref&gt;}}
|region3={{Flag|India}}
|pop3=၃၂,၀၀၀
|ref3={{Lower|0.75em|&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207|title=Rakhine people in India|accessdate=2010-07-22}}&lt;/ref&gt; }}
|rels=[[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|langs=[[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]
|related=[[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ တိဗက်-ဗမာမျိုးနွယ်စု
}}

&quot;'ရခိုင်လူမျိုးတိ &quot;'၏ အစ [[မာရယု]]က ဟု ရခိုင်သမိုင်းပညာသျှင်တိ တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ပြောဆိုကတ်ရေ။ သက်ကျသာကီမင်းတစ်ပါးအဖြစ်မှ ရသေိ့အဖြစ် နန်းစွန့်လာရေ သက်ကျသာကီ မင်းသားနန့် ဒိုင်းနက်မျိုးနွယ်စု အကြီးအကဲ၏ သမီးတော်ရို့ အ‌ကြောင်းပါ ပေါင်းဖက်ရာကနီ ရခိုင်ရို့၏ ပထမဆုံးမင်း ဖြစ်လာနိုင်ဖို့ သားတော် မာရယုကို မွီးဖွားခရေ။ မာရယုစွာ အသားစားလူရိုင်း(ဘီလူး)ရို့၏ ရန်ကို အနိုင်ယူပြီး နောက်နောင်ထပ်မံ တိုက်ခိုက်ခံရခြင်း မဟိစီရန် ရည်ရွယ်ပြီးကေ အနီးအနားဟိ ဒိုင်းနက် အပါအဝင် မျိုးနွယ်စုတိကို စုစည်းလျက် မြို့ပြလူနီမှု စနစ်နန့် ပထမ ဓညဝတီခေတ်ကို စတင်တည်ထောင်ခပါရေ။&lt;i&gt;(ကိုးကား - စစ်တွေညိုသန့် စာပီဟောပြောပွဲမှကောက်နုတ်ချက်)&lt;/i&gt;
&quot;'ရခိုင်လူမျိုး&quot;'ရို့စွာ ရခိုင်ပြည်အဖြစ် [[ခေတ်ကြီး ၄ခေတ်]]အထိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်းနန် သီးခြားရပ်တည်လာကတ်ပြီးကေ တတိယဓညဝတီခေတ်မာ စာပီကို စတင်သုံးစွဲကြောင်း ခန့်မှန်းရရေ။၁ရာစု လက်ရာဖြစ်တေ ဗြဟ္မီအရီးအသားနန့် [[တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာ]] (ကိုးကား- အသျှင်စကိန္ဒ_ရခိုင်စာပီခရီးလမ်း‌ကြောင်း(ဓညဝတီခေတ်စာပီအပိုဒ်)) အဖြစ် ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို ထွင်းထု မှတ်တမ်းတင်ထားရေ ကျောက်စာကို တွိဟိခပါရေ။ယင်းခေတ်ကပင် စာပီနန့် ကြေးသွန်းအတတ်ကိုလေ့ ကျွမ်းကျင်စွာတတ်မြောက်ကတ်ပြီးဟန် ဟိကတ်ပါရေ။

== တတိယဓညဝတီခေတ်==
တတိယဓညဝတီခေတ်ကို စတင်သော [[စန္ဒသူရိယမင်း]]သည် ဘုရားသျှင်တော် ပွင့်ဗျာလ်ကြားသည်နန့် ဘုရားသျှင်ကို အလွန်တရာဖူးမျှော်လိုရေ ဆန္ဒ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအောင် အနောက်မစ္ဆိမ ဒေသကို ကိုယ်တိုင် ကြွချီဖို့ အကြံတော်ကို မူးကြီးမတ်ရာတိကို တိုင်ပင်လီရေ။ လမ်းခရီး ဝီးလွန်း၍ ပညာဟိရေ မူးမတ်ရို့က ဘုရားသျှင်တော် အမှန်ဖူးရကံ ဟိပါကေ ဘုရားသျှင်တော်ကို ရည်စူး၍ ပန်း၊ဆီမီးကပ်လှူပြီး ယုံကြည်တည်ကြည်သော စိတ်(မနောကံ)ဖြင့်လျှောက်ထားပင့်ဆောင်သင့်ကြောင်း အကြံပီး၍ မနောကံဖြင့် ပင်ဆောင့်ရာ ဘုရားသျှင် သိတော်မူပြီး အတိတ်ကံကို ဆင်ခြင်ပြီး &quot;ကိုယ်ပွားတော်&quot; ကိုးကွယ်ရန် ကံပါသည်ကို သိရ၍ ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွချီချီးမြောက်ပါသည်။
(((အကျယ်ကို နောက်မှ ဖော်ပြပါမေ။)))

ဂုအခါ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]]၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ရသေ့တောင်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊‌ ကျောက်တော်၊ ‌ပလက်ဝ၊ မြောက်ဦး၊ မင်းပြား၊ ပေါက်တော၊ မြေပုံ၊ ကျောက်ဖြူ၊ ရမ်းဗြဲ၊ မာန်အောင်၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ်၊ သံတွဲ၊ ဂွ အစဟိရေ မြီ​ပြန့်ပိုင်းတွင် ရခိုင်အမျိုးသားရို့ နီထိုင်လျက်ဟိကတ်တေ။ 

မြန်မာနိုင်ငံပြည်မနန့် ရခိုင်ပြည်အကြားတွင် ရခိုင်ရိုးမ(ခေါ်)အနောက်ရိုးမတောင်တန်းတည်ဟိရေအတွက် ရာဇဝင်ချင်း ဆက်စပ်မှုမဟိလှချေ။ ရခိုင်ပြည်ရေ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် 
တည်ဟိရေအတွက်တာကြောင့် နိုင်ငံခြားနန့် အဆက်အသွယ် အရောက်အပေါက်ပိုလွယ်ရေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်အစမှာ အလွန်ရှီးကျလွန်းပြီးကေ မင်းဆက်ပေါင်းတိ များစွာ ဟိခရေ။ ရခိုင်မာ တွိရရေ ရှီးကျောက်စာတိအနက် အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာမာ ဘီစီ ၅၁၈ မှစလို့ အေဒီ ၇၂ဝ တိုင်အောင် မင်းစဉ်မင်းဆက်တိကို ဖော်ပြထားစွာကို တွိရရေ။​ ရခိုင်တွင် မြို့တည်ပနာ စာပီအရီးအသား တတ်ကျွမ်းလျက် ဗုဒ္ဓဝါဒီ၊ ဗြာဟ္မဏဝါဒီ ဟိသူရို့ရေ ခရစ်နှစ်ဦးမှစပြီးကေ ဟိနီကတ်တေလို့ 
ဆိုလီရေ။ ယင်းရို့ရေ ငွီဒင်္ဂါးတိ သွန်းလုပ်ပနာ ရောင်းဝယ်ရာတွင် ဖေသာအဖြစ် သုံးရေ။ ထိုသူရို့ကား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ပျူရို့နန့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်လီရေ။ 
ယကေလည်း ထိုစဉ်ကပေါ်ပေါက်ခရေ မင်းရို့ အုပ်ချုပ်ရေ ပြည်သူရို့ကား ဇာလူမျိုးဖြစ်၍ ဇာအချိန်အခါကပင် ရခိုင်မာအခြီစိုက်ပနာ ပြည်ရွာထူထောင်ရေအကြောင်းကိုမူ မပြောနိုင်သိမ့်ပါ။

ဇာပိုင်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ရေ ရခိုင်လူမျိုးရေ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် မိမိရို့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရီး၊ ကိုယ်ပိုင်စာပီ ယဉ်ကျေးမှုနန့် အခြီစိုက် 
တိုးတက်လာရေ လူမျိုးဖြစ်လီရေ။

ရခိုင်စာပီ ယဉ်ကျေးမှုရေ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ထွန်းပြောင်ခလီရေ။ [[ရခိုင်စာပီ]]နန့် စပ်လျဉ်းသည့် ကျောက်စာ၊ မော်ကွန်းစာတိကို ဓညဝတီခေတ် (ဘီစီ ၅ ရာစုမှ အေဒီ ၄ 
ရာစု)မှ စပြီးကေ ရှာဖွီတွိဟိရရေဟု ဆိုရေ။ ရခိုင်ရတု၊ လင်္ကာ၊ ဘွဲ့၊ ဧချင်းရို့ကိုလည်း ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၈ ရာစု)ရို့၌ အခိုင်အမာ တွိဟိရလီရေ။ ယကေလည်း 
[[ရခိုင်စာပီ]] ရေ အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ် မြန်မာရို့နန့် စစ်ဖြစ်ပြီးရေ အချိန်နန့် အေဒီ ၁၈၂၄-၂၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ရို့လက်အောက်ကို ကျရောက်ရေ အချိန်မှအစပြုပနာ တဖြည်း 
ဖြည်း မှေးမှိန်ခရလီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== အခေါ်အဝေါ် ==
ရခိုင်လူမျိုးတိအား ရက္ခိုင်၊ [[ရခိုင်]]၊ အာရကန်၊ စသဖြင့်ခေါ်ဝေါ်မှုတိလည်းဟိကတ်ရေ။

Arakan(အာရကန်) ဆိုရေစကားအသုံးအနှုံးမှာ ပါဠိ အာရက္ခမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံတိကိုလည်းကောင်း စောင့်ရှောက်ခြင်း စောင့်ရှောက်သည့်လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်းစာပေတိတွင် အသုံးများစွာကို တွိ့ရရေ။ 

မောက်ဟူရေ အခေါ်အဝေါ်မှာ ဘင်္ဂလီစာပီတိမာ ရခိုင်လူမျိုးတိကို ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲရေ စကားလုံးဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ရို့စွာ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသျှင် ပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှမာဂတိုင်းသားတိဖြစ်ကတ်ရေ။ ယင်းမှ ဆင်းသက်လာရေ အနွယ်တော်တိ ဖြစ်ရေကြောင့် မာဂတတိုင်းသားတိ မောက် ဟုခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခခြင်းဖြစ်ရေ။

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနန့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==
ရခိုင်ဆိုရေ စကားစော် ပါဠိ စကားမှ ဆင်းသက်လာရေ။ ရက္ခိတ (အမျိုးကို စောင့်ရှောက်သူ)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။

ပျူ နန့်အနွယ်တူ ကမ်းယံ လူမျိုးတိ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသဘက်သို့ဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကာလ လောက်မှာပင် အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုတိစော်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတိသို့ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့ပိုင်းဒေသ တိဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကတ်ရေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနန့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းတိကို လိလာသည့် အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်တိနန့် ပြည်နယ်တိစော် စစ်တွေပတ်ဝန်းကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံစော်ကို အများဆုံးတွိ့ဟိရရေ။

ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်း ဒေသတိ သို့ဝင်ရောက် ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတိမှာ ပျူနန့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးတိ စော် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသတိမှတဆင့် ဝင်ရောက် လာဖွယ်ရာဟိရေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းတိ၌ ရီးသား ဖော်ပြထားစော်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခသည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀ဝ၀ ကျော်လောက်မှ စ၍ဓညဝတီကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခကြောင်း ဒုတိယအကြိမ် ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့်ကံရာဇာကြီး မင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းစော် ဗုဒ္ဓနန့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခကြောင်း ရီးသား ဖော်ပြကတ်ရေ။

ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွိ့ဟိရရေ။ အဆင့်အတန်းချင်း သမိုင်းဝင်ထောက်အထားတိအရ ပုဂံပြည် မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်တိစွာကပင် မင်းဆက်တိ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွိ့ဟိရရေ။ အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီ ပြည်နယ်တိစော် သူ့ခေတ်နန့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီးကျယ် သည့်ပြည်နယ် တိဖြစ်ခကတ်ရေ။ 
ယကေလည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတစ်ခုလုံးကိုစည်းလုံး သိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက်တိ မဟိခပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဟိသံတွဲစော် ၁၃ ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခသည့် ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ဟိခရေ။ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခသည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်တိဧ လက် အောက်ပြည် နယ်တိအဖြစ် ကျရောက်ခြင်းမဟိပဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခရေ။

== ဘာသာရီး ==
ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရခိုင်လူမျိုးရို့စော် [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူအယူဝါဒ]]ကိုလက်ခံကိုးကွယ်ကတ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မူ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကိုးကွယ်သူတိဖြစ်လာကတ်ရေ။ ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက ဘာသာရီးကို ရိုသေကိုင်းရှိုင်း ကတ်ရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့စော် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ရေ။ ဓညဝတီခေတ် [[ဘီစီ]] ၅ ရာစုတွင် စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်ဧပင့်ဖိတ်မှုကြောင့် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသျှင်စော် ရခိုင်ပြည်သို့ကြွရောက်တော်မူခရေ။ 

(ဒေမှာဆက်ကြည့်ပါ)
# [[ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ်]]
# [[ရခိုင် ပဉ္စမသံဂါယနာ မော်ကွန်းစာ]]
# [[ရခိုင်စတုတ္ထသံဂါယနာတင်ခြင်း]]
# [[ရခိုင်ပြည်နယ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
# [[ရခိုင်ဘုရားရှိခိုး ဆုတောင်းအမျှဝီ]]

== ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနန့် ဓလိထုံးစံ ==
ရခိုင်လူမျိုးရို့ စော် [[ရခိုင်ဘာသာစကား]]နန့် [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို အများဆုံး အသုံးပြုကတ်ရေ။ ရခိုင်ဘာသာစကားနန့် မြန်မာ ဘာသာစကားစော် အတော်တိတိတူပြီး ရသံ /r/ နန့် ဂျသံ /j/ ထွက်ကွာရေ။ 

ရခိုင်လူမျိုးရို့စော် များရေအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကတ်ရေ။ သူရို့စော် အရှေ့တောင်အာရှဧ ပထမဦးဆုံးရေ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်သူတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုစော် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] အခြေခံထား၍ပေါ်ပေါက်လာခရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့ဧ စာပေ၊ ဂီတ နန့် အနုသုခုမပညာရပ်ရို့စော် ဘာသာရီးကို အခြေခံပြီး တိုးတက်လာခရေ။ ရခိုင်လူမျိုးရို့ဧ [[ကျင်]] အားကစားနန့် [[ဆီမီးခွက်အက]]ရို့စော်ထင်ရှားရေ။


== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==
ရခိုင်လူမျိုးတိစော် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် နီထိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုနန့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဟိရေ။ အရင်က အိန္ဒိယရို့နန့် ဆင်တူရေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမျိုးဟိခရေ။ ယကေလည်း [[မြောက်ဦးခေတ်]] ကုန်ဆုံးချိန်မှ စ၍ ရခိုင်ရို့ဧ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိ၊ ယဉ်ကျေးမှုတိ မှေးမှိန်လာပြီး [[ဗမာလူမျိုး]] ရို့ဧ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံတိ လွှမ်းမိုး လာခရေ။ ဂနိအချိန်အခါတွင် ရခိုင်အမျိုးသားတိစော် ပုဝါစကို နဖူးတွင် စည်းနှောင်ထားပြီး ရင်ဖုံး တိုက်ပုံကို ရိုးရာပုဆိုးနန့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကတ်ရေ။ အမျိုးသမီးတိစော် ဇာပုဝါကို ရင်စလွယ်သိုင်းပြီး ကော်လာမဲ့ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီကို လုံချည်နန့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ရေ။ ၁၇ ရာစု ရခိုင်မင်းဆက်တိဧ ဗိသုကာ လက်ရာတိနန့် ဗုဒ္ဓဘာသာနန့် သက်ဆိုင်ရေ အဆောက်အဦးတိကို [[မြောက်ဦးမြို့]]တွင်လိလာ နိုင်ရေ။

=== ရခိုင်ရိုးရာတိ ===
# [[ကုန်းပြိုင်လောင်းပြိုင်ပွဲ]]
# [[မယိမ်တက်ပွဲ]]
# [[ရခိုင်ရိုးရာ ဒိုးကစပ်ပွဲ]]
# [[ရခိုင်ရိုးရာ ဒုံးယိမ်းပွဲ]]
# [[ရခိုင်ရိုးရာ ရထားဆွဲပွဲအစ]]
# [[ပန်းရထားဆွဲပွဲ]]
# [[ရခိုင်သမက်တက်ပွဲ]]
# [[ရခိုင်သျှင်ပြုဓလေ့နန့် ရတုဆိုပွဲ]]
# [[၁၂-ရာသီပွဲတော်အကတိ]]
# [[ငစည်အက]]
# [[ရခိုင်ဆီမီးခွက်အက]]
# [[ကျင်ပွဲ]]
# [[ဒေါင်းပြောက်ခုန်တမ်းကစားနည်း]]
# [[လောင်းပြိုင်ပွဲ]]
# [[အောင်လူဆီးတမ်းကစားခြင်း]]

==ရခိုင်တူရိယာတိ==
# [[ရခိုင်ရို့ ဧ့ တူရီယာစည်တိ]]
# [[ခရုသင်း (တူရိယာ)]]
# [[ရခိုင်စည်]]
# [[ရခိုင်စောင်းတူရိယာ]]
# [[ရခိုင်တရော]]
# [[ရခိုင်ပလွေ]]
# [[ရခိုင်မိကျောင်းတူရိယာ]]
# [[ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]]

== ဘင်္ဂါ(၁၂)မြို့ ==
# စစ်တကောင်း
# ရောင်ပူ
# ဂင်္ဂါသာရ
# ဒါကာ
# မောက်သူဇာ
# ကုမ္ဘီလာ
# သျှီလက်
# တိလင်္ဂါ
# ဂေါတောပလ္လင်
# ပဋိက္ကယား
# ကံသာ
# ဘရိသတ်

== ရခိုင်ခေတ်တိ ==
* [[ပထမ ဓညဝတီခေတ်]]

* [[ဒုတိယ ဓညဝတီခေတ်]]

* [[တတိယ ဓညဝတီခေတ်]]

* [[ဝေသာလီခေတ်]] 

* [[လေးမြို့ခေတ်]]

* [[မြောက်ဦးခေတ်]]

== ရခိုင်(၇)မျိုး ==
# [[ရခိုင်]]
# [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]
#[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]

# [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]
# [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]] 
#[[မြိုလူမျိုး]]
# [[သက်လူမျိုး|သက်]]

==ရခိုင်ယှေးဟောင်းမြို့တော်တိ==
#[[ကန်သုံးဆင့်မြို့]]
#[[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့]]
#[[ခြိတ်မြို့]]
#[[တတိယဓညဝတီမြို့]]
#[[ဒုတိယ ဓညဝတီမြို့]]
#[[ဒုတိယစမ္ဘဝက်မြို့]]
#[[ဒုတိယပုရိန်မြို့]]
#[[ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့]]
#[[နီလာပန်းတောင်းမြို့]]
#[[ပဉ္စာမြို့]]
#[[ပဌမပုရိန်မြို့]]
#[[ပထမစမ္ဘဝက်မြို့]]
#[[ပထမလောင်းကြက်မြို့]]
#[[မြို့ဟောင်းတောင်ငူမြို့]]
#[[ဝေသာလီမြို့]]
#[[သပိတ်တောင်မြို့]]
== ထပ်မံကြည့်ရှုစရာ ==
#[[ရခိုင်ဘုရင်တိ စာရင်း]]
#[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
#[[ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ]]

==ထင်ရှားရေ ရခိုင်လူမျိုးတိ==
* [[ဦးသာထွန်း၊ ဦး|ဦးဦးသာထွန်း]] - ရခိုင်-မြန်မာ ပဏ္ဍိတ် သမိုင်းပညာသျှင် &lt;ref&gt;[http://alpbranchmalaysia.blogspot.com/2011/05/blog-post_4191.html Blogger&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
* ဆရာတော် [[ဦးဥတ္တမ]]
*[[မေအောင်၊ ဦး (စွယ်စုံပညာသျှင်)|ဦးမေအောင်]] - ကိုလိုနီခေတ်ပြည်ထဲရီး ဝန်ကြီး 
*[[ရဲကျော်သူ|ဦးရဲကျော်သူ]] - မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပထမဆုံးစတင်ခသူ ကိုလိုနီခေတ်သူဋ္ဌေးကြီး 
*[[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး|ဆရာကြီး ဦးရွေဇံအောင်]] - ပထမဆုံး ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုသူ
*[[စံရွှေ၊ ဦး|ဦးစံရွှေ]] - သက်ကြီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးဆရာကြီး 
*[[အောင်ဇံဝေ၊ ဦး|ဦးအောင်ဇံဝေ]] -   ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံညီလာခံ ဖြစ်မြောက်ရီး အကြံပီးအဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဝန်ကြီး 
* [[ချန်ထွန်း၊ ဦး(ရခိုင်)|ဦးချန်ထွန်း]] - ဥပဒေပါရဂူ 
* [[ဒေါက်တာအေးမောင်]] - [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] လွတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် 
* [[ဦးအေးသာအောင်]] - [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] ဒုဥက္ကဋ္ဌ
* [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာသျှင်)|ဒေါက်တာ အေးကျော်]] - သမိုင်းပညာသျှင် 
* [[မဟာသမ္မတ]] - နောက်ဆုံး [[ရခိုင်]]ဘုရင်
* [[မင်းဗာကြီး]] - [[မြောက်ဦး]]ခေတ် ဘုရင်
*[[ဒေါက်တာအေးချမ်း]] - သမိုင်းပညာသျှင် 
* ဗိုလ်ချုပ်[[ထွန်းမြတ်နိုင်]] - ရက္ခိုင့်တပ်တော်စစ်ဦးစီးချုပ်
* [[ကိုင်ဇာ]] - အဆိုတော်
* [[နေထက်လင်း]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
*ဖော်ကာ WANTED fokker - အဆိုတော်
* [[နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]]
* [[အောင်လွင်]] - ရုပ်ရုင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ
* [[ရတနာမိုင်]] - အဆိုတော်
* [[ဇွန်သံစဉ်]] - Miss Myanmar ပြိုင်ပွဲဝင်
* [[ညီမင်းခိုင်]] - အဆိုတော်၊ တေးရီးဆရာ
* [[မင်းသွေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
* [[သားငယ်]] - Myanmar Idol သရုပ်ဆောင်
* [[ခန့်စည်သူ]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
* ဦး[[ဖေမြင့်]] -  စာရီးဆရာ၊ ပြန်ကြားရီးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
* ဦး[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ညီပု]] - ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်

{{ရခိုင်လူမျိုး}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}
{{ရခိုင်မင်းဆက်}}
== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{Reflist|
&lt;ref&gt;ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း၊ ၁၅၊ ၁၈ ရာစု&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နန့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160307033426/http://www.arakanmusic.com/UNI/message.asp?id3=817 ရခိုင်ဂီတ ဒေါ့ကွန် ]&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:ရခိုင်မျိုးနွယ်စုတိ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးတိ]]</text>
      <sha1>fw38x2sek3fuqz9567zs86zv42v1n6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မယူကမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1891</id>
    <revision>
      <id>20544</id>
      <parentid>7231</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="432faeal9uk7mmokbnkzxw8yh3968u7" xml:space="preserve">မယူမြစ်ဝဧ လက်ဝဲကမ်းကို ခေါ်ရေ အရပ်နာမည် ဖြစ်ရေ။ တောင်ဘက် အငူမော်မှရေ မြောက်ဘက် ညောင်ချောင်း တောင်ဘက်အနီးအထိ ရွာပေါင်း ၄၀ ကျော် ပါဝင်ရေ။ မယူကမ်းသင်္ကြန်မှာ သင်္ကြန်လွန်ပြီးနောက် မယူကမ်းဟိ ကျေးရွာတိမှာရွာစဉ်လှည့်ကာ ဘုရားရေချိုးပြီး သင်္ကြန်ချခြင်း ဖြစ်ရေ။

မယူကမ်းအရပ်ကို အဝပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း(တောင်)၊ အလယ်ပိုင်း(မြောက်)၊ အဖျားပိုင်းနန့် ဘူးသီးတောင်နယ် တောင်ဘက်ပိုင်းဟု အုပ်စုငါးခုခွဲကာ တစ်ရွာဝင်တစ်ရွာထွက် သင်္ကြန်ချကတ်ရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]
{{INTERWIKI|Q117814698}}</text>
      <sha1>432faeal9uk7mmokbnkzxw8yh3968u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1974</id>
    <revision>
      <id>20545</id>
      <parentid>14576</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8882" sha1="552y3prah2uixrntcs4t7630i6akgdv" xml:space="preserve">[[File:Река Самур.jpg|thumb|[[Samur River]] in [[Azerbaijan]]]]
'''မြစ်''' ဆိုစွာ သဘာဝအတိုင်း စီးဆင်းနီရေ ရီလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီးကေ အများအားဖြင့် ရီချိုတိက သမုဒ္ဒရာ၊ ပင်လယ်၊ ကန် သို့မဟုတ် တခြား မြစ်တစ်စင်းသို့ စီးဆင်းနီခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ တချို့တချို့ မြစ်ရို့မှာကား တခြားတခြား ရီထု တစ်ခု အတွင်းသို့ စီးဝင်ခြင်း မဟိဘဲ မြီကြီးအတွင်းသို့ စီးဝင်ပနာ ပျောက်ကွယ်လားခြင်းမျိုးလည်း ဟိတတ်ရေ။ မြစ်ငယ်တိကို စမ်းချောင်း၊ချောင်းချေ၊ အစဟိရေ အမျိုးမျိုး နာမည်ပီး ခေါ်ဝေါ်လိ ဟိကတ်တေ။ ပထဝီအနီအထား အားဖြင့် မြစ်ဧ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟိကေလည်း&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://geonames.usgs.gov/domestic/faqs.htm |title= GNIS FAQ |publisher= [[United States Geological Survey]] |accessdate= 26 January 2012}}&lt;/ref&gt; တချို့တချို့ နိုင်ငံတိတွင်မူ မြစ်အဖြစ် အရွယ်အစားပေါ် မူတည်ပနာ သတ်မှတ်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ မြစ်ငယ်တိကို နိုင်ငံအလိုက် နာမည်အမျိုးမျိုး မှည့်ခေါ်လိ့ ဟိကတ်ရေ။ တခါတရီတွင် ချောင်းငယ်ထက်ကြီးရေ ရီလမ်းကြောင်းအား မြစ်အဖြစ် သတ်မှတ်လိဟိကေလည်းသော &lt;ref&gt;{{Cite web | title = WordNet Search: River | publisher = The Trustees of Princeton University | accessdate = 2 October 2009 | url = http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=river&amp;sub=Search+WordNet&amp;o2=&amp;o0=1&amp;o7=&amp;o5=&amp;o1=1&amp;o6=&amp;o4=&amp;o3=&amp;h=}}&lt;/ref&gt; သတ်မှတ်ချက်မှာ ဝေဝါးအတွက်နန့် တတိကျကျ ပြောနိုင်ဖို့ ခက်ခဲရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Domestic Names: Frequently Asked Question (FAQs), #17 | publisher = United States Geological Survey | accessdate = 2 October 2009 | url = http://geonames.usgs.gov/domestic/faqs.htm}}&lt;/ref&gt;

မြစ်ရို့စွာ [[ရီသံသရာ]]၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပင် ဖြစ်ရေ။ [[ရီဝေကြော]] သို့မဟုတ် ရီဝေကုန်းတန်းတိတွင် [[ရွာကျခြင်း]]မှ တဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာရေ [[မျက်နှာပြင်ဆင်းရီ]] တိနန့် တခြားတခြား အရင်းအမြစ်တိ ဖြစ်ကတ်ရေ [[မြီအောက်ဖြည့်ရီ]]တိ၊ စိမ့်စမ်းတိ နန့် သဘာဝ ရီခဲတိ၊ နှင်းခဲတိအရည်ပျော်ရာက ဖြစ်ပေါ်လာရေ ရီများ ရေ မြစ်ရို့ အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ် ဝင်ရောက်လာကတ်ရေ။ မြစ်ရို့အား သိပ္ပံနည်းကျ လိ့လာရေ ပညာရပ်ကို ပိုတမိုလိုဂျီ(Potamology) ဟု ခေါ်ပြီးကေ ကုန်းတွင်းဟိ တိရို့ကို ယေဘုယျအနိန်နန့် လိ့လာရေ ပညာရပ်ကို [[ရီချိုပညာ]] ဟု ခေါ်ရေ။

ကမ္ဘာ၏ ပြင်ပတွင်မူ စနီဂြိုဟ်ဧ လတစ်စင်း ဖြစ်ရေ [[တိုက်တန်]] ထဲမှာ ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်ရည်တိ စီးဆင်းနီရေ မြစ်ကို တွိ့ဟိခကတ်ပြီး ဖြစ်ရေ။ &lt;ref name=&quot;puzzling geologic&quot;&gt;{{Cite web |url=http://web.mit.edu/newsoffice/2012/river-networks-on-titan-0720.html |title=River networks on Titan point to a puzzling geologic history |author=Chu, Jennifer |date=July 2012 |publisher=MIT Research |accessdate=24 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;O'Neill, Ian. [http://www.space.com/18875-titan-nile-river-cassini.html Titan's 'Nile River' Discovered] 12 December 2012&lt;/ref&gt; သီအိုရီအရ ကြယ်ရို့ဧ လူနီထိုင်နိုင်ရေ နေရာတိတွင် မြစ်တိ ဟိရေလို့ ယူဆကတ်ရေ။


== ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မြစ်တိ ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!နာမည်
!တည်နီရာ
!အရှည်(မိုင်)
!စီးဝင်ရာနီရာ
|-
| [[နိုင်းမြစ်]] || အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်း|| ၄, ၁၃၂ || မြေထဲပင်လယ်
|-
| [[အမေဇုံမြစ်]]|| တောင်အမေရိကတိုက် || ၃,၉၇၆ || အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ
|-
| [[ယန်ဇီမြစ်]]|| အာရှတိုက်  || ၃,၉၁၇ || အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်
|-
| [[မစ္စစ္စပီမြစ်]] || မြောက်အမေရိကတိုက်|| ၃,၉၁၇ || မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့
|-
| ယင်နစ်ဆီမြစ် ||အာရှ || ၃,၄၄၅|| ကာရာပင်လယ်
|-
| [[မြစ်ဝါမြစ်]] ||အာရှ || ၃,၃၉၅|| ဘိုဟိုင်းပင်လယ်
|-
| အော့မြစ် ||အာရှ || ၃,၃၆၄|| အော့ပင်လယ်ကွေ့
|-
| ပရာနားမြစ် ||တောင်အမေရိက|| ၃,၀၃၀|| ရိုင်ယိုဒီလာ ပလာတာ
|-
| ကွန်ဂိုမြစ် ||အာဖရိက || ၂,၉၂၂|| အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ
|-
| အေမူမြစ် ||အာရှ|| ၂,၇၆၃|| အော့ဟောက်ပင်လယ်
|-
| လီနာမြစ် ||အာရှ|| ၂,၇၃၆|| လက်တပ်ပင်လယ်
|-
| မဲခေါင်မြစ် ||အာရှ|| ၂,၇၀၅|| တောင်တရုတ်ပင်လယ်
|-
| မက္ကင်ဇီမြစ်||မြောက်အမေရိက|| ၂,၆၃၇|| ဗျူးဖို့တ်ပင်လယ်
|-
| နိုင်ဂျာမြစ်||အာဖရိက|| ၂,၆၁၁|| ဂီနီပင်လယ်ကွေ့
|-
| မာရေးမြစ်||ဩစတြေးလျ|| ၂,၂၈၂|| တောင်သမုဒ္ဒရာ
|-
| တိုကန်တင်မြစ်||တောင်အမေရိက|| ၂,၂၇၀|| အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ
|-
| ဗော်လဂါမြစ်||အာရှ|| ၂,၂၆၆|| ကက်စပီယံပင်လယ်
|-
| ယူဖရေးတီးမြစ်||အာရှ|| ၂,၂၃၆|| ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့
|-
| မဒီးရမြစ်||တောင်အမေရိက|| ၂,၁၀၀|| အမေဇုန်
|-
| ပူးရုမြစ်||တောင်အမေရိက|| ၁,၉၉၅|| အမေဇုန်
|-
| ယူးကွန်းမြစ်||မြောက်အမေရိက|| ၁,၉၈၀|| ဘယ်ရင်းပင်လယ်
|-
| အိန္ဒုမြစ်||အာရှ|| ၁,၉၇၆|| အာရပ်ပင်လယ်
|-
|ဆောဖရန်စစ်စကိုမြစ်||တောင်အမေရိက|| ၁,၉၇၆|| အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ
|-
|နာရင်မြစ်||အာရှ|| ၁,၉၁၃|| အေရယ်ပင်လယ်
|-
|သံလွင်မြစ်||အာရှ|| ၁,၉၀၁|| ကပ္ပလီပင်လယ်
|-
|စိန့်လောရင့်မြစ်||မြောက်အမေရိက|| ၁,၉၀၀|| ကပ္ပလီပင်လယ်&lt;
|-
|}

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>552y3prah2uixrntcs4t7630i6akgdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘင်္ဂါဆယ့်နှစ်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2069</id>
    <revision>
      <id>20590</id>
      <parentid>8114</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="on6gijgcz8hxzrwqepyi2qee75voni6" xml:space="preserve">ရခိုင်ဘုရင်တိ လက်ထိအခါက ဘင်္ဂ(၁၂)မျိုးထိကို ပိုင်စိုးအုပ်ချုပ်ခဖူးပါရေ။ 
အချို့က ဘင်္ဂလား၊ ဟစ်ဇာလီ၊ ဩရိသ၊ ချန်းဒခန်၊ မစ်ဒနာပူရ၊ ဘာတြဘူ၊ ဘက္ကလာ၊ ခူလေမန်ဘက်၊ ဗျူလွှာ၊ ဒက္ကာ၊ ရာဇာမဟာဟု ဆိုကတ်ရေ။ 

ရခိုင်ရာဇဝင်၌ ဘက္ကာလာ၊ ဗျူလွှာ၊ ဒက္ကာ သုံးခုအပြင် မောက်သူဇာ၊ စပ္ပယ်၊ သီရိပုတ်၊ သျုနာကင်း၊ ဇော်ဂီတာယာ၊ မြုံ၊ သက်၊ စန္ဒပုတ်ဟူပနာ ပါဟိရေ။ 

မင်းရာဇာကြီးစာတမ်းမှာ မောက်သူဇာ (မူချီဒဗတ်)၊ ရောင်ဖြူ (ရောင်ပူရ်)၊ ဒါကာ (ဒက္ကာ)၊ ဂန်ဘီလာ (ကုမ္ဘီလာ)၊ သီလက် (သျှီလက်)၊ ပဋိက္ကယား (ကုမ္ဘီလာနန့် သျှီလက်နယ်အောက်ပိုင်း)၊ ဂင်္ဂါသာရ (ဘင်္ဂလားနယ် ခူလနာ တလျောက်)၊ စစ်တကောင်း၊ ဘာရီဆက် (ဘောရိဆာလ်)၊ တိလင်္ကာ (ရေင်းတီး၊ ဟတ္တိယာ၊ ဗက္ကာကျွန်းစုတိ)၊ ကံသာ (ကာနာဖူလီ)နန့် ဂေါ်တော်ပလ္လင်ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။

ဘင်္ဂါဆယ့်နှစ်မြို့သို့ မင်းစောမွန် တိမ်းရှောင်ပြီး ပဆာမင်းက စစ်ကူပေးသဖြင့် ဒေမြို့ရို့ကို ပေးခရေ။ မင်းဘာကြီးလက်ထက်မှ အခိုင်အမာ ပြန်ရရေဟု ရခိုင်ရာဇဝင်ရို့က ဖေါ်ပြရေ။
&lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]
{{INTERWIKI|Q117814659}}
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]</text>
      <sha1>on6gijgcz8hxzrwqepyi2qee75voni6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နောင်တော်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2090</id>
    <revision>
      <id>20549</id>
      <parentid>8414</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1501" sha1="60vl6bwk9icq8acodnfyyovbbsgp17h" xml:space="preserve">ကျွန်းစိုင်တွင် ဟိရေ။ ရိုးမမှ စီးဆင်းလာ ရေ မြစ်ချောင်းကြီးတိရေ စုပေါင်းလာကာ ကျွန်းသာယာ တောင်ဘက်၌ ဘင်္ဂလားပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည့် အရပ် ဖြစ် ရေ။ မြစ်ဝရေ ခြီာက်မိုင်မျှ ကျယ်ရေ။ မြစ်ဝ ဧရိယာ စတုရန်းမိုင် ၅ဝ မျှ ဟိရေ။ ကျွန်းကြီး ကျွန်းငယ်တိ ပေါပြီး အမြဲ လှိုင်းဆူတတ်ရေ။ ပေ ၈၄ဝ ခန့် မြင့်ရေ နောင်တော်တောင် ကို အစွဲပြု၍ နောင်တော်မြစ်၊ နောင်တော်ပင်လယ် ဟု တွင်ရေ။ ဒေအရပ်တွင် ဂေါတုံကရစ်ပြည် ဟိခရေ ဟူဧ။ နောင်တော် မြစ်ကို ကမ်ဘာမေ (Cambermere) ပင်လယ်ကွေ့ ဟုလည်း ခေါ် ရေ။&lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]</text>
      <sha1>60vl6bwk9icq8acodnfyyovbbsgp17h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဉ္စာမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2106</id>
    <revision>
      <id>20588</id>
      <parentid>8474</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10075" sha1="f3ryiokg4ew97dbveyf7ikk35zaeeeo" xml:space="preserve">==ပဉ္စာမြို့(အေဒီ ၈၁၈-၁၁၀၃)==

ငတုန်မင်းမင်းလွန်ပြီးနောက် တိုင်းပြည် မငြိမ်မသက်ဖြစ်ခရလီရေ။ ထိုအချိန်တွင် စူဠစနြ ́ားမင်းဧ့တူ
စန ́ကူးမင်းသားနန့် တရီးတော်စန ́ာဒေဝီရို့မှ ဖွားမြင်ရေ ခေတ္တသင်မင်းသား ထိုခြိတ်ချောင်းဖျားတွင် ပုန်းအောင်း
နီရာမှ ခေါ်ယူပြီး မင်းမြှောက်ကတ်ရေ။ ရန်အပေါင်းကို နှိမ်နင်းပြီးနောက် စမ္ဘဝတီမြို့ကို မနှစ်သက်၍ တောင်ဘက်
မနီးမဝီးတွင် ပဉ္စာမြို့ကို တည်ရေ။ မင်း ၁၅ ဆက် ၂၈၅ နှစ်အထိ နန်းစံကတ်ရေ။ သမိုင်းဆရာအချို့က
စမရာဝတီနန့် ပဉ္စာကို မကွဲမပြားပဲ အတူတူရော၍ ဖော်ပြလိ့ဟိရေ။ ဤသို့ဖြစ်ရရေမှာ မြို့တိရေ ဓညဝတီ၊
ဝေသာလီကဲ့သို့ ကြီးမားခိုင်ခန့်မှု မဟိခြင်း၊ နီးနီးကပ်ကပ် တည်ဟိခြင်း၊ မြစ်ကြောင်းပြောင်းမှုတိရေ လေးမြို့မြစ်ကမ်း
၁၅မြောက်ဦးမြို့တော်နဖူးတွင် တည်ဟိ၍ တိုက်စားမှုဒါဏ်ကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားရခြင်းရို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြို့တော်(p-14)&lt;/ref&gt;

ပဉ္စာမြို့တွင် မင်း(၁၅)ဆက်အုပ်စိုးခကတ်၍ နှစ်ပေါင်း(၂၈၅)နှစ်ကြာခရေ။ ခေတ္တသင်မင်းလက်ထက် ရဟန္တာ အသျှင်
သစ္စ၊ ဗဏ္ဏဝပေါ်ထွန်းခရေ။ ထိုအသျှင် စင်္ကြန်လျှောက်လျှက် တရားအားထုတ်ခရေ ဥမင်လှိုဏ်ခေါင်းမှာ ယခုလေညှင်းတောင်
အနောက်ဘက် ပဉ္စာမြို့ဟောင်းအနီးတွင် ဟိရေ။ လှိုဏ်ခေါင်းမှာ ကာလကြာရှည်၍ အလယ်မှ ကျိုးပြတ်နီရေ။ ၎င်းကို
အထက်ငှက်ခေါင်းအောက် ငှက်ခေါင်းဆိုပနာ ခေါ်တွင်နီကတ်ရေ။ ထိုရဟန္တာအသျှင်ရေ လက်မတောင်အနီး ဂူတွင် သီတင်းသုံး
နီထိုင်ခရေ။ ထိုဂူကို ဂနိတိုင် ဗဏ္ဏဝဂူဟု ခေါ်ကတ်ရေ။ ထိုမှတဆင့် သမုဒ ́ဂိရိခေါ် ယခုစစ်တွေမြို့တည်ရာ ကျောက်ဆောင်
ဟိ ဂူသို့ ြွက၍ သတင်းသုံးနီခရေ။ သျှင်ဗဏ္ဏဝသတင်းသုံးရာ ဂူဖြစ်၍၊ ဗဒေါဂူ(ဗဒေါမော်)ဟု ယခုတိုင်ခေါ်နီကတ်ရေ။
နောက်ဆုံးတွင် ပစ္ဆိမပဗ္ဗတတောင်တန်းတွင် သီတင်းသုံးပြီး ထိုတောင်တန်းတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုခရေ။ ြွကင်းကျန်ရေ
ဓာတ်တော်တိကို ဌာပနာ၍ ခေတ္တသင်မင်းရေ စေတီတော်တဆူတည်ထားခရေ။ ၎င်းမှာ ယခု မင်္ဂလာဓာတ်ရွှေဂူခေါ်
စေတီဖြစ်ရေ။

ပဉ္စာမြို့တွင် မင်းဘီလူး အုပ်စိုးရေအခါ အမတ်သင်္ခယာရေ ဝရောင်းငှက်စနည်း အတိတ်နမိတ်ယူ၍ မင်းဘီလူးအား
ပုန်စားပြီး ထီးနန်းကို ရယူခရေ။ မင်းဘီလူးဧ့သားတော် မင်းရဲဘယရေ ကြင်ယာတော် ပေါက်ညိုမြနန့် ပုဂံပြည်သျှင်
ကျန်စစ်သားမင်းထံ ခိုဝင်ခစားခရလီရေ။ ၎င်းရို့တွင် သားတော်လကျာ်မင်းနန်နန့် သမီးတော် ရွှေဂူသာရို့ ထွန်းကားခရေ။
အရွယ်ရောက်ရေအခါ အမျိုးမရောရအောင် မောင်နှမရင်းချာကို ထိမ်းမြားလက်ထပ်ပီးခရေ။ ကျန်စစ်မင်းကြီးရေ
မင်းရဲဘယအား ရခိုင်ပြည်ထီးနန်းကို ပြန်ရအောင် ဆောင်ရွက်ပီးနိုင်ခြင်း မဟိဘဲ နတ်ရွာစံခရေ။ ကျန်စစ်မင်းကြီးနောက်
မြေးတော် အလောင်းစည်သူ ထီးနန်းဆက်ခံရေအခါ မင်းရဲဘယကို ဆက်လက်ခစားစေရေ။ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်၍၊ သေချိန်နီး
တွင် မင်းရဲဘယရေ သားတော်နန့်သမီးတော်ကို ခေါ်၍၊ အလောင်းစည်သူမင်း လက်ထက် ရခိုင်ပြည်ထီးနန်းကို ပြန်ရအောင်
ကြံဆောင်ရန် မှာကြားခရေ။ လကျာ်မင်းနန်ရေ အလောင်းစည်သူမင်း ခေါင်းဆေးမင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ ရခိုင်နောက်တွဲ
ဆုံထုံး ထုံး၍ဝင်ရောက်ခစားခရေ။ အလောင်းစည်သူမင်းရေ ဆံထုံးအကြောင်းကို မေးမြန်း၍ လကျာ်မင်းနန် အကြောင်းစုံကို
လျှောက်တင်ရာ သဘောပေါက်၍ တလိုင်းတသိန်း ပျူတသိန်းနန့် လကျာ်မင်းနန်အား ရခိုင်ထီးနန်းကို ပြန်လည် ရအောင်
ဆောင်ရွက်ပီးခရေ။ လကျာ်မင်းနန်ရေ ပဉ္စာမြို့တွင် ထီးနန်းပြန်လည်ရ၍ အုပ်ချုပ်ခကေလည်း မြို့သက်ကုန် သဖြင့်
ပုရိန်မြို့ကို အသစ်တည်ထောင်စိုးစံခရေ။ 


ဒေအကြောင်းကို ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းတွင်---

မင်းဘီလူးကို၊ ကြံထူးလှည့် ပတ်၊
ပုန်ကန်သတ်၍၊ မတ်သင်္ခယာ၊ မည်သာတချက်၊ ဝရောင်းငှက်လျှင်၊ သုံးချက်ရွေ့သာ၊ ပဉ္စာမြို့ဟောင်း၊ ကျိန်းပြီးနှောင်းမှ၊
မင်းကောင်းသွေးခဲ၊ မင်းရဲဘယ၊ ပေါက်ညိုမြနန့်၊ ကြွခရှေ့ပြည်၊ ဆွေနှစ်မည်တွင်၊ မြင်ရေ့ရေးချာ၊ ရွှေဂူသာနန့်၊ လကျာ်မင်း
နန်၊ နန်းရိုးမှန်လျှင်၊ တဖန်လည်းကောင်း၊ လောင်းစည်သူခိုင်း၊ အယူလှိုင်း၍၊ တလိုင်းတသိန်း၊ ပျူတသိန်းနန့်၊ အောင်ကျိန်းခါကြိမ်၊
ပြက္ခဒိန်လျှောက်၊ ပုရိန်မြို့သစ်၊ တည်လာလှစ်ရေ၊ နှစ်သက်ပြည်သူ၊ ရူသတည်းလေ- ဟု ရီးစပ်ခရေ။

ပဉ္စာမြို့တွင် စိုးစံခရေ မင်းတိအနက် မင်းရင်ဖြူလက်ထက်တွင် ပိဋကတ်နန့် အဌကထာကျမ်းစာတိကို ရွှေပုရပိုက်
ပေါ်၌  ရွီးထိုး၍ သံဂါယနာတင်ခရေ။ မဟာကျိန်ဘုရားအဆူ (၃၀)သွန်းလုပ်ခရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြိုနယ် ဖြစ်စဉ်သမိုင်း(p-12)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]</text>
      <sha1>f3ryiokg4ew97dbveyf7ikk35zaeeeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပထမလောင်းကြက်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2115</id>
    <revision>
      <id>20589</id>
      <parentid>8516</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5105" sha1="jh07hafg80524mlghjxdo4egbm508ku" xml:space="preserve">==ပထမလောင်းကြက်မြို့(အေဒီ ၁၁၀၃)==

ပဉ္စမြို့မင်းဆက် မင်းဘီလူးလက်ထက်တွင် အမတ်တစ်ဦး ပုန်ကန်မှုကြောင့် မင်းဘီလူးဧ့သား မင်းရဲဘယနန့်
မိသားစုရေ ပုဂံမြို့သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခရလီရေ။ ပုဂံတွင် (၃၅)နှစ်တာ ကြာမြင့်ခရာ လက်ရာမင်းနန်
ဟူရေ သားတစ်ယောက်နန့် ပေါက်ညိုမြဟူရေ သမီးတစ်ယောက်ထွန်းကားခရေ။ မင်းရဲဘယ မလွန်မီ သားနန့်
သမီးကို မောင်နှမရင်းလက်ဆက်စေ၍ ရခိုင်ထီးနန်းကို ပြန်ရအောင် ကြံဆောင်ရန် မှာကြားခရေ။ လက်ယာမင်းနန်
ရေ ပုဂံမင်းဧ့အကူအညီဖြင့် အေဒီ ၁၁၀၃ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရဟိခလီရေ။ 

ရခိုင်တိုင်းရင်းသားအပေါင်းရို့ကလည်း မိမိရို့ဧ့ နန်းရိုးမင်းသားနန့် မင်းသမီးရို့အား လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုခကတ်လီရေ။ လက်ယာမင်းနန်
ကို ပုဂံမင်းက ကူညီရာတွင် ပျူစစ်ရေ တစ်သိန်းပါဝင်ရေကို အကြောင်းပြ၍ ပျူတစ်သိန်းမင်းဟု လည်းခေါ်ရေ။
ထိုမင်းနန်းတက်ပြီးနောက် မှူးမတ်ပညာဟိရို့ လျှောက်တင်ချက်အရ ပဉ္စာမြို့ရေ ကိန်းခန်းကုန်ပြီ ဟုဆိုကာ မြို့ကို
စွန့်ခွာခလီရေ။ လေးမြို့မြစ်ကို ကူး၍ မြို့ရာရှာဖွေလီရာ စည်မျက်နှာကဲ့သို့ ညီညာရေမြေပြင် ကို တွိ့၍
လောင်းကြက်မြို့ကို တည်ရေ။ 

လောင်းကြက်မြို့တွင် နှစ်မလည်ခင် မင်းသမီးတစ်ပါး
အပါအဝင် လူသူဆင်မြင်းအတိအပြား သေဆုံးခ၍ မြို့ဧ့မြောက်ဘက် ပေါင်းတုတ်ချောင်းကို ဖြတ်ကာ
မြို့ရာရှာဖွေခရေ။ ညီညာရေမြေပြင်တွင် ပညောင်ပင်ကြီးတစ်ပင်မှ လူတစ်ဦးက ပီးရိန်ဟု
အော်ဟစ်ကာ မြောက်အရပ်သို့ ပြေးရေ။ ထိုနိမိတ်ယူ၍ ပုရိန်ဟု အမည်ပီးကာ ထိုနီရာတွင် မြို့သစ်တည်ရေ။
ပုရိန်မြို့ရေ လောင်းကြက်နန့် ပေါင်းတုတ်ချောင်းငယ်တစ်ခုသာကေ ခြားရေ။ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်ရေ
ပေါင်းတုတ်ချောင်း ဖြစ်ရေ။ ယခုအခါ တိမ်ကောနီပေပြီ။ လေးမြို့မြစ်ကမ်းကို မျက်နှာပြု၍ တောင်တန်းငယ်တစ်ခုကို
ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားရေ။ ကုလားတန်မြစ်နန့် လေးမြို့မြစ်အကြား မဟာဗျူဟာ အချက်အချာကျရေ။
နှောင်းပိုင်း မြောက်ဦးခေတ် ဘုရင်တိ ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင် နီရာဖြစ်ရေ။ အေဒီ ၁၁၂၃ တွင် ကောလိယမင်းဧ့သား
ဒဿရာဇာရေ ပုရိန်ကို အသစ်တဖန် တည်ဆောက်ရေ။ ဒုတိယပုရိန်ဟု အချို့က ခေါ်ကတ်ရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြို့တော်(p-15)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]

{{INTERWIKI|Q117828720}}</text>
      <sha1>jh07hafg80524mlghjxdo4egbm508ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပီချောင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2154</id>
    <revision>
      <id>20548</id>
      <parentid>8723</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="9yy7y569iujb1rimzxwx9ko13xhhqyg" xml:space="preserve">ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်မှ ချောင်းဖျားခံပနာ ကျောက်တော်မြို့ မြောက်ဘက်အနီးမှာကုလားတန်မြစ်အထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ ပထမဦးဆုံး ချောင်းမကြီး ဖြစ်ဧ။ မိုင် ၅၀ မျှ ရှည်ရေ။ ပီ(ပေ)တိ ထွက်ဟိပနာ နာမည်တွင်ရေ။ ပီကိုးမြို့ ဟိခရေဟူဧ။ ယှေးအခါက ပီကျွန်းဟုလည်း ခေါ်ခရေ။ ချောင်းဖျားမှာကျောက်မသာ ကျောက်ဖျာရွာနန့် ဆိတ်ခွေးမွေးတောင်လမ်းဟူပနာ ဟိခရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]

{{INTERWIKI|Q117814564}}</text>
      <sha1>9yy7y569iujb1rimzxwx9ko13xhhqyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒုတိယ ဓညဝတီမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2227</id>
    <revision>
      <id>20585</id>
      <parentid>9063</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="2is25pokolefxp5ot0z9si1jbgffzt5" xml:space="preserve">==ဒုတိယ ဓညဝတီမြို့ (ဘီစီ ၁၄၈၃-၅၈၀)==

ကျောက်ပန်းတောင်းတွင် ၂၄နှစ်တာမျှ နန်းစံပြီး နောက်မိဖုရားဧ့တိုက်တွန်းချက်အရ ကုန်းမြင့်တောင်ပေါ်
မြို့မှ တောင်ဘက်မြေဆီဩဇာကောင်းရေ ကုလားတန်မြစ်ဝှမ်းသို့ စုန်ဆင်းလာခရေ။ ပထမဓညဝတီမြို့တော်ရာ
တွင် ဒုတိယဓညဝတီကို တည်ရေ။ ကံရာဇာကြီးမှ သီရိရာဇာထိ (၂၈)ဆက်အုပ်စိုးကတ်ရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြို့တော်(p-12)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]

{{INTERWIKI|Q117828507}}</text>
      <sha1>2is25pokolefxp5ot0z9si1jbgffzt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2233</id>
    <revision>
      <id>20586</id>
      <parentid>9089</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3491" sha1="2hesj1y2ph35pnz2mx6tebg52kvwvge" xml:space="preserve">==ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့( အေဒီ ၁၂၅၁-၁၄၀၆)==

မြို့ဟောင်းတောင်ငူမင်းဆက်ဧ့ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်ရေ အလောမာဖြူရေ ယင်းမြို့တွင် တစ်နှစ်နန်းစံပြီး
နောက် ပညာဟိတိဧ့ ဗေဒင်ကိန်းခန်းအရ မြို့သက်ကုန်ပြီးဖြစ်ကြောင်း လျောက်ထားကတ်၍ လေးမြို့ကို ကူးကာမြို့ရာ
ရှာဖွေလီရေ။ မူးမတ်ပညာဟိတိဧ့ ရွေးချယ်အကြံပြုချက်အရ အေဒီ ၁၂၅၁ ခုနှစ်တွင် ပထမလောင်းကြက်မြို့ရာ
ဟောင်းတွင်ပင် ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့တော်ကို တည်လီရေ။ မြို့တော်မြို့ကို တည်လီရေ။ မြို့တော်ရှာဖွေရန်
အတွက် မင်းခမ်းမင်းနားဖြင့် လေးမြို့မြစ်ကို ကူးလာခရာ လောင်းကြက်မြို့ရာအနီး ကမ်းနဖူးကို ဦးတိုက်ခါနီးတွင်
သျှင်ဘုရင်စီးလာရေ့ လှေလောင်းတော်ဦးပိုင်ကို တောကြက်ဖတစ်ကောင် ဖြတ်သန်းပြန်သန်းခရေ။ ၎င်းကို
အတိတ်နိမိတ်ယူ၍ လောင်းကြက်ဟုတွင်ရေ။ ပညာဟိဟူးရားရို့က မြို့သက်ရှည်အံ့၊ တိုင်းပြည်ဧချမ်း သာယာအံ့
ဆိုပနာ နမိတ်ဖတ် လျှောက်တင်ကတ်လီရေ။ ယခုအခါ လောင်းကြက်မြို့ဧ့ တည်နီရာမှာ မြစ်လယ်က ကျွန်းတစ်ကျွန်း
ပေါ်တွင် ကျရောက်နီပေပြီ။ ဘုရားတိကို ရေတိုက်စားမှု ရွာသားတိက ရွှေ့ပြောင်းကာကွယ်ထားပြီးဖြစ်ကေလည်း
နန်းမြို့နန်းတော်ကုန်းမှာ မြစ်ရေက ဝါးမြိုခပေပြီ၊ ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာတိ မည်၍မည်မျှ ပျောက်ကွယ်ဆုံးရှုံးခရေကို
မခန့်မှန်းနိုင်ချေ။

ဤမြို့တော်တွင် မင်းပေါင်း ၁၈ ဆက်၊ နှစ်ပေါင်း ၁၅၅ နှစ်ကြာအုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကတ်ရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြို့တော်(p-16)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]

{{INTERWIKI|Q117828518}}</text>
      <sha1>2hesj1y2ph35pnz2mx6tebg52kvwvge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နတ်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2262</id>
    <revision>
      <id>20547</id>
      <parentid>16741</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4128" sha1="3r3q8xqm21nlm3c5kaa2u59y9uvb8d1" xml:space="preserve">နတ်မြစ်ရေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနန့် မြန်မာနိုင်ငံရို့အကြားတွင် နှစ်နိုင်ငံနယ်နမိတ် စည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ မြစ်ဖြစ်ရေ။ နတ်မြစ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Naf River၊ ရခိုင်ဘာသာဖြင့် နတ်မြစ်၊ ဘင်္ဂါလီဘာသာဖြင့် : নাফ নদী(အသံထွက်-နတ်နဒီ) ဆိုပနာ အသီးသီးခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ၎င်းမြစ်ရေ ကို့စ်ဘဇာ ပြည်နယ် အရှေ့တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးမှ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ် တစ်လျောက်လုံးတွင် တည်ဟိပိုင်းခြားထားရေ။ ထိုမြစ်ရေ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းမှ မြစ်ဖျားခံလာကာ အရှေ့တောင်ဘက် ပြည်နယ်တိဧ့ နယ်ခြားစည်းအဖြစ် စီးဆင်းလာပြီး ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်းသို့ စီးဝင်ရေ။ မြစ်ဝှမ်းအကျယ်မှာ ၁.၆၁ ကီလိုမီတာမှ ၃.၂၂ ကီလိုမီတာခန့်ဟိရေ။ မြစ်ရေဒီရေဧ့အကျိုးသက်ရောက်မှုကိုလည်း ခံရရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တွေမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းပါးအဖြစ် နန့် ကို့စ်ဘောက်ဇာပြည်နယ် တက်နက် ရေ အနောက်ဘက် မြစ်ကမ်းပါးအဖြစ်ဟိနီကတ်ရေ။ မြစ်ဧ့ယေဘူယျအနက်မှာ ၁၂၈ ပေ(၃၀မီတာ) နန့် အနက်ဆုံးနီရာတွင် ပေ ၄၀၀ (၁၂၀ မီတာ) အထိဟိရေကို တွိ့ရရေ။

မိုင် ၅၀ မျှ ရှည်ရေ။ ဒီရေရေ ၄၅ မိုင်အထိ ရောက်ရေ။ မြစ်ဝမှ ၂၄ မိုင်တွင် မြို့သစ်ချောင်းက စီးဝင်ရေ။ ရခိုင်ဘက်ကမ်းတွင် ဒီရေချောင်းမြောင်း ပေါတိရေ။ ဒီရေ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် စပါးဖြစ်ထွန်းမှုနည်းသဖြင့် ငတ်မြစ်ဟု တွင်ခရေ။ နတ်မြစ်မှ အနောက်ဘက်ဟိ ရခိုင်ကိုးကွယ်မှုဝင် နတ်တောင်ကို အစွဲပြုထားရေ။ နတ်မြစ်ရေ ပုဇွန်မွေးမြူခြင်းကြောင့် ထင်ရှားလာရေ။ မြစ်ဝတွင် ရှင်မဖြူကျွန်း ဟိရေ။


ရှင်မဖြူကျွန်းရေ နတ်မြစ်ဝတွင် တည်ဟိနီပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် ဖြစ်ပွားရန်အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်တိ ချက်ချင်း ဆိုသလိုချမှတ်ရီးနန့် အရီးကြီးသည့်အခန်းတွင် ပါဝင်အသုံးတော်ခံခသည့် နီရာလည်းဖြစ်ရေ။ 

==ကိုးကား==

[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]</text>
      <sha1>3r3q8xqm21nlm3c5kaa2u59y9uvb8d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နီလာပန်းတောင်းမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2289</id>
    <revision>
      <id>20587</id>
      <parentid>9356</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="n1spjwjtarl4o5jpd1h75qa7rai270w" xml:space="preserve">==နီလာပန်းတောင်းမြို့ (ဘီစီ-၁၆ ရာစု)==

ကန်သုံးဆင့်မြို့တည် မင်းငယ်ပျော်လှစည်သူမှာ အမတ်(၃)ဦး ပုန်ကန်၍ လွန်ခရာ မိဖုရားစောစစ်ရေ
သမီးတော်နှစ်ဦးနန့် နောက်ပါရို့နန့်အတူ ကန်သုံးဆင့်မြို့မှ စွန့်ခွာခရေ။ ၎င်းနောက် နီလာပန်းတောင်းကို တည်ရေ။
၁၃မြောက်ဦးမြို့တော်ယာယီမြို့တော်မျှသာ ဖြစ်ဟန်တူရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြို့တော်(p-12)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]

{{INTERWIKI|Q117828603}}</text>
      <sha1>n1spjwjtarl4o5jpd1h75qa7rai270w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တတိယဓညဝတီမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2360</id>
    <revision>
      <id>20584</id>
      <parentid>9655</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="85f6tfovroxq85588x0srwyn9r6x1yq" xml:space="preserve">==တတိယဓညဝတီမြို့ (ဘီစီ ၅၈၀ မှ ၃၂၆ ထိ)==

ဒုတိယဓညဝတီမြို့တော်တွင် မင်းပေါင်း (၂၈)ဆက် နန်းစံပြီးနောက် သူရိယမင်းဆက် စရေ၊ သူရိယ
မင်းဆက်ဧ့ ပထမဆုံးသောမင်းမှာ စန ́ာသူရိယဖြစ်ရေ။ ဤမင်းရေ မြို့တော်ကို အသစ်တဖန် မွမ်းမံပြင်ဆင်ပြီး
သူရိယမင်းဆက်အဖြစ် ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ဤရက္ခပူရ တတိယဓညဝတီကို တည်ထောင်ချိန်ရေ
အိန ́ိယပြည်တွင် ဘုရင်ဗိမ္မိသာရမင်းနန့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ရေ။ စန ́ာသူရိယဘုရင်ဧ့ လျှောက်ထားတောင်းပန်ချက်အ
ရ ဗုဒ္ဓဘုရားသျှင်ရေ ရခိုင်ပြည် ဓညဝတီမြို့တော်သို့ ြွကရောက်ကာ မဟာမုနိ ရုပ်သျှင်တော်မြတ်အား သွန်းလုပ်စေခ
ရေ။ ဤမြို့တော်တွင် သူရိယမင်းဆက် ၂၅ဆက်နှစ် ၉၀ဝခန့် အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကတ်ရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊မြောက်ဦးမြို့တော်(p-13)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]

[[Category:ရခိုင်ရှေးဟောင်းမြို့တိ]]</text>
      <sha1>85f6tfovroxq85588x0srwyn9r6x1yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တပ်တောင်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2362</id>
    <revision>
      <id>20578</id>
      <parentid>13868</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5399" sha1="8eevl255qd1z4m1v7cmrx74pwn669bf" xml:space="preserve">တပ်တောင်မြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းခရိုင်၊ အမ်းမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ရေ။

===သမိုင်းကြောင်း===
တပ်တောင်မြို့ကို ပြည်ထဲရီ ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၇၉၉/၂၀၁၅ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရေ။ မြို့ဝန်ခေတ်က တပ်စွဲခဲ့၍ တပ်တောင်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ရေ။

===ပထဝီဝင်===
တပ်တောင်မြို့ရေ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ပေ ၂၀ တွင် တည်ဟိရေ။ အမ်းချောင်းရေ တပ်တောင်မြို့အတွင်းတွင် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ။

===တည်နီရာ===
တပ်တောင်မြို့ရေ အမ်းမြစ်ဝမှ ၇ မိုင်အကွာ လက်ဝဲကမ်းတွင် တည်ဟိရေ။ အမ်းမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၆ မိုင်အကွာတွင် တည်ဟိရေ။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ်မှ ၉၃ ဒီဂရီ ၂၂ မိနစ်တို့အကြားတွင် တည်ဟိရေ။

==အကျယ်အဝန်း==
တပ်တောင်မြို့ရေ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၂ မိုင်နှင့် တောင်မှ မြောက်သို့ ၁.၅ မိုင် ရှည်လျားရေ။ အကျယ်အဝန်းအနီဖြင့် ၀.၇၆၂ စတုရန်းမိုင် (၁.၉၇ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဟိရေ။

===နယ်နမိတ်===
တပ်တောင်မြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် အမ်းမြို့နယ်ဟိ လောင်းဒုံကွင်းအုပ်စု၊ တောင်ဘက်တွင် ဖက်ချောင်းအုပ်စုတို့နှင့် လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် ကင်းခြေအုပ်စုနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တိုက်မော်အုပ်စုတို့နှင့် နယ်နိမိတ် ထိစပ်လျက်ဟိရေ။

===ရာသီဥတု===
တပ်တောင်မြို့ရေ ပူအိုက်စွတ်စိုသော ရာသီဥတုဟိပြီး အမြင့်ဆုံး ၃၈ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်နှင့် အနိမ့်ဆုံး ၇ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ဖြစ်ရေ။

===လူနီမှု===
တပ်တောင်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၈ မတ်လ စာရင်းအရ ၇၉၁၇ ဦးဖြစ်ပြီး ရခိုင်လူမျိုး အများစု ဖြစ်ကာ ချင်းနှင့် ကရင်လူမျိုးများလည်း နီထိုင်ကြရေ။

===စီးပွားရီး===
တပ်တောင်မြို့ရေ စီးပွားရီအချက်အချာကျသော ဒေသတွင် တည်ဟိရေ။ စီးပွားရီအနီဖြင့် ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်၊ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းလုပ်ငန်းများကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြရေ။

===ပညာရီး===
တပ်တောင်မြို့တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ၁ ကျောင်း၊ မူလတန်းလွန်ကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း ၁ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကြိုကျောင်း ၁ ကျောင်းတို့ တည်ဟိရေ။

===ကိုးကား===
[https://myanmar.gov.mm/documents/20143/0/%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%81%BF%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B3%E1%82%95%E1%80%B1%E1%80%92%E1%80%9E%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80% တပ်တောင်မြို့၏ ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ]


[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>8eevl255qd1z4m1v7cmrx74pwn669bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်ကုတ်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2390</id>
    <revision>
      <id>20579</id>
      <parentid>13890</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9054" sha1="ip7306ilt8pri68bfaj17y31vyp2cfp" xml:space="preserve">တောင်ကုတ်မြို့ ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိရေ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[တောင်ကုတ်ခရိုင်]]တွင် တည်ဟိရေ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး [[သံတွဲခရိုင်]]ဧ့ စီးပွားရီးအချက်အချာကျရေ မြို့လည်း ဖြစ်ရေ။

‌တောင်ကုတ်မြို့ရေ သံတွဲခရိုင်၊ ‌[[တောင်ကုတ်မြို့နယ်]]ဧ့ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ရေ။ ‌တောင်ကုတ်ချောင်းဝမှ ၅ မိုင်ခန့် ကွာ‌ဝေး ၍ ချောင်းဧ့လက်ဝဲကမ်း‌ပေါ်တွင် တည်ဟိရေ။ ရခိုင်ရိုးမတောင်ကို ‌[[တောင်ကုတ်မြို့]]မှ‌နေ၍ ကြည့်ကေ ရိုးမ‌တောင်တန်း ရေ ကုပ်၍ဆင်းလာသည့် ‌ယောင်‌ယောင်ဟိရေကိုစွဲ၍ ‌တောင်ကုတ်မြို့ ဟု တွင်ရေ။ တောင်ကုတ်ချောင်း ရခိုင့်တောင်ပိုင်း ရိုးမဟိ [[မိုးထိတောင်]](၃၈၂၈ ပေ) မှ မြစ်ဖျားခံကာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ရေ။ မိုင် ၆၀ မျှ ရှည်ရေ။ အဝပိုင်းတွင် တောင်ကုတ်မြို့ဟိရေ။

‌တောင်ကုတ်ရိုးလမ်းမကြီးရေ ‌တောင်ကုတ်မြို့ကို မြန်မာပြည်မဟိ [[ပန်း‌တောင်းမြို့]]နန့် ဆက်သွယ်‌ပီးရေ။ ထိုရိုးလမ်းမှာ ‌ရှေးနှစ်‌ပေါင်းတိစွာကပင် [[ရခိုင်ပြည်]]နန့် မြန်မာပြည်မတိဧ့ ကုန်စည် ကူးသန်း‌ရောင်းဝယ်‌ရီး၌ အလွန်အ‌ရီးပါခရေ။ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘိုး‌တော်ဘုရားလက်ထက် ရခိုင်ပြည် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ခစဉ်က ဤ‌တောင်ကုတ်ရိုးမလမ်းကြီးကိုပင် အသုံးပြုခကတ်ရေ။

တိုက်ခိုက်‌အောင်မြင်ပြီး‌နောက် [[မဟာမြတ်မုနိ]] ရုပ်ပွား‌တော်ကြီးကို ပင့်‌ဆောင်လာသည့်အခါတွင်လည်း ‌တောင်ကုတ်မြို့မှတစ်ဆင့် ဤရိုးမလမ်းခရီးဖြင့် ပင့်‌ဆောင်ခကတ် ရေ။ မဟာမြတ်မုနိရုပ်ပွား‌တော်ကို ပင့်‌ဆောင်လာစဉ် ‌တောင်ကုပ်မြို့၌ ‌ခေတ္တရပ်နား ကိန်းဝပ်စံပယ်‌တော်မူခရာ ထိုကိန်းဝပ် သည့်‌နေရာတွင် ‌စေတီတဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ကတ်ဧ့။ ယင်းစေတီကို ‌[[ဖောင်‌တော်ဦး‌စေတီ]]ဟု‌ ခေါ်ရေ။ ‌တောင်ကုတ်မြို့လယ် မြစ်ကမ်းပါးတွင် တည်ဟိရေ။ ခရစ်နှစ် ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခစဉ်ကလည်း အင်္ဂလိပ် တိရေ ထို‌တောင်ကုတ် ရိုးလမ်းခရီးဖြင့်ပင် စစ်ချီတက်ခကတ်ရေ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌လည်း ‌တောင်ကုတ်ရိုးလမ်းကို မဟာမိတ်တပ်တိက တစ်လှည့်၊ ဂျပန်စစ်တပ်တိကတစ် လှည့် မိမိတိသိမ်းပိုက်ထားစဉ်အတွင်း ပြင်ဆင်၍ စစ်‌ကြောင်း ခရီးလမ်းအဖြစ် အသုံးပြုခကတ်ရေ။

၁၉၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ ခိုင်မြဲ‌သောလမ်းမကြီးတစ်ခုဖြစ်‌အောင် နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရက အထူးအင်ဂျင်နီယာတိနန့် အထူးလုပ်သား တိကို ခန့်အပ်‌စေလွှတ် ပြင်ဆင်‌စေခရေ။ ‌တောင်ကြားလမ်း အကျယ်ကို ၃၂ ‌ပေအထိ ချဲ့ထွင်ပြီး‌နောက် အလယ် ၁၂ ‌ပေကို ကတ္တရာ‌စေး ခင်းခရေ။ ယင်းလမ်းမကြီးကို ‌ငွေ ၃၇၈ သိန်းမျှ အကုန်အကျခံတည်ဆောက်ပြီးစီးခရေ။

‌တောင်ကုတ်မြို့နန့် ပန်း‌တောင်းမြို့မှာ ၁၀၅ မိုင်ခန့်‌ဝေး၍ ‌နွေအခါ၌ ရိုးလမ်းတစ်‌လျှောက် ‌မော်‌တော်ကားတိ လားလာနိုင် ရေ။ တောင်ကုတ်မြို့နန့် [[သံတွဲမြို့]]မှာ မိုင် ၄၀ ခန့်‌ဝေးရေ။ သို့‌သော် ပြွန်ဟု‌ခေါ်‌သော ‌ချောင်းငယ်က‌လေးတိတွင် ခုတ် မောင်း‌သော မီးသ‌င်္ဘောဖြင့် ထိုမြို့နှစ်မြို့မှာ ဆက်သွယ်နိုင် ‌ရေ။

သံတွဲမြို့မှ သ‌ဌေးရွာကိုဖြတ်၍ ‌တောင်ကုတ်မြို့သို့ ‌ပေါက် ‌ရောက်‌သော ကုန်းလမ်း‌ဟောင်းကြီးတစ်ခုလည်းဟိရေ။ စစ်ကြီးအတွင်းက ထိုလမ်းကို ဂျပန်စစ်ဘက်မှ ပြင်ဆင်၍ စစ်လမ်း အတွက် အသုံးပြုခရေ။ ထိုမျှမက‌သေး ‌တောင်ကုတ် မြို့မှ ဆားပြင်၊ လမုအရပ်တိကိုဖြတ်၍ [[အမ်းမြို့]]အထိ ‌မော်‌တော် ကားလမ်း ‌ဖောက်ခဘူးရေ။ သို့‌သော် ယခုအခါ၌မူ ထိုလမ်း မှာ ‌တောလမ်းမျှသာဖြစ်ရေ။

‌တောင်ကုတ်မြို့နယ်မှ ဆန်စပါးနန့်သစ်တိထွက်ရေ။ နတ်‌မော်ရွာမှ ‌မြေအိုးတိထွက်ရေ။ ‌တောင်ကုတ်မြို့‌ပေါ်တွင် နယ်အရာဟိရုံး၊ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်း၊ အစိုးရဆေးရုံနန့် စာတိုက်ရုံး၊ ‌ကြေးနန်းရုံးတိဟိရေ။ စစ်ကြီးမဖြစ်မီက မြန်မာ ပြည်နန့် အိန္ဒိယပြည် ဆက်သွယ်‌သော ‌ကြေးနန်းလမ်းမှာ ‌တောင်ကုတ်မြို့ကိုဖြတ်၍ ဆက်သွယ်ထားခြင်းဖြစ်ရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်း‌ခေါင်စာရင်းအရ ‌တောင်ကုတ်မြို့ဧ့ လူဦး‌ရေမှာ ၄ ၁၁၇ ‌ယောက်သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းတိအရ မြို့နယ် လူဦးရေမှာ တစ်သိန်းကျော်ဟိရေ။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==


[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>ip7306ilt8pri68bfaj17y31vyp2cfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငပလီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2410</id>
    <revision>
      <id>20553</id>
      <parentid>13899</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကာ */</comment>
      <origin>20553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2174" sha1="c69b7s8b4q1f39qj8vc5vgfba5venly" xml:space="preserve">မြန်မာနိုင်ငံမှာအထင်ရှားဆုံးနန့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ပင်လယ်ကမ်းခြီ အပန်းဖြေစခန်း ဖြစ်ပါရေ။ သံတွဲမြို့မှ အနောက်ဘက် လေးမိုင်လောက်ဝီးရေ။

ကမ်းခြေရေ ငါးမိုင်မျှ ရှည်လျားရေ။ ကမ်းခြေအနီးမှာတောင်ကုန်း တောင်ပူစာတိ၊ ကမ်းခြေတစ်လျောက်မှာစိမ်းလန်းစိုပြေရေ အုန်းပင်တိ၊ ကမ်းခြေသဲရေင်ပြင်မှာခရုခွံသဲရွရွတိဟိခြင်း၊ ကမ်းဦးရေတိမ်ပြေပြစ်ခြင်း၊ ငမန်းလိပ်ကျောက်စရေ အန္တရာယ်ကောင်တိ ကင်းရှင်းခြင်း၊ ပင်လယ်ရေပြင်ရေ ကြည်လင်နီခြင်းရို့ကြောင့် ထင်ရှားရေ။

အစည်ကားဆုံးအချိန်မှာ သင်္ကြန်ကာလ ရပ်ဝီးဧည့်သည် တိလာကြပနာ ဖြစ်ရေ။

အင်္ဂလိပ်ခေတ်က ဥရောပသား အရာဟိတိ အပန်းဖြေခပြီးကေ ဥရောပဟိ နေပလီကမ်းခြေနန့် တူရေအကြောင့် နာမည်တွင်ရေဟူဧ။ မြောက်ဘက်တွင်ကပ်လျက် မဇင်လေဆိပ် ဟိရေ။ အထက်တန်းကျောင်းနန့် ရဲစခန်းရို့ ဟိရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကာ==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]</text>
      <sha1>c69b7s8b4q1f39qj8vc5vgfba5venly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငပလီမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2411</id>
    <revision>
      <id>20575</id>
      <parentid>13900</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5742" sha1="fy387gndb6ksxpr535e66s5yfqpybyh" xml:space="preserve">==ဒေသသမိုင်းအကျဉ်း==
ရှေးယခင်က ... သံတွဲမြို့တွင် အရီးပိုင်မင်း ရုံးစိုက်ခရာ သံတွဲအရီးပိုင်မင်း မစ္စတာစကော့ဒ် ဆိုသူမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တည်ဟိ ရေ နီပဲကမ်းခြေနန့်တူရေကြောင့် ငပဲနီဟု အမည်ပီးခေါ်ဝေါ်ခခြင်း ရှေးယခင်က ယခုကမ်းခြေအနီးတွင် နီထိုင်ခကတ်ရေ တံငါရေအတိစုမှ ငပါးနီငါးတိအုပ်စုလိုက် နီထိုင်ကျက်စားရေကို ဖမ်းဆီးရမိရေကြောင့် ငပဲနီမှတဆင့် ငပလီရွာဟု ခေါ်ဝေါ်လာခပါရေ။ ငပလီရေ မြို့မဖြစ်မီ ကမ်းခြေဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသားတိ အပန်းဖြေအနားယူသည့် ကမ်းရိုးတမ်းဒေသဖြစ်သည့်အတွက် ... ဟိုတယ်တိကို ... အခြေခံကာဖွဲ့စည်း ထားခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ယခင်က သံတွဲခရိုင်၊ သံတွဲမြို့နယ်တွင် တည်ဟိခပြီး (၁၄.၂.၂၀၁၄) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၃၇/၂၀၁၄)ဖြင့် ဂေါ့ရပ်ကွက်၊ ဇီးဖြူကုန်းရပ်ကွက်၊ လင်းသာရပ်ကွက်၊ မြပြင်ရပ်ကွက်၊ . ဂျိတ္တောရပ်ကွက် ရို့စုစည်း၍ ရပ်ကွက်(၅)ရပ်ကွက်ဖြင့် ငပလီမြို့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခပါရေ။ 

==တည်နီရာအကျယ်အဝန်း==

ငပလီမြို့ရေ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၂၁ မိနစ် နန့် ၁၈ ဒီဂရီ ၃၁ မိနစ်၊ ၄၃ စက္ကန့်အကြား အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ်နန့် ၉၄ဒီဂရီ ၂၂ မိနစ်၊ ၃၀ စက္ကန့် အကြားတွင် တည်ဟိပါရေ။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ (၁.၅)မိုင်နန့် တောင်မှမြောက်သို့ (၁၀.၅၆) မိုင် ရှည်းလျား ပါရေ။

==နယ်နိမိတ်==
ငပလီမြို့ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် သံတွဲမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် သံတွဲ မြို့နယ်နန့် ထိစပ်လျက်ဟိပါရေ။ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်နန့် ထိစပ်လျက်ဟိပြီး မြောက်ဘက်တွင် သံတွဲ မြို့နယ်ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ဟိပါရေ။

==ရေဆင်း==

ငပလီမြို့တွင် မြစ် / ချောင်း တိပေါတိသည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြစ်/ ချောင်းတိရေ တောင်မှမြောက်သို့ စီးဆင်းလျှက်ဟိပါရေ။ ဒေသအတွင်းဟိ ရေအရင်းအမြစ်အတိစုမှာ ရေချိုဖြစ်၍ စိုက်ပျိုးရီး၊ သောက်သုံးရေ စရေဖြင့်အသုံးပြုနိုင်ပါရေ။

ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့်
ငပလီမြို့ဧ့ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ(၁၅)ပေဖြစ်ပါရေ။ 

==ရာသီဥတု==

ငပလီမြို့ရေ ပူအိုက်စိုစွတ်ရေရာသီဥတုဟိပြီး အမြင့်ဆုံး အပူချိန်(၃၂.၆-C)နန့်အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ (၂၀.၇·C) ဖြစ်ပါရေ။

==သဘာဝပေါက်ပင်တိမှာ==

ပျဉ်းကတိုး၊ ပိတောက်၊ သစ်ရာ၊ တောင်စကား၊ ကရှစ်၊ မဓမ၊ ကနစို၊ ကညင်၊ ကညောင်း၊ ပျဉ်းမ၊ မျောက်ချော၊ မော်ရုံ၊ နွယ်ပင်၊ ဝါးပင် အပင်တိပေါက်ရောက်ပါရေ။ &lt;ref&gt;https://www.myanmar.gov.mm/documents/20143/0/%E1%80%84%E1%80%95%E1%80%9C%E1%80%AE%E1%81%BF%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B3%E1%82%95%E1%80%B1%E1%80%92%E1%80%9E%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%B9.pdf/69cbff0d-5bcc-273b-c148-ba3da3ea9a5b?t=1540801689090&lt;/ref&gt;
===ကိုးကား===


[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>fy387gndb6ksxpr535e66s5yfqpybyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စက်လေးပါး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2426</id>
    <revision>
      <id>20632</id>
      <parentid>9942</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကာ */</comment>
      <origin>20632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2117" sha1="lzxu9tvw8em2f6a5ifza16ycb47hswe" xml:space="preserve">စက်လေးပါးဆိုရေမှာ မြို့တော်ဧ ကောင်းမြတ်ရေ အင်္ဂါရပ်လေးပါး ဖြစ်ရေ။ 

(၁) ထီးနန်းစိုက်ရာ ပဋိရူပစရေ စက်လေးပါး ညီရေ အောင်မြေမင်္ဂလာအရပ်၌ မြတ်စွာဘုရားဓါတ်တော်မွေတော် ပိဋကတ်တော်ကျမ်းဂန်၊ သီလဝန်၊ဂုဏဝန်၊ ဆရာမွန်ဆရာမြတ်၊ မှူးမတ်ကောင်းပြည့်စုံပနာ သာသနာတော်ထွန်းလင်း ပြည်ရှင်မင်းဘုန်း ကျက်သရေတိုးခြင်း၊

(၂)ဆင်ဆယ်မျိုးထက်မြတ်ရေဆဒ္ဒန်ဆင်ဖြူရောက်တော်မူခြင်း

(၃)ခုနစ်ပြည်ထောင်မင်းရို့ ဝပ်စင်းကြည်ညို ရိုသေလေးမြတ်စွာ သားသမီးရတနာရို့ကို ဆက်သပနာ ရွှေငွေ၊ ကျောက်သံပတ္တမြား တိ ခြင်းနန့်

(၄)ရန်သူမျိုးငါးပါးမဖျက်ဆီးနိုင်ရာ၊ရန်မန်တကာရို့ကို အောင်မြင်ခြင်းရို့ဖြစ်ကတ်ရေဟုစကားထုံးပုံကိုညွှန်းပနာ မဟာပညာကျော်လျှောက်ထုံး ၌ ပါဟိရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကာ==
[[Category:ရခိုင် ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း]]‎
[[Category:ရခိုင် ရှိးဟောင်းသမိုင်း]]‎
[[Category:ရခိုင် ရာဇဝင်]]
{{INTERWIKI|Q117814461}}</text>
      <sha1>lzxu9tvw8em2f6a5ifza16ycb47hswe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်တွေမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2439</id>
    <revision>
      <id>20576</id>
      <parentid>14738</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16883" sha1="n9ksclhv7iutnstmhugrju0149ejlig" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = စစ်တွေမြို့
|native_name =စစ်တွေ&lt;br/&gt;{{Nobold|{{Small|ရခိုင်အသံထွက်-စိုက်တွေ}}}}
|other_name = အာကျပ်(Akyab)
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption =
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ
|latd = 20
|latm = 8
|lats = 
|latNS = N
|longd = 92
|longm = 54
|longs = 
|longEW = E
|coordinates_display = 
|subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]]
|subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[လတ္တီကျု]]
|subdivision_type4 = [[လောင်ဂျီကျု]]
|subdivision_name1 = [[File:Flag_of_Rakhine.svg| 23px]]  [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]]
|subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်|စစ်တွေ]]
|subdivision_name3 = (၂၀)ဒီဂရီ၊ (၈)မိနစ်
|subdivision_name4 = (၉၂)ဒီဂရီ၊ (၅၄)မိနစ်
|seat_type = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|seat = စစ်တွေမြို့
|area_total_km2  =
|area_total_sq_mi  =  89.42
|population = ၁၄၇,၈၉၉ &lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{Cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၉|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_as_of  = ၂၀၁၄
|population_blank1 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ဟိန္ဒူလူမျိုး|ဟိန္ဒူ]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]နှင့် [[ဘင်္ဂလီ]]
|population_density_km2 = auto
|website =
|coordinates_region = MM

|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ်
}} 
'''စစ်တွေမြို့'''ရေ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၏ မြို့တော်ဖြစ်တေ။ အုပ်ချုပ်ရီး၊ စီးပွားရီးအချက်အချာကျသည့်မြို့ဖြစ်တေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် [[စစ်တွေခရိုင်]]စိုက်ရာမြို့လည်းဖြစ်ရေ။ စစ်တွေမြို့ရေ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀° ၈' အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် မှ ၉၂° ၅၄' အကြားတည်ဟိရေ။ မြို့နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ (၈၉.၄၂) စတုရန်းမိုင်၊ (၅၇၂၂၈) ဧကဟိရေ။ ရပ်ကွက် (၃၂)ခု၊ ကျေးရွာ အုပ်စု(၃၀)နန့် ကျေးရွာငယ် (၈၉)ရွာဟိရေ။ စစ်တွေမြို့၏ အရှိဘက်တွင် ပေါက်တောမြို့နယ်နန့် ကုလားတန်မြစ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နန့် ရသေ့တောင်မြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ကြွီတဲမြစ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်နန့် ရသေ့တောင်မြို့နယ်ဟိကတ်ရေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနန့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေမှာ (၁၄၇,၈၉၉)ယောက်ဖြစ်ရေ။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပျမ်းမျှ (၁၅)ပေမြင့်ရေ။ စစ်တွေမြို့တွင် ရခိုင်၊ မရမာကြီး၊ ကမန်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဗမာနန့် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတိနီထိုင်လျက် ဟိရေ။&lt;ref&gt;မောင်ကောက်စံ (၂၀၀၈)။ ရခိုင်ပြည်နယ်လူမှုစီးပွားပထဝီဝင်။&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းအကျဉ်း==

ရခိုင်ဘုရင်တိလက်ထက်က စစ်တွေကျွန်းမှာ ဘုရင့်ရေတပ်မတော်မှ စစ်သည်တိ၊ စစ်ကဲတိ စခန်းချသည့်နီရာဖြစ်ခရေ။ ဗြိတိသျှရို့ရေ (၁၈၂၆) ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဒေသကို သိမ်းပိုက် ပြီးနောက် မြောက်ဦးမြို့တွင် အုပ်ချုပ်ရီးအခြေပြုခရာ ရာသီဥတုမညီမျှ၍ ရီမြီကောင်းမွန်ပြီး စစ်ရီးစစ်ရာအချက်အချာကျရေ ကုလားတန်မြစ်ဝနီရာသို့ ပြောင်းရွှိအခြီစိုက်ခခြင်း ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၄)၊ အပိုင်း(က)&lt;/ref&gt;အယင်ဘုရင်တိလက်ထက်က စစ်တပ်တိချခရာအရပ်ဖြစ်၍ မူလစစ်တဲဆိုရေဝေါဟာရမှ စစ်တေး၊ ထိုမှ စစ်တွေဟုပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်ကြောင်းဆိုကတ်တေ။ တဖန် စစ်တွေမြို့၏ အနောက်ဘက် (၂)မိုင်ခန့်အကွာတွင် အံတော်ဓာတ်ကိန်းဝပ်သည့် စေတီတော်ဟိရေ။ အံတော်ဓာတ်စေတီကို အစွဲပြု၍ အံကျိန်းမှ အာကျိတ်၊ အာကျိတ်မှ အာကျပ်ဟု ပြောင်းလဲလာရေဟုဆိုကတ်ရေ။ အင်္ဂလိပ်ရို့က စစ်တွေမြို့ကို (Akyab) အာကျပ်ဟုခေါ်ခကတ်ရေ။ ရခိုင်ရို့ကမူ စစ်တွေမြို့ဟုသာခေါ်ကတ်ရေ။

==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နန့်ရာသီဥတု==

စစ်တွေမြို့ရေ တောင်ကုန်းတိမဟိဘဲ မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်ပေါတိကာ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ညီညာရေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြီဒေသဖြစ်တေ။ ပူအိုက်စွတ်စိုရေ ရာသီဥတုဟိပြီး အပူဆုံးလမှာ မေလနန့် ဧပြီလဖြစ်ပြီး အအီးဆုံးလမှာ ဂျန်နဝါရီလနန့် ဖေဖော်ဝါရီလဖြစ်ရေ။ ပျမ်းမျှမိုးရီချိန် (၁၉၄.၉၂) လက်မရွာသွန်းရေ။
==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး==

စစ်တွေမြို့ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ရေနန့်အညီ ကုန်းလမ်း၊ ရီကြောင်းလမ်း၊ လီကြောင်းလမ်းတိနန့် ဒေသအသီးသီးသို့ အလွယ်ကာသား ဆက်သွယ်လားလာနိုင်ရေ။

[[စစ်တွေလေဆိပ်]]ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၏အဓိကလီဆိပ်ဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[အမ်းမြို့]]၊ [[ကျောက်ဖြူမြို့]]၊ [[သံတွဲမြို့]]၊ မ‌ကွေးမြို့၊မာန်အောင်မြို့ရို့နန့် လီကြောင်းခရီးဖြင့် ချိတ်ဆက်လား လာနိုင်ရေ။ ထို့ပြင်စစ်တွေလီဆိပ်ရေ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးလားတိ အဓိကဝင်ရောက်ရာလီဆိပ်လည်းဖြစ်ရေ။

စစ်တွေ−ရန်ကုန်ကားလမ်းရေ (၅၃၄.၃)မိုင် ရှည်လျားပြီး ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး၊ မင်းပြားနန့် အမ်းမြို့တိကို ဖြတ်လားရေ။ ကတ္တရာလမ်းဖြစ်ပြီး ရာသီမရွီးလားလာ နိုင်ရေ။ အမ်း−မင်းဘူးမှတဆင့် ရိုးမအရှိဘက်ခြမ်း မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအသီးသီးသို့ လားလာနိုင်ရေ။ ထို့ပြင် အမ်းမှတဆင့် ကျောက်ဖြူ၊ ရမ်းဗြဲ၊ မအီ၊ သံတွဲ၊ ကျိန္တလီ၊ ဂွ နန့် တောင်ကုတ်မြို့တိ သို့လားရောက်နိုင်ရေ။

ရီကြောင်းခရီးဖြင့် ဘူးသီးတောင်၊ ရသေ့တောင်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး အပါအဝင်မြို့နယ်အားလုံးသို့လား ရောက်နိုင်ရေ။ ကုလားတန်မြစ်ဝတွင်တည်ဟိ၍ စစ်တွေမြို့တွင် [[စစ်တွေဆိပ်ကမ်း]]၊ [[ရွှေမင်းဂံဆိပ်ကမ်း]]၊ ဆတ်ရိုးကျဆိပ်ကမ်းတိတည်ဟိရေ။ စစ်တွေဆိပ်ကမ်းမှာ နိုင်ငံတကာပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာကုန်တင်သင်္ဘောတိ၊ ကမ်းရိုးတန်းလား ခရီးရေနန့်ကုန်တင်သင်္ဘောတိ ဆိုက်ကပ်ကတ်ရေ။ ရွှီမင်းဂံဆိပ်ကမ်းမှာ နယ်စပ်ဒေသပို့ကုန်နန့် သွင်းကုန်တိတင်ပို့ရာဆိပ်ကမ်းဖြစ်ရေ။ ဆတ်ရိုးကျချောင်း အတွင်းဟိ ဆိပ်ကမ်းတိတွင် မြို့နယ်ဒေသအသီးသီးမှ ခရီးရေနန့်ကုန်တင် သင်္ဘေတိလာရောက်ဆိုက်ကပ်ကတ်ရေ။ ဆတ်ရိုးကျချောင်းအတွင်းတွင် စစ်တွေသင်္ဘောကျင်းတည်ဟိရေ။

==စီးပွားရီး==

စစ်တွေမြို့ရေ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီးစခန်းဟိသည့်မြို့ရေနန့်အမျှ ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်မှု စည်ကားရေမြို့ဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်မြို့နယ်အသီးသီးမှ ကုန်စည်တိ ဝင်ရောက်ရာမြို့ဖြစ်သလို ကုန်စည်တိစီးဆင်းရာမြို့လည်းဖြစ်ရေ။ မြို့နယ်လူတိမှာ စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်း၊ ကုန်ရေပွဲစားလုပ်ငန်း၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနန့် ရီငံပုစွန်မွေးမြူရီးလုပ်ငန်းတိ လုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။ စစ်တွေမြို့တွင် ဆန်စက်ကြီးတိ၊ ငါး၊ ပုစွန် ကုန်ဝယ်ဒိုင်တိ၊ အအီးခန်းစက်ရုံတိ၊ ရီခဲစက်ရုံတိတည်ဟိရေ။ ငါးပုစွန်တိနန့်လယ်ယာထွက်ကုန်တိကို ရွှီမင်းဂံဆိပ်ကမ်းမှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ သို့ ရီကြောင်းမှတိုက်ရိုက်တင်ပို့ရေ။

ဘဏ်တိအနီဖြင့် [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်]]၊ [[ကမ္ဘောဇဘဏ်]]၊ [[ရိုးမဘဏ်]]၊ [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]၊ [[မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်]]၊[[ဧရာဝတီဘဏ်]]၊ [[ကမ္ဘာ့ရတနာဘဏ်]]၊ [[စီဘီဘဏ်]]တိဟိပြီး ငွေကြေးဝန်ဆောင်မူလုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ပီး လျက်ဟိရေ။

==ပညာရီး==

စစ်တွေမြို့တွင် အခြေခံပညာရီး အထက်တန်း၊ အလယ်တန်း၊ မူလတန်းကျောင်းတိ တည်ဟိရေ။

အဆင့်မြင့်ပညာရီး အနီဖြင့် စစ်တွေတက္ကသိုလ်၊ စစ်တွေနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ စစ်တွေကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် ရို့တည်ဟိရေ။ ထို့ပြင် လက်မှုပညာသင်တန်းကျောင်း၊ သူနာပြုသင်တန်းကျောင်းနန့် အိမ်တွင်းမှုရက္ကန်းကျောင်းတိလည်းဟိ ရေ။ &lt;ref&gt;ကြေးမုံသတင်းစာ&lt;/ref&gt;

==အထင်ကရနီရာတိ==
စစ်တွေမြို့၏ အထင်ကရနီရာတိမှာ ဗျူးပွိုင့်၊ စစ်တွေဟိုတယ်ကမ်းခြီ၊ လောကနန္ဒာစေတီ (စစ်တွေ)၊ စစ်တွေလီဆိပ်၊ စစ်တွေဆိပ်ကမ်း၊ လက်ဝဲသလုံးတော်ဓာတ်စေတီ၊ ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်၊ ဗုဒ္ဓပြတိုက်၊ ရွှေစေတီကျောင်း၊ ဝင်္ကာဘာကွင်း၊ ပြည်လုံးချမ်းသာဘုရားကြီး စသည့်နီရာတိ ဖြစ်ရေ။ စစ်တွေမြို့၏ အဓိကလမ်းတိမှာ လမ်းမကြီး၊ မင်းဘာကြီးလမ်းနန့် ကမ်းနားလမ်း ရို့ဖြစ်ရေ။ 

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>n9ksclhv7iutnstmhugrju0149ejlig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိုင်းတင်ချောင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2479</id>
    <revision>
      <id>20552</id>
      <parentid>10224</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကာ */</comment>
      <origin>20552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="159nz2wq669gmjbtur5im3zamqw4ked" xml:space="preserve">မယူမြစ် ဧ လက်ယာကမ်းဟိ အဓိကပင်မမြစ်လက်တက်ဖြစ်ရေ။ ပေတစ်ထောင်ကျော်မြင့် ရေတောတောင်လျှိုမြောင်တိကို မိုင် ၃၀ မျှနန့် မြေနုလွင်ပြင် ၁ဝမိုင်မျှကို ဖြတ်လာကာ ဘူးသီးတောင်မြို့ ဧ တောင်ဘက် ၆ မိုင် အကွာမှာကုလားပန်ဇင်းချောင်း နန့်ပေါင်းဆုံရေ။ ပင်မစိုင်းတင်ချောင်းရေ စိုင်းဒင်ရေတံခွန် မြောက်ဘက်အနီးတွင်အရှေ့ဘက်မှ ရိချောင်းနန့်ပေါင်းဆုံရေ။ ဝါးတောကြီးတိဟိရေ။ယှေးအခါကဝါဂွမ်းနန့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းတိ ထွက်ဟိရေ။ စိုင်းတင်(မြို့) စားဟု ဟိခရေ။ အဝပိုင်းမှာဒုံးသိမ်မှာ ထင်ရှားရေ။ ချောင်းရိုးမှာမြို နန့် ခမီး တိ နီထိုင်ကတ်ရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကာ==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]

{{INTERWIKI|Q117814321}}</text>
      <sha1>159nz2wq669gmjbtur5im3zamqw4ked</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စွန်ရဲမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2494</id>
    <revision>
      <id>20551</id>
      <parentid>10320</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကာ */</comment>
      <origin>20551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="qep26czbn7qh068p30tk8w0zh1j224x" xml:space="preserve">လက်ယာကမ်းဟိ စွန်ရဲရွာကို အစွဲပြုပနာ ခေါ်ရေ။ ကျွဲကူးမြစ် ထဲသို့ မြောက်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။ မြစ်အထက်ဘက်ကို ဓါးမကျမြစ်ဟု တွင်ခရေ။ မြောင်းဘွေချောင်းနန့် ဆက်လားရေ။ မင်းပြားမြို့နယ် နန့် ပေါက်တေမြို့နယ် ရို့ကို ခွဲခြားထားရေ မျဉ်းဖြစ်ရေ။ အရှည် ၁၂၁၆ ပေဟိ မြစ်ကူးတံတားကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက်မှာတည်ဆောက်ပြီးစီးခရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကာ==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]

{{INTERWIKI|Q117814429}}</text>
      <sha1>qep26czbn7qh068p30tk8w0zh1j224x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆတ်ရိုးကျချောင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2504</id>
    <revision>
      <id>20550</id>
      <parentid>10361</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကာ */</comment>
      <origin>20550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1331" sha1="67h9sk2thxhbbmfylw2udfiv9bo3on5" xml:space="preserve">စစ်တွေမြို့ မြောက်ဘက်မှာနယ်နမိတ် သတ်မှတ်ပေးထားရေချောင်း ဖြစ်ရေ။ ဆိပ်ခံတံတားတိဟိပြီး ရခိုင်ဒေသ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဧ ဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ပြည်တွင်းရေကြောင်း သင်္ဘောဆိပ်တိ၊ သင်္ဘောကျင်းတိ ဟိကတ်ရေ။ တစ်ချိန်ခါက ကမ်းနဖူးတစ်လျှောက် ဆန်စက် ၃၃ စက်အထိ ဟိခရေ။ ဒေချောင်းရေ ကုလားတန်မြစ်သို့ အနောက်မှ စီးဝင်ပြီး၊ မင်းကန်မြစ်သို့ တောင်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။ စုစုပေါင်းရှစ်မိုင်မျှ ရှည်ရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကာ==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]

{{INTERWIKI|Q117814498}}</text>
      <sha1>67h9sk2thxhbbmfylw2udfiv9bo3on5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂွမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2603</id>
    <revision>
      <id>20574</id>
      <parentid>11209</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8089" sha1="2xakgo5fxriun2bdq3tv0jbnh2e9p9h" xml:space="preserve">ဂွမြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိရေ ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲခရိုင်ဧ့တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး ဂွမြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ရေ။ ဂွမြစ်ဧ့ လက်ယာဘက်ကမ်းတွင် တည်ဟိ၍ ဂွမြို့ဟု ခေါ်ရေ။ အရှေ့ဘက်တွင် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကြီးဟိရေ။ ဂွမြို့မှ မော်တင်စွန်းကို ကွေ့ပြီး ငဝန်မြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကေ ပုသိမ်မြို့သို့ရောက်ရေ။

ဂွမြို့မှ မြောက်ဘက်သို့လားကေ မိုင် ၅ဝ ခန့်တွင် ရှောက်ကုန်းရွာကျောက်ပုံရီးစခန်း၌ သံတွဲမြို့နယ်နန့် ပိုင်းခြားထားရေ နယ်ခြားကျောက်တိုင်ဟိရေ။ ဂွမြို့မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၂ မိုင်ခန့်လားကေ သာပေါင်းမြို့နယ်နိမိတ်နန့် စပ်မိဧ့။ အရှေ့ဘက်တွင် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဟိရေ။ ချောင်းဂွဆုံ၊ မြစ်ဂွဆုံတွင် တည်ဟိသဖြင့် ဂွဟု အမည်တွင်ရေ။ ဧရာဝတီတိုင်းကို ကားလမ်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ လားလာနိုင်ရေ။ ဂွကမ်းခြေရေ ဂငယ်ပုံသဏ္ဌာန် ဟိပြီး နှစ်မိုင်ခန့် ရှည်ရေ။ ၁၇၃-ပေမြင့်ရေ မင်းတောင်ရေ ထင်ရှားရေ။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ (၁၈၆၈)ပေမြင့်သည့် ဇီးဇောင်းတောင် ဖြစ်ရေ။ မြို့ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်မှာ (ဝ.၅၃)စတုရန်းမိုင် ဖြစ်ပြီး မြို့နယ်တစ်ခုလုံးဧ့ စတုရန်းမိုင်မှာ (၈၈၅.၁၁) စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းရေ။ မြို့ပေါ်နီ လူဦးရေရေ ၇၄၂၂-ဦးဟိပြီး မြို့နယ်တစ်ခုလုံးမှာ ၃၇၃၃၉-ဦးဟိရေ။ ပြင်ပသို့ ထွက်ခွာသူ တိသဖြင့် လူဦးရေတိုးနှုန်း အလွန်နှေးကွေးရေ။

==သမိုင်းကြောင်း==

ရခိုင်တိုင်းကို ဗြိတိသျှရို့ သိမ်းပိုက်၍ သံတွဲခရိုင်ကို သတ်မှတ်စဉ်က ဂွမြို့နယ်ရေ သံတွဲခရိုင်၌ အပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ ယကေလည်းသော ခရစ် ၁၈၅၂ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲ အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှရို့ သိမ်းပိုက် လိုက်ရေအခါ ဂွမြို့နယ်တွင်းဟိ ကျိန်တလီရွာအထိ ပါဝင်ရေဒေသကို ပုသိမ်မြို့နယ်နန့် ပေါင်းစပ်လိုက်ရေ။ ယကေလည်းသော တစ်ဖန် ခရစ် ၁၈၆၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရေအခါ ယင်းနယ်ကို သံတွဲခရိုင်သို့ ပြန်လည်သွတ်သွင်းပြီးကေ ဂွမြို့ကို ယခင်က အတိုင်း တည်ဟိစေခရေ။

==စီးပွားရီး==

ဂွမြို့နယ်ဧ့ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ တံငါလုပ်ငန်း ဖြစ်ရေ။ ယကေလည်းသော ထိုလုပ်ငန်းရေ မြို့နယ်တွင်း ဖူလုံမျှတစ်ရုံသာ ဟိရေ။ ယင်းမြို့နယ်မှ မျှင်ငါးပိအကောင်းစား ထွက်ကေလည်း အခြားအရပ်သို့ တင်ပို့ရောင်းချလောက်အောင် မထွက်ချေ။ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေ။ သစ်၊ ဝါး၊ အုန်းသီး ပေါရေ။ ရောင်းရီးဝယ်တာအတွက် ဂွမြို့နန့် ပုသိမ်မြို့ရို့တွင် ကတ္တူသမ္ဗန်ကြီးတိဖြင့် အဆက်အသွယ် ဟိကတ်ရေ။ ဂွမြို့မှ မော်တင်စွန်းကိုကွေ့၍ ငဝန်မြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကေ ပုသိမ်မြို့သို့ ရောက်နိုင်ရေ။ ကျိန္တလီ မပါပဲ ဒီရေတောမှာ ၁၂.၁၃-စတုရန်းမိုင်၊ စပါးစိုက်ဧရိယာမှာ ၁၉.၇၆-စတုရန်းမိုင်ဟိရေ။ ကျေးရွာအုပ်စု ၂၁-စု၊ ရွာငယ် ၁၀၄-ရွာဟိရေ။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ အုန်းပင်နန့် နနွင်းစိုက်ပျိုးခြင်းတိ ဟိရေ။ ပုဇွန်ကန် ၄-ကန်နန့် မွေးမြူရီးဧရိယာ ဧက ၅၀ ဟိရေ။

==အထင်ကရနီရာတိ==

သိမ်ကုန်းစေတီ၊ ကျိန္တလီစေတီ၊ ကမ်းသာယာ၊ သဘာဝအတိုင်း လှပစွာဟိနီသေးရေ ဂွကျွန်း၊ လောင်းကျိုးကျေးရွာကမ်းခြေနန့် တိုင်ကျိုးကျေးရွာဟိကမ်းခြေနန့် သစ်တိုင်တစ်တိုင်တည်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ တပင်တိုင်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းရို့မှာလည်း ထင်ရှားရေ။ ၁၈၅၃ မှ ၁၈၆၄ ထိ (ရခိုင်မှ ဖဲ့ထုတ်ကာ ပလက်ဝကဲ့သို့) ဧရာဝတီဒေသ၊ ပုသိမ်နယ်ထဲသို့ ခေတ္တထည့်သွင်းခြင်း ခံရသေးရေ။&lt;ref&gt; အောင်လှသိန်း၊ ရခိုင်ပြည်ရှိ မြို့များ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းအကျဉ်းနှင့် အထွေထွေမှတ်သားဖွယ်ရာများ&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==


[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{INTERWIKI|Q5623221}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>2xakgo5fxriun2bdq3tv0jbnh2e9p9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2730</id>
    <revision>
      <id>20569</id>
      <parentid>14083</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="3y7suemjr350tc7p0p5iifsiqfmvn3o" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name = ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့
|image_skyline =
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့ တည်နီရာ၊ မြန်မာ
|pushpin_mapsize = 300
|subdivision_type = နိုင်ငံ
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = ပြည်နယ်
|subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = [[မြောက်ဦးခရိုင်]]
|subdivision_type3 = မြို့နယ်
|subdivision_name3 = [[မြေပုံမြို့နယ်]]
|coordinates = {{Coord|19.856954|93.759019|region:MM|display=inline,title}}
|population_footnotes    = 
|population_total        = 
|population_as_of        = 
|population_urban        = 
|population_density_km2  = auto
|postal_code_type        =
|postal_code             =
}}
'''ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့'''ရေ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးခရိုင်]]၊ [[မြေပုံမြို့နယ်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ရေ။

၂၀၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လှုပ်ခတ်ခရေ ငလျင်ကြောင့် ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့ မဟာရတနာဒီပအုတ်ကျောင်းဟိ ရှေးဟောင်းစေတီ ၃၂ ဆူမှ တစ်ဆူထီးတော် မြေခကာ နှစ်ဆူမှာ အင်္ဂတေများ ကွာကျခရေ။&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20161001072654/http://www.7daydaily.com/story/76661&lt;/ref&gt;
{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}
===ကိုးကား===
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]</text>
      <sha1>3y7suemjr350tc7p0p5iifsiqfmvn3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကလိန်တောင်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2737</id>
    <revision>
      <id>20556</id>
      <parentid>11905</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="7f4rbutn6w7wi405xiahj2amqczf4zd" xml:space="preserve">ရမ်းဗြဲကျွန်းနန့် ရိုးမတောင်ခြီကတ်ား မြောက်မှ တောင်သို့ စီးကာ ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်သို့ စီးဝင့်ရေ။ မိုင် ၃ဝ ခန့် ရှည်ရေ။ မြစ်ဝမှာ ၁၅ မိုင်မျှ ကျယ်ဧ။ မြစ်ညာအရပ်ရေ ဝမ်ပိုက်တော ဖြစ်ရေ။ မြစ်ဝ အရှေ့ကမ်းတွင်၅၉၆ ပေ မြင့်ရေ တောင်၌ တန်ခိုး ဣဒ္ဓိပါဒ်နန့် ပြည့်စုံရေ ကလိင်္ဂ သျှင်ရသေ့ သီတင်းသုံးခအတွက်နန့် မြစ်နာမည် တွင်ရေ။ ဒေတောင် မှ အရှေ့ဘက် ၁၂ မိုင် အကွာကွင် တောင်ကုတ်မြို့ ဟိရေ။ မအီ၊ လမုနန့် တန်းလွဲချောင်းရို့ရေ ဒေမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်ရေ။ &lt;ref&gt;ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅) &lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]</text>
      <sha1>7f4rbutn6w7wi405xiahj2amqczf4zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကုလားတန်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2775</id>
    <revision>
      <id>20555</id>
      <parentid>16570</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="s935c167igvrwpthw987tajo2466qq0" xml:space="preserve">==ကုလားတန်မြစ်==

[[ရခိုင်]]ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခရာ ရှိဟောင်းမြို့တော်ကြီးတိရေ ကုလားတန်မြစ်ခေါ် ကစ္ဆပနဒီမြစ်ဝှမ်းကို
အမှီပြုပနာ ပေါ်ပေါက်ခကတ်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ရခိုင်တိ၏ နောက်ဆုံးမြို့တော်ဖြစ်ရေ မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ စစ်တွေမြို့မှ
လားလာကေ ဒေမြစ်ကြောင်းလမ်းကိုပင် အသုံးပြုရရေ။ 

ဒေမြစ်ရေ ရခိုင်တိ၏အသက်သွီးကြောပင်။ သမိုင်းမှတ်
တမ်းတိတွင် ကစ္ဆပနဒီဟူပနာတွိရရေ။ ကုလားတန်မြစ်ဟူပနာအမည်တွင်လာပုံနန့် ကစ္ဆပနဒီမြစ်ဟူပနာခေါ်ဝေါ်ကတ်ပုံမှာ
စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်ရေ။ တခါက ကပိလဝတ်ပြည့်ရှင် မင်းသားတပါးရေ ကုလားတန်မြစ်ညာပိုင်းတွင် ရသေ့ရဟန်း
ပြုနီရာမှ ထိုဒေသမှ တိုင်းရင်းသားအကြီးအကဲတစ်ဦး၏ သမီးနန့် လက်ဆက်ရေ။ 

တနိတွင် ရီကြီးလီရာ
မြစ်အတွင်းသို့ နှစ်ဦးလုံး မျောပါလားခလီရေ။ ကျောက်တော်မြို့အနီး သေလာဂီရိတောင်နားအရောက်တွင် ကူးလာ
ပြီး ရပ်တန့်မိကတ်ရေ။ ထိုဖြစ်စဉ်ကို အမှီပြုပနာ ကုလားတန် ဟု ခေါ်ကတ်ရာ နောင်တွင်ကာလရွိလျောပြီး
ကုလားတန်ဟု ဖြစ်လာရေ။ 

ကစ္ဆပနဒီမှာမူ ပါဠိဝေါဟာရဖြစ်ပနာ လိပ်ကျောကုံးခွံသဏ္ဍာန် ရှိရေ မြစ်ဟု
အဓိပ္ပါယ်ရရေ။ ဒေမြစ်၏မြစ်ညာပိုင်း ရီခမ်းရေရာသီတွင် ရီတိုက်စားပနာ ချောမွိပြောင်လက်နီ ရေ
ကျောက်တုံးကျောက်ခဲတိမှာ စီရရီတွိမြင်ရစွာကို အစွဲပြုပနာ ကစ္ဆပနဒီမြစ်ဟု ခေါ်ရေလို့ဆိုရေ။&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်၊ မြောက်ဦးမြို့တော်-(p-12)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]</text>
      <sha1>s935c167igvrwpthw987tajo2466qq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျိန္တလီမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2790</id>
    <revision>
      <id>20570</id>
      <parentid>14130</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12274" sha1="kg0a8hysk5uo8v2hqh3fnucbue06i1j" xml:space="preserve">==ဒေသသမိုင်းအကျဉ်း==

ကျိန္တလီမြို့ကို ရှေးရခိုင်ဘုရင်တိ လက်ထက်က တောင်ခွင် ကြိမ်တလီဟုခေါ်တွင်ခပါရေ။ ရခိုင်လေးမြို့ခေတ်တွင် ရာဇသူ မင်းကြီးရေ ကောဇာသက္ကရာဇ်(၆၁၈)ခုနှစ်။ခရစ်နှစ် (၁၂၅၆) ခုနှစ် နန်းတက်သောအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ မွန်တိ ကြိမ်တလီကို ဝင် ရောက်တိုက်ခိုက်၍ ရာဇသူမင်းကြီးက စစ်လှေ(၃၀၀ဝ)ဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခရကြောင်း ရာဇဝင်တွင်ပါဟိသော ကြောင့်ကျိန္တလီ မြို့နယ်ခွဲရေ လွန်ခသောနှစ်ပေါင်း (၈၀၀)ကျော်ကပင်တည်ဟိခပြီး ဖြစ်ပါရေ။နောက်နှစ်ပေါင်းတိစွာ ကြာလာသောအခါ ကြိမ်တလီ ချောင်းရေ ကျိန္တလီချောင်း၊ ကြိမ်တလီရွာရေ ကျိန္တလီရွာဟု စကားရွေ့လျား ပြောင်းလဲခဟန်ဟိ ပါရေ။ ကျိန္တလီရေ မြို့မဖြစ်မှီ ကျိန္တလီကျေးရွာအုပ်စု အနီနန့်ဟိနီခကာ ပြည်ထဲရီးဝန်ကြီးဌာနဧ့ (၁-၄-၂၀၁၄) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၀၀/ ၂၂ -၃၅၄ / ဦး ၁ဖြင့် ကျိန္တလီရွာနန့် သဖန်းကွင်းရွာရို့ကို ရပ်ကွက်(၃)ခု အဖြစ်ဖွဲ့ စည်းပြီး ကိုန္တလီမြို့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထဲရီးဝန်ကြီးဌာန ဧ့ (၁-၄-၂၀၀၄)ရက်စွဲပါအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၀၀/ ၂၄-၄၇/ ဦး ၁ဖြင့် ရပ်ကွက်(၃)ခု ၊ကျေးရွာအုပ်စု (၁၂)ခု၊ စုစုပေါင်း(၁၅)ခုဖြင့် ကျိန္တလီမြို့နယ်ခွဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းခပါရေ။သို့ရာတွင်၂၀၀၈ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ(၅၁)ပါ ပြဌာန်းချက်နန့်အညီ ဖြစ်စေရန် ၂၀၁၃ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ(၁၄)ရက်နိ့တွင် ကျင်းပပြု လုပ်သော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်ထောင်စု အစိုး ရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၃၁/၂၀၁၃)ဧ့သဘော တူညီချက် အရ မြို့နယ်ခွဲဟူသောစကားရပ်အား ပြည်ထဲရီး ဝန်ကြီးဌာနဧ့ (၂၂-၅-၂၀၁၄)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာ(၆၁၁/၂၀၁၄)ဖြင့် ပယ်
ဖျက်ခ၍ ယခုအခါတွင် ကျိန္တလီမြို့နယ်ခွဲ ဖွဲ့စည်းမှုမဟိပါကြောင်း တင်ပြအပ်ပါရေ။

==တည်နီရာအကျယ်အဝန်း==
ထို့န္တလီမြို့ရေ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ဒီဂရီ ၅၀ မိနစ် ၅၀စက္ကန့်နန့် ၁၈ ဒီဂရီ ၀၈ မိနစ် ၀၀စက္ကန့်အကြား အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ဒီဂရီ ၂၅မိနစ်၊ ၅၀စက္ကန့်နန့်၉၄ဒီဂရီ ၅၀ မိနစ်၊ ၃၀စက္ကန့် အကြားတွင် တည်ဟိပါရေ။ အရှေ့မှ အနောက်သို့(၁.၁)မိုင်နန့် တောင်မှမြောက်သို့(၁.၂)မိုင် ရှည်လျားပါရေ။ ကျိန္တလီမြို့ဧ့ ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါရေ။

==နယ်နိမိတ်==
ကျို့န္တလီမြို့ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် အင်္ဂပူမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဂွမြို့နယ်နန့် ထိစပ်လျက်ဟိပြီး အနောက်ဘက်တွင် ... ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်၊မြောက်ဘက်တွင် သံတွဲမြို့နယ်ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ဟိပါရေ။

==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်==
ကျိန္တလီမြို့ရေ တောင်ကုန်းတောင်တန်းနန့် မြစ်ချောင်းတိ ပေါတိသောဒေသဖြစ်ပြီး မိုးရွာသွန်းမှုတိသဖြင့် မိုးရွာသွန်းမှုတိသဖြင့် အမြဲစိမ်း သစ်တောတိ ပေါက်ရောက်သော သစ်တောဖုံးလွှမ်းသည့် ဒေသ ဖြစ်ပါရေ။ မြို့တစ်ခုလုံးရေ အရှေ့ဘက်တွင်မြင့်၍ အနောက် ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းပါရေ။ ရခိုင်ရိုးမနန့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အကြားတွင် တည်ဟိသော ကမ်းမြောင်ဒေသဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် ကျယ်၍ တောင်ဘက်တွင် ကျဉ်းမြောင်းပါရေ။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်း မှာ မြောက်မှတောင်ဘက်သို့ သွယ်တန်းလျက်ဟိပါရေ။ ထင်ရှားသော တောင်မှာ မြို့ဧ့အရှေ့ဘက်တွင် ပေ(၄၀၅၆)ပေမြင့်သော တောင်နီ တောင်ဖြစ်ပါရေ။ ကျိန္တလီမြစ်ဝမှ အနောက်ယွန်းယွန်း (၂၃)မိုင်ခန့် အကွာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်းတွင် လူမနီသည့် နံ့သာကျွန်း အမည်ဟိ ကျွန်းတစ်ကျွန်းဟိပါရေ။

==ရေဆင်း==
ကျွဲန္တလီမြို့ရေ မြစ်ငယ်ချောင်းတိပေါတိသည့် ဒေသ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြစ်ချောင်းတိရေ မြောက်မှတောင်သို့ လည်း ့လည်း ကောင်း၊ အရှေ့မှအနောက်သို့လည်းကောင်း၊ ကွေ့ကောက်စီးဆင်း လျှက်ဟိပါရေ။ထင်ရှားသောမြစ်မှာ ကျိန္တလီမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ အရှေ့ဘက် တွင်မြစ်ဖျားခံ၍ ကွေ့ကောက်စီးဆင်းကာ ကျိန္တလီမြို့ အနီးမှဖြတ်၍ အရှေ့မှအနောက်သို့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စီးဆင်းလျက် ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်သို့ စီးဝင်ပါရေ။ ကျိန္တလီမြစ်ရေ ပင်လယ်နန့် ဆက် စပ်နီသော မြစ်ဖြစ်သဖြင့် ဒီရေ(ရေငံ) အတက်အကျဟိကာ၊ မြစ်ဝ မှ(၉) မိုင်ခန့်ရေ ရေငံတိဖြစ်ပြီး၊ ကျန်သော (၆)မိုင်ခန့်ရေ ရေချို ပိုင်းဖြစ်သဖြင့် စိုက်ပျိုးရေ၊ သောက်သုံးရေအဖြစ်အသုံးပြု နိုင်ပါ ရေ။ ကျိန္တလီမြစ်မှာ ဒီရေအတက်အကျဟိသဖြင့် ရာသီမရွေး စက် လှေတိဝင်ထွက်လားလာနိုင်ပြီး၊ မြစ်ဖျားပိုင်းတွင် ပဲ့ထောင်စက် တပ်ယာဉ်တိဖြင့်လားလာ နိုင်ပါရေ။မြစ်ဝမှာ သဲသောင်ခုံတိ ဟိခြင်း၊ မြစ်ရိုးပြောင်းလဲမှုဟိခြင်းရို့ကြောင့် သင်္ဘောတိဝင်ထွက် လားလာနိုင်မှုမဟိပါ။

==ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့်==
ကျွိန္တလီမြို့ရေ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ ခမြင့်(၂၅)ပေ ဖြစ်ပါရေ။

==ရာသီဥတုနန့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်==
ကျိန္တလီမြို့ရေ မိုးတိ၍ ပူအိုက်စွတ်စိုသောရာသီဥတုဟိပြီး၊
အမြင့်ဆုံး အပူချိန်(၃၃.ဝ'C)နန့်အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ (၂၂.၀ C)ဖြစ်ပါ ရေ။နှစ်အလိုက် ဖြစ်ပေါ်ခသော မိုးရေချိန်နန့်အပူချိန်မှာ အောက်ဖော်ပြပါ အတိုင်းဖြစ်ပါရေ။

==သဘာဝပေါက်ပင်တိ==
ကျိန္တလီမြို့အတွင်းပေါက်ရောက်သည့် သဘာဝပေါက်ပင် တိ
မှာ ပျဉ်းကတိုး၊ ကညင်၊ ကညောင်း၊ထိန်၊ ပျဉ်းမ၊ ကုက္ကိုလ်၊ သခွတ်၊ မျောက်ချော၊ မော်ရုံနန့် ကြိမ်ပင်၊ဝါးပင်တိ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက် ပါရေ။ ပင်လယ်ကမ်းခြေဒေသ ဒီရေတောတိတွင် ဗြူးပင်၊ ကနခိုပင်၊ မဒမပင်နန့် သရောပင်၊ ဓနိပင်တိ တိပြားစွာပေါက် ရောက်ကတ်ပါရေ။&lt;ref&gt;https://myanmar.gov.mm/documents/20143/0/%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%AD%E1%82%8F%E1%81%B1%E1%80%9C%E1%80%AE%E1%81%BF%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%B3%E1%82%95%E1%80%B1%E1%80%92%E1%80%9E%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%B9.pdf/103fc8f9-d1cd-c17a-1314-9bd43a27a868?t=1540801465399&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]
{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>kg0a8hysk5uo8v2hqh3fnucbue06i1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျောက်တော်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2795</id>
    <revision>
      <id>20571</id>
      <parentid>14135</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7103" sha1="bqdlh55izhs59nbsf7pvq6penxn6k2s" xml:space="preserve">ကျောက်တော်မြို့ရေ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးခရိုင်]]တွင် ပါဝင်၍ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]ဧ့ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်ရေ။ [[ကုလားတန်မြစ်]]ဧ့ လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ဟိ၍ မြို့ဧ့ အကျယ်အဝန်းမှာ အလျား ၃ မိုင် အနံ ၁/၂ မိုင်မျှ ဟိရေ။ ကျောက်တော်မြို့ဧ့ တစ်ဖက်ကမ်း ကုလားတန်မြစ်ကမ်းပါးဟိ [[ကျောက်တော်တောင်]]ပေါ်တွင် [[ကျောက်တော်စေတီ]] တည်ဟိရေ။

ကျောက်တော်မြို့တွင် ဈေး၊ ဆေးရုံ၊ စာတိုက်နန့် ကြေးနန်းရုံးတိ ဟိသည့်အပြင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းလည်း ဟိရေ။ မြို့ပေါ်၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ၄ ကျောင်းဟိရာ ယင်းရို့မှာ ရှမ်းရွာကျောင်း၊ မြို့သစ်ကျောင်း၊ သိမ်ကျောင်းနန့် ကျောက်တော်ကျောင်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ မြို့သူမြို့သားတိရေ ကျောက်တော်မြို့ ပတ်ဝန်းကျင်ဟိ ကန်တိမှ သောက်ရေသုံးရေကို ရဟိကတ်ရေ။ ကျောက်တော်မြို့ရေ စစ်တွေမြို့မှ ချင်းပြည်နယ်၊ [[ပလက်ဝမြို့]]သို့ လားရာ မီးသင်္ဘောလမ်းပေါ်တွင် တည်ဟိ၍ တောင်တန်းဒေသမှ ထွက်ရေ ကုန်တိနန့် ရခိုင်မြေပြန့် ဒေသမှ ထွက်ရေကုန်တိ ဖလှယ်ရာဒေသ ဖြစ်ရေ။ ပလက်ဝမြို့နယ်မှ ထွက်ရေ နာမည်ကျော် ကုလားတန်ဆေးတိကို ကျောက်တော်မြို့တွင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကတ်ရေ။ ကျောက်တော်မြို့ အနီးတဝိုက်ဟိ ရွာကြီးတိ၌ ရက်သတ္တတစ်ပတ်ကေ ဈေးနိ့ ၂ နိ့မျှ ဖွင့်လှစ်လေ့ဟိရေ။

ကျောက်တော်မြို့ တစ်ဖက်ကမ်းမှ အရှေ့ဘက် ၅ မိုင်ခန့် အကွာတွင် [[မန္တလေးမဟာမုနိ]] ရုပ်ပွားတော် မူလ ကိန်းဝပ်တော်မူရာ နီရာဟောင်းတည်ဟိ၍ ထိုနီရာတွင် သူဌေး[[ဦးရဲကျော်သူ]] လှူဒါန်းထားရေ ရုပ်ပွားတော် တစ်ဆူ ကိန်းဝပ်တော်မူရေ။ ကျောက်တော်မြို့မှ မဟာမုနိတန်ဆောင်းသို့ လားရာလမ်းစဉ်ဖြင့် မြို့ဟောင်းမြို့သို့ ရောက်နိုင်ရေ။

==သမိုင်းကြောင်း==

မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခုတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင်ရေ ရခိုင်ဘုရင် [[စန္ဒသူရိယ]] မနောဒိဌာန်ဖြင့်ပင့်လျောက်၍ [[ဓညဝတီ]] [[ရခိုင်ပြည်]]သို့ ကြွလာတော်မူခစဉ် ကျောက်တော်ဘုရား တည်ဟိရာ ကျောက်အတိပြီးရေ [[မောရပဗ္ဗတ တောင်]]ထက်၌ ရပ်တန့်တော်မူပြီးကေ နုစဉ်ဘဝတွင် ထိုဒေသ၌ ပန်းပွတ်သမား ဖြစ်ခဘူးကြောင်း၊ ဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူပြီးနောက် [[ကျောက်ရိုးတော်ဓာတ်]]ကို ဤအရပ်၌ ဌာပနာကျောက်တော်စေတီဟု တွင်လတံ့ဆိုပနာ ဗျာဒိတ်ထားတော်မူခကြောင်းနန့် ရခိုင်ရာဇဝင်တိတွင် ပါဟိဧ့။ ထိုကျောက်တော်စေတီကို အစွဲပြု၍ ကျောက်တော်မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခြင်း ဖြစ်ရေ။

==စီးပွားရီး==

ကျောက်တော်မြို့မှ နှစ်စဉ် စပါးတန်ချိန် ၁၃ဝဝဝ ခန့် ထွက်လေရေ။ ယခုအခါ ပိုလျှံရေစပါးတိ ကို နိုင်ငံတော် ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်းဝယ်ရီးအဖွဲ့မှ တိုက်ရိုက်ဝယ်ယူလျက်ဟိရေ။ ထိုနယ်တွင် ထင်ရှားရေ စပါး ၂ မျိုးမှာ ငကြိန်သီး ခေါ် မီးဒုံးစပါးမျိုးနန့် လက်ရုံးစပါးခေါ် ငစိန်စပါးမျိုး ဖြစ်ရေ။ ယကေလည်းသော လူကြိုက်အတိဆုံးဆန်မှာ ငါးရာဗိုလ် ဆန် ဖြစ်ရေ။

မြို့နယ်လူထုမှာ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းပေါ်တွင် အမှီပြု၍ နီထိုင်စားသောက်ကတ်ရေ။ ဆန်စပါး၊ နှမ်း၊ မြေပဲနန့် ဆေးတိကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။ နှမ်းနန့် မြေပဲမှ ဆီကို ကြိတ်ယူရေ။ အချို့မှာ သစ်လုပ်ငန်းတိကို လုပ်ကိုင်၍ အသက်မွေးကတ်ရေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)အပိုင်း(ခ)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>bqdlh55izhs59nbsf7pvq6penxn6k2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျောက်ပန်းဒူကမ်းခြီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2798</id>
    <revision>
      <id>20554</id>
      <parentid>12216</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="d5rberx7g0q5hkmf6esjxdwusd9awy8" xml:space="preserve">ကျောက်ပန်းဒူကမ်းခြီရေ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မေယုဒေသ မောင်တောမြို့ဧ့ အရှိတောင်ဘက် ၃၂ မိုင်ခန့်အကွာ၊ ဘူးသီးတောင်မြို့ဧ့ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိရေ အထင်ကရ ကမ်းခြီတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ယင်းကမ်းခြီဟိ ကျောက်ဆောင်ပုံစံရေ တစ်ချိန်က အဖိုးသျှင်အဘောင်သျှင်တိ ဆီးရွက်ကြီးထည့်ပြီးကေ သောက်ရေ ပန်းဒူ (ပန်းဒူ) ပုံစံမျိုး တည်ဟိနိန်ပြီးကေ ကျောက်ပန်းဒူကမ်းခြီဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းဖြစ်ရေ။ ဒဏ္ဍာရီလာ ရာမ၊ လက္ခဏရာဇဝင်တိနန့်အတူ ဟိခရေ ကမ်းခြီလည်းဖြစ်ရေ။ ကမ်းခြီဧ့ သဘာဝအလှတရား သဘာဝ ကျောက်ဆောင်အများကြီးရို့က ထိုကမ်းခြီကို ဆွဲဆောင်ထားပြီးကေ ဖြားတက်လာကေ ကျောက်ဆောင်အား ရေပတ်လည်ဝိုင်းရံထားပြီးကေ ရီကဇပ်ဖို့ ကကောင်းပင် ကောင်းပါရေ။ ရီဧ့စိမ်းကြည်မှုကြောင့် ကျောက်သားပြင်၊ ကျောက်ဆောင်ချေ အလှပချေတိနန့် ကမ်းခြီအလှ ရှုမဝဖြစ် ကတ်ရရေ။ ကမ်းခြီဧ့ အနီးနားတစ်ဝိုက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိနန့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်အများကြီး နီထိုင်ကတ်ရာ ဘာသာရီးယုံကြေမှုအရ ဟိန္ဒူ ဘာသာဝင်တိ မီးမျှောပွဲ ကျင်းပလိ့ဟိရေ ကမ်းခြီလည်းဖြစ်ပါရေ။

[[Category:ရခိုင် ကမ်းခြီတိ‎]]
[[Category:ရခိုင် မြစ်တိ‎]]

{{INTERWIKI|Q132069916}}</text>
      <sha1>d5rberx7g0q5hkmf6esjxdwusd9awy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျောက်ဖြူမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2801</id>
    <revision>
      <id>20572</id>
      <parentid>14302</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15728" sha1="ss5tr5mk0jnv9gp8kh14sv8o8kuvous" xml:space="preserve">ကျောက်ဖြူမြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အနောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ် တွင် တည်ဟိရေ။ ကျောက်ဖြူခရိုင်ဧ့ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ကြီးဖြစ်သည့်အပြင် ရခိုင်ပြည်နယ်ဧ့ ဒုတိယမြို့တော်လည်းဖြစ်ရေ။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဧ့ အရှိဘက် ကမ်းခြီအနီး ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ဟိရေ ရမ်းဗြဲကျွန်းဧ့ မြောက်ဘက်အစွန်း သံစစ်မြစ်ဝ၌ တည်ဟိရေ။ ရန်ကုန်မြို့မှ အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၂၅ဝ (ကီလိုမီတာ ၄၀၀) အကွာတွင် တည်ဟိရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာလကတ္တားမြို့နန့် ရန်ကုန်မြို့ရို့အကြား ဆန်စပါးကုန်သွယ်ရာ သဘာဝအလျောက် တည်ဟိရေ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်း တည်ဟိရေ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၈၃ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ ခန့်မှန်း လူဦးရေ ၁၉,၄၅၆ ဦး ဟိရေ။

==သမိုင်းအကျဉ်း==

ရှိအခါက ရခိုင်ပြည်၌ မထင်ရှားရေ တံငါရွာချေလှောက်ရာ ဖြစ်ခဧ့။ ကျောက်ဖြူမြို့ကို ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၈၂၄-၁၈၂၆) ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကျောက်ဖြူမြို့နီရာတွင် စစ်တပ်တိ ချထားခဧ့။ ထိုအခါ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်မြေရေ စစ်တွေ၊ သံတွဲနန့် ရမ်းဗြဲခရိုင်တိအတွင်းသို့ ကျရောက်ခ၍ အမ်းမြို့မှာ ခရိုင်ဌာနချုပ် ရုံးစိုက်ရာမြို့ မညီညွတ်ခြင်း၊ ပင်လယ်ကမ်းခြီနန့် ဝီးရခြင်းရို့ကြောင့် ယခင်စစ်တပ်တိ ချထား ခဖူးရေ ကျောက်ဖြူမြို့သို့ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ရွှိပြောင်းရုံးစိုက်ခဧ့။ ရမ်းဗြဲခရိုင်နန့် အမ်းခရိုင်ရို့ကိုလည်း ပေါင်း၍ ကျောက်ဖြူခရိုင်ဟု သတ်မှတ်ခလီရေ။ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်တွင် ကျေးရွာပေါင်း ၂၇ဝ ကျော် ပါဝင်ရေ။

လက်ဟိ ကျောက်ဖြူမြို့မှ ၇ မိုင်ခန့် ကွာဝီးရေ အုန်းတောရွာ အနီးတွင် ကျောက်ဖြူရွာဟောင်း တည်ဟိခပြီး၊ ကြီးမားရေ အဖြူရောင် ကျောက်တုံးကြီး နှစ်တုံးကို (ပေ ၇၀-ခန့် မြင့်ရေ။) အစွဲပြု၍ ကျောက်ဖြူဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်ရေ။ ထို ၁၈၅၂ တွင် ခရိုင်မြို့အဆင့် တိုးမြှင့်ခံရပြီး၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် အထိ ခရိုင်မြို့ဖြစ်ခရေ။ ၁၉၇၄ ခု ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေသစ် အရ ခရိုင်မြို့တိ အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရေအခါ ကျောက်ဖြူရေ ၁၉၇၄ မှ ၁၉၈၈ အထိ ရခိုင်ပြည်နယ်ဧ့ မြို့နယ် တစ်ခု အဖြစ် တည်ဟိခရေ။ ၁၉၈၈ တွင် ကျောက်ဖြူ မြို့နယ်စု ဖြစ်လာပြီး၊ နောင်တွင် ကျောက်ဖြူခရိုင် ပြန်ဖြစ်လာရေ။

ယခုအခါ ကျောက်ဖြူမြို့မှာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ စည်ကားရေမြို့ကြီး ဖြစ်လာရုံမျှမက သင်္ဘောဆိပ်မြို့လည်း ဖြစ်လာ၍ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးတိ ဝင်ရောက်ဆိုက်ကပ်ကတ်ဧ့။ မြို့ပေါ်တွင် ခရိုင်ဌာနချုပ် ရုံးတိအပြင် ဆီးရုံ၊ ရဲဌာန၊ စာပို့တိုက်၊ စာသင်ကျောင်းနန့် ဈီးတိဟိကတ်ဧ့။ မြို့စည်ပင်ရီးကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်မှ စ၍ မြူနီစီပယ်အဖွဲ့က စီမံအုပ်ချုပ်လာခဧ့။ &lt;ref&gt; မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)&lt;/ref&gt;

==မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်တိ==

*[[အရှိပိုင်းရပ်ကွက်]]

*[[အနောက်ပိုင်းရပ်ကွက်]]

* [[အလယ်ပိုင်းရပ်ကွက်]]

* [[မြစ်နားတန်းရပ်ကွက်]]

*[[စေတီတောင်ရပ်ကွက်]]

*[[အရာဟိရပ်ကွက်]]

*[[အစိုးရရပ်ကွက်]]

*[[သန်ပန်ချောင်းရပ်ကွက်]]

* [[ရခိုင်ပိုက်ဆိပ်ရပ်ကွက်]]

*[[ကုလားပိုက်ဆိပ်ရပ်ကွက်]]

* [[ပြင်ဖြူမော်ရပ်ကွက်]]

* [[တောင်ရင်းရပ်ကွက်]]

*[[ကုမ္ပဏီဈီး(ခ) စေတီယရပ်ကွက်]]

*[[ကုလားဘာတောင်ရပ်ကွက်]]

* [[တိုးချဲ့ရပ်ကွက်]]

*[[င/လပွေ့ရပ်ကွက်]]

* [[ကညင်တောရပ်ကွက်]]

==ပညာရီး==

၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်ကို ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ကျောက်ဖြူဥပစာကောလိပ် ကို ၁၉၅၄ တွင် ဖွင့်လှစ်ရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေတက္ကသိုလ်ရေ ကျောက်ဖြူဥပစာကောလိပ်ဖြင့် သန္ဓေတည်ခခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ စစ်တွေတက္ကသိုလ် သမိုင်းမှတ်တမ်းတိက ပြဆိုရေ။ ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်ရေ ယခုအခါ ကျောက်ဖြူ ပညာရီးကောလိပ် အဖြစ်တည်ဟိပြီး၊ ပညာရီးဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တိကို ပို့ချလျက် ဟိရေ။

၁၉၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဆရာဖြစ်သင် ကောလိပ်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်ခ၍ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နိ့တွင် ဥပစာကောလိပ်ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခရေ။ ဤဥပစာ ကောလိပ်ကျောင်းတွင် အထွေထွေဝိဇ္ဇာ ပညာရပ်တိကို ပါ သင်ကြားပို့ချလျက်ဟိရေ။ ကျောက်ဖြူမြို့မှာ ရန်ကုန်မြို့နန့် ကုန်းလမ်း လီယာဉ်လမ်းတိဖြင့် ဆက်သွယ်လျက် ဟိရေ။ မြို့ဧ့ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁.၂၂ ဟိ၍ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၇၂၄၁ ယောက် ဟိရေ။
ထင်ရှားသည့်နီရာတိ

ကျောက်ဖြူမြို့မှ ၁၆ မိုင်ကွာဝေးသည့် မင်းပြင် အရပ်တွင် မိုးလေဝသ တိုင်းထွာရီး ရေဒါစခန်း တစ်ခုကို ဆောက်လုပ်ထားရေ။ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ ပထမဆုံးရေ ရေဒါ စခန်းဖြစ်ရေ။ ဇင်ချောင်းကမ်းခြေရေ လှပရေ ပင်လယ် ကမ်းခြေဖြစ်ရေ။ ကျောက်ဖြူမြို့အနီးဟိ ပွိုင့်ကမ်းခြေရေ ထင်ရှားရေ။

ကျောက်ဖြူမြို့ဧ့ အရှေ့တောင်ဘက် ၃ မိုင်ခန့်အကွာ စိုင်ချုံရွာအနီးတွင် နဂါးပွက်တောင် ခေါ် မီးတောင် ဟိရေ။

==စေတီပုထိုးတိ==

ဝေသာလီခေတ် လက်ရာတိဖြစ်သည့် ကံ့ကော်တောဘုရား ရုပ်ပွားတော်နှစ်ဆူမှာ ကျောက်ဖြူမြို့ဧ့ ထင်ရှားရေ တန်ခိုးကြီးဘုရားဖြစ်ရေ။ ကျောက်တစ်လုံးဘုရားမှာ မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်ဘုရင် မင်းဗာကြီးက စတင် တည်ထားခခြင်းဖြစ်ပြီး ကြီးမားရေ ကျောက်ဆောင် တစ်ခုလုံးကို လှိုဏ်ပတ်လမ်းတိဖြင့် ဂူတိထွင်းကာ ဘုရားရုပ်ပွားတော်တိကို တည်ထားကိုးကွယ်ထားရေ။ စုစုပေါင်း ဂူပေါက် ၅၅ ပေါက်ဟိရေ။ စေတီတောင် ရွှေသာလျောင်းဘုရား၊ စေတီယျတောင်ဘုရားနန့် သာသနာ ၂၅၀ဝ စေတီရို့မှာ ထင်ရှားရေ။ စေတီတောင်ဘုရား၊ ကျောက်တစ်လုံးဘုရားနန့် ကံ့ကော်တောဘုရားပွဲတော်တိကို တန်ခူးလအတွင်းတွင် ကျင်းပလေ့ဟိ ကတ်ရေ။ ကံ့ကော်တောဘုရားပွဲတော်ကို မြန်မာနှစ်ဆန်းတစ်ရက်နိ့တွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာကျင်းပလျက်ဟိရေ။ ထိုပွဲတော်ကို ကျောက်ဖြူခရိုင်ဟိ မြို့တိပါ လာရောက် လေ့ဟိရေ။


မြို့ဧ့ အရှေ့တောင်ဘက် ၁ မိုင်ခွဲခန့်အကွာ ကညင်တောရပ်ကွက် အနီးဟိ စေတီတောင်ပေါ်တွင် လျောင်းတော်မူ ရုပ်ပွားတော် တစ်ဆူ ဟိရေ။ မြို့ဧ့အနောက်တောင်ဘက် ၃ မိုင်ခန့်အကွာ ဂုံးချွိန်ရွာသို့ လားရာလမ်းခရီး၌ ကျောက်တစ်လုံးဘုရား တည်ဟိရေ။ ဤဘုရားမှာ ကြီးမားရေ ကျောက်တုံးကြီး တစ်ခုကို ဘုံဆောင်ပြာသာဒ်လိုဏ်ဂူနန့် ရုပ်တုတော်တိပါ အပြီးဖြစ်မြောက်အောင် ထုလုပ်မွန်းမံထားခြင်း ဖြစ်ရေ။ လိုဏ်ဂူတော်နန့်တကွ ဘုရားရုပ်တုတော်တိ၊ ပန်းဆိုင်းတိ၊ ဘီလူးရုပ်၊ နတ်ရုပ် စရေအရုပ်ဟန်ပန် ရို့ရေ ရှိရခိုင်တိဧ့ ဗိသုကာပညာနန့် ကျောက်ဆစ်ပညာတိကို သရုပ်ဖော်ပြလျက်ဟိရေ။ ကျောက်တစ်လုံးဘုရားဧ့ တောင်ဘက် ၂ မိုင်ခန့်အကွာ ကံကော်တောအရပ်တွင် ကံကော်တောဘုရားဟု ထင်ရှားရေ ရုပ်တုတော်တစ်ဆူ ဟိရေ။ ထိုရုပ်တုတော်ကို ပင်လယ်ထဲမှ ပင့်ဆောင်ရဟိခရေကြောင့် ပေါ်တော်မူဘုရားဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကာ ကိုးကွယ်ကတ်ရေ။

==ကျောက်ဖြူမြို့မှ ထင်ရှားရေ ပုဂ္ဂိုလ်တိ==

ဦးမြတ်ထွန်းအောင် (မြန်မာ တိုင်းရင်းသားထဲမှ ပထမဆုံး အရီးပိုင်)

ဦးဘစော (ဝန်ကြီးဟောင်းနန့် အငြိမ်းစား သံအမတ်ကြီး)

ဦးလုံး (လူမှုထူးချွန်ဆုရ ရခိုင်စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု ပညာသျှင်)

ဦးသာထွန်း (အငြိမ်းစား သံအမတ်ကြီး)

ဦးလှထွန်းဖြူ (ရှေးဟောင်းသုတေသန ပါမောက္ခ)

ဖိုးကျော့ (အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရီးဆရာ)

စောနု (နိုင်ငံကျော် ဂီတ အနုပညာသျှင်)

ဦးတင့်ဇော် (RFA သတင်းထောက်)

စိမ်းလဲ့လဲ့ (နိုင်ငံကျော် အဆိုတော်)

မဲဇာ (ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်)

==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်==

ကျောက်ဖြူလေဆိပ်

ကျောက်ဖြူ ရေနက်ဆိပ်ကမ်း

ကျောက်ဖြူ-ရန်ကုန် ကားလမ်းမကြီး

==ကိုးကား==


[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>ss5tr5mk0jnv9gp8kh14sv8o8kuvous</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခမောင်းဆိပ်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2845</id>
    <revision>
      <id>20573</id>
      <parentid>14173</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="fjl4jcc7kmykpgr6bbd5jkcmszr49xq" xml:space="preserve">ခမောင်းဆိပ်မြို့ သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောခရိုင်၊ မောင်တောမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ရေ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၉၉/၂၀၁၆ ဖြင့် ခမောင်းဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင်းဟိ အရှေ့ခမောင်းဆိပ်ရွာ၊ အနောက်ခမောင်းဆိပ်ရွာ၊ အစံကျော်ရွာ၊ မီးကျောင်းချောင်းရွာ၊ ရဲဘောက်ကျာရွာ နှင့် တိုင်းဘင်္ဂါရွာတို့ကို စုပေါင်း၍ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် ၅ ခုဖြင့် ခမောင်းဆိပ်မြို့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရေ။&lt;ref&gt;မောင်တောမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (PDF)။ မောင်တောမြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန။ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇။ 4 March 2019 တွင် မူရင်း (PDF) အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၈ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; &quot;Rakhine State PCodes&quot; Archived 3 March 2019 at the Wayback Machine. by Myanmar Information Management Unit, September 2017&lt;/ref&gt;

==အကျယ်အဝန်း==
ခမောင်းဆိပ်မြို့၏ မြို့ဧရိယာမှာ ၈.၂၀ စတုရန်းမိုင် (၂၁.၂ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဟိရေ&lt;ref&gt;မောင်တောမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (PDF)။ မောင်တောမြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန။ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇။ 4 March 2019 တွင် မူရင်း (PDF) အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၈ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
၁.↑ Jump up to:၁.၀ ၁.၁ မောင်တောမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (PDF)။ မောင်တောမြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန။ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇။


[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]

{{ရခိုင်ပြည်နယ်}}</text>
      <sha1>fjl4jcc7kmykpgr6bbd5jkcmszr49xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စနဲမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2882</id>
    <revision>
      <id>20577</id>
      <parentid>14184</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3086" sha1="0gi4ii2wd8lx83g6683lzm7wmlek3hg" xml:space="preserve">'''စနဲမြို့စွာ''' အာရက္ခပြည်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်က မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပါရေ။ ကျောက်ဖြူမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၂၈-မိုင်အကွာက ရပ်ကြီးရွာကြီး ဖြစ်ပြီးကေ။ ရမ်းဗြဲ စနဲလို့လည်း လူတိက ခေါ်ဖြစ်ကတ်ပါရေ။&lt;ref&gt;https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%85%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7&lt;/ref&gt;


[[ကျောက်ဖြူ]]-ရန်ကုန် ကားလမ်းစွာ စနဲမြို့အနီးနားက ခိုမင်းဓာတ်စေတီနန့် အပါးချေက ဖြတ်လို့ လားရပါရေ။ စနဲမြို့မှာ စည်ပင်သာယာမြို့မဈီး၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း(၄)ကျောင်း၊ ရဲစခန်းနန့် ပြည်သူ့ဆီးရုံ တစ်ရုံ ဟိမ့်ပါရေ။ မြို့ထက်က ရပ်ကွက်တိမှာ ကံပြင်ရပ်ကွက်၊ တောင်ငူစုရပ်ကွက်၊ အလယ်ပိုင်းရပ်ကွက်၊ ရွှေဟင်္သာရပ်ကွက်နန့် ထိန်ဒွေရပ်ကွက် ဆိုပြီးကေ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်(၅)ခုဟိမ့်ပါရေ။&lt;ref&gt;https://www.google.com/maps/place/Sane,+Myanmar+(Burma)/@19.2210737,93.7131641,8210m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x30ba1e22aec8ecc7:0x49fabd03dc9480e5!8m2!3d19.2184745!4d93.7358924!16s%2Fg%2F1tgz2xlq?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI1MDgyNS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Sane Myanmar (Burma) Google Map&lt;/ref&gt;

===စီးပွားရေး===

စနဲမြို့မှာ TRM အတိုခေါက်နာမေနန့် ရီသန့်စက်ရုံ တစ်ရုံ ဟိမ့်ပါရေ။ စနဲမြို့မှာနီထိုင်ရေ လူတိစွာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊ ဈီးရောင်းချခြင်းနန့် အစိုးရဝန်ထမ်တိ ဖြစ်ကတ်ပါရေ။&lt;ref&gt;၃&lt;/ref&gt;

===ပညာရီး===

စနဲမြို့မာ အထက်တန်ကျောင်း တစ်ကျောင်းယာ ဟိမ့်ပါရေ&lt;ref&gt;https://saetanarclinic.com/?p=1680 Arakkha Zin Myo&lt;/ref&gt;

===ကျန်းမာရေး===

တိုက်နယ်ပြည်သူဆီးရုံ၊ 

==ကိုးကား==
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ]]</text>
      <sha1>0gi4ii2wd8lx83g6683lzm7wmlek3hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>3287</id>
    <revision>
      <id>20568</id>
      <parentid>20371</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="ijatfszt7yxsvy7tmo1nhrpu6tffvei" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြို့]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ပြည်နယ်အလိုက်မြို့တိ]]</text>
      <sha1>ijatfszt7yxsvy7tmo1nhrpu6tffvei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိ မြို့နယ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>3289</id>
    <revision>
      <id>20582</id>
      <parentid>20372</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193" sha1="rpemnx108tflmbywoezqfpqmtzhuym6" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြို့နယ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြို့နယ်တိ]]</text>
      <sha1>rpemnx108tflmbywoezqfpqmtzhuym6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်တိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3956</id>
    <revision>
      <id>20648</id>
      <parentid>17834</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18616" sha1="stiv54qleuf8v8v2qdofynb4cy531o5" xml:space="preserve">{{Infobox country|native_name={{my|ရခိုင်တိုင်း}}|conventional_long_name=|common_name=|image_map=Arakan Division 1931.png|image_flag=Flag of the United Kingdom.svg|image_coat=Coat of Arms of the United Kingdom (1837-1952).svg|capital=[[စစ်တွေမြို့]]|national_anthem=[[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစီ]] (၁၈၂၄–၁၈၃၇၊ ၁၉၀၁–၁၉၄၂; ၁၉၄၅–၁၉၄၈) &lt;br /&gt; [[ဘုရင်မကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစီ]] (၁၈၃၇–၁၉၀၁)&lt;br /&gt;{{center|[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]}}|religion=[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]](အများစု)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ အစဟိရေ ဘာသာတရားတိ|currency=[[မြန်မာရူပီး]]၊ [[အိန္ဒိယရူပီး]]၊ [[ဆတာလင်ပေါင်]]}}'''ရခိုင်တိုင်း'''စွာ [[ဗြိတိသျှရာဇ်]]ဧ့ အုပ်ချုပ်မှုဒေသတခုဖြစ်ပြီးကေ ဒေနိန့်ခေတ် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ကို လွှမ်းခြုံထားရေ။ မြောက်ဘက်မာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယဧ့ ဘင်္ဂလားသမ္မတနယ်မြီနန့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နိန်ရေ။ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]စွာ ယင်းဧ့ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းထက်မာ တည်ဟိရေ။ ရခိုင်တိုင်းမာ လူမျိုးပေါင်းစုံနီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိပ်တန်း [[ဆန်]]တင်ပို့ရေ ဒေသဖြစ်ခရေ။

== သမိုင်း ==
၁၈၂၆ ခုနှစ်မာ [[ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်|ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ]] အပြီး [[ရန္တပိုစာချုပ်|ချုပ်ဆိုခရေ ရန္တပိုစာချုပ်]]နန့် အရှိအိန္ဒိယကုမ္ပဏီဧ့ အုပ်ချုပ်မှုသို့ ရခိုင်ကို လွှဲပြောင်းပီးခရေ။ နယ်မြီအား ဘင်္ဂလားသမ္မတနယ်မြီဧ့ တစ်စိတ်တစ်အာဒါးအဖြစ် ကနဦးအုပ်ချုပ်ခရေ။ နောက်ပိုင်းမာ [[ကိုလိုနီခေတ်|မြန်မာပြည်နယ်]]ဧ့ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၃၇ မာ မြန်မာနိုင်ငံစွာ သီးခြားသရဖူကိုလိုနီဖြစ်လာခရေ။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမာ]] ရခိုင်ပြည်စွာ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မာ [[ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်|ဂျပန်ရို့ လက်အောက်ကို]] ကျရောက်ခရေ။ ဘားမားကမ်ပိန်းမာ အာရကန်ကမ်ပိန်း ၁၉၄၂-၁၉၄၃ အပါအဝင် ရခိုင်လှုပ်ယှားမှုများစွာ ပါဝင်ခရေ။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မာ မဟာမိတ်တပ်တိ၏ အကူအညီနန့် ဗြိတိသျှတပ်တိက ပြန်ပနာရဟိခရေ။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဗြိတိသျှရို့ပါးမှ လွတ်လပ်ရီး ရခပြီးနောက် ရခိုင်စွာ မြန်မာပြည်ဧ့ အပိုင်းအဖြစ် ဆက်ပနာတည်ဟိနီခရေ။

== ပထဝီဗေဒ ==
ယင့်ချင့်အပိုင်းစွာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှိဖက်ပင်လယ်ပြင်တလျှောက်၊ [[နတ်မြစ်]]ဝမှ [[စစ်တကောင်းတိုင်း|စစ်တကောင်း]]နယ်နိမိတ်၊ [[မော်တင်စွန်းအငူ|ကိပ်]]နီဂရိတ်အထိ စီးဆင်းနီရေ ကမ်းရိုးတန်းမြီကွက်တခုဖြစ်တေ။ မြောက်ဘက်စွန်းမှ Cape Negrais အထိ အရှည် 400 m ခန့်၊ မြောက်ဘက်မာ အကျယ်ဆုံး မီတာ ၉၀ ၊ တောင်ဘက်ကို တရွိ့ရွိ့ လျော့နည်းလာကာ တောင်ဘက်စွန်းမာ 15 မီစွာထက် မပိုရေ ကျိုင်းမြောင်းထိအောင် [[ရခိုင်ရိုးမ|တောင်ဘက်]] သို့ ဆုတ်လားရေ ။ ကမ်းရိုးတန်းမာ အရီးအကြီးဆုံးဖြစ်ရေ [[မာန်အောင်ကျွန်း|မာန်အောင်]]၊ [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]]နန့် Shahpura ကျွန်းတိနန့် ပြည့်နှက်နိန်ရေ။ [[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]]မာ ဌာနချုပ်တည်ဟိပြီး ခရိုင်လေးဂုဖြစ်ရေ စစ်တွေခရိုင်၊ မြောက်ပိုင်းရခိုင်တောင်တန်းဒေသ၊ သံတွဲနန့် ကျောက်ဖြူ၊ အရင်က ရမ်းဗြဲဆိုပနာ ခရိုင်တိပါဝင်ရေ။ ယင်းဧ့ဧရိယာစွာ 18,540 စတုရန်းမီတာဖြစ်တေ။ ၁၈၂၆ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှရို့ သိမ်းပိုက်ချိန်၌ လူဦးရွီစွာ ၁၀၀,၀၀၀ ထက် မကျော်လွန်ခပါ၊၊ &lt;ref&gt;1911 Encyclopædia Britannica, Volume 2 page 315&lt;/ref&gt;

ရခိုင်တိုင်းဧ့ အဓိကမြစ်ကြီးတိမာ မြောက်ဘက်မာ နတ်မြစ်ဝက ပါဝင်ပြီးကေ စစ်တကောင်းနန့် စစ်တကောင်းကြားနယ်နိမိတ်ကို ဖွဲ့စီးပီးရေ။ 

(၂) ပင်လယ်ဧ့လက်တံဖြစ်ရေ [[မယူမြစ်|မေယုမြစ်]] စွာ ကမ်းရိုးတန်းနန့်အပြိုင် မီတာ (၅၀) ခန့်အကွာမာ စီးဆင်းနီပါရေ။

(၃) [[ကစ္ဆပနဒီ|ကုလားတန်မြစ်]] စွာ အရှိမြောက်ဘက်စွန်းဟိ တောင်ပြာတန်းအနီး တက်လာပြီး မေယုမြစ်ဧ့တောင်ဘက် မိုင်စိကေသျှေအကွာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်သို့ ကျဆင်းကာ တန်ချိန် ၃၀၀ မှ ၄၀၀ အထိ ဝန်တင်ရေဂါရီတိနန့် လားလာနိုင်ရေ။ 40 မီတာ။ ကုန်းတွင်းပိုင်းနန့် 

(၄) [[လေးမြို့မြစ်|Lemro မြစ်]] ၊ ကုလားတန်မြစ်ဧ့တောင်ဘက် မိုင်စိကေသျှေအကွာ ပင်လယ်အော်ထဲကို စိမ့်ဝင်နီရေ စမ်းချောင်းတခု။ အရှိဖက်မာ ရခိုင်ပြည် နယ်နိမိတ်ချင်း နီးအတွက်နန့် တောင်ဘက်ကို ဝီးကွာ၍ မြစ်တိစွာ အရေးပါမှု နည်းပါးရေ။ လှီနန့်လားလာနိုင်ရေ တာလတ်တိနန့် အမ်း၊ သံတွဲ၊ တောင်ကုတ်နန့် ဂွချောင်းရို့ စွာ အရေးပါအရာရောက်ရေ ဆိပ်ခုံတခုဖြစ်ပြီးကေ  ၉ မှ ၁၀ အထိ သဘော်တိ ဆိပ်ခံဖို့အတွက် ကောင်းမွန်ရေ ဆိပ်ခုံတခု ဖြစ်လှာခြင်းကြောင့်၊&amp;nbsp;ft. မိုးဖွဲ. Aeng လို့ ခေါ်လတ် အလွယ်ဆုံးလက်ကြားဖြစ်တဲ့ ရခိုင်တောင်တန်းတိကို ကျော်ဖြတ်ပြီး ယင်းရွာကနိန် အထက်မြန်မာပြည်ကို ဦးတည်လားစွာပါ။ တိုင်းဒေသကြီးဧ့ အဓိကသီးနှံမှာ [[ဆန်]] ၊ ခြည်၊ ဆီးလိပ်၊ သကြား၊ လျှော်ပင်နန့် မဲနယ်ရို့ဖြစ်တေ။ သစ်တောတိစွာ ကကောင်းကောင်းမွန်ရေ [[ဝက်သစ်ချ]] နန့် [[ကျွန်းသစ်|ကျွန်းသစ်တိ ပေါများ]]ပါရေ ။ &lt;ref&gt;1911 Encyclopædia Britannica, Volume 2 page 315&lt;/ref&gt;

ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ မြောက်ပိုင်းခရိုင်စွာ [[ပလက်ဝမြို့|ပလက်ဝ]]မာ ရုံးချုပ်ဟိပြီးကေ အများအားဖြင့်က ဘုရင့် ရဲ အဖွဲ့ဝင်တဦးဖြစ်ရေ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအောက်မာဟိရေ။ တောင်တန်းဒေသဧ့ ဧရိယာစွာ ၅၂၃၃ စတုရန်းမီတာ ကျယ်ဝန်းရေ။ ပေါ့ပ်။ (၁၉၀၁) ၂၀.၆၈၂။ &lt;ref&gt;1911 Encyclopædia Britannica, Volume 2 page 315&lt;/ref&gt;

== ခရိုင်တိ ==
ရခိုင်မာ အောက်ပါစာရင်းမာ ခရိုင်လေးဂုဟိရေ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ခရိုင်တိ
|-
|စစ်တွေ
|-
|ရခိုင်မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းတိ
|-
|သံတွဲ
|-
|ကျောက်ဖြူမြို့
|}

== လူဦးရွီစာရင်း ==
 [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်လူမျိုးတိ]]စွာ တိုင်းတိမာ အများစုဖြစ်တေ။ ရခိုင်လူမျိုးတိစွာ အဓိကကတော့ခါ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်တေ။ ဒုတိယအကြီးဆုံး အသိုက်အဝန်းမှာ [[ရခိုင်ရောက် အိန္ဒိယလူမျိုးတိ]]ဖြစ်ပြီးကတ်တေ။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သခေါင်စာရင်းအရ အိန္ဒိယလူမျိုး ၅၀၀,၀၀၀ စွာ မြို့တော် စစ်တွေမာ နီထိုင်ကတ်ပြီးကေ [[ဆိပ်ခုံ|ဆိပ်ကမ်း]]နန့် ကုန်းတွင်းပိုင်းကို လွှမ်းမိုးထားရေ။ &lt;ref name=&quot;BaylyHarper2005&quot;&gt;{{Cite book|title=Forgotten Armies: The Fall of British Asia, 1941-1945|url=https://archive.org/details/forgottenarmiesf00bayl|year=2005|page=[https://archive.org/details/forgottenarmiesf00bayl/page/91 91]}}&lt;/ref&gt;

== ဥပဒေပြုလွှတ်တော်တိ ==
၁၈၉၇ ခုနှစ်က ၁၉၃၇ ခုနှစ်အတွင်းမာ ရခိုင်ပြည် နယ်ဧ့ ဥပဒေပြုကောင်စီ မာ ပါဝင်ခရေ။ ၎င်းကို အင်ပါယာ ဥပဒေပြုကောင်စီ မာလည်း တက်စားပြုခရေ။ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအက်ဥပဒေ ၁၉၃၅ အရ မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ခွဲထုတ်ပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်စွာ ရခိုင်တိုင်းအပါအဝင် ကိုလိုနီဥပဒေပြုအဖွဲ့အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ရွီးကောက်ပွဲတိကို ၁၉၂၀၊ [[အထွေထွေ ရွီးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၂၂|၁၉၂၂၊]] ၁၉၂၃၊ [[အထွေထွေ ရွီးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၂၅|၁၉၂၅၊]] ၁၉၂၆၊ ၁၉၂၈၊ [[အထွေထွေ ရွီးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၃၆|၁၉၃၀၊]] ၁၉၃၂၊ ၁၉၃၄၊ ၁၉၃၆ နန့် [[အထွေထွေ ရွီးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|၁၉၄၇ ခုနှစ်တိမာ]] ကျင်းပခရေ။

ဗမာ-ရခိုင် နန့် အင်ဒို-အာရကန် နှစ်ခုစလုံးကို မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မာ ဇာတိအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွီးချယ်တင်မြှောက်ခရေ။ Gani Markan စွာ ရခိုင်ပြည်က ဇာတိ အိန္ဒိယ ဥပဒေပြုအမတ် ဖြစ်တေ။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မာ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ကို မဲဆန္ဒနယ်မြီ အဖြစ် ပြောင်းလဲခရေ။ MA Gaffar နန့် Sultan Ahmed ရို့ အပါအဝင် [[ရိုဟင်ဂျာ|ရခိုင်လူမျိုး]] နှစ်ဦးကို ဗမာ နယ်ခံ အမျိုးအစားနန့် ရွီးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခရရေ။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်စွာ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဂျန်နဝါရီလ ၄ ရက်နိမာ လွတ်လပ်ရေ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဧ့]] ဥပဒေပြုအဖွဲ့ ဖြစ်လာခရေ။

== စီးပွားရီး ==
ရခိုင်မာ လုပ်ခလစာက ဗြိတိသျှအိန္ဒိယထက် တဗျင်း ပိုပြီးကေများရေ။ &lt;ref name=&quot;Phayre1841&quot;&gt;{{Cite book|title=Account of Arakan|url=https://books.google.com/books?id=TPBeAAAAcAAJ&amp;pg=PA696|year=1841|page=696}}&lt;/ref&gt; [[ဆန်|စပါးအထွက်နှုန်း]] မာ ထင်ယှားရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xOyvvnUnA-8C&amp;q=arakan+&amp;pg=PA291|title=The Rice Industry of Burma, 1852-1940: (First Reprint 2012) - Cheng Siok-Hwa - Google Books|year=2012}}&lt;/ref&gt; Akyab စွာ [[ဥရောပ]] နန့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ရို့က သင်္ဘောတိကို လက်ခံကျင်းပပြီးကေ ကမ္ဘာထက်မာ ဆန် တင်ပို့ရေ ထိပ်တန်းဆိပ်ကမ်းတိ ထဲက တခုဖြစ်လာခရေ။ &lt;ref name=&quot;Hartwig1863&quot;&gt;{{Cite book|title=The Tropical World: a Popular Scientific Account of the Natural History of the Animal and Vegetable Kingdoms in the Equatorial Regions|url=https://archive.org/details/b2810674x|year=1863|page=[https://archive.org/details/b2810674x/page/159 159]}}&lt;/ref&gt; Arakan စွာ အများအားဖြင့် ပင်လယ်ရီကြောင်းနန့် ဝင်ရောက်နိုင်တွက်နန့် &lt;ref name=&quot;Minahan2002&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World A-Z &amp;#91;4 Volumes&amp;#93;|url=https://books.google.com/books?id=ZfnWCQAAQBAJ&amp;pg=PA168|date=30 May 2002|page=168}}&lt;/ref&gt; ယင်းဧ့ဆိပ်ကမ်းတိစွာ စစ်တကောင်း ၊ Narayanganj, Dacca, Calcutta, [[မော်လမြိုင်|Moulmein]], [[ရန်ကုန်မြို့|Rangoon]], [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|Singapore]], Penang, [[ချန်နိုင်းမြို့|Madras]] နန့် [[သန်လျင်မြို့|Syriam]] ရို့နန့်အတူ ကတို့သင်္ဘော တိကို မှီခိုနီရပါရေ။ &lt;ref name=&quot;Munro2003&quot;&gt;{{Cite book|title=Maritime Enterprise and Empire: Sir William Mackinnon and His Business Network, 1823-93|url=https://books.google.com/books?id=Dm6tSiRizBcC&amp;pg=PA55|year=2003|page=55}}&lt;/ref&gt; ရခိုင်စွာ ယင်းဧ့အကြောင်းကြောင့် ထင်ယှားရေ။

== ကိုးကား ==

{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်]]
 [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ကိုလိုနီခေတ်သမိုင်း]]
 [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဂျပန်ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်]]
 [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်]]
 [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗမာမြို့ဝန်ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်]]</text>
      <sha1>stiv54qleuf8v8v2qdofynb4cy531o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်သမိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3987</id>
    <revision>
      <id>20623</id>
      <parentid>17898</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23838" sha1="kwa2nje4nyf7o09hn355j8215xf76rm" xml:space="preserve">[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နန့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်တည်ဟိပြီး သမိုင်းဝင် '''အာရကန်နိုင်ငံတော်'''နန့် ကိုက်ညီရေ။ '''ရခိုင်ပြည်ဧ့သမိုင်း'''ကို ခေတ် (၇) ခုခွဲထားရေ – [[ဓညဝတီမြို့ဟောင်း]]၊ [[ဝေသာလီမြို့]]၊ [[လေးမြို့]]၊ [[မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]၊ ၁၇၈၅ မှ ၁၈၂၆ အထိ မြန်မာတိအုပ်ချုပ်ခံရခြင်း၊ [[ဗြိတိသျှရို့အုပ်ချုပ်ခြင်း (၁၈၂၆ မှ ၁၉၄၈)]] နန့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစပြီးကေ လွတ်လပ်ရေမြန်မာနိုင်ငံဧ့ တစ်စိတ်တစ်အာဒါးအဖြစ် တည်ဟိခြင်း။ အေဒီပထမထောင်စုနှစ်မှစပြီးကေ အာရကန်စွာ ကုန်းကြောင်းနန့်ရေလမ်းက လားရောက်နိုင်ရေ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နန့် [[အရှိတောင်အာသျှ]]ကြားဟိ နယ်စပ်ဒေသဖြစ်ခရေ။

ရခိုင်ရို့၏ [[မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]ကို ၁၇၈၄ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၃၁ ရက်နိမာ မြန်မာရို့၏ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]မှ သိမ်းပိုက်ခရေ။ ၁၈၂၆ ခုနှစ်မာ ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး စစ်လျော်ကြီရ်းအဖြစ် အာရကန်ကို ဗြိတိသျှရို့ပါး လွှဲပြောင်းပီးခရရေ။ ၁၈၈၆ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှရို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးကေ အာရကန်စွာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယဧ့ မြန်မာပြည်နယ်ဧ့ တစ်စိတ်တစ်အာဒါးဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်မာ အာရကန်စွာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယက ခွဲထွက်လှာရေ ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံဧ့ ကိုလိုနီအဖြစ် ပါဝင်ခရေ။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမာ ရခိုင်စွာ အသစ်ရဟိလာရေ လွတ်လပ်ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တစ်စိတ်တစ်အာဒါးဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မာ အာရကန်စွာ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ဧ့ ပြည်နယ်တခုဖြစ်လှာခပြီးကေ ရခိုင်လူမျိုးရို့၏ ဌာနေဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခရရေ။

ရှီးဟောင်းရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံတိ၏ သမိုင်းကို ရခိုင်ရို့၏ ရာဇဝင်ကျမ်းတိမာ မှတ်တမ်းတင်ထားရေကို တွိ့နှိုင်ရေ။
[[ဖိုင်:Asia_200ad.jpg|thumb|အေဒီ ၂၀၀ မာ ဂင်္ဂါမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသဟိ နိုင်ငံတိ၏ အိမ်နီးချင်းအဖြစ် အာရကန်ကို ပြသထားရေမြီပုံ]]
==ဓညဝတီမြို့ဟောင်း==
[[ဓညဝတီမြို့ဟောင်း]]စွာ ပေါ်ထွန်းခရေ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ လေးခုထဲက အိန္ဒိယယိုင်ကျေးမှု အဟိဆုံးနိုင်ငံတခုဖြစ်တေ။ သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ဒေနိုင်ငံတော်မြို့တော်ကို စတင်တည်ထောင်သူမှာ မရယုမင်းဖြစ်တေ။ မရယုမင်း ပျက်သုဉ်းပြီးကေ ကံရာဇာကြီးဟုနာမည်ဟိရေ အုပ်စိုးသူတဦးရောက်ဟိလာပြီးကေ မြို့တော်ကို ပြန်ပနာတည်ထောင်ခရေ။ ကံရာဇာကြီးဧ့ ဆက်ခံသူ စန္ဒသုရိယမင်းစွာ မြို့တော်ကို ပြန်ပနာမွမ်းမံခရေ။ သူ၏ လက်ထက်မာ မြတ်စွာဘုရားသျှင် ကြွရောက်တော်မူပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို ဌာပနာခရေ။

ရခိုင်ရာဇဝင်အများစုက ဘီစီ ၅၅၄ မာ စန္ဒသုရိယမင်းလက်ထက် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို ပူဇော်ခရေ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]စွာ အာရကန်ဧ့ အဓိက ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုဖြစ်လှာခကြောင်း သဘောတူညီကတ်ရေ။ ရှိးရက္ခိုင်ဒဏ္ဍာရီတိမာ မြတ်စွာဘုရားသျှင် အာရကန်သို့ ကြွရောက်တော်မူခရေ '''၁၂၃ ဘိုးတော်အင်္ဇနာခုနှစ်'''၊ သူ၏ [[Mahāparinibbāna Sutta|မဟာပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခြင်း]]မတိုင်ခင် ၂၅ နှစ်အလိုမာ မဟာမုနိဘုရားကြီးကို တည်ထောင်ခရေ စန္ဒသုရိယမင်းအကြောင်း အသေးစိတ်ဖော်ပြထားရေ။

မြတ်စွာဘုရားသျှင် ကြွရောက်တော်မူစဉ် စန္ဒသုရိယမင်းအား မိမိဧ့ အရွယ်အစားအတိုင်း ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ပြုလုပ်ခွင့်ပြုတော်မူခရေ။ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ ကျောက်တော်မြို့အရှိဖက် [[ကလို့ဒန်မြစ်|ကုလားတန်မြစ်]]ကမ်းပေါ်ဟိ သီလာဂီရိကျောက်တောင်ထိပ်မာ ယင်းနီရာကို ဘိသိပ်ပီးတော်မူခရေ။ ထွက်ခွာတော်မူချိန်မာ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ တောက်ပရေ အလင်းရောင်တိထွက်နီရေ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ချန်ရစ်ခပြီးကေ ချစ်ခင်ရရေ ညီတော် [[အာနန္ဒာ]]ထံ အပ်နှင်းတော်မူခရေ။ မြတ်စွာဘုရားသျှင်က ဧပိုင်မိန့်တော်မူခရေ-&lt;blockquote&gt;&quot;'''ဓညဝတီစွာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေ နိုင်ငံတော်ကြီးဖြစ်ပြီးကေ ဂစ္ဆပဏ္ဍိန္ဒမြစ်ဧ့ အရှိဖက်ကမ်းမာ မြို့ကြီး ၉၉ မြို့၊ အနောက်ဘက်ကမ်းမာ မြို့ကြီး ၉၉ မြို့ ဟိလီဖို့။ ဒေနိုင်ငံဧ့ မင်းတိစွာ ရှီးဟောင်း ကဿပတိုင်းမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာဖို့ဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် ကပိလဝတ်ပြည်ဧ့ တောထွက်မင်း အဇ္ဇုနမှ ဆင်းသက်လာရေ ငါရို့ သကျမုနိမျိုးနွယ်မှ ဖြစ်လိမ့်မေ။ ဘုရားလောင်းအဖြစ် ငါစွာ ဒေမွန်မြတ်ရေတိုင်းပြည်မာ အခေါက်ခေါက် ဖွားမြင်ခဖူးရေ။ ဒေနိုင်ငံမာ ကျွန်ုပ်၏ ရုပ်ပွားတော်ကို ပြုလုပ်ပြီးကေ ကျွန်ုပ်၏ သာသနာတော် (ဗုဒ္ဓဘာသာ) တည်တံ့နီသမျှ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကြာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကတ်လိ့မေ။'''&quot;&lt;/blockquote&gt;[[File:Buddha 00007.JPG|thumb| [[Mahamuni Buddha Temple|မဟာမုနိဘုရားရုပ်ပွားတော်]] စွာ မူလက [[ရခိုင်ပြည်နယ်|အာရကန်]]မှ ဓညဝတီခေတ်ကာလအတွင်းမာ ရောက်ဟိပါလတ်တေ]]ရခိုင်လူမျိုးတိစွာ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ပြင်ပမာ မြတ်စွာဘုရားသျှင်ဧ့ တရားတော်တိကို တိုက်ရိုက်နားထောင်ခရေ ပထမဆုံးလူမျိုးတိဖြစ်ကကြောင်း ဂုဏ်ယူစွာပြောဆိုကတ်ရေ။ မဟာမုနိရုပ်ပွားတော် ပြီးစီးရေအခါ ထိုရုပ်ပွားတော်ကို သီရိဂုတ္တကျောက်တောင်ထက်မာ ဌာပနာခကတ်ပြီးကေ နတ်လူရို့ စုဝီးကာ မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ပူဇော်ကန်တော့ကတ်ရေ ပွဲတော်ကြီး ကျင်းပခကတ်ရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12-06 |title=ARAKAN TODAY: What is Arakan: Rakhine, Rakhaing or Rakhaing-pray? |url=https://arakantodayeg.blogspot.com/2011/12/what-is-arakan-rakhine-rakhaing-or.html?m=1 |access-date=2025-01-23 |website=ARAKAN TODAY}}&lt;/ref&gt;

==ဝေသာလီ==  
အေဒီ ၄ ရာစုမာ [[ဓညဝတီမြို့ဟောင်း]] ပျက်သုဉ်းပြီးကေ (အေဒီ ၃၇၀) ရခိုင်ဒေသဧ့ အာဏာဗဟိုချက်စွာ ဓညဝတီမှ ဝေသာလီသို့ ရွိလားခီရေဟု ခန့်မှန်းရရေ။ ဓညဝတီထက် နောက်ပိုင်းမှ တည်ထောင်ခကေလေ့ ဝေသာလီစွာ ပေါ်ထွန်းခရေ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ လေးခုအနက် အိန္ဒိယယိုင်ကျေးမှု အဟိဆုံးနိုင်ငံဖြစ်တေ။ ပေါ်ထွန်းခရေ အခြားရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံတိပိုင် ဝေသာလီဘုရင့်နိုင်ငံစွာ အရှိဒေသ ([[ပျူမြို့ပြနိူင်ငံတိ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ မွန်လူမျိုး) နန့် အနောက်ဒေသ (အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂါလီ၊ ပါရှား) ရို့ကြားက ကုန်သွယ်ရီးကို အခြီခံထားရေ။{{Citation needed|date=November 2009}} ဒေနိုင်ငံစွာ တရုတ်-အိန္ဒိယ ပင်လယ်ရီကြောင်းကုန်သွယ်ရီးလက်ကြားတိထက်မာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခရေ။&lt;ref name=&quot;paths&quot;&gt;{{cite web |title=Ancient Vesali: Second Capital of the Rakhine Kingdom |last=Williams |first=Benjamin |date=25 January 2021 |url=https://pathsunwritten.com/ancient-vesali-myanmar/#The_Story_of_Ancient_Vesali_Waithali |language=en |website=Paths Unwritten}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Flag_of_Rakhine.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Rakhine.svg|thumb|250x250px]]
ဝေသာလီစွာ ထင်ယှားကျော်ကြားရေ ဆိပ်ခုံမြို့တခုဖြစ်ပြီးကေ ယင်းဧ့ ထွန်းကားချိန်ကာလမာ နှစ်စိုင်သင်္ဘောပေါင်း ထောင်ချီ၍ ဆိုက်ကပ်ခရေ။ ဒေမြို့တော်ကို ရီဝင်ရောက်ရေ ချောင်းတခုဧ့ ကမ်းနားမာ တည်ဆောက်ထားပြီးပနာ အုတ်တိနန့် ကာရံထားရေ။ မြို့ပြအနိန်အထားစွာ ဟိန္ဒူနန့် အိန္ဒိယယိုင်ကျေးမှုဧ့ လွှမ်းမိုးမှုတိ ဟိခရေ။&lt;ref name=&quot;newspaper&quot;&gt;{{cite news |date=November 1964 |author=Ba Tha (Buthidaung) |title=The Early Hindus and Tibeto-Burmans in Arakan (A brief study of Hindu civilization and the origin of the Arakanese race) |language=en |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/NM-1964-11-The_early_Hindus_and_Tibeto-Burmans_in_Arakan-en.pdf}}&lt;/ref&gt;

[[ပုဂံခေတ်]] ထွန်းကားလှာချိန် ၁၀ ရာစုမာ ဒေနိုင်ငံတော်စွာ တတအီးအီး ကျဆင်းလှာခရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Report on the antiquities of Arakan|url=https://digital.soas.ac.uk/AA00000763/00001|access-date=2025-02-02|website=digital.soas.ac.uk|language=en|archive-date=13 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413055834/https://digital.soas.ac.uk/AA00000763/00001}}&lt;/ref&gt;

==လောင်းကြက်မြို့==  
ဒေကာလအတွင်းမာ အုပ်စိုးခရေ နာမည်ကျော်မင်းတိထဲက တပါးမှာ [[မင်းထီး]] ဖြစ်ပြီးကေ သူစွာ [[လောင်းကြက်မင်းဆက်]]ကို အေဒီ ၁၂၇၉ မှ ၁၃၈၅ အထိ အုပ်စိုးခရေ။&lt;ref name=&quot;Linkara&quot;&gt;(Sandamala Linkara Vol. 1 1997: 171)&lt;/ref&gt;  
[[File:King Min Htee of Arakan.jpg|thumb|300x300px|မင်းထီးမင်း]]

လောင်းကြက်မင်းဆက် (၁၂၅၁–၁၄၀၆) စွာ ထင်ယှားရေ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ တခုဖြစ်တေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်း ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် အရ လောင်းကြက်မင်းဆက်ကို ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နိမာ တည်ထောင်ခရေ။ ၎င်းစွာ ဝေသာလီခေတ် ပျက်သုဉ်းပြီးကေ ပေါ်ပေါက်လာကာ မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော် မတိုင်ခင်ကာလအထိ တည်ဟိခရေ။&lt;ref name=&quot;TopichLeitich&quot;&gt;{{cite book|author1=William J. Topich|url=https://books.google.com/books?id=DIuaa5yKv-sC&amp;pg=PA17|title=The History of Myanmar|author2=Keith A. Leitich|date=9 January 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35725-1}}&lt;/ref&gt;

==မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်==
ဒေနိုင်ငံစွာ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံတိအနက် အစွမ်းထက်ဆုံးဖြစ်ပြီးကေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဧ့ စစ်တကောင်းဒေသတိကို အုပ်စိုးခရေ။ မြောက်ဦးဘုရင်တိစွာ အင်အားကြီးမားပြီး ၁၅၄၆–၁၅၄၇ နန့် ၁၅၈၀–၁၅၈၁ ခုနှစ်တိမာ တောင်ငူမြန်မာဧ့ ကျူးကျော်စစ်ဆင်နွှဲမှုကို နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး အောင်မြင်စွာ ကာကွယ်နိုင်ခရေ။ ယင်းဧ့ အင်အားအထွတ်အထိပ်ကာလ ၁၅၉၉ မှ ၁၆၀၃ အထိ ဆူန္ဒဘန်းမှ မာတာဘန်ဂျိုင်တာလောင်အထိ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ကမ်းရိုးတန်းဒေသကို တချက်ချေတာထိန်းချုပ်နိုင်ခရေ။ ၁၆၆၆ ခုနှစ်မာ မုချအင်ပါယာနန့် စစ်ဖြစ်ပြီးနောက် စစ်တကောင်းဒေသကို လက်လွှတ်ခရရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Arakanese Kingdom of Mrohaung {{!}} Burma, Monarchs, Buddhism {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Arakanese-Kingdom-of-Mrohaung|access-date=2025-03-05|website=www.britannica.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Than Tun|author-link=Than Tun|title=Myanmar History Briefs|publisher=Gangaw Myaing|year=2011|location=Yangon|pages=135|language=Burmese|chapter=23. Nga Zinga and Thida}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Guidebook on Mrauk U|url=https://www.researchgate.net/publication/369406651_Guidebook_on_Mrauk_U_-_2020|journal=Ministry of Religious Affairs and Culture, Myanmar|pages=Page 22 of PDF}}&lt;/ref&gt;
မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်စွာ ၁၇၈၅ ခုနှစ်အထိ တည်ဟိခပြီးကေ နောက်ဆုံးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်က သိမ်းပိုက်ခြင်းခံခရရေ။ မြောက်ဦးနိုင်ငံဧ့ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးတိမာ မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်၌ ရှီးဟောင်းဘုရား၊ စာတီပေါင်း ၇၀၀ ကျော် ပါဝင်ရေ။&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|title=Arakan and Bengal : the rise and decline of the Mrauk U from 15th to the 17th century (PDF)|url=https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2959700/view}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=History of the District Chittagong|url=https://www.chittagong.gov.bd/en/site/page/qPgv-%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8|access-date=2024-12-22|website=www.chittagong.gov.bd}}&lt;/ref&gt;

မြောက်ဦးနိုင်ငံမာ ဘုရင်စွာ အချုပ်အခြာအာဏာအား အပြည့်အဝကိုင်စားခရေ။ မြောက်ဦးနိုင်ငံစွာ ဘင်္ဂါလီ၊ ပေါ်တူဂီ၊ မြန်မာ၊ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) ရို့နန့် သံတမန်ရီးရာ ဆက်ဆံမှုတိနန့် ကုန်သွယ်ရီးဆက်ဆံမှုတိ ထိန်းသိမ်းခရေ။ ဒေဆက်ဆံမှုတိမာ စစ်ရီး၊ ဘာသာရီးနန့် အခါသင့်အနိန်နန့် ပဋိပက္ခတိ ပါဝင်ခရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/PAMELAGUTMANBURMASLOSTKINGDOMSSPLENDOURSBookZa.org|title=Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan  by Pamela Gutman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Arakan, Min Yazagyi, and the Portuguese : the relationship between the growth of Arakanese imperial power and Portuguese mercenaries on the fringe of mainland Southeast Asia 1517–1617.|url=https://www.researchgate.net/publication/34088599}}&lt;/ref&gt;

မြောက်ဦးနိုင်ငံစွာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဧ့ အချက်အချာဗဟိုဌာန တခုဖြစ်ခရေ။ အာရပ်၊ ဒတ်ချ်၊ ပေါ်တူဂီနန့် အခြားကုန်သည်တိနန့် ကုန်သွီမှုပြုလုပ်ခြင်းနန့် မြောက်ဦးစွာ စီးပွားရီးဗဟိုဌာနတခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခရေ။ ဒေနိုင်ငံစွာ ကျိကျိတက်ချမ်းသာရေ ဒေသဖြစ်ခရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့စွာ ကုန်သွယ်မှုတိကို စီးမျဉ်းစီးကမ်းသတ်မှတ်ခြင်း၊ အကောက်ခွန်တိကောက်ခံခြင်းနန့် နိုင်ငံတော်ဧ့ စီးပွားရီးကို မြှင့်တင်ဖို့ သံတမန်ရီးရာဆက်ဆံမှုတိ ထိန်းသိမ်းခြင်းရို့ကို ဆောင်ရွက်ခရေ။&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite web|title=The Kingdom of Arakan in the Indian 
Ocean Commerce [PDF]|url=https://journal.kci.go.kr/svn/archive/articlePdf?artiId=ART002533202}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းမှတ်တမ်းတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းသုတေသန]]
[[ကဏ္ဍ:ဓညဝတီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝေသာလီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:လေးမြို့ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:မြောက်ဦးခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ခေတ်သစ်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ကိုလိုနီခေတ်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ဂျပန်ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် လွတ်လပ်ရီးရပြီးခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်]]</text>
      <sha1>kwa2nje4nyf7o09hn355j8215xf76rm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20647</id>
      <parentid>20623</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23983" sha1="jomwguiulh0etfn09qyxhvma77oqoyx" xml:space="preserve">[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်မာ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]နန့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်တည်ဟိပြီး သမိုင်းဝင် '''အာရကန်နိုင်ငံတော်'''နန့် ကိုက်ညီရေ။ '''ရခိုင်ပြည်ဧ့သမိုင်း'''ကို ခေတ် (၇) ခုခွဲထားရေ – [[ဓညဝတီမြို့ဟောင်း]]၊ [[ဝေသာလီမြို့]]၊ [[လေးမြို့]]၊ [[မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]၊ ၁၇၈၅ မှ ၁၈၂၆ အထိ မြန်မာတိအုပ်ချုပ်ခံရခြင်း၊ [[ဗြိတိသျှရို့အုပ်ချုပ်ခြင်း (၁၈၂၆ မှ ၁၉၄၈)]] နန့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစပြီးကေ လွတ်လပ်ရေမြန်မာနိုင်ငံဧ့ တစ်စိတ်တစ်အာဒါးအဖြစ် တည်ဟိခြင်း။ အေဒီပထမထောင်စုနှစ်မှစပြီးကေ အာရကန်စွာ ကုန်းကြောင်းနန့်ရေလမ်းက လားရောက်နိုင်ရေ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]နန့် [[အရှိတောင်အာသျှ]]ကြားဟိ နယ်စပ်ဒေသဖြစ်ခရေ။

ရခိုင်ရို့၏ [[မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်]]ကို ၁၇၈၄ ခုနှစ် ဒီဇန်ဘာလ ၃၁ ရက်နိမာ မြန်မာရို့၏ [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]မှ သိမ်းပိုက်ခရေ။ ၁၈၂၆ ခုနှစ်မာ ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး စစ်လျော်ကြီရ်းအဖြစ် အာရကန်ကို ဗြိတိသျှရို့ပါး လွှဲပြောင်းပီးခရရေ။ ၁၈၈၆ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှရို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးကေ အာရကန်စွာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယဧ့ မြန်မာပြည်နယ်ဧ့ တစ်စိတ်တစ်အာဒါးဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်မာ အာရကန်စွာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယက ခွဲထွက်လှာရေ ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံဧ့ ကိုလိုနီအဖြစ် ပါဝင်ခရေ။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမာ ရခိုင်စွာ အသစ်ရဟိလာရေ လွတ်လပ်ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တစ်စိတ်တစ်အာဒါးဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မာ အာရကန်စွာ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ဧ့ ပြည်နယ်တခုဖြစ်လှာခပြီးကေ ရခိုင်လူမျိုးရို့၏ ဌာနေဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခရရေ။

ရှီးဟောင်းရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံတိ၏ သမိုင်းကို ရခိုင်ရို့၏ ရာဇဝင်ကျမ်းတိမာ မှတ်တမ်းတင်ထားရေကို တွိ့နှိုင်ရေ။
[[ဖိုင်:Asia_200ad.jpg|thumb|အေဒီ ၂၀၀ မာ ဂင်္ဂါမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသဟိ နိုင်ငံတိ၏ အိမ်နီးချင်းအဖြစ် အာရကန်ကို ပြသထားရေမြီပုံ]]
==ဓညဝတီမြို့ဟောင်း==
[[ဓညဝတီမြို့ဟောင်း]]စွာ ပေါ်ထွန်းခရေ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ လေးခုထဲက အိန္ဒိယယိုင်ကျေးမှု အဟိဆုံးနိုင်ငံတခုဖြစ်တေ။ သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ဒေနိုင်ငံတော်မြို့တော်ကို စတင်တည်ထောင်သူမှာ မရယုမင်းဖြစ်တေ။ မရယုမင်း ပျက်သုဉ်းပြီးကေ ကံရာဇာကြီးဟုနာမည်ဟိရေ အုပ်စိုးသူတဦးရောက်ဟိလာပြီးကေ မြို့တော်ကို ပြန်ပနာတည်ထောင်ခရေ။ ကံရာဇာကြီးဧ့ ဆက်ခံသူ စန္ဒသုရိယမင်းစွာ မြို့တော်ကို ပြန်ပနာမွမ်းမံခရေ။ သူ၏ လက်ထက်မာ မြတ်စွာဘုရားသျှင် ကြွရောက်တော်မူပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို ဌာပနာခရေ။

ရခိုင်ရာဇဝင်အများစုက ဘီစီ ၅၅၄ မာ စန္ဒသုရိယမင်းလက်ထက် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို ပူဇော်ခရေ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]စွာ အာရကန်ဧ့ အဓိက ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုဖြစ်လှာခကြောင်း သဘောတူညီကတ်ရေ။ ရှိးရက္ခိုင်ဒဏ္ဍာရီတိမာ မြတ်စွာဘုရားသျှင် အာရကန်သို့ ကြွရောက်တော်မူခရေ '''၁၂၃ ဘိုးတော်အင်္ဇနာခုနှစ်'''၊ သူ၏ [[Mahāparinibbāna Sutta|မဟာပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခြင်း]]မတိုင်ခင် ၂၅ နှစ်အလိုမာ မဟာမုနိဘုရားကြီးကို တည်ထောင်ခရေ စန္ဒသုရိယမင်းအကြောင်း အသေးစိတ်ဖော်ပြထားရေ။

မြတ်စွာဘုရားသျှင် ကြွရောက်တော်မူစဉ် စန္ဒသုရိယမင်းအား မိမိဧ့ အရွယ်အစားအတိုင်း ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ပြုလုပ်ခွင့်ပြုတော်မူခရေ။ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ ကျောက်တော်မြို့အရှိဖက် [[ကလို့ဒန်မြစ်|ကုလားတန်မြစ်]]ကမ်းပေါ်ဟိ သီလာဂီရိကျောက်တောင်ထိပ်မာ ယင်းနီရာကို ဘိသိပ်ပီးတော်မူခရေ။ ထွက်ခွာတော်မူချိန်မာ မြတ်စွာဘုရားသျှင်စွာ တောက်ပရေ အလင်းရောင်တိထွက်နီရေ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ချန်ရစ်ခပြီးကေ ချစ်ခင်ရရေ ညီတော် [[အာနန္ဒာ]]ထံ အပ်နှင်းတော်မူခရေ။ မြတ်စွာဘုရားသျှင်က ဧပိုင်မိန့်တော်မူခရေ-&lt;blockquote&gt;&quot;'''ဓညဝတီစွာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေ နိုင်ငံတော်ကြီးဖြစ်ပြီးကေ ဂစ္ဆပဏ္ဍိန္ဒမြစ်ဧ့ အရှိဖက်ကမ်းမာ မြို့ကြီး ၉၉ မြို့၊ အနောက်ဘက်ကမ်းမာ မြို့ကြီး ၉၉ မြို့ ဟိလီဖို့။ ဒေနိုင်ငံဧ့ မင်းတိစွာ ရှီးဟောင်း ကဿပတိုင်းမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာဖို့ဖြစ်ပြီးကေ အထူးအနိန်နန့် ကပိလဝတ်ပြည်ဧ့ တောထွက်မင်း အဇ္ဇုနမှ ဆင်းသက်လာရေ ငါရို့ သကျမုနိမျိုးနွယ်မှ ဖြစ်လိမ့်မေ။ ဘုရားလောင်းအဖြစ် ငါစွာ ဒေမွန်မြတ်ရေတိုင်းပြည်မာ အခေါက်ခေါက် ဖွားမြင်ခဖူးရေ။ ဒေနိုင်ငံမာ ကျွန်ုပ်၏ ရုပ်ပွားတော်ကို ပြုလုပ်ပြီးကေ ကျွန်ုပ်၏ သာသနာတော် (ဗုဒ္ဓဘာသာ) တည်တံ့နီသမျှ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကြာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကတ်လိ့မေ။'''&quot;&lt;/blockquote&gt;[[File:Buddha 00007.JPG|thumb| [[Mahamuni Buddha Temple|မဟာမုနိဘုရားရုပ်ပွားတော်]] စွာ မူလက [[ရခိုင်ပြည်နယ်|အာရကန်]]မှ ဓညဝတီခေတ်ကာလအတွင်းမာ ရောက်ဟိပါလတ်တေ]]ရခိုင်လူမျိုးတိစွာ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ပြင်ပမာ မြတ်စွာဘုရားသျှင်ဧ့ တရားတော်တိကို တိုက်ရိုက်နားထောင်ခရေ ပထမဆုံးလူမျိုးတိဖြစ်ကကြောင်း ဂုဏ်ယူစွာပြောဆိုကတ်ရေ။ မဟာမုနိရုပ်ပွားတော် ပြီးစီးရေအခါ ထိုရုပ်ပွားတော်ကို သီရိဂုတ္တကျောက်တောင်ထက်မာ ဌာပနာခကတ်ပြီးကေ နတ်လူရို့ စုဝီးကာ မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ပူဇော်ကန်တော့ကတ်ရေ ပွဲတော်ကြီး ကျင်းပခကတ်ရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12-06 |title=ARAKAN TODAY: What is Arakan: Rakhine, Rakhaing or Rakhaing-pray? |url=https://arakantodayeg.blogspot.com/2011/12/what-is-arakan-rakhine-rakhaing-or.html?m=1 |access-date=2025-01-23 |website=ARAKAN TODAY}}&lt;/ref&gt;

==ဝေသာလီ==  
အေဒီ ၄ ရာစုမာ [[ဓညဝတီမြို့ဟောင်း]] ပျက်သုဉ်းပြီးကေ (အေဒီ ၃၇၀) ရခိုင်ဒေသဧ့ အာဏာဗဟိုချက်စွာ ဓညဝတီမှ ဝေသာလီသို့ ရွိလားခီရေဟု ခန့်မှန်းရရေ။ ဓညဝတီထက် နောက်ပိုင်းမှ တည်ထောင်ခကေလေ့ ဝေသာလီစွာ ပေါ်ထွန်းခရေ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ လေးခုအနက် အိန္ဒိယယိုင်ကျေးမှု အဟိဆုံးနိုင်ငံဖြစ်တေ။ ပေါ်ထွန်းခရေ အခြားရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံတိပိုင် ဝေသာလီဘုရင့်နိုင်ငံစွာ အရှိဒေသ ([[ပျူမြို့ပြနိူင်ငံတိ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ မွန်လူမျိုး) နန့် အနောက်ဒေသ (အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂါလီ၊ ပါရှား) ရို့ကြားက ကုန်သွယ်ရီးကို အခြီခံထားရေ။{{Citation needed|date=November 2009}} ဒေနိုင်ငံစွာ တရုတ်-အိန္ဒိယ ပင်လယ်ရီကြောင်းကုန်သွယ်ရီးလက်ကြားတိထက်မာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခရေ။&lt;ref name=&quot;paths&quot;&gt;{{cite web |title=Ancient Vesali: Second Capital of the Rakhine Kingdom |last=Williams |first=Benjamin |date=25 January 2021 |url=https://pathsunwritten.com/ancient-vesali-myanmar/#The_Story_of_Ancient_Vesali_Waithali |language=en |website=Paths Unwritten}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Flag_of_Rakhine.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Rakhine.svg|thumb|250x250px]]
ဝေသာလီစွာ ထင်ယှားကျော်ကြားရေ ဆိပ်ခုံမြို့တခုဖြစ်ပြီးကေ ယင်းဧ့ ထွန်းကားချိန်ကာလမာ နှစ်စိုင်သင်္ဘောပေါင်း ထောင်ချီ၍ ဆိုက်ကပ်ခရေ။ ဒေမြို့တော်ကို ရီဝင်ရောက်ရေ ချောင်းတခုဧ့ ကမ်းနားမာ တည်ဆောက်ထားပြီးပနာ အုတ်တိနန့် ကာရံထားရေ။ မြို့ပြအနိန်အထားစွာ ဟိန္ဒူနန့် အိန္ဒိယယိုင်ကျေးမှုဧ့ လွှမ်းမိုးမှုတိ ဟိခရေ။&lt;ref name=&quot;newspaper&quot;&gt;{{cite news |date=November 1964 |author=Ba Tha (Buthidaung) |title=The Early Hindus and Tibeto-Burmans in Arakan (A brief study of Hindu civilization and the origin of the Arakanese race) |language=en |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/NM-1964-11-The_early_Hindus_and_Tibeto-Burmans_in_Arakan-en.pdf}}&lt;/ref&gt;

[[ပုဂံခေတ်]] ထွန်းကားလှာချိန် ၁၀ ရာစုမာ ဒေနိုင်ငံတော်စွာ တတအီးအီး ကျဆင်းလှာခရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Report on the antiquities of Arakan|url=https://digital.soas.ac.uk/AA00000763/00001|access-date=2025-02-02|website=digital.soas.ac.uk|language=en|archive-date=13 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413055834/https://digital.soas.ac.uk/AA00000763/00001}}&lt;/ref&gt;

==လောင်းကြက်မြို့==  
ဒေကာလအတွင်းမာ အုပ်စိုးခရေ နာမည်ကျော်မင်းတိထဲက တပါးမှာ [[မင်းထီး]] ဖြစ်ပြီးကေ သူစွာ [[လောင်းကြက်မင်းဆက်]]ကို အေဒီ ၁၂၇၉ မှ ၁၃၈၅ အထိ အုပ်စိုးခရေ။&lt;ref name=&quot;Linkara&quot;&gt;(Sandamala Linkara Vol. 1 1997: 171)&lt;/ref&gt;  
[[File:King Min Htee of Arakan.jpg|thumb|300x300px|မင်းထီးမင်း]]

လောင်းကြက်မင်းဆက် (၁၂၅၁–၁၄၀၆) စွာ ထင်ယှားရေ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ တခုဖြစ်တေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်း ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် အရ လောင်းကြက်မင်းဆက်ကို ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နိမာ တည်ထောင်ခရေ။ ၎င်းစွာ ဝေသာလီခေတ် ပျက်သုဉ်းပြီးကေ ပေါ်ပေါက်လာကာ မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော် မတိုင်ခင်ကာလအထိ တည်ဟိခရေ။&lt;ref name=&quot;TopichLeitich&quot;&gt;{{cite book|author1=William J. Topich|url=https://books.google.com/books?id=DIuaa5yKv-sC&amp;pg=PA17|title=The History of Myanmar|author2=Keith A. Leitich|date=9 January 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35725-1}}&lt;/ref&gt;

==မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်==
ဒေနိုင်ငံစွာ ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံတိအနက် အစွမ်းထက်ဆုံးဖြစ်ပြီးကေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဧ့ စစ်တကောင်းဒေသတိကို အုပ်စိုးခရေ။ မြောက်ဦးဘုရင်တိစွာ အင်အားကြီးမားပြီး ၁၅၄၆–၁၅၄၇ နန့် ၁၅၈၀–၁၅၈၁ ခုနှစ်တိမာ တောင်ငူမြန်မာဧ့ ကျူးကျော်စစ်ဆင်နွှဲမှုကို နှစ်ကြိမ်လုံးလုံး အောင်မြင်စွာ ကာကွယ်နိုင်ခရေ။ ယင်းဧ့ အင်အားအထွတ်အထိပ်ကာလ ၁၅၉၉ မှ ၁၆၀၃ အထိ ဆူန္ဒဘန်းမှ မာတာဘန်ဂျိုင်တာလောင်အထိ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ကမ်းရိုးတန်းဒေသကို တချက်ချေတာထိန်းချုပ်နိုင်ခရေ။ ၁၆၆၆ ခုနှစ်မာ မုချအင်ပါယာနန့် စစ်ဖြစ်ပြီးနောက် စစ်တကောင်းဒေသကို လက်လွှတ်ခရရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Arakanese Kingdom of Mrohaung {{!}} Burma, Monarchs, Buddhism {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Arakanese-Kingdom-of-Mrohaung|access-date=2025-03-05|website=www.britannica.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Than Tun|author-link=Than Tun|title=Myanmar History Briefs|publisher=Gangaw Myaing|year=2011|location=Yangon|pages=135|language=Burmese|chapter=23. Nga Zinga and Thida}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Guidebook on Mrauk U|url=https://www.researchgate.net/publication/369406651_Guidebook_on_Mrauk_U_-_2020|journal=Ministry of Religious Affairs and Culture, Myanmar|pages=Page 22 of PDF}}&lt;/ref&gt;
မြောက်ဦးဘုရင့်နိုင်ငံတော်စွာ ၁၇၈၅ ခုနှစ်အထိ တည်ဟိခပြီးကေ နောက်ဆုံးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်က သိမ်းပိုက်ခြင်းခံခရရေ။ မြောက်ဦးနိုင်ငံဧ့ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးတိမာ မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်၌ ရှီးဟောင်းဘုရား၊ စာတီပေါင်း ၇၀၀ ကျော် ပါဝင်ရေ။&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|title=Arakan and Bengal : the rise and decline of the Mrauk U from 15th to the 17th century (PDF)|url=https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2959700/view}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=History of the District Chittagong|url=https://www.chittagong.gov.bd/en/site/page/qPgv-%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8|access-date=2024-12-22|website=www.chittagong.gov.bd}}&lt;/ref&gt;

မြောက်ဦးနိုင်ငံမာ ဘုရင်စွာ အချုပ်အခြာအာဏာအား အပြည့်အဝကိုင်စားခရေ။ မြောက်ဦးနိုင်ငံစွာ ဘင်္ဂါလီ၊ ပေါ်တူဂီ၊ မြန်မာ၊ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) ရို့နန့် သံတမန်ရီးရာ ဆက်ဆံမှုတိနန့် ကုန်သွယ်ရီးဆက်ဆံမှုတိ ထိန်းသိမ်းခရေ။ ဒေဆက်ဆံမှုတိမာ စစ်ရီး၊ ဘာသာရီးနန့် အခါသင့်အနိန်နန့် ပဋိပက္ခတိ ပါဝင်ခရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/PAMELAGUTMANBURMASLOSTKINGDOMSSPLENDOURSBookZa.org|title=Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan  by Pamela Gutman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Arakan, Min Yazagyi, and the Portuguese : the relationship between the growth of Arakanese imperial power and Portuguese mercenaries on the fringe of mainland Southeast Asia 1517–1617.|url=https://www.researchgate.net/publication/34088599}}&lt;/ref&gt;

မြောက်ဦးနိုင်ငံစွာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဧ့ အချက်အချာဗဟိုဌာန တခုဖြစ်ခရေ။ အာရပ်၊ ဒတ်ချ်၊ ပေါ်တူဂီနန့် အခြားကုန်သည်တိနန့် ကုန်သွီမှုပြုလုပ်ခြင်းနန့် မြောက်ဦးစွာ စီးပွားရီးဗဟိုဌာနတခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခရေ။ ဒေနိုင်ငံစွာ ကျိကျိတက်ချမ်းသာရေ ဒေသဖြစ်ခရေ။ အုပ်ချုပ်ရီးအဖွဲ့စွာ ကုန်သွယ်မှုတိကို စီးမျဉ်းစီးကမ်းသတ်မှတ်ခြင်း၊ အကောက်ခွန်တိကောက်ခံခြင်းနန့် နိုင်ငံတော်ဧ့ စီးပွားရီးကို မြှင့်တင်ဖို့ သံတမန်ရီးရာဆက်ဆံမှုတိ ထိန်းသိမ်းခြင်းရို့ကို ဆောင်ရွက်ခရေ။&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite web|title=The Kingdom of Arakan in the Indian 
Ocean Commerce [PDF]|url=https://journal.kci.go.kr/svn/archive/articlePdf?artiId=ART002533202}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းမှတ်တမ်းတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းသုတေသန]]
[[ကဏ္ဍ:ဓညဝတီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝေသာလီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:လေးမြို့ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:မြောက်ဦးခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ခေတ်သစ်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ကိုလိုနီခေတ်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ဂျပန်ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် လွတ်လပ်ရီးရပြီးခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ: ရခိုင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗမာမြို့ဝန်ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုခေတ်]]</text>
      <sha1>jomwguiulh0etfn09qyxhvma77oqoyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ယိုင်ကျေးမှု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4099</id>
    <revision>
      <id>20669</id>
      <parentid>18070</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="grb0uyvonbpl0ekreds3nnzksrbrtln" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ယိုင်ကျေးမှုနန့် အနုပညာ]]</text>
      <sha1>grb0uyvonbpl0ekreds3nnzksrbrtln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4846</id>
    <revision>
      <id>20677</id>
      <parentid>20158</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="evsuq5a6wcbnd0kut3033skw1zzb8io" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ: ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>evsuq5a6wcbnd0kut3033skw1zzb8io</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချင်းတွင်းမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4923</id>
    <revision>
      <id>20563</id>
      <parentid>19364</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရည်ညွှန်းကိုးကား */</comment>
      <origin>20563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26856" sha1="lkaq7atg3lr1zhesdbw4kjcak012xgq" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name  = ချင်းတွင်းမြစ်
| other_name = {{ubl| {{lang-mni| ꯅꯤꯡꯊꯤ ꯇꯨꯔꯦꯜ}}  }}
| image = Homalin aerial.jpg
| image_size =
| image_caption = ဟုမ္မလင်းမြို့နံဘေးဟိ ချင်းတွင်းမြစ်
| map = Irrawaddyrivermap.jpg
| map_size =
| map_alt           =
| map_caption       =
| source1_location  = [[ဟူးကောင်းတောင်ကြား]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]
| subdivision_type1 = နိုင်ငံ
| subdivision_name1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| length            = {{convert|1,207|km|mi|abbr=on}}
| source1_elevation = {{convert|1,134|m|abbr=on}}
| source1_coordinates={{coord|27|3|26.7048|N|97|1|33.618|E}}
| mouth_location    = [[ဧရာဝတီမြစ်]]
| mouth_elevation   = {{convert|55|m|ft|abbr=on}}
| mouth_coordinates = {{coord|21|28|26|N|95|16|53|E|display=inline,title}}
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_avg = (Period: 1967– 2009){{cvt|149.7|km3/year|m3/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Myanmar 1. Chindwin River&quot;/&gt;
| discharge2_location=[[မုံရွာမြို့]] (74 km upstream of mouth; Basin size: {{cvt|110,350|km2|abbr=on}}
| discharge2_min     =(Period: 1966–2009){{cvt|649|m3/s|cuft/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Myanmar 1. Chindwin River&quot;/&gt;
| discharge2_avg     =(Period: 1966–2009){{cvt|4,637|m3/s|cuft/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Myanmar 1. Chindwin River&quot;&gt;{{cite book|url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_06/Myanmar-1_Chindwin_River.pdf|title=Myanmar 1. Chindwin River|last1=Chikamori|first1=Hidetaka|last2=Liu|first2=Heng|last3=Daniell|first3=Trevor}}&lt;/ref&gt;
| discharge2_max     =(Period: 1966–2009){{cvt|19,935|m3/s|cuft/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Myanmar 1. Chindwin River&quot;/&gt;
| discharge3_location=[[ခန္တီးမြို့]] (Basin size: {{cvt|27,420|km2|abbr=on}}
| discharge3_min     =(Period: 1972–2009){{cvt|109|m3/s|cuft/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Myanmar 1. Chindwin River&quot;&gt;{{cite book|url=http://hywr.kuciv.kyoto-u.ac.jp/ihp/riverCatalogue/Vol_06/Myanmar-1_Chindwin_River.pdf|title=Myanmar 1. Chindwin River|last1=Chikamori|first1=Hidetaka|last2=Liu|first2=Heng|last3=Daniell|first3=Trevor}}&lt;/ref&gt;
| discharge3_avg     =(Period: 1972–2009){{cvt|2,290|m3/s|cuft/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Myanmar 1. Chindwin River&quot;/&gt;
| discharge3_max     =(Period: 1972–2009){{cvt|14,150|m3/s|cuft/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Myanmar 1. Chindwin River&quot;/&gt;
| basin_size={{cvt|114,684.9|km2|mi2|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Chindwin&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/MAPS/SOUTH%20ASIA/IRRAWADDY_CHIN/index.html|title=Chindwin}}&lt;/ref&gt;
| tributaries_left = [[ဥရုမြစ်]]
| tributaries_right= [[မြစ်သာမြစ်]]
}}
'''ချင်းတွင်းမြစ်''' ([[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Chindwin River) စွာ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဧ့ အကြီးဆုံးသော [[မြစ်|မြစ်လက်တက်]]ဖြစ်တေ။ ဒေသခံ[[ရှမ်းနီတိုင်းရင်းသား]]တိက [[နမ့်ချင်းတွင်း]]ဟုခေါ်ဆိုကတ်ပြီး မြန်မာဘာသာအားဖြင့် “ကြီးနီရောင်ဟိရေရေ”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ စင်စစ်ပင်လျှင် မြစ်ကြောင်းတလျှောက်ဟိအရဲရောင်တမန်းသားတိအားတိုက်စားလာရေချစ်မားမြစ်ရီစွာ အယင်ခေါက်ကပင်ကြီးနီရောင်သန်းဗျာယ်ဟိရေ။ ယင်းချင့်အပြင်[[သလ္လာဝတီမြစ်]] လို့လေ့ မြန်မာစာပီမာ ရီးသားရေ။ “သလ္လာ” ဆိုစွာမာ “မြား” ၊ “ဝတီ” ဆိုစွာမာ “ရေ” ဖြစ်ပနာ မြားပိုင် ရီစီးသန်ရေမြစ်ကြီးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခကတ်တေလို့ ဆိုခရေ။ ချင်းတွင်းမြစ်စွာ [[အိန္ဒိယ]]-မြန်မာနယ်စပ်နံဘေးဟိ ပတ်ကွိုင်တောင်တန်းနန့် ကူးမွန်တောင်တန်းတိက စတင်မြစ်ဖျားခံလို့ စီးဆင်းလှာရေ။ 

မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းရေ ချင်းတွင်းမြစ်စွာ မိုင်ပေါင်း ၇၅၀ ထိရှည်လျားကာ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အဓိကမြစ်ကြီးဖြစ်ရေ [[ဧရာဝတီမြစ်]]အတွင်းကို [[မြင်းခြံမြို့]]နံဘေးမာ စီးဝင်ရေ။

== ဇာစ်မြစ် ==
ချင်းတွင်းမြစ်စွာ တနဲ၊ တဝန်၊ တရုံမြစ်များ တွိဆုံရာမှ စတင်လီရေ။ [[တနဲမြစ်]]မာ [[ကူမွန်တောင်တန်း]]ဟိ ရွှီတောင်ကြီးတောင် နံဘေးမာ မြစ်ဖျားခံရေ။ ယင်းကနိန် [[ဟူးကောင်းတောင်ကြား]]အထိ မြောက်စူးစူးသို့ စီးဆင်းပနာ အနောက်ဘက်ကိုကွေ့ရာမာ ဟူးကောင်းတောင်ကြားမှ စီးဆင်းလှာသော [[တရုံမြစ်]]နန့် ပူးပေါင်းလီရေ။ ထိုမြစ်ဆုံမှ တောင်ဘက်ကို စီးဆင်းရာ တံရှင်များ လွန်ပြီးကေ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်သို့ ရောက်ဧ့။ ယပိုင်မှတဖန် အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်ကို ဖြတ်ပနာစီးဆင်းရေ။ ထိုနီရာမှ အောက်ဘက်ကို ရောက်လှာရေအခါ အရှိဖက် [[ကျောက်စိမ်း]]မားများဒေသမာ မြစ်ဖျားခံခရေ [[ဥရုမြစ်]]စွာ ပထမဆုံး မြစ်လက်တက် အဖြစ် [[ဟုမ္မလင်းမြို့]]နန့် မိုင်စိကေချေကွာနီရာတွင် ချင်းတွင်းမြစ်မားသို့ စီးဆင်းလို့ရေ။ ယင်းကနိန်တဖန် ချင်းတွင်းမြစ်စွာ သောင်သွပ်နယ်ဧ့ အရှိဖက်နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းလှာရေ။ ချင်းတွင်းမြစ်ဧ့ အရာမြစ်လက်တက်တခုဖြစ်ရေ [[ယူးမြစ်]]စွာ အနောက်ဘက်ဟိ [[ကဘော်မြစ်ဝှမ်း]]မှ ချင်းတွင်းမြစ်မားသို့ စီးဝင်ပေါင်းဆုံလာဧ့။ ယပိုင်မှတဖန် ချင်းတွင်းမြစ်စွာ မော်လိုက်မြို့ကို ဖြတ်ပနာစီးဆင်းလှာရာ အနောက်ဘက် ချင်းနယ်မှ စီးလှာသော [[မြစ်သာမြစ်]]နန့် [[အချေဝ]]မာ ပေါင်းဆုံမိလီရေ။

ချင်းတွင်းမြစ်စွာ ညာဘက်ကမ်းဟိ [[မင်းကင်းမြို့]] နံဘေးမာ အရှိဖက်သို့ စိကေချေကွေ့ပြီးကေ တဖန် မြောက်ဘက်ကို ကွေ့လားပြန်ဧ့။ ယပြီးနောက် မောက်ကတော်ရွာနံဘေးမာ တောင်ဘက်ကို ကွေ့ပြီးရေ် အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။

အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်အတွင်းမာ ချင်းတွင်းမြစ် စီးဆင်းလှာစဉ်က မြစ်ဝှမ်းစွာ ကျိုင်းမြောင်းရေ။ မြစ်ကြော တလျှောက်မာ ထူထပ်သောသစ်တောကြီးတိစွာ မြစ်ကမ်းထောင်းအထိ ပေါက်ရောက်ရေ။ စိကေချေသော နီရာများမာ ညီညာသောကမ်းခြီများ ဟိကေလေ့ ကိုင်းတောများ ပေါက်နီရေ။ ရွာတိစွာ တရွာနန့် တရွာ အလှမ်းဝီးလို့ ရွာလေ့နည်းပါးရေ။ လူနီလည်း ကျဲရေ။ အောက်ချင်းတွင်း ခရိုင်သို့ ရောက်လှာရေအခါမူ ချင်းတွင်းမြစ်ဧ့ မြင်ကွင်းတိစွာ တမျိုးတဖုံ ဖြစ်လာရေ။ [[မောက္ကတော်ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်|မောက်ကတော်ရွာ]]မှ စပြီးကေ မြစ်ဝှမ်းစွာ ကျယ်လာပြီးကေ တောင်တိစွာ မြစ်ကမ်းခြီနန့် ဝေးလားရေ။ ထိုဒေသ တလျှောက်မာ ရွာငယ်တိကို ပိုပြီးကေ တွိမြင်နှိုင်ရေ။ 

ကမ်းခြီမြီညီများမာ အပူပိုင်းမာ ပေါက်လိ့ဟိရေ ကောက်ပဲသီးနှံတိကို စိုက်ပျိုးထားရေကို တွိရရေ။ [[ကန္နီမြို့|ကန္နီ]]နန့် [[အလုံမြို့]]တိကို လွန်လာယားနောက် ဗယ်ဘက် တနည်းအားဖြင့် အရှိဖက်ကမ်းမာဟိရေ [[မုံရွာမြို့]]သို့ ရောက်လှာရေ။ မုံရွာတောင်ဖက်မာ ချင်းတွင်းမြစ်စွာ စစ်ကိုင်းနန့် ပခုက္ကူခရိုင်ရို့၏ နယ်နိမိတ်အဖြစ် တည်ဟိရေ။ ယင်းကနိန်တဖန် [[အမြင့်ရွာ|အမြင့်မြို့]]ကိုဖြတ်ပနာ [[ရေစကြိုမြို့]]အလွန်မာ မြစ်ကြောင်း ၂ ဖြာ ကွဲကာ [[မြင်းခြံမြို့|မြင်းခြံ]]အထက် ရေတိုင်ရွာနံဘေးမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ [[ပခုက္ကူမြို့|ပခုက္ကူ]]အထက်မာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ဧရာဝတီ မြစ်မားသို့  မြစ်ဝ ၂ ခုဖြင့် စီးဝင်လီရေ။ ပခုက္ကူအထက်ဟိ အောက်မြစ်ဝမှကျကေ သင်္ဘော တိစွာ ချင်းတွင်းမြစ်မားသို့ စုန်ဆန်လားလာကတ်၏။ အထက်မြစ်ဝရေ ကောလုနီးနီး ဖြစ်နီရေ။ ချင်းတွင်းမြစ်စွာ မိုင် ၆၀၀ နီးပါး ရှည်လျားရေ။ 
[[File:R Chindwin.JPG|thumb|200px|မုံရွာဟိ ချင်းတွင်းမြစ်]]

ဧရာဝတီမြစ်ဆုံမှ အထက်မိုင်ပေါင်း ၄၀၀အထိ သင်္ဘောခုတ်မောင်း နှိုင်ရေ။ မီးသင်္ဘောတိစွာ တနှစ်လုံးလုံး [[ကင်းလပ်ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်|ကင်းတပ်မြို့]]အထိပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ မိုးခါသားအခါမှ [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]]အထိပင်ဖြစ်ဖြစ် ဆန်တက်နိုင်လီရေ။ လောင်းငယ်တိနန့်မူ မြစ်ကြောင်း တလျှောက်လုံး စုန်ဆန်လားလာနှိုင်ရေ။ ချင်းတွင်း မြစ်မားမာ သစ်တိကို ဖောင်ဖွဲ့ပြီးကေ မျှောချကတ်ရေ။ မြစ်ကမ်းထောင်းများမာ ဆီးကိုင်းများ၊ ပဲကိုင်းများ စိုက်ဧ့။ မြစ်အောက်ပိုင်းမာကား ကောက်ပဲ သီးနှံခင်းတိအတွက် ချင်းတွင်းမြစ်မှ ရီကိုသွယ်လို့ ယူကတ်တေ။

ချင်းတွင်းမြစ်ဧ့ ညာဘက်ကမ်းမာ [[သောင်သွတ်ရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|သောင်သွပ်]]၊ [[အချေဝမြို့|အချေဝ]]၊ [[ကနီမြို့|ကန္နီ]]အစဟိရေမြို့များ တည်ဟိလို့ ဗယ်ဘက်ကမ်းမာ ဟုမ္မလင်း၊ ကင်းတပ်၊ အလုံ၊ [[မော်လိုက်မြို့နယ်|မော်လိုက်]]နန့် မုံရွာမြို့ကြီးများ တည်ဟိရေ။ ချင်းတွင်းမြစ်ကို စွဲလို့ အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်၊ အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်ဆိုပနာ ခရိုင်ခွဲခြာထားရေ။ ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားမာ ရွှီစိကေချေထွက်ပြီးကေ [[ပယင်း|ပယင်းမား]]များ၊ [[ကျောက်စိမ်း|ကျောက်စိမ်းမားများ]]လည်း ဟိလီရေ။

ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းမာ [[မင်းကင်းမြို့|မင်းကင်း]]၊ [[စစ်တောင်းမြို့ဟောင်း|စစ်တောင်း]]နန့် [[ဖောင်းပြင်မြို့]]တိလေ့ဟိရေ။ အချေဝမြို့ အောက်ဘက် အရှိဖက်ကမ်းဟိ [[ရွှီကျင်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်|ရွှီကျင်]]မှ [[ရွှီဘိုခရိုင်]]သို့ လမ်းပေါက်ရေ။ [[ပန်းသာရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်|ပန်းသာ]]မာ [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်ရီနံမား]] အတွက် မြစ်ဆိပ်ဖြစ်ပနာ အချေဝမာ [[ကျောက်မီးသွီး]]မားများ ဟိရေ။ 

ဧရာဝတီမြစ်မားသို့ ပခုက္ကူအထက်မာ စီးဝင်သော ချင်းတွင်းမြစ်ဧ့ အောက်မြစ်ဝရေ [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံမင်း]]တပါး ဖောက်လုပ်ခသော တူးမြောင်းဖြစ်တေဟု ဆိုကတ်ရေ။ ထိုတူးမြောင်းစွာ နှစ်ပေါင်းကြာမြင့်စွာ ထီးနီခရေ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၂၄ ခုနှစ် ရီကြီးရေအခါမှမှ ပြန်ပနာပေါက်လားရေဟု သမိုင်းအမှတ်အသား ဟိရေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)&lt;/ref&gt;

[[တနိုင်းမြို့|တနိုင်း]]၊ တဘိုင်၊ တဝမ် နန့် တရုံး မြစ်များ [[ဟူကောင်း ကျား ထိန်းသိမ်းရီး နယ်မြီ|ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း]]အထဲ ပေါင်းဆုံရာမှ ချင်းတွင်းမြစ် အဖြစ်စတင်စီးဆင်းရေ။ ထိုနောက် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းသို့ စီးဆင်းကာ တဖန်အရှိတောင်ဘက်ကို ပြန်ပနာဦးတည်ပြီးကေ စီးဆင်းရေ။ မြောက်ဘက်ပိုင်း စီးဆင်းရာလမ်းတလျှောက်မာ အတော်အသင့် ကြမ်းတမ်းရေ မြီမျက်နှာပြင်တိကို ဖြတ်သန်းခရရေ။ ယင်းပိုင် ဖြတ်သန်းရာမာ ထိုဒေသများဟိ မြစ်ချောင်းတိကို မြစ်လက်တက်တိအဖြစ် လက်ခံစီးဆင်းရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmars.net/myanmar/chindwin-river.htm |accessdate=25 April 2009 |archivedate=20 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061220232035/http://www.myanmars.net/myanmar/chindwin-river.htm }}&lt;/ref&gt;

== မြစ်လက်တက်များ ==
# အကြီးဆုံးဖြစ်ရေ မြစ်လက်တက်ဖြစ်ရေ ဥရုမြစ်စွာ ဟုမ္မလင်းမြို့တောင်ဖက်မာ ချင်းတွင်းမြစ်အထဲ ပေါင်းဆုံရေ။ ([[ဥရုမြစ်]]ညာဟိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်]]ဒေသစွာ နာမည်ကျော် မြန်မာ့[[ကျောက်စိမ်း]]များ ထွက်ဟိရာ ပင်မဒေသလည်းဖြစ်တေ။)
# ယူးမြစ်စွာ [[ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း]]ဒေသကို ဖြတ်သန်းလို့ ချင်းတွင်းမြစ်အထဲ စီးဝင်ရေ။
# [[မြစ်သာမြစ်]]စွာ အချေချိုင့်ဝှမ်းဒေသကို ဖြတ်ကာ အချေဝမြို့ နံဘေးမာ ချင်းတွင်းမြစ်နန့် ပေါင်းဆုံရေ။

== မြစ်ကြောင်းတလျှောက် အရေးပါရေ မြို့များ ==
* [[ခန္တီးမြို့]]
* [[ထမံသီရွာ|ထမံသီ]]
* [[ဟုမ္မလင်းမြို့|ဟုမ္မလင်း]]
* [[မော်လိုက်မြို့|မော်လိုက်]]
* [[အချေဝမြို့|အချေဝ]]
* [[ကလေးမြို့]]
* [[မုံရွာ]]
*မအူ (တိုက်နယ်)
*[[ပရိမ္မရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ပရိမ္မ]] (ကျန်စစ်သား သမိုင်းဝင် ရွာကြီး)
*[[ရေစကြိုမြို့]]

== ချင်းတွင်းမြစ်ဧ့ဝဲကြီးများ ==
ရီစီးသန်ပြီး အကွိ့အကောက်များသဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်မား နီရာ အင်တန်များများမာ ရေဝဲများ ဖြစ်ပေါ်တတ်ရေ။ အထူးအနိန်နန့် မြစ်ရီကြီးချိန်မာ ဖြစ်ပေါ်ရေ တချို့ဝဲတိမာ ကြီးမားလို့ မြစ်မားလားလာသော လောင်း၊ မော်တော်၊ သင်္ဘော၊ ဖောင် တိအတွက် အန္တရာယ်ဟိသဖြင့် လားလာရေ လောင်းသင်္ဘောများ အထူးသတိထားကတ်ရရေ။ အထက်မာ &quot;ပေ&quot;၊ အောက်မာ ‌&quot;ရွှီ&quot;၊ အလယ် &quot;ဝဲသိုက် (ဝက်သိုက်)&quot; မျက်ဖြူဆိုက် ဆိုပနာ ဝဲကြီး (၃) ဝဲ ကို စာချိုးကတ်ကေလေ့ လက်တွိမာ မုံရွာ နန့် ခန္တီးအကြား ဝဲကြီး (၇) ဝဲ ဟိပါရေ။ နှစ်စိုင် ချင်းတွင်းမြစ်ရီကြီးချိန်ရောက်တိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်း မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းနန့် ပြည်မားရီကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး လုပ်ငန်းကြီးကြပ်ရီးအဖွဲ့က ယင့်ချင့်ဝဲကြီးတိကို သတိထားလားလာကတ်ရန် ရေယာဉ်တိကို ကြိုတင် သတိပီးနှိုးဆော်လေ့ဟိပါရေ။ ချင်းတွင်းမြစ်ဧ့ ဝဲကြီး ခနစ်ဝဲကို စာရင်းပြုရလျင် -  &lt;ref&gt;မြစ်ရီကြီးချိန် ချင်းတွင်းမြစ်တလျှောက်ဟိ ဝဲခနစ်ခုကို အထူးဂရုပြုဖြစ်ကျော်မောင်းနှင်ကတ်ရန် သတိပီးနှိုးဆော်၊  ၁၁-၇-၂ဝ၁၈၊ The Myawady Daily [https://themyawadydaily.blogspot.com/2018/07/blog-post_24.html]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မိုးခါသား ချင်းတွင်းမြစ်ရီကြီးချိန် အန္တရာယ်ဟိ ဝဲကြီးများ
!စဉ်
!ဝဲနာမည်
!တည်နီရာ 
!မုံရွာမှ ရေ မိုင်
|-
|၁
|‌ရွှီစာရီးဝဲ
|မုံရွာ - ကနီ ကြား၊ [[ရွှီစာရီးရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်|ရွှီစာရီးရွာ]]နံဘေး
|၁၉
|-
|၂
|ဝဲသိုက်ဝဲ/ဝက်သိုက်ဝဲ
|ကနီ - မင်းကင်း ကြား
|၉၀
|-
|၃
|‌ပေဝဲ
|မင်းကင်း - အချေဝ ကြား
|၁၄၄
|-
|၄
|လောင်းဂရိတ်ဝဲ
|အချေဝ - မော်လိုက် ကြား
|၁၆၀
|-
|၅
|မစိန်ဝဲ
|အချေဝ - မစိန် ကြား
|၁၆၅
|-
|၆
|ရွှီပုလ္လင်ဝဲ
|မော်လိုက် -‌ ဖောင်း ပြင် ကြား
|၂၃၀
|-
|၇
|ကတိုးဝဲ
|ဟုမ္မလင်း - ခန္တီး ကြား
|၄၄၇
|}

== သမိုင်းထဲက ချင်းတွင်းမြစ် ==
သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ မြန်မာမင်းတိစွာ ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံးပြုမှုနည်းပါးခရေ။ ယကေလေ့ [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]ဧ့ နောက်ဆုံးကာလတိမာ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]မှ [[ကရေးလူမျိုး|ကရေး]]များ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော် ဝင်ရောက်လှာရာမာ ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံးချခကတ်ကြောင်း အထောက်အထားတိအရ သိဟိရရေ။ ကရေးရို့စွာ ဘာသာရီးယုံကြည်ချက်ဖြစ် ဧရာဝတီမြစ် ထိကျူးကျော်လှာခြင်းဖြစ်တေ။ ယင်းပိုင်ကျူးကျော်ရာမာ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝ]]တဖက်ကမ်း [[စစ်ကိုင်းမြို့|စစ်ကိုင်း]] အထိပင်ရောက်ဟိခရေလို့ ဆိုရေ။

[[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းမှာလည်း ဂျပန်တပ်များ အိန္ဒိယသို့ ချီတက်ရာမာပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ [[မဟာမိတ်နိုင်ငံများ (ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်)|မဟာမိတ်တပ်]]များ ဂျပန်ရို့ကို နောက်ခါလိုက်လံတိုက်ခိုက်လို့ မြန်မာနိုင်ငံမားသို့ ပြန်ဝင်ရောက်ရာမာပင်ဖြစ်ဖြစ် ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံပြုခကတ်တေ။ မဟာမိတ်တပ်များပြန်ပနာ ထိုးစစ်ဆင်ဖို့အတွက် ချင်းတွင်းမြစ်ရီကြီးချိန်ဖြစ်ရေ မိုးကာလကို မဟာမိတ်တပ်မှူးဖြစ်ရေ ဗိုလ်ချုပ်စတီးဝဲလ်က ရွီးချယ်ခကြောင်း သိဟိရရေ။

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ကချင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>lkaq7atg3lr1zhesdbw4kjcak012xgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သံလွင်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4924</id>
    <revision>
      <id>20558</id>
      <parentid>19365</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရည်ညွှန်းကိုးကား */</comment>
      <origin>20558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48991" sha1="oc79jkxvmkpgtac19vz073f7ts1rv3b" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left:7px; width: 24em; font-size: 90%; text-align: left;float:right;border:1px solid #D3D3D3; background-color:#F0F8FF; &quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold;&quot; | '''သံလွင်မြစ်'''

|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center&quot; |[[File:Salween watershed.png|250px|center]]သံလွင်မြစ်

|-valign=&quot;top&quot;
|'''အရှည်'''
|၁၇၄၉မိုင် (၂၈၁၅ကီလိုမီတာ) 

|-valign=&quot;top&quot;
|''' ဖြတ်သန်းရာဒေသ'''
|တရုတ်နိုင်ငံ(တိဗက်ဒေသ၊ ယူနန်ပြည်နယ်)၊ မြန်မာနိုင်ငံ(သျှမ်းပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်)
ထိုင်းနိုင်ငံ

|-valign=&quot;top&quot;
|'''မြစ်လက်တက်များ'''
|မုအီမြစ်၊ ပါယီမြစ် (ထိုင်းနိုင်ငံ) 

|-valign=&quot;top&quot;
|'''အဆုံးသတ်စီးဝင်ရာ'''
|အက်ဒမန်ပင်လယ်၊ [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ|အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ]]
|}
'''သံလွင်မြစ်'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဧ့အထင်ရှားဆုံး[[မြစ်]]ထဲကတသွယ်ဖြစ်ရုံမက [[ကမ္ဘာ]]ပေါ်မာ ရှုခင်းအသာယာဆုံးနန့် ရီစီးအကြမ်းဆုံးမြစ်တမြစ်ဖြစ်တေ။ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်ထက် မီတာ ၄,၀၀၀ ကျော်မြင့်ရေ [[ဟိမဝန္စွာတောင်]]ပေါ်ဟိ [[တိဘက်]]ဒေသ ကုန်းမြင့်တိက စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းရေ။ ဒေမြစ်စွာ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]ဟိ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ဧ့ တောင်တန်းထူထပ်ရေဒေသ တိကိုလည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဟိ [[သျှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] နန့် [[မွန်ပြည်နယ်]]ရို့ကိုလည်းကောင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]ဧ့ တစိတ်တဒီသ (မြန်မာနိုင်ငံ နန့် ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ နယ်နိမိတ်အဖြစ် ကီလိုမီတာပေါင်း ၁၂၀ ကျော် ဆက်ပနာစီးဆင်း) ကိုလေ့သော့ ဖြတ်သန်းလို့ မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]ဧ့မြို့တော် [[မော်လမြိုင်မြို့]] နံဘေး [[မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်]]မာ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]](အက်ဒမန်ပင်လယ်)အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။ စုစုပေါင်း အရှည်ရေ ၁၇၄၉ မိုင် (၂,၈၁၅ ကီလိုမီတာ)ဟိကေလေ့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမာမူမိုင် ၆၅၀ ရာဟိရေ။
နိုင်ငံတိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းခရေ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီးကေ [[အရှိတောင်အာသျှဒေသ]]မာ [[မဲခေါင်မြစ်]]ပြီးကေ ဒုတိယအရှည်လျားဆုံး ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် အရှိတောင်အာသျှဒေသမာ ဆည်တာကာရီထီးခြင်းခံရခြင်း မဟိသိမ့်ဘဲ လွတ်လပ်စွာစီးဆင်းနီရေ အရှည်ဆုံး မြစ်တစင်းလည်း ဖြစ်တေ။

သံလွင်မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသစွာ ဧရိယာ ၃၂၀,၀၀၀ ကီလိုမီတာအထိ ကျယ်ဝန်းပြီးရေဝေဒေသစွာ တရုတ်နိုင်ငံ မာ (၅၃%)၊ မြန်မာနိုင်ငံမာ (၄၂%) နန့် ထိုင်းနိုင်ငံမာ (၅%) ဟိရေ။ ဟိမဝန္စွာတောင်တန်းတိကစွာ မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်အထိ မြစ်ဝှမ်းဒေသတလျှောက်မာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိ၏ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းကိစ္စများအတွက်ရော၊ [[ယိုင်ကျေးမှု]]အတွက်ပါ အရေးပါရေမြစ်ဖြစ်တေ။ ကမ္ဘာထက်မာ လူမျိုးကွဲများ အများဆုံးစုစည်းမှီတင်းနီထိုင်နီရေ မြစ်တစင်းလည်း ဖြစ်တေ။ သံလွင်မြစ်ဧ့ မြစ်ဝှမ်းနန့် မြစ်လက်တက်တိ၏ ရေဝေဒေသများမာ နီထိုင်ကတ်သူ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃ အုပ်စုဟိပြီးး၊ မြန်မာနိုင်ငံနန့် ထိုင်းနိုင်ငံရို့မာ နီထိုင်ကတ်ရေ [[ရှမ်း]]၊ [[၀]]၊ [[ကရင်နီ]]၊ [[ကရင်]]၊ [[ပအို့ဝ်]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[မွန်]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[ပဒေါင်]]၊ [[အာခါ]]၊ [[လီစူး]] လူမျိုးများ အပါအဝင် ဖြစ်တေ။ အရာတိုင်းရင်းသား အုပ်စုတိစွာလည်း တရုတ်နိုင်ငံဟိ မြစ်ကြောင်းတလျှောက်မာ နီထိုင်ကတ်ရေ။

== နာမည်များ ==
သံလွင်မြစ်စွာ ခရီးရှည်ကြီးကို ဖြတ်သန်းချီတက်လာရရေ အနိန်နန့် ယင်းဆုံတွိခရရေ လူမျိုးများအလိုက် နာမည်နာမကွဲ အမျိုးမျိုးလည်း ခေါ်ဝေါ်ခရရေ။ တရုတ်နိုင်ငံမာ သံလွင်မြစ်ကို နူကျန်း(နူဂျင်းမြစ်) (Nu Jiang River)ဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရား၊ သျှမ်းလူမျိုးတိက နမ့်ခုမ်း(နမ်ခေါင်)ဟု ခေါ်ပါရေ။ မြန်မာနိုင်ငံမာ သံလွင်မြစ်ဟုခေါ်ပြီးကေ၊ ဒေအသံထွက်ကိုပင် အိန်းဂလိချ်ဘာသာအားဖြင့် &quot;ဆာလဝင်း&quot; (Salween)ဟုအသီးသီး ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ဒေနာမည်စွာပင် ဂုထိတိုင် ကမ္ဘာကခေါ်ဆိုနီကတ်ရေ နာမည်ဖြစ်တေ။

== ဆည်မြောင်းတာကာရီများ ==
လက်ဟိအချိန်ထိ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းမှာ သံလွင်မြစ်ပေါ်မာ တည်ဆောက်ထားရေ တာကာရီပေါင်း ၁၃ ခု ဟိနီယာဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာနိုင်ငံအထဲဟိ သံလွင်မြစ်ကြောင်း တလျှောက်မာ တာဆန်း၊ ဟက်ကြီး အပါအဝင် အကြီးစား ဆည်မြောင်းတာကာရီ စီမံကိန်း ၃ ခုထက်မနည်း ဆက်ပနာတည်ဆောက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရနန့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံရို့နန့် သဘောတူညီမှုရယူပြီးဖြစ်တေ။

မြစ်ဝှမ်းတလျှောက်မာ လူဦးရွီ အထူထပ်ဆုံးနီထိုင်ကတ်ရေ နီရာမာ မြစ်ဝနီရာဖြစ်ပြီးကေ မြစ်ကြောင်းမှ ပို့ချလာရေ မြီဆီဩဇာတိနန့် ကြွယ်ဝရေ ဧက ထောင်ချီဟိရေ လယ်ယာမြီတိကို အမှီပြုနီထိုင်ကတ်ခြင်း ဖြစ်တေ။ ဒေဒေသများမာ လူအများက [[မိုးခါသား]]မာ [[စပါး]]စိုက်ပျိုးကတ်ရား၊ [[နွီရာသီ]]များမာ မြစ်ကမ်းထောင်းမာ ဟင်းခင်းများ၊ [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ စိုက်ပျိုးကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် တနှစ်လုံးလုံး ပိုက်ချလုပ်ငန်းဖြင့်လည်း အသက်မွီးကတ်တေ။

သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဒေသစွာ ဂေဟဗေဒစနစ်အရ ယိုင်ကျေးမှုအရ မျိုးကွဲစုံလင်ကြွယ်ဝရေ ဒေသဖြစ်တေ။ ယင့်တွက်နန့် ကြောင့် [[ကုလသမဂ္ဂ ပညာရီး၊ လူမှုရီးနန့် ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့]] (UNESCO) က ကမ္ဘာက အလေးပီးထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက် ရဖို့ဒေသတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်းကို အပြိုင်ပိုင် ဖြတ် လို့ စီးဆင်းနီရေ ယန်ဇီး၊ မဲခေါင်၊ သံလွင်မြစ်များ အထက်ပိုင်းကပင် အောက်ပိုင်းဖြတ်သန်းရာ ဒေသတိကို ဧပိုင် သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်တေ။ UNESCO အဖွဲ့ဧ့ အဆိုအရ ဒေဒေသတိစွာ ရာသီဥတုသမမျှတရေ ဒေသဖြစ်ပြီးကေ၊ မျိုးကွဲ ဇီဝသတ္တ အစုံလင်ဆုံးဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ ယင်းနည်းပိုင်ပင် ထိုင်းအစိုးရကလေ့ သံလွင်မြစ်ကမ်းတလျှောက် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ဟိ သစ်တောတိကို အရေးပါရေ နိုင်ငံတိုင်းမုတ်သုံတောစိမ်းတိအဖြစ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်က သတ်မှတ်ထား ခရေ။

ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်တလျှောက် သံလွင်မြစ်ကမ်းထောင်းမာ နီထိုင်ကတ်ရေပြည်သူတိဧ့ အဆိုအရ သံလွင်မြစ်နန့် ယင်းဧ့ မြစ်လက်တက်များမာ ရွှိပြောင်းမှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း တရာကျော်ဟိရေဟု ဆိုရေ။ ဒေငါးတိ စွာ ထိုင်းလူမျိုးတိအတွက်ရာမက မြန်မာနိုင်ငံဟိ ကရင်၊ ကရင်နီ၊ မွန်၊ သျှမ်းပြည်နယ်အထဲ နီထိုင်ကတ်သူ တိုင်းရင်း သားရို့အတွက်လေ့ အရေးပါရေ အစားအသီာက်ရင်းမြစ်များ ဖြစ်တေ။

ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် သံလွင်မြစ်တလျှောက်ဟိ သစ်တောတိစွာလည်း ပထဝီအရ ဇီဝသဘောအရ နယ်ခြားပိုင် ဖြစ်နီစီရား မတူကွဲပြားရေ မျိုးစိတ်တိနန့် ကြွယ်ဝလှပါရေ။ အိန္ဒိယ-တရုတ် ဒေသငယ် (Indo-Chinese sub-region) စွာ တရုတ်-ဟိမဝန္တာ (အိန္ဒိယ) ဒေသငယ် (Sino-Himalayan sub-region) နန့် ဆုံတွိရာနီရာလည်း ဖြစ်တေ။ ယေဇုနန့် ဇီဝသတ္တမျိုးကွဲများ အမျိုးစုံကြွယ်ဝရား ဟိမဝန္စွာတောင်တန်းနန့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းဒေသ ရို့မာ တွိဟိရရေ အပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်တိကိုလည်း ဒေဒေသမာ ယင်းနည်းပိုင် တွိဟိနှိုင်ရေ။ ယင်းနည်းပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသမာ တွိရရေ ဇီဝသတ္တမျိုးကွဲတိကိုလည်း ဒေဒေသမာ တွိဟိရရေ။

သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဒေသစွာ [[တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်]]တိနန့် [[ငါး (တိရစ္ဆာန်)|ငါး]]မျိုးတိရာ ကြွယ်ဝစုံလင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်းရာ ဒေသစွာ ကမ္ဘာဧ့ [[ကျွန်းသစ်]]အကြွယ်ဝဆုံး ဒေသအဖြစ်လည်း ဂေဟဗေဒပညာသျှင်တိက သတ်မှတ်ပြောဆိုကတ်ရေ။ ဒေဒေသဟိ ကျွန်းတောတိမာ မြစ်စီးဆင်းရာ ဒေသတလျှောက်မာ ထူထဲစွာ ပေါက်ရောက်ကတ်ရား အရှိတောင်အာသျှ အရာဒေသများဟိ ကျွန်းတောတိနန့်ပင် ခြားနားမှု ဟိရေ။ အရာဒေသများမာ ကျွန်းတောများ ပေါက်ရောက်ပုံမာ ကျိုးတိုးကျဲတဲနိုင်လှရေဟု ဆိုရေ။ မြစ်ဧ့ အထက်ပိုင်းနန့် အောက်ပိုင်းဟိ ဒေကျွန်းတောတိစွာ တည်ဆောက်ရန် လျာထားရေ [[တာဆန်းဆည်]]ကြောင့် ပျက်စီးဖွယ်ဟိနီယား၊ [[သျှမ်းပြည်နယ်]] အထဲ နောက်ဆုံးကျန်ဟိတော့ရေ သစ်တောနီရာတိလေ့ ဖြစ်တေ။

မြန်မာနိုင်ငံနန့် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ဟိ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းစွာ သမိုင်းအရ အရေးပါရေ ဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ [[ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သမိုင်းပညာသျှင်တိက ဒေဒေသမာ သမိုင်းမတင်မီ ရုပ်ကြွင်းများ တွိဟိရယား အရှိတောင်အာသျှဒေသမာ လူစတင်ဖွံ့ဖြိုးရေ မူလအထောက်အထားလည်း ဖြစ်တေဟု ဆိုကတ်ရေ။ လူသိများရေ ဧပိုင်ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အထောက်အထား အများဆုံးတွိဟိရရေနီရာကို ဝိညာဉ်ဂူ (Spirit Cave) ဟု ခေါ်ကတ်ရား ထိုင်းနိုင်ငံ၊ [[မဲဟောင်ဆောင်]] ဒေသ တောင်တန်းများထက်မာ တည်ဟိရေ။ &lt;ref&gt;© 2009 မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ချောင်းများဆိုင်ရေ ကွန်ရက် (BRN).&lt;/ref&gt;

==သံလွင်ထွက်ပစ္စည်း==
သံလွင်မြစ်ကမ်းမာ နီထိုင်ကတ်တေသူတိစွာ တံငါလုပ်ကတ်၏။ တချို့မာ သစ်ဝါး မျှောကတ်၏။ ရွှီကျင်ကတ်၏။ သံလွင်ရွှီမှာ မာကြောဧ့။ ရွှီဝါရောင် ဖျော့ဧ့။ သံလွင်မြစ်ကမ်းဟိ သဲပြင်ရှည် ကျောက်သီးပြင်တိမာ ကကောင်းလှပဧ့။ အမဲရောင်ဟိရေ သံလွင်ကျောက်သီးတိစွာ ချစ်ဖို့ကောင်းဧ့။ ရွှီစစ်မစစ် စမ်းသပ်ရာမာ အသုံးဝင်ရေ။ သံလွင် ကျောက်သီးစွာ နှစ်ပေါင်းများစွာ မိုင်ပေါင်းများစွာ ရီတိုက်စားလာရေကျောက်ဖြစ်ရေအတွက် တချို့မာပြားချပ်ပြီး လှပစွာ ဝိုင်းနိန်ရေကိုတွိရ၏။ အနက်ရောင် ကျောက်ပြားဝိုင်းတိမာ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးဟိကတ်တေ။ သံလွင်သဲမှုန့်တိစွာ မြေမရောသော သဲမှုန့်အစစ်ဖြစ်ပနာ အဆောက်အအုံဆောက်ရာမာ အသုံးဝင်ဧ့။

သံလွင်မြစ်အထဲဟိငါးတိလည်း မျိုးပေါင်းများစွာဟိကြမည်။ နာမည်ကြီးရေမာ ငါးကြင်းမြီးကွဲပိုင် သံလွင်ငါးတိဖြစ်တေ။ ရီစီးသန်အတွက်နန့် သဘာဝအလျောက် သံလွင်ငါးတိစွာ ကိုယ်လုံးရှည်ကတ်တေ။ တခါတရီ သံလွင်ငါးမြီးကွဲတိစွာ ကမ်းစ နားရီသောက်ဆင်းလှာသော သတ္တဝါငယ်တိကို ပတုံးနန့်ရိုက်လှဲလို့ ဖမ်းစားတတ်ကတ်ရေ။ သံလွင်ငါးဧ့ အရသာစွာလေ့ အတိနန့် မတူ တမူထူးခြားရေ အရရာဟိရေ။ သံလွင်မြစ်ကမ်းမာ ပေါက်သော ဟင်းရွက်တမျိုးကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် (ဖတ်ခုံး) ဟုခေါ်ပြီးကေ မြန်မာဘာသာဖြင့် သံလွင်ဟင်းရွက်စိမ်း ဟုခေါ်မည်ထင်ရေ။ ချက်စားကေ အရသာဆိမ့်ရေ။ ကင်းမွန်ရွက်ထက် အရသာ ပိုဆိမ့်ရေ။ နောက်တမျိုးမာ သံလွင်မြောက်ဥဖြစ်တေ။ မြောက်ဥနီပိုင်ပင်။ ယကေလေ့ ဥတိုင်း ပိုင် ပိုးထိုးနီရေပုံစံမျိုးဖြစ်နီရေ။ ပြုတ်စား ချက်စားကေ အထဲမာ အရဲရောင် အညိုရောင်ဟိပြီးး ရိုးရိုးမြောက်ဥထက် အရသာပို ချိုရေ။ မာရေ။

== မြစ်လက်တက်များ ==
* Moei မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ)
* Pai မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ)
==စီးဆင်းမှု==
သံလွင်မြစ်စွာ တိဗက်ပြည်အရှိဖက်ဟိ တန်ဂလာတောင်တန်းမာ မြစ်ဖျားခံလို့ တရုတ်နိုင်ငံ ပါးကျန်ပြည်နယ်ဘက်ကို အနောက်ခါအရှိစီးဆင်းလှာပြီးကေ လတ္တီတွဒ် ၃၀° နီရာရောက်ရေအခါ အရှိတောင်ဘက်ကို မြစ်ကြောင်းပြောင်းကာ ယူနန်နယ်ဘက်ကိုစီးဝင်ရေ။ ယူနန်နယ်မာမြောက်မှ တောင်သို့စီးဆင်းလှာပြီးကေ လတ္တီတွဒ် ၂၇° နီရာသို့ရောက်ရေအခါ အနောက်ဘက်ဟိနမ့်မိုင်ခမြစ်  အရှိတောင်ဘက်ကိုမြစ်ကြောင်းပြောင်းကာ ယူနန်နယ်ဘက်ကိုစီးဝင်ရေ။ 

ယူနန်နယ်မာမြောက်မှ တောင်သို့စီးဆင်းလှာပြီးကေ လတ္တီတွဒ် ၂၇°နီရာသို့ရောက်ရေအခါ အနောက်ဘက်ဟိနမ့်မိုင်ခမြစ် (ဧရာဝတီမြစ်အစ မြစ်ခွတခု)နန့် ရေဝေကုန်းတန်းတခုရာ ခြားလို့ အရှိဖက်ဟိမဲခေါင်မြစ် နန့် မိုင် ၃၀ လှောက်သာ ကွာလှမ်းဖိရေ။ လတ္တီတွဒ်၂၄°မာ မြန်မာနိုင်ငံမားသို့ဝင်ရောက်လှာကာ သျှမ်းပြည်နယ်အထဲ သိန္နီနယ်၊ ကိုးကန့်နယ်၊ ဝနယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မောက်မေနယ် ရို့ကိုလွန်ပြီးကေ ကယားပြည်နယ်ကိုဖြတ်စီးရေ။ ကယားပြည်နယ်ကိုလွန်သော် ယိုးဒယားနန့် ကရင်ပြည်နယ်တလျှောက် နယ်ခြားပိုင်စီးဆင်းလှာပြီးကေ ကရင်ပြည်နယ်မားကိုဖြတ်စီးကာလတ္တီတွဒ် ၁၆.၅° နီရာတွင်မော်လမြိုင်မြို့နံဘေးမှ မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်ထဲကို စီးဝင်ရေ။

မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်ထဲကိုစီးဝင်ရာမာ မြစ်ဝနှစ်ခုခွဲထွက်ရေ။ တခုစွာဘီလူးကျွန်းမြောက်ဘက်မှ ပြားဆတ်ပေါက်မြစ်အဖြစ်စီးလားလို့ ကျန်တခုစွာ အရှိမှမော်လမြိုင်မြစ် အဖြစ် စီးထွက်ရေ။ ပြားဆတ်ပေါက်မြစ်စွာလောင်းသမ္ဗန်တိရာဝင်ထွက်လားလာနှိုင်ရေ်လည်း မော်လမြိုင်မြစ်ဘက်မှမူ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးတိစွာမော်လမြိုင်မြို့အထိဝင်ထွက်လားလာနှိုင်ရေ။ ပေ ၁၀၀ လှောက်ရှည်သော သင်္ဘောတိစွာမော်လမြိုင်မြို့မှအထက် ၆၃ မိုင်ဝေးသော ရွှီဂွန်းမြို့အထိ ဆန်တက်လားလာနှိုင်ရေ။ ယေကေလဲ နွီရာသီ ရီနည်းရေအခါမာ ရွှီဂွန်းမြို့အောက် ၁၂ မိုင်ဝေးသောနီရာမှနိန်ပနာ ပိုပြီးကေငယ်သော သင်္ဘောအချေပေါ်ပြောင်းပြီးကေဆန်တက်ရရေ။ ဘုတ်နန့် လောင်းသမ္ဗန်တိစွာနွီရာသီမာ ရွှီဂွန်းမြို့အထက် ၂၈ မိုင်ဝေးသောမဲဆိပ်မြို့အထိ ဆန်တက်နှိုင်ရေ။ သံလွင်မြစ်ကိုတိဗက်ပြည်မာ ဂျာမိုငိုချူမြစ်လို့လေ့ကောင်း၊ နက်ချူမြစ်လို့လေ့ကောင်းခေါ်ပနာ တရုတ်နိုင်ငံမာ လူကျန်မြစ်လို့လေ့ကောင်း၊ နုကျန်မြစ်လို့လေ့ကောင်း ဖုတ်ဆုကျန်မြစ်လို့လေ့ကောင်းခေါ်ပြီးကေ ရှမ်းရို့က နမ့်ခေါင်မြစ်ဟု ခေါ်ရေ။ 

တိဗက်ဘာသာဖြင့်ဂျာမိုငိုချူမြစ်ဆိုစွာမှာ တရုတ်နိုင်ငံဧ့မြစ်ပြာ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရလီရေ။ သံလွင်မြစ်စွာ တိဗက်ပြည်ဘက်ပိုင်းမာ ရီခဲ မလားမီ ရေရောင်စွာ အပြာရင့်ရောင်သန်းလို့ နီတတ်အတွက်နန့် ဖြစ်တေ။ နွေအခါမာမူ ကျုပ်နစ်ရောင်ဝါလို့နီလီရေ။ မြစ်အစပိုင်းဒေသမာအောင်းရိုင်းများ၊ ဝံပလွီများ၊ တောဆိတ်များ ပေါများသဖြင့် ထင်ရှားရေ။ 

သံလွင်မြစ်ကိုတရုတ်ရို့ကလူရို့အား အန္တရာယ်ဖြစ်စီသောမြစ်ဟုယူဆကတ်တေ။ ယေကေလဲတရုတ်ပိုင်နက်ဖြစ်ရေလူကျန်ခေါ်ဟောင်ခိုနယ်စွာအောက်မြန်မာနိုင်ငံအပိုင်းလွဲပြီးကေ သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဧ့လူဦးရွီအများဆုံးအပိုင်းဖြစ်တေ။ သံလွင်မြစ်စွာရီစီးအလွန်သန်ရေ။ 

ချောင်းဖျားပိုင်းမာမြစ်ကြောင်းအလွန်ကျဉ်းပနာ ရှုခင်းလှရေ။ မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်ရေကျောက်တောင်ထူထပ်လို့ ကမ်းထောင်းစောက်ရေ။ ထိုကြောင့်အပေါ်မှစီးပနာကြည့်မူ သံလွင်မြစ်စွာ ကျောက်ဆောင်မှအက်ကြောင်းပိုင်ထင်ရရေ။ မြစ်ကြောင်းတလျှောက် လုံးဧ့ထူးခြားသောအသွင်ပြင်မာ ဖီးနှစ်ဘက်ကမ်းစွာရေမျက်နှာပြင်ထက်ပေ ၃၀၀၀ မှ ၆၀၀၀ အထိမြင့်ရပြီးကေး မြောင်းစောက်ကြီးနန့် တူနီခြင်းပင်ဖြစ်တေ။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံမားသို့ရောက်ရေအပိုင်းလွဲပြီးကေ ကမ်းနှစ်ဖက်မြီပြန့်ဆိုပနာ လုံးဝမတွိရချေ။

နွီရာသီမာမြစ်ကမ်းများမာသဲများ၊ ရေစားကျောက်တုံးကြီးများ၊ ကျောက်ဆောင်တိနန့်သွင်ကျောက်ခဲများအဝှမ်းတွိရရေ။ မိုးခါသားကျရောက်ရေအခါ ရေအလွန်ပြည့်လာရပြီးကေး ဒေကျောက်တုံးကျောက်ဆောင်များ မပေါ်တော့ရေအပြင် ကမ်းစောက်ဟိအပင်တိကိုပင် တိုက် စားရေအထိ အဟိန်ပြင်းစွာစီးဆင်းလို့ရေ။ သံလွင်မြစ်ဧ့ရေမျက်နှာပြင်စွာ ရီတိချိန်နန့် ရီနည်းချိန်မာ ပေ ၆၀ မှ ၇၀ အထိကွာခြားတတ်လို့ တချို့ဒေသမာပေ ၉၀ အထိကွာတတ်ရေ။ ကျောက်တောင်များ၊ ကျောက်စောင်းတိကြောင့် ရေဝဲများ၊ တံရှင်များအလွန်ပေါများသဖြင့် 
နီရာအင်တန်များများမာ ကူးသန်းလားလာရီးအတွက် မလွယ်ကူချေ။ ရေအလွန်များရေမိုးခါသားအခါမာ ယင်းအန္တရာယ်တိကင်းပျောက်လားကေလေ့ ရီစီးအလွန်သန်လာသဖြင့် 
မြစ်ကိုဆန်လို့လောင်းများမတက်နိုင်တော့ချေ။ 

ရီစီးနှေးရေတချို့နီရာတွင် တနာရီလျှင်မိုင်ဝက်နှုန်းစီးပနာ ရေဝဲများနီရာတွင် ရီစီးသန်ရေအခါတနာရီလျှင် ၁ ၁⁄၂  မိုင်နှုန်း (၁၀နော့)ကျော်စီးရေ။ ရှားတောမြို့နန့် ကျောက်ညှပ်မြို့ကြားဟိသံလွင်မြစ်ပိုင်းမာလောင်းကြီးများလားလာနှိုင်ရေ်လည်း ကျောက်ညှပ်မြို့နန့် ယွန်းစလင်းမြစ်ဝအကြားမာ ရေဝဲများပေါရုံမက ရီစီးအလွန်သန်ပနာ အန္တရာယ်အများ ဆုံး အဆိုးဆုံးအပိုင်းဖြစ်တေ။ ယွန်းစလင်းမြစ်ဝမှ သံလွင်မြစ်ဝအထိ အပိုင်းမာမူ သင်္ဘောများအခက်အခဲမဟိလားလာနှိုင်ကတ်ရေ။ သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဘက်မာလည်းခရီးလားလာရန် လမ်းစိကေချေဟိကေလေ့ မိုးအခါမာရေလွှမ်းလားတတ်သဖြင့် ထိုလမ်းများမဟိတော့ချေ။

သံလွင်မြစ်စွာ ဧရာဝတီမြစ်ထက်ရှည်ကေလေ့ ဧရာဝတီမြစ်လောက်ကူးသန်းလားလာရီးအတွက် ဗဟရီဟုဆိုရပေမည်။ ယေကေလဲယင်းဧ့အရှိဖက်ဟိ မဲခေါင်မြစ်ပိုင်ကား သစ်များမျှောရန်အသုံးဝင်လီရေ။ သောင်ရင်းမြစ်နန့်ဆုံရာနီရာဧ့အောက် မိုင် ၃၀ ခန့်မာ တည်ဟိရေ  ကယိုးတန်မြို့စွာထင်ရှားသော သစ်ဆိပ်မြို့ဖြစ်တေ။ မြစ်ရိုးတလျှောက် သစ်တောတိကထွက်ရေ သစ်တိကိုမော်လမြိုင်မြို့အထက် မိုင် ၆၀ အကွာ နီရာလောက်အထိမျှောချပြီးကေ ထိုနီရာမှမော်လမြိုင်မြို့ အထိ သစ်ဖောင်များဖွဲ့ပြီးကေ ပို့ပြီးကေ မော်လမြိုင်မြို့ကတဆင့် နိုင်ငံခြားသို့သင်္ဘောကြီးတိနန့်တင်ပို့ကတ်ရရေ။ သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်သန်းလားလာရန် တရုတ်နိုင်ငံဖက်မာ တန်းထားဖြတ်ပနာ ဆောက်ထားရေ်လည်း မြန်မာနိုင်ငံဖက်မာ ကတို့ဆိပ်တိကတပါး အယင်ခေါက်ကတန်းထားဆိုပနာမဟိခဲ့ချေ။ ယေကေလဲ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှစပြီးကေ တရုတ်ချီးဖေသာဖြင့်သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ကာ တန်းထားနှစ်ခုဆောက်လုပ်ဖို့အစီအစိုင် ဟိခရေ။ တခုမာ စွာကော်တန်းထားဖြစ်ပနာ တခုမာ ကွမ်းလုံတန်းထားဖြစ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံဖက်မာ စုစုပေါင်း ကတို့ဆိပ် ၈၈ ဆိပ်ဟိရေ။ ကတို့ဆိပ်ရွာတိစွာအနည်းဆုံး အမြင့်ပေ ၁၀၀၀ ဟိကုန်းထက်မာတည်ထားလီရေ။ သံလွင်မြစ်ထက်မာ ယင်းကတို့ဆိပ်တိကအပအရာမြို့ဆိုပနာမဟိသလောက်ပင်ဖြစ်တေ။ ကတို့ဆိပ်တခုနန့်တခုစွာ မိုင်ပေါင်းများစွာ ကွာလှမ်းရေ။ ကတို့ဆိပ် ၈၈ ခုအနက်ထင်ရှားသော 
ကတို့ဆိပ်ခြောက်ခုဟိရေ။ 

ယင်းရို့မာ
# ကွမ်းလုံ
# မန်းဆန်၊ 
# စွာကော်၊ 
# တာဆင်း၊ 
# တာတောမော်၊ 
# တာဆင်းလို့ ကတို့ဆိပ်ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ 
===ကွမ်းလုံကတို့ဆိပ်===
[[ကွမ်းလုံကတို့ဆိပ်]] တရုတ်မြန်မာယိုင်ကျေးမှုလဲလှယ်ရီးမာ ကျေးဇုပြုခသောကတို့ဆိပ်ဖြစ်တေ။ နမ့်တင်းမြစ်နန့်သံလွင်မြစ်ဆုံရာနံဘေး သံလွင်မြစ်ဧ့ အနောက်ဘက်ကမ်းမာတည်ဟိရေ။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ယူနန်နယ်စပ်မှ ၁၅ မိုင်ဝီးရေ။ ဂုချိန်ခါ ထိုနီရာတွင်သံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ပြီးကေ ၁၉၆၅ ခုနှစ်ကဆောက်လုပ်ထားရေ ၈၉၈ ပေရှည်ကြိုးတန်းထား ဟိရေ။
===မန်းဆန်ကတို့ဆိပ်===
မိုင်းလွန်းနယ်မာဟိပြီးကေ မြစ်ကိုဖြတ်ကူးရန် အလွယ်ဆုံးနီရာဖြစ်တေ။ ရီတိရေအခါမှ ကမ်းထောင်းစွာ သဲများတွက်နန့် အတက်အဆင်း ကောင်းရေ။ ယေကေလဲ 
အီးပနာခြောက်သွိသောရာသီမာ ကမ်းထောင်းနှစ်ဖက်စလုံးစွာ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်နီလီရေ။ ဒေနီရာမာ သာမန်ခြောက်သွိသော ရာသီမာ မြစ်စွာ ကိုက် ၁၀၀ လှောက်သာကျယ် လို့ အနည်း ဆုံး ၅၅ ပေနက်ရေ။ အမြင့်ပေ ၁၅၀၀ ဟိရေ။ ရီစီးစွာ တနာရီလျှင် လေးမိုင်ငါးမိုင်ခန့်စီးရေ။ တောင်သိန္နီနယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်နန့် သံလွင်မြစ် အရှိဖက်ကမ်းဟိ 
အရာဒေသမှကုန်စွာတိ အများဆုံးအသုံးပြုရေ။
===စွာကော်ကတို့ဆိပ်===
လူသိအများဆုံးနန့် အထင်ရှားဆုံးကတို့ဆိပ်ဖြစ်ပနာ တောင်ပိုင်းသျှမ်းပြည်မာ အသုံးအများဆုံးဖြစ်တေ။ ကျိုင်းတုံကိုလားသော လမ်းမကြီးရေ ယင်းကတို့ဆိပ်ကို ဖြတ်ပနာလားလီရေ။ ခြောက်သွိသောရာသီမာ ထိုနီရာရှိမြစ်စွာ ကိုက် ၂၀၀ ကျယ်ပနာ ရီစီးမြန်ရေ။ ယေကေလဲအမြင့်ပေ ၈၀၀ မာတည်ဟိရေ။ စွာကော်မာသံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ဗျာယ် ၁၉၆၈ ခုနှစ်မာယာယီကြိုးတန်းထားတခုဆောက်လုပ်ခရေ။ ထိုတန်းထားစွာ ပေ ၇၈၀ ရှည်ရေ။ 
===တာဆင်းကတို့ဆိပ်===
မိုင်းပန်နယ်မာဟိပြီးကေ မိုင်းပန်နန့်မိုင်းတုန်နယ်၊ ဇင်းမေနယ်ရို့ကိုဆက်သွယ်သော လမ်းထက်မာတည်ဟိရေ။ ဒေနီရာမာမြစ်အကျယ်ပေ ၂၀၀ ဟိရေ။ တဖက်မာနမ့်သီလီမြစ်ဟိပြီးကေ တဖက်မာ နမ့်သာလာမြစ်ဟိရေ။ ယင်းမြစ်ဝတိနန့်တမိုင်လှောက်သာ ဝီးရေ။ အမြင့်ပေ ၈၀၀ ဟိရေ။ 
===တာတောမော်ကတို့ဆိပ်===
ကယားပြည်နယ်မာဟိရေ။ ကယားပြည်နယ် ရှားတောမြစ်ဧ့အရှိဖက် မိုင် ၈၀ ဝီးရေ။ မဲဟောင်ဆောင်းမြို့ကိုလားရေလမ်းထက်မာတည်ဟိလို့  ခြောက်သွိသောရာသီမာမြစ်စွာ ဒေနီရာမာ ကိုက် ၂၀၀ ကျယ်ရေ။ 
===တာဆင်းလို့ကတို့ဆိပ်===
ကယားပြည်နယ်မာဟိရေ။ အမြင့်ပေ ၇၅၀ ဟိပြီးးခြောက်သွိသောရာသီမာမြစ်စွာ ဒေနီရာမာကိုက် ၂၅၀ ကျယ်ရေ။ မိုင်းမော(ရွာသစ်)မှ မော်လမြိုင်သို့ ကျောက်ညှပ်မြို့ကတဆင့်လားရေ လောင်းလမ်း၊ ရှားတောမြို့ကို မေပေမြို့ကတဆင့်လားရေလောင်းလမ်းရို့ စရာဌာနဖြစ်တေ။ ရွာသစ်မှခွန်သွန်ကိုလားသောလမ်းစွာ ဒေကတို့ဆိပ်မှသံလွင်မြစ်ကိုဖြတ်ပနာ ဖောက်ထားလီရေ။ သံလွင်မြစ်မာ တိဗက်ပြည်နန့် ယူနန်နယ်ပိုင်းမာ မြစ်လက်တက်ဆိုပနာ ဟိရေဟု တိကျစွာ မသိဟိရချေ။ 


မြန်မာနိုင်ငံမာမူ မြစ်လက်တက်ပေါင်း ၂၈ ခုဟိရေ။ ယင်းရို့မာ-
# [[နမ့်ယုမြစ်]] နယ်စပ်နားမှစီးဝင်ရေ။ 
# [[နမ့်မွိုင်မြစ်]] သို့မဟုတ် နမ့်မွေ မိုင်းယမြို့မှ စီးဝင်လှာရေ။ 
# [[ဆီပါအောမြစ်]] ကိုးကန့်နယ်မှ စီးဝင်လှာရေ။ 
# [[နမ့်နင်းမြစ်]] အတောက်ဘက်မှစီးဝင်ပြီးကေ နမ္မတူမြစ်ဖျားနန့် ယင်းမြစ်ဖျားကပ်ပြီးကေဟိရေ။ 
# [[နမ့်တင်းမြစ်]] ရွန်နင်ဖူးမြို့ဘက်မှစီးဝင်လှာလို့ ကွမ်းလုံးကတို့ဆိပ်နားမှ စီးဝင်ရေ။
# [[နမ့်ကြက်မြစ်]] ချောင်းငယ်သာသာ ဖြစ်တေ။
# [[နမ့်မမြစ်]] ဝနယ်ဖက်မှနောင်ချိုတဝိုက်ကိုဖြတ်ပနာ စီးဝင်လှာရေ။
# [[နမ့်နန်းမြစ်]] ငက်လက်မှမြစ်ဖျားခံ စီးဝင်ရေ။
# [[နမ့်ကအိုမြစ်]] အနောက်မိုင်းလွန်းဒေသမာ စီးဝင်ရေ။
# [[နမ့်ခမြစ်]] တိဗက်ပြည်လွန်လာရေမှစပြီးကေ ပထမဆုံးသောအကြီးဆုံးမြစ်လက်တက်ဖြစ်တေ။
# [[ဟွေးလွန်မြစ်]] စွာကော်ကတို့ဆိပ်မာ စီးဝင်ရေ။
# [[မန်းပန်မြစ်]] မြစ်လက်တက်ကြီးတခု ဖြစ်တေ။
# [[နမ့်ဆင်မြစ်]] ကျိုင်းတုံမြို့နံဘေး မြစ်ဖျားခံရေ။
# [[မဲဟင်းမြစ်]] မိုင်းဟန်မြို့ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
# [[နမ့်ပန်မြစ်]]မိုင်းပန်နယ်ကို ဖြတ်စီးရေ။
# [[မဲချော့မြစ်]]ချောင်းငယ်သာဖြစ်တေ။
# [[မဲဆကွန်မြစ်]] (နမ့်ဆကွန်မြစ်)
# [[မဲဆယ်မြစ်]]ချောင်းငယ်သာဖြစ်တေ။
# [[နမ့်တန်မြစ်]]မိုင်းကိုင်နယ်တောင်တန်းများမာ မြစ်ဖျားခံပြီးကေ လဲချား၊ မိုးနည်း၊ မောက်မေနယ်တိကိုဖြတ်ပနာ စီးဆင်းရေ။
# [[ဟွဲလောင်မြစ်]] သျှမ်းပြည်နယ်နန့်ကယားပြည်နယ်
# [[ဟွဲလန်းမြစ်]] စပ်နီရာမှ စီးဝင်ရေ။
# [[နမ်းမေဗြဲ(မေဗြဲ)မြစ်]] မဲဟောင်ဆောင်းနယ်ကိုဖြတ်ပနာ စီးဆင်းရေ။
# [[နမ့်ပွန်မြစ်]] သို့မဟုတ် ပွန်ချောင်း သျှမ်းပြည်နယ်နန့် ကယားပြည်နယ်ကိုဖြတ်ပနာစီးရေ။ ယင်းဧ့မြစ်လက်တက်တခုဖြစ်ရေ နမ့်ဘီလူး(ဘီလူးချောင်း)စွာအင်းလေးလံမာ
မြစ်ဖျားခံရေ။ 
# [[သောင်ရင်းမြစ်]] ယိုးဒယားနိုင်ငံမာမြစ်ဖျားခံလို့ ယိုးဒယားနန့်မြန်မာနယ်နမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းကာ အရှိတောင်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
# [[ယွန်းစလင်းမြစ်]] အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
# [[ဒုံသမိမြစ်]] အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။
# [[ဂျိုင်းမြစ်]] အရှိဖက်မှ စီးဝင်ရေ။
# [[အတ္တရံမြစ်]] အရှိဖက်မှ စီးဝင်ရေ။
အထက်ပါမြစ်လက်တက်ကြီး ၂၈ ခုအနက် နမ့်ခ၊ နမ့်ပန်၊ နမ့်ဆင်၊ နမ့်တန်၊ နမ့်ပွန်၊ သောင်ရင်းနန့် ယွန်းစလင်းအစဟိရေမြစ်တိစွာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ကတ်တေ။ သျှမ်းပြည်နယ်အထဲစီးဆင်းသော 
မြစ်တိစွာ သံလွင်မြစ်ထဲကိုစီးဝင်ရေအခါ တံရှင်များ၊ တံရှင်လျှောတိနန့် စီးဝင်လေ့ဟိကတ်တေ။ သံလွင်မြစ်စွာ အောက်ပိုင်းစိကေချေမှအပ ရေမော်၊ တံရှင်များ အလွန်ပေါသဖြင့် ကူးသန်းလားလာရန်ခက်ခဲသောမြစ်ဖြစ်လီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃)&lt;/ref&gt;

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
* en.wikipedia.org
{{Commonscat|Salween River}}

[[Category:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ကယားနယ်ဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:မွန်ပြည်နယ် ဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:တရုတ်နိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>oc79jkxvmkpgtac19vz073f7ts1rv3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဧရာဝတီမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4925</id>
    <revision>
      <id>20561</id>
      <parentid>19366</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T14:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113738" sha1="leaoylqo3erajfd4dh43owqug1kdfxs" xml:space="preserve">{{Geobox
&lt;!-- *** Name section *** --&gt;
| name                        = ဧရာဝတီမြစ်
| image = Irrawaddy-River-Myanmar-Burma-2005.jpg
| image_size = 
| image_caption = ဧရာဝတီမြစ်အား အာကာမှ တွိမြင်ရပုံ
| country                     = မြန်မာနိုင်ငံ
| state                       = ကချင်
| state1                      = 
| region                      = စစ်ကိုင်း
| region1                     = မန္တလေး
| region2                     = မကွေး
| region3                     = ပဲခူး
| region4                     = ဧရာဝတီ
| region5                     = ရန်ကုန်
| district                    =
| district1                   =
| city                        = [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]
| city1                       = [[ဝိုင်းမော်မြို့]]
| city2                       = [[ဆင်ဘိုမြို့]]
| city3                       = [[ဗန်းမော်မြို့]]
| city4                       = [[ရွှီကူမြို့]]
| city5                       = [[ကသာမြို့]]
| city6                       = [[ထီးချိုင့်မြို့]]
| city7                       = [[တကောင်းမြို့]]
| city8                       = [[မလယ်မြို့]]
| city9                       = [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]
| city10                       = [[ကျောက်မြောင်းမြို့]]
| city11                       = [[စဉ့်ကူးမြို့]]
| city12                      = [[မန္တလေးမြို့]]
| city13                      = [[စစ်ကိုင်းမြို့]]
| city14                      = [[ရွာသစ်ကြီးမြို့]]
| city15                      = [[ငါန်းဇွန်မြို့]]
| city16                      = [[မြင်းမူမြို့]]
| city17                      = [[မြောင်မြို့]]
| city18                      = [[ဆီမီးခုံမြို့]]
| city19                      = [[ရေစကြိုမြို့]]
| city20                      = [[ပခန်းကြီးမြို့]]
| city21                      = [[မြင်းခြံမြို့]]
| city22                      = [[ပခုက္ကူမြို့]]
| city23                      = [[ညောင်ဦးမြို့]]
| city24                      = [[မြစ်ခြီမြို့]]
| city25                      = [[ပုဂံမြို့]]
| city26                      = [[လမ်းရွာမြို့]]
| city27                      = [[ချောက်မြို့]]
| city28                      = [[ဆိပ်ဖြူမြို့]]
| city29                      = [[စလေမြို့]]
| city30                      = [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]
| city31                      = [[စလင်းမြို့]]
| city32                      = [[ရီနံချောင်းမြို့]]
| city33                      = [[မင်းဘူးမြို့]]
| city34                      = [[မကွေးမြို့]]
| city35                      = [[မင်းလှမြို့]]
| city36                      = [[မလွန်မြို့]]
| city37                      = [[မိချောင်းရဲမြို့]]
| city38                      = [[ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့]]
| city39                      = [[အောင်လံမြို့]] ခေါ် မြေထဲမြို့
| city40                      = [[သရက်မြို့]]
| city41                      = [[ပြလို့မြို့]]
| city42                      = [[ကမ္မမြို့]]
| city43                      = [[ပြည်မြို့]]
| city44                      = [[ရွှီတောင်မြို့]]
| city45                      = [[ပန်းတောင်းမြို့]]
| city46                      = [[ကျီးသဲမြို့]]
| city47                      = [[ကြံခင်းမြို့]]
| city48                      = [[ယင်အောင်မြို့]]
| city49                      = [[မိုးညိုမြို့]]
| city50                      = [[ဟင်္သာတမြို့]]
| city51                      = [[ဇလွန်မြို့]]
| city52                      = [[အဖျောက်မြို့]]
| city53                      = [[ဓနုဖြူမြို့]]
| city54                      = [[ညောင်တုန်းမြို့]]
| city55                      = [[ပန်းတနော်မြို့]]
| city56                      = [[မအူပင်မြို့]]
| city57                      = [[ဒေးဒရဲမြို့]]
| city58                      = [[ပုသိမ်မြို့]]
| city59                      = [[မြောင်းမြမြို့]]
| city60                      = [[ရန်ကုန်မြို့]]
&lt;!-- *** Geography *** --&gt;
| length                      = 2210 &lt;ref&gt;{{cite web|ref=khon_ra2|author1=Khon Ra, Director, Hydrology Branch, Irrigation Department|title=Water Quality Management at River Basin in Myanmar|url=http://www.wepa-db.net/pdf/1203forum/10.pdf|website=Water Environment Partnership in Asia (WEPA)|publisher=The Republic of the Union of Myanmar Ministry of Agriculture and Irrigation|accessdate=26 March 2017|page=1|language=English|format=PDF|date=21 September 2011|quote=Ayeyarwady River 2210 Km|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816103822/http://www.wepa-db.net/pdf/1203forum/10.pdf|archivedate=16 August 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| watershed                   = 404200 &lt;ref&gt;{{cite web|ref=khon_ra|author1=Khon Ra, Director, Hydrology Branch, Irrigation Department|title=Water Quality Management at River Basin in Myanmar|url=http://www.wepa-db.net/pdf/1203forum/10.pdf|website=Water Environment Partnership in Asia (WEPA)|publisher=The Republic of the Union of Myanmar Ministry of Agriculture and Irrigation|accessdate=26 March 2017|page=2|language=English|format=PDF|date=21 September 2011|quote=Catchment Area (000's sq-km) Chindwin River 115.30 Upper Ayeyarwady River 193.30 Lower Ayeyarwady River 95.60|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816103822/http://www.wepa-db.net/pdf/1203forum/10.pdf|archivedate=16 August 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| discharge_location          =
| discharge                   = 13000
| discharge_max               = 32600
| discharge_min               = 2300
| discharge1_location         =
| discharge1                  =
&lt;!-- *** Source *** --&gt;
| source_name                 = [[မလိခမြစ်]]&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=koacGt0fhUoC&amp;pg=PA115 James R Penn (2001) Rivers of the World] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111233731/https://books.google.com/books?id=koacGt0fhUoC&amp;pg=PA115 |date=11 January 2016 }}. Santa Barbara, Calif. [u.a.] ABC-Clio {{ISBN|1-57607-042-5}}, {{ISBN|978-1-57607-042-0}}. Page 115 paragraph 2, retrieved July 16, 2009&lt;/ref&gt;
| source_location             =
| source_district             =
| source_region               =
| source_state                = ကချင်ပြည်နယ်
| source_country              = M
| source_coordinates          = {{coord|28|22|0|N|97|23|0|E|display=inline}}
| source_elevation            =
| source_length               =
| source1_name                = [[မေခမြစ်]]
| source1_location            =
| source1_district            =
| source1_region              =
| source1_state               = ကချင်ပြည်နယ်
| source1_country             = မြန်မာနိုင်ငံ
| source1_coordinates         = {{coord|28|4|0|N|98|8|0|E|display=inline}}
| source1_elevation           =
| source1_length              =
| source_confluence_location  =Damphet
| source_confluence_district  =
| source_confluence_region    =
| source_confluence_state     = [[ကချင်ပြည်နယ်]]
| source_confluence_country   =
| source_confluence_coordinates = {{coord|25|42|0|N|97|30|0|E|display=inline}}
| source_confluence_elevation = 147
&lt;!-- *** Mouth *** --&gt;
| mouth_name                  = [[ကလမဲပင်လယ်]]
| mouth_location              = Ale-ywa
| mouth_district              =
| mouth_region                =
| mouth_state                 = ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး
| mouth_country               = မြန်မာနိုင်ငံ
| capital_coordinates         = 
| mouth_coordinates           = {{coord|15|51|19|N|95|14|27|E|display=inline,title}}
| mouth_elevation             = 0
&lt;!-- *** Tributaries *** --&gt;
| tributary_left              = [[နမ့်ကောင်]] ခေါ် [[မိုးကောင်းချောင်း]]
| tributary_left1             = [[မဲဇာမြစ်]]
| tributary_left2             = [[မူးမြစ်]]
| tributary_left3             = [[ချင်းတွင်းမြစ်]]
| tributary_left4             = [[ယောချောင်း]]
| tributary_left5             = [[ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်း]]
| tributary_left6             = [[မုန်းချောင်း]]
| tributary_left7             = [[မန်းချောင်း]]
| tributary_left8             = [[မိုဃ်းကျောက်ချောင်း]]
| tributary_right             = [[မိုးလယ်ချောင်း]]
| tributary_right1           = [[တပိန်မြစ်]]
| tributary_right2            = [[ရွှီလီမြစ်]]
| tributary_right3            = [[မြစ်ငယ်မြစ်]] ခေါ် [[နမ္မတူမြစ်]] ခေါ် [[ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်]]
| tributary_right4           = [[ဇော်ဂျီမြစ်]]
| tributary_right5            = [[ပန်းလောင်မြစ်]]
| tributary_right6            = [[စမုန်မြစ်]]
| tributary_right7            = [[ပင်းချောင်း]]
| tributary_right8            = [[ဒေါင်းသေချောင်း]]
| tributary_right9            = [[ယင်းချောင်း]]
| tributary_right10           = [[နဝင်းချောင်း]]
&lt;!-- *** Free fields *** --&gt;
| free_name                   =
| free_value                  =
&lt;!-- *** Map section *** --&gt;
| map                         = Irrawaddyrivermap.jpg
| map_size                    =
| map_caption                 = ဧရာဝတီမြစ်နန့် မြစ်လက်တက်များ
}}

[[File:Irrawaddy.JPG|thumb|250px| မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အသက်သွီးကြောဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကတ်တေ ဧရာဝတီမြစ်စွာ တဆတ်ဆတ် တိမ်ကောလာနိန်ယာဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;[http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3605:2010-06-30-07-32-09&amp;catid=42:2009-11-10-07-36-59&amp;Itemid=112 www.news-eleven.com]&lt;/ref&gt;]]

'''ဧရာဝတီမြစ်''' ({{lang-en|Ayeyarwady}} သို့မဟုတ် ''Irrawaddy'') စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ဖျားပိုင်းမှ တောင်ပိုင်းသို့ စီးဆင်းသော မြစ်ကြီးဖြစ်တေ။ ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အကြီးဆုံး၊ အရှည်ဆုံးနန့် အရီးအပါဆုံးသော မြစ်ကြီးလည်း ဖြစ်တေ။ မြန်မာ့မြောက်ဖျားဒေသဟိ အင်န်မိုင်ခ (မေခ) နန့် မလိခ မြစ်နှစ်သွယ် ပေါင်းဆုံရာမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာသော ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြောက်မှတောင်သို့ သွယ်တန်းဗျာယ်ဟိပြီးး၊ အောက်ပိုင်းမာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသအဖြစ် ဖြာထွက်ကာ [[ကလမဲပင်လယ်]] အတွင်းကို စီးဝင်လားရေ။ ယင်းဧ့ ကုန်းမားရေဆင်းဧရိယာ (River basin) စွာ စုစုပေါင်း ၄၁၃,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၉,၅၀၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းရေ။&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. (2024). &quot;Irrawaddy River&quot;. ''Encyclopedia Britannica''.&lt;/ref&gt;

ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းဒေသစွာ ရှီးဦးကျောက်ခေတ်၊ အလယ်ခေတ်နန့် ကြီးခေတ်၊ သံခေတ်ဦးကာလတိကတည်းကပင် လူသားရို့ အခြီချနီထိုင်ခဲ့ရေ ဗဟိုချက်ဖြစ်ပြီးကေ၊ သမိုင်းဦး [[ပျူမြို့ပြနိူင်ငံများ]] (ဗိဿနိုး၊ ဟန်လင်း၊ သရေတနားချေတဗွေချေရာ) နန့် မြန်မာ့ပထမအင်ပါယာ [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံနိုင်ငံတော်]] အပါအဝင် မြန်မာ့သမိုင်း၊ ယိုင်ကျေးမှုနန့် စာပီအနုပညာရပ်များ စတင်ဇီးတည်လို့ စိုင်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ပေါက်ဖွားခရေ &quot;မြန်မာ့ယိုင်ကျေးမှုဧ့ မိခင်မြစ်ကြီး&quot; လည်း ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Moore2007&quot;&gt;Moore, E. H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books. pp. 121-125.&lt;/ref&gt;အေဒီ (၆) ရာစုခန့် ခါကပင် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးနန့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးအတွက် အဓိကရေလမ်းမကြီးအဖြစ် အသုံးပြုခကတ်ရား၊ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်မာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမာ စိုက်ပျိုးရီးအတွက် တာကာရီတိနန့် ဆည်မြောင်းစနစ်များ တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခရေမှ ဒေနိန့်ထိ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ စီးပွားရီးနန့် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုအတွက် အသက်သွီးကြောပိုင် အရေးပါနီတုန်း ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Adas2011&quot;&gt;Adas, M. (2011). ''The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Rice Frontier, 1852–1941''. University of Wisconsin Press. pp. 44-48.&lt;/ref&gt; ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ နိုင်ငံဧ့ ဆန်စပါးအများဆုံး စိုက်ပျိုးရာ &quot;စပါးရိုင်ကြီး&quot; အဖြစ် ထင်ရှားရေ။ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ ထူးခြားလှသော ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ဝိသေသတခုမာ မြစ်အထက်ပိုင်း (မန္တလေးနန့် ကသာအကြား) မာ ကမ္ဘာ့ယှားပါးရီချိုလင်းချူမျိုးစိတ်ဖြစ်ရေ [[ဧရာဝတီလင်းချူ]]များ ကျက်စားနီထိုင်ပြီး၊ ဒေသခံရေလုပ်ငန်းရှင်တိနန့် အပြန်အလှန်နားလည်မှုဖြင့် ပိုက်ချဆွဲရေ ဓလိ့ဟိခြင်းဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;Smith2004&quot;&gt;Smith, B. D., &amp; Tun, M. T. (2004). &quot;Review of the status and conservation of Irrawaddy dolphins in the Ayeyarwady River&quot;. ''WWF-Myanmar Report''.&lt;/ref&gt; ဂုချိန်ခါ မျိုးတုံးကွယ်ပျောက်လုနီးပါးဖြစ်နီသော ယင့်ချင့် ဧရာဝတီလင်းချူတိကို စနစ်တကျ ကာကွယ်စောင့်ယှောက်ထိန်းသိမ်းရန် ဖီးမဲ့ဇုန်များသတ်မှတ်ပနာ အမျိုးသားအဆင့် နှိုးဆော်ဆောင်ရွက်ဗျာယ်ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;WCS2025&quot;&gt;Wildlife Conservation Society (WCS) Myanmar. (2025). &quot;Ayeyarwaddy Dolphin Conservation Management Plan&quot;.&lt;/ref&gt;

== နာမည်ခေါ်မာလှာပုံ ==

&quot;ဧရာဝတီ&quot; ဆိုရေ မြစ်နာမည်ဧ့ ရင်းမြစ်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ဘာသာစကားဗေဒနန့် သမိုင်းပညာသျှင်တိက &quot;ဧရာဝတီ&quot; ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ သံသကရိုတ်ဘာသာစကား ဟိ &quot;အဲရာဝတီ&quot; မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်တေ။ သံသကရိုတ်ဘာသာ မာ &quot;အဲရာဝတ်&quot; ဆိုစွာမာ သိကြားမင်း၏ စီးတော်ဆင်ဖြူတော် (ဧရာဝဏ်ဆင်) ကို ရည်ညွှန်းပြီး၊ ထိုပုဒ်ကို ဣတ္ထိလိင် (အမျိုးသမီးနာမ်) အဖြစ် &quot;အဲရာဝတီ&quot; ဟု ပြောင်းလဲလိုက်ရေအခါ &quot;ဆင်ဖြူတော်နန့် သက်ဆိုင်ရေမြစ်&quot; သို့မဟုတ် &quot;အစွမ်းသတ္တိနန့် ပြည့်စုံစွာ အုန်းအုန်းခြိမ့်ခြိမ့် စီးဆင်းရေမြစ်&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။&lt;ref name=&quot;Luce1969&quot;&gt;Luce, G. H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae &amp; New York University. Vol. 1, pp. 22-25.&lt;/ref&gt;

[[File:Irrawaddyrivermap.jpg|thumb|250px|ဧရာဝတီနန့် ယင်းဧ့မြစ်လက်တက်များ]]

ကိုလိုနီခေတ် ဗြိတိသျှရို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ဟိလာရေအခါ မြန်မာရို့ ခေါ်ဆိုရေ &quot;ဧရာဝတီ&quot; ဆိုရေ အသံထွက်ကို အခြီခံပနာ အသံဖလှယ်ကာ &quot;Irrawaddy&quot; ဟု ကမ္ဘာသိ စာလုံးပေါင်း သတ်မှတ်ခကတ်တေ။ နောက်ပိုင်းမာ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ရောမအက္ခရာဖလှယ်မှု စနစ်သစ်အရ မြန်မာသံနန့် ပိုပြီးကေနီးစပ်စီရန် &quot;Ayeyarwady&quot; ဟု ပြောင်းလဲပြင်ဆင် သတ်မှတ်ခရေ။&lt;ref name=&quot;Government1989&quot;&gt;Government of Myanmar. (1989). ''The Adaptation of Expressions Law (Law No. 15/1989)''.&lt;/ref&gt;

== နာမည်တူမြစ် ==
လွန်ခရေ နှစ်ပေါင်းများစွာက “ဧရာဝတီ” ဟု ခေါ်ဆိုရေ မြစ်နှစ်ခု ဟိခရေ။ တခုက ပါရူရှနီ (Parushani) ခေါ် ဧရာဝတီ (Iravati) မြစ် ဖြစ်တေ။ ယင်းမြစ်စွာ ဂုချိန်ခါ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]မာ မြစ်ဖျားခံပြီး [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]ထဲကို စီးဝင် ပါရေ။ ထိုမြစ်ကို အယင်ခေါက်က ဧရာဝတီဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ဂုချိန်ခါ ထိုမြစ်ဧ့ ပတ်ဝန်းကျင်မာ နီထိုင်သူရို့၏ ဘာသာတရား ကိုးကွယ်မှုအရ “ရာဝီ” (Ravi)ဟု ခေါ်ကတ်တေ။

=== မြစ်ဆုံ ===
{{main|မြစ်ဆုံဒေသ}}
မိုင်ပေါင်း (၁၃၀၀) ကျော် ရှည်လျားသော ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းစွာ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အစွန်ဟိ နှင်းဖုံးတောင်တိက [[မေခမြစ်|မေခ]]နန့် [[မေလိခမြစ်|မေလိခ]]ဆိုရေ မြစ်နှစ်သွယ်ဖြင့် မြစ်ဖျားခံအစပြုကာ တောင်ဘက်ကို စီးဆင်းလှာခရေ[[မြစ်ကြီးနားမြို့]] အထက် နှစ်ဆယ့်သျှစ်မိုင်ခန့် အရောက်မာ ပေါင်းဆုံမိကတ်လီရေ။ မြစ်ဆုံစွာ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ အစပင် ဖြစ်လီရေ။ [[မြစ်ဆုံဒေသ]]စွာ သွင်ကျောက်ခဲများ ပေါများပြီးကေ အေးစိမ့်လှဧ့။ မြစ်ဆုံရေစွာလေ့ အေးစိမ့်နေလီရေ။ မြစ်ဆုံရေစွာ တိမ်လည်းတိမ် ကြည်လည်းကြည်လင်နိန်ရကား ရီထဲကို ငုံ့ကြည့်လိုက်ကေ ငါးကြီးငါးငယ်ရို့ လားလာကူးခပ်နိန်ရေကို မြင်ရလီရေ။

ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြစ်ကြီးနားတဝိုက် အရောက်မာ ကိုက်ငါးရာမျှ ကျယ်ပြန့်လီရေ။ ဒေနီရာမာ ကမ်းထောင်းစွာ အတော်ဗေါင်းဇောက်ပြီး ကမ်းထောင်းထက်မာ သစ်တော၊ ကိုင်းတောများ စိမ်းစိမ်းစိုစို ပေါက်ရောက်နီရေ။ မြစ်ကြီးနားမှ အစုန်ခရီး ၄၈-မိုင်အကွာ တာဟိုးနားရွာ နံဘေးမာ ကျောက်စိမ်းနန့် ပယင်းထွက်ရာ အနောက်ဘက် မိုးကောင်းတောင်စဉ် တောင်တန်းမှ တသွင်သွင်စီးဆင်းပနာ ဧရာဝတီမြစ်နန့် လာရောက် ပေါင်းဆုံသော မိုးကောင်းချောင်းအချေကို တွိရပြန်ရေ။ ယင်းကနိန်စုန်သော် မြစ်စွာ အကောက်အကွိ့ ပိုပြီးကေများလာဧ့။ မန်ဖွာရွာနံဘေး ကျောက်တောင်ကြီးတိစွာ မြစ်လယ်မာ ပေါ်နိန်ရေ။ ဝဲစလုတ်တိကလည်း အသီးသီးဖြစ်ပေါ်နီ၏။

=== ပထမမြစ်ကျဉ်း ===
[[File:First Defile.jpg|thumb|ပထမမြစ်ကျဉ်း]]
ဆင်ဘိုရွာကို လွန်မိရေ ဆိုရေနန့် ရီစီးသန်လာလေလီရေ။ မြင်သာရွာအလွန်မာ မြစ်ကြောင်းကလေ့ ပိုပြီးကေကျိုင်းမြောင်း လာလီရေ။ မြစ်ကြောင်းကျိုင်းမြောင်းလာလီလီ ရီတိစွာ စုစုလာလီလီဖြစ်တေ။ ကမ်းနှစ်ဖက် အကွာအဝီးစွာ ကိုက် (၅၀) လှောက်ရာဟိလီရေ။ အပေါ်မှ တရကတ်မ်း ထိုးဆင်းလှာသော ရေစွာ ရှေ့မာ ကာဆီးကေလည်းဟိရေ ကျောက်တောင်ကြီးတိကို အဟုန်ပြင်းစွာတိုက်ခိုက်ရာ ရေမှုန်ရေမွှားများ တဖွားဖွား ပြန့်စဉ်နီ၏။ ပွတ်တိုက်နီရေ တဝေါဝေါ အော်သံတိကိုလည်း အဝီးမှပင် ကြားနီရရေ။ ကမ်းတဖက် တချက်ဟိ ကျောက်တောင်နံရံတိကလည်း ဇွတ်အားဓမ ထိုးဆင်း နိန်ရေ မြစ်ရီလုံးကို ဟွေမှာဆီး၊ ကပင်တား နီရေနှယ် ဟိလီရေ။ တခါတရီ အရှိတတည့်မာ တောင်ကြီး ကာစီးနိန်ရေကို မြင်လိုက်ရယား မြစ်ကြောင်း လုံးဝပျောက်လားပိုင် ထင်ရရေ။ စုန်ဆင်းလှာသော သင်္ဘောတိစွာ တောင်ကို ဆောင့်ဖို့ဆဲဆဲ ဟိနီရာမှ လက်ျာဘက် ကကေလည်းကောင်း၊ ဗယ်ဘက်ကကေလည်းကောင်း ရီကြောင်းလမ်းအချေ ပေါ်လှာလို့ ယင်းဘက်ကို ဆတ်ဆိုကေလှည့်ကာ ချိုးကွေ့လိုက်ရပြန်ရေ။ အနောက်ဘက်ကမ်းဟိ မြစာတီရွာကိုလွန်သော် မြစ်ကျဉ်းစွာ တဆတ်ဆတ် ပြန်ပနာကျယ်ပြန့်လာလီရေ။ ဒေချင့်စွာမာာ ၃၃-မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော ပထမမြစ်ကျဉ်းဧ့ အဆုံးပင် ဖြစ်လီရေ။

ယင်းကနိန်စုန်သော် ဗန်းမော်သို့၊ ဗန်းမော်နံဘေးသို့ ဧရာဝတီမြစ်ရီာက်ရေအခါ မြေနုချိုင့်ဝှမ်းကို ဖြတ်သန်းလေလီရေ။ မြစ်ပြင်စွာလေ့ နှစ်မိုင်နီးပါး ကျယ်ပြန့်နီလီရေ။ [[ဗန်းမော်မြို့]]အထက်နားလေးမာလည်း အရှိဖက် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်မှ စီးဆင်းလှာသော [[တာပိန်မြစ်]]စွာ ဧရာဝတီမြစ်ထဲကို စီးဝင်လီရေ။

=== ဒုတိယမြစ်ကျဉ်း ===
ဗန်းမော်မှအစုန် ၁၈-မိုင်ခန့်ဝေးသော စင်းခမ်းရွာ အလွန်မာ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်း စလီဖိရေ။ မြစ်ကြောင်းမာလေ့သော့ အရှိမှ အနောက်ကို စီးဆင်းနီ၏။ စင်းခမ်းရွာမှ ရွှီကူမြို့ အထက်နားဟိ အင်္ဘောဝင်းရွာအထိ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်း နီရာဖြစ်လီရေ။ ဆယ့်လေးမိုင်ခန့် ရှည်လို့ ပျှမ်းမျှ ကိုက် ၁၅၀ သာ ကျယ်လီရေ။ မြစ်ကြောင်းစွာ တောင်မြင့်ကမ်းထောင်းကြားမာ စီးရ၏။ [[ရွှီဂူမြို့|ရွှီကူမြို့]] အနားရောက်ကေ မြစ်လယ်ဟိ သောင်ကျွန်းကိုလေ့သော့၊ သောင်ကျွန်းပြည့်တည်ထားရေ ဘုရားစာတီတိကိုလည်းကောင်း တွိမြင်ရပြန်ရေ။ မြစ်ကြောင်းကလေ့ အနောက်ဘက်ကို ဆက်ပနာစီးနိန်ရေ။ ယင်းကနိန်စုန်သော် အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်ဟိ [[ကသာမြို့]]သို့ ရောက်ရေ။

[[ကသာမြို့]]အောက်နားမာ အရှိဖက်မှ ရွှီလီမြစ်စွာ ဧရာဝတီမြစ်ထဲကို စီးဝင်ပြန်ရေ။ သစ်ဖောင်ဝါးဖောင်များ မျှောချလာစွာကို မြင်ရပြန်လီရေ။ ကသာကိုလွန်သော် ဧရာဝတီစွာ တောင်ဘက်ကို ကွေ့ဆင်းလို့ရေ။ ကသာမြို့မှ [[ထီးချိုင့်မြို့|ထီးချိုင့်]]၊ ယင်းမှ မဇ္ဈိမဒေသ သကျသာကီဝင်မင်းများ လာရောက် နန်းစိုက်ခဖူးရေ ဆိုရေ [[တကောင်း]]မြို့ဟောင်း၊ တကောင်းကပင် မိုင်လေးဆယ် ခန့်ဝေးသော မလည်ရွာသို့ ရောက်လီရေ။

=== တတိယမြစ်ကျဉ်း ===
မလည်ရွာအလွန်မာ တတိယမြစ်ကျဉ်း စလီဖိရေ။ မလည်ရွာအောက်မာ တောင်တန်းနိမ့်တိမာ ကမ်းစနန့်ပိုပြီးကေ နီးလာစွာကို တွိရရေ။ အရှိဖက်ကမ်းမာလည်း မိုးကုတ်တောင်တန်း မှိုင်းမှိုင်းညို့ညို့ကို တွိမြင်ရရေ။ အရှိဖက်ကမ်းပေါ်ဟိ [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]စွာ [[မိုးကုတ်မြို့]]ဧ့ ဆိပ်ခုံမြို့လည်းဖြစ်လီရေ။ သပိတ်ကျင်းမြို့မှ လွန်သော် သီဟကျွန်းရွာနန့် ဘုရား၊ သုံးဆယ့်သျှစ်မိုင် လှောက်ဟိရေ တတိယ မြစ်ကျဉ်းစွာ မလည်ရွာမှစပြီးကေ [[ကျောက်မြောင်းမြို့]]အနီးမာ ဆုံးလီရေ။

=== မြေလတ်ဒေသ ===
ကျောက်မြောင်းစွာ အနောက်ဘက် [[ရွှီဘို]]ဧ့ ဆိပ်ခုံဖြစ်ပြီးကေ ကျောက်မြောင်းအလွန်မာ မြစ်ပြင်စွာ ပြန်ပနာ ကျယ်ပြန့် လာရေ။ ကျောက်မြောင်း၊ ရွှီဘိုဒေသ ရှုခင်းစွာ ခြောက်သွိဧ့။ အပင်ခြုံနွယ်များ ကျဲလာယား၊ တောင်များ ညိုပုပ်ပုပ်အရောင် ပြောင်းလှာရေ။ မြစ်ကြောင်းကား မြီပြန့်လွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပနာ မြစ်ပြင်ကျယ်လာစွာကား မှန်ဧ့။ ယေကေလဲ စည်းသောင် တိမ်သောင် ကကောင်းများလို့ ရီကြောင်းမာ ရေမွှာ ရေခွဲတိနန့် ကွဲရေ။ ဧရာဝတီမြစ်အထဲ [[ဧရာဝတီ လင်းချူ]]များ ကျက်စားနီထိုင်လိ့ဟိရေ နီရာတိမာ ဗန်းမော်မြို့နန့် [[မန္တလေးမြို့]]အကြားဟိမြစ်အပိုင်းအထဲ မာ ဖြန့်ကြက်လားလာ ပေါက်ဖွား ရှင်သန်ဗျာယ်ဟိရေ။ ဧရာဝတီ လင်းချူစွာ အရှိတောင် အာသျှဧ့ ထင်ရှားသော ပြယုဂ် တခု ဖြစ်တေ။ ကျောက်မြောင်းမှ ဟိမ်းမကား၊ ယင်းကနိန်တဖန် [[မင်းကွန်း]]ကို ဖြတ်ရေ။ [[မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီး]] ကို အဝီးမှပင် ဖူးတွိနိုင်လီရေ။ မင်းကွန်းကပင် မန္တလေးမြို့၊ [[ဂေါဝန်ဆိပ်]]သို့ ရောက်ရေ။

ဒေမာ မန္တလေးနန့် တဆက်တည်းဟိရေ [[အမရပူရမြို့]]အစွန် တောင်ပူစာနှစ်ခု ထိပ်မာဟိရေ [[ရွှီကြက်ယက်စာတီ]]၊ [[ရွှီကြက်ကျစာတီ]] နှစ်ဆူကို ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်မှ ဖူးတွိရပြန်ရေ။ အမရပူရမြို့ဧ့ အရှိတောင်ဘက်ကို ပြိုးကြည့်ပြန်သော် သပြီတန်း ခံတပ်ဟောင်း၊ ယပြီးနောက် ဧရာဝတီမြစ်ထဲကို စီးဝင်နီသော [[မြစ်ငယ်မြစ်]]နန့် ယင်းမြစ်ဧ့ တဖက်ကမ်းမာကား [[အင်းဝ]]မြို့ဟောင်းကို တွိမြင်ရလီရေ။ အနောက်ဖက်မာကား [[စစ်ကိုင်းမြို့]]၊ အမရပူရနန့် စစ်ကိုင်းကြားမာ [[အင်းဝတန်းထား]] က ကူးဆက်ထားပြန်ရေ။ စစ်ကိုင်းမြို့ဧ့ အနောက်ဖက်မာမူ မှိုင်းမှိုင်းညို့ညို့နန့် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ နီရာအကွက်ကလေ့ ကျလှပေဧ့။ အနောက်ဖက်မာ စစ်ကိုင်းမြို့နန့် မင်းဝံတောင်၊ အရှိဖက်မာ ရွှီကြက်ယက်နန့် ရွှီကြက်ကျ စာတီဖြူဖြူ အလယ်မာ မြစ်ရီဖွေးဖွေး မြင်ရစွာမှာ ကြည်နူးစရာ အလှအပ ရှုခင်းပါပေတည်း။

စစ်ကိုင်းအလွန်မာ မြစ်ကြောင်းစွာ အနောက်ဘက်ကို ကွေ့ဝင်လားရေ။ မကြာခင် [[ရွာသစ်ကြီး]]ကို ဖြတ်သန်းရရေ။ ယေပြီးနောက် 
[[မြင်းမူမြို့|မြင်းမူ]]၊ [[ဆီမီးခုံ]]၊ နဂါးပေါက်၊ ရန္တပို အစဟိရေရွာတိကို ဖြတ်သန်းလာခရပြန်ရေ။ ယပြီးနောက် မြစ်ကြောင်းစွာ တောင်ဘက်ကို ပြောင်းပြီးကေ စုန်ဆင်းပြန်ဧ့။ မန္တလေးမှ မိုင်သျှစ်ဆယ် ဝေးသော[[မြင်းခြံမြို့]]၊ မြင်းခြံဆိပ်ခုံကို သင်္ဘောကပ်လို့ မရပါ။ ဆိပ်ခုံဝမာ ဧရာမ သောင်ပြင်ကြီးက ထီးထီးခြည်း ခံနီလီရေ။ ယပြီးနောက် မြင်းခြံအောက် အနောက်ဘက် ကမ်းဟိ [[ပခုက္ကူမြို့]]ကို ဆိုက်ရောက်လီရေ။

=== ဧရာဝတီယိုင်ကျေးမှု ===
ပခုက္ကူမြို့စွာ အလုံ၊ [[မုံရွာ]]ဘက်မှ စီးဆင်းလှာသော [[ချင်းတွင်းမြစ်]] နန့် ဧရာဝတီမြစ် ပေါင်းဆုံရာ အောက်နားမာ တည်ဟိပြီး၊ အနောက်ဖက်မာ ယောချောင်း၊ [[ချင်း]]ရို့၏ ဒေသနန့်လည်း အဆက်အသွယ် များလီရေ။ ပခုက္ကူမှ စုန်ဆင်းလှာခရေ အနောက်ဘက်ကမ်းမာ မြစ်ခြေ၊ [[ကျွန်းချောင်း]] ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံ တည်ဟိရေ။ ပခုက္ကူမှ ၂၅-မိုင်ခန့် အကွာမာ '''တရက်တလံ ပုဂံဇာမရွေ့'''၊ [[ဟင်္သာ]]မောင်နှံများ၊ [[ရေမျောက်]]များ၊ [[ဝေသာလီဗျိုင်း]]များ ပျော်မြူးနီကတ်သော သောင်ပြင်ကျယ်ကြီးကို တွိရလီရေ။ ညာဘက်မာ [[တန့်ကြည့်တောင်]]တန်း၊ ဘယ်ဘက်မာ [[ညောင်ဦးမြို့]] နတ်သမီးကမ်းထောင်းစောက်ရို့စွာ မြင်ကွင်းမာ တဆတ်ဆတ် ပေါ်လှာလီရေ။ [[ညောင်ဦးမြို့]]စွာ ပုဂံမြို့ဟောင်းဧ့ ဆိပ်ခုံမြို့ဖြစ်တေ။ ပုဂံမာ သောင်ထွန်းပနာ လောင်းသင်္ဘောများ မကပ်နိုင်ပါ၊၊ ဧရာဝတီမြစ်ကြီး တလျှောက်မာ [[တကောင်း]]၊ [[သရေတနားချေတဗွေချေရာ]]၊ [[ပုဂံ]]၊ [[မြင်စိုင်း]]၊ [[စစ်ကိုင်း]]၊ [[အင်းဝ]] စရေ မြန်မာ့သမိုင်းကြီးမာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး မြန်မာ့ယိုင်ကျေးမှုတွေ ထွန်းကားပါလတ်တေ။ စင်စစ် မြန်မာ့သမိုင်း၊ မြန်မာ့ယိုင်ကျေးမှုဆိုရေ ဧရာဝတီသမိုင်း၊ ဧရာဝတီယိုင်ကျေးမှုပင် ဖြစ်လီရေ။

ပုဂံကပင် မြီဆီမှ ရွှီရည်ထွက်ရာ ရီနံမြီကို ဖြတ်ကျော်ဗျာယ် မြစ်ဧ့ အနောက်ဖက်မာ [[ရီနံချပ်]]နန့် [[လမ်းရွာ]]၊ အရှိဖက်မာ [[စဉ့်ကူးမြို့|စဉ့်ကူး]]နန့် [[ချောက်မြို့|ချောက်]]၊ ချောက်ကပင် မိုင် ၄၀-ခန့်ဝေးသော [[ရီနံချောင်းမြို့]]၊ ဒေနီရာတလျှောက် မြစ်ကြောင်းစွာ ဖြောင့်လိုက်၊ ကောက်လိုက် ဟိလီရေ။ တန်းတင် ကမ်းထောင်းတိ၏ ကုန်းထက်မာ မျှော်စင်တိနန့် ရီနံမားများ၊ စက်ရုံတိကို တွိရလီရေ။ ချောက်မှ သုံးမိုင်အကွာ [[စလေမြို့]]၊ စလေမှ ၁၅-မိုင်ဝေးသော [[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]ကို ဖြတ်ကျော်ရေ။ ဆင်ဖြူကျွန်း တဝိုက်မာ မြစ်စွာ တံစုန်းများ ပေါတိစွာ။ (တံစုန်းများဆိုစွာမာ ရီမြုပ်အပင်၊ သစ်တုံးနန့် ရေပေါ်ရီမျော သစ်တုံးတိကို ဆိုလိုရေ။)

ဆင်ဖြူကျွန်းမှ တဖန် ရီနံချောင်းအောက်ဘက် ၂၅-မိုင်ခန့် ကွာဝီးသော အနောက်ဘက်ကမ်းဟိ [[မင်းဘူးမြို့]]၊ မင်းဘူးမြို့စွာ မုန်းချောင်း၊ မန်းချောင်းရို့မှ မြောင်းသွယ်ထားသဖြင့် စိုက်ပျိုးရီး ထွန်းကားသော ဒေသဖြစ်လီရေ။ မင်းဘူးနန့် ဓားလွယ်ခုတ် မြစ်ကမ်းထောင်း စောက်ထက်မာ [[မကွေးမြို့]]ဧ့ ကျက်သရေဆောင် ရွှီတဝင်းဝင်းနန့် [[မြသလွန်ဘုရား]]ကို ဖူးမြင်ရပြန်ရေ။ ယင်းကနိန်တဆင့် အရှိဖက် မြစ်ကြောင်းကွေ့ရေအတိုင်း စုန်ဆင်းလှာရာ အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမမှ ဖြာထွက်သော တောင်စွယ်စွာလေ့ကောင်း အရှိဖက် ပဲခူးရိုးမမှ ဖြာထွက်လှာသော တောင်စွယ်စွာလေ့ကောင်း ကမ်းထောင်းအထိ ရောက်လှာစွာကို တွိမြင်ရပြန်ရေ။ ယင်းကနိန်လွန်သော် အနောက်ဘက်ကမ်းဟိ [[မင်းလှမြို့]]နန့် [[မလွန်မြို့]]၊ ယင်းကနိန် အရှိဖက်ကမ်းဟိ [[ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့]]၊ [[မြေထဲမြို့]] (အောင်လံ)တိကို ဖြတ်လာခရရေ။ အောင်လံမြို့အောက် အနောက်ဘက်ကမ်းဟိ [[သရက်မြို့]]၊ [[ညောင်ပင်ဆိပ်]]၊ [[ကံမမြို့]]ရို့ကို လွန်သော် [[ဖိုးဦးတောင်]]ကိုလေ့သော့ အရှိဖက်ကမ်းမာ [[ပြည်မြို့]]ကိုလေ့သော့ ချိုင်းကပ်လာပြန်ရေ။

=== မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ===
ပြည်မှ တဖန် ခွာလီရာ ထုံးဘိုရွာနံဘေးမာ မြစ်ကမ်းထောင်းအရောက် ထိုးထွက်နိန်ရေ ကျောက်ထရံကျယ်ကြီးကို တွိမြင်ရပြန်ရေ။ ယင်းကို '''အကောက်တောင်'''ဟု ခေါ်ရေ။ ထိုအကောက်တောင် နံရံများမာ ဘုရားဆင်းတု ပုံတော် အမျိုးမျိုးကို ကြည်ညိုစရာ ထွင်းထုထားရေကို မြစ်ထဲက ကောင်းစွာဖူးမြော် တွိမြင်နိုင်လီရေ။ ပြည်မြို့အောက် မိုင်၅၀-လှောက်ဟိ ယင်အောင်ကို ဖြတ်ရေနန့် မိုးကောင်းပနာ စိမ်းစိုသော [[မြစ်ဝကျွန်းပေါ်]] အစကို တွိမြင်နှိုင်ရေ။

ဧရာဝတီမြစ်စွာ ရီစီးနန့်အတူ နုန်းမြေတိကို သယ်ဆောင်ရာက တဆတ်ဆတ် ပို့လာယား မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြီနုကျွန်းများ ဖြစ်ပေါ်လှာခရလီရေ။ မြစ်အကြေမာ ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြစ်လက်တက် ၉ ခုဖြင့် အက်ဒမန်ပင်လယ် (မုတ္တမပင်လယ်) ထဲကို စီးဆင်းပေါင်းဝင်လားရေ။ ယင်းခါ ဧရာဝတီမြစ်စွာ [[ယင်အောင်မြို့]] အောက်နားမှစပြီးကေ ပုသိမ်မြစ်၊ ရွေးမြစ်၊ ဧရာဝတီမြစ်မကြီး၊ ဖျာပုံမြစ် စသည်အနိန်နန့် မြစ်ငယ်များ ချောင်းများ ခွဲပြီးကေခွဲပြီးကေ မုတ္တမပင်လယ်ထဲကို စီးဝင်လီရေ။

ဧရာဝတီမြစ်မကြီးအတိုင်း [[ကြံခင်း]]၊ [[ဟင်္သာတ]]၊ [[ဓနုဖြူ]]၊ [[ညောင်တုန်း]]မြို့တိကို ဖြတ်ကျော်ရား ညောင်တုန်းမြို့ အောက်ဖက်မာ ဧရာဝတီမြစ်မကြီးရေ မြစ်ငယ်၊ ချောင်းတိုများ ထပ်မံဖြာထွက်ပြန်ရေ။ ညောင်တုန်းမြို့မှ တဆင့် ဧရာဝတီမြစ်မကြီးမှ ခွဲထွက်ကာ ပန်းလှိုင်၊ [[လှိုင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း စုန်ဆင်းလှာခရေ [[ရွှီတိဂုံဇာတီတော်]]ကြီးကို လှမ်းပြီးကေ ဖူးမြော်ရယား [[ရန်ကုန်မြို့]]သို့ ရောက်ဟိလေလီရေ။ ရန်ကုန်ဧ့ တဖက်ကမ်းမာ [[ဒလ]]၊ [[တွံတေးမြို့]] များဟိပြီးး ရန်ကုန်ကို ကျော်လျှင် [[သန်လျင်မြို့]] ကိုတွိရပြီး ဧရာဝတီမြစ်စွာ မုတ္တမပင်လယ်ထဲကို စီးဝင်လီရေ။ &lt;ref&gt;ဝင်းသိမ်း(ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ ရီကြောင်းပညာသိပ္ပံ)ဧ့ ဧရာနဒီသိပါရေ ဆောင်းပါးမှ ကောက်နုတ်တင်ပြရေ။&lt;/ref&gt;

မြစ်အောက်ပိုင်းဖြစ်ရေ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ ကျယ်ဝန်းလို့ မြီဆီမြီနှစ်ပြည့်ဝသော မြီပြန့်လွင်ပြင်တခု ဖြစ်ပြီးကေ၊ အလျား (၂၉၀) ကီလိုမီတာနန့် အနံ (၂၄၀) ကီလိုမီတာ ဟိရေ။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ အောက်ပိုင်းစွာ လမု ဘိတ်ညွန်တောနန့် ဖြားရီရောက် မြစ်ဝဒေသဖြစ်ပြီးကေ၊ ထိခိုက်လွယ်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ဂေဟစနစ်တခုလည်း ဖြစ်တေ။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ လူဦးရွီ (၃) သန်းကျော်မှီတင်းနီထိုင်ရာဖြစ်ပြီးကေ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန်စပါးအထွက်ဧ့ (၆၀) ရာခိုင် နှုန်းနီးပါးကို ဒေဒေသကထုတ်လုပ် ဖြည့်ဆည်းပီးနီရေ။ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပုစွန်မွီးလုပ်ငန်းများ စည်းကမ်းမဲ့လုပ်ကိုင်နီကတ်မှုနန့် သစ်တောပြုန်းတီးမှုတိကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်များ ပျက်စီး ဆုံးယှုံးနီကတ်ရယား၊ ကမ္ဘာ့တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ရန်ပုံဖေသာအဖွဲ့ (World Wildlife Fund) က ဧရာဝတီ ရီချို ဘိတ်ညွန်တောများဟိ ဂေဟစနစ်အထဲ နီထိုင်နီကတ်သော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖို့ အနာဂတ်ရှင်သန် နိုင်ရီး စွာ &quot;အထူးစိုးရိမ်ဖွယ် အခြီအနီဆိုးရွားနီကြောင်း&quot; ဖော်ပြခရေ။ &lt;ref&gt;ဧရာဝတီမြစ်ကို ထီးလို့ ဆည်တည်ဆောက်နေခြင်း (Damming the Irrawaddy) မှ&lt;/ref&gt;

== ပထဝီဝင်အနိန်အထား ==
ဧရာဝတီမြစ်စွာမြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းပြီး မြန်မာပြည်အရှိခြမ်းနန့်အနောက်ခြမ်းကို အလယ်မှ ပိုင်းခြာထားရေ။ ကလမဲပင်လယ်အတွင်းကို မြစ်ခွဲ (၉) ခုဖြင့် စီးဝင်ရေ။ 
[[File:Muthupet.jpg|thumb|250px|ကမ်းရိုးတလျှောက်ဟိ တွိရသော လုမုတောစနစ်]]

=== ချောင်းဖျားပိုင်း ===
မြန်မာပြည်မြောက်ဖျား၊ ကချင်ပြည်နယ်ဟိ မေခ(အင်န်မိုင်ခ)မြစ်နန့် မလိခမြစ်ရို့ ပေါင်းဆုံရာမှ ဧရာဝတီမြစ်ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ မေခနန့်မလိခမြစ်နှစ်သွယ်လုံးစွာ မြောက်လတ္တီကျု (၂၈) ဒီဂရီဝန်းကျင်ဟိ ဟိမဝန္တာ ရီခဲတောင်တန်းများမာ မြစ်ဖျားခံရေ။ မြစ်နှစ်သွယ်အနက် အရှိဖက်ခြမ်းမှမြစ်ဖြစ်ရေ မေခမြစ်စွာ ပူတာအိုမြို့ မြောက်ဘက်ဟိ လန်ဂွဲလာ ရီခဲတောင်မာ မြစ်ဖျားခံရေ။ ရီစီးအလွန်ကြမ်းအတွက်နန့် မေခမြစ်ကိုရီကြောင်းလားလာရီးအတွက် အသုံးပြုပနာမရပါ၊၊ အနောက်ဘက်ခြမ်းဟိ မလိခမြစ်ကိုမူ ရီကြောင်းလားလာရီးအတွက် အသုံးပြုပနာ ရနှိုင်ရေ။ 
မြစ်ဆုံမှ တောင်ဘက် မိုင်(၁၅၀)၊ ကီလိုမီတာ (၂၄၀)အကွာဟိ ဗန်းမော်မြို့အထိသာ လောင်း၊သင်္ဘောများ ရာသီမရွီးလားလာနှိုင်ရေ။ ကချင်ပြည်နယ်ဧ့မြို့တော်ဖြစ်ရေ မြစ်ကြီးနားမြို့စွာ မြစ်ဆုံမှတောင်ဘက် မိုင် (၃၀)၊ ကီလိုမီတာ (၄၈) အကွာမာတည်ဟိရေ။

== ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ ပထဝီဝင်နန့် သမိုင်းဆိုင်ရေ ==

ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား ကချင်ပြည်နယ်ဟိ ဟိမဝန္စွာတောင်တန်းကြီးဧ့ အဆက်ဖြစ်ရေ ရီခဲတောင်တိက စီးဆင်းလှာရေ မေခမြစ် (N'Mai) နန့် မလိခမြစ် (Mali) ရို့ မြစ်ကြီးနားမြို့ မြောက်ဘက် ၄၅ ကီလိုမီတာ (၂၈ မိုင်) အကွာ &quot;မြစ်ဆုံ&quot; ဒေသမာ ပေါင်းဆုံရာမှ တရားဝင် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေ။&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;Britannica, The Editors of Encyclopaedia. (2024). &quot;Irrawaddy River&quot;. ''Encyclopedia Britannica''.&lt;/ref&gt; ယင်းကနိန်တဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အပူပိုင်းဇုန်ကို ဖြတ်သန်းကာ ကီလိုမီတာ ၂,၁၇၀ (၁,၃၅၀ မိုင်) ခန့် စီးဆင်းပြီးကေ၊ အောက်ပိုင်းမာ မြစ်ခွဲပေါင်းမြောက်မြားစွာဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ (Ayeyarwady Delta) ကို ဇီးတည်စီရား [[ကလမဲပင်လယ်]] အတွင်းကို စီးဝင်လားရေ။&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt; 

ဘူမိဗေဒသက်တမ်းအရ လွန်ခရေ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက အိန္ဒိယကျောက်ချပ်လွှာ (Indian Plate) နန့် ယူရီးရှားကျောက်ချပ်လွှာ(Eurasian Plate) ရို့ တိုက်မိရာမှ ဟိမဝန္စွာတောင်တန်းတိနန့်တတူ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း တည်ဆောက်ပုံ မြီမျက်နှာသွင်ပြင် ပေါ်ပေါက်ပါလတ်တေ။ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ ကုန်းမားရေဆင်းဧရိယာ စွာ စုစုပေါင်း ၄၁၃,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး နိုင်ငံတော်မြီမျက်နှာပြင်ဧ့ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ကို လွှမ်းမိုးထားရေ။&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt; မြစ်တလျှောက်မာ ထင်ရှားသော ကျောက်ဆောင်လျှိုကြီး (၃) ခု ဟိပြီးး မိုးခါသားမာ တစက္ကန့်လျှင် ရီကုဗမီတာ ၃၀,၀၀၀ လှောက်အထိ အဟိန်အဟုန်ပြင်းစွာ စီးဆင်းကာ နှစ်စိုင် နုန်းမြေတန်ချိန် သန်းပေါင်းရာချီကို မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို သယ်ဆောင်ချပီးဗျာယ်ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;Furuichi2009&quot;&gt;Furuichi, T., et al. (2009). &quot;Erosion and suspended sediment transport in the Ayeyarwady River basin, Myanmar&quot;. ''Journal of Hydrology''.&lt;/ref&gt;

မေခမြစ်စွာ ပူတာအိုမြို့ဧ့ မြောက်ဘက် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၇° ၂၄′ နီရာရှိ နှင်းဖုံးရေ တီလာတောင်ကြီးမာ ဖြစ်ပေါ် နိန်ရေ လန်ဂွေလာရီခဲမြစ်မှ မြစ်ဖျားခံရေ။ စူးစမ်းရှာဖွီသူ ကင်းဒမ်ဝဒ်က ၁၉၂၄ ခုနှစ်မာ ဖော်ထုတ်ပြောဆိုချက်အရဆိုမူ ယင်းမြစ်အဖျားပိုင်းဧ့ ရေဆင်းဧရိယာစွာ စတုရန်းမိုင် ၄၅၀ လှောက်ဟိဟိ၊ ပေ ၁၅,၀၀၀ ကျော် မြင့်ကြောင်းသိရရေ။ ပေ ၁၅,၅၅၀ အမြင့်မာ နှင်းခဲရပြီးကေး ဆောင်းအခါမှစပြီးကေ ခဲနိန်ရေနှင်းစွာ ထိုဒေသမာ ပေ ၆၅၀၀ အထိဆင်းလှာလို့ ဧပြီ၊ မေလ တိအထိ မြီပေါ်မာဟိနီတတ်ရေ။

ဧရာဝတီမြစ်ကို သုံးပိုင်း ပိုင်းနှိုင်ရေ။
အထက်ဧရာဝတီ· ရှေးအကျဆုံးအပိုင်း၊ 
အောက်ဧရာဝတီ· တတိယကပ်အစအထိမပေါ်သေး သောအပိုင်း၊ 
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်· နောက်ဆုံးပေါ်ရေအပိုင်း၊

==အထက် ဧရာဝတီ== 
အထက်ဧရာဝတီစွာ မေခနန့် မလိခမြစ်ရို့ပေါင်းဆုံကာ ဧရာဝတီမြစ်ဆိုပနာ ဖြစ်ပေါ်လှာရေနီရာမှစပြီးကေ ချင်းတွင်း မြစ်လက်တက် စီးဝင်ရေ နီရာအထိဖြစ်တေ။ ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြစ်ဆုံမှ တောင်ဘက်ကိုတောင်ကုန်းများအကြားကလည်းကောင်း၊ မြီပြန့်တိကိုလည်းကောင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်း လာရာတချို့နီရာမာ မိုင်ဝက်ကျော်ကျော်ပင် ကျယ်ဝန်းလို့ တချို့နီရာမာ အလွန်ကျဉ်းလားရာ ယင်းပိုင် ကျဉ်းရေအပိုင်းကို မြစ်ကျဉ်းဟုခေါ်ရေ။ ကျောက်တောင်ကြီး နှစ်ခုအကြား ကျိုင်းမြောင်းစွာ စီးဆင်းရရေအခါ မြစ်ကျဉ်းဖြစ်ပနာ ကိုက် ၅၀၊ ၆၀ လှောက်သာ ကျယ်ဝန်းလီရေ။

မြစ်ကြီးနားမြို့မှ ၅၅ မိုင် ဝေးသော ဆင်ဘိုမြို့အလွန်မှစပြီးကေ ဗန်းမော်မြို့အထိ ဧရာဝတီမြစ်စွာ ကျောက်တောင်အကြား စီးဆင်းရရာ ယင်းစွာ ပထမမြစ်ကျဉ်းဖြစ်တေ။ ပထမမြစ်ကျဉ်းစွာဆင်ဘိုမြို့ အလွန် သုံးမိုင်ကွာဟိ မြင်သာရွာမှ စတင်ပနာ ဗန်းမော်မြို့နံဘေးဟိ မြစာတီရွာအထိဖြစ်ရာ အလျား ၃၆ မိုင် ဟိလီရေ။ တဖက်တချက်ဟိ ကျောက်ဆောင် ကျောက်ကမ်းထောင်းတိစွာ ပေ ၆၀ လှောက်သာ မြင့်ကေလေ့ ပတ်ဝန်းကျင် မလှမ်းမကမ်းမာမူ ပေ ၃၀၀ ကျော်မြင့်သော တောင်ကြီးတိဟိပါယင့်။ ဆင်ဘိုမြို့မာ ဧရာဝတီမြစ်စွာ မိုင်ဝက်ခန့်ကျယ်ဝန်းကေလေ့ ဆင်ဘိုမြို့အောက်ရောက်ရေနန့် ကိုက် ၅၀ လှောက်သာ ကျယ်ဝန်းလို့ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ အကျိုင်းဆုံးနီရာဖြစ်တေ။ ရေလယ်မာကျောက်ဆောင်တိဟိပါယင့်။ ရီစီးအလွန်သန်ပနာ ဝဲများ အလွန်ထူထပ်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ကူးသန်းလားလာရီး ခက်ခဲရေ။ သစ်ထုတ်စခန်းတခုဖြစ်ရေ ပရှောရွာအောက်နားမာ မြစ်ကြောင်းစွာ ပြန်ပနာကျယ်ပြန့်လာရာ မိုင်ဝက်နီးပါးလှောက်ဟိရေ။ ယင်းမြစ်ကျဉ်းဧ့ အရှိဖက်မာ ရှီးအခါက ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းဟောင်း ဖြစ်ဟန်ဟိရေ ကျယ်ပြန့်ရေ ချိုင့်ဝှမ်း ကြီးတခုစွာ ဧရာဝတီမြစ်နန့် မျှိုင်းပြိုင်တည်ဗျာယ်ဟိရေ။ ဗန်းမော်မြို့ အထက် ၁၂ မိုင်ကွာလှောက်ဟိ သဖန်းပင်ရွာ သို့ ရောက်ရေအခါ ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြေနုချိုင့်ဝှမ်းကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်းရရေဖြစ်ရာ တဖန်ကျယ်ပြန့်လာပြီးကေ ရီစီးလည်းသာလာရေ။

ဗန်းမော်မြို့နားသို့ ရောက်ရေအခါ ဧရာဝတီမြစ်စွာ တောင်ဘက်ဟိ မြေနုချိုင့်ဝှမ်းသို့ ဆက်မစီးဘဲနန့် အနောက်ဘက်ကိုကွေးလားကာ ထုံးကျောက်တောင်များအကြားသို့ ဖြတ်စီးရေ။ ဒေနီရာမာ မြစ်စွာ ကိုက်တရာလှောက်သာကျယ်ပနာ နံချင်းပြိုင်တဖက်တချက်မှ တန်းတင် ကျောက်ဆောင်ကျောက်ကမ်းထောင်း တိစွာ ပေ ၂၀၀ မှ ၃၀၀ အထိ မြင့်ကတ်တေ။ ယင်းကို ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းဟုခေါ်ရေ။ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းစွာ စင်းကန်းရွာမှစတင်ပနာ ရွှီကူမြို့ အထက်နားဟိ သင်္ဘောအင်းရွာအထိ ၁၄ မိုင်ခန့် အလျားဟိရေ။ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းတလျှောက်မာ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းနီရာရေ ရှုမျှော်ခင်းအလှဆုံးဟု ဆိုကတ်ရေ။ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းမာ ရီစီးမြန်ပနာ ဝဲများဟိကေလေ့ ပထမမြစ်ကျဉ်းလောက် ကူးသန်းလားလာရီး အန္တရာယ်မဟိချေ။ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းဖြင့် ဗန်းမော်မြို့အထိ သင်္ဘောတိစွာ တနှစ်လုံးလုံး ဆန်တက်လားလာနှိုင်ရေ။

ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းမှ ထွက်ခလို့ ဗန်းမော်မှ ၃၈ မိုင် ဝေးသော ရွှီကူမြို့ကို ဖြတ်ခပြီး ကသာမြို့ကို လွန်ရေအခါ ဧရာဝတီမြစ်စွာ တောင်ဘက်ကို ကွေ့ဆင်းရေ။ ကသာမြို့မှ တကောင်းမြို့အထိ မြေနုကမ်းထောင်းတိဖြစ်တေ။ အရှိဖက်ကမ်းနန့် ခပ်လှမ်းလှမ်းမာမူ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ဧ့ အဆက်ဖြစ်ရေ မိုးကုတ်နယ်မှ တောင်ကုန်းတိကို တွိနှိုင်ရေ။ တကောင်းမြို့မှ လွန်ရေအခါ သပိတ်ကျင်းမြို့နံဘေးမာ တတိယမြစ်ကျဉ်းသို့ ရောက်ပြန်ရေ။

တတိယမြစ်ကျဉ်းစွာ သပိတ်ကျင်းမြို့ဧ့ အထက် ၁၀ မိုင်လှောက်ဟိ မလည်ရွာမှ စတင်ပနာ ကျောက်မြောင်းမြို့အထိ ဖြစ်ရာ အလျား ၂၉ မိုင်လှောက်ဟိရေ။ ထိုမြစ်ကျဉ်းနီရာမာ မြစ်ဧ့အကျယ်မာ ကိုက် ၄၄၀ ခန့် ဟိလီရေ။ ယင်း မြစ်ကျဉ်းစွာ ပထမမြစ်ကျဉ်းနှစ်ခုလောက် ရှုခင်းမလှချေ။ သစ်တောများ ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်နီသော ကမ်းထောင်းစောက်တိစွာ တဖက်တချက်မာ တည်ဟိနိန်ရေ။ ရွှီဘိုခရိုင် ကျောက်မြောင်းမြို့မှ လွန်သော် ဧရာဝတီမြစ်စွာ တဖန်ကျယ်ပြန့်လာပြန်ရေ။ အပူပိုင်းဇုန် မြေနု ဒေသကိုဖြတ်ပနာ မန္တလေးမြို့ထိအောင် စီးဆင်းလှာပြီး ဗန်းမော် နန့် မန္တလေးအကြား ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းစွာ အကွိ့ အကောက်လည်းများ၊ သဲသောင်လည်းတဗျင်းများလွန်းရေ။ မန္တလေးမြို့ သို့ ရောက်ရေအခါ တဖက်ကမ်းဟိ စစ်ကိုင်းတောင်တန်းတိကို ကွေ့ဝိုက်လို့ အရှိမှအနောက်ကို မြစ်ကြောင်းပြောင်းခရာ ယင်းဧ့ မြစ်လက်တက်ကြီးဖြစ်ရေ ချင်းတွင်းမြစ်နန့် ဆုံရာ ပခုက္ကူမြို့အထိဖြစ်တေ။

==အောက်ဧရာဝတီ==
ချင်းတွင်းမြစ်လက်တက်နန့် ဆုံရာမှစပြီးကေ ဧရာဝတီမြစ်စွာ ပိုပြီးကေကျယ်ပြန့်သော မြေနုလွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလို့ရပြီးကေး ရီစီးနှေးရေ။ များရေအားဖြင့် ကမ်းထောင်းစွာသဲကျောက် ကမ်းထောင်းစောက်များဖြစ်ပနာ မြစ်နန့် မလှမ်းမကမ်းမာ တခါတရီ တောင်ကုန်းတိကို တွိနှိုင်ရေ။ ရီနံချောင်းမြို့အနီးမာတွိရသော သွင်ကျောက်နီ မြီကြမ်းများဖုံးနီရေ သဲကမ်းထောင်းစောက်တိကိုထောက်လို့ တခါက ဧရာဝတီမြစ်စွာ အဂုထက်ပိုပြီးကေ မျက်နှာပြင်မြင့်ခကြောင်း သိသာထင်ရှားရေ။ တခါတရီလည်း သဲကျောက်တောင်များ ပြတ်ပနာ တွန့်ခေါက်ကျောက်မြေတိကိုတွိရရာ ယင်းရို့စွာ ရီနံထွက်ခြင်းနန့် ဆက်စပ်နီလီရေ။ ဒေအပိုင်းမာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းစွား တဖြောင့်တည်းမနိန်ဘဲ ဖြောင့်လိုက်ကောက်လိုက်နန့် စီးဆင်းရေ။ မြေနုလွင်ပြင်ကို ဖြတ်စီးရေအခါ မြစ်ကမ်းထောင်းစွာ သဲရို့နန့် ဖုံးလွှမ်းလို့နိမ့်ရေ။ တောင်ကုန်းကြား ဖြတ်စီးရေအခါ မြစ်ကမ်းထောင်းစွာ မြင့်ရေ။
[[File:အကောက်တောင်၊ ထုံးဘိုမြို့.jpg|thumb|518.991x518.991px|ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဖီးဟိ အကောက်တောင်သို့ စက်လှီဖြင့်လားရာလမ်းမာ မြင်တွိရရေ နံရံကပ်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ]]
မင်းဘူးမြို့မှ ပြည်မြို့အကြားမာ အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်က ဖြာထွက်လှာသော တောင်စွယ်တိစွာ မြစ်ကမ်းထောင်းအထိရောက်ရေ။ အရှိဖက်ကလည်း ပဲခူးရိုးမနန့် ယင်းဧ့တောင်စွယ်တိက ကမ်းထောင်းအထိရောက်ရေ။ သရက်မြို့ အောက်နားမာ အနောက်ဘက်မှ ရခိုင်ရိုးမတောင်စွယ်စွာ အရှိဖက်မှ ပဲခူးရိုးမတောင်စွယ်နန့် မိုင် ၅၀ မှ ၆၀ လှောက်သာ ကွာဝီးရေ နီရာအထိ လာဆုံကတ်တေ။ သရက်မြို့မှ မိုင် ၄၀ လွန်သော် ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ အရေးကြီးသော ဆိပ်ခုံမြို့ဖြစ်ရေ ပြည်မြို့ကို ရောက်ရေ။ ပြည်မြို့အောက် မိုင် ၃၀ ခန့်အကွာ ကြံခင်းမြို့နယ် သောကြာဒူးကျေးရွာနံဘေး ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းထောင်းအရောက် ထိုးထွက်နိန်ရေ အကောက်တောင်ဧ့ သဲကျောက်တောင်စောင်းကြီးဟိရေ။ ယင်းတောင်စောင်းကို ဘုရားကားချပ်များ အမျိုးမျိုးထွင်းထုထားရာ မြစ်လမ်းခရီးလားများ ကြည်ညိုစွာ ဖူးမြော် နှိုင်ရေ။ 

အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမာလည်း မြစ်ကြောင်း ကျဉ်း လားရေ နှစ်နီရာရှိရေ။ ထိုနှစ်နီရာမာ မြစ်ကြောင်းစွာ ကိုက် ၈၀၀· ၈၈၀ လှောက်ဟိရေ။ ယကေလေ့ ရေနက်လို့ သင်္ဘော များ လားလာနိုင်သဖြင့် တချို့က မြစ်ကျဉ်းဟု မခေါ်ချေ။ ထိုနှစ်နီရာမှ မင်းလှနန့် မိကျောင်းရဲအကြား (ကိုးမိုင်ခွဲခန့်) နီရာနန့် ပြည်မြို့အထက် ကမ္မနန့် စစ္စယံအကြားဟိ တနီရာ (သျှစ်မိုင်ခန့်) ဖြစ်ကတ်တေ။

==မြစ်ဝကျွန်းပေါ်== 
ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ပိုင်းစွာ ပြည်မြို့ အောက် ၅၃ မိုင် ဝေးသော ယင်အောင်မြို့နားမှ စလီရေ။ ယင်အောင်မြို့ အောက် မိုင် ၃၀ ခန့်အကွာ ညောင်ကျိုးရွာနံဘေးမှ စပြီးကေ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဧ့ အနောက်ဘက်အကျဆုံးနန့် အကြီးဆုံးမြစ်ခွဲဖြစ်ရေ ပုသိမ်မြစ်ခွဲထွက်ရေ။ (ပုသိမ်မြစ်·ရှု။) ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်စွာ ပင်လယ်မှမိုင် ၁၈၀ အကွာမှစပြီးကေ မြစ်ခွဲများ ဖြာထွက်ကာ တြိဂံပုံသဏ္ဌာန် တည်ဟိရေ။ ဟင်္သာတမြို့နံဘေးမာ အရှိဖက်မှ ပဲခူးရိုးမတောင်၊ အနောက်ဘက်မှ ရခိုင်ရိုးမတောင်ရို့စွာ တခုနန့်တခု မိုင် ၈၀ ခန့် သာ ကွာဝီးစွာအထိ နီးကပ်လာယားနောက် တဆတ်ဆတ် တောင်ဘက်ကို ခွာထွက်လားကတ်ရာ ယင်းပိုင်ကွာသွားရေ မြီပြန့်တလျှောက် ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြစ်ခွဲများစွာဖြာထွက်လို့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲကို စီးဝင်ရေ။ ပင်လယ်ထဲကို စီးဝင်ရာမာ ပုသိမ်မြစ်အပါအဝင် မြစ်ဝကြီးပေါင်းကိုးခု ဖြစ်ပေါ်လီရေ။ မြစ်ခွဲကြီးတိက မြစ်ချောင်းကောင်မချေျားစွာ ဖြာထွက်ကာ တခုနန့်တခု ဆက်စပ်စီးဆင်းဗျာယ်ဟိရာ ဒေချောင်းပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်ကေလည်းဟိရေ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် စွာ ပိုက်ကွန်ကြီးပိုင်ဖြစ်နီရေ။ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသစွာ စတုရန်းမိုင် ၁၂၀၀၀ ကျယ်ပြန့်ရေ။

ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဧ့ အနောက်ဘက်ဆုံးမြစ်ဝရေ ပုသိမ်မြစ်ဝဖြစ်ပိုင် အရှိဖက်ဆုံး မြစ်ဝရေ ရန်ကုန်မြစ်ဝဖြစ်တေ။ ပုသိမ်မြစ်စွာ ဧရာဝတီမှစပြီးကေ ခွဲထွက် စီးဆင်းလှာသောမြစ် ဖြစ်ကေလေ့ ရန်ကုန်မြစ်မာမူ ပဲခူးရိုးမတောင်က မြစ်ဖျားခံလို့ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှ မြစ်ခွဲဖြစ်ရေ ဘောလယ်မြစ်နန့်ဆုံကာ ပင်လယ်ထဲကို စီးဝင်ရေ။ ရန်ကုန်မြစ်ဧ့ အထက်ပိုင်းကို [[လှိုင်မြစ်]]လို့လေ့ကောင်း၊ [[မြစ်မခ]]လို့လေ့ကောင်းခေါ်ရေ။

ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းထက်မာ ပင်လယ်ထဲကိုစီးဝင်သော မြစ်ဝကိုးခုဟိကေလေ့ ပုသိမ်မြစ်ဝနန့် ရန်ကုန်မြစ်ဝ နှစ်ခုမားသို့ရာလျှင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက် ဆိုက်ကပ်နှိုင်ကတ်ရေ။ ပုသိမ်မြစ်ဝနန့် ရန်ကုန်မြစ်ဝရေ တခုနန့်တခု မိုင် ၁၆၀ ခန့်ဝီးရေ။ ရန်ကုန်မြစ်စွာ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နန့် ဆက်ကေလည်းဟိရေ်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကြီးမှရေစွာ ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းကို လုံးဝစီးဝင်ခြင်းမဟိချေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ရန်ကုန်မြစ်စွာ ဧရာဝတီမြစ်မှ ခွဲထွက်လှာစွာမဟုတ်ဘဲ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းကို ပူးပေါင်းစီးဝင်အတွက်နန့်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတူပင် ပုသိမ်မြစ်စွာ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ မြစ်ခွဲဖြစ်ကေလေ့ ဧရာဝတီ မြစ်ရီစွာပုသိမ်မြစ်ထဲကို အနည်းငယ်ရာ စီးဝင်လီရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ပုသိမ်မြစ်နန့် ဧရာဝတီမြစ်ကို ဆက်သောချောင်းစွာ ကိုက် ၃၀၀ လှောက်သာကျယ်ပနာ ချောင်းတခုလုံး သဲပြင်ရှည်နန့် ပြည့်နိန်ရေကြောင့်ဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် ယင်းမြစ်ဝနှစ်ခုကို ဧရာဝတီမြစ်အစစ်ဟု ခေါ်ရန်မလွယ်ချေ။ ဧရာဝတီမြစ်မကြီးမှ ရေစွာ ပင်လယ်ထဲကို အမှန်စီးထွက်ရာထွက်ပေါက်ကား ဧရာမြစ်ဝဖြစ်တေ။

လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်က ဧရာဝတီမြစ်ဝရေ ပြည်မြို့နားမာ ဟိရေဟု လှောက်မှန်းကတ်တေ။ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၁၂,၀၀၀ ခန့်ကပင် ဧရာဝတီမြစ်ဝရေ အဂုအခြီအတိုင်း မဟိသိမ့်ချေ။ အဂု ဖြစ်ပေါ်နိန်ရေ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နီရာတခုလုံးစွာ တွံတေး၊ မြောင်းမြ၊ ပုသိမ် အစဟိရေ ဂဝံ ကျောက်ကုန်းရိုးများ ရီပြင်ပေါ်မာတက်နီရေကျွန်းပိုင် ဖြစ်ပေါ်နိန်ရေ နီရာတိကတပါး အားလုံးပင် ပင်လယ်ရီပြင်ကြီး ဖြစ်ဗျာယ်ဟိရေဟု ဆိုကတ်ရေ။ ထိုခေတ်အခါက ဒီတက် ဒေချင့်ကျစွာ ပြည်မြို့အထက်မာ ဖြစ်ကေလေ့ ဂုချိန်ခါမာမူ ဖြားရီစွာ ညောင်တုန်းမြို့အထိပင် တခါတရီ မရောက်ချေ။ ဧရာဝတီမြစ်တလျောက် ရီစီးနန့်အတူပါလာရေ နုန်းမြေစွာ အဂုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဖြစ်နီသောနီရာမာ တဆတ်ဆတ်ပို့လာကာ မြီနုကျွန်းပေါ်ဒေသဆိုပနာ ဖြစ်လှာခြင်းဖြစ်လီရေ။

ဧရာဝတီမြစ်တလျှောက်မှ မြစ်ဝသို့ တနှစ်လျှင် နုန်းမြေတန်ပေါင်း ၂၆၁ သန်း စီးပါလာရေဟု လှောက်မှန်းကတ်တေ။ မန္တလေးမြို့နီရာအထိ နုန်းမြေတန်ပေါင်း ၃၂ သန်း စီးပါလှာပြီးကေ ချင်းတွင်း မြစ်ဘက်မှ တန်ပေါင်း ၁၀၉ သန်းပါလာပြီးကေ အရာမြစ်ချောင်းတိက တန်ပေါင်း သန်း ၁၂၀ ခန့် မျိုးပါလာရေဟု တွက်ဆကတ်တေ။ ၁၈၆၀·၇၀ နန့် ၁၉၀၉·၁၀ ခုနှစ်တိက တိုင်းတာရီးဆွဲထားရေ မြီမျက်နှာပြင် အနိမ့်အမြင့် တိုင်းတာချက်အရ ဘူမိဗေဒပညာသျှင် ဒေါက်တာချစ်ဗားဧ့ ယူဆချက်မာ မြစ်ဝကျွန်းထက်ကမ်းခြေစွာ အနှစ်တရာခန့်မာ သုံးမိုင်လှောက်သာ အများဆုံးမြေဖို့လို့ ကျယ်ထွက်လှာရေလို့ဆိုရေ။ ဆာအက်ဒွင်ပတ်စကိုဆိုသူ ဘူမိဗေဒပညာသျှင်ကမူ တနှစ်လျှင် ပေ ၂၀၀ သို့မဟုတ် အနှစ်တရာလျှင် ၃.၇၉ မိုင် ပင်လယ်ထဲကို ပြန့်ထွက်လှာရေလို့ ယူဆရေ။ ပင်လယ်နန့်စပ်ကေလည်းဟိရေ မြီနုကျွန်းပေါ်ဒေသမာ ကနစိုတောများပေါက်ရောက်ပနာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် တခုလုံးမာမူ ဆန်စပါး အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုးရေ။

ဧရာဝတီမြစ်စွာ ရှေးနှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာက မန္တလေးမြို့နံဘေးမှ တောင်ဘက်ကို တန်းဗျာယ် စီးဆင်းဖူးကြောင်း အထောက်အထားတိဟိပါယင့်။ စစ်တောင်းမြစ်စွာ တချိန်က ဧရာဝတီမြစ်အောက်ပိုင်းဟု ဘူမိဗေဒပညာသျှင်တိက ယူဆကတ်တေ။ အဂု ဧရာဝတီမြစ်အောက်ပိုင်းစွာ တချိန်က ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းဖြစ်ရဖို့ဟု ဆိုကတ်လီရေ။ ဧရာဝတီမြစ်စွာ ကမ္ဘာထက်မာ ရီတိုက်စားခြင်း အပြင်းဆုံးသော မြစ်တမြစ်ဖြစ်တေ။ နိုင်းမြစ်၊ မစ္စစ္စပီမြစ်၊ ဂင်္ဂါမြစ်၊ ဒင်းညုမြစ်ရို့ထက် ရီတိုက်စားနှုန်း အားကြီးရေ။ ယင်းမြစ်ဝှမ်း အောက်ခြီဟိ ကျောက်ဆောင်တိကိုပင် အနှစ် ၄၀၀ လျှင် တပေလောက် တိုက်စားရေဟု လှောက်မှန်းကတ်တေ။

==မြစ်လက်တက်များ==
မေခနန့်မေလိခရို့ ပေါင်းဆုံလို့ ဧရာဝတီမြစ်ဟု ပေါ်လာရေမှစပြီးကေ ဧရာဝတီမြစ်မားသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်တိမာ လက်ျာဘက်မှ နမ့်ကောင်ခေါ် မိုးကောင်းချောင်း၊ မဲဇာမြစ်၊ မူးမြစ်၊ ချင်းတွင်းမြစ်၊ယော ချောင်း၊ စလင်းချောင်းခေါ်[[ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်း]]၊ မုန်းချောင်း၊ မန်းချောင်း၊ မိုဃ်းကျောက်ချောင်း အစဟိစွာရို့ဖြစ်ပနာ ဗယ်ဘက်မှ မိုးလယ်ချောင်း၊ တပိန်မြစ်၊ ရွှီလီမြစ်၊ မြစ်ငယ်မြစ်၊ သို့မဟုတ် နမ္မတူ၊ သို့မဟုတ် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်၊ ဇော်ဂျီမြစ်၊ ပန်းလောင်မြစ်၊ စမုန်မြစ်၊ ပင်းချောင်း၊ ဒေါင်းသေချောင်း၊ ယင်းချောင်း၊ နဝင်းချောင်းရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ ယင်းရို့ အနက် [[ချင်းတွင်းမြစ်]]စွာ အကြီးဆုံး မြစ်လက်တက်ဖြစ်တေ။

ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်ဟိ ထင်ရှားသော မြို့ကြီးတိမာ 
မြစ်ကြီးနားမြို့၊ ဗန်းမော်မြို့၊ ရွှီကူမြို့၊ ကသာမြို့၊ ထီးချိုင့်မြို့၊ တကောင်းမြို့၊ သပိတ်ကျင်းမြို့၊ မန္တလေးမြို့၊ စစ်ကိုင်းမြို့၊ အင်းဝမြို့၊ [[မြင်းမူမြို့]]၊ မြင်းခြံမြို့၊ ပခုက္ကူမြို့၊ ပုဂံမြို့၊ ချောက်မြို့၊ စလေမြို့၊[[ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့]]၊ ရီနံချောင်းမြို့၊ မကွေးမြို့၊ မင်းဘူးမြို့၊ မင်းလှမြို့၊ မိချောင်းရဲမြို့၊ အောင်လံမြို့၊ သရက်မြို့၊ ပြည်မြို့၊ ယင်အောင်မြို့၊ ကြံခင်းမြို့၊ ဟင်္သာတမြို့၊ ဓနုဖြူမြို့၊ ညောင်တုန်းမြို့၊ မအူပင်မြို့ အစဟိစွာရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ရှေးမြန်မာမင်းတိ၏ မြို့တော်ဟောင်းများဖြစ်ရေ ပုဂံ၊ အင်းဝ၊ သရေတနားချေတဗွေချေရာ၊ စစ်ကိုင်း၊ အမရပူရ၊ မန္တလေးမြို့တိစွာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းပေါ်မာပင် တည်ဟိခစွာကို ထောက်ခြင်းနန့် ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ အသုံးဝင်တန်ဖိုးဟိပုံကို သိသာနှိုင်ရေ။

ဧရာဝတီမြစ်မာ တံရှင်များမဟိချေ။ ယင်းစွာ ရီစီးသာသဖြင့် မြစ်ဝမှ မိုင်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော်ဝေးသော ဗန်းမော်မြို့အထိ သင်္ဘောများ ၁၂ ရာသီလုံးလုံး လားလာ ဆန်တက်နှိုင်ရေ။ ရီကြောင်း ပို့ဆောင်ရီးကော်ပိုရီးယှင်းပိုင် မီးသင်္ဘောတိနန့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် မီးသင်္ဘောတိနန့် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း ကူးသန်းလားလာရီး လွယ်ကူဗျာယ်ဟိရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဧရာဝတီမြစ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းနန့် အောက်ပိုင်း ကူးလူးဆက်ဆံရာ သဘာဝခရီးလမ်းမကြီးဟု ခေါ်ဆိုနှိုင်လီရေ။ အထက်အောက်ကုန်များ အလွယ်ချေ ဖလှယ်ရောင်းချရရေ ဗဟိုလမ်းမကြီးလည်းဖြစ်တေ။ ယင်းအတွက်နန့် မြစ်ဆိပ်မြို့ကြီးတိစွာ မြစ်ကြောင်းခရီးကို အမှီပြုပနာ စည်ပင်ဝပြောလှာကတ်တေ။ အမရပူရမြို့နန့် စစ်ကိုင်းမြို့အကြား ဧရာဝတီ မြစ်ကိုဖြတ်ပနာ [[အင်းဝတန်းထား]]ကြီးကို ဆောက်လုပ်ထားရေ။ ပေပေါင်း ၃၉၈၀ ရှည်လို့ အလယ်မာ မီးရထားလမ်း တလမ်း၊ ဖီးနှစ်ဖက်မာ မော်တော်ကားလမ်းများဟိ၏။ ယင်းကို ၁၉၃၄ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခရေ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အထဲက ပျက်စီးလားလို့ ပြန်ပနာပြင်ဆင်ခပြီးကေ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မာ ပြန်ပနာ ဖွင့်လှစ်ခရေ။

ချင်းတွင်းမြစ်နန့် အထက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းဟိ သစ်တောတိက သစ်ဖောင်ဝါးဖောင်တိကို အောက်မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဧရာဝတီမြစ်တလျှောက် စရိတ်သက်သာစွာ အလွယ်ချေမျှောချနှိုင်ရေ။ မြစ်ဝှမ်းတလျှောက် မိုးနည်းပါးသော ဒေသများမာ ဧရာဝတီမြစ်ရီကို သောက်သုံးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရီး အတွက် ဆည်မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူသုံးစွဲခြင်းများပြုကတ်ရရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဧရာဝတီမြစ်ကို မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အသက်သွီးကြောကြီးဟု ခေါ်ဆိုကတ်ခြင်းဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)&lt;/ref&gt;

== မြစ်လက်တက်များ ==
ဧရာဝတီမြစ်မာ အဓိကမြစ်လက်တက်ကြီး (၅) ခုဟိရေ။ မြစ်လက်တက်တိစွာ အမြင့်ပေ (၇၀၀၀)မှ (၁၀၀၀၀)အထိဟိရေ တောင်တန်းများမာ မြစ်ဖျားခံကတ်တေ။ 
* [[တာပိန်မြစ်]] (ဝဲ)
* [[ရွှီလီမြစ်]] (ဝဲ)
* [[မြစ်ငယ်မြစ်]] (ဝဲ)
* [[မူးမြစ်]] (ယာ)
* [[ချင်းတွင်းမြစ်]] (ယာ)

ယင်းချင့်အပြင် ချောင်းလက်တက်တိလေ့ ဟိသိမ့်ရေ။ 
* [[ချောင်းမကြီးချောင်း]] (အနောက်ဘက်)
* [[ယောမြစ်|ယောချောင်း]] (အနောက်ဘက်)
* [[ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်း]]ခေါ်စလင်းချောင်း (အနောက်ဘက်)
* [[မုန်းချောင်း]] (အနောက်ဘက်)
* [[မန်းချောင်း]] (အနောက်ဘက်)
* [[မိုဃ်းကျောက်ချောင်း]] (အနောက်ဘက်)
* [[ပင်းချောင်း]] (အရှိဖက်)
* [[ယင်းမြစ်|ယင်းချောင်း]] (အရှိဖက်)
* [[ဒေါင်းသေချောင်း]] (အရှိဖက်)
* [[ဗွက်ကြီးချောင်း]] (အရှိဖက်)

=== တာပိန်မြစ် ===
တာပိန်မြစ်စွာ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ယူနန်ပြည်နယ်မှ စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလှာပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်းမှာပင် ဧရာဝတီမြစ်အထဲ စီးဝင်ရေ။

=== ရွှီလီမြစ် ===
ရွှီလီမြစ်စွာလေ့ တရုတ်နိုင်ငံ၊ယူနန်ပြည်နယ်မှပင် စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလှာပြီး [[သျှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းလာယား [[ကသာမြို့]]တောင်ဘက်ဟိ အင်းရွာနံဘေးမာ ဧရာဝတီမြစ်နန့်ပေါင်းဆုံရေ။

=== မြစ်ငယ်မြစ် (ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်) ===
[[သျှမ်းပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်နံဘေး မှ စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းရေ။ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ရွှီစာရံ နန့် [[ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်]]ကို ဖြတ်ကာ မန္တလေးတောင်ဘက် [[အင်းဝ]]နံဘေးမာ ဧရာဝတီမြစ်အထဲ စီးဝင်ရေ။

=== မူးမြစ် ===
[[ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း]] ဒေသကို မြောက်မှတောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာကာ [[မြင်းမူမြို့]]နံဘေးမာ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။

=== ချင်းတွင်းမြစ် ===
ကချင်ပြည်နယ် [[ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း]]ဒေသကြီးမှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာပြီး ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းကို [[မြင်းခြံမြို့]] နံဘေးမာ ပေါင်းဆုံရေ။
[[File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|thumb|250px|မြန်မာနိုင်ငံမာအတွိရများဆုံး ရီပျာမိချောင်းတကောင်၊ ယင်းရို့စွာ တောနံဘေးမာ အသက်ရှင်နီထိုင်ကတ်စွာ၊ လူရို့ဧ့တိုက်ခိုက်ဖမ်းဆီးခြင်းအားဒေနိန့်ထိခံနိန်ရဆဲဖြစ်တေ။]]

== စီးပွားရီးနန့်နိုင်ငံရီး ==
မြန်မာ့ သမိုင်းတလျှောက်မာ ဧရာဝတီမြစ်စွာ အရေးပါရေ အခန်းမှ ပါဝင်ခရေ။ [[ပုဂံခေတ်]]မှစကာ နောက်ဆုံး [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တိုင် ခေတ်အဆက်ဆက်မာ အရေးပါရေ စစ်ရီး၊ နိုင်ငံရီး၊ စီးပွားရီး ရို့မာ အသုံးချခကတ်တေ။ မွန်-မြန်မာစစ်ပွဲများဟု ထင်ရှားရေ အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ် ကာလများအတွင်းမှာ ဧရာဝတီမြစ်စွာ အဓိက စစ်ချီတက်ရာလမ်းကြောင်းကြီးဖြစ်ခရေ။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်ဟိ [[ပြည်မြို့]]စွာလေ့ နှစ်ဖက်စစ်ရှိဆိုင်ရာ ရှိတန်းစစ်မျက်နှာဖြစ်ခရေ။ [[ဘုရင့်နောင်]]လက်ထက်မာလည်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံတလွှား ဆန်တိုက်ခိုက်ရာမာ စစ်ချီလမ်းကြောင်းအဖြစ် ဧရာဝတီမြစ်ကို အဓိကကတော့ခါ အသုံးပြုခပြန်ရေ။ ယင်းအတူ [[ညောင်ရမ်းခေတ်]]ဦးမင်းများဖြစ်ကတ်ရေ [[အနောက်ဘက်လွန်မင်း]] နန့် [[သာလွန်မင်း]]ရို့လေ့ ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆန်လားလာခကတ်တေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တလျှောက်လုံးမာလည်း ရန်သူအိန်းဂလိချ်ရို့ကို ခုခံရာမာ မြစ်ရိုးတလျောက် ခံတပ်များ တည်ဆောက်ခကတ်ရာ [[မင်းလှခံတပ်]]နန့် [[အင်းဝခံတပ်]]ရို့မာ နာမည်ကျော်ရေ။

==ဆည်ကာရီများ==
အဓိက ဧရာဝတီမြစ်ထက်မာ တည်ဆောက်ဖို့ ဆည်ကာရီမာ မြစ်ဆုံ ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း တခုရာ ဟိကေလေ့ မြစ်ဖျားခံရာမြစ်များ၊ ဧရာဝတီမြစ်ထဲကို စီးဝင်ရေ မြစ်များထက်မာလည်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း ရီကာစွာတိ တည်ဆောက်ရန် စီမံကိန်းတိ ဟိရေ။
=== ကချင်ပြည်နယ် ===
* ဧရာဝတီမြစ် 
** မြစ်ဆုံ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၆၀၀၀ (မြစ်ကြီးနားမြို့နံဘေး)
* မလိခမြစ်
** လာဇာ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၉၀၀
* မေခမြစ်
** ချီဖွေ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၃၄၀၀ 
** ပါရှီး (ခေါ်) ဝူဆောက် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၈၀၀
** လာကင် (ခေါ်) ယီနန် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၄၀၀
** ဖီဇော ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၂၀၀၀
** ခေါင်လန်ဖူး ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း မီဂါဝပ် -၂၇၀၀
* တာပိန်မြစ်
** တာပိန်(၁) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း မီဂါဝပ် - ၂၄၀
** တာပိန်(၂) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း မီဂါဝပ် - ၁၆၈

=== သျှမ်းပြည်နယ် === 
* ရွှီလီမြစ် 
** ရွှီလီ(၁) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၆၀၀ 
** ရွှီလီ(၂) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၄၆၀
** ရွှီလီ(၃) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၃၆၀
* ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်
** အထက်ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်
** အလယ်ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်
* ဇော်ဂျီ
** ဇော်ဂျီ (၁) ရေအားလျှပ်စစ်
** ဇော်ဂျီ (၂) ရေအားလျှပ်စစ်
** မြို့ကြီး ရေအားလျှပ်စစ်

=== မန္တလေးတိုင်း ===
* ချောင်းမကြီးချောင်း
** ဆည်တော်ကြီးဆည် နန့် ရေအားလျှပ်စစ်
* ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်
** ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်
* ကင်းတား
** ကင်းတားကာရီ

=== စစ်ကိုင်းတိုင်း ===
* ချင်းတွင်းမြစ် 
** ထမံသီ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၂၀၀ 
** ရာဇဂြိုဟ်ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း
** ရွှီစာရီး ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၆၆၀
** မော်လိုက် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၄၀၀ 
** ဟုမ္မလင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၅၀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ခိုင်မြဲရီး (သို့မဟုတ်) ဧရာဝတီ |url=http://www.naytthit.net/?p=15625 |accessdate=17 July 2011 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817183837/http://www.naytthit.net/?p=15625 }}&lt;/ref&gt;

=== မကွေးတိုင်း ===
*မုန်းချောင်း
** မုန်း‌ချောင်းဘက်စုံကာရီစီမံကိန်း

==ဒေနိခေတ် လိ့လာတွိဟိချက်==
ဧရာဝတီမြစ်မာ ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း (၇၉) မျိုး ခိုလှုံရာနီထိုင်ကတ်ရေအပြင်၊ ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် အထိလိ့လာချက်တိအရ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းမာ လူအများ အသိ အမှတ်ပြုထားရေ ငှက်ဂွက်နယ်မြီ (၄) ခုလည်း ဟိရေ။ မြစ်ဧ့ ဇီဝသတ္တ စုံလင်ထွေပြားမှုအကြောင်းနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ကောင်းစွာလိ့လာထားရေတိလေ့ မဟိသိမ့်ချေ။ ရေနီသတ္တဝါမျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုမျိုးစိတ်တိအနက်မှ အထူးထင်ရှားရေ မျိုးစိတ်သတ္တဝါမာ ဧရာဝတီလင်းချူ ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmars.net/myanmar/ayeyarwaddy-river.htm |accessdate=2 December 2014 |archivedate=16 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090516011601/http://www.myanmars.net/myanmar/ayeyarwaddy-river.htm }}&lt;/ref&gt; တအောင့်လောက်က တောင်ကျချောင်း ငါးခူမျိုးစိတ် သစ်တိကို ထပ်မံတွိဟိခပြီးကေ၊ ဧရာဝတီမြစ်ဆုံနန့် သိပ်မဝီးလှသောနီရာများမာ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်က တွိဟိခရခြင်း ဖြစ်တေ။ ဧရာဝတီမြစ်စွာ ကမ္ဘာထက်မာ ပဉ္စမမြောက် နုန်းတင်မြေနှစ်များ အများဆုံးပို့ချပီးနှိုင်ရေမြစ်လည်း ဖြစ်တေ။

[[File:Sagainghillsagaing.jpg|thumb|250px|စစ်ကိုင်းတောင်က တွိရသော ဧရာဝတီမြစ်]]
== မြစ်ကမ်းဖီးဟိမြို့ကြီးများ ==
{{Columns-list|2=* [[ပူတာအိုမြို့|ပူတာအို]]
* [[မြစ်ကြီးနား]]
* [[ဗန်းမော်]]
* [[ကသာ]]
* [[တကောင်း]]
* [[ကျောက်မြောင်းမြို့|ကျောက်မြောင်း]]
* [[မန္တလေး]]
* [[စစ်ကိုင်း]]
* [[မြင်းမူ]]
* [[မြင်းခြံ]]
* [[ပခုက္ကူ]]
* [[ညောင်ဦး]]
* [[ပုဂံ]]
* [[ချောက်မြို့|ချောက်]]
* [[ဆိပ်ဖြူမြို့|ဆိပ်ဖြူ]]
* [[စလေမြို့|စလေ]]
* [[ဆင်ဖြူကျွန်း]]
* [[ရီနံချောင်းမြို့|ရီနံချောင်း]]
* [[မကွေး]]
* [[မင်းဘူး]]
* [[အောင်လံမြို့|အောင်လံ]]
* [[သရက်]]
* [[ပြည်]]
* [[ဟင်္သာတ]]
* [[ပန်းတနော်]]}}

== တန်းထားကြီးများ ==
ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရက ၁၉၃၄ မာ [[အင်းဝတန်းထား]](စစ်ငါးမျှားတံတား)ကို တည်ဆောက်ခရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အထဲ ဂျပန်အဝင် အိန်းဂလိချ်အဗြီးမာ ဗြိသျှတပ်တိက တန်းထားကြီးကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခရေ။ မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရီးရယား ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ တန်းထားကြီးကို ပြန်ပနာပြင်ဆင်တည်ဆောက်ခရေ။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာထိအောင် တခုတည်းသော ဧရာဝတီမြစ်ကူးတန်းထားကြီး ဖြစ်ခရေ။ 
ထပ်မံအသစ်တည်ဆောက်သောတန်းထားကြီးတိမာ -
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (ရတနာပုံ)]] (အယင်အင်းဝတန်းထားကြီးဧ့ အထက်ဘက်နား)
* [[ဗလမင်းထင်တန်းထား]] (အင်န်မိုင်ခမြစ်ကူး၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နံဘေး၊ ၁၉၉၈၊နိုဗန်ဘာလ)
* [[အနော်ရထာတန်းထား]] (ချောက်၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ)
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (မကွေး)]]
* [[ဗိုလ်မြတ်ထွန်းတန်းထား]] (ညောင်တုန်း၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ နိုဗန်ဘာလ)
* [[နဝဒေးတန်းထား]] (ပြည်မြို့၊ ၁၉၉၇၊စတ်တင်ဘာ)
* [[မအူပင်တန်းထား]] (မအူပင်၊ ၁၉၉၈၊ဖေဖဝါရီ)
* [[ဒေးဒရဲတန်းထား]]
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (ပခုက္ကူ)]]
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (ရတနာသိင်္ခ)]]
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (စင်းခန်း)]]
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (မလွန်)]]
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (ထီးချိုင့်)]]
* [[ဧရာဝတီတန်းထား (ညောင်တုန်း)]]

==ဓာတ်ပုံများ==
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
Image:Irrawaddy Mandalay-Hill.JPG|မြစ်အရှိဖက်မှ [[မန္တလေးတောင်]]
Image:Irrawaddy boat.JPG|ဧရာဝတီမြစ်မားမှ ခရီးလားများ
Image:Rivercraft Irrawaddy.JPG|ရိုးရာ မြစ်ကူးလောင်းများ
Image:Irrawaddy log-buffalo.JPG|ဧရာဝတီမြစ်မှ သစ်များဆွဲလာရေ ကျွဲများ
Image:Irrawaddy@Mingun.JPG|မင်းကွန်းဟိ ဧရာဝတီ
Image:Irrawaddy Island-Village.JPG| ဧရာဝတီမြစ်မားမှ ကျွန်းရွာတရွာ
Image:Irrawaddy bamboo-rafts.JPG|မြစ်မားမှ ဝါးဖောင်များ
Image:Irrawaddy west-bank.JPG|မင်းကွန်းဟိ မြစ်ကမ်းဖီးမှ ဈီးတခု
Image:Irrawaddy raft.JPG|ဧရာဝတီမြစ်မားမှ ရွက်တိုက်နိန်ရေ ဝါးဖောင်
Image:Westbank Irrawaddy.JPG|လောင်းငယ်ဖြင့် ရွက်တိုက်နိန်ရေ အမျိုးသမီး
&lt;/gallery&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[Category:ကချင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:မန္တလေးတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:မကွေးတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>leaoylqo3erajfd4dh43owqug1kdfxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဲခေါင်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4930</id>
    <revision>
      <id>20521</id>
      <parentid>19374</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17970" sha1="iv2jpi9ngcmuxc3yhqs8ppb1tfcngh0" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name               = မဲခေါင်မြစ်
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| name_other         = {{lang|zh|湄公河}} (Méigōng Hé) / {{lang|zh|澜沧江}} (Láncāng Jiāng)&lt;br&gt;{{lang|my|မဲခေါင်မြစ်}} (Megaung Myit)&lt;br&gt;{{lang|lo|ແມ່ນ້ຳຂອງ}} (Maenam Khong)&lt;br&gt;{{lang|th|แม่น้ำโขง}} (Maenam Khong)&lt;br&gt;{{lang|km|ទន្លេមេគង្គ}} (Tônlé Mékôngk)&lt;br&gt;{{lang|vi|Sông Mê Kông}} / {{lang|vi|Sông Cửu Long}} (九龍)
| name_etymology     = 
&lt;!---------------------- IMAGE &amp; MAP --&gt;
| image              = Mekong-River-Near-Luang-Prabang.jpg
| image_size         = 300px
| image_caption      = မဲခေါင်မြစ်၊ [[လွမ်ပရာဘွမ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]။
| map                = Mekong river basin.png
| map_size           = 300px
| map_caption        = မဲခေါင်မြစ်ကျောတလျှောက်
| pushpin_map        = 
| pushpin_map_size   = 300px
| pushpin_map_caption= 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1  = နိုင်ငံ
| subdivision_name1  = တရုတ်၊ မြန်မာ၊ လာအို၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်
| subdivision_type2  = 
| subdivision_name2  = 
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| subdivision_type4  = 
| subdivision_name4  = 
| subdivision_type5  = 
| subdivision_name5  = 
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length             = {{convert|4350|km|mi|abbr=on}} 
| width_min          = 
| width_avg          = 
| width_max          = 
| depth_min          = 
| depth_avg          = 
| depth_max          = 
| discharge1_location= မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ တော
| discharge1_min     = {{convert|1,400|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_avg     = {{convert|16,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_max     = {{convert|39,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1            = Lasaigongma (拉赛贡玛) Spring
| source1_location   = Mt. Guozongmucha (果宗木查), [[:en:Zadoi County|Zadoi]], [[:en:Yushu Tibetan Autonomous Prefecture]], Qinghai, China
| source1_coordinates= {{coord|33|42.5|N|94|41.7|E|type:river_region:CN-63|display=inline}}
| source1_elevation  = {{convert|5224|m|abbr=on}}
| mouth              = မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်း
| mouth_location     = [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]
| mouth_coordinates  = {{coord|10.189|106.749|display=it}}, {{coord|10.261291334222218|106.75297696603432|display=inline}}
| mouth_elevation    = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression        = 
| river_system       = 
| basin_size         = {{convert|795,000|km2|mi2|abbr=on}}
| tributaries_left   = [[:en:Srepok River|Srepok]], [[:en:Nam Khan (river)|Nam Khan]], [[:en:Tha River|Tha]], Nam Ou
| tributaries_right  = [[:en:Mun River|Mun]], Tonlé Sap, [[:en:Kok River|Kok]], [[:en:Ruak River|Ruak]]
| custom_label       = Protection Status
| custom_data        = 
| extra              = 
}}

[[File:Mekong.jpg|thumb|300px|မဲခေါင်မြစ် တနီရာမှ ဆည်းဆာရှုခင်း]]

အရှည် ၄,၈၀ဝ ကီလိုမီတာ ဟိရေ '''မဲခေါင်မြစ်''' ([[အိန်းဂလိချ်ဘာသာစကား|အိန်းဂလိချ်]]: Mekong River) စွာ အရှိတောင်အာသျှဒေသဧ့ ဗဟိုချက်မကို ဖြတ်ပနာ နိုင်ငံ ၆-ခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာရေ။ ဒေမြစ်စွာ ဒေသအထဲဟိ အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီးကေ၊ ယင်းမြစ်ဖျားခံရာတိဘက်ဒေသမှ [[ဗီယက်နမ်]] မြစ်ဝှမ်းဒေသတိအထိ လွှမ်းခြုံမှု ဟိရေ။ လူသန်းပေါင်း ၆ဝ ခန့်စွာ မဲခေါင်မြစ်နန့် ယင်းဧ့ မြစ်လက်တက်တိကို မှီပြီးကေ အစားအသီာက်၊ ရေနန့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရီးကိစ္စများအတွက် မြစ်ကို အသုံးပြုနီကတ်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြစ်ကိုမှီပြီးကေ နိစိုင် သက်မွီးဝမ်းကြောင်းကိစ္စအတိကို ဆောင်ရွက်နီကတ်ရယား၊ ယိုင်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရေအရလည်း အထူးအရေးပါရေ မြစ်ဖြစ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် မဲခေါင်မြစ်စွာ ကမ္ဘာထက်မာ မျိုးစိတ်အကွဲပြားဆုံး ငါးတိရဟိစီရား တံငါလုပ်ငန်းကိုလေ့ အထောက်အကူပြုပါရေ။ ဘရာဇီးနိုင်ငံဟိ [[အမေဇုံမြစ်]]ပြီးကေ မဲခေါင်မြစ်စွာ ငါးမျိုးစိတ် အစုံလင်ဆုံးသော မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။

မြန်မာနိုင်ငံဧ့ သျှမ်းပြည်နယ်နန့် လာအိုနိုင်ငံအကြားမာ မဲခေါင်မြစ်က နယ်နိမိတ်အဖြစ် ကီလိုမီတာ ၂၃၄ အရှည် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလားရေ။ ဒေဒေသမာ &quot;[[ရွှီတြိဂံအထူးစီးပွားရီးဇုံ|ရွှီတြိဂံဒေသ]]&quot; လည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပြီးကေ မြန်မာ-ထိုင်း-လာအို ၃-နိုင်ငံ ပေါင်းဆုံရာဒေသ ဖြစ်တေ။ ရွှီတြိဂံဒေသမာ ယစ်မူးဆီးဝါးထုတ်လုပ်မှုကြောင့် လူသိများလှရေ ဒေသလည်း ဖြစ်တေ။ မဲခေါင်မြစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တောင်တန်းများပေါ်မာ ဌာနေတိုင်းရင်းသား ၂၂,၀⁠၀ဝ ခန့် မှီတင်းနီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေ။ ဒေနီရာတိမာ ဝီးလံခေါင်သီလှရား အခါ၊ ရှမ်း၊ လားဟူ၊ လွယ်လ (ဆမ်တောင်)၊ တရုတ်နန့် အင်းတိုင်းရင်းသားတိ နီထိုင်ဗျာယ် ဟိရေ။

မဲခေါင်မြစ်စွာ [[တရုတ်လူမျိုး]]တိကဲ့သို့ပင်၊ [[လားဟူလူမျိုး]]တိအတွက်လည်း အထူးအရေးပါလှပါရေ။ သူရို့က မဲခေါင်မြစ်ကို '''လန်ချန်း (Lancang)''' ဟု တရားဝင်ခေါ်ကတ်တေ။ ရှီးရိုးရာပုံပြင်တိအရ ရှီးဦးလားဟူလူမျိုးတိစွာ ဒေမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသမှ ဆင်းသက်လာကတ်တေဟု ဆိုကတ်ပြီး၊ ရိုးရာ တေးခြင်းများ၊ ပုံပြင်တိက ဒေမြစ်ကို ကိုးကားလို့ ဖော်ပြပြောဆိုလေ့ ဟိ ကတ်တေ။&lt;ref&gt;© 2009 မြန်မာနိုင်ငံ မြစ်ချောင်းများဆိုင်ရေ ကွန်ယက် (BRN)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[File:Mekong river basin.png|thumb|300px|မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသ]]

== မြစ်ရီစီး‌‌‌ကြောင်း ==
မဲခေါင်မြစ်စွာ အာသျှတိုက်မာ စီးဆင်းသော မြစ်ကြီးတသွယ် ဖြစ်တေ။ မိုင်ပေါင်း ၂၈ဝဝ မျှ ဟိပြီးကေအာသျှတိုက်မာရှည်လျားသော မြစ်ကြီးများ စာရင်းဝင်ဖြစ်တေ မဲခေါင်မြစ်စွာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မာ မြစ်ဖျားခံရေ။ [[သံလွင်မြစ်]]ဧ့ မြစ်ဖျား ခံရာနီရာနန့် များစွာ မဝီးလှပါ၊၊ အဦးအစ စီးဆင်းရေမှစပြီးကေ အထက်ပိုင်းမာ အနောက်ဘက်ဟိ သံလွင်မြစ်နန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ အရှိဖက်ဟိ [[ယန်ဇီမြစ်]]ရို့နန့်ပင်ဖြစ်ဖြစ် မျှိုင်းပြိုင်ဆိုပိုင် စီးဆင်းရေ။ မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝဝ မျှ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]မား စီးဆင်းပြီးကေ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဖြစ်ရေ သျှမ်းပြည်နယ်၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်|ကျိုင်းတုံ]]နယ်စပ်တလျှောက် ဝိုက်သန်းစီးဆင်းပနာ တစိတ်တဒီသအားဖြင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]]နန့် နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်လိုက်ရေ။ 

ထိုနောက် လာအိုနိုင်ငံမားသို့ ဖြတ်သန်းစီးဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]ဧ့ အရှိဖက် နယ်စပ်တလျှောက် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းဧ့။ ယင်းကနိန်တဖန် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးရေအခါ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမားသို့ စီးဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် [[ဟိုချီမင်းမြို့|ဟိုချီမင်မြို့]] (အယင်ဆိုင်ဂွန်မြို့)နံဘေးမာ [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]မားသို့ စီးဝင်ရေ။ ထိုကြောင့် မဲခေါင်မြစ်စွာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ စတင်စီးဆင်းပြီးကေ နိုင်ငံ ၆ ခုမားသို့ ဖြတ်သန်းစီးဝင်ရေ။ 

== မြစ်ဧ့ နာမည်များ ==
သို့အတွက်နန့်လည်း အရပ်ဒေသကိုလိုက်လို့ နာမည်အမျိုးမျိုး မာရေ။ မဲခေါင်မြစ်စွာ [[တိဗက်|တိဗက်ပြည်]] ဒဇနတ်လွန်မွန်တောင်ခြီမှ စတင်စီးဆင်းရေဟု ယူဆရရေ။ ထိုဒေသကား ပင်လယ်ပြင်အထက် အမြင့်ပေ ၁,၆၇ဝဝ ခန့်မာတည်ဟိရေ။ တိဗက်ပြည်မာ ဒဇချူဟု မာရေ။ မြစ်ဖျားခံရာမှ အရှိတောင်ဘက် ချီယမ်ဒိုသို့ စီးဆင်းရေ။ ထိုဒေသကား 
ပင်လယ်ပြင်အထက် အမြင့်ပေ ၁ဝယ ဝ⁠ဝဝ ခန့်မာ တည်ဟိရေ။ ဆက်လက်ပြီးကေ တောင်ဘက်ကို မထင်ရှားသော တောကြို တော်ကြားတလျှောက် စီးဆင်းရေ။ လတ္တီတွဒ် ၂၉ ဒီဂရီ ဟိ ဒါယူမှ လွန်ရေအခါ လန်ဆန်ကျန်ဆိုပနာ တရုတ်နာမည်ဖြင့် မာရေ။ မိုင်ပေါင်း ၃ဝဝ မျှ မသဲမကွဲ မြင့်မားသော တောင်စောင်း ကျောက်ကမ်းထောင်းများ အကြားမာ အဟုန်ပြင်းစွာ စီးဆင်းရေ။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လွန်ရေအခါ မြစ်စွာ ကိုက် ၃ဝ⁠ဝ၊ ၄ဝဝ ခန့် ကျယ်လာရေ။ 

ရှီးအခါက ဗန်းမော်မှ တာလီဖူးသို့ လားရေဂါရီဝန်တင်လမ်းစွာ မဲခေါင်မြစ်ကို ကြိုးတန်းထားဖြင့် ဖြတ်ကျော်ရရေ။မဲခေါင်မြစ်စွာ ယင်းဖြတ်လားရရေ တောင်ထုကြီးများအလိုက်၊ လမ်းကြောင်းပြောင်းပြီးကေ စီးဆင်းရေ။ မြန်မာနိုင်ငံသျှမ်းပြည်နယ်နန့် လာအိုနိုင်ငံရို့ကို ပိုင်းခြားသော နယ်နိမိတ်ပိုင်လည်း ဖြစ်၏။ 

ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းဆင်(န်) (Chiang Saen) ခရိုင်နန့် [[လွမ်ပရာဘွမ်မြို့]]ရို့အကြားမာ အရေးပါသော မြစ်လက်တက်များ စီးဝင်ရေ။ မဲခေါင်မြစ်မာ ရေမော် (၄) တန် ဟိရေ။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီဟိ ကေမာရတ်မာဟိရေ ရေမော်စွာ မိုင် ၆ဝ မျှ ရှည်ကာ အဟုန်ပြင်းထန်ဧ့။ စတုတ္ထ ရေမော်လည်း ဖြစ်၏။ နောက်ဆုံး ရေမော်စွာ ခွန်မာ ဟိရေ။ ယင်းနီရာကပင် တောင်တရုတ်ပင်လယ်မားသို့ မစီးဝင်မီ မိုင် ၄ဝဝ မျှကွိကောက် စီးဆင်းရေ။

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံမားသို့ စီးဝင်ဗျယ်ဒေးနောက် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမားသို့ ရောက်ကေ မြစ်စွာ ၃ ကြောင်းကွဲကာ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မားသို့ စီးဝင်ရေ။ မဲခေါင်မြစ်စွာ မြီပြန့်နန့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများမာ ရီကြီးတတ်ရေ။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနန့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံရို့စွာ မဲခေါင်မြစ်ကြောင့် မြေဩဇာကောင်းမွန်ကတ်တေ။ မဲခေါင်မြစ် တလျှောက်မာ လောင်းသင်္ဘောများ လားလာနှိုင်ယောင် ပြင်သစ်ရို့ကများစွာ ကြိုးပမ်းပြုပျင်ခရေ။ ဂုချိန်ခါမာလည်း အမေရိကန်နန့် အာသျှတိုင်းရင်းသားရို့စွာ မဲခေါင်မြစ်အကြောင်းကို ပိုပြီးကေသိဟိနှိုင်ဖို့ လိ့လာစုံးစမ်းဗျာယ်ဟိပြီးကေ၊ တိုးတက်ရီး လမ်းစတိကို ရှာဖွီနီကတ်လီရာ။ 

မဲခေါင်မြစ်ထက်မာ တည်ဟိရေ မြို့တိအနက် ထင်ရှားစွာရို့ကား လာအိုနိုင်ငံဧ့ မြို့တော် [[ဗီယင်ကျန်းမြို့]]နန့်[[ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ဧ့ မြို့တော် [[ဖနွမ်းပင်မြို့]]ရို့ ဖြစ်ကတ်၏။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:လာအိုနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ယူနန်ပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>iv2jpi9ngcmuxc3yhqs8ppb1tfcngh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကော့မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4962</id>
    <revision>
      <id>20543</id>
      <parentid>19424</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7615" sha1="959sur62ek8npeztn19searps9e0n7k" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name               = ကော့မြစ် 
| name_native        = น้ำแม่กก
| name_native_lang   = 
| name_other         = 
| name_etymology     = 
&lt;!---------------------- IMAGE &amp; MAP --&gt;
| image              = Kok River in Amphoe Mae Ai.jpg
| image_size         = 
| image_caption      = Kok River, Mae Ai District, Chiang Mai Province
| map                = Topography of northern Thailand.png
| map_size           = 
| map_caption        = Map of the [[Thai highlands]]
| pushpin_map        = 
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_map_caption= 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1  = Country
| subdivision_name1  = [[Burma]], [[Thailand]]
| subdivision_type2  = State
| subdivision_name2  = [[Shan State]], [[Chiang Mai Province]], [[Chiang Rai Province]]
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| subdivision_type4  = District
| subdivision_name4  = [[Mae Ai District|Mae Ai]], [[Mueang Chiang Rai District|Mueang Chiang Rai]], [[Mae Chan District|Mae Chan]], [[Wiang Chai District|Wiang Chai]], [[Chiang Saen District|Chiang Saen]]
| subdivision_type5  = City
| subdivision_name5  = [[Chiang Rai city]]
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length             = {{convert|285|km|mi|abbr=on}} 
| width_min          = 
| width_avg          = 
| width_max          = 
| depth_min          = 
| depth_avg          = 
| depth_max          = 
| discharge1_location= [[Chiang Rai city]]
| discharge1_min     = {{convert|5|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_avg     = {{convert|120|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_max     = {{convert|848|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge2_location= Sob Kok
| discharge2_min     = 
| discharge2_avg     = {{convert|170|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge2_max     = 
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1            = 
| source1_location   = [[Daen Lao Range]], [[Shan State]], [[Burma]]
| source1_coordinates= 
| source1_elevation  = 
| mouth              = [[Mekong River]]
| mouth_location     = Sop Kok, [[Wiang Chai District|Wiang Chai]], [[Chiang Rai Province]]
| mouth_coordinates  = {{coord|20|14|39|N|100|8|19|E|display=inline,title}}
| mouth_elevation    = {{convert|358|m|abbr=on}}
| progression        = 
| river_system       = 
| basin_size         = {{convert|10875|km2|abbr=on}}
| tributaries_left   = 
| tributaries_right  = [[Fang River|Fang]], [[Lao River, Thailand|Lao River]]
| custom_label       = 
| custom_data        = 
| extra              = 
}}

'''ကော့မြစ်''' စွာ အရှိတောင်အာသျှမာ ဖြစ်သန်းစီးဆင်းနီရေ မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။
==မြစ်လမ်းကြောင်း==
မြစ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ သျှမ်းပြည်နယ်၊ Daen Lao  တောင်တန်းတိက စတင်ဖြစ်တည်လှာရေ။ ယင်းစွာ အရှိဖက် မြန်မာ - ထိုင်းနယ်စပ် သို့ ဆက်ပနာစီးဆင်းကာ ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ နယ်စပ်မြို့ဖြစ်ရေ Tha Ton ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလားရေ။ ယင်းစွာ ချင်းမိုင်စီရင်စု၊ Mae Ai ခရိုင်သို့ စီးဆင်းရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံဟိ ဒေမြစ်ဧ့ အစိတ်အပိုင်းအများစုစွာ Chiang Rai စီရင်စုမာ ဖြစ်ကာ ထိုနီရာတွင် Mueang  Chiang Rai ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းပြီးကေမာ အရှိမြောက်ဘက်ကို ကွေ့လားကာMae Chan, Wiang Chai နန့် Chiang Saen ခရိုင်တိကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ။

ဒေမြစ်စွာ ကျယ်ပနာ တိမ်ပြီး မြစ်ရီစီးဆင်းမှုစွာ နှေးရေ။ Tha Ton နန့် Chiang Rai မြို့အကြားဟိ ခရီးတဝက်ခန့်ဖြစ်ရေ ၆၀၀ မီတာ (၂၀၀၀ ပေ) စွာ ကြည်လင်ရေစိကေချေ စီးဆင်းရေ။

Chiang Rai ဧ့ မြစ်အောက်ပိုင်းဟိ ကီလိုမီစွာတိစွာရို့သစွာ Wiang Chai နံဘေး တူးမြောင်းကာရီသို့ မရောက်ဟိခင်နီရာရေ ကန်တခု ဖြစ်ဗျာယ်ဟိရေ။

ကော့မြစ်စွာ Mekong မြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းစွာ လာအိုနယ်စပ်နန့် ရှိဆိုင် Chiang Saen ခရိုင်ဟိ Sop Kok ဧ့ မြစ်ဝမာ တည်ဟိရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tue Kell Nielsen, ''Kok River Basin, North Thailand'' |url=http://www.kellnielsen.dk/kok/namkok.htm |access-date=14 July 2021 |archive-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714132741/http://www.kellnielsen.dk/kok/namkok.htm }}&lt;/ref&gt;

Chiang Rai မြို့နံဘေးမာ Phahonyothin လမ်းမစွာ မြစ်ကို ဖြတ်သန်းလားရေ။ Chiang Rai မြို့နံဘေးမာ ကော့မြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားရေ တန်းထား ငါးစင်း  ဟိရေ။

==မြစ်လက်တက်များ==
ကော့မြစ်ဧ့ အဓိက မြစ်လက်တက်တိမာ ဖန့်မြစ်နန့် လာအိုမြစ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။&lt;ref&gt;[http://www.tnmckc.org/upload/document/bdp/2/2.7/c-files/Kok-report.pdf Kok River Basin] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113190330/http://www.tnmckc.org/upload/document/bdp/2/2.7/c-files/Kok-report.pdf |date=2016-01-13 }}&lt;/ref&gt;

==ဆည်များ==
Chiang Rai ဧ့ အရှိဖက်ဟိ လယ်စိုက်ခင်းတိကို ရေထောက်ပင့်ပီးဖို့ ဂိတ် ၁၁ ခု ပါဟိရေ ဆည်အသီး တခု တည်ဟိရေ။ ဒေဆည်စွာ Hwy 1 တန်းထားဧ့ အရှိဖက်  ၁၁ ကီလိုမီတာ (၇ မိုင်) အကွာမာ တည်ဟိရေ။ ယင်းစွာ မြစ်ထဲက ရီကို ကန်ထဲကို ပြောင်းလဲထားရေ။ မိုင်များစွာ ရှည်လျားရေ ဒေဆည်အတွင်းမှာ တနှစ်ဧ့ သျှစ်လကြာ ရီတိကို လှောင်ရေ။ ယင်းချင့်အပြင် မြန်မာဘက်ခြမ်းမာလည်း ဆည်တခု ဆောက်လုပ်ဖို့ စီစိုင်ထားရေ။ ထိုနီရာရေ နယ်စပ်မှ ဖြားဆန်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) အကွာမာ တည်ဟိရေ။

==တော့ဂီယာ==
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>959sur62ek8npeztn19searps9e0n7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြန်မလောမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4963</id>
    <revision>
      <id>20491</id>
      <parentid>19425</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="e5vgwv2fxg0aet71lk1hutbg3hmetdw" xml:space="preserve">{{coord|15|49|N|94|42|E|display=title}}

'''ပြမလောမြစ်''' &lt;ref&gt;{{GEOnet2|32FA884541243774E0440003BA962ED3|Pyamalaw River (Approved)}}, [[National Geospatial-Intelligence Agency|United States National Geospatial-Intelligence Agency]]&lt;/ref&gt;(ပြန်မလော့မြစ်) စွာ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အနောက်တောင်ဘက် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမာ တည်ဟိရေ မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-ne46-16.jpg Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NE46-16 Bassein], U.S. Army Map Service, September 1959&lt;/ref&gt; ယင်းစွာ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ ပြန်မလောမြစ်စွာ အိမ်မဲမြို့နန့် ဝါးခယ်မမြို့အကြားမာ ဖြစ်တည်စီးဆင်းဗျာယ်ဟိရေ။ ဒေမြစ်မာ [[ကျွန်းကုန်းတန်းထား]]ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားရေ။&lt;ref name=&quot;NLoM&quot;&gt;[http://missions.itu.int/~myanmar/06nlm/n060423.htm &quot;Priority given to development of the roads after Roads Year was designated&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716072341/http://missions.itu.int/~myanmar/06nlm/n060423.htm |date=2011-07-16 }} ''The New Light of Myanmar'' 23 April 2006&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>e5vgwv2fxg0aet71lk1hutbg3hmetdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20492</id>
      <parentid>20491</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="c7mt547lcl66mbu20whrpro95hqjdd3" xml:space="preserve">{{coord|15|49|N|94|42|E|display=title}}

'''ပြမလောမြစ်''' &lt;ref&gt;{{GEOnet2|32FA884541243774E0440003BA962ED3|Pyamalaw River (Approved)}}, [[National Geospatial-Intelligence Agency|United States National Geospatial-Intelligence Agency]]&lt;/ref&gt;(ပြန်မလော့မြစ်) စွာ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အနောက်တောင်ဘက် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမာ တည်ဟိရေ မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-ne46-16.jpg Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NE46-16 Bassein], U.S. Army Map Service, September 1959&lt;/ref&gt; ယင်းစွာ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ ပြန်မလောမြစ်စွာ အိမ်မဲမြို့နန့် ဝါးခယ်မမြို့အကြားမာ ဖြစ်တည်စီးဆင်းဗျာယ်ဟိရေ။ ဒေမြစ်မာ [[ကျွန်းကုန်းတန်းထား]]ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားရေ။&lt;ref name=&quot;NLoM&quot;&gt;[http://missions.itu.int/~myanmar/06nlm/n060423.htm &quot;Priority given to development of the roads after Roads Year was designated&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716072341/http://missions.itu.int/~myanmar/06nlm/n060423.htm |date=2011-07-16 }} ''The New Light of Myanmar'' 23 April 2006&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>c7mt547lcl66mbu20whrpro95hqjdd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယင်းမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4964</id>
    <revision>
      <id>20466</id>
      <parentid>19426</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2237" sha1="s75vyl3v5tt2do5is7p4u6de0dq8nqd" xml:space="preserve">[[File:Yin Chaung &amp; Yin Chaung Bridge.jpg|thumb|မကွေးမြို့နံဘေးဟိ ယင်းချောင်းနန့် ယင်းချောင်းတန်းထား]]
'''ယင်းမြစ်''' (&quot;ယင်းချောင်း&quot; လို့လေ့ ခေါ်) &lt;ref&gt;{{Cite GNS|32FA8844FED33774E0440003BA962ED3|Yin Chaung}} [[National Geospatial-Intelligence Agency|United States National Geospatial-Intelligence Agency]].&lt;/ref&gt;စွာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မကွေးတိုင်းမာ တည်ဟိရေ မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ 

နတ်စင်တောင်  (၁၂၈၉ ပေ) အနောက်တောင်ဘက် ဆင်ခြီလျှော၊ ဥသျှစ်ကုန်းတောင် (၁၁၀၄ ပေ) နန့် စကြာတောင် (၁၂၃၂ ပေ) ရို့၏ အရှိဖက် ဆင်ခြီလျှော အစဟိစွာရို့မှ မြစ်ဖျားခံကာစီးဆင်းဖြစ်တည်လှာရေ။&lt;ref name=&quot;Yenangyaung&quot;&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-nf46-16.jpg Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NF 46-16 Yenangyaung] U.S. Army Map Service, August 1960&lt;/ref&gt; ယင်းမြစ်စွာ နတ်မောက်မြို့ဧ့ တောင်ဘက်နန့် အရာရွာတိကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းဗျာယ်ဟိရေ။ မြစ်စွာ အနောက်ဘက်ကို လတ္တီကျု 20.07° N လှည့်ဗျာယ်ဟိရေ။ တောင်တိကို ကွိကောက်ဖြတ်သန်းကာ မကွေးမြို့အောက်ပိုင်း {{Coord|20|01|03|N|95|00|54|E|region:MM|display=inline,title}} မာ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>s75vyl3v5tt2do5is7p4u6de0dq8nqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယောမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4965</id>
    <revision>
      <id>20471</id>
      <parentid>19427</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32808" sha1="f4atoacvkxac2g2tauaijh1pwelo6xv" xml:space="preserve">{{Infobox river|name=ယောချောင်း|native_name={{native name list
|tag1=mm  |name1=ယောချောင်း        }}
&lt;!-- IMAGE &amp; MAP --&gt;|image=|image_caption=|map=|map_caption=|subdivision_type1=Countries|subdivision_name1={{hlist|မြန်မာ|}}|subdivision_type5=Cities|subdivision_name5={{hlist|[[Ulm]]| [[မင်းတပ်]] | [[ကျောက်ထု]] | [[ပေါက်]] | [[ဆိပ်ဖြူ]] |}}
&lt;!-- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;|length={{convert|850|km|mi|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Irrawaddy-River|title=Irrawaddy River|encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=Online |access-date=30 April 2022}}&lt;/ref&gt;|width_min=ချောင်းဖျားပိုင်း ([[Shaung Tha]]) {{cvt|15|m|abbr=on}}; ချောင်းအောက်ပိုင်း {{cvt|400|m|abbr=on}}|width_avg=ချောင်းဖျားပိုင်း {{cvt|300|m|abbr=on}}; ချောင်းရိုး {{cvt|400|m|abbr=on}} to {{cvt|800|m|abbr=on}}; ချောင်းအောက်ပိုင်း {{cvt|900|m|abbr=on}} to {{cvt|1,000|m|abbr=on}}|width_max=ချောင်းအောက်ပိုင်း လမ်းရွာနံဘေး {{cvt|1,500|m|abbr=on}}; ချောင်းအောက်ပိုင်း ချောင်းအဝ ဆိပ်ဖြူနံဘေး {{cvt|2,000|m|abbr=on}}|depth_min={{cvt|1|m|abbr=on}} ချောင်းဖျားပိုင်း|depth_avg=ချောင်းဖျားပိုင်း  {{cvt|3|m|abbr=on}}; ချောင်းလည်ပိုင်း  {{cvt|5|m|abbr=on}} to {{cvt|10|m|abbr=on}}, {{cvt|15|m|abbr=on}} ([[Iron Gates]]); ချောင်းအောက်ပိုင်း ချောင်းအဝ {{cvt|10|m|abbr=on}}|depth_max=ချောင်းလည်ပိုင်း   {{cvt|10|m|abbr=on}}; ချောင်းအောက်ပိုင်း ချောင်းအဝ {{cvt|30|m|abbr=on}}|discharge1_location=ချောင်းအဝ|discharge1_min={{convert|1,790|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_avg=(Period: ၁၉၄၈–၂၀၂၂) {{convert|6,510|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge1_max={{convert|15,900|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge2_location=[[ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်]], [[မကွေးတိုင်း]], မြန်မာ&lt;br /&gt;{{cvt|30|km}} before town|discharge2_avg={{convert|580|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge3_location=[[ပခုက္ကူမြို့နယ်]], မကွေးတိုင်း , မြန်မာ|discharge3_avg={{convert|1,900|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge4_location=[[ကျောက်ထုမြို့နယ်]], , မကွေးတိုင်း, မြန်မာ &lt;br /&gt;{{cvt|30|km}} before town|discharge4_avg={{convert|2,350|m3/s|cuft/s|abbr=on}}|discharge5_location=[[မင်းတပ်မြို့နယ်]],  [[ချင်းပြည်နယ်]], မြန်မာ&lt;br /&gt;{{cvt|5|km}} north of the town|discharge5_avg={{convert|5,600|m3/s|cuft/s|abbr=on}} 
&lt;!-- BASIN FEATURES --&gt;|source1=[[ Shon Long Chaung and tributaries | ရွှန်လောင်း (ချောင်း) နန့် ချောင်းလက်တက်များ]]|source1_location=ရှောင်သာရွာ, မင်းတပ်မြို့နယ်, ချင်းပြည်နယ်၊ မြန်မာ|source1_coordinates={{coord|21|31|52|N|93|51|13|E|display=inline}} 21.531223 , 93.853831|source1_elevation={{convert|2500-1400|m|abbr=on}}|source2=[[ ကျောချောင်း ]] နန့် အရာ ချောင်းလက်တက်များ|source2_location=ပေါက်မြို့၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မကွေးတိုင်း၊ မြန်မာ|source2_coordinates={{coord|21|27|39|N|94|30|44|E|display=inline}} 21.460834 , 94.512261|source2_elevation={{convert|300|m|abbr=on}}|source_confluence_location=ရှောင်သာရွာ, မင်းတပ်မြို့နယ်, ချင်းပြည်နယ်၊ မြန်မာ|source_confluence_coordinates={{coord|21|31|52|N|93|51|13|E|display=inline}} 21.531223 , 93.853831  21°31'52.4028&quot;, 093°51'13.7916&quot;|mouth=[[ဧရာဝတီ]]|mouth_location=ဆိပ်ဖြူ|mouth_coordinates={{coord|20|54|13|N|94|48|39|E|display=inline,title}}|basin_size={{convert|50463|km2|abbr=on}}|tributaries_left=[[ကျောချောင်း]]|tributaries_right=[[မောချောင်း]],
[[ဆောချောင်း]],
[[မြေနီချောင်း]],
[[မားမချောင်း]],
[[ဝဲမချောင်း]],
[[ချစ်ချောင်း]],|bridges=ကျောက်ထုတန်းထား၊ အုန်းတောတန်းထား၊ ရီပြာတန်းထား၊ ကံမားတန်းထား၊ ကံမားတန်းထား (မီးရထား)|name_native=ယောချောင်း|name_native_lang=မြန်မာ}}'''ယောချောင်း''' (ယောမြစ်) စွာ မြန်မာနိုင်ငံ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာနိုင်ငံ မြီတိုင်းဌာန UTM မြီပုံများ (ချင်းပြည်နယ် မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မကွေးတိုင်း ဂန့်ဂေါခရိုင်မြို့နယ်များ နန့်၊ ပခုက္ကူခရိုင် ‌ေါက်၊ ပခုက္ကူ၊ ဆိပ်ဖြူ မြို့နယ်များ)&lt;/ref&gt; 

ယောချောင်းစွာ ချင်းတောင်တန်းမာ မြစ်ဖျားခံရေ။ ပုံတောင်၊ ပုံညာ တောင်တန်းများမာ မြစ်ဖျားခံသော [[ကျောမြစ်|ကျောချောင်း]]နန့် တည်နီရာ {{coord|21|25|13|N|94|36|48|E|display=inline}} မာ တတူတကွ ပေါင်းဆုံပြီး ပိုပြီးကေ ရီစီးအားကောင်းလာရေ။ ပုံမှန်ဆိုလို့ဟိကေ တောင်ဘက်ကို စီးဆင်းနိန်ရေ်လည်း အရှိဖက်သို့ စိကေချေ  ဦးတည်ဗျာယ်ဟိရေ။  &lt;ref&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-nf46-12.jpg Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NF 46-12 Myingyin] U.S. Army Map Service, August 1960&lt;/ref&gt;

== မြစ်ဖျားခံရာဒေသ ==
ချင်းပြည်နယ်၊ [[နတ်မတောင် အမျိုးသားဟင်းခင်း]]အထဲ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်ဧ့ အနောက်-မြောက် ဘက် ၊ မိုင် ၂၀ ခန့် အကွာ ရှောင်သာရွာနံဘေး၊ '''ရွှန်းသွန်ောင်း''' နန့် အရာ ချောင်း ငယ်များ ပေါင်းဆုံရာမှ ယောချောင်း စတင် ဖြစ်ပေါ် စီးဆင်းရေ။

== ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ လမ်း‌ကြောင်း ==

=== မင်းတပ်မြို့နယ် ===
ယောချောင်း စွာ မင်းတပ်မြို့နယ်အထဲ စတင်မြစ်ဖျားခံရာ ဒေသမှ အရှိတောင်ဖက်၊ မင်းတပ်မြို့ဧ့ မြီက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့် အကွာ မာ တောင်ဘက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''မောချောင်း''' နန့် ပေါင်းဆုံပြီး အယှိဖက် တောင်ကြား ထဲကို ဆက်ပနာ စီးဆင်းရေ။

=== ကျောက်ထုမြို့နယ် ===
ယင်းမှ တဆင့် အယှိဖက်သို ဆက်ပနာစီးဆင်းပြီး မကွေးတိုင်း၊ ကျောက်ထုမြို့ နံဘေးမာ မြို့ဧ့ မြောက်ဖက် မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ။ ‌ကျောက်ထုမြို့ မြောက်ဖက်၊ ပန်းဆန်ရွာ နံဘေးမာ တောင်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''သန်းဦးချောင်း'''၊ မြောက်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''မိအေးချောင်း'''၊ '''နှောချောင်း'''၊ '''ရေပိုချောင်း'''၊ ကျောက်ထုမြို့ အရှိမြောက်ဖက် မာ တောင်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ချေချောင်း''' ရို့နန့် ပေါင်းဆုံကာ ဆက်ပနာစီးဆင်းရေ။

ကျောက်ထုမြို့နယ်၊ အနိမ့်ရွာ နံဘေးမာ ‌မြောက်-အရှိ-မြောက်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''သိမ်ချောင်း'''၊ အယှိဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ကြူချောင်း''' တိနန့် ပေါင်းဆုံပြီး တောင်ဖက်သို့ ကေွ့ ကာ စီးဆင်းရေ။

ကွန်ခင်းရွာ နံဘေးမာ အယှိဖက်မှ '''ဇလိုမချောင်း'''၊ အနောက်ဖက်မှ '''ကလိုချောင်း''' များ စီးဝင်ရေ။

တောင်ဖက်သို့ ဆက်ပနာစီးဆင်းရာ ပေါက်တော နန့် ငှက်ကလေးာင်းရွာ နှစ်ရွာ အကြားမှ ဖြတ်သန်းချိန်ခါ အနောက်တောင် ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ကျော်ချောင်း''' နန့် ပေါင်းဆုံကာ အရှိ-တောင် ဖက်သို့ ကွိကောက် စီးဆင်း ရေ။

ကျင်လိန် ရွာ နံဘေးမာ တောင်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ဆောချောင်း''' နန့် ပေါင်းဆုံကာ အရှိ-တောင်ဖက်သို့ စိကေချေ ဆက်ပနာစီးဆင်းပြီး မြောက်ဖက်သို့ နောက်ထပ် ပြန်ပနာ ‌‌ကွိကောက် စီးဆင်းပြန်ရေ။ ပေါက်မြို့နယ် အစပ် ပေါက်မြို့နယ် သက္ကယ်ကျင်းရွာနံဘေးမာ မြောက်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ကွက်ဝန်းချောင်း'''၊ '''ဖလံမကြီးချောင်း''' များ စီးဝင် ပြီး နောက် ပေါက်မြို့နယ် အထဲ ဆက်ပနာစီးဆင်းရေ ။ 

=== ပေါက်မြို့နယ် ===
တောင်ဖက်မှ စီးလှာသော '''လက်ပန်ချောင်း''' စီးဝင်ရေ။  

တဇုရွာ နံဘေးမာ မြောက်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ချောင်းနက်ချောင်း''' ၊ တောင်ဖက်မှ '''နဲဝဲချောင်း'''များ စီးဝင်ရေ။ 

ကင်ဆော့ရွာ နံဘေးမာ တောင်ဖက် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်အထဲ မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလှာသော '''မြေနီချောင်း''' နန့် ပေါင်းဆုံက မြောက်ဖက်သို့ ကွိကောက် စီးဆင်းရေ ။

ဝင်းချွန်းရွာ နံဘေးမာ မြောက်ဖက်မှ '''ဝင်းချွန်းချောင်း''' စီးဝင်ဗျယ်ဒေးနောက် အရှိမြောက်ဖက်သို့ ဦးတည် စီးဆင်းရေ။ တပ်ကုန်းရွာ နံဘေးမာ အရှိ-တောင် ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''တည်ပင်ချောင်း'''၊ ကျောက္ကာရွာ နံဘေးမာ အနောက်ဖက်မှ '''နှောရင်ချောင်း'''၊ အနောက်-မြောက်ဖက်မှ '''ပစ်မချောင်း''' များ စီးဝင်ရေ။ အ‌ရှေ့တောင် ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ဝန်လိုင်ခြောင်း''' စီးဝင်ဗျယ်ဒေးနောက် ပေါက်မြို့ နံဘေးသို့ စီးဆင်းရေ ။

ပေါက်မြို့ အယှိဖက်မာ တောင် မှ ‌မြောက်သို့ စီးဆင်းစဉ် ပုံတောင် နန့် ပုံညာ တောင်တန်းတိက မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလှာပြီး ပေါက်မြို့ မြောက်ဖက်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာသော '''ကျောချောင်း'''မကြီး နန့် '''အုန်းတောတောင်စုကျေးရွာ'''နံဘေးမာ ပေါင်းဆုံမိရာ အရှိ-အရှိ-တောင် ဖက်သို့ ကွိကောက်ကာ ဆက်ပနာ စီးဆင်းရေ။

စံဖဲရွာ နံဘေး မြောက်ဖက်မှ '''ရီတိမ်ချောင်း'''၊ သမကျွန်းရွာ နံဘေးမာ မြောက်ဖက်မှ '''ကပြိုချောင်း'''၊ '''အင်ဂဲနီချောင်း'''၊ '''ကျွဲတဲ့ချောင်း''' သုံးချောင်း ပြိုင်တူစီးဝင်ရေ။ ပြင်ချောင်းရွာနံဘေးမာ အရှိ-မြောက်ဖက်မှ စီးဆင်း‌လာရေ '''နှောဘောက်ချောင်း''' နန့် '''ဝါးတောချောင်း''' နှစ်ချောင်း ပေါင်းဆုံကာ စီးဝင်ရေ ။ နံ့သာရွာ နန့် ‌ကျောင်းကုန်းရွာ နှစ်ရွာကြားမာ အနောက်တောင်ဖက်မှ '''ဝါးတော''' နာမည်နန့်ပင် ချောင်း တချောင်း စီးဝင်ပြန်ရေ။ နတ်စင်ကုန်းရွာ နံဘေးမာ မြောက်ဖက်မှ စီးဆင်းလှာသော '''ကုလားပိချောင်း''' စီးဝင်ဗျယ်ဒေးနောက် တောင်ဖက်သို့ ကွေ့ကာ ပခုက္ကူမြို့နယ်အတွင်းကို ဆက်ပနာစီးဆင်း စွာ ။

=== ပခုက္ကူမြို့နယ် ===
ဂဝံလေးတိုင်ရွာ နံဘေးမာ အယှိဖက်မှ '''လဲတောင်ချောင်း'''၊ အနောက်ဖက်မှ '''ခပင်ချောင်း''' များ စီးဝင်ဗျယ်ဒေးနောက် ပခုက္ကူ နန့် ဆိပ်ဖြူ နယ်စပ်မျှိုင်း အတိုင်း တောင်ဖက်သို့ ဆက်ပနာစီးဆင်းရေ။

=== ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ===
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် အင်းကန်ရွာ နံဘေးမာ အနောက်မြောက်ဖက်မှ '''မားမချောင်း''' နန့် အနောက်-တောင်ဖက်မှ '''ကျောက်ကြီးချောင်း'''၊ ပခုက္ကူမြို့နယ် စညောင်ရွာ နံဘေးမာ အရှိမြောက်ဖက်မှ '''စညောင်ချောင်း'''၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ဒဲ့ပြားရွာနံဘေးမာအရှိမြောက်ဘက်မှစီးဆင်းလှာသော ရေခါးမချောင်း၊ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် သံပရာပင်ရွာ နံဘေးမာ အနောက်ဖက်မှ '''ဝဲမချောင်း'''၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ရွာမ နန့် ကပိုင်ရွာ အကြားမာ အနောက်မြောက်ဖက်မှ ‌'''ပျောက်ချောင်း'''၊ အနောက်ဖက်မှ '''မှော်ချောင်း'''၊ အနောက်တောင်ဖက်မှ '''ဝန်လိုချောင်း''' သုံးချောင်း တပေါင်းတည်း ပေါင်းဆုံစီးဝင်ရေ။ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ဒေါသာရွာ နံဘေးမာ အနောက်ဖက်မှ '''ချစ်ချောင်း''' စီးဝင်ရေ။

== ချောင်းဝ ==
ယောချောင်းစွာ [[ဆိပ်ဖြူမြို့]] မှ&lt;ref name=&quot;Yenangyaung&quot;&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-nf46-16.jpg Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NF 46-16 Yenangyaung] U.S. Army Map Service, August 1960&lt;/ref&gt; အထက်ဘက်  {{coord|20|54|13|N|94|48|39|E|display=inline}} မှ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ ညာဘက် (အနောက်) သို့ စီးဝင်ရေ။

== ချောင်းလက်တက်များ ==

=== အဓိက ချောင်းလက်တက်များ ===

==== မြောက်(လက်ဝဲ) ဖက်မှ ====

# ကျောချောင်း

==== တောင် (လက်ယာ) ဖက်မှ ====

# မောချောင်း
# ဆောချောင်း
# မြေနီချောင်း
# မားမချောင်း
# ဝဲမချောင်း
# ချစ်ချောင်း

=== ချောင်းလက်တက်ငယ်များ ===

==== မြောက်ဖက်မှ ====
{{Columns-list|2=# မိအေးချောင်း
# နှောချောင်း
# ရေပိုချောင်း
# သိမ်ချောင်း
# ကြူချောင်း
# ဇလိုမချောင်း
# ကွတ်ဝန်းချောင်း
# ဖလံမကြီးချောင်း
# ချောင်းနက်ချောင်း
# အမှားခံွန်းချောင်း
# တည်ပင်ချောင်း
# ဝန်လိုင်ခြောင်း
# ရီတိမ်ချောင်း
# ကပြိုချောင်း
# အင်ဂဲနီချောင်း
# ကျွဲတဲ့ချောင်း
# နှောဘောက်ချောင်း
# ဝါးတော (အရှိ) ချောင်း
# ကုလားပိချောင်း
# လဲတောင်ချောင်း
# စညောင်ချောင်း
#}}

==== တောင်ဖက်မှ ====
{{Columns-list|2=# ရွှင်လောင်း‌ချောင်း
# သန်းဦးချောင်း
# ချေချောင်း
# ကလိုချောင်း
# ကျော်ချောင်း
# လက်ပန်ချောင်း
# နဲဝဲချောင်း
# နှောရင်ချောင်း
# ပစ်မချောင်း
# ဝါးတော (အနောက်) ချောင်း
# ခပင်ချောင်း
# ကျောက်ကြီးချောင်း
# ပျောက်ချောင်း
# မှော်ချောင်း
# ဝန်လိုချောင်း}}
အထက် ဖော်ပြပါ ချောင်းတိအပြင် နာမည် မှည့်ခေါ် ထားခြင်း မဟိရေ ချောင်းလက်တက်ငယ် မကန်မဝှန် ဟိနီသိမ့်ရေ ။

== ရာသီဥတု ==
မြင့်မားရေ ချင်းတောင်တန်းစွာ ယောချောင်း ဒေသ ကို မုတ်သုန်မိုး မရစီရန် ကာကွယ်ထားရေ။ တနည်းဆိုရကေ ယောဒေသစွာ မိုးကွယ်အရပ်၊ မိုးခေါင် ရေရှား ရပ်ဝန်းမာ ပါဝင်ရေ။ ‌ယော ချောင်းစွာ မိုးခေါင်ရေရှား ရပ်ဝန်းကို စိုက်ပျိုးရေ ထောက်ပင့် ပီးဝီရေ အဓိက အသက်သွေး‌ကြော ဖြစ်တေ ။

== ရီစီး ‌ရေဆင်း ==
ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထွက် ပေ ၈၅၀၀ လှောက်မြင့်ရေ ချင်းတောင်တန်းများ မှ စတင်စီးဆင်းပြီး အမြင့်ပေ ရာဂဏန်းလှောက်ရာ မြင့်ရေ မြီပြန့်သို့ တဟုန်တည်း စီးဆင်းလှာသဖြင့် ‌ယောချောင်းရီ စွာ ရီစီးအလွန်သန်စွာ ။ လူများ၊ တိရစ္ဆာန်များ တနားတခါ မျိုးပါလိဟိရေ ‌။ ရီစီးသန်သဖြင့် ချောင်းဖျားပိုင်းမှ တိုက်စားလာရေ အနည်တိကို သယ်ဆောင်လာကာ ရီမာ ဆောင်း နွေ အခါများမှာပင် များစွာ ကြည်လင်ခြင်းမဟိပေ။ အနည်များပိုင် ‌မြေ ဆီ ဩဇာ ကြွယ်ဝ သဖြင့် စိုက်ပျိုးရီး အတွက် များစွာ သင့် တော်ရေ။ ချောင်းဖျားမှ အနည်တိစွာ မြီမျက်နှာပြင် ပိုပြီးကေညီညာပြန့်ပျူးရေ ပေါက်၊ ပခုက္ကူ၊ ဆိပ်ဖြူ မြို့နယ်များ မာ ပြန်ပနာ ပို့ချသဖြင့် ယင့်ချင့် မြို့နယ်များမာ မိုးအားလုံး ပွင့်လင်းရာသီ စတင်စွာနန့် ချောင်း တလျှောက် သဲသောင်ခုံများ ပေါ်ထွန်း လာစမြဲ ဖြစ်တေ ။ ယင့်ချင့် သဲသောင်ခုံများ ‌ေါ်မာ စိုက်ပျိုရီး လုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ အနည်ပို့ချချိန်မာ ဓာတ်သတ္တုတိလေ့ ပို့ချမှု ဟိသဖြင့် ချောင်းဝ နံဘေး သဲသောင် များမာ ရွှီကျင်ကြသူတိ ဟိရေ ‌။

== စိုက်ပျိုးရီး ==
ယောချောင်းနန့် ချောင်းလက်တက်တိစွာ ဒေသမား မြို့အရွာရွာရို့ မာ စိုက်ပျိုးရေ အဓိက ပံ့ပိုးပေးရေ အရေးကြီး ‌ရေအရင်းမြစ် ဖြစ်တေ ။

မိုးအားလုံးမာ ‌ပေါ်ထွန်းရေ သဲသောင်များ ထက်မာ စိုက်ပျိုးကတ်တေ ။

ယော ချောင်း တလျှောက် သဲသောင်များမာ ကြက်သွန်(နီ) ကို အဓိက စိုက်ပျိုးကတ်တေ။ ရန်ကုန် နန့် မန္တလေး ကုန်စည်ဒိုင်များမာ ကြက်သွန်နီ ‌ေးနှုန်း များ သတ်မှတ် ထုတ်ပြန် ကြေညာရာမာ ဆိပ်ဖြူကြက်သွန် ကို စံအဖြစ် အဓိကထား အသုံးပြုကတ်တေ ။ အထူးအနိန်နန့် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် အတွက် ကြက်သွန် စွာ အဓိက စီးပွား‌ေး တခု ဖြစ်တေ။

== ပိုက်ချခြင်း ==
ပိုက်ချခြင်းလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွီးသူတိဟိရေ။

== ဆည် ကာရီများ ==
ယောချောင်းမကြီးထက်မာ ဆည် တာ ကာရီများ တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟိပါ။

ယကေလေ့ ပေါက်မြို့နယ် '''သီးချောက်အုပ်စု'''  '''သီးချောက်ကျေးရွာ''' မာမူ ချောင်းမကြီးမှ ရီကို သွယ်တန်းယူကာ ကျေးရွာပိုင် ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်ယူ သုံးစွဲစွာ ယင်းကနိန်တဆင့် သီးချောက်ကျေးရွာ သပွတ်စုကျေးရွာတိကို ဖြတ်သန်းကာ '''အုန်းတောတောင်စုကျေးရွာ'''မာ အဆုံးသတ်ရေ။
စိုက်ပျိုးရေ လယ်မြီတိအတွက် ရေသွယ်ယူပါသော အဓိက မြောင်းမကြီး ဖြစ်တေ

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး ==
ရီစီးသန်သဖြင့် ‌ရီကြောင်းပို့ဆောင်ရီး အတွက် များစွာ အသုံးမဝင်လှပါ၊၊ မိုးခါသားမာ ဝါးဖောင် သစ်ဖောင်များ မျှောရန် အသုံးပြုကတ်တေ။ ချောင်းကို လောင်းတိနန့် ဖြတ်သန်း လားလာခြင်းတိဟိပါယင့်။ ပိုက်ချရာမာ လောင်း အသုံးပြုခြင်းတိဟိပါယင့် ။

== တန်းထားများ ==

# ကျောက်ထုတန်းထား
# အုန်းတောတန်းထား (ပေါက်မြို့နယ်)
# ရီပြာတန်းထား (ပေါက်မြို့နယ်)
# ကံမားတန်းထား (ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်)
# ကံမား မီးရထားတန်းထား (ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်)
ယင့်ချင့် ကားလမ်း မီးရထားလမ်း တန်းထားကြီးတိအပြင် ကျေးရွာတိဧ့ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ လူကူး ယာယီ ဝါးတန်းထားတိကို ပွင့်လင်းရာသီများမာ ပြုလုပ်သုံးစွဲခြင်းများ ဟိရေ ။

== မြို့များ ==
ယောချောင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ မြို့တိမာ 

# မင်းတပ်မြို့ (မြို့မြောက်ဖက် ၅ မိုင်ခန့် အကွာမှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်း)
# ကျောက်ထုမြို့
# ပေါက်မြို့ နန့်
# ဆိပ်ဖြူမြို့

ရို့ဖြစ်တေ။

== ရွာတိ ==
ယောချောင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ လမ်းကြောင်း တလျှောက်မာ အရွာရွာ ဟိရေ။

=== မင်းတပ်မြို့နယ် ===

# ရှောင်ထရွာ

=== ကျောက်ထုမြို့နယ် ===

# အနိမ့်ရွာ
# ကွန်ခင်းရွာ
# ပေါက်တောရွာ
# ငှက်ကလေးာင်းရွာ
# ကျင်လိန် ရွာ
#

=== ပေါက်မြို့နယ် ===

# အုန်းတောတောင်စုကျေးရွာ
# စံဖဲရွာ
# သမား​တော်ရွာ
# ပြင်ချောင်းရွာ
# နံ့သာရွာ
# ကျောင်းကုန်းရွာ
# နတ်စင်ကုန်းရွာ

=== ပခုက္ကူမြို့နယ် ===

# ဂဝံလေးတိုင်ရွာ 
# စညောင်ရွာ
#

=== ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ===

# အင်းကန်
# သံပရာပင်
# ရွာမ
# ကပိုင်
# ဒေါသာ
# ပင်းတလဲ
# မှိုင်းဇလီကွေ့
# ချောင်းမကြီး
# တူရွင်းမျိုး

== ယောဒေသ နန့် ‌ယော ယိုင်ကျေးမှု ==
{{Main article|2=[[ယောနယ်]]}}
ယောချောင်း နန့် ယင်းဧ့ မြစ်လက်တက်၊ ချောင်းလက်တက်များ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းရာဒေသများ၊ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်များ ကို ‌ယောဒေသ ဟု ခေါ်ရေ။

ယောချောင်း နန့် ယင်းဧ့ မြစ်လက်တက်၊ ချောင်းလက်တက်တိကို အမှီပြု စိုက်ပျိုး အသက်မွီး စီးပွားယှာကတ်တေ ဒေသခံ လူမျိုးမာ ယောလူမျိုးများ အများစု ဖြစ်တေ။ မြန်မာ စကား အုပ်စုဝင် ယော ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကတ်ရေ။ ကိုယ်ပိုင် ယာဉ်ကျေးမှု ဟိရေ လူမျိုးတမျိုးဖြစ်တေ။

=== လူသားအစ ‌ယောဒေသ ===
ယောဒေသ ကျောချောင်း မြစ်ဖျားခံရာ [[ကျောမြို့]]နံဘေး [[ပုံတောင် တောင်တန်း]] နန့် [[ပုံညာ တောင်တန်း]] ရို့မာ လူသား အဖြစ် သို့ တဆင့်ခြင်း ဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စိုင် အထဲ ခေတ်သစ် လူသား အဖြစ် စတင် ရောက်ဟိကာစ လူတူ [[ပရိုင်းမိတ်]] [[ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]]များ တွိဟိရရေ ။ အရာ နိုင်ငံများမာ တွိရသော လူတူ ပရိုင်းမိတ်တိထက် စော သဖြင့် လူသားအစ မြန်မာက၊ လူသားအစ ယောဒသ က ဟု ယူဆရရေ။


==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>f4atoacvkxac2g2tauaijh1pwelo6xv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျောမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4966</id>
    <revision>
      <id>20542</id>
      <parentid>19428</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="l7ao6qln1bi98f5h9iyd40uak8j3pet" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name               = ကျောမြစ်
| name_other         = ကျောချောင်း
| name_etymology     = 
&lt;!---------------------- IMAGE &amp; MAP --&gt;
| image              = 
| image_size         = 
| image_caption      = 
| map                = 
| map_size           = 
| map_caption        = 
| pushpin_map        = 
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_map_caption= 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1  = နိုင်ငံ
| subdivision_name1  = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| subdivision_type2  = တိုင်းဒေသကြီး
| subdivision_name2  = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| subdivision_type4  = 
| subdivision_name4  = 
| subdivision_type5  = 
| subdivision_name5  = 
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length             =  
| width_min          = 
| width_avg          = 
| width_max          = 
| depth_min          = 
| depth_avg          = 
| depth_max          = 
| discharge1_location= 
| discharge1_min     = 
| discharge1_avg     = 
| discharge1_max     = 
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1            = 
| source1_location   = 
| source1_coordinates= 
| source1_elevation  = 
| mouth              = [[ယောမြစ်]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]
| mouth_location     = 
| mouth_coordinates  = {{coord|21|27|17|N|94|30|47|E|display=inline,title}}
| mouth_elevation    = {{convert|141|m|abbr=on}}
| progression        = 
| river_system       = 
| basin_size         = 
| tributaries_left   = 
| tributaries_right  = 
| custom_label       = 
| custom_data        = 
| extra              = 
}}
'''ကျောမြစ်''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]မာ တည်ဟိရေ မြစ်တခု ဖြစ်တေ။ &lt;ref&gt;{{GEOnet2|32FA88458BC23774E0440003BA962ED3|Kyaw Chaung (Approved - N)}}, {{GEOnet2|32FA88458BC13774E0440003BA962ED3|Kyaw River (Variant - V)}}, [[National Geospatial-Intelligence Agency|United States National Geospatial-Intelligence Agency]]&lt;/ref&gt;ဒေမြစ်စွာ [[ယောမြစ်]]ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်ပြီးကေ [[ပေါက်မြို့]]ဧ့ အောက်ဖက်မာ ယောမြစ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။&lt;ref&gt;Hunter, William Wilson (editor) (1907) ''Imperial gazetteer of India'' (2nd edition) Clarendon Press, Oxford, England, [https://books.google.com/books?id=JCMKAQAAIAAJ&amp;pg=PA77 page 77], {{OCLC|4542340}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite map|author=United States Army Map Service |title=Myingyan, Burma, NF-46-12, topographic map |scale=1:250,000 |date=August 1960 |series=Series U542 |url=http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-nf46-12.jpg}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>l7ao6qln1bi98f5h9iyd40uak8j3pet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြစ်သာမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4967</id>
    <revision>
      <id>20524</id>
      <parentid>19429</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မြစ်လမ်းကြောင်း */</comment>
      <origin>20524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="5g5xexd5f7tuo1rpo0rwfvkwwzxxomk" xml:space="preserve">{{Infobox river
| river_name = မြစ်သာမြစ်
| image_name = 
| image_size = 300
| caption = 
| image_map       = Irrawaddyrivermap.jpg
| map_size        = 250
| map_alt         = 
| map_caption     = 
| location = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| origin = [[ချင်းတောင်တန်း]]
| basin_countries = မြန်မာနိုင်ငံ
| length = 
| elevation =
| mouth    = [[ချင်းတွင်းမြစ်]]
| mouth_elevation = 
| mouth_coordinates = {{coord|23|12|26|N|94|19|53|E|display=inline,title}}
}}

'''မြစ်သာမြစ်''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီးကေ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။

== မြစ်လမ်းကြောင်း ==
မြစ်သာမြစ်စွာ [[ချင်းတောင်တန်း]]များထက်မာ မြစ်ဖျားခံကာ [[ကလေးမြို့]]ဧ့ မြောက်ဘက်ကို စီးဆင်းရေ။&lt;ref&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-nf46-3.jpg &quot;1:250,000 topographic map, Series U542, Mawlaik, Burma; India, NF 46-3&quot;] U.S. Army Map Service, March 1960&lt;/ref&gt; [[ကလေးဝမြို့]]အောက်နားမာ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဧ့ မြစ်လက်တက်ဖြစ်ရေ ချင်းတွင်းမြစ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။&lt;ref&gt;Bird, George W. (1897) ''Wanderings in Burma'' F.J. Bright &amp; Son, Bournemouth, England, [http://books.google.co.uk/books?id=ghRXAAAAMAAJ&amp;pg=PA401 page 401], {{OCLC|411015}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]
{{Myanmar-geo-stub}}</text>
      <sha1>5g5xexd5f7tuo1rpo0rwfvkwwzxxomk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20525</id>
      <parentid>20524</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="mydrky2f7imcubxio7cmn1tmtnshxvh" xml:space="preserve">{{Infobox river
| river_name = မြစ်သာမြစ်
| image_name = 
| image_size = 300
| caption = 
| image_map       = Irrawaddyrivermap.jpg
| map_size        = 250
| map_alt         = 
| map_caption     = 
| location = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| origin = [[ချင်းတောင်တန်း]]
| basin_countries = မြန်မာနိုင်ငံ
| length = 
| elevation =
| mouth    = [[ချင်းတွင်းမြစ်]]
| mouth_elevation = 
| mouth_coordinates = {{coord|23|12|26|N|94|19|53|E|display=inline,title}}
}}

'''မြစ်သာမြစ်''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီးကေ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။

== မြစ်လမ်းကြောင်း ==
မြစ်သာမြစ်စွာ [[ချင်းတောင်တန်း]]များထက်မာ မြစ်ဖျားခံကာ [[ကလေးမြို့]]ဧ့ မြောက်ဘက်ကို စီးဆင်းရေ။&lt;ref&gt;[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-nf46-3.jpg &quot;1:250,000 topographic map, Series U542, Mawlaik, Burma; India, NF 46-3&quot;] U.S. Army Map Service, March 1960&lt;/ref&gt; [[ကလေးဝမြို့]]အောက်နားမာ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဧ့ မြစ်လက်တက်ဖြစ်ရေ ချင်းတွင်းမြစ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။&lt;ref&gt;Bird, George W. (1897) ''Wanderings in Burma'' F.J. Bright &amp; Son, Bournemouth, England, [http://books.google.co.uk/books?id=ghRXAAAAMAAJ&amp;pg=PA401 page 401], {{OCLC|411015}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:ချင်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>mydrky2f7imcubxio7cmn1tmtnshxvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဏိပူရမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4968</id>
    <revision>
      <id>20494</id>
      <parentid>19430</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1381" sha1="skiabbxqcp931aq6ju9hgu8o4c54cwp" xml:space="preserve">{{Infobox river
  | name              = မဏိပူရမြစ်
  | image = Manipur River.jpg
  | image_size        = 300px
  | image_caption = Manipur River flows through Chin Hills near [[Tedim]] Town 
  | map               = Irrawaddyrivermap.jpg
  | map_size          = 250
  | map_alt           = 
  | subdivision_type1 =နိုင်ငံ
  | subdivision_name1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] / [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]
  | length            = 
  | source1_location  =
  | mouth_location    = [[မြစ်သာမြစ်]]
  | mouth_elevation   = 
  | mouth_coordinates = {{coord|22|52|N|94|5|E|display=inline,title}}
  | tributaries_left  = 
}}
'''မဏိပူရမြစ်''' ({{lang-en|Manipur River}}) စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] လော့တပ်အိုင်မာ မြစ်ဖျားခံကာ [[ချင်းပြည်နယ်]] [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]မားမှ တဆင့် မြစ်သာမြစ်နန့် ပေါင်းဆုံကာ [[ချင်းတွင်းမြစ်]]အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။


[[ကဏ္ဍ: ချင်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>skiabbxqcp931aq6ju9hgu8o4c54cwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မူးမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4970</id>
    <revision>
      <id>20515</id>
      <parentid>19432</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8180" sha1="rngseyuo1h38wdrk2om45rmumjg93ab" xml:space="preserve">{{Geobox|River
&lt;!-- *** Heading *** --&gt;
| name = Mu River
| native_name = မူးမြစ်
| other_name = 
| category = River
&lt;!-- *** Names **** --&gt; 
| etymology = 
| nickname = မူးချောင်း
&lt;!-- *** Image *** --&gt;
| image = Mu River.JPG
| image_caption = စစ်ကိုင်း-မုံရွာလမ်း ညောင်ပင်ဝန်းတန်းထားမှ မြင်ကွင်း (ဂျူလိုင် ၂၀၀၈) 
&lt;!-- *** Country *** --&gt;
| country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| state = 
| region = 
| district = 
| municipality = 
&lt;!-- *** Family *** --&gt;
| parent =
| tributary_left =
| tributary_right = 
| city = 
| landmark = 
&lt;!-- *** River locations *** --&gt;
| source = ကဘောချိုင့်ဝှမ်း 
| source_location =  | source_region = | source_country = 
| source_elevation = 
| source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS =
| source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW =
| source1 = 
| source1_location = | source1_region = | source1_country =
| source1_elevation = 
| source1_lat_d = | source1_lat_m = | source1_lat_s = | source1_lat_NS =
| source1_long_d = | source1_long_m = | source1_long_s = | source1_long_EW =
| source_confluence = 
| source_confluence_location = | source_confluence_region = | source_confluence_country =
| source_confluence_elevation = 
| source_confluence_lat_d = | source_confluence_lat_m = | source_confluence_lat_s = | source_confluence_lat_NS =
| source_confluence_long_d = | source_confluence_long_m = | source_confluence_long_s = | source_confluence_long_EW =
| mouth = [[ဧရာဝတီမြစ်]]
| mouth_location = မြင်းမူ| mouth_region = | mouth_country = မြန်မာ
| mouth_elevation = 
| mouth_lat_d = 21| mouth_lat_m = 56| mouth_lat_s = | mouth_lat_NS =N
| mouth_long_d = 95| mouth_long_m = 38| mouth_long_s = | mouth_long_EW =E
&lt;!-- *** Dimensions *** --&gt;
| length = 275
| width = 
| depth = 
| volume =
| watershed = 12355
| discharge = 
| discharge_max =
| discharge_min =
&lt;!-- *** Free fields *** --&gt;
| free = | free_type = 
&lt;!-- *** Maps *** --&gt;
| map =
| map_caption = 
| map_background = 
| map_locator =
| map_locator_x =
| map_locator_y = 
&lt;!-- *** Website *** --&gt; 
| website = 
&lt;!-- *** Footnotes *** --&gt;
| footnotes =
}}
'''မူးမြစ်'''စွာ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဧ့လက်တက်ငယ်ဖြစ်ပနာ မိုင် ၁၇ဝ လှောက်ရှည်ဧ့။ ရှီးအခါက မူးမြစ်တလျှောက် မိုးအခါမှ လောင်းငယ်များလားလာနှိုင်ပနာ သစ်ဖောင်များ မျှောရန်အသုံးပြုရေ်လည်း၊ အဂု တူးမြောင်းရေလွှဲဆည်များ ပြုလုပ်ပြီးကေဖြစ်ပနာ လောင်းငယ်များ မလားလာဖိပါ၊၊ ဖောင်တိကိုမူ မျှောပေသိမ့်ရေ။ ဂုချိန်ခါ မူးမြစ်စွာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီးအတွက် ရီပီးသွင်းရန် အသုံးဝင်ပြီးကေ အရေးပါလီရေ။

မူးမြစ်စွာ [[ကသာခရိုင်]] [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]] အနောက်တောင်ပိုင်းမှ စတင်ပြီးကေ မြောက်ကပင် တောင်ဘက်ကို စီးဆင်းရေ။ ယကေလေ့ ကသာခရိုင်အထဲဟိ မူးမြစ်တလျှောက်မာ အယင်အခါကပင် 
ကူးသန်းလားလာခြင်းမဟိခဲ့ပါ၊၊ မူးမြစ်စွာ ကသာခရိုင်မှ ကျော်လွန်လေသော် [[ရွှီဘိုခရိုင်]]မားသို့ ရောက်ကာ အလယ်မှ ဖြတ်သန်းလားပြီးကေ [[စစ်ကိုင်းခရိုင်]]မားသို့ စီးဆင်းလို့ရာစစ်ကိုင်းနယ်နန့် မြင်းမူနယ်ရို့ကို နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားပိုင် ဟိနီလီရေ။ [[မြင်းမူမြို့]]နံဘေးမာ ဧရာဝတီမြစ်မားသို့ လင်္ကျာဖက်မှ စီးဝင်ပေါင်းဆုံရေ။

မူးမြစ်စွာ ရီစီးကြောင်း တလျှောက်လုံးမာ ရီစီးသန်လီရေ။ အကွိ့အကောက်လည်း တိစွာ။ နွေအခါမှရီခန်းခြောက်ရေအခါ၊ ချောင်းသာသာ မြစ်ကောင်မချေျှ ဖြစ်ကေလေ့ မိုးခါသားမာ ရေဒလဟော 
စီးဆင်းရေ။ မူးမြစ်ဧ့ အောက်ခင်းစွာ ကိုင်းပြတ်ငုတ်တို ပေါများပြီးကေ လျှင် သဲသောင်လည်း ဟိရေ။

မြန်မာမင်းများ လက်ထက်က မူးမြစ်မှ ရီကိုဆည်မြောင်းတိနန့် သွယ်ယူကာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးစီခရေ။ ယကေလေ့မပြင်နှိုင်လောက်ယောင် ပျက်စီးလားပြီဖြစ်ပနာ ဆက်ပနာအသုံးမပြုကတ်တော့ပါ၊၊ မူးဟောင်းဟု ဂုခါရေ။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်မာ အိန်းဂလိချ် အစိုးရရေ ရွှီဘိုတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ရေ။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မာ ရေဦးတူးမြောင်းကိုဖောက်လုပ်ရေ။ ဒေတူးမြောင်း ၂ ခုအတွက် [[ကဘိုရေလွှဲဆည်]]မှ တဆင့် မူးမြစ်ရီတိကို လွှဲပြောင်းပီးအတွက်နန့် မြစ်ဧ့ကမ်း ၂ ဖက်လုံးဟိ လယ်မြီအတိကို ရေသွင်းပီးနှိုင်ခလီရေ။ 


တူးမြောင်းရီသောက် ဧရိယာဧကပေါင်းမာ ၃၁၃,ဝဝဝ ခန့် ဖြစ်တေ။ ထိုကြောင့် မူးမြစ်စွာ ရွှီဘိုတူးမြောင်း၊ ရေဦးတူးမြောင်းရို့ကို ရီပီးသွင်းရာမာအရင်းခံဖြစ်ခြင်းကြောင့်ရာကေ ဂုချိန်ခါ အရေးပါလီရေ။ ရှီးအခါက ပိုင် ကုန်သွယ်ရာမာ အရာမရောက်တော့ပါ၊၊

မူးမြစ်အောက်ဘက်ပိုင်း ကမ်းထောင်း တဖက်တချက်မား မိုးအခါမာ မြစ်ရီလွှမ်းတင်နီတတ်ရေ 'မူးတိမ်' တိဟိပါယင့်။ ယင်းရို့ကို အမှီပြုပနာ မုယင်စပါးစိုက်ပျိုးလီရေ။ ရွှီဘိုခရိုင်အထဲ မူးမြစ်ဧ့ လင်္ကျာဖက်ကမ်းထက်မာ [[ရေဦးမြို့]]တည်ဟိရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
[[Category:ဧရာဝတီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>rngseyuo1h38wdrk2om45rmumjg93ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြစ်ငယ်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4971</id>
    <revision>
      <id>20523</id>
      <parentid>19433</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရည်ညွှန်းကိုးကား */</comment>
      <origin>20523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10074" sha1="9sj2p64u9u2bpckaf1tpew4ypbluq1j" xml:space="preserve">{{Infobox river
| river_name = မြစ်ငယ်မြစ်
| image_name = River Myitnge.JPG
| image_size = 300
| caption = မြစ်ငယ်မြစ်နန့် ရွှီစာရံဘုရားကို မေမြို့တောင်ပေါ်လမ်းမှ တွိမြင်ရပုံ
| image_map       = Irrawaddyrivermap.jpg
| map_size        = 250
| map_alt         = 
| map_caption     = 
| origin = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]
| basin_countries = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| length = &lt;!-- {{convert||km|mi|abbr=on}} --&gt;
| elevation = 
| mouth           = [[ဧရာဝတီမြစ်]]
| mouth_elevation = {{convert|64|m|ft|abbr=on}}
| mouth_lat_d = 21| mouth_lat_m = 51| mouth_lat_s = 49| mouth_lat_NS = N
| mouth_long_d = 95| mouth_long_m = 59| mouth_long_s = 28| mouth_long_EW = E
}}
'''မြစ်ငယ်မြစ်''' (ခေါ်) '''ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်''' စွာ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခုဖြစ်တေ။ ပါဠိဘာသာအားဖြင့် ဒုဋ္ဌဝတီ ဆိုစွာမာ မြန်မာအဓိပ္ပာယ်အနိန်နန့် မြစ်ငယ်မြစ် ဟုပင်ဖြစ်တေ။ မြစ်ငယ်မြစ်စွာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်မှ မြစ်ဖျားခံ စီးဆင်းလှာကာ သျှမ်းပြည်နယ်အရှိမြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်ကျော်ကာ သီပေါမြို့မှ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသို့ စီးဝင်လှာကာ အင်းဝမြို့နံဘေးမာ ဧရာဝတီမြစ်နန့် ပေါင်းဆုံရေ။

== မြစ်လက်တက်များ ==
# ဇော်ဂျီမြစ်စွာ ကျောက်ဆည်မြို့နံဘေးမာ မြစ်ငယ်မြစ်အတွင်းကိုစီးဝင်ရေ။
# ပန်းလောင်မြစ်စွာ အင်းဝနံဘေးမာ မြစ်ငယ်မြစ်နန့် ပေါင်းဆုံရေ။ 

== မြစ်ကြောင်းတလျှောက် အရေးပါရေမြို့များ ==
* နမ္မတူ
* သိန္နီ
* သီပေါ

== သမိုင်းထဲကမြစ်ငယ်မြစ် ==
ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်း၏ ရှမ်းမိဖုရားစောမွန်လှရေ ပုဂံနန်းတော်မှ အထင်လွှဲနှင်ထုတ်ခံရယားနောက် ဘခင်ဖြစ်သူ သီပေါစော်ဘွား(အုန်းဘောင်စော်ဘွား) ထံကိုအပြန်မာ မြစ်ငယ်မြစ်ကမ်းပေါ်မာ စာတီတဆူကို အဓိဌာန်ပြုတည်ထားခရာ ဒေနိအခါမှ ထိုစာတီကို ရွှီစာရံစာတီ(သို့) ရွှီစာရံဘုရားဟုခေါ်ကတ်တေ။ ထိုစာတီမာ နှစ်စိုင်နှစ်တိုင်းကျင်းပလေ့ဟိရေ ရွှီစာရံဘုရားပွဲမာ အထူးပင်မကြီးကားလှလီရေ။

မင်းသမီးစောမွန်လှအား ဖခင်စော်ဘွားကြီး စောင့်ကြိုနိန်ရေနီရာတွင် တည်ထားရေစာတီ(ဘုရား)မာ ဒေနိမာ ဘော်ကြိုဘုရားဟု အထူးထင်ရှားရေ စာတီ(ဘုရား)ပင်ဖြစ်တေ။

== ဆည်မြောင်းတာကာရီများ ==
မြစ်ငယ်မြစ်ထက်မာ တည်ဆောက်ထားရေ နာမည်ကျော် ရဲရွာစီမံကိန်းမာ မန္တလေးမြို့ဧ့ အရှိတောင်ဘက် ၃၁ မိုင်အကွာမာတည်ဟိရေ။ အဂုစီမံကိန်းအပြင် အထက်ရဲရွာစီမံကိန်းကိုပါ တည်ဆောက်ဗျာယ် ဟိရေ။

== မြစ်ငယ်မြစ်ကူးတန်းထား ==
မူလကဟိခရေ မြစ်ငယ်မြစ်ကူး ရထားလမ်းတန်းထားမာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အထဲက အမေရိကန်လီတပ်ဧ့ ဗုံးကျဲဖျက်ဆီးမှုကြောင့် ပျက်ဆီးခရပြီး စစ်အပြီးမာ ပြန်ပနာတည်ဆောက်ခရေ။ အဂုနောက်ဆုံး ရန်ကုန် - မန္တချေကားလမ်းမပေါ်ဟိတန်းထားသစ်ကြီးမာ အရှည် ၇၀ဝ ပေ၊အကျယ် ၂၇ ပေ ဟိကာ၊ ဇင်းခြင်အကျယ် တဖက် ၆ ပေစီဟိပြီးး ၁၉၉၉ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခခြင်းဖြစ်တေ။ 

မြစ်ငယ်မြစ် ။ ။ မြစ်ငယ်မြစ်ကို ဒုဋ္ဌဝတီ(တုဋ္ဌဝတီ) မြစ်လို့လေ့ခေါ်ရေ။ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ အရေးကြီးသော မြစ်လက်တက်များမာ တခုအပါအဝင် ဖြစ်တေ။ မိုင်ပေါင်း ၁၃၁ လှောက်ရှည်လျားဧ့။ မြောက်ပိုင်း သျှမ်းပြည်ဧ့ မြောက်သိန္နီနယ်မာ သိန္နီအရှိဖက် ၂၅ မိုင်အကွာ သံလွင် မြစ်နံဘေး တောင်ကုန်းများမာ မြစ်ဖျားခံရေ။ ဦးစွာမာ မြောက်သိန္နီနယ်ကို ဖြတ်ဗျာယ် တောင်ပိုင်းနယ်သို့ စီးဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် သီပေါနယ်မားမာ တောင်ဘက်ကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းလားလီရေ။ မြောက်သိန္နီနန့် သီပေါနယ်များဟိ အရေးပါသော မြို့တိစွာ ထိုမြစ်ဧ့ ကမ်းထက်မာ တည်ဟိကတ်တေ။ ထိုနောက် မြစ်ငယ်မြစ်စွာ သီပေါနန့် ရပ်စောက်နယ်တိကို နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ် စီးဆင်းပြီးကေ တဖန် မန္တလေးနန့် ကျောက်ဆည် ခရိုင်ရို့ကို နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြား စီးဆင်းပြန်ပနာ နောက်ဆုံးမှာ မန္တလေးမြို့ဧ့ တောင်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့်အကွာ စစ်ကိုင်းမြို့နန့် ရှိဆိုင်နီရာ အင်းဝမြို့အထက်နားမာ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းကို စီးဝင်လီရေ။ သိန္နီနယ်မာ ဖြတ်သန်းလာရေ မြစ်အထက်ပိုင်းကို နမ္မတူမြစ်ဟု ခေါ်ပနာ၊ သီပေါနယ်မာ ဖြတ်သန်းနိန်ရေ မြစ်အလယ်ပိုင်းကို ဒုဋ္ဌဝတီ(တုဋ္ဌဝတီ)ဟု ခေါ်ပြီးကေ အောက်ပိုင်းကို မြစ်ငယ်မြစ်ဟုခေါ်ရေ။ မြစ်ငယ်မြစ်ဟု ခေါ်သော အောက်ပိုင်းမာ လောင်းငယ်တက်စင်းများ လားလာ စုန်ဆန်ရန် အသုံးဝင်ကေလေ့ အထက်ပိုင်းမာ မူကား၊ မြစ်ကျဉ်းများ၊ ကျောက်ဆောင်များ ပေါများရေကြောင့် ကူးသန်းလားလာရန် အလျဉ်းအသုံးမဝင်ချေ။ ယကေလေ့ ကြည်လင် အီးမြရေ ရေအယဉ်ဖြင့် တသွင်သွင် စီးဆင်းနိန်ရေ ဒုဋ္ဌဝတီ (နမ္မတူ)မြစ်မာ သျှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းဧ့ အလှကျက်သရေကို
ဆောင်ရေဟု ဆိုသင့်လီရေ။ ရန်ကုန် - မန္တလေး မီးရထားလမ်းစွာ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းကို မြစ်ငယ်မြစ် စီးဝင်ရေ နီရာနံဘေးမာ ဖြတ်ကျော်လားရေ။ မြစ်ငယ်မြစ်ဧ့ အရေးကြီးသော မြစ်လက်တက်မာ သီပေါမြို့ဧ့ အရှိဖက်နားမာ အရှိဖက်မှ စီးဝင်လှာသော နမ့်မမြစ် ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>9sj2p64u9u2bpckaf1tpew4ypbluq1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇော်ဂျီမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4972</id>
    <revision>
      <id>20529</id>
      <parentid>19434</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7149" sha1="men7vphjwvox0bqjta4o02apzuri95u" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name               = Zawgyi River
| name_native        = 
| name_native_lang   = 
| name_other         = 
| name_etymology     = 
| nickname           = 
&lt;!---------------------- IMAGE--&gt;
| image              = Zawgyi_river_near_Mandalay-Shan_Border.jpg
| image_size         = 
| image_caption      = မန္တ​လေး-ရှမ်း နယ်စပ်နံဘေးမာ ​တွိရစဉ်
| image_alt          = 
&lt;!---------------------- MAPS --&gt;
| map                = 
| map_size           = 
| map_caption        = 
| map_alt            = 
| pushpin_map        = Myanmar
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_map_caption= မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဇော်ဂျီမြစ်ဧ့ တည်နီရာ
| pushpin_map_alt    = 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1  = နိုင်ငံ
| subdivision_name1  = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| subdivision_type2  = 
| subdivision_name2  = 
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| subdivision_type4  = 
| subdivision_name4  = 
| subdivision_type5  = 
| subdivision_name5  = 
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length             = 
| width_min          = 
| width_avg          = 
| width_max          = 
| depth_min          = 
| depth_avg          = 
| depth_max          = 
| discharge1_location= 
| discharge1_min     = 
| discharge1_avg     = 
| discharge1_max     = 
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1            = 
| source1_location   = 
| source1_coordinates= &lt;!-- {{Coord|...}} --&gt;
| source1_elevation  = 
| mouth              = 
| mouth_location     = 
| mouth_coordinates  = {{coord|21|46|N|96|09|E|display=inline, title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}
| mouth_elevation    = 
| progression        = 
| river_system       = [[မြစ်ငယ်မြစ်]]
| basin_size         = 
| basin_landmarks    = 
| basin_population   = 
| tributaries_left   = 
| tributaries_right  = 
| waterbodies        = 
| waterfalls         = 
| bridges            = 
| ports              = 
| custom_label       = 
| custom_data        = 
| extra              = 
}}

ဇော်ဂျီမြစ်စွာ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ ပင်းတယမြို့မှ သုံး 
မိုင်ခန့်ဝီးကွာသော ရေဖြူရွာနံဘေးဟိ တောင်ခြီမာ မြစ်ဖျားခံ 
ရေ။ ထိုမြစ်ဖျားခံရာနီရာကို ဇော်ဂျီရီထွက်ဟုခေါ်ကတ်တေ။ 
ထိုနောက် ဇော်ဂျီမြစ်စွာ ပင်းတယနန့် လောက်ဆောက်နယ် 
ရို့ကို ဖြတ်ပနာ၊ ဆုန်တန်းရွာအထိ အရှိမြောက်သို့တူရူစီးဆင်း 
လာလီရေ။ ဆုန်တန်းသို့ရောက်ရေအခါ၊ အနောက်ဘက် 
သို့ တဆစ်ချိုးကွေ့ပြီးရေ်၊ တောင်မင်းကြီးဧ့ မြောက်ဘက် 
တလျှောက်သို့ စီးဆင်းပြန်ရေ။ ထိုနောက် မောနယ်ဟိမြို့ကြီး 
ကျေးရွာနယ်မြီ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသရို့ကို ဖြတ်သန်းကာ ကျောက် 
ဆည်ခရိုင် မြီပြန့်ဒေသမှနိန်ပနာ၊ မြစ်ငယ်မြစ်ထဲကို စီးဆင်းလို့ 
ရေ။ မြစ်ဧ့ အရှည်အလျားမာ မိုင်ပေါင်း ၁၅ဝ ဖြစ်၏။
ရှမ်းအမျိုးသားရို့က ယင်းမြစ်ကို နမ်းစောကြည်မြစ်ဟု ခေါ်ကြ 
ရေ။

ဇော်ဂျီမြစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ကျောက်ဆည်ခရိုင်ဒေသမာ 
ဇော်ဂျီမြစ်အပြင် ပန်းလောင်မြစ်၊ စမုန်မြစ်ရို့ပါ စီးဆင်းဗျာယ် 
ဟိရပြီးကေး၊ ထိုမြစ်ရို့စွာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီးကို အထူးကျေး 
ဇူးပြုကတ်လီရေ။ မြန်မာမင်း ရို့လက်ထက်မာ ထိုဒေသမာ 
လယ်မားကိုးခရိုင်မာ အပါအဝင်ဖြစ်တေ။ လယ်မားကိုးခရိုင် 
စွာ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ အင်းဝ၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်အစဟိရေ 
ရှေးမြန်မာမြို့ကြီးတိ၏ ကျောထောက် နောက်ခံဒေသ ဖြစ်ခ 
ရေ။ ဒေနိန့်ထိအောင်လည်း မြန်မာမင်းများ လက်ထက်က 
တည်ဆောက်ထားရေ ဆည်ကြီးတိ၏ ကျေးဇုကြောင့် 
ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းမာ ဖွံ့ဖြိုးဗျာယ်ပင်ဟိနီရေ။ 
ဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်းမာ နွားတက် တူးမြောင်း၊ ငပြောင်တူးမြောင်း၊ 
သင်းတွဲတူးမြောင်း၊ မင်းရဲတူးမြောင်း၊ တမုတ်တူးမြောင်းနန့် 
ဆည်တော် တူးမြောင်းရို့မာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်ကစပနာ 
ဒေနိန့်ထိ အသုံးဝင်ပြီးကေဟိရေ တူးမြောင်းများ ဖြစ်ကတ် 
ရေ။ ဗြိတိသျှရို့ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးရေ 
နောက်၊ ခရစ် ၁၉ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းမာ ယင်းဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်း 
မာ ဆည်မြောင်းရို့ကို ခေတ်နန့်လျော်စွာ အုတ်ဇမ်းပွတ်ရို့နန့် 
ပြန်ပနာမွမ်းမံရာ၊ ဖေသာ ၂၃၇၇ဝဝဝဝ ကျပ်ကုန်ကျရေဟု 
အမှတ်အသားဟိလီရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;
[[File:Ngapyaung_Irrigation_Kyaukse.jpg|thumb|​ဇော်ဂျီမြစ်ဧ့ ဆည်​ရေ​သောက်စနစ်တခု]]

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

[[Category: သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>men7vphjwvox0bqjta4o02apzuri95u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေလီမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4973</id>
    <revision>
      <id>20479</id>
      <parentid>19435</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20025" sha1="taqsbogpycfer8xzfgtnhgbh3brquit" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name              = ရွှီလီမြစ်&lt;br /&gt;''Nam Mao'' / 瑞丽江
| name_native       = 
| image             = River Shweli.JPG
| image_size        = 250
| image_alt         = 
| image_caption     = ရွှီလီမြစ်ပေါ်မှ တန်းထားတစင်း
| map               = Irrawaddyrivermap.jpg
| map_size          = 250
| map_alt           = 
| map_caption       = 
| source1_location  = [[ရှမ်းရိုးမ|ရှမ်းတောင်တန်း]]
| mouth_location    =  [[ဧရာဝတီမြစ်]]
| subdivision_type1 = နိုင်ငံ
| subdivision_name1 =  [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]
| progression       = 
| length            = &lt;!-- {{convert||km}} --&gt;
| source1_elevation = &lt;!-- {{convert||m|ft|abbr=on}} --&gt;
| mouth_elevation   = {{convert|89|m|ft|abbr=on}}
| mouth_coordinates = {{coord|23|56|49|N|96|17|0|E|display=inline,title}}
| discharge1_avg    = 
| basin_size        = 
| river_system      = 
| tributaries_left  = 
| tributaries_right = 
}}
'''ရွှီလီမြစ်'''ကို [[သျှမ်းပြည်နယ်]]မာနမ့်မောင်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]မာ ဧ့ ရွေ့လိကျန်း (瑞丽江)(Rui Li Jiang)ဟုခေါ်ကတ်တေ။ မြစ်ဧ့အစပိုင်းနီရာတချို့စွာ တရုတ်-မြန်မာနယ်နိမိတ်မျှိုင်းအဖြစ် စီးဆင်းရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.law.fsu.edu/library/collection/limitsinseas/IBS042.pdf|title=International Boundary Study No. 42 - November 30, 1964: Burma - China Boundary|publisher=Florida State University|accessdate=2008-10-24|archivedate=28 May 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070528221659/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS042.pdf}}&lt;/ref&gt; တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ဟိ ကုန်းမြင့်ဒေသများမာ စတင်မြစ်ဖျားခံကာ သျှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) နန့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ရို့ကိုဖြတ်သန်းလို့ တကောင်းမြို့မြောက်ဘက် [[ကီလိုမီတာ]] ၆၀ ခန့်အကွာ၊ ကသာမြို့နံဘေးဟိ အင်းရွာမာ နိုင်ငံဧ့ အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်ရေ [[ဧရာဝတီမြစ်]]အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။

== သမိုင်းထဲက ရွှီလီမြစ် ==
ရွှီလီမြစ်စွာ တိုင်အနွယ်များလို့လေ့ခေါ်ရေ မြန်မာနိုင်ငံမားဟိ သျှမ်းလူမျိုးများ နန့် ကြီးမားရေ ဆက်နွယ်မှုဟိရေ။ မောဝ်ရှမ်းရို့စွာ ပုဂံခေတ်ဦးတည်းကပင် ရွှီလီမြစ်မှတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရပ်ဝန်းဒေသတိကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ဖို့ ကြိုးပမ်းခကတ်ပြီးကေ ပုဂံမှ [[အနော်ရထာ|အနော်ရထာမင်း]]ဧ့ ဟန့်တားမှုကြောင့် မူလနီရာတိသို့ ပြန်ပနာရောက်ဟိလားခကတ်တေ။&lt;ref name=&quot;jn&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MZeZtuaLm1oC&amp;pg=PA416&amp;lpg=PA416&amp;dq=shweli+river&amp;source=web&amp;ots=coFByYl8gT&amp;sig=IEBPkj8_ZNPozXCjikV4v5H1v_U&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=8&amp;ct=result#PPA416,M1|title=Burma Under British Rule and Before|last=Nisbet|first=John|publisher=Adamant Media Corporation, 2005|pages=416|accessdate=2008-10-24 | isbn=978-1-4021-5293-1}}&lt;/ref&gt; ယကေလေ့ [[ပုဂံခေတ်]]မကုန်ဆုံးမှီကပင် ရှမ်းရို့၏ ဩဇာအင်အားမာ တစတစကြီးထွားလာကာ ပုဂံခေတ်ကုန်ဆုံးပြီးကေမာ ပေါ်ထွန်းလာရေ [[ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ်]]များ ပျက်သုဉ်းရခြင်းကာ မောဝ်ရှမ်းတိ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းများမာ မှတ်တမ်းတင်ခရေ။

[[တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်]]မာ [[ဘုရင့်နောင်]]ဧ့ သိမ်းသွင်းမှုကြောင့် ရှမ်းရို့စွာ မားယွင်းရေ အယူဘာသာတိမှ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်လာကတ်တေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်မာဖြစ်ပွားခဲ့ရေ တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများမာလည်း ရွှီလီမြစ်စွာ မြန်မာရို့၏ နယ်ချဲ့တွန်းလှန်ရီးသမိုင်းမာ ပါဝင်ခပြန်ရေ။&lt;ref name=&quot;jn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GEH&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vmIVhKXwrFcC&amp;pg=PA322&amp;lpg=PA322&amp;dq=shweli+river&amp;source=web&amp;ots=xnm64A85VG&amp;sig=hqHqBvxJS1-FPyeE3GHGcrxTsGk&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=10&amp;ct=result#PPA256,M1|title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824|last=Harvey|first=G E|publisher=Asian Educational Services, 2000|pages=165, 254|accessdate=2008-10-24 | isbn=978-81-206-1365-2}}&lt;/ref&gt;


[[File:ရွှီလီမြစ်.jpg|200px|thumbnail|ရွှီလီမြစ်]]

==ရွှီလီမြစ်==
တရုတ်နိုင်ငံမာ မြစ်ဖျားခံပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ 
မြစ်ကြီးထဲကို စီးဝင်သော ထင်ရှားရေ မြစ်လက်တက်ကြီး 
တခုမာ ရွှီလီမြစ်ဖြစ်ပနာ မြန်မာနိုင်ငံဧ့အရှိတန်းခါးပေါက်ကြီး 
တခု ဖြစ်တေ။ မိုင်ပေါင်း ၃၅ဝ ခန့် ရှည်လျားဧ့။ ရွှီလီ 
မြစ်စဉ်အတိုင်း ဆန်တက်ပါက တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ်ကို 
ဖြတ်သန်းလို့ တရုတ်နိုင်ငံမားသို့ ပေါက်ရေ။ တရုတ်-မြန်မာ 
လမ်းမကြီးရေ များရေအပိုင်းမာ ရွှီလီမြစ်နန့် နိူင်းပြိုင် 
သွယ်တန်းဗျာယ် ဟိ၏။

တရုတ်နိုင်ငံ ထိန်ယွေး(မိုးမျှိုင်း)နယ် အရှိမြောက်ဘက် 
မိုင် ၆ဝ ခန့်အကွာမှ မြစ်ဖျားခံခပြီးကေနောက်၊ အနောက်တောင် 
ဘက်ကို စီးဆင်းကာ မိုင်းမော၊ နမ့်ခမ်းမြို့များနံဘေးမှ ဖြတ် 
သန်းလို့ မိုးမိတ်နယ်သို့ ဝင်ဗျယ်ဒေးလျှင် မြစ်ဆုံရွာနံဘေး ရောက်သော 
အခါ မြောက်ဘက်ကို မြစ်ကြောင်းနောက်ထပ်လှည့်ပနာ ကသာမြို့ 
တောင်ဘက် မိုင် ၂ဝ ခန့်ကွာဝီးသော အင်းရွာနားမှ ဧရာဝတီ 
မြစ်ထဲကို ပေါင်းဆုံစီးဝင်ရေ။ ထိုကြောင့် ရွှီလီမြစ်စွာ 
တရုတ်၊ ရှမ်းနန့် ကချင်ဒေသတိကို ဆက်သွယ်ပီးရေ 
တန်းခါးပေါက်ကြီးဟု ဆိုရပေမည်။

ရွှီလီမြစ်ကို ချီဖင်လွင်ပြင်သို့ မရောက်မီ တရုတ်ရို့က 
လွန်ကျန်၊ လွန်ချွန်ကျန်မြစ်ဟု ခေါ်ပနာ ရှမ်းရို့က နမ့်ယန်မြစ် 
ဟု ခေါ်ရေ။ ချီဖင်လွင်ပြင်ကို ကျော်လှာရေအခါ နမ့်မော 
မြစ်ဟု ခေါ်ကတ်ပြန်ရေ။ အရှည်အားဖြင့် မိုင် ၂၆ဝ ဟိပြီးကေ 
တောတောင်စိမ့်စမ်း လျှိုမြောင်ကြားမှ ဖြတ်စီးရရေကြောင့် 
မြစ်ကျဉ်းများ တံရှင်များ ပေါများသဖြင့် တချို့နီရာမာ 
ကူးသန်းလားလာရီး ခက်ခဲရေ။ မြစ်ဆုံရွာအောက်ဖက်မာ 
မြစ်ကြောင်းစွာ အလွန်ကျဉ်းရေ။ မိုးကုတ်နယ် ရွှီညောင် 
ပင်ရွာနားမှ စီးဆင်းလှာသော ကင်းချောင်းနန့် မိုးမိတ်မြို့ကို 
ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာသော နမ့်မိတ်မြစ်ရို့စွာ ပေါင်းဆုံပြီး 
နောက် မြစ်ဆုံရွာနားမာ ရွှီလီမြစ်ထဲကို ဗယ်ဘက်မှ 
စီးဝင်ရေ။ အရာထင်ရှားသော မြစ်လက်တက်ဆိုပနာကား 
မဟိချေ။ ရွှီလီမြစ်စွာ ကူးသန်းလားလာရန် များစွာ အသုံး 
မဝင်ကေလေ့ ယင်းကို သစ်ဝါးမျှောရန် အသုံးပြုကတ်တေ။
နမ့်ခမ်းမြို့နံဘေး ဆွပ်ခမ်းရွာ အောက်နားမာ ရွှီလီမြစ်စွာ တောင်ကုန်းကို ဖြတ်ပနာ စီးဆင်းရသဖြင့် ကိုက် ၁ဝဝ လှောက်သာ ကျယ်ပနာ တံရှင်များ ကောင်းကောင်းများသဖြင့် လောင်း 
သင်္ဘောများ လားလာခြင်းမပြုနိုင်ချေ။ ချီဖင်ဒေသ မန်ပင်ရွာ 
နန့် ဆွပ်ခမ်းရွာကြားမာရာ ကူးသန်းလားလာရန် အသုံးဝင်လေ 
ရေ။ ဧရာဝတီမြစ်သို့ စီးဝင်ခါနီး ရွှီလီမြစ်ဧ့ အောက်ပိုင်း 
ဒေသမာ သစ်တောကြီးများ ဟိရေ။

ရွှီလီမြစ်ပေါ်ဟိ ထင်ရှားသော ကတို့ဆိပ်တိမာ နောင်ခမ်း၊ ဆွပ်ခမ်း၊ တကျယ်၊ အေအောကာ၊ တာလီ၊ ပိန်းခ၊ ဖျီပေါ၊ မန်းဆတ်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။ တချို့စွာ အိမ်ခြေနှစ်ဆယ် အစိတ်သာ ဖြစ်တေ။

မိုင်းမောနန့် နမ့်ခမ်းလွင်ပြင်ဒေသမာ ရွှီလီမြစ်စွာ 
လွင်ပြင်ကို စီးဆင်းရကေလေ့ အကွိ့အကောက်များသဖြင့် 
ဖြားသင့်မာပင် အလားအလာ အလွန်နှောင့်နှေးအတွက်နန့် ကုန်း 
လမ်းခရီးဖြင့်သာ အလားတိစွာ။ ထိုနီရာရှိ ရွှီလီမြစ်ဝှမ်း 
ဒေသစွာ အရှိနန့် အနောက်မိုင် ၃ဝ ခန့်၊ တောင်နန့်မြောက် ခနစ်မိုင်ခန့် ရှည်လျားရေ။ ရေမျက်နှာပြင်မှ ပေ 
၂၄ဝဝ မြင့်သော ချိုင့်ဝှမ်းဒေသဖြစ်ပနာ မိုးခါသားမာ ရေလွှမ်းနီတတ်ရေ။ ထိုဒေသစွာ ရွှီလီမြစ်တလျှောက်မာ လူဦးရွီအများဆုံးဒေသ ဖြစ်တေ။ လူဦးရွီ တသိန်းကျော်လောက် ဟိရေ။

ရွှီလီနယ်ဒေသကို ရှေးနယ်ရှင်စော်ဘွားကြီးများခေတ်မာ 
မြို့စားပေါင်း ၁၅ ဦးရို့နန့် ခွဲဝီအုပ်ချုပ်ခလီရေ။ လွတ် 
လပ်ရီးရပြီးကေ နယ်ရှင် သိန္နီစော်ဘွားကြီးက ရွှီလီနယ် 
ဒေသဟိ နမ့်ခမ်းမြို့မာ ရွှီလီအမတ်တဦးထားဟိကာ မြို့စား 
တိကို အုပ်ချုပ်စီရေ။ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ် 
ပြီးကေမာမူ နမ့်ခမ်းမြို့မာ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်တဦးနန့် 
မြို့အုပ်တဦး၊ မူဆယ်မြို့မာ မြို့အုပ်တဦးနန့် လက်ထောက် 
မြို့အုပ်တဦး ထားဟိပြီးးလျှင် အယင်မြို့စားတိကို တိုက်သူကြီး 
တိအဖြစ် ဆောင်ရွက်စီရေ။

ရွှီလီမြစ်ဝှမ်းဒေသမာ သျှမ်းလူမျိုး အများဆုံး နီထိုင် 
ရေ။ ကျန်လူမျိုးရို့မာ ကချင်၊ ပလောင်၊ လီဆူများဖြစ်ပနာ 
တရုတ်လူမျိုးလည်း မကန်မဝှန် လာရောက်နီထိုင်ကတ်တေ။ 
ရွှီလီဒေသ ရှမ်းတိစွာ တနီရာမှ တစ်နီရာသို့ ပြောင်း 
ရွေ့ စီးပွားယှာလေ့ ဟိကတ်တေ။ အထူးအနိန်နန့် သျှမ်းပြည်မြောက် 
ပိုင်းဟိ လားဟိုး၊ တန့်ယန်း၊ နမ္မတူမြို့များ၊ သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း 
ဟိ လင်းခေး၊ ပင်လုံ၊ ကျိုင်းတုံ အစဟိရေ မြို့တိသို့ လားရောက် 
စီးပွားယှာကတ်တေ။ ထိုမြို့များမာမူ နမ့်ခမ်းရှမ်းဟု မာရေ။ 
ယင်းရို့စွာ များရေအားဖြင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဖြစ်ကတ်တေ။ တရာခိုင်နှုန်းလှောက်သာ ခရစ်ယန်၊ မွတ်စလင်နန့် နတ်တိကို ကိုးကွယ်သူတိ ဖြစ်ကတ်တေ။ ထိုဒေသဟိ လူအပေါင်း 
ရို့စွာ မြန်မာနိုင်ငံထက် တရုတ်နိုင်ငံနန့် အဆက်အသွယ် 
လွယ်ကူသဖြင့် အနီအထိုင် ဓလိထုံးစံ ယိုင်ကျေးမှုရို့စွာ 
တရုတ်ဆန်ရေ။ တရုတ်နှစ်သစ်ကူးချိန်မာ ပွဲလမ်းသဘင် 
ဆင်ယင်ကျင်းပလေ့ဟိကတ်တေ။ စားသောက်ရာမာလည်း တူဖြင့်ပင် စားပနာ၊ ဝတ်ဆင်ရာမာ တရုတ်နိုင်ငံဖြစ် ပစ္စည်းတိကို ဝတ်ဆင်လေ့ ဟိကတ်တေ။

ရွှီလီမြစ်ဝှမ်းဒေသမာ များရေအားဖြင့် လယ်ယာ 
ကိုင်းကျွန်း လုပ်ကိုင်စားသောက်ကတ်တေ။ ထင်ရှားသော 
ထွက်ကုန်တိမာ လက်ဖက်ခြောက်၊ ကျောက်ကျော၊ မက်မုံသီး၊ 
သစ်သော့သီး၊ သစ်အယ်သီး၊ ရေသီး၊ ဓား၊ ဘေးလွယ်အိတ်၊ 
မက္ကလာ အစဟိစွာရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

ထိုဒေသကို ခရီးလားကြသူတိစွာ တရုတ်ပြည်သူ့ 
သမ္မတနိုင်ငံဘက်ဟိ ဝမ်တိမ်မြို့အချေနန့် တန်းထားအချေသာ 
ခြားကေလည်းဟိရေ ပန်ဆိုင်းမြို့ကိုယင်း၊ နမ့်ခမ်းမြို့ဟိ ခွဲစိပ်ကုသ 
မှုမာ အထူးကျော်ကြားသော ဒေါက်တာဆီးဂရေ့ဧ့ နမ့်ခမ်း 
ဆီးရုံသို့ယင်း လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကတ်ရရေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

==လူဦးရွီ==
ရွှီလီဒေသတလျှောက်မာ သျှမ်းလူမျိုးနန့် ပလောင်လူမျိုးတိအားအများဆုံးတွိရရေ။ ယင်းအပြင် ကချင်လူမျိုးတချို့နန့် တရုတ်လူမျိုးစိကေချေလည်းတွိရရေ။

== မျိုးစိတ်များ ==
ယှားပါးစာရင်းဝင် ရီနီငှက်မျိုးစိတ်တိကို ရွှီလီမြစ်အထဲတွိဟိရရေ။ ယင်းအပြင် ဧရာဝတီမြစ်နန့် နီးသောအရပ်များမာ ရွှိပြောင်းလားလာနီရေ ဧရာဝတီလင်းချူတိကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွိရလိဟိရေ။ 

== မြစ်ကြောင်းတလျှောက် အရေးပါရေမြို့များ ==
# မူဆယ်
# နမ့်ခမ်း
# မိုးမိတ်
# မဘိမ်း

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>taqsbogpycfer8xzfgtnhgbh3brquit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တာပိန်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4974</id>
    <revision>
      <id>20534</id>
      <parentid>19436</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သမိုင်းထဲက တာပိန်မြစ် */</comment>
      <origin>20534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4558" sha1="mf36dxzjv1xjrrpch21ox5mml0snn45" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left:7px; width: 24em; font-size: 90%; text-align: left;float:right;border:1px solid #5BBFF4; background-color:#D8F3FE; &quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold;&quot; | '''တာပိန်မြစ်'''

|-valign=&quot;top&quot;
| '''အရှည်'''
| 

|-valign=&quot;top&quot;
|''' ဖြတ်သန်းရာဒေသ'''
|[[File:Flag of the People's Republic of China.svg|25px]] [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]([[ယူနန်ပြည်နယ်]]) &lt;br/&gt;[[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ]]([[ကချင်ပြည်နယ်]]) 

|-valign=&quot;top&quot;
|'''မြစ်လက်တက်များ'''
|

|-valign=&quot;top&quot;
|'''အဆုံးသတ်စီးဝင်ရာ'''
|ဧရာဝတီမြစ် 
|}
'''တာပိန်မြစ်'''စွာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်မာ စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလှာပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]ထဲသို့ စီးဝင်လှာကာ [[ဗန်းမော်မြို့]]နံဘေးမာ [[ဧရာဝတီမြစ်]]အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ ပထမဆုံးမြစ်လက်တက်လည်းဖြစ်တေ။ တချို့အပိုင်းတိစွာ တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းရေ။

== နာမည်များ ==
တာပိန်မြစ်ဧ့ ကချင်နာမည်မာ '''တခေါခ''' ဖြစ်ပြီးကေ၊တရုတ်နာမည်မာ '''တယင်းချန်း''' ဖြစ်တေ။ 

== ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရီး ==
ရေအားလျှပ်စစ်အတွက် တာပိန်မြစ်ဧ့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်ခြမ်းမာ ဆည်မြောင်းတခုဟိပြီးး မြန်မာအစိုးရနန့် တရုတ်ဒါတန်းကော်ပိုရီးယှင်း ရို့ပူးပေါင်းတည်ဆောက်ဗျာယ်ဟိရေ တာပိန်(၁) နန့် တာပိန်(၂) စီမံကိန်းတိလည်းဟိရေ။ 

== သမိုင်းထဲက တာပိန်မြစ် ==
[[ပုဂံခေတ်]]နှောင်းပိုင်းမာ မွန်ဂိုရို့၏ ကျူးကျော်မှုကို တွန်းလှန်ရန် ပုဂံမင်းနရသီဟပတေ့(တရုတ်ပြေးမင်း)ဧ့ တပ်တိစွာ တာပိန်မြစ်မှ တဆင့် ကချင်ပြည်နယ်၊ဗန်းမော်နံဘေးဟိ ငဆောင်ချမ်းသို့ လာရောက်ခကတ်ကြောင်း မာကိုပိုလိုဧ့ မှတ်တမ်းတိအရသိဟိရရေ။ 

ယင်းအပြင် သမိုင်းတလျှောက် တရုတ်-မြန်မာကုန်သွယ်ရီးမာလည်း တာပိန်မြစ်စွာ အရေးပါခရေ။ တာပိန်မြစ်နန့် ဧရာဝတီမြစ်ရို့ ပေါင်းဆုံရာနီရာတွင် တည်ဟိရေ ဗန်းမော်မြို့စွာလေ့ တချိန်က ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီးအချက်အချာလည်းဖြစ်ခရေ။ 

[[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အထဲက မဟာမိတ်တပ်များ လီဒိုလမ်းမကြီးကို တည်ဆောက်ရာမာ တာပိန်မြစ်ကူးတန်းထားကိုပါ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ခကြောင်း မှတ်တမ်းတိအရသိဟိရရေ။

[[Category:ကချင်ပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:တရုတ်နိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:ယူနန်ပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>mf36dxzjv1xjrrpch21ox5mml0snn45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သံဒိမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4976</id>
    <revision>
      <id>20488</id>
      <parentid>19438</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2184" sha1="p9mfp58p6g3h4gey8hydx64kjyyrjdc" xml:space="preserve">{{coord|16|13|N|95|55|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

'''သံဒိမြစ်''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တောင်ပိုင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]ဟိ မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ မြစ်စွာ တချို့နီရာများမာ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်အထက် ၃ မီတာ (၉.၈ ပေ) မှ စီးဆင်းရေ။ ဒေမြစ်ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာနီရာတိ၏ တစတုရန်းကီလိုမီစွာတိုင်းမာ ပျှမ်းမျှ လူဦးရွီ ၂၂၆ ဦး မှီတင်းနီထိုင်ရေ။&lt;ref name=&quot;Thandi River&quot;&gt;{{cite web|title=Thandi River|url=http://www.chinci.com/travel/pax/q/1292480/Thandi+River/MM/Myanmar/0/|publisher=Chinci|accessdate=3 September 2013|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923202901/http://www.chinci.com/travel/pax/q/1292480/Thandi+River/MM/Myanmar/0/}}&lt;/ref&gt;

ဒေမြစ်ကို သံဒိတ်မြစ်လို့လေ့ သိကတ်တေ။ မြစ်ဖြတ်သန်းနံဘေးအနားဟိ မြို့ရွာတိမာ  Kyônda (2.9 km (1.8 mi)), Donyan (8.3 km (5.2 mi)), Kyònbaw (8.6 km (5.3 mi)), Begyi (9 km (5.6 mi)), Kyôndat (10.1 km (6.3 mi)), Nyaungleingôn (10.1 km (6.3 mi)) နန့်သံဒိ (11.4 km (7.1 mi)) ရို့ ပါဝင်ရေ။&lt;ref name=Thandi&gt;{{cite web|title=Thandi River, Ayeyarwady, Myanmar|url=http://travelingluck.com/Asia/Myanmar/Ayeyarwady/_1292480_Thandi%20River.html|accessdate=3 September 2013|archive-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416013620/http://travelingluck.com/Asia/Myanmar/Ayeyarwady/_1292480_Thandi%20River.html}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>p9mfp58p6g3h4gey8hydx64kjyyrjdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လှိုင်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4977</id>
    <revision>
      <id>20482</id>
      <parentid>19439</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7636" sha1="078yoqrwly18dkj8zskmriu1976yst9" xml:space="preserve">
{{Infobox river
| name               = ရန်ကုန်မြစ်
| native_name        =လှိုင်မြစ်
| name_other         = Hlaing River
| name_etymology     = 
&lt;!---------------------- IMAGE &amp; MAP --&gt;
| image              = Yangon, Yangon River, Myanmar.jpg
| image_size         = 220px
| image_caption      = Yangon River
| map                = 
| map_size           = 
| map_caption        = Yangon River joined by Hlaing River at Hlaing Township, West Yangon
| pushpin_map        = 
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_map_caption= 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1  = နိုင်ငံ
| subdivision_name1  = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| subdivision_type2  = 
| subdivision_name2  = 
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| subdivision_type4  = 
| subdivision_name4  = 
| subdivision_type5  = မြို့
| subdivision_name5  = [[ရန်ကုန်မြို့]] 
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length             =  
| width_min          = 
| width_avg          = 
| width_max          = 
| depth_min          = 
| depth_avg          = 
| depth_max          = 
| discharge1_location= [[မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်]]
| discharge1_min     = 
| discharge1_avg     = 
| discharge1_max     = 
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1            = 
| source1_location   = 
| source1_coordinates= 
| source1_elevation  = 
| mouth              = 
| mouth_location     = [[ကလမဲပင်လယ်]]
| mouth_coordinates  = 
| mouth_elevation    = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression        = 
| river_system       = 
| basin_size         = 
| tributaries_left   = 
| tributaries_right  = 
| custom_label       = 
| custom_data        = 
| extra              = 
}}


'''လှိုင်မြစ်''' (ခေါ်)  [[မြစ်မခမြစ်]]ကို တနီရာမာ '''ရန်ကုန်မြစ်''' ဟုခေါ်ပနာ တနီရာမာ လှိုင်မြစ်ဟု ခေါ်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ စီးပွားရီးမြို့တော်ဖြစ်ရေ [[ရန်ကုန်မြို့]]စွာ ထိုမြစ်ဧ့ ဗယ်ဘက်ကမ်းထက်မာ တည်ဟိရေ။ မြစ်မခမြစ်စွာ ရန်ကုန်မြို့ အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၁၅ဝ ခန့်အကွာ [[ပြည်ခရိုင်]]အထဲ အင်းမကန်နန့် မဝီးလှသော နီရာတွင် မြစ်ဖျားခံရေ။ ထိုနောက် အရှိတောင်ဘက် ပြည်၊ သာယာဝတီ၊ အင်းစိန်ခရိုင်ရို့၏ ကုန်းနိမ့်ပိုင်း အလယ်ဗဟိုကို ဖြတ်ပနာ စီးဆင်းလားရေ။ 

ရန်ကုန် - ပြည် မီးရထားလမ်းနန့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရို့ကို ခွဲခြာထားဧ့။ ထိုမြစ်ကို မြောက်ဘက်မာ မြစ်မခဟုခေါ်ရေ။ မြစ်မခမြစ်နန့် ဧရာဝတီမြစ်ရို့ကို ရေဝေကုန်းတန်း တခုက ပိုင်းခြာထားရေ။ မြစ်မခမြစ်စွာ [[သာယာဝတီခရိုင်]]မာ အရေးပါသော ရေလမ်းဖြစ်၏။ ထိုမြစ်အတွင်းကို အရှိဖက်ဟိ [[ပဲခူးရိုးမ]]မှ ချောင်းများ စီးဝင်ကတ်တေ။ ထိုနယ်အထဲဟိ သစ်တောတိက သစ်တိကို ထိုမြစ်မှပင် ထုတ်ယူကတ်တေ။ စံရွေးရွာစွာ ထိုနယ်မာ မြစ်ကမ်းထောင်းပေါ်ဟိ အရီးအကြီးဆုံးရွာဖြစ်တေ။ ထိုရွာစွာ သစ်တောအခွန် ဆိပ်လည်းဖြစ်၏။ ထိုနီရာဧ့ တောင်ဖက်မာ ထိုမြစ်ကိုပင် လှိုင်မြစ်ဟု ခေါ်ရေ။ ထိုအပိုင်းဟိ မြစ်အတွင်းမှာ သင်္ဘောငယ်များ ခုတ်မောင်းနှိုင်ရေ။ ဧရာဝတီမြစ်နန့် လှိုင်မြစ်ရို့ကို ချောင်းအမြောက်အမြားက ဆက်သွယ်ပေးဗျာယ် ဟိကတ်တေ။ နောက်ဆုံး ရန်ကုန်မြို့ဧ့ အထက်ဖက်မာ [[ပန်းလှိုင်မြစ်]]စွာ ထိုမြစ်အတွင်းကို စီးဝင်လှာဧ့။ ယင်းပိုင် စီးဝင်လှာသော နီရာရေ [[ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်|ကြည့်မြင်တိုင်]] အနောက်ပိုင်း ဆင်ခြီဖုံးနန့် ရှိဆိုင်လောက်မာ တည်ဟိရေ။ ထိုနောက်မာ ထိုမြစ်ကို ရန်ကုန်မြစ်ဟု ခေါ်ရေ။

[[File:Yangon River.jpg|thumb|[[ရန်ကုန်မြစ်]] (ခေါ်) [[လှိုင်မြစ်]]]]
သင်္ဘောကျင်းများ တည်ဟိရာ [[ဒလမြို့]]စွာ မြစ်ဧ့ လက်ျာဘက်ကမ်း [[တွံတေးတူးမြောင်း]]ဧ့ အဝ နံဘေးမာ တည်ဟိရေ။ မြစ်စွာ ရန်ကုန်မြစ်ဧ့ အနေက်ဖက်စွန်းကိုထိပနာ အရှိဖက်သို့ စိကေချေ စောင်းကာ စီးလားရေ။ ယင်းပိုင် စီးလားရာမာ [[ပုဇွန်တောင်ချောင်း]]နန့် [[ပဲခူးမြစ်]]ရို့စွာ ရန်ကုန်မြို့ဧ့ အရှိဖက် ဟေ့စတင်းခေါ် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများ ကျောက်ချရာ သောင်တိမ်ဧ့ အောက်နားမာ စီးဝင်ကတ်တေ။ ထိုနောက်မာ ရန်ကုန်မြစ်စွာ အရှိတောင်ဘက်ကို စီးလားလီရေ။ ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောတိစွာ ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းကို ရန်ကုန်မြို့အထိသာ ဝင်ရောက်နှိုင်ကတ်စွာဖြစ်ရာ ၂၁ မိုင် မျှသော ထိုရေလမ်းခရီးကို သင်္ဘောများ ဘေးကင်းစွာ ခုတ်မောင်းနိုင်ဖို့ တတ်ကျွမ်းရေ ရီကြောင်းပြများလိုလီရေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;


[[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>078yoqrwly18dkj8zskmriu1976yst9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဲခူးမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4978</id>
    <revision>
      <id>20490</id>
      <parentid>19440</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="08liubs15c8o2bhvor7du853wuntmae" xml:space="preserve">[[File:Unnamed Road, Thanlyin, Myanmar (Burma) - panoramio (3).jpg|right|thumb|230px|သန်လျင်တန်းထားမှ ပဲခူးမြစ်အား မြင်ရပုံ]]
'''ပဲခူးမြစ်''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံတောင်းပိုင်းမှ မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ ယင်းစွာ ပဲခူးနန့် [[ရန်ကုန်]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ။&lt;ref&gt;Schellinger, Paul E. and Salkin, Robert M. (editors) (1996) &quot;Bago (Myanmar)&quot; ''International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania'' (volume 5) Fitzroy Dearborn Publishers, Chicago, pp. 60-65, [https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&amp;pg=PA60 page 60], ISBN 1-884964-04-4&lt;/ref&gt; ပဲခူးမြစ်စွာ [[ပဲခူးရိုးမ]]မှ မြစ်ဖျားခံကာစီးဆင်းပြီး&lt;ref name=&quot;Seekins-357&quot;&gt;Seekins, Donald M. (2006) ''Historical dictionary of Burma (Myanmar)'' Scarecrow Press, Lanham, Maryland, [https://books.google.com/books?id=zY5F88wiDYYC&amp;pg=PA357 page 357], ISBN 0-8108-5476-7&lt;/ref&gt; [[ရန်ကုန်မြစ်]]သို့ စီးဆင်းသော [[မြစ်မခမြစ်]]သို့ စီးဆင်းလားရေ။ ပဲခူးမြစ်နန့် ရန်ကုန်မြစ်ဆုံမာ သန်လျင်မြို့တည်ဟိရေ။ ရန်ကုန်မြို့နန့် သန်လျင်မြို့ကို ကူးသန်းလားလာရန် ပဲခူးမြစ်ကို ဖြတ်သန်းတည်ဆောက်ထားရေ တန်းထားနှစ်စင်းဟိရေ။ ၁၆၀၈ ခုနှစ်မာ မြန်မာလူမျိုးများ ''ငဇင်ကာ'' ဟုသိထားရေ ပေါ်တူဂီလူမျိုး စွန့်စားလီလာသူ Philip de Brito e Nicote စွာ [[ရွှီတိဂုံစာတီ]]သို့ ရောက်ဟိခရေ။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Bago River between That Pyu Village and Kywae Kue Seik Village.jpg|[[သပြုရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သပြုရွာ]]နန့် ကျွဲကူးဆိပ်ရွာအကြား ပဲခူးမြစ်
&lt;/gallery&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|16|46|23|N|96|12|36|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[Category:ပဲခူးတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>08liubs15c8o2bhvor7du853wuntmae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်တောင်းမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4979</id>
    <revision>
      <id>20527</id>
      <parentid>19441</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရည်ညွှန်းကိုးကား */</comment>
      <origin>20527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5534" sha1="mb84dhwy125q8jgcnzmsms8bam4io0i" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name              = စစ်တောင်းမြစ်
| image             = Sittaung River.jpg
| image_size        = 270
| image_alt         = 
| image_caption     = 
| map               = 
| map_size          = 200
| map_alt           = 
| map_caption       = 
| source1_location  = [[ရှမ်းရိုးမ]] 
| mouth_location    =[[မုတ္တမဂျိုင်တာလောင်]]၊ [[ကလမဲပင်လယ်]]
| subdivision_type1 = နိုင်ငံ
| subdivision_name1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| progression       = 
| length            = {{convert|420|km}}
| source1_elevation = &lt;!-- {{convert||m|ft|abbr=on}} --&gt;
| mouth_elevation   = {{convert|0|m|ft|abbr=on}}
| mouth_coordinates = {{coord|16|57|54|N|96|59|15|E|display=inline,title}}
| discharge1_avg    = {{convert|1542|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| basin_size        = 
| river_system      = 
| tributaries_left  = 
| tributaries_right =
}}

'''စစ်တောင်းမြစ်'''စွာ ရှမ်းကုန်းမြင့်ဒေသဧ့တောင်ဘက်စွန်းမာ စတင်မြစ်ဖျားခံကာ [[ပဲခူးတိုင်း]]ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပနာ  မုတ္တမကွေ့ထဲက ဘင်္ဂလားပင်လယ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။ အရှည်အားဖြင့် ၂၆၁မိုင် (၄၂၀ကီလိုမီတာ) ဟိပြီးး အနောက်ဘက် ပဲခူးရိုးမနန့် အရှိဖက် ရှမ်းရိုးမရို့ကြားဟိ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသမာ စီးဆင်းရေ။ 

မြန်မာနိုင်ငံမာ ၄ခုမြောက်အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်တေ။ ရွှီကျင်မြစ်၊သားပြချောင်းရို့စွာစစ်တောင်းမြစ်အတွင်းကိုစီးဝင်ရေ။ ရွှီကျင် မဒေါက် ကွမ်းဆိပ် သိမ်သာလယံရို့ကိုပြေးဆွဲနိန်ရေ စက်လှီတိဟိပါယင့်။ ကားလမ်းများမပေါ်ခင်က မွန်ပြည်နယ်နန့်ပဲခူးတိုင်းကိုဆက်သွယ်ရာမာ အထူးအရေးပါခရေ။ ကွမ်းဆိပ်စွာ ထင်ရှားသော စစ်တောင်းမြစ်ကမ်းရွာကြီးတရွာဖြစ်တေ။ 

ထူးခြားထင်ရှားရေအချက်မာစစ်တောင်းမြစ်မာ ၂၅ မိုင် (၄၀ ကီလိုမီတာ) ခရီးကို တနှစ်လုံးလုံး ရေလမ်းခရီးလားလာနှိုင်ရား မိုင်ပေါင်း ၅၅ (၉၀ ကီလိုမီတာ) ခရီးကို တနှစ်မာ ၃-လကြာမျှ ရေလမ်းခရီး လားလာနှိုင်ရေ။ ရီစီးသန်ပနာ နုန်းမြေပို့ချမှုနည်းပါးအတွက်နန့် စစ်တောင်းမြစ်စွာ စိုက်ပျိုးရီးကို ကောင်းစွာအထောက်အကူမပီးနှိုင်ပါ၊၊ ယကေလေ့ ပဲခူးရိုးမမှ ထွက်ဟိရေ သစ်လုံးတိကို မျှောချတင်ပို့ရာမာ အသုံးချကတ်ရေ။ 

== ဆက်သွယ်ရီး ==
လားလာဆက်သွယ်ရီး လွယ်ကူစီရန် စစ်တောင်းမြစ်နန့် ပဲခူးမြစ်ကို ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားရေ တူးမြောင်းဟိရေ။ ယင်းအပြင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနန့် အရှိဖက်ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်တိနန့် ဆက်သွယ်လားလာရီးအတွက် တည်ဆောက်ထားရေ စစ်တောင်းတန်းထားလည်းဟိရေ။

== မြစ်ကြောင်းတလျှောက် မြို့များ ==
* [[ညောင်လေးပင်မြို့]]
* [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]] .ထန်းတပင်
* မဒေါက်မြို့
* ရွှီကျင်
*ဒုံဇရစ်မြို့
*ကွမ်းဆိပ်ရွာ
*သူရဲသမိန်ရွာ
*သိမ်သာလယံမြို့&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmars.net/myanmar/sittaung-river.htm |accessdate=27 April 2009 |archivedate=16 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090416025829/http://www.myanmars.net/myanmar/sittaung-river.htm }}&lt;/ref&gt;

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ပဲခူးတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>mb84dhwy125q8jgcnzmsms8bam4io0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အတ္တရံမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4980</id>
    <revision>
      <id>20461</id>
      <parentid>19442</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1756" sha1="ocu3uq68tn3a8x90eu0cluklibqpk41" xml:space="preserve">[[File:Ataran suspension bridge.jpg|thumb|မော်လမြိုင်မြို့နံဘေးဟိ [[အတ္တရံတန်းထား]]]]
'''အတ္တရံမြစ်''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံနန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]ကြားမာ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ ထိုင်းအခေါ်အားဖြင့် '''ကာဆတ်မြစ်'''ဟု လူသိများရေ။&lt;ref name=Botia&gt;{{IUCN2014.3|id=180972 |title=Botia kubotai|assessors=Vidthayanon, C. |year=2012 |accessdate=14 March 2015}}&lt;/ref&gt; အတ္တရံမြစ်စွာ [[ဂျိုင်းမြစ်]]နန့် [[သံလွင်မြစ်]]ရို့နန့် [[မော်လမြိုင်မြို့]]နံဘေးမာ ပေါင်းစပ်လားရေ။ အတ္တရံမြစ်မာ ငါးမျိုးစိပ်ပေါင်းများစွာကို မြင်ရလေ့ဟိပြီးး&lt;ref name=Botia/&gt;&lt;ref&gt;{{IUCN2014.3|id=181168 |title=Parambassis pulcinella |assessors=Vidthayanon, C. |year=2012 |accessdate=14 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{IUCN2014.3|id=180778 |title=Microdevario kubotai |assessors=Kottelat, M. |year=2012 |accessdate=14 March 2015}}&lt;/ref&gt; ယေဘုယျအနိန်နန့် မြောက်အရပ်မှ အနောက်မြောက်ဘက်အတိုင်း စီးဆင်းရေ။

==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{coord|16|31|N|97|39|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[Category:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>ocu3uq68tn3a8x90eu0cluklibqpk41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇမိမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4981</id>
    <revision>
      <id>20528</id>
      <parentid>19443</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပြင်ပလင့်ခ်များ */</comment>
      <origin>20528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4419" sha1="mswcmoun1blkobc358dv3sr4zpf2vj8" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name               = ဇမိမြစ်
| name_native        = 
| name_native_lang   = 
| name_other         = 
| name_etymology     = 
&lt;!---------------------- IMAGE &amp; MAP --&gt;
| image              = Zami River.jpg
| image_size         = 
| image_caption      = ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်မားဟိ ဇမိမြစ်
| map                = 
| map_size           = 
| map_caption        = 
| pushpin_map        = 
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_map_caption= 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1  = နိုင်ငံ
| subdivision_name1  = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| subdivision_type2  = 
| subdivision_name2  = 
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| subdivision_type4  = ခရိုင်
| subdivision_name4  = [[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]
| subdivision_type5  = မြို့နယ်
| subdivision_name5  = [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length             = {{convert|300|km|mi|abbr=on}} 
| width_min          = 
| width_avg          = 
| width_max          = 
| depth_min          = 
| depth_avg          = 
| depth_max          = 
| discharge1_location= 
| discharge1_min     = 
| discharge1_avg     = 
| discharge1_max     = 
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1            = 
| source1_location   = [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| source1_coordinates= {{coord|16|09|N|97|58|E|display=inline}}
| source1_elevation  = 
| mouth              = [[အတ္တရံမြစ်]]
| mouth_location     = ချောင်းနှစ်ခွရွာ၊ မွန်ပြည်နယ်
| mouth_coordinates  = 
| mouth_elevation    = {{convert|7|m|abbr=on}}
| progression        = 
| river_system       = 
| basin_size         = 
| tributaries_left   = 
| tributaries_right  = 
| custom_label       = 
| custom_data        = 
| extra              = 
}}
'''ဇမိမြစ်'''&lt;ref&gt;[http://www.myanmars.net/myanmar-map/kayin-map.htm &quot;Map of Kayin State&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615013905/http://www.myanmars.net/myanmar-map/kayin-map.htm |date=2011-06-15 }} Myanmar's net&lt;/ref&gt; စွာ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နယ်စပ်နံဘေး တနင်္သာရီ တောင်တန်းမှ မြစ်ဖျားခံလာရေ မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ ဇမိမြစ်စွာ ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘုရားသုံးဆူမြို့မှ အနောက်ဘက် ၉ မိုင်ခန့်အကွာ ချောင်းဆုံကျေးရွာမှ စတင်မြစ်ဖျားခံကာ ကရင်ပြည်နယ်အနောက်ပိုင်း တောင်ကမြောက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာပြီး [[ဝင်းရော်မြစ်]] နန့် ချောင်းနှစ်ခွရွာနံဘေးမာ ပေါင်းစပ်လားကာ [[အတ္တရံမြစ်]] အဖြစ်စီးဆင်းလားရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီး မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရေ အချက်အလက်များ|publisher=ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|date=မတ် ၂၀၁၇|accessdate=၃၁ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=11 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
 {{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-ne47-14.jpg &quot;Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NE 47-14, Moulmein&quot;] U.S. Army May Service, December 1959

{{coord|16|09|N|97|58|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[Category:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>mswcmoun1blkobc358dv3sr4zpf2vj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝင်းရော်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4982</id>
    <revision>
      <id>20483</id>
      <parentid>19444</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပြင်ပလင့်ခ်များ */</comment>
      <origin>20483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="ibjzd1v85kevxf955trsdw697p6ggfx" xml:space="preserve">'''ဝင်းရော်မြစ်'''&lt;ref&gt;[http://www.myanmars.net/myanmar-map/kayin-map.htm &quot;Map of Kayin State&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615013905/http://www.myanmars.net/myanmar-map/kayin-map.htm |date=2011-06-15 }} Myanmar's net&lt;/ref&gt; စွာ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] နယ်စပ်နံဘေး [[တနင်္သာရီ တောင်တန်း]]မှ မြစ်ဖျားခံလာရေ မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ ဝင်းရော်မြစ်စွာ [[ကရင်ပြည်နယ်]]အနောက်ပိုင်း တောင်ကမြောက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာပြီး [[ဇမိမြစ်]] နန့် ချောင်းနှစ်ခွရွာနံဘေးမာ ပေါင်းစပ်လားကာ [[အတ္တရံမြစ်]] အဖြစ်စီးဆင်းလားရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီး မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရေ ...|date=မေ ၂၀၁၇|accessdate=၃၁ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=11 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
 {{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/burma/txu-oclc-6924198-ne47-14.jpg &quot;Burma 1:250,000 topographic map, Series U542, NE 47-14, Moulmein&quot;] U.S. Army May Service, December 1959

{{coord|16|09|21|N|097|58|01|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>ibjzd1v85kevxf955trsdw697p6ggfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျိုင်းမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4983</id>
    <revision>
      <id>20539</id>
      <parentid>19445</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="71tjz1tufrlidr5y2qzv8qds2cdgvxz" xml:space="preserve">[[File:Gyaing suspension bridge.jpg|thumb|မွန်ပြည်နယ်နန့် ကရင်ပြည်နယ် နယ်နိမိတ်ပေါ်ဟိ [[ဂျိုင်းတန်းထား (ဇာသပြင်)]]]]
'''ဂျိုင်းမြစ်'''စွာ [[ကရင်ပြည်နယ်]]ဟိ [[ဟောင်သရောမြစ်]]နန့် [[လှိုင်းဘွဲ့မြစ်]] မြစ်ရို့ ပေါင်းဆုံပြီး ဖြစ်ပေါ်လှာသော မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။ ဂျိုင်းမြစ်စွာ မြို့၊ အရွာရွာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]နံဘေးမာ [[သံလွင်မြစ်]] အတွင်းကို စီးဆင်းလားရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kicnews.org/2016/10/ကုန္တင္ကားႀကီးမ်ား-ျဖတ္/|title=ကုန်တင်ကားကြီးများ ဖြတ်သန်းရေ ဂျိုင်းမြစ် ဘောတန်းထား ယာယီပြင်ဆင်နေ|author=ကဆောဝါး|date=၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆|accessdate=၁၈ မတ် ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး ==

=== တန်းထားများ ===

# [[ဂျိုင်းတန်းထား (ဇာသပြင်)|ဂျိုင်း (ဇာသပြင်)တန်းထား]]
# ဂျိုင်း (ကော့ကရိတ်)တန်းထား

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>71tjz1tufrlidr5y2qzv8qds2cdgvxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20540</id>
      <parentid>20539</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* တန်းထားများ */</comment>
      <origin>20540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1827" sha1="mj2d3bt7ovb255bqrygrixopjm5v48v" xml:space="preserve">[[File:Gyaing suspension bridge.jpg|thumb|မွန်ပြည်နယ်နန့် ကရင်ပြည်နယ် နယ်နိမိတ်ပေါ်ဟိ [[ဂျိုင်းတန်းထား (ဇာသပြင်)]]]]
'''ဂျိုင်းမြစ်'''စွာ [[ကရင်ပြည်နယ်]]ဟိ [[ဟောင်သရောမြစ်]]နန့် [[လှိုင်းဘွဲ့မြစ်]] မြစ်ရို့ ပေါင်းဆုံပြီး ဖြစ်ပေါ်လှာသော မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။ ဂျိုင်းမြစ်စွာ မြို့၊ အရွာရွာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်မြို့]]နံဘေးမာ [[သံလွင်မြစ်]] အတွင်းကို စီးဆင်းလားရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kicnews.org/2016/10/ကုန္တင္ကားႀကီးမ်ား-ျဖတ္/|title=ကုန်တင်ကားကြီးများ ဖြတ်သန်းရေ ဂျိုင်းမြစ် ဘောတန်းထား ယာယီပြင်ဆင်နေ|author=ကဆောဝါး|date=၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၆|accessdate=၁၈ မတ် ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရီး ==

=== တန်းထားတိ===

# [[ဂျိုင်းတန်းထား (ဇာသပြင်)|ဂျိုင်း (ဇာသပြင်)တန်းထား]]
# ဂျိုင်း (ကော့ကရိတ်)တန်းထား

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>mj2d3bt7ovb255bqrygrixopjm5v48v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟောင်သရောမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4984</id>
    <revision>
      <id>20462</id>
      <parentid>19446</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="s7310763a4sf71a1zbrkk5axwqxbqsu" xml:space="preserve">[[File:Haungthayaw_River.jpg|thumb|250px|Haungtharaw (Haungthayaw River, view from Kya-in bridge]]

'''ဟောင်သရောမြစ်'''စွာ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဆန်ခပူရီခရိုင်]]မှ မြစ်ဖျားခံလာရေ မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ ဟောင်သရောမြစ်စွာ မြောက်ဘက်အတိုင်းစီးဆင်းလှာပြီး [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျုံဒိုးမြို့]]နံဘေးမာ [[လှိုင်းဘွဲ့မြစ်]]နန့် ပေါင်းစပ်လားကာ [[ဂျိုင်းမြစ်]]အဖြစ် စီးဆင်းလားရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီး မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရေ အချက်အလက်များ|publisher=ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|date=မတ် ၂၀၁၇|accessdate=၃၁ ဂျန်နဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=11 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mba.gov.mm/myanmar3/?q=နီကျန်ခတော့-ဟောင်သရောမြစ်ရီ&amp;calendar_block_month=9&amp;calendar_block_year=2014|title='' နီကျန်ခတော့ ဟောင်သရောမြစ်....ရေ''|publisher=နယ်စပ်ရီးရာဝန်ကြီးဌာန|date=၉ စတ်တင်ဘာ ၂၀၁၆|accessdate=၃ ဖေဖဝါရီ ၂၀၁၈}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{coord|16|36|12|N|98|00|25|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[Category:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>s7310763a4sf71a1zbrkk5axwqxbqsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သောင်ရင်းမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4985</id>
    <revision>
      <id>20487</id>
      <parentid>19447</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="ob6fnhzeu1hafy9tl63s29jyp9yfrfq" xml:space="preserve">'''သောင်ရင်းမြစ်''' ({{Lang-ksw|သူမွဲကျိ }}) စွာ မြန်မာနိုင်ငံနန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]ကြားမာ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ ထိုင်းအခေါ်အားဖြင့် '''မူဟ်မြစ် (မိုအိမြစ်)'''ဟု လူသိများရေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aec.com.mm/news.php?nid=99|title=နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှု တိုးမြှင့်ဖို့အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ ကြိုးပမ်းမှု|accessdate=၁၄ မတ် ၂၀၁၅|archivedate=26 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326184135/http://www.aec.com.mm/news.php?nid=99}}&lt;/ref&gt; သောင်ရင်းမြစ်စွာ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဖွတ်ဖလခရိုင်]]မှ မြောက်၊ အနောက်မြောက်အရပ်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလှာပြီး  [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]  နန့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဆွတ်မူဟ်ခရိုင်]]နံဘေးမာ [[သံလွင်မြစ်]]အထဲစီးဝင်လားရေ။ သောင်ရင်းမြစ်စွာ {{convert|၃၂၇|km|mi}} ရှည်လျားပြီး ငါးမျိုးစိတ်များစွာကိုလေ့ မြင်ရလိဟိရေ။

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>ob6fnhzeu1hafy9tl63s29jyp9yfrfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တန့်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4986</id>
    <revision>
      <id>20531</id>
      <parentid>19448</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5254" sha1="okgrnrvmqtzupz0glptr6d45kzfbqr8" xml:space="preserve">{{Infobox river
  | name              = တန့်မြစ် 
  | image             = 
  | image_size        = 250
  | image_alt         = 
  | image_caption     = 
  | map               = 
  | map_size          = 200
  | map_alt           = 
  | map_caption       = 
  | source1_location  = [[Shan Hills]] 
  | mouth_location    = [[Salween]] at [[Ta-hsopteng]]
  | subdivision_type1 = Country
  | subdivision_name1 = [[Myanmar]]
  | progression       = 
  | length            = &lt;!-- {{convert||km}} --&gt;
  | source1_elevation = &lt;!-- {{convert||m|ft|abbr=on}} --&gt;
  | mouth_elevation   = {{convert|145|m|ft|abbr=on}}
  | mouth_coordinates = {{coord|19|51|43|N|97|44|45|E|display=inline,title}}
  | discharge1_avg    = 
  | basin_size        = 
  | river_system      = 
  | tributaries_left  = 
  | tributaries_right = 
}}

'''တန့်မြစ်''' သို့မဟုတ် '''နမ်တန့်မြစ်''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံအရှိပိုင်း သျှမ်းပြည်နယ်မာ တည်ဟိရေ မြစ်တစင်းဖြစ်တေ။ သံလွင်မြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/nr/water/aquastat/basins/salween/index.stm FAO - Salween Basin]&lt;/ref&gt;

==မြစ်ရီစီးဆင်းမှု==
ဒေမြစ်စွာ Mongkung ဧ့ မြောက်ဘက် ရှမ်းတောင်တန်းတိက စတင်ဖြစ်ပေါ်လှာကာ အရှိဖက်သို့ စီးဆင်းပြီးကေမာ တောင်ကဘက်ကို ဆက်ပနာစီးဆင်းကာ Kawnlang, Namsang နန့် လင်းခေး စရေမြို့တိကို ဖြတ်သန်းလားရေ။ Langhko  ဒေသဟိ မြစ်ဧ့ အနက်ပိုင်းနီရာကို နမ်တန့်မြောင်း ဟု ခေါ်ကတ်တေ။ ယင်းနီရာရေ ၁၉၀၆ ခုနှစ် မရောက်ခင်ကပင် ဟိခရေ။&lt;ref name=&quot;Burma&quot;&gt;{{cite book|title=Burma|url=https://books.google.com/books?id=6E41AQAAIAAJ|accessdate=28 September 2011|year=1906}}&lt;/ref&gt; တန့်မြစ်စွာ သံလွင်မြစ်နန့် လင်းခေးခရိုင်ဟိ Ta - hsopteng ရွာဧ့ ညာဘက်ခြမ်းမာ ဆုံတွိရေ။

==သမိုင်း==
တန့်မြစ်ကို သျှမ်းလူမျိုးရို့၏ ရိုးရာပုံပြင်ဖြစ်ရေ 'နန်းဦးပြင်နန့် ခွန်ဆန်လီာ' မာ အရာထခါ ဖော်ပြထားရေကို တွိရရေ။ ယင်းရို့စွာ သမိုင်းဒဏ္ဍာရီတိအရ ကျိုင်းတုံ ဇာတိဖြစ်ကတ်တေ။ အရာနီရာများမာမူ ထိုနီရာရေ ခွန်ဆန်လီာ က နန်းဦးပြင် နန့် ပထမဆုံးအကြိမ် တွိဆုံခဲ့ရေနီရာဖြစ်တေဟု ဆိုထားရေ။ မြစ်ကမ်းနားမာ နန်းဦးပြင်စွာ သီဆုံးနိန်ယာဖြစ်ရေ သားငယ်လေးတဦးကို ဖွားမြင်ခရေ။ သူမစွာ အချေဧ့ သီဆုံးခန္ဓာအား မြစ်ထဲကို ပစ်ချလိုက်ကေ ငါးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလားမေ ဖြစ်သဖြင့် မပစ်ချလိုသဖြင့် ငိုကြွီးမြည်တမ်းခရေ။&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=VILAPXjjbhQC&amp;pg=PA350 Gerry Abbot ed. ''The Folk-Tales of Burma: An Introduction''. p. 350]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kanbawsa - A series of articles on the Shan States of Burma |url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/MiMiKhaing-Shan.html |accessdate=16 July 2021 |archivedate=16 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816212600/http://www.ibiblio.org/obl/docs/MiMiKhaing-Shan.html }}&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
*[http://www.angelfire.com/rock3/shanyouth/body/river.html The Salween River]
*[http://www.maplandia.com/burma/shan/langkho/langhko/ Maplandia World Gazetteer]
*[http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/JointEnqList.asp?txtPlace=Teng+(river)&amp;strCat=1 Teng River - The British Library - India Office Select Materials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214141/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/JointEnqList.asp?txtPlace=Teng+(river)&amp;strCat=1 |date=4 March 2016 }}
*[http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=127335 Teng ferry, Laihka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923222411/http://www.bl.uk/catalogues/indiaofficeselect/PhotoEnqFull.asp?PrintID=127335 |date=23 September 2015 }}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>okgrnrvmqtzupz0glptr6d45kzfbqr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နမ့်ပန်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4987</id>
    <revision>
      <id>20538</id>
      <parentid>19449</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="b4opoo3939z72eu4sgujvccn66gjija" xml:space="preserve">{{Infobox river
  | name              = နမ့်ပန်မြစ် 
  | image             =
  | image_size        = 250
  | image_alt         =
  | image_caption     =
  | map               =
  | map_size          = 200
  | map_alt           =
  | map_caption       =
  | source1_location  = [[Shan Hills]] NE of [[Pangkyehtu]]
  | mouth_location    = [[Salween]] near [[Na-hkilek]]
  | subdivision_type1 = Country
  | subdivision_name1 = [[Myanmar]]
  | progression       =
  | length            = &lt;!-- {{convert||km}} --&gt;
  | source1_elevation = &lt;!-- {{convert||m|ft|abbr=on}} --&gt;
  | mouth_elevation   = {{convert|240|m|ft|abbr=on}}
  | mouth_coordinates = {{coord|20|57|18|N|98|30|01|E|display=inline,title}}
  | discharge1_avg    =
  | basin_size        =
  | river_system      =
  | tributaries_left  =
  | tributaries_right =
}}

'''နမ့်ပန်မြစ်''' (&quot;ပန့်မြစ်&quot; လို့လေ့ သိကြ) စွာ မြန်မာနိုင်ငံအရှိပိုင်း၊ သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ အဓိက မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။ ဒေမြစ်စွာ သံလွင်မြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;BeachRines1908&quot;&gt;{{cite book|last1=Beach|first1=Frederick Converse|authorlink1=Frederick Converse Beach|last2=Rines|first2=George Edwin|authorlink2=George Edwin Rines|title=The Americana: a universal reference library, comprising the arts and sciences, literature, history, biography, geography, commerce, etc., of the world|url=https://books.google.com/books?id=E59RAAAAYAAJ&amp;pg=PT988|accessdate=29 September 2011|edition=Now in the public domain.|year=1908|publisher=Scientific American compiling department|pages=988–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GrigsonGibbs-Smith1957&quot;&gt;{{cite book|last1=Grigson|first1=Geoffrey|last2=Gibbs-Smith|first2=Charles Harvard|title=Places: a volume of travel in space and time: places which have delighted, intrigued, and intimidated men|url=https://books.google.com/books?id=NGLWAAAAMAAJ|accessdate=28 September 2011|year=1957|publisher=Hawthorn Books}}&lt;/ref&gt;

==မြစ်ရီစီးကြောင်း==
Pangkyehtu ဧ့ အရှိမြောက်ဘက်ဟိ တောင်တန်းတိက စတင်ကာ ဒေမြစ်စွာ ဖြစ်ပေါ်လှာခဲ့သရေ။ ယင်းမြစ်စွာ Kunhing မြို့ကို စီးဝင်ရေ။ &lt;ref&gt;[http://www.internationalrivers.org/resources/briefing-current-status-of-dam-projects-on-burma%E2%80%99s-salween-river-7868 Current Status of Dam Projects on Burma’s Salween River]&lt;/ref&gt;

နမ့်ပန်မြစ်စွာ သံလွန်မြစ်နန့် Na-hkilek ရွာဧ့ ညာဘက်၊ တည်နီရာ 20°57′18″N 98°30′01″E မာ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၀ မီတာ (၇၉၀ ပေ) မာ တွိ့ဆုံရေ။&lt;ref name=&quot;Collis1938&quot;&gt;{{cite book|last=Collis|first=Maurice|title=Lords of the sunset: a tour in the Shan states|url=https://books.google.com/books?id=j3hCAAAAIAAJ|accessdate=28 September 2011|year=1938|publisher=Dodd, Mead}}&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
*[http://www.angelfire.com/rock3/shanyouth/body/river.html The Salween River]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>b4opoo3939z72eu4sgujvccn66gjija</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရေးမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4988</id>
    <revision>
      <id>20477</id>
      <parentid>19450</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1175" sha1="8rnfzsj8zh5up7v3v291qytraecpiz5" xml:space="preserve">'''ရေးမြစ်'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီးကေ [[တနင်္သာရီတောင်တန်း]]မှ မြစ်ဖျားခံကာ [[မွန်ပြည်နယ်]]ကမ်းရိုးတန်းဟိ [[ကလမဲပင်လယ်]]မားသို့ စီးဝင်ရေ။ ရေးမြစ်ဝဧ့ အနောက်မြောက်ဘက် ၃ ကီလိုမီတာလှောက်မာ [[ဝကျွန်း]] တည်ဟိရေ။&lt;ref&gt;''Prostar Sailing Directions 2005 India &amp; Bay of Bengal Enroute'' By National Geospatial-intelligence Agency&lt;/ref&gt; ရေးမြစ်စွာ မွန်ပြည်နယ်၊ [[ရေးမြို့]]ဧ့ အရှိဖက်ပိုင်းကို ဖြတ်ပနာ စီးဆင်းလားရေ။


== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ ==
*{{coord|15|15|N|97|51|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ် ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>8rnfzsj8zh5up7v3v291qytraecpiz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟိန်းဇံမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4989</id>
    <revision>
      <id>20464</id>
      <parentid>19451</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1686" sha1="0v2yfyi1an5f36dyw926wyg12ws2kyq" xml:space="preserve">[[File:Heinze River mouthISS006-E-33652.jpg|thumb|320px|[[NASA]] picture of the Heinze River mouth. The northernmost Heinze Islands can be discerned in the lower left corner]]

'''ဟိန်းဇံမြစ်''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံမာ တည်ဟိရေ မြစ်တခု ဖြစ်တေ။ ဒေမြစ်စွာ တနင်္သာရီတောင်တန်းတိက စတင်ဖြစ်တည်လှာခပြီးကေ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းမာ ကလမဲပင်လယ်အတွင်းကို စီးဝင်ကာ အဆုံးသတ်လားရေ။ ဟိန်းဇံကျွန်းတိစွာ ငယ်ရေကျွန်းစုတခုဖြစ်ပြီးကေ ဟိန်းဇံမြစ်ဧ့ မြစ်ဝမှ SSW  ၂၅ ကီလိုမီတာအကွာမာ တည်ဟိရေ။&lt;ref&gt;''Prostar Sailing Directions 2005 India &amp; Bay of Bengal Enroute'' By National Geospatial-intelligence Agency&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
*[https://web.archive.org/web/20120426041357/http://www.geocean.fr/fr/metier/ouvrages-maritimes-cotiers/Wharf-Myanmar.pdf Yadana gas Development Project - Wharf construction]
*[https://web.archive.org/web/20120426041438/http://www.geocean.fr/fr/metier/ouvrages-maritimes-cotiers/Bridges.pdf Yadana gas Development Project - Bridge construction]

{{coord|14|44|N|97|56|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>0v2yfyi1an5f36dyw926wyg12ws2kyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထားဝယ်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4990</id>
    <revision>
      <id>20537</id>
      <parentid>19452</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1591" sha1="lrfuqeoh5x5vihbxpnf4lqkq433h8bt" xml:space="preserve">[[File:Tavoy River mouthISS008-E-9791.jpg|thumb|ထားဝယ်မြစ်ဝ]]
'''ထားဝယ်မြစ်'''စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ မြစ်တစင်းဖြစ်ကာ [[တနင်္သာရီတောင်တန်း]]တိက စတင်မြစ်ဖျားခံကာ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းရိုးတန်းဟိ [[ကလမဲပင်လယ်]]မားသို့ စီးဝင်ရေ။ မြစ်ဧ့အဆုံးပိုင်းမာ မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းပြီး ပင်လယ်မားစီးဝင်ရာနီရာတွင် မြစ်ဝကျယ်ကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ။ မြစ်ဝဧ့ အနောက်ဘက်ပိုင်းမာ ကျွန်းငယ်ချေတိတည်ဟိရေ။&lt;ref&gt;''Prostar Sailing Directions 2005 India &amp; Bay of Bengal Enroute'' By National Geospatial-intelligence Agency&lt;/ref&gt;

[[ထားဝယ်မြို့]] စွာ ထားဝယ်မြစ်ဝဧ့ ၄၀ ကီလိုမီတာအကွာမာ တည်ဟိရေ။


== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ==
*{{commons category-inline|Dawei River|ထားဝယ်မြစ်}}
* {{coord|13|43|N|98|13|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>lrfuqeoh5x5vihbxpnf4lqkq433h8bt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တနင်္သာရီမြစ်ကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4991</id>
    <revision>
      <id>20530</id>
      <parentid>19453</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21958" sha1="ikjsvqtogampgq0ydzrvz38k4e1xmdi" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name              = တနင်္သာရီမြစ်ကြီး
| image             = Great Tenasserim River.jpg
| image_size        = 260px
| image_caption     = Great Tenasserim River
| map               = Greattenasserimrivermap.png
| map_size          = 260px
| map_caption       =
| source1_location  = 
| mouth_location    = [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]၊ [[ကလမဲပင်လယ်]]
| subdivision_type1 = နိုင်ငံ
| subdivision_name1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| progression       =
| length            = {{convert|300|km|mi}}
| source1_elevation =
| mouth_elevation   =
| discharge1_avg    ={{convert|1774|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| basin_size        =
| river_system      =
| tributaries_left  = [[တနင်္သာရီမြစ်ငယ်]]
| tributaries_right =
}}

'''တနင်္သာရီမြစ်ကြီး''' ({{lang-en|Great Tenasserim River}}) သို့မဟုတ် '''တနင်္သာရီမြစ်''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံ အရှိတောင်ပိုင်းဟိ အဓိကမြစ်တခု ဖြစ်တေ။ ဒေမြစ်စွာ တနင်္သာရီမြို့ကို ဖြတ်သန်းကာ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ မြိတ်မြို့မာ ပင်လယ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။ မြစ်စွာ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်အထက် ၂၀၇၄ မီတာ (၆၈၀၄ ပေ) တနင်္သာရီတောင်တန်းတိက စတင်ကာ ဖြစ်တည်လှာပြီး ကလမဲပင်လယ်အတွင်းကို စီးဝင်လားရေ။ ဒေမြစ်တည်ဟိရာ နီရာဒေသကို မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် တနင်္သာရီဟု ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ဒေမြစ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ  အရှိတောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းဒေသမာ တည်ဟိရေ။ ထိုနီရာရေ အရှိဖက်မာ ထိုင်းနိုင်ငံနန့် နယ်စပ်ဖြစ်ပြီးကေ အနောက်ဖက်မာ ကလမဲပင်လယ်ပြင် တည်ဟိရေ။&lt;ref name=River&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/587139/Tenasserim?anchor=ref141961|title= Tenasserim (in Tenasserim (region, Myanmar)) |accessdate=2010-11-14|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;

ဒေဒေသမာ ဒေသမျိုးရင်းစိတ်မဟုတ်ရေ သစ်သီးပင်တိနန့် အရာများပြားရေ လူဦးရွီရို့စွာ ဒေမြစ်ကမ်းမာ မှီတင်းနီထိုင်ကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;RoyalAsiatic&quot;&gt;{{cite book|last=Royal Asiatic Society of Bengal|title=Journal|url=https://books.google.com/books?id=TiQYAAAAYAAJ&amp;pg=PA851|volume=10  |year=1841|publisher=The Society|page=851}}&lt;/ref&gt; မြစ်ဝှမ်းတလျှောက် နီထိုင်ကတ်ရေ လူမျိုးစုများမာ အနောက်ဘက်နန့် မြောက်ဖက်မာ ကရင်လူမျိုးများ၊ တောင်ဖက်မာ ထိုင်းလူမျိုးတိနန့် မြန်မာလူမျိုးတိလေ့နီထိုင်ကတ်ရေ။&lt;ref name=River/&gt;

==ပထဝီသွင်ပြင်==
[[File:Great Tenasserim River.png|thumb|left|350px|တနင်္သာရီမြစ်ကြီးဧ့ အောက်ဘက်ပိုင်း မြီပုံ]]

တနင်္သာရီမြစ်ကြီးရေ မြန်မာနိုင်ငံ အရှိတောင်ပိုင်းမာ တည်ဟိရေ အဓိကမြစ်ကြီးတိထဲက တခု ဖြစ်တေ။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနီရေ အရီးအပါဆုံး မြစ်တခု ဖြစ်တေ။&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=dmJAAAAAYAAJ&amp;pg=PA358|encyclopedia=Chambers's Encyclopaedia: A Dictionary of Universal Knowledge for the People, Volume 9|publisher=W. and R. Chambers|page=358|article=Tenasserim |year=1867|title=Chambers's Encyclopaedia: Sound-Vitaceæ}}&lt;/ref&gt; ဒေမြစ်စွာ  မေတ္တာမြစ်နံဘေး  ကမောင်းသွယ်မြစ်နန့် ဘန်းမြစ်ရို့ဆုံရာမာ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ ကမောင်းသွယ်မြစ်စွာ တနင်္သာရီတောင်တန်းတိ၏ အမြင့် ၂၀၇၄ မီတာ (၆၈၀၄ ပေ) မှ စတင်ဖြစ်လာရေ။ ဘန်းမြစ်စွာ တောင်ဘက်မှ စီးဆင်းလှာရေ။ မေတ္တာမြစ်စွာ တနင်္သာရီမြစ်ဧ့ မြောက်ဘက်ပိုင်းဟိ အခရာရေ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ မေတ္တာမြစ်စွာ တနင်္သာရီမြစ်နန့် မေတ္တာမြို့ဧ့ အနောက်မြောက် ညာဘက်မာ တွိ့ဆုံရေ။ Tagu, Banlaw, Wunna, Thamihla စရေ အမြို့မြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးကေ သရပုံမြို့နန့် ကဟန်းမြို့ရို့၏ လက်ဘက်ဘက်မြစ်ကမ်းမာ တနင်္သာရီမြစ်နန့် တွိ့ဆုံရေ။&lt;ref&gt;Geological Survey of India, p. 189, 194&lt;/ref&gt;

တနင်္သာရီမြို့စွာ တနင်္သာရီမြစ်ကြီးဧ့ တောင်ဘက်ကမ်းခြေမာ တည်ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;Parliament&quot; /&gt; တနင်္သာရီမြို့မာ တနင်္သာရီမြစ်ငယ်စွာ တနင်္သာရီမြစ်ကြီးနန့် တွိဆုံကတ်တေ။ ထိုနီရာမှ ၃၃ မိုင် (၅၃ ကီလိုမီတာ) စီးဆင်းပြီးကေ ကလမဲပင်လယ်ပြင်သို့ မရောက်ဟိမီ မြိတ်မြို့ကို ဖြတ်သန်းလားရေ။ &lt;ref name=&quot;Hunter&quot;&gt;{{cite book|last=Hunter|first=Sir William Wilson |title=The imperial gazetteer of India|url=https://books.google.com/books?id=ozooAAAAYAAJ&amp;pg=PA26|volume=9|year=1881|publisher=Trübner &amp; co.|page=26}}&lt;/ref&gt;မြိတ်မြို့စွာ မြစ်ဧ့ မြစ်ခွဲနှစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်လှာရေ ကျွန်းငယ်တခု ဖြစ်တေ။ &lt;ref name= Grosberg&gt;{{Cite book|last= Grosberg|first= Robert Michael|title= Myanmar (Burma)|pages=164–165|accessdate=2010-11-15|url=https://books.google.com/books?id=MZwU0SNKchoC&amp;pg=PA162|publisher=Lonely Planet|year=2005|isbn=978-1-74059-695-4}}&lt;/ref&gt;ဒေမြစ်ခွဲတိစွာ တနင်္သာရီမြစ်ဧ့ မြစ်ဝများစွာမှ ကြီးမားရေ အကြီးဆုံးနှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ မြိတ်မြို့စွာ မော်ထက်မာ တည်ဟိရေ။ ဒေမြစ်စွာ Tavoy မှ တောင်ဘက်  ၁၅၀ မိုင် (၂၄၀ ကီလိုမီတာ) နန့် လီညာမြစ်ဧ့ မြောက်ဘက် ၄၅ မိုင် (၇၂ ကီလိုမီတာ) အကွာမာ ကလမဲပင်လယ်အတွင်းကို စီးဝင်ရေ။ &lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;{{cite book|last=Great Britain. Parliament. House of Commons|title=House of Commons papers|url=https://books.google.com/books?id=dYASAAAAYAAJ&amp;pg=RA2|volume=32  |year=1848|publisher=HMSO|page=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Scottish geographical magazine, Volume 23|publisher=[[Royal Scottish Geographical Society]]|year=1907}}&lt;/ref&gt;မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသဧ့ ကမ်းရိုးတန်းစွာ ၂၀ မိုင် (၃၂ ကီလိုမီတာ) ဟိည်လျားရေ။ ရီထွက်ပေါက်မြစ်ဝရေ မြိတ်မြို့မာ ၃ မိုင် (၄.၈ ကီလိုမီတာ) အကျယ်ဟိရေ။

မြစ်ကမ်းတိစွာ တချို့နီရာများမာ ဒေါင့်မှန်ကျလုနီးပါး တည်ဟိနိန်ရေ။ အောက်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသများမာ ကျွန်းငယ်ချေတိ ဖြစ်ပေါ်နိန်ရေ။ မြစ်ဧ့ ကျိုင်းမြောင်းရေနီရာများမာ ရီစီးသန်ရေ။ ဖြားရီစွာ တနင်္သာရီမြို့အထက်  ၁၀ မိုင်  (၁၈ ကီလိုမီတာ) အထိ တက်ရောက်ရေ။ &lt;ref name=&quot;Hunter, p. 26&quot;&gt;Hunter, p. 26&lt;/ref&gt;တနင်္သာရီမြစ်ကြီးဧ့ လက်ဘာဘက်ကမ်းခြေမာ Hti-phan-ko ချောင်း၊ Thuggoo မြစ်နန့် Tonbyaw  ချောင်းရို့ တည်ဟိရေ။&lt;ref name=&quot;GeoSurveyIndia&quot;&gt;{{cite book|last=Geological Survey of India|title=Records of the Geological Survey of India|url=https://books.google.com/books?id=iaIMAAAAYAAJ&amp;pg=PA192|volume=22  |year=1889|publisher=The Survey|page=192}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/243818/Great-Tenasserim-River|article=Great Tenasserim River|encyclopedia =Encyclopædia Britannica|accessdate=2010-11-15|title=Great Tenasserim River &amp;#124; river, Myanmar}}&lt;/ref&gt; မြစ်ကမ်းထောင်းရီတိုက်စားမှုစွာ ဒေသဧ့ အထက်ပိုင်းများမာ ဖြစ်ပေါ်ဗျာယ်ဟိရေ။&lt;ref name=River/&gt;

==သမိုင်း==
၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းမာ မြန်မာနန့် ထိုင်းအကြားမာ စစ်ပွဲများဖြစ်ပွားခရေ တနင်္သာရီမြစ်ကြီး တည်ဟိရာဒေသစွာ မြန်မာရို့၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်ကို ရောက်ဟိခရေ။ ပထမ အိန်းဂလိချ်- မြန်မာစစ်ပွဲ (၁၈၂၄ - ၂၆) မာ ဗြိတိသျှရို့စွာ ထိုဒေကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြန်ရေ။ မြိတ်မြို့ကို ဗြိတိသျှရို့က သိမ်းပိုက်လိုက်ရေအခါမှ ၁၈၂၆ ခုနှစ်မာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယရို့ ထိန်းချုပ်ပိုင်ဆိုင်ရေ ပထမဆုံးမြို့ ဖြစ်ခရေ။ ယပြီးနောက် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအထဲ ဂျပန်ရို့စွာ တနင်္သာရီဒေကို သိမ်းပိုက်ခကာ ဒေဒေသစွာလေ့ မြန်မာရို့လက်သို့ ၁၉၄၁ မှ ၁၉၄၅ အထိ ရောက်ဟိခရေ။ စစ်ပြီးကေ ၁၉၄၈ ခုနှစ်ရောက်ဟိပြီးကေမာ ဒေဒေစွာ ဗြိတိသျှရို့၏ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ကာ လွတ်လပ်ရီးရဟိခရေ။&lt;ref name=River/&gt;&lt;ref name= Grosberg/&gt;

==စီးပွားရီးဆိုင်ရေ ဖွံ့ဖြိုးရီး==
တနင်္သာရီမြစ်ဝှမ်းမာ စိုက်ပျိုးရီးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ စပါးစိုက်ခင်းတိစွာ ထားဝယ်မာ အများဆုံး တည်ဟိရေ။&lt;ref name=River/&gt; ယင်းချင့်အပြင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ အုန်းပင်၊ ရာဘာပင်နန့် ကျွန်းပင်တိလေ့ စိုက်ပျိုးကတ်တေ။ ဆားထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းတိလေ့ လုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ ထားဝယ်မာ သစ်သားနန့် ဝါးထုတ်လုပ်မှုကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကတ်တေ။ မြိတ်မြို့စွာ ထိုဒေသမာ ပိုက်ချခြင်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ရေ။ ထိုရဟိလာရေ ငါးတိကို မြို့ဟိ စျီးကွက်သို့ တင်ပို့ ရောင်းချရေ။ ရလဒ်အနိန်နန့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များမာ မြို့စွာ အဆောက်အဦ အသစ်များစွာဖြင့် ဖြစ်လာခရေ။&lt;ref name= Grosberg/&gt;  ကြီးမားရေ လောင်းကြီးတိစွာ မြစ်အထဲ လားလာနှိုင်ကတ်ရေ။ &lt;ref name=&quot;Hunter, p. 26&quot;/&gt;

===ရင်းမြစ်များ===
မြစ်မာ မက်ဂနိစ်များ ကြွယ်ဝစွာ တည်ဟိရေဟု ဆိုကတ်ရေ။&lt;ref name=&quot;CE&quot;/&gt; တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဧ့ တောင်ဘက်ပိုင်းမာ အိမ်မိုးသွပ်ပြားလည်း တွိရရေ။ ထုတ်ယူပြီးရေ အိမ်မိုးသွပ်ပြားတိကို Heinda မာ တည်ဟိရေ စက်ရုံမာ သန့်စင်ရေ။ ထားဝယ်နန့် မြိတ်နံဘေးမာလည်း Tungsten နန့် သံသတ္ထုမိုင်းတိကို တွိရရေ။ &lt;ref name=Parliament/&gt;မက်ဂနိစ်ကို မြစ်ဧ့ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသမာလည်း တွိရရေ။ အိမ်မိုးသွပ်ပြားကို မားထွက်သတ္ထုတခုအနိန်နန့် မြိတ်နန့် ထားဝယ်ခရိုင်တိ၏ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသများမာ တွိရရေ။ ယင်းရို့ကို မြစ်မာဟိနီရေ သွင်ကျောက်ခဲတိက ထုတ်ယူခြင်း ဖြစ်တေ။ သွင်ကျောက်ခဲတိကို ရယူစုဆောင်းပြီး ဆီးကြောရေ။ ယပြီးနောက် ဆီးကြောရေ လုပ်ငန်းစဉ်စွာ ပထမအကြိမ်မာ အိမ်မိုးသွပ်ပြား ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း ထွက်ဟိပြီးး ဒုတိယအကြိမ် ဆီးကြောရေအခါမှ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ထွက်ဟိရေ။ ယင်းပိုင် ထုတ်လုပ်ရေ သတ္ထုတိစွာ များပြားစွာ တည်ဟိပြီး ထုတ်လုပ်လိုက်ရေတိမာလေ့ အလွန်ကောင်းမွန်ရေအရည်အသွီး ဟိကတ်တေ။ ယင်းချင့်အပြင် တောင်ငူချိုင့်ဝှမ်းဒေသမာ ခဲတိကို တွိရရေ။ ထိုဒေသမာ ဂုချိန်ခါ ခဲတိကို ထုတ်ယူဗျာယ်ဟိရေ။&lt;ref name=Burma&gt;{{Cite encyclopedia |url=https://www.1902encyclopedia.com/B/BRI/british-burma.html |title=British Burma (British Burmah) |accessdate=2010-11-15 |encyclopedia=1902encyclopedia.com |archive-date=15 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715133241/https://www.1902encyclopedia.com/B/BRI/british-burma.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ရေအားလျှပ်စစ်===
၂၀၀၉ ခုနှစ်မာ မြန်မာအာဏာပိုင်ရို့က မြစ်တလျှောက်မာ ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ဖို့ စီမံကိန်းအတွက် ကွင်းဆင်းလို့့လာမှုစတင်ဖို့လို့ ထုတ်ပြန်ခရေ။ ထိုစီမံကိန်းမှ ရဟိဖို့ လျှပ်စစ်အားတိကို ထိုင်းနန့် စင်္ကာပူသို့ တင်ပို့မည် ဖြစ်တေ။ ပထမဆုံးသော ကွင်းဆင်းလို့့လှာမှုကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်မာ KNU က စတင်ပြုလုပ်ခရေ။ နိုင်ငံတော်ပိုင် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာက တနင်္သာရီရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအတွက် လက်မှတ်ထိုးရေအခမ်းအနားကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နိမာ အမှတ် (၁) မြန်မာ့လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီးဌာန၊ ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ အီတလီ - ထိုင်း  ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရီးကုမ္ပဏီလီမိတက်၊ စင်္ကာပူနိုင်ငံဧ့ Wind Fall Energy Services Ltd.  ရို့က  လက်မှတ်ရီးထိုးကတ်တေ။ မြန်မာစစ်တပ်နန့် ထိုင်းတာဝန်ဟိသူတိစွာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇန်ဘာလမာ ရေဧ့အဆင့်ကို တိုင်းတာခကတ်တေ။ ထိုင်းတတ်ကျွမ်းသူတဦးကို ငှားရမ်းခပြီးကေ မတူညီရေရာသီဥတုနန့် မတူညီရေ နီရာများမာ ဆည်တခုတည်ဆောက်ဖို့အတွက် ကောင်းဘီယက်နီရာတခုကို ရှာဖွီစီခရေ။ လျှပ်စစ် မီဂါဝပ် ၆၀၀ ထုတ်လုပ်နိုင်ဖို့  ဆည်တခုဆောက်လုပ်နိုင်ဖို့ ဖြစ်နှိုင်ခြီဟိရေ နီရာနှစ်ခုကို ရှာဖွီတွိဟိခရေ။ ပထမနီရာစွာ  မြစ်ဧ့ အထက်ပိုင်း Ler Pa Doh ရွာမာ ဖြစ်ပြီးကေ၊ ဒုတိယတခုမာ မြစ်ဧ့ အောက်ပိုင်း Muro ရွာမာ ဖြစ်တေ။ ထိုနီရာနှစ်ခုရို့စွာ လောင်းဖြင့်မြစ်ကြောင်းအတိုင်းလားမည်ဆိုခကေ သုံးနာရီကြာမြင့်ရေ။&lt;ref name=&quot;Mizzima&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mizzima.com/archive/2362-tenasserim-hydropower-project-under-survey.html|title=Tenasserim hydropower project under survey|publisher=Mizzima|accessdate=2010-11-15|archivedate=17 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517114926/http://www.mizzima.com/archive/2362-tenasserim-hydropower-project-under-survey.html}}&lt;/ref&gt;

==ငါးမျိုးစိတ်==
[[File:Botia sp Tenasserim.jpg|thumb|The Emperor loach (''[[Botia udomritthiruji]]''), known as ''Botia sp Tanasserim'' before its official description]]
၁၉၉၃ ခုနှစ်မာ တနင်္သာရီမြစ်ကြီးမာ true loaches မိသားစုဝင် ငါးမျိုးစိတ်တိကို ပထမဆုံးအကြိမ် တွိဟိခကတ်တေ။ ယင်းရို့ကို တွိဟိခဲ့ရေသူ၏ နာမည်ကိုစွဲကာ &quot;Kamphol Udomritthiruj&quot; ဟု အမည်ပီးခရေ။ သိပ္ပံနာမည်မာ &quot;Botia udomritthiruji&quot; ဖြစ်တေ။&lt;ref&gt;[http://www.fishbase.org/summary/Botia-udomritthiruji.html FishBase]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Botia&gt;{{cite web|url=http://www.loaches.com/species-index/botia-unknown01|title=Emperor Botia (Botia udomritthiruji) |author=Martin Thoene|accessdate=2010-11-15|publisher=Loaches&gt;com}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>ikjsvqtogampgq0ydzrvz38k4e1xmdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေညာမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4992</id>
    <revision>
      <id>20480</id>
      <parentid>19454</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="ef2wyuobdl2bjteuuezq5eoqeiffcei" xml:space="preserve">'''လီညာမြစ်''' သို့မဟုတ် '''လေညှာမြစ်''' စွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ဟိ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီးကေ [[တနင်္သာရီတောင်တန်း]]မာ မြစ်ဖျားခံကာ [[မြိတ်မြို့]]နံဘေး တောင်ဘက် ၄၅ မိုင်ခန့်အကွာမာ [[ကလမဲပင်လယ်]]မားသို့ စီးဝင်ရေ။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Scottish geographical magazine, Volume 23|publisher=Royal Scottish Geographical Society|year=1907}}&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်တိ ==
*{{coord|11|40|N|98|43|E|display=title|region:MM_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>ef2wyuobdl2bjteuuezq5eoqeiffcei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခလာပူရီမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4993</id>
    <revision>
      <id>20541</id>
      <parentid>19455</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ပြင်ပလင့်များ */</comment>
      <origin>20541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3606" sha1="6zjwmi6yv92pb5bvqzah72k704v603g" xml:space="preserve">[[File:Mamu, Kra Buri District, Ranong 85110, Thailand - panoramio.jpg|thumb|မာမူဟိ ခလာပူရီမြစ် မြင်ကွင်း, [[ခလာပူရီခရိုင်]]၊ [[ရ​နောင်းစီရင်စု|ရ​နောင်း]]]]

'''ခလာပူရီမြစ်''' ({{lang-th|แม่น้ำกระบุรี}}, {{RTGS|''Maenam Kra Buri''}}, {{IPA-th|mɛ̂ːnáːm kràʔ buriː|pron}}; {{lang-my|ပါချန်မြစ်}}, [[BGN/PCGN romanization|BGN/PCGN]]: myitkyina, ''Kyan River''), also '''Kra''' ({{lang-th|กระ}}) or '''Pak Chan River''' ({{lang-th|แม่น้ำปากจั่น}}) စွာ မချေကျွန်းဆွယ်ဧ့ အကျိုင်းမြောင်းဆုံးအပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]နန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]အကြား နယ်နိမိတ်မြစ်ဖြစ်တေ။ ရေအရင်းအမြစ်ကို [[တနင်္သာရီတောင်တန်း]]မှရဟိပြီး [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ရနောင်းမြို့]]နန့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ဗစ်တိုးရီးယားပွိုင့်ခေါ် [[ကော့သောင်းမြို့]]နံဘေး [[ကလမဲပင်လယ်]]ကွေ့သို့ စီးဆင်းလားရေ။

မြစ်ဧ့ရှည်လျားမှုနန့်  ထိုင်းနိုင်ငံဧ့အကြီးဆုံး ပြားတောသစ်တောများပါဟိရေ ၆ -ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်)ကျယ်ပြန့်သောမြစ်ဝရို့ကြောင့် လူသိများရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ကာကွယ်စောင့်ယှောက်ဧရိယာအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ခြမ်းဟိ မြစ်ဝတဝိုက်စွာ လမ်နမ်ခလယ်ပူရီ အမျိုးသားဟင်းခင်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံဧ့ တောင်ဘက် ထိန်းသိမ်းစောင့်ယှောက်နယ်မြီများဖြစ်ရေ လမ်းဆွန်[[ရမ်ဆာဒေသ]]နန့် ရနောင်းဂေဟဖီးမဲ့တောနံဘေးအနားမာဟိရေ လမ်နမ်ခလယ်ပူရီ အမျိုးသားဟင်းခင်းက ဖုံးလွှမ်းထားရေ။

==ပြင်ပလင့်များ==
*[https://web.archive.org/web/20060928193304/http://www.wetlands.org/Thailand/En/listmenu.aspx?id=e79ad2d8-1d07-4780-8925-6010187006f9 Laemson Ramsar site]
*[https://web.archive.org/web/20070929120302/http://www.dnp.go.th/parkreserve/asp/style1/default.asp?npid=77&amp;lg=2 Lam Nam Kraburi National Park]
*[https://web.archive.org/web/20020723225942/http://www.ranong.go.th/english/biosphere.html Ranong province website on the Ranong Biosphere Reserve]

{{coord|10|02|N|98|36|E|type:river_source:dewiki|display=title}}


[[Category:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]
[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>6zjwmi6yv92pb5bvqzah72k704v603g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တပိန်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4994</id>
    <revision>
      <id>20535</id>
      <parentid>19456</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8801" sha1="fqx51zjizz942gx1uo3ai3s9mo3jcjq" xml:space="preserve">{{distinguish|တာပိန်မြစ်}}
'''တပိန်မြစ်''' စွာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ သျှမ်းပြည်နယ်မြောက်ဘက်ဟိ မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။

==ဖော်ပြချက်==
တပိန်မြစ်စွာ ဧရာဝတီမြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ ယင်းစွာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ဧ့ တောင်ထူထပ်ရေ ဒေသတိက မြစ်ဖျားခံ စီးဆင်းရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=oE-vAgAAQBAJ&amp;pg=PA187&amp;lpg=PA187&amp;dq=Dapein+River#v=onepage&amp;q=Dapein%20River&amp;f=false|title=A Study of China's Foreign Aid: An Asian Perspective|last=Shimomura|first=Y.|last2=Ohashi|first2=H.|date=2013-11-20|publisher=Springer|isbn=9781137323774|language=en}}&lt;/ref&gt;

တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည် အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း Xinchengxiang ဟိ မြစ်နှစ်စင်းဖြစ်ရေ ဘင်းလန့်မြစ် (Binglang ) နန့် နန္ဒေမြစ် (Nandi) တွိဆုံကာ ဖြစ်တည်လှာရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Bhamo,+Myanmar+(Burma)/@24.7702207,98.0293659,12.74z/data=!4m5!3m4!1s0x37319a258219c975:0xa3c0013fcb90ba6f!8m2!3d24.2629574!4d97.2383178|title=Google Maps|website=Google Maps|access-date=2017-11-23}}&lt;/ref&gt; မြစ်ဧ့ အရှည်ရေ ၁၁၇ ကီလိုမီတာ ဟိရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir///@24.2865205,97.144817,12.39z/data=!4m4!4m3!1m1!4e2!1m0|title=Google Maps|website=Google Maps|access-date=2017-11-23}}&lt;/ref&gt;

==ဆည်==
ဒေမြစ်မာ တရုတ်ဒတန့်ကုမ္ပဏီနန့် မြန်မာအစိုးရရို့ လုပ်ကိုင်နီရေ ဆည်နှစ်ခု ဟိရေ။ ယင်းရို့စွာ တရုတ်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်နန့် နီးကပ်စွာ တည်ဟိရေ။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://burmariversnetwork.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=73&amp;Itemid=88|title=Dapein Dam Construction|access-date=2017-11-21|language=en-gb|accessdate=13 June 2021|archivedate=17 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717132106/https://www.burmariversnetwork.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=73&amp;Itemid=88}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.china-cdto.com/hwtzweb//indexAction.ndo?action=showPage&amp;id=47760134-D138-8018-5687-2F083C0D2774&amp;super=super|title=中国大唐集团海外投资有限公司|website=www.china-cdto.com|access-date=2017-11-21}}{{Dead link|date=June 2021 }}&lt;/ref&gt; ဒေစီမံကိန်းစွာ မြစ်ဧ့ ရီစီးကြောင်းကတဆင့် လျှပ်စစ်ထုတ်ယူနိုင်ဖို့ ဖြစ်တေ။ ဆည်တည်ဆောက်ရီးလုပ်ငန်းတိနန့် ရေလောင်းာင်ကန်အတွက် ရွာမာ နီထိုင်သူတိစွာ အရာနီရာအသစ်တိသို့ ရွှိပြောင်းခရရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.china-cdto.com/hwtzweb//indexAction.ndo?action=showPage&amp;id=47760134-D138-8018-5687-2F083C0D2774&amp;super=super|title=中国大唐集团海外投资有限公司|website=www.china-cdto.com|access-date=2017-11-21}}{{Dead link|date=June 2021 }}&lt;/ref&gt; လျှပ်စစ်မီးကို မြန်မာနိုင်ငံမာ ထုတ်လုပ်ရေဆိုကေလည်း  ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဂျုန်လမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ထုတ်လုပ်ခရေ စွမ်းအင်  513 kilowatt hours ဧ့ အများစုကို တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်မာအသုံးပြုဖို့ ရောင်းချခရေ။&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=ItF5BgAAQBAJ&amp;pg=PA271&amp;dq=dapein+river+length#v=onepage&amp;q=dapein%20river%20length&amp;f=false|title=China's Internal and External Relations and Lessons for Korea and Asia|last=Ku|first=Jung-Ho Bae, Jae H.|last2=Korea)|first2=Korea Institute for National Unification (South|date=2013-12-31|publisher=길잡이미디어|isbn=9788984797420|language=en}}&lt;/ref&gt;

ကုလသမဂ္ဂရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရေမူဘောင်အဖွဲ့စွာ နယ်သာလန်နန့် တရုတ်နိုင်ငံအကြား ၂၀၁၀ ခုနှစ်မာ ဒါပိန်မြစ်ထက်မာ ရေစွမ်းအင်သုံးသန့်စင်ရီးစနစ်တခုအတွက် ထောက်ခံခရေ။

===ဆည်အမှတ် (၁)===
ဒေပထမဆည်စွာ လှောက်မှန်းခြေအမြင့် ၈၃.၅ မီတာ ဟိရေ။ ယင်းစွာ ၂၄၀ မီဂါဝက်ပါဝါကို ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း ဟိရေ။ နှစ်ပတ်လည် လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုစွာ ၁၀၆၅ ဂီဂါဝက်နာရီ ဟိရေ။ ဒေပထမဆုံးဆည် တည်ဆောက်မှုစွာ ရေလောင်းာင်ကန်နန့်အတူ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မာ ပြီးစီးခရေ။

===ဆည်အမှတ် (၂)===
ဒုတိယမြောက်ဆည်စွာ ပထမဆည်မှ ၅၀ကီလိုမီတာ အကွာမာ တည်ဟိရေ။ လျှပ်စစ်မီတာ ၁၆၅ မီဂါဝက်ကို ထိန်းသိမ်းထားနှိုင်ရေ။ နှစ်ပတ်လည် လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှုစွာ ၇၇၅ ဂီဂါဝက်နာရီ ဟိရေ။ ကြီးမားရေ ရေလောင်းာင်ကန်ပါဝင်ရေ ဒေဒုတိယဆည် တည်ဆောက်မှုစွာ ၂၀၀၆ခုနှစ်မာ ပြီးစီးခရေ။

ဒေဆည်နှစ်ခု တည်ဆောက်မှု ကုန်ကျစရိတ်ရေ ယွမ် ၁၀၈ သန်း (၂၀၁၂ ခုနှစ်ကာလ $16,944,984) ကုန်ကျခရေ။ ထုတ်လုပ်မှုဧ့ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၀ ဖိုးကို တရုတ်ကုမ္ပဏီတိသို့ ရောင်းချခပြီး ကျန်ဟိသူတိကို ပြည်သူတိသို့ ပီးခရေ။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mmtimes.com/special-features/151-energy-spotlight/2943-current-development-of-major-hydropower-projects.html|title=Current development of major hydropower projects|work=The Myanmar Times|access-date=2017-11-23|language=en|accessdate=13 June 2021|archivedate=13 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210613114803/https://www.mmtimes.com/special-features/151-energy-spotlight/2943-current-development-of-major-hydropower-projects.html}}&lt;/ref&gt;

===လုံခြုံရီး===
ဒေစီမံကိန်းစွာ ပြဿနာတိနန့် ကြုံတွိခရရေ။ ကချင်လွတ်မြောက်ရီးအဖွဲ့အစည်း (KIO) စွာ ၁၇ နှစ်ကြာရပ်စဲထားရေ အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှုကို ချိုးဖောက်ခကာ ဆည်တည်ဆောက်မှုတိကို လက်လျှော့လားယောင် လုပ်ဆောင်ခရေ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ens-newswire.com/2011/06/15/fighting-erupts-over-chinese-hydropower-dams-in-burma/|title=Fighting Erupts Over Chinese Hydropower Dams in Burma {{!}} ENS|website=ens-newswire.com|language=en-US|access-date=2017-11-21|accessdate=13 June 2021|archivedate=9 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180709221047/http://ens-newswire.com/2011/06/15/fighting-erupts-over-chinese-hydropower-dams-in-burma/}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>fqx51zjizz942gx1uo3ai3s9mo3jcjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရောက်မြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4995</id>
    <revision>
      <id>20474</id>
      <parentid>19457</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T12:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>20474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="crhkxw1ifjsdimpdnzbd8ikyvsldfgm" xml:space="preserve">{{Infobox river
  | name              = ရောက်မြစ် 
  | name_native       = แม่น้ำรวก
  | image             = Golden Triangel at Amphoe Chiang Saen.jpg
  | image_size        = 270
  | image_alt         = 
  | image_caption     = View of the confluence of the Ruak river with the Mekong
  | map               = 
  | map_size          = 200
  | map_alt           = 
  | map_caption       = 
  | source1_location  = [[Daen Lao Range]], [[Shan Hills]] 
  | mouth_location    = [[Mekong]] at Ban Sop Ruak, [[Chiang Saen District]]
  | subdivision_type1 = Country
  | subdivision_name1 = [[Myanmar]] and [[Thailand]]
  | progression       = 
  | length            = &lt;!-- {{convert||km}} --&gt;
  | source1_elevation = &lt;!-- {{convert||m|ft|abbr=on}} --&gt;
  | mouth_elevation   = {{convert|366|m|ft|abbr=on}}
  | mouth_coordinates = {{coord|20|21|16|N|100|4|57|E|display=inline,title}}
  | discharge1_avg    = 
  | basin_size        = 
  | river_system      = 
  | tributaries_left  = 
  | tributaries_right = [[Mae Sai River]]
}}

'''ရောက်မြစ်''' ({{lang-th|แม่น้ำรวก}}, {{RTGS|''Maenam Ruak''}}, {{IPA-th|mɛ̂ː.náːm rûa̯k|pron}}; {{lang-nod|[[File:Lanna-river-Ruak.png|30px]]}}) စွာ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမာ တည်ဟိရေ မြစ်တစင်း ဖြစ်တေ။ မဲခေါင်မြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တခု ဖြစ်တေ။ မြစ်ဝရေ ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်မာ ဟိပြီးး လာအိုနိုင်ငံဧ့ ရှိဆိုင်မာ တည်ဟိရေ။ ယင်းနီရာကို &quot;ရွှီတြိဂံ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြီး ခရီးလားများ နှစ်သက်သဘောကျရေ နီရာတခုလည်း ဖြစ်တေ။

==မြစ်ရီစီးကြောင်း==
ရောက်မြစ်စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ သျှမ်းပြည်နယ်၊ Daen Lao တောင်တန်းတိက မြစ်ဖျားခံ ဖြစ်တည်လှာခရေ။ ထိုင်းနန့် မြန်မာအကြား နယ်စပ်ဒေသမြစ်တစင်း ဖြစ်လာခရေ။ မြစ်စွာ အလျား ၂၆.၇၅ ကီလိုမီတာ (၁၆.၆၂ မိုင်) ရှည်လျားရေ။&lt;ref&gt;[http://www.waymarking.com/waymarks/WM3KG6_CONFLUENCE_Ruak_River_Mekong_River_Chiang_Rai_Thailand Confluence Ruak River - Mekong River]&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
*[http://www.icem.com.au/documents/biodiversity/wetlands%20wshop/f.Thailand_wetland_shotlist.ppt.pdf Some Selected Wetlands in the Mekong River Basin of Thailand]
*[http://thailandculturecustomguide.org/geography-of-thailand/mainland-artery.html Thai geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831141104/http://thailandculturecustomguide.org/geography-of-thailand/mainland-artery.html |date=31 August 2018 }}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ]]</text>
      <sha1>crhkxw1ifjsdimpdnzbd8ikyvsldfgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5030</id>
    <revision>
      <id>20675</id>
      <parentid>20157</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="0i72j8mpurhuzo3evku9sbdy101s6wm" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိပြည်နယ်တိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>0i72j8mpurhuzo3evku9sbdy101s6wm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portal:ရခိုင်/ရခိုင်သမိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5352</id>
    <revision>
      <id>20659</id>
      <parentid>19936</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8058" sha1="b5ceaial4j3896vxe4peuav5tlvfsto" xml:space="preserve">{{Arakan Portals browsebar}}
{{Flex columns
|1 =
{{Box-header colour|Major category}}
&lt;categorytree depth=&quot;1&quot;&gt;ရခိုင်သမိုင်း&lt;/categorytree&gt;
{{Box-footer}}
|2 =
{{Box-header colour|Major category}}
&lt;div class=&quot;mw-category-generated&quot;&gt;
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း|ရခိုင်သမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ|ရခိုင်ခေတ်တိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း အချိန်ဇယား|ရခိုင်သမိုင်း အချိန်ဇယား]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ဓညဝတီခေတ်|ဓညဝတီခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ဝေသာလီခေတ်|ဝေသာလီခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:လေးမြို့ခေတ်|လေးမြို့ခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:မြောက်ဦးခေတ်|မြောက်ဦးခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ခေတ်သစ်သမိုင်း|ရခိုင် ခေတ်သစ်သမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဘုရင်စာရင်း|ရခိုင် ဘုရင်စာရင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် မင်းဆက်တိ|ရခိုင် မင်းဆက်တိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် မင်းဆက်တိဧ့ မျိုးရိုးဇယား|ရခိုင် မင်းဆက်တိဧ့ မျိုးရိုးဇယား]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် တော်ဝင်အဆက်အနွယ်တိ|ရခိုင် တော်ဝင်အဆက်အနွယ်တိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် နန်းတွင်းရာဇဝင်|ရခိုင် နန်းတွင်းရာဇဝင်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ထီးဟန်နန်းဟန်|ရခိုင် ထီးဟန်နန်းဟန်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရာဇဝင်|ရခိုင် ရာဇဝင်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရာဇဝင် အနှစ်ချုပ်|ရခိုင် ရာဇဝင် အနှစ်ချုပ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရာဇဝင်ကျမ်းတိ|ရခိုင် ရာဇဝင်ကျမ်းတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရှိးဟောင်းသမိုင်း|ရခိုင် ရှိးဟောင်းသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တိ|ရခိုင် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ|ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်နယ်မြီတိ|ရခိုင် သမိုင်းဝင်နယ်မြီတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံတိ|ရခိုင် သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်ဘုရားတိ|ရခိုင် သမိုင်းဝင်ဘုရားတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်-မြန်မာစစ်ပွဲတိ|ရခိုင်-မြန်မာစစ်ပွဲတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်တွင်းတိုက်ပွဲတိ|ရခိုင်ပြည်တွင်းတိုက်ပွဲတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် စစ်သမိုင်း|ရခိုင် စစ်သမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရှိးခေတ်စစ်ဗျူဟာတိ|ရခိုင် ရှိးခေတ်စစ်ဗျူဟာတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် တပ်မတော်သမိုင်း|ရခိုင် တပ်မတော်သမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ကိုလိုနီခေတ်သမိုင်း|ရခိုင် ကိုလိုနီခေတ်သမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်|ရခိုင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဂျပန်ခေတ်|ရခိုင် ဂျပန်ခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် လွတ်လပ်ရီးရပြီးခေတ်|ရခိုင် လွတ်လပ်ရီးရပြီးခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်|ရခိုင် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်|ရခိုင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်းသမိုင်း|ရခိုင် ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်းသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိ|ရခိုင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် နိုင်ငံရီးသမိုင်း|ရခိုင် နိုင်ငံရီးသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် အုပ်ချုပ်ရီးသမိုင်း|ရခိုင် အုပ်ချုပ်ရီးသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရွှိ့ပြောင်းနိထိုင်သူတိသမိုင်း|ရခိုင် ရွှိ့ပြောင်းနိထိုင်သူတိသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် လူဦးရေသမိုင်း|ရခိုင် လူဦးရေသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း|ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း|ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပညာရီးသမိုင်း|ရခိုင် ပညာရီးသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဘာသာရီးသမိုင်း|ရခိုင် ဘာသာရီးသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း|ရခိုင် ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းသုတေသန|ရခိုင် သမိုင်းသုတေသန]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းမှတ်တမ်းတိ|ရခိုင် သမိုင်းမှတ်တမ်းတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်စာတမ်းတိ|ရခိုင် သမိုင်းဝင်စာတမ်းတိ]]
* 📂 [[:ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြတိုက်တိ|ရခိုင် သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြတိုက်တိ]]
&lt;/div&gt;
{{Box-footer}} 
}}
{{Portal navbar no header2}}
&lt;noinclude&gt;
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပိုတယ်တိ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b5ceaial4j3896vxe4peuav5tlvfsto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်နည်းပညာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5459</id>
    <revision>
      <id>20673</id>
      <parentid>20164</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="laigpulqr5muv5wxe7a09n70acz1dge" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နည်းပညာ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>laigpulqr5muv5wxe7a09n70acz1dge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5461</id>
    <revision>
      <id>20674</id>
      <parentid>20215</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="3ryif8g9l2v6nbegzngawdj346n7tjj" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံနိုင်ငံရီး]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရီး]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>3ryif8g9l2v6nbegzngawdj346n7tjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် လူမှုဘဝနန့် ရိုးရာဓလေ့</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5481</id>
    <revision>
      <id>20671</id>
      <parentid>20222</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5484</id>
    <revision>
      <id>20672</id>
      <parentid>20221</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5581</id>
    <revision>
      <id>20670</id>
      <parentid>20370</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်ဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5623</id>
    <revision>
      <id>20460</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5624</id>
    <revision>
      <id>20463</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5625</id>
    <revision>
      <id>20465</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Cite GNS</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5626</id>
    <revision>
      <id>20467</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#ifeq: {{{name|}}}{{{title|}}}{{{2|}}} |   | {{citation error|no &lt;kbd&gt;name&lt;/kbd&gt; specified|cite gns}}   | {{#invoke:Template wrapper|wrap|_template=cite web     | _exclude=id,guid,ufi     | _alias-map=2:title,3:access-date,name:title,entrydate:date,entry-date:date     | url ={{#if:{{{ufi|}}}|{{GEOnet ufi search|{{{ufi|}}}}}|&lt;!--            --&gt;{{GEOnet name search|{{if empty|{{{name|}}}|{{{title|}}}|{{{2|}}}}}}}}}     | website = [[GEOnet Names Server]]...&quot;</comment>
      <origin>20467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="2aeuxphr7o5xhnz9i94r2r37m8f9712" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq: {{{name|}}}{{{title|}}}{{{2|}}} |
  | {{citation error|no &lt;kbd&gt;name&lt;/kbd&gt; specified|cite gns}}
  | {{#invoke:Template wrapper|wrap|_template=cite web
    | _exclude=id,guid,ufi
    | _alias-map=2:title,3:access-date,name:title,entrydate:date,entry-date:date
    | url ={{#if:{{{ufi|}}}|{{GEOnet ufi search|{{{ufi|}}}}}|&lt;!--
           --&gt;{{GEOnet name search|{{if empty|{{{name|}}}|{{{title|}}}|{{{2|}}}}}}}}}
    | website = [[GEOnet Names Server]]
    }}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!--
   PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS
   TO THE /doc SUBPAGE, THANKS
--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2aeuxphr7o5xhnz9i94r2r37m8f9712</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:GEOnet name search</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5627</id>
    <revision>
      <id>20468</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;https://geonames.nga.mil/geon-ags/rest/services/RESEARCH/GIS_OUTPUT/MapServer/0/query?outfields=*&amp;where=full_name%3D+%27{{urlencode:{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|{{{1|}}}|%s+%b()$||1|false}}|,.+$||1|false}}}}%27&lt;noinclude&gt; {{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="c5cuuawgl6phj0kcs5m8yvxm466p6v8" xml:space="preserve">https://geonames.nga.mil/geon-ags/rest/services/RESEARCH/GIS_OUTPUT/MapServer/0/query?outfields=*&amp;where=full_name%3D+%27{{urlencode:{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|{{{1|}}}|%s+%b()$||1|false}}|,.+$||1|false}}}}%27&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5cuuawgl6phj0kcs5m8yvxm466p6v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Infobox river</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5628</id>
    <revision>
      <id>20469</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Infobox | child      = {{{embed|}}} | abovestyle = background-color: #CEDEFF; | above      = {{{name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}{{#if:{{{other_name|{{{name_other|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;nickname&quot; style=&quot;display:inline;font-size:78%&quot;&gt;{{{other_name|{{{name_other|}}}}}}&lt;/div&gt;}} | autoheaders= y | headerstyle= background-color: #CEDEFF;  | image      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P18 |name=image |qi...&quot;</comment>
      <origin>20469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13239" sha1="6zcc7yh0c98rrhtbw5e6iqqavhfgag4" xml:space="preserve">{{Infobox
| child      = {{{embed|}}}
| abovestyle = background-color: #CEDEFF;
| above      = {{{name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}{{#if:{{{other_name|{{{name_other|}}}}}}|&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;nickname&quot; style=&quot;display:inline;font-size:78%&quot;&gt;{{{other_name|{{{name_other|}}}}}}&lt;/div&gt;}}
| autoheaders= y
| headerstyle= background-color: #CEDEFF;

| image      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:WikidataIB |getValue|rank=best|P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{image|}}}}}|size={{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size|}}}|250px}}|sizedefault=frameless|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{image_alt|}}}|suppressplaceholder=yes}}
| caption    = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{{image_caption|{{#invoke:WikidataIB|getValue|P18|qual=P2096|qualsonly=y|fwd=ALL}}}}}}}

| image2     = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}}}
| caption2   = {{{map_caption|}}}

| image3     = {{#if:{{both|{{{pushpin_map|}}}|{{{mouth_coordinates|}}}{{#property:P625}}}}|{{location map|{{{pushpin_map}}}
               |border      =infobox
               |alt         ={{{pushpin_map_alt|}}}
               |float       =center
               |width       ={{{pushpin_map_size|}}}
               |coordinates ={{{mouth_coordinates|}}}
               |relief      ={{#ifeq: {{{pushpin_map_relief|}}}| 0 || {{if empty|{{{pushpin_map_relief|}}}|1}}}}
               |caption     ={{{pushpin_map_caption|}}} }} }}

| label1     = ဒေသခေါ်နာမည်
| data1      = {{#if:{{{name_native|}}}|&lt;span class=&quot;nickname&quot; {{#if:{{{name_native_lang|}}}|lang=&quot;{{{name_native_lang}}}&quot;}}&gt;{{{name_native}}}&lt;/span&gt;}}

| label2     =အရာနာမည်(တိ)
| data2      = {{{name_other|}}}

| label3     = နာမည်ရင်းမြစ်
| data3      = {{{name_etymology|}}}

| label4     = {{{subdivision_type1|}}}
| data4      = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}}}}

| label5     = {{{subdivision_type2|}}}
| data5      = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}}}}

| label6     = {{{subdivision_type3|}}}
| data6      = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}}}}

| label7     = {{{subdivision_type4|}}}
| data7      = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}}}}

| label8     = {{{subdivision_type5|}}}
| data8      = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}}}}

| header9    = {{#if:{{{source1|}}}{{{source1_location|}}}{{{source1_elevation|}}}{{{source1_coordinates|}}}{{{source2|}}}{{{source2_location|}}}{{{source2_elevation|}}}{{{source2_coordinates|}}}{{{source3|}}}{{{source3_location|}}}{{{source3_elevation|}}}{{{source3_coordinates|}}}{{{source4|}}}{{{source4_location|}}}{{{source4_elevation|}}}{{{source4_coordinates|}}}{{{source5|}}}{{{source5_location|}}}{{{source5_elevation|}}}{{{source5_coordinates|}}}{{{mouth|}}}{{{mouth_location|}}}{{{mouth_elevation|}}}{{{mouth_coordinates|}}}{{{length|}}}{{{width_min|}}}{{{width_avg|}}}{{{width_max|}}}{{{depth_min|}}}{{{depth_avg|}}}{{{depth_max|}}}{{{discharge1_location|}}}{{{discharge1_min|}}}{{{discharge1_avg|}}}{{{discharge1_max|}}}|အချက်အလက်တိ}}

| label10    = မြစ်ဖျားခံရာ
| data10     = {{br separated entries
  |1={{{source1|}}}
  |2={{{source1_location|}}}
  |3={{{source1_elevation|}}}{{#if:{{{source1_elevation|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{source1_elevation}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}
  |4={{#if:{{{source1_coordinates|}}}| {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{source1_coordinates}}}|type:river}}{{{source1_coord_ref|}}} }}
  }}

| label11    = ဒုတိယ ရီကေးမြစ်
| data11     = {{br separated entries
  |1={{{source2|}}}
  |2={{{source2_location|}}}
  |3={{{source2_elevation|}}}{{#if:{{{source2_elevation|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{source2_elevation}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}
  |4={{#if:{{{source2_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{source2_coordinates}}}|type:river}}{{{source2_coord_ref|}}} }}
  }}

| label12    = တတိယ ရီကေးမြစ်
| data12     = {{br separated entries
  |1={{{source3|}}}
  |2={{{source3_location|}}}
  |3={{{source3_elevation|}}}{{#if:{{{source3_elevation|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{source3_elevation}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}
  |4={{#if:{{{source3_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{source3_coordinates}}}|type:river}}{{{source3_coord_ref|}}} }}
 }}

| label13    = စတုတ္ထ ရီကေးမြစ်
| data13     = {{br separated entries
  |1={{{source4|}}}
  |2={{{source4_location|}}}
  |3={{{source4_elevation|}}}{{#if:{{{source4_elevation|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{source4_elevation}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}
  |4={{#if:{{{source4_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{source4_coordinates}}}|type:river}}{{{source4_coord_ref|}}} }}
 }}

| label14    = ပဉ္စမ ရီကေးမြစ်
| data14     = {{br separated entries
  |1={{{source5|}}}
  |2={{{source5_location|}}}
  |3={{{source5_elevation|}}}{{#if:{{{source5_elevation|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{source5_elevation}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}
  |4={{#if:{{{source5_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{source5_coordinates}}}|type:river}}{{{source5_coord_ref|}}} }}
 }}

| label15   = စီးဝင်ရာနီရာ
| data15     = {{br separated entries
  |1={{{mouth|}}}
  |2={{{mouth_location|}}}
  |3={{{mouth_elevation|}}}{{#if:{{{mouth_elevation|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{mouth_elevation}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}
  |4={{#if:{{{mouth_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{mouth_coordinates}}}|type:river}}{{{mouth_coord_ref|}}} }}
 }}

| label16    = အလျား
| data16     = {{{length|}}}{{#if:{{{length|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{length}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}

| label17    = အကျယ်
| data17     = {{#if:{{{width_min|}}}{{{width_avg|}}}{{{width_max|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{width_min|}}}|
* '''အကျိုင်းဆုံး အကျယ်:'''&lt;br&gt;{{{width_min|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{width_min}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{width_avg|}}}|
* '''ပျမ်းမျှ အကျယ်:'''&lt;br&gt;{{{width_avg|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{width_avg}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{width_max|}}}|
* '''အကျယ်ဆုံး အကျယ်:'''&lt;br&gt;{{{width_max|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{width_max}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}}}
}}

| label18    = အနက်
| data18     = {{#if:{{{depth_min|}}}{{{depth_avg|}}}{{{depth_max|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{depth_min|}}}|
* '''အနည်းဆုံး အနက်:'''&lt;br&gt;{{{depth_min|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{depth_min}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{depth_avg|}}}|
* '''ပျမ်းမျှ အနက်:'''&lt;br&gt;{{{depth_avg|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{depth_avg}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{depth_max|}}}|
* '''အတိဆုံး အနက်:'''&lt;br&gt;{{{depth_max|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{depth_max}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}}}
}}

| label19    =စီးဆင်းမှု
| data19     = {{#if:{{{discharge1_location|}}}{{{discharge1_min|}}}{{{discharge1_avg|}}}{{{discharge1_max|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{discharge1_location|}}}|
* '''တည်နီရာ:'''&lt;br&gt;{{{discharge1_location|}}}}}
{{#if:{{{discharge1_min|}}}|
* '''အနည်းဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge1_min|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge1_min}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge1_avg|}}}|
* '''ပျမ်းမျှ နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge1_avg|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge1_avg}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge1_max|}}}|
* '''အတိဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge1_max|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge1_max}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}}}
}}

| label20    = စီးဆင်းမှု&lt;br&gt;(တည်နီရာ ၂)
| data20     = {{#if:{{{discharge2_location|}}}{{{discharge2_min|}}}{{{discharge2_avg|}}}{{{discharge2_max|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{discharge2_location|}}}|
* '''တည်နီရာ:'''&lt;br&gt;{{{discharge2_location|}}}}}
{{#if:{{{discharge2_min|}}}|
* '''အနည်းဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge2_min|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge2_min}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge2_avg|}}}|
* '''ပျမ်းမျှ နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge2_avg|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge2_avg}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge2_max|}}}|
* '''အတိဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge2_max|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge2_max}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}}}
}}

| label21    = စီးဆင်းမှု&lt;br&gt;(တည်နီရာ ၃)
| data21     = {{#if:{{{discharge3_location|}}}{{{discharge3_min|}}}{{{discharge3_avg|}}}{{{discharge3_max|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{discharge3_location|}}}|
* '''တည်နီရာ:'''&lt;br&gt;{{{discharge3_location|}}}}}
{{#if:{{{discharge3_min|}}}|
* '''အနည်းဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge3_min|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge3_min}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge3_avg|}}}|
* '''ပျမ်းမျှ နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge3_avg|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge3_avg}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge3_max|}}}|
* '''အတိဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge3_max|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge3_max}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}}}
}}

| label22    = စီးဆင်းမှု&lt;br&gt;(တည်နီရာ ၄)
| data22     = {{#if:{{{discharge4_location|}}}{{{discharge4_min|}}}{{{discharge4_avg|}}}{{{discharge4_max|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{discharge4_location|}}}|
* '''တည်နီရာ:'''&lt;br&gt;{{{discharge4_location|}}}}}
{{#if:{{{discharge4_min|}}}|
* '''အနည်းဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge4_min|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge4_min}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge4_avg|}}}|
* '''ပျမ်းမျှ နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge4_avg|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge4_avg}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge4_max|}}}|
* '''အတိဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge4_max|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge4_max}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}}}
}}

| label23    = စီးဆင်းမှု&lt;br&gt;(တည်နီရာ ၅)
| data23     = {{#if:{{{discharge5_location|}}}{{{discharge5_min|}}}{{{discharge5_avg|}}}{{{discharge5_max|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{discharge5_location|}}}|
* '''တည်နီရာ:'''&lt;br&gt;{{{discharge5_location|}}}}}
{{#if:{{{discharge5_min|}}}|
* '''အနည်းဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge5_min|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge5_min}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge5_avg|}}}|
* '''ပျမ်းမျှ နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge5_avg|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge5_avg}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}
{{#if:{{{discharge5_max|}}}|
* '''အတိဆုံး နှုန်း:'''&lt;br&gt;{{{discharge5_max|}}}{{#if:{{isnumeric|{{{discharge5_max}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}}}}}}
}}

| header24   = {{#if:{{{progression|}}}{{{river_system|}}}{{{basin_size|}}}{{{basin_landmarks|}}}{{{basin_population|}}}{{{tributaries_left|}}}{{{tributaries_right|}}}{{{waterbodies|}}}{{{waterfalls|}}}{{{bridges|}}}{{{ports|}}}{{{custom_data|}}}|မြစ်ဝှမ်း အချက်အလက်တိ}}

| label25    = စဉ်ဆက် တိုးတက်မှု
| data25     = {{{progression|}}}

| label26    = [[:en:Drainage basin|မြစ်စနစ်]]
| data26     = {{{river_system|}}}

| label27    = မြစ်ဝှမ်းအရွယ်
| data27     = {{{basin_size|}}}{{#if:{{{basin_size|}}}|{{#if:{{isnumeric|{{{basin_size}}}}}|{{main other|&amp;nbsp;{{error|units?}}}}}} }}

| label28    = Landmarks
| data28     = {{{basin_landmarks|}}}

| label29    = လူဦးရွီ
| data29     = {{{basin_population|}}}

| label30    = မြစ်လက်တက်တိ
| data30     = {{#if:{{{tributaries_left|}}}{{{tributaries_right|}}}|{{plainlist|
{{#if:{{{tributaries_left|}}}|
* '''ဇာ:'''&lt;br&gt;{{{tributaries_left|}}}
}}{{#if:{{{tributaries_right|}}}|
* '''ညာ:'''&lt;br&gt;{{{tributaries_right|}}}
}} }} }}

| label31    = Waterbodies
| data31     = {{{waterbodies|}}}

| label32    = တံရှင်တိ
| data32     = {{{waterfalls|}}}

| label33    = တန်းထားတိ
| data33     = {{{bridges|}}}

| label34    = ရီဆိပ်တိ
| data34     = {{{ports|}}}

| label35    = {{{custom_label|}}}
| data35     = {{{custom_data|}}}

| below      = {{{extra|}}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zcc7yh0c98rrhtbw5e6iqqavhfgag4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီတိုင်းဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5629</id>
    <revision>
      <id>20470</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:RTGS</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5630</id>
    <revision>
      <id>20472</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;small&gt;[[:en:Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]:&amp;nbsp;&lt;/small&gt;{{transl|th|{{{1}}}|italic=unset}}&lt;noinclude&gt; [[Category:Tai–Kadai multilingual support templates]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191" sha1="t0v93b7egue5uya3qq95yyb8x7jij0x" xml:space="preserve">&lt;small&gt;[[:en:Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]:&amp;nbsp;&lt;/small&gt;{{transl|th|{{{1}}}|italic=unset}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Tai–Kadai multilingual support templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0v93b7egue5uya3qq95yyb8x7jij0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5631</id>
    <revision>
      <id>20473</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]] [[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="0092hbr3hzus2yxby3k76uuvjh3re0t" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]
[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>0092hbr3hzus2yxby3k76uuvjh3re0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Lang-nod</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5632</id>
    <revision>
      <id>20475</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#invoke:lang|lang_xx_inherit|code=nod}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{Documentation|1=Template:Lang-x/doc}} [[Category:Kra–Dai multilingual support templates]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="s7x36zp1fyd5wp9hp33wcqsf5cy32hf" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:lang|lang_xx_inherit|code=nod}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|1=Template:Lang-x/doc}}
[[Category:Kra–Dai multilingual support templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7x36zp1fyd5wp9hp33wcqsf5cy32hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ် ဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5633</id>
    <revision>
      <id>20476</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သျှမ်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5634</id>
    <revision>
      <id>20478</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5635</id>
    <revision>
      <id>20481</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Lang-ksw</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5636</id>
    <revision>
      <id>20484</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{Language with name|ksw|ကရင်|{{Script/ksw-Mymr|{{{1}}}}}}}&lt;noinclude&gt; {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Sino-Tibetan multilingual support templates]]  &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="ca83i7zpprj6rwgdnwy2u3u8ivdc1oz" xml:space="preserve">{{Language with name|ksw|ကရင်|{{Script/ksw-Mymr|{{{1}}}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Lang-x/doc}}
[[Category:Sino-Tibetan multilingual support templates]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ca83i7zpprj6rwgdnwy2u3u8ivdc1oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Language with name</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5637</id>
    <revision>
      <id>20485</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{#ifeq:{{{links|{{{link|}}}}}}|no  |{{{2}}}  |[[{{{2}}}ဘာသာစကား|{{{2}}}]] }}&amp;#58; {{Lang|{{{1}}}|{{{3}}}|rtl={{{rtl|}}}|nocat={{{nocat|}}}}}{{#if:{{{4&lt;includeonly&gt;|{{{lit|}}}&lt;/includeonly&gt;}}}|, {{small|[[Literal translation|lit.]]&amp;nbsp;}}&amp;#39;{{{4|{{{lit}}}}}}&amp;#39;}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="gpyjkyejos2pp9ysh23q5r6awo0h4mz" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{links|{{{link|}}}}}}|no
 |{{{2}}}
 |[[{{{2}}}ဘာသာစကား|{{{2}}}]]
}}&amp;#58; {{Lang|{{{1}}}|{{{3}}}|rtl={{{rtl|}}}|nocat={{{nocat|}}}}}{{#if:{{{4&lt;includeonly&gt;|{{{lit|}}}&lt;/includeonly&gt;}}}|, {{small|[[Literal translation|lit.]]&amp;nbsp;}}&amp;#39;{{{4|{{{lit}}}}}}&amp;#39;}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gpyjkyejos2pp9ysh23q5r6awo0h4mz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Script/ksw-Mymr</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5638</id>
    <revision>
      <id>20486</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;span style=&quot;font-family: Pyidaungsu, TharLon, 'Noto Sans Myanmar', 'Myanmar Text';&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt; [[Category:Sino-Tibetan multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193" sha1="hzyn8lwn036kg8szeky1ivabue6n5r8" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;font-family: Pyidaungsu, TharLon, 'Noto Sans Myanmar', 'Myanmar Text';&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:Sino-Tibetan multilingual support templates|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzyn8lwn036kg8szeky1ivabue6n5r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5639</id>
    <revision>
      <id>20489</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:GEOnet2</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5640</id>
    <revision>
      <id>20493</id>
      <timestamp>2026-08-14T12:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[http://geonames.nga.mil/namesgaz/detaillinksearch.asp?G_NAME='{{{1}}}'&amp;Diacritics=DC {{{2|{{PAGENAME}}}}}] at GEOnet Names Server&lt;noinclude&gt;{{Documentation}} &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="9ydhiwswkeyimaqfe7t49x2l3vq5c7e" xml:space="preserve">[http://geonames.nga.mil/namesgaz/detaillinksearch.asp?G_NAME='{{{1}}}'&amp;Diacritics=DC {{{2|{{PAGENAME}}}}}] at GEOnet Names Server&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ydhiwswkeyimaqfe7t49x2l3vq5c7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5641</id>
    <revision>
      <id>20495</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox 0</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5642</id>
    <revision>
      <id>20496</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;noinclude&gt;Blank template[[Category:Geobox2 include|0]]&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="9uqi1sxpthb5v2ylpmujo00smzdx211" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;Blank template[[Category:Geobox2 include|0]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9uqi1sxpthb5v2ylpmujo00smzdx211</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 line plain</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5643</id>
    <revision>
      <id>20497</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}} | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;{{{style|text-align: center;}}}&quot; | {{#if: {{{1|}}}{{{2|}}}|'''{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}{{#if:{{{5|}}}|&amp;#58;&amp;#32;}}'''}}{{{5|}}}{{#if: {{{6|}}}|&amp;#32;''{{{6|}}}''}} |- class=&quot;mergedrow&quot; &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}[[Category:Geobox2 include|line plain]]&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="qqwlbpw1zooy8ahun3owuyt8j0hs7vi" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}}
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;{{{style|text-align: center;}}}&quot; | {{#if: {{{1|}}}{{{2|}}}|'''{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}{{#if:{{{5|}}}|&amp;#58;&amp;#32;}}'''}}{{{5|}}}{{#if: {{{6|}}}|&amp;#32;''{{{6|}}}''}}
|- class=&quot;mergedrow&quot; &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}[[Category:Geobox2 include|line plain]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqwlbpw1zooy8ahun3owuyt8j0hs7vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5644</id>
    <revision>
      <id>20498</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{| class=&quot;infobox geography&quot; style=&quot;width: {{{geobox_width|256}}}px; padding: 0; font-size: 89%;&quot;  &lt;!-- *** Name *** --&gt; {{#if: 1 | {{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{Geobox2 line plain| style=text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.25em; background-color: {{Geobox2 color  | {{{1|}}} }}; | | | Location name (local name) | | {{#if: {{{whs_name|}}}|&lt;!-- --&gt;}}{{#if: {{{name|}}} | {{{name|}}}| {{PAGENAME}} }}{{#if: {{{native_name|}}} | &amp;#32;{{nowrap|(&lt;i&gt;{{{native_name...&quot;</comment>
      <origin>20498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110477" sha1="98o5kvaae30ra7m33zzw874vggvitro" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox geography&quot; style=&quot;width: {{{geobox_width|256}}}px; padding: 0; font-size: 89%;&quot;

&lt;!-- *** Name *** --&gt;
{{#if: 1 |
{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{Geobox2 line plain| style=text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.25em; background-color: {{Geobox2 color  | {{{1|}}} }};
| | | Location name (local name) |
| {{#if: {{{whs_name|}}}|&lt;!-- --&gt;}}{{#if: {{{name|}}} | {{{name|}}}| {{PAGENAME}} }}{{#if: {{{native_name|}}} | &amp;#32;{{nowrap|(&lt;i&gt;{{{native_name}}}&lt;/i&gt;)}} }} }}''
}}

{{#if: {{{other_name|}}} |
{{!}}- class=&quot;mergedrow&quot; {{Geobox2 list line plain | style=text-align: center; font-weight: bold; background-color: {{Geobox2 color  | {{{1|}}} }};
| | | Other names |
|{{{other_name|}}}|{{{other_name_note|}}}|{{{other_name1|}}}|{{{other_name1_note|}}}|{{{other_name2|}}}|{{{other_name2_note|}}}|{{{other_name3|}}}|{{{other_name3_note|}}}|{{{other_name4|}}}|{{{other_name4_note|}}}|{{{other_name5|}}}|{{{other_name5_note|}}}|{{{other_name6|}}}|{{{other_name6_note|}}}|{{{other_name7|}}}|{{{other_name7_note|}}} }} }}

{{#if: {{{category_hide|}}} ||
{{#if: 1 |
{{!}}- class=&quot;mergedbottomrow&quot; {{Geobox2 line plain | style=text-align: center; background-color: {{Geobox2 color  | {{{1|}}} }};
| | | Category |
| {{#if: {{{category|}}} | {{{category|}}}{{#if: {{{native_category|}}} |&amp;#32;(''{{{native_category|}}}'') }} | {{{1|}}} }} }} }} }}

&lt;!-- *** Image *** --&gt;
|-
{{ {{#if: {{{image|}}} | Geobox image | Geobox 0}} | {{{image}}}| {{{image_caption|}}} | {{{image_size|}}}| |{{{image_alt|}}}}}

&lt;!-- *** Symbols *** --&gt;
|-
{{ {{#if: {{{flag|}}}{{{symbol|}}} |
Geobox2 symbols | Geobox 0}}
| {{{flag|}}} | {{{flag_type|Flag}}} | {{{flag_label|}}} | {{{flag_note|}}} | {{{flag_size|}}} | {{{flag_border|}}}
| {{{symbol|}}} | {{{symbol_type| {{#switch: {{lc:{{{1|}}}}} | settlement = Coat of arms | Symbol }} }}} | {{{symbol_label|}}} | {{{symbol_note|}}} | {{{symbol_size|}}} | {{{symbol_border|}}}|{{{flag_alt|}}}|{{{symbol_alt|}}}}}

&lt;!-- *** Names *** --&gt;
{{#if: {{{official_name|}}}{{{etymology|}}}{{{motto|}}}{{{nickname|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{ {{#if: {{{official_name|}}} |
Geobox2 line plain| Geobox 0}}
| တရားဝင်နာမည် | {{{official_name_type|}}} | တရားဝင်နာမည် | {{{official_name_label|}}}
|{{{official_name|}}}| {{{official_name_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{etymology|}}} |

Geobox2 line plain| Geobox 0}}
| နာမည်ရင်းမြစ် | {{{etymology_type|}}} | နာမည်ရင်းမြစ် | {{{etymology_label|}}}
|{{{etymology|}}}|{{{etymology_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{motto|}}} |

Geobox2 line plain| Geobox 0}}
| ဆောင်ပုဒ် | {{{motto_type|}}} | ဆောင်ပုဒ် | {{{motto_label|}}}
|&lt;i&gt;{{{motto|}}}&lt;/i&gt;|{{{motto_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{nickname|}}} |

Geobox2 line plain| Geobox 0}}
| နာမည်ပြောင် | {{{nickname_type|}}} | နာမည်ပြောင်(များ) | {{{nickname_label|}}}
|&lt;i&gt;{{{nickname|}}}&lt;/i&gt;|{{{nickname_note|}}}|
}}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Country etc. *** --&gt;
{{#if: {{{country|}}}{{{state|}}}{{{region|}}}{{{district|}}}{{{commune|}}}{{{municipality|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{ {{#if: {{{country|}}} |
Geobox2 list{{#if:{{{country_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
|{{#if:{{{country1|}}}|နိုင်ငံများ|နိုင်ငံ}} | {{{country_type|}}} | တည်ဟိရာ နိုင်ငံ/နိုင်ငံများ | {{{country_label|}}}
|{{{country|}}}|{{{country_note|}}}|{{{country1|}}}|{{{country1_note|}}}|{{{country2|}}}|{{{country2_note|}}}|{{{country3|}}}|{{{country3_note|}}}|{{{country4|}}}|{{{country4_note|}}}|{{{country5|}}}|{{{country5_note|}}}|{{{country6|}}}|{{{country6_note|}}}|{{{country7|}}}|{{{country7_note|}}}|{{{country8|}}}|{{{country8_note|}}}|{{{country9|}}}|{{{country9_note|}}}|{{{country10|}}}|{{{country10_note|}}}|{{{country11|}}}|{{{country11_note|}}}|{{{country12|}}}|{{{country12_note|}}}|{{{country13|}}}|{{{country13_note|}}}|{{{country14|}}}|{{{country14_note|}}}|{{{country15|}}}|{{{country15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{state|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{state_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
|{{#if: {{{state1|}}}| ပြည်နယ်များ| ပြည်နယ်}} | {{{state_type|}}} | တည်ဟိရာ ပြည်နယ်/ပြည်နယ်များ | {{{state_label|}}}
|{{{state|}}}|{{{state_note|}}}|{{{state1|}}}|{{{state1_note|}}}|{{{state2|}}}|{{{state2_note|}}}|{{{state3|}}}|{{{state3_note|}}}|{{{state4|}}}|{{{state4_note|}}}|{{{state5|}}}|{{{state5_note|}}}|{{{state6|}}}|{{{state6_note|}}}|{{{state7|}}}|{{{state7_note|}}}|{{{state8|}}}|{{{state8_note|}}}|{{{state9|}}}|{{{state9_note|}}}|{{{state10|}}}|{{{state10_note|}}}|{{{state11|}}}|{{{state11_note|}}}|{{{state12|}}}|{{{state12_note|}}}|{{{state13|}}}|{{{state13_note|}}}|{{{state14|}}}|{{{state14_note|}}}|{{{state15|}}}|{{{state15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{region|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{region_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
|{{#if: {{{region1|}}}| ဒေသများ| ဒေသ}} | {{{region_type|}}} | တည်ဟိရာ ဒေသ/ဒေသများ | {{{region_label|}}}
|{{{region|}}}|{{{region_note|}}}|{{{region1|}}}|{{{region1_note|}}}|{{{region2|}}}|{{{region2_note|}}}|{{{region3|}}}|{{{region3_note|}}}|{{{region4|}}}|{{{region4_note|}}}|{{{region5|}}}|{{{region5_note|}}}|{{{region6|}}}|{{{region6_note|}}}|{{{region7|}}}|{{{region7_note|}}}|{{{region8|}}}|{{{region8_note|}}}|{{{region9|}}}|{{{region9_note|}}}|{{{region10|}}}|{{{region10_note|}}}|{{{region11|}}}|{{{region11_note|}}}|{{{region12|}}}|{{{region12_note|}}}|{{{region13|}}}|{{{region13_note|}}}|{{{region14|}}}|{{{region14_note|}}}|{{{region15|}}}|{{{region15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{district|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{district_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
|{{#if: {{{district1|}}}| ခရိုင်များ| ခရိုင်}} | {{{district_type|}}} |  တည်ဟိရာ ခရိုင်/ခရိုင်များ | {{{district_label|}}}
|{{{district|}}}|{{{district_note|}}}|{{{district1|}}}|{{{district1_note|}}}|{{{district2|}}}|{{{district2_note|}}}|{{{district3|}}}|{{{district3_note|}}}|{{{district4|}}}|{{{district4_note|}}}|{{{district5|}}}|{{{district5_note|}}}|{{{district6|}}}|{{{district6_note|}}}|{{{district7|}}}|{{{district7_note|}}}|{{{district8|}}}|{{{district8_note|}}}|{{{district9|}}}|{{{district9_note|}}}|{{{district10|}}}|{{{district10_note|}}}|{{{district11|}}}|{{{district11_note|}}}|{{{district12|}}}|{{{district12_note|}}}|{{{district13|}}}|{{{district13_note|}}}|{{{district14|}}}|{{{district14_note|}}}|{{{district15|}}}|{{{district15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{commune|}}}|

Geobox2 list{{#if:{{{commune_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
|{{#if: {{{commune1|}}}| Communes| Commune}} | {{{commune_type|}}} | Communes in which the site lies | {{{commune_label|}}}
|{{{commune|}}}|{{{commune_note|}}}|{{{commune1|}}}|{{{commune1_note|}}}|{{{commune2|}}}|{{{commune2_note|}}}|{{{commune3|}}}|{{{commune3_note|}}}|{{{commune4|}}}|{{{commune4_note|}}}|{{{commune5|}}}|{{{commune5_note|}}}|{{{commune6|}}}|{{{commune6_note|}}}|{{{commune7|}}}|{{{commune7_note|}}}|{{{commune8|}}}|{{{commune8_note|}}}|{{{commune9|}}}|{{{commune9_note|}}}|{{{commune10|}}}|{{{commune10_note|}}}|{{{commune11|}}}|{{{commune11_note|}}}|{{{commune12|}}}|{{{commune12_note|}}}|{{{commune13|}}}|{{{commune13_note|}}}|{{{commune14|}}}|{{{commune14_note|}}}|{{{commune15|}}}|{{{commune15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{municipality|}}}|

Geobox2 list{{#if:{{{municipality_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
|{{#if: {{{municipality1|}}}| Municipalities| Municipality}} | {{{municipality_type|}}} | Municiplities in which the site lies | {{{municipality_label|}}}
|{{{municipality|}}}|{{{municipality_note|}}}|{{{municipality1|}}}|{{{municipality1_note|}}}|{{{municipality2|}}}|{{{municipality2_note|}}}|{{{municipality3|}}}|{{{municipality3_note|}}}|{{{municipality4|}}}|{{{municipality4_note|}}}|{{{municipality5|}}}|{{{municipality5_note|}}}|{{{municipality6|}}}|{{{municipality6_note|}}}|{{{municipality7|}}}|{{{municipality7_note|}}}|{{{municipality8|}}}|{{{municipality8_note|}}}|{{{municipality9|}}}|{{{municipality9_note|}}}|{{{municipality10|}}}|{{{municipality10_note|}}}|{{{municipality11|}}}|{{{municipality11_note|}}}|{{{municipality12|}}}|{{{municipality12_note|}}}|{{{municipality13|}}}|{{{municipality13_note|}}}|{{{municipality14|}}}|{{{municipality14_note|}}}|{{{municipality15|}}}|{{{municipality15_note|}}}|
}}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Family *** --&gt;
{{#if: {{{parent|}}}{{{part|}}}{{{border|}}}{{{tributary_left|}}}{{{tributary_right|}}}{{{child_left|}}}{{{child_right|}}}{{{city|}}}{{{landmark|}}}{{{building|}}}{{{river|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{ {{#if: {{{parent|}}} |
Geobox2 list{{#if:{{{parent_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| တစိတ်တပိုင်း | {{{parent_type|}}} | Parent of the site | {{{parent_label|}}}
|{{{parent|}}}|{{{parent_note|}}}|{{{parent1|}}}|{{{parent1_note|}}}|{{{parent2|}}}|{{{parent2_note|}}}|{{{parent3|}}}|{{{parent3_note|}}}|
}} {{#if: {{{road|}}} |

{{ {{#if: {{{road|}}} | Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| လမ်း | {{{road_type|}}} | Road running thru/over the {{{1|}}} | {{{road_label|}}}
|{{{road|}}}|{{{road_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{road1|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| road 1 | {{{road1_type|}}} | Road running thru/over the {{{1|}}} | {{{road1_label|}}}
|{{{road1|}}}|{{{road1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{road2|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| road 2 | {{{road2_type|}}} | Road running thru/over the {{{1|}}} | {{{road2_label|}}}
|{{{road2|}}}|{{{road2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{road3|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| road 3 | {{{road3_type|}}} | Road running thru/over the {{{1|}}} | {{{road3_label|}}}
|{{{road3|}}}|{{{road3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{road4|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| road 4 | {{{road4_type|}}} | Road running thru/over the {{{1|}}} | {{{road4_label|}}}
|{{{road4|}}}|{{{road4_note|}}}|
}} }} {{ {{#if: {{{border|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{border_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| Borders on | {{{border_type|}}} | Bordering sites | {{{border_label|}}}
|{{{border|}}}|{{{border_note|}}}|{{{border1|}}}|{{{border1_note|}}}|{{{border2|}}}|{{{border2_note|}}}|{{{border3|}}}|{{{border3_note|}}}|{{{border4|}}}|{{{border4_note|}}}|{{{border5|}}}|{{{border5_note|}}}|{{{border6|}}}|{{{border6_note|}}}|{{{border7|}}}|{{{border7_note|}}}|{{{border8|}}}|{{{border8_note|}}}|{{{border9|}}}|{{{border9_note|}}}|{{{border10|}}}|{{{border10_note|}}}|{{{border11|}}}|{{{border11_note|}}}|{{{border12|}}}|{{{border12_note|}}}|{{{border13|}}}|{{{border13_note|}}}|{{{border14|}}}|{{{border14_note|}}}|{{{border15|}}}|{{{border15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{part|}}} |

Geobox2 list long{{#if:{{{part_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| Parts | {{{part_type|}}} | ခွဲထွက်သော အပိုင်းများ | {{{part_label|}}}
|{{{part|}}}|{{{part_note|}}}|{{{part1|}}}|{{{part1_note|}}}|{{{part2|}}}|{{{part2_note|}}}|{{{part3|}}}|{{{part3_note|}}}|{{{part4|}}}|{{{part4_note|}}}|{{{part5|}}}|{{{part5_note|}}}|{{{part6|}}}|{{{part6_note|}}}|{{{part7|}}}|{{{part7_note|}}}|{{{part8|}}}|{{{part8_note|}}}|{{{part9|}}}|{{{part9_note|}}}|{{{part10|}}}|{{{part10_note|}}}|{{{part11|}}}|{{{part11_note|}}}|{{{part12|}}}|{{{part12_note|}}}|{{{part13|}}}|{{{part13_note|}}}|{{{part14|}}}|{{{part14_note|}}}|{{{part15|}}}|{{{part15_note|}}}|{{{part16|}}}|{{{part16_note|}}}|{{{part17|}}}|{{{part17_note|}}}|{{{part18|}}}|{{{part18_note|}}}|{{{part19|}}}|{{{part19_note|}}}|{{{part20|}}}|{{{part20_note|}}}|{{{part21|}}}|{{{part21_note|}}}|{{{part22|}}}|{{{part22_note|}}}|{{{part23|}}}|{{{part23_note|}}}|{{{part24|}}}|{{{part24_note|}}}|{{{part25|}}}|{{{part25_note|}}}|{{{part26|}}}|{{{part26_note|}}}|{{{part27|}}}|{{{part27_note|}}}|{{{part28|}}}|{{{part28_note|}}}|{{{part29|}}}|{{{part29_note|}}}|{{{part30|}}}|{{{part30_note|}}}|{{{part31|}}}|{{{part31_note|}}}|{{{part32|}}}|{{{part32_note|}}}|{{{part33|}}}|{{{part33_note|}}}|{{{part34|}}}|{{{part34_note|}}}|{{{part35|}}}|{{{part35_note|}}}|{{{part36|}}}|{{{part36_note|}}}|{{{part37|}}}|{{{part37_note|}}}|{{{part38|}}}|{{{part38_note|}}}|{{{part39|}}}|{{{part39_note|}}}|{{{part40|}}}|{{{part40_note|}}}|{{{part41|}}}|{{{part41_note|}}}|
}} {{#if: {{{tributary_left|}}}{{{tributary_right|}}}{{{child_left|}}}{{{child_right|}}} |

{{ {{#if: {{{tributary_left|}}}{{{tributary_right|}}}{{{child_left|}}}{{{child_right|}}}| Geobox2 line plain }} | style=text-align: left;
| {{#if: {{{tributary_left|}}}{{{tributary_right|}}} | မြစ်လက်တက်များ | {{#switch: {{lc:{{{1|}}}}}|valley = Side valleys | Children }} }} | {{{tributary_type|}}}{{{child_type|}}} | {{#if: {{{tributary_left|}}}{{{tributary_right|}}} | Major tributaries observed as the river flows | List of children }} | {{{tributary_label|}}}{{{child_label|}}}|
}} {{ {{#if: {{{tributary_left|}}}{{{child_left|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{tributary_fold|}}}{{{child_fold|}}}{{{tributary_left_fold|}}}{{{child_left_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}} | sub = 1
| ဇာ | {{{tributary_left_type|}}}{{{child_left_type|}}} | Major left {{#if: {{{tributary_left|}}} | tributaries observed as the river flows | children}} | {{{tributary_left_label|}}}{{{child_left_label|}}}
|{{{tributary_left|}}}{{{child_left|}}}|{{{tributary_left_note|}}}{{{child_left_note|}}}|{{{tributary_left1|}}}{{{child_left1|}}}|{{{tributary_left1_note|}}}{{{child_left1_note|}}}|{{{tributary_left2|}}}{{{child_left2|}}}|{{{tributary_left2_note|}}}{{{child_left2_note|}}}|{{{tributary_left3|}}}{{{child_left3|}}}|{{{tributary_left3_note|}}}{{{child_left3_note|}}}|{{{tributary_left4|}}}{{{child_left4|}}}|{{{tributary_left4_note|}}}{{{child_left4_note|}}}|{{{tributary_left5|}}}{{{child_left5|}}}|{{{tributary_left5_note|}}}{{{child_left5_note|}}}|{{{tributary_left6|}}}{{{child_left6|}}}|{{{tributary_left6_note|}}}{{{child_left6_note|}}}|{{{tributary_left7|}}}{{{child_left7|}}}|{{{tributary_left7_note|}}}{{{child_left7_note|}}}|{{{tributary_left8|}}}{{{child_left8|}}}|{{{tributary_left8_note|}}}{{{child_left8_note|}}}|{{{tributary_left9|}}}{{{child_left9|}}}|{{{tributary_left9_note|}}}{{{child_left9_note|}}}|{{{tributary_left10|}}}{{{child_left10|}}}|{{{tributary_left10_note|}}}{{{child_left10_note|}}}|{{{tributary11_left|}}}{{{child_left11|}}}|{{{tributary_left11_note|}}}{{{child_left11_note|}}}|{{{tributary_left12|}}}{{{child_left12|}}}|{{{tributary_left12_note|}}}{{{child_left12_note|}}}|{{{tributary_left13|}}}{{{child_left13|}}}|{{{tributary_left13_note|}}}{{{child_left13_note|}}}|{{{tributary_left14|}}}{{{child_left14|}}}|{{{tributary_left14_note|}}}{{{child_left14_note|}}}|{{{tributary_left15|}}}{{{child_left15|}}}|{{{tributary_left15_note|}}}{{{child_left15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{tributary_right|}}}{{{child_right|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{tributary_fold|}}}{{{child_fold|}}}{{{tributary_right_fold|}}}{{{child_right_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}} | sub = 1
| ညာ | {{{tributary_right_type|}}}{{{child_right_type|}}} | Major right {{#if: {{{tributary_right|}}} | tributaries observed as the river flows | children}} | {{{tributary_right_label|}}}{{{child_right_label|}}}
|{{{tributary_right|}}}{{{child_right|}}}|{{{tributary_right_note|}}}{{{child_right_note|}}}|{{{tributary_right1|}}}{{{child_right1|}}}|{{{tributary_right1_note|}}}{{{child_right1_note|}}}|{{{tributary_right2|}}}{{{child_right2|}}}|{{{tributary_right2_note|}}}{{{child_right2_note|}}}|{{{tributary_right3|}}}{{{child_right3|}}}|{{{tributary_right3_note|}}}{{{child_right3_note|}}}|{{{tributary_right4|}}}{{{child_right4|}}}|{{{tributary_right4_note|}}}{{{child_right4_note|}}}|{{{tributary_right5|}}}{{{child_right5|}}}|{{{tributary_right5_note|}}}{{{child_right5_note|}}}|{{{tributary_right6|}}}{{{child_right6|}}}|{{{tributary_right6_note|}}}{{{child_right6_note|}}}|{{{tributary_right7|}}}{{{child_right7|}}}|{{{tributary_right7_note|}}}{{{child_right7_note|}}}|{{{tributary_right8|}}}{{{child_right8|}}}|{{{tributary_right8_note|}}}{{{child_right8_note|}}}|{{{tributary_right9|}}}{{{child_right9|}}}|{{{tributary_right9_note|}}}{{{child_right9_note|}}}|{{{tributary_right10|}}}{{{child_right10|}}}|{{{tributary_right10_note|}}}{{{child_right10_note|}}}|{{{tributary11_right|}}}{{{child_right11|}}}|{{{tributary_right11_note|}}}{{{child_right11_note|}}}|{{{tributary_right12|}}}{{{child_right12|}}}|{{{tributary_right12_note|}}}{{{child_right12_note|}}}|{{{tributary_right13|}}}{{{child_right13|}}}|{{{tributary_right13_note|}}}{{{child_right13_note|}}}|{{{tributary_right14|}}}{{{child_right14|}}}|{{{tributary_right14_note|}}}{{{child_right14_note|}}}|{{{tributary_right15|}}}{{{child_right15|}}}|{{{tributary_right15_note|}}}{{{child_right15_note|}}}|
}} }} {{ {{#if: {{{city|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{city_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{city1|}}}| မြို့များ| မြို့}} | {{{city_type|}}} | တည်ဟိရာ နီရာရှိ လူနီဒေသများ | {{{city_label|}}}
|{{{city|}}}|{{{city_note|}}}|{{{city1|}}}|{{{city1_note|}}}|{{{city2|}}}|{{{city2_note|}}}|{{{city3|}}}|{{{city3_note|}}}|{{{city4|}}}|{{{city4_note|}}}|{{{city5|}}}|{{{city5_note|}}}|{{{city6|}}}|{{{city6_note|}}}|{{{city7|}}}|{{{city7_note|}}}|{{{city8|}}}|{{{city8_note|}}}|{{{city9|}}}|{{{city9_note|}}}|{{{city10|}}}|{{{city10_note|}}}|{{{city11|}}}|{{{city11_note|}}}|{{{city12|}}}|{{{city12_note|}}}|{{{city13|}}}|{{{city13_note|}}}|{{{city14|}}}|{{{city14_note|}}}|{{{city15|}}}|{{{city15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{landmark|}}}|

Geobox2 list{{#if:{{{landmark_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{landmark1|}}}| မှတ်တိုင်များ| မှတ်တိုင်}} | {{{landmark_type|}}} | Landmarks which lie in the site | {{{landmark_label|}}}
|{{{landmark|}}}|{{{landmark_note|}}}|{{{landmark1|}}}|{{{landmark1_note|}}}|{{{landmark2|}}}|{{{landmark2_note|}}}|{{{landmark3|}}}|{{{landmark3_note|}}}|{{{landmark4|}}}|{{{landmark4_note|}}}|{{{landmark5|}}}|{{{landmark5_note|}}}|{{{landmark6|}}}|{{{landmark6_note|}}}|{{{landmark7|}}}|{{{landmark7_note|}}}|{{{landmark8|}}}|{{{landmark8_note|}}}|{{{landmark9|}}}|{{{landmark9_note|}}}|{{{landmark10|}}}|{{{landmark10_note|}}}|{{{landmark11|}}}|{{{landmark11_note|}}}|{{{landmark12|}}}|{{{landmark12_note|}}}|{{{landmark13|}}}|{{{landmark13_note|}}}|{{{landmark14|}}}|{{{landmark14_note|}}}|{{{landmark15|}}}|{{{landmark15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{lake|}}}|

Geobox2 list{{#if:{{{lake_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{lake1|}}}| ရီအိုင်များ| ရီအိုင်}} | {{{lake_type|}}} | Lakes which lie in the site | {{{lake_label|}}}
|{{{lake|}}}|{{{lake_note|}}}|{{{lake1|}}}|{{{lake1_note|}}}|{{{lake2|}}}|{{{lake2_note|}}}|{{{lake3|}}}|{{{lake3_note|}}}|{{{lake4|}}}|{{{lake4_note|}}}|{{{lake5|}}}|{{{lake5_note|}}}|{{{lake6|}}}|{{{lake6_note|}}}|{{{lake7|}}}|{{{lake7_note|}}}|{{{lake8|}}}|{{{lake8_note|}}}|{{{lake9|}}}|{{{lake9_note|}}}|{{{lake10|}}}|{{{lake10_note|}}}|{{{lake11|}}}|{{{lake11_note|}}}|{{{lake12|}}}|{{{lake12_note|}}}|{{{lake13|}}}|{{{lake13_note|}}}|{{{lake14|}}}|{{{lake14_note|}}}|{{{lake15|}}}|{{{lake15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{building|}}}|

Geobox2 list{{#if:{{{building_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{building1|}}}| အဆောက်အအုံများ| အဆောက်အအုံ}} | {{{building_type|}}} | Buildings which lie in the site | {{{building_label|}}}
|{{{building|}}}|{{{building_note|}}}|{{{building1|}}}|{{{building1_note|}}}|{{{building2|}}}|{{{building2_note|}}}|{{{building3|}}}|{{{building3_note|}}}|{{{building4|}}}|{{{building4_note|}}}|{{{building5|}}}|{{{building5_note|}}}|{{{building6|}}}|{{{building6_note|}}}|{{{building7|}}}|{{{building7_note|}}}|{{{building8|}}}|{{{building8_note|}}}|{{{building9|}}}|{{{building9_note|}}}|{{{building10|}}}|{{{building10_note|}}}|{{{building11|}}}|{{{building11_note|}}}|{{{building12|}}}|{{{building12_note|}}}|{{{building13|}}}|{{{building13_note|}}}|{{{building14|}}}|{{{building14_note|}}}|{{{building15|}}}|{{{building15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{river|}}}|

Geobox2 list{{#if:{{{river_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{river1|}}}| မြစ်များ| မြစ်}} | {{{river_type|}}} | Rivers which flow through the site | {{{river_label|}}}
|{{{river|}}}|{{{river_note|}}}|{{{river1|}}}|{{{river1_note|}}}|{{{river2|}}}|{{{river2_note|}}}|{{{river3|}}}|{{{river3_note|}}}|{{{river4|}}}|{{{river4_note|}}}|{{{river5|}}}|{{{river5_note|}}}|{{{river6|}}}|{{{river6_note|}}}|{{{river7|}}}|{{{river7_note|}}}|{{{river8|}}}|{{{river8_note|}}}|{{{river9|}}}|{{{river9_note|}}}|{{{river10|}}}|{{{river10_note|}}}|{{{river11|}}}|{{{river11_note|}}}|{{{river12|}}}|{{{river12_note|}}}|{{{river13|}}}|{{{river13_note|}}}|{{{river14|}}}|{{{river14_note|}}}|{{{river15|}}}|{{{river15_note|}}}|
}}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Locations *** --&gt;
{{#if: {{{location|}}}{{{elevation|}}}{{{elevation_imperial|}}}{{{prominence|}}}{{{prominence_imperial|}}}{{{lat_d|}}}{{{capital|}}}{{{government|}}}{{{government_location|}}}{{{government_elevation|}}}{{{government_elevation_imperial|}}}{{{government_lat_d|}}}{{{highest|}}}{{{highest_location|}}}{{{highest_elevation|}}}{{{highest_elevation_imperial|}}}{{{highest_lat_d|}}}{{{lowest|}}}{{{lowest_location|}}}{{{lowest_elevation|}}}{{{lowest_elevation_imperial|}}}{{{lowest_lat_d|}}}{{{government|}}}{{{government_location|}}}{{{government_elevation|}}}{{{government_elevation_imperial|}}}{{{government_lat_d|}}}{{{source|}}}{{{source_name|}}}{{{source_location|}}}{{{source_elevation|}}}{{{source_elevation_imperial|}}}{{{source_lat_d|}}}{{{source1|}}}{{{source1_name|}}}{{{source1_location|}}}{{{source1_elevation|}}}{{{source1_elevation_imperial|}}}{{{source1_lat_d|}}}{{{source_confluence|}}}{{{source_confluence_name|}}}{{{source_confluence_location|}}}{{{source_confluence_elevation|}}}{{{source_confluence_elevation_imperial|}}}{{{source_confluence_lat_d|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{#if: {{{location|}}}{{{elevation|}}}{{{elevation_imperial|}}}{{{prominence|}}}{{{prominence_imperial|}}}{{{lat_d|}}}{{{topo_map|}}} |
{{ {{#if: {{{location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}}
| {{#switch: {{lc:{{{1}}}}} | settlement = Center | တည်နီရာ }} | {{{location_type|}}} | Location/Center | {{{location_label|}}}
|{{{location|}}}|{{{location_note|}}}
|{{{location_municipality|}}}| {{{location_municipality1|}}}
|{{{location_district|}}}|{{{location_district1|}}}
|{{{location_region|}}}|{{{location_region1|}}}
|{{{location_state|}}}|{{{location_state1|}}}
|{{{location_country|}}}|{{{location_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{elevation|}}}{{{elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = {{#if:{{{location|}}}|1|}}
| {{#if:{{{location|}}}|elevation|ပင်လယ်ရီ မျက်နှာပြင် အမြင့်}} | | ပင်လယ်ရီ မျက်နှာပြင် အမြင့် |
|height|m|ft| {{{elevation_unit|}}} | {{{elevation|}}} | {{{elevation_imperial|}}} | {{{elevation_round|0}}} | {{{elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{prominence|}}}{{{prominence_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = {{#if:{{{location|}}}|1|}}
| {{#if:{{{location|}}}|prominence|Prominence}} | | Prominence |
|height|m|ft| {{#if: {{{prominence_unit|}}} | {{{prominence_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} | {{{prominence|}}} | {{{prominence_imperial|}}} | {{#if: {{{prominence_round|}}} | {{{prominence_round|}}} | {{{elevation_round|0}}} }} | {{{prominence_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = {{#if:{{{location|}}}|1|}}
| {{#if:{{{location|}}}|ကိုဩဒိနိတ်|ကိုဩဒိနိတ်}} | | ပထဝီဝင် ကိုဩဒိနိတ် |
|{{{lat_d|}}}|{{{lat_m|}}}|{{{lat_s|}}}|{{{lat_NS|}}}|{{{long_d|}}}|{{{long_m|}}}|{{{long_s|}}}|{{{long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{{coordinates_type|}}} | title={{#if:{{{coordinates_no_title|}}}||1}}|format={{{coordinates_format|}}}|{{{coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{capital|}}}{{{capital_name|}}}{{{capital_location|}}}{{{capital_elevation|}}}{{{capital_elevation_imperial|}}}{{{capital_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{capital|}}}{{{capital_name|}}}{{{capital_location|}}}{{{capital_elevation|}}}{{{capital_elevation_imperial|}}}{{{capital_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Capital | {{{capital_type|}}} | Region capital/seat | {{{capital_label|}}}
| {{{capital|}}}{{{capital_name|}}} | {{{capital_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{capital_location|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| center | {{{capital_location_type|}}} | capital center | {{{capital_location_label|}}}
|{{{capital_location|}}}|{{{capital_location_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{capital_elevation|}}}{{{capital_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| elevation | | capital elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{capital_elevation_unit|}}} | {{{capital_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} | {{{capital_elevation|}}} | {{{capital_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{capital_elevation_round|}}} | {{{capital_elevation_round|}}} | {{{elevation_round|0}}} }} | {{{capital_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{capital_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | capital center geographic coordinates |
|{{{capital_lat_d|}}}|{{{capital_lat_m|}}}|{{{capital_lat_s|}}}|{{{capital_lat_NS|}}}|{{{capital_long_d|}}}|{{{capital_long_m|}}}|{{{capital_long_s|}}}|{{{capital_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{capital_coordinates_type|}}} | {{{capital_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}}| title={{#if:{{{coordinates_no_title|}}}||{{#if:{{{lat_d|}}}{{{mouth_lat_d|}}}||1}}}} | format={{#if:{{{capital_coordinates_format|}}}|{{{capital_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{capital_coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{highest|}}}{{{highest_name|}}}{{{highest_location|}}}{{{highest_elevation|}}}{{{highest_elevation_imperial|}}}{{{highest_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{highest|}}}{{{highest_name|}}}{{{highest_location|}}}{{{highest_elevation|}}}{{{highest_elevation_imperial|}}}{{{highest_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Highest point | {{{highest_type|}}} | အမြင့်ဆုံးအမှတ် နာမည် | {{{highest_label|}}}
| {{{highest|}}}{{{highest_name|}}} | {{{highest_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{highest_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| location | {{{highest_location_type|}}} | အမြင့်ဆုံးအမှတ် တည်နီရာ | {{{highest_location_label|}}}
|{{{highest_location|}}}|{{{highest_location_note|}}}
|{{{highest_municipality|}}}| {{{highest_municipality1|}}}
|{{{highest_district|}}}|{{{highest_district1|}}}
|{{{highest_region|}}}|{{{highest_region1|}}}
|{{{highest_state|}}}|{{{highest_state1|}}}
|{{{highest_country|}}}|{{{highest_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{highest_elevation|}}}{{{highest_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| elevation | | Highest point elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{highest_elevation_unit|}}} | {{{highest_elevation_unit|}}} | {{#if: {{{highest_elevation_unit|}}} | {{{highest_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} }} | {{{highest_elevation|}}} | {{{highest_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{highest_elevation_round|}}} | {{{highest_elevation_round|}}} | {{{elevation_round|0}}} }} | {{{highest_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{highest_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | Highest point geographic coordinates |
|{{{highest_lat_d|}}}|{{{highest_lat_m|}}}|{{{highest_lat_s|}}}|{{{highest_lat_NS|}}}|{{{highest_long_d|}}}|{{{highest_long_m|}}}|{{{highest_long_s|}}}|{{{highest_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{highest_coordinates_type|}}} | {{{highest_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}} | format={{#if:{{{highest_coordinates_format|}}}|{{{highest_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{highest_coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{lowest|}}}{{{lowest_name|}}}{{{lowest_location|}}}{{{lowest_elevation|}}}{{{lowest_elevation_imperial|}}}{{{lowest_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{lowest|}}}{{{lowest_name|}}}{{{lowest_location|}}}{{{lowest_elevation|}}}{{{lowest_elevation_imperial|}}}{{{lowest_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Lowest point | {{{lowest_type|}}} | အနိမ့်ဆုံးအမှတ် နာမည် | {{{lowest_label|}}}
| {{{lowest|}}}{{{lowest_name|}}} | {{{lowest_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{lowest_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| location | {{{lowest_location_type|}}} | အနိမ့်ဆုံးအမှတ် တည်နီရာ | {{{lowest_location_label|}}}
|{{{lowest_location|}}}|{{{lowest_location_note|}}}
|{{{lowest_municipality|}}}| {{{lowest_municipality1|}}}
|{{{lowest_district|}}}|{{{lowest_district1|}}}
|{{{lowest_region|}}}|{{{lowest_region1|}}}
|{{{lowest_state|}}}|{{{lowest_state1|}}}
|{{{lowest_country|}}}|{{{lowest_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{lowest_elevation|}}}{{{lowest_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| elevation | | lowest point elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{lowest_elevation_unit|}}} | {{{lowest_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} | {{{lowest_elevation|}}} | {{{lowest_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{lowest_elevation_round|}}} | {{{lowest_elevation_round|}}} | {{{elevation_round|0}}} }} | {{{lowest_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{lowest_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | lowest point geographic coordinates |
|{{{lowest_lat_d|}}}|{{{lowest_lat_m|}}}|{{{lowest_lat_s|}}}|{{{lowest_lat_NS|}}}|{{{lowest_long_d|}}}|{{{lowest_long_m|}}}|{{{lowest_long_s|}}}|{{{lowest_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{lowest_coordinates_type|}}} | {{{lowest_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}} | format={{#if:{{{lowest_coordinates_format|}}}|{{{lowest_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{lowest_coordinates_note|}}}|
}} }}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** River locations *** --&gt;
{{#if: {{{source|}}}{{{source_name|}}}{{{source_location|}}}{{{source_elevation|}}}{{{source_elevation_imperial|}}}{{{source_length|}}}{{{source_length_imperial|}}}{{{source_lat_d|}}}{{{source1|}}}{{{source1_name|}}}{{{source1_location|}}}{{{source1_elevation|}}}{{{source1_elevation_imperial|}}}{{{source1_length|}}}{{{source1_length_imperial|}}}{{{source1_lat_d|}}}{{{source_confluence|}}}{{{source_confluence_name|}}}{{{source_confluence_location|}}}{{{source_confluence_elevation|}}}{{{source_confluence_elevation_imperial|}}}{{{source_confluence_lat_d|}}}{{{mouth|}}}{{{mouth_name|}}}{{{mouth_location|}}}{{{mouth_elevation|}}}{{{mouth_elevation_imperial|}}}{{{mouth_lat_d|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{#if: {{{source|}}}{{{source_name|}}}{{{source_location|}}}{{{source_elevation|}}}{{{source_elevation_imperial|}}}{{{source_length|}}}{{{source_length_imperial|}}}{{{source_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{source|}}}{{{source_name|}}}{{{source_location|}}}{{{source_elevation|}}}{{{source_elevation_imperial|}}}{{{source_length|}}}{{{source_length_imperial|}}}{{{source_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| {{#if:{{{source1|}}}| ပင်မရင်းမြစ် | ရင်းမြစ်}} | {{{source_type|}}} | {{#if:{{{source1|}}}| Primary source source | Source name}} | {{{source_label|}}}
| {{{source|}}}{{{source_name|}}} | {{{source_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| တည်နီရာ | {{{source_location_type|}}} | Source location | {{{source_location_label|}}}
|{{{source_location|}}}|{{{source_location_note|}}}
|{{{source_municipality|}}}| {{{source_municipality1|}}}
|{{{source_district|}}}|{{{source_district1|}}}
|{{{source_region|}}}|{{{source_region1|}}}
|{{{source_state|}}}|{{{source_state1|}}}
|{{{source_country|}}}|{{{source_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{source_elevation|}}}{{{source_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| အမြင့် | | Source elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{source_elevation_unit|}}} | {{{source_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} | {{{source_elevation|}}} | {{{source_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{source_elevation_round|}}} | {{{source_elevation_round|}}} | {{{elevation_round|0}}} }} | {{{source_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source_length|}}}{{{source_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| length | | Primary source length up to confluence with secondary source |
|length|m|ft| {{#if: {{{source_length_unit|}}} | {{{source_length_unit|}}} | {{{length_unit|}}} }} | {{{source_length|}}} | {{{source_length_imperial|}}} | {{#if: {{{source_length_round|}}} | {{{source_length_round|}}}| {{{length_round|0}}} }}| {{{source_length_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | Source geographic coordinates |
|{{{source_lat_d|}}}|{{{source_lat_m|}}}|{{{source_lat_s|}}}|{{{source_lat_NS|}}}|{{{source_long_d|}}}|{{{source_long_m|}}}|{{{source_long_s|}}}|{{{source_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if:{{{source_coordinates_type|}}}|{{{source_coordinates_type|}}}|{{{coordinates_type|}}}}}|format={{#if:{{{source_coordinates_format|}}}|{{{source_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{source_coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{source1|}}}{{{source1_name|}}}{{{source1_location|}}}{{{source1_elevation|}}}{{{source1_elevation_imperial|}}}{{{source1_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{source1|}}}{{{source1_name|}}}{{{source1_location|}}}{{{source1_elevation|}}}{{{source1_elevation_imperial|}}}{{{source1_length|}}}{{{source1_length_imperial|}}}{{{source1_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Secondary source | {{{source1_type|}}} | Secondary source name | {{{source1_label|}}}
| {{{source1|}}}{{{source1_name|}}} | {{{source1_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source1_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| တည်နီရာ | {{{source1_location_type|}}} | Secondary source location | {{{source1_location_label|}}}
|{{{source1_location|}}}|{{{source1_location_note|}}}
|{{{source1_municipality|}}}| {{{source1_municipality1|}}}
|{{{source1_district|}}}|{{{source1_district1|}}}
|{{{source1_region|}}}|{{{source1_region1|}}}
|{{{source1_state|}}}|{{{source1_state1|}}}
|{{{source1_country|}}}|{{{source1_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{source1_elevation|}}}{{{source1_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| အမြင့် | | Secondary source source elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{source1_elevation_unit|}}} | {{{source1_elevation_unit|}}} | {{#if: {{{source_elevation_unit|}}} | {{{source_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} }} | {{{source1_elevation|}}} | {{{source1_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{source1_elevation_round|}}} | {{{source1_elevation_round|}}} | {{#if: {{{source_elevation_round|}}} | {{{source_elevation_round|}}}| {{{elevation_round|0}}} }} }} | {{{source1_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source1_length|}}}{{{source1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| length | | Secondary source length up to confluence with primary source |
|length|m|ft| {{#if: {{{source1_length_unit|}}} | {{{source1_length_unit|}}} | {{#if: {{{source_length_unit|}}} | {{{source_length_unit|}}} | {{{length_unit|}}} }}  }} | {{{source1_length|}}} | {{{source1_length_imperial|}}} | {{#if: {{{source1_length_round|}}} | {{{source1_length_round|}}}| {{#if: {{{source_length_round|}}} | {{{source_length_round|}}}| {{{length_round|0}}} }} }}| {{{source1_length_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source1_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | Secondary source geographic coordinates |
|{{{source1_lat_d|}}}|{{{source1_lat_m|}}}|{{{source1_lat_s|}}}|{{{source1_lat_NS|}}}|{{{source1_long_d|}}}|{{{source1_long_m|}}}|{{{source1_long_s|}}}|{{{source1_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{source1_coordinates_type|}}} | {{{source1_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}} | format={{#if:{{{source1_coordinates_format|}}}|{{{source1_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{source1_coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{source2|}}}{{{source2_name|}}}{{{source2_location|}}}{{{source2_elevation|}}}{{{source2_elevation_imperial|}}}{{{source2_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{source2|}}}{{{source2_name|}}}{{{source2_location|}}}{{{source2_elevation|}}}{{{source2_elevation_imperial|}}}{{{source2_length|}}}{{{source2_length_imperial|}}}{{{source2_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Additional source | {{{source2_type|}}} | Additional source name | {{{source2_label|}}}
| {{{source2|}}}{{{source2_name|}}} | {{{source2_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source2_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| တည်နီရာ | {{{source2_location_type|}}} | Additional source location | {{{source2_location_label|}}}
|{{{source2_location|}}}|{{{source2_location_note|}}}
|{{{source2_municipality|}}}| {{{source2_municipality1|}}}
|{{{source2_district|}}}|{{{source2_district1|}}}
|{{{source2_region|}}}|{{{source2_region1|}}}
|{{{source2_state|}}}|{{{source2_state1|}}}
|{{{source2_country|}}}|{{{source2_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{source2_elevation|}}}{{{source2_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| အမြင့် | | Additional source source elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{source2_elevation_unit|}}} | {{{source2_elevation_unit|}}} | {{#if: {{{source_elevation_unit|}}} | {{{source_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} }} | {{{source2_elevation|}}} | {{{source2_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{source2_elevation_round|}}} | {{{source2_elevation_round|}}} | {{#if: {{{source_elevation_round|}}} | {{{source_elevation_round|}}}| {{{elevation_round|0}}} }} }} | {{{source2_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source2_length|}}}{{{source2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| length | | Additional source length up to confluence with primary source |
|length|m|ft| {{#if: {{{source2_length_unit|}}} | {{{source2_length_unit|}}} | {{#if: {{{source_length_unit|}}} | {{{source_length_unit|}}} | {{{length_unit|}}} }}  }} | {{{source2_length|}}} | {{{source2_length_imperial|}}} | {{#if: {{{source2_length_round|}}} | {{{source2_length_round|}}}| {{#if: {{{source_length_round|}}} | {{{source_length_round|}}}| {{{length_round|0}}} }} }}| {{{source2_length_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source2_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | Additional source geographic coordinates |
|{{{source2_lat_d|}}}|{{{source2_lat_m|}}}|{{{source2_lat_s|}}}|{{{source2_lat_NS|}}}|{{{source2_long_d|}}}|{{{source2_long_m|}}}|{{{source2_long_s|}}}|{{{source2_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{source2_coordinates_type|}}} | {{{source2_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}} | format={{#if:{{{source2_coordinates_format|}}}|{{{source2_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{source2_coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{source_confluence|}}}{{{source_confluence_name|}}}{{{source_confluence_location|}}}{{{source_confluence_elevation|}}}{{{source_confluence_elevation_imperial|}}}{{{source_confluence_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{source_confluence|}}}{{{source_confluence_name|}}}{{{source_confluence_location|}}}{{{source_confluence_elevation|}}}{{{source_confluence_elevation_imperial|}}}{{{source_confluence_length|}}}{{{source_confluence_length_imperial|}}}{{{source_confluence_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Source confluence | {{{source_confluence_type|}}} | Source confluence name | {{{source_confluence_label|}}}
| {{{source_confluence|}}}{{{source_confluence_name|}}} | {{{source_confluence_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{source_confluence_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| တည်နီရာ | {{{source_confluence_location_type|}}} | Source confluence location | {{{source_confluence_location_label|}}}
|{{{source_confluence_location|}}}|{{{source_confluence_location_note|}}}
|{{{source_confluence_municipality|}}}| {{{source_confluence_municipality1|}}}
|{{{source_confluence_district|}}}|{{{source_confluence_district1|}}}
|{{{source_confluence_region|}}}|{{{source_confluence_region1|}}}
|{{{source_confluence_state|}}}|{{{source_confluence_state1|}}}
|{{{source_confluence_country|}}}|{{{source_confluence_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{source_confluence_elevation|}}}{{{source_confluence_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| အမြင့် | | Source confluence elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{source_confluence_elevation_unit|}}} | {{{source_confluence_elevation_unit|}}} | {{#if: {{{source_elevation_unit|}}} | {{{source_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} }} | {{{source_confluence_elevation|}}} | {{{source_confluence_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{source_confluence_elevation_round|}}} | {{{source_confluence_elevation_round|}}} | {{#if: {{{source_elevation_round|}}} | {{{source_elevation_round|}}}| {{{elevation_round|0}}} }} }} | {{{source_confluence_elevation_note|}}} |
}}&lt;!-- Source location --&gt;{{ {{#if: {{{source_confluence_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | Source confluence geographic coordinates |
|{{{source_confluence_lat_d|}}}|{{{source_confluence_lat_m|}}}|{{{source_confluence_lat_s|}}}|{{{source_confluence_lat_NS|}}}|{{{source_confluence_long_d|}}}|{{{source_confluence_long_m|}}}|{{{source_confluence_long_s|}}}|{{{source_confluence_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{source_confluence_coordinates_type|}}} | {{{source_confluence_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}} | title={{#if:{{{coordinates_no_title|}}}||}} | format={{#if:{{{source_confluence_coordinates_format|}}}|{{{source_confluence_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{source_confluence_coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{mouth|}}}{{{mouth_name|}}}{{{mouth_location|}}}{{{mouth_elevation|}}}{{{mouth_elevation_imperial|}}}{{{mouth_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{mouth|}}}{{{mouth_name|}}}{{{mouth_location|}}}{{{mouth_elevation|}}}{{{mouth_elevation_imperial|}}}{{{mouth_length|}}}{{{mouth_length_imperial|}}}{{{mouth_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| မြစ်ဝ | {{{mouth_type|}}} | မြစ်ဝနာမည် | {{{mouth_label|}}}
| {{{mouth|}}}{{{mouth_name|}}} | {{{mouth_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{mouth_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| တည်နီရာ | {{{mouth_location_type|}}} | မြစ်ဝ တည်နီရာ | {{{mouth_location_label|}}}
|{{{mouth_location|}}}|{{{mouth_location_note|}}}
|{{{mouth_municipality|}}}| {{{mouth_municipality1|}}}
|{{{mouth_district|}}}|{{{mouth_district1|}}}
|{{{mouth_region|}}}|{{{mouth_region1|}}}
|{{{mouth_state|}}}|{{{mouth_state1|}}}
|{{{mouth_country|}}}|{{{mouth_country1|}}}|
}} {{ {{#if: {{{mouth_elevation|}}}{{{mouth_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| အမြင့် | | Mouth elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{mouth_elevation_unit|}}} | {{{mouth_elevation_unit|}}} | {{#if: {{{source_elevation_unit|}}} | {{{source_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} }} | {{{mouth_elevation|}}} | {{{mouth_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{mouth_elevation_round|}}} | {{{mouth_elevation_round|}}} | {{#if: {{{source_elevation_round|}}} | {{{source_elevation_round|}}}| {{{elevation_round|0}}} }} }} | {{{mouth_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{mouth_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | Mouth geographic coordinates |
|{{{mouth_lat_d|}}}|{{{mouth_lat_m|}}}|{{{mouth_lat_s|}}}|{{{mouth_lat_NS|}}}|{{{mouth_long_d|}}}|{{{mouth_long_m|}}}|{{{mouth_long_s|}}}|{{{mouth_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{mouth_coordinates_type|}}} | {{{mouth_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}}| title={{#if:{{{coordinates_no_title|}}}||{{#if:{{{lat_d|}}}||1}}}} | format={{#if:{{{mouth_coordinates_format|}}}|{{{mouth_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{mouth_coordinates_note|}}}|
}} }}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Dimensions *** --&gt;
{{#if: {{{length|}}}{{{length_imperial|}}}{{{width|}}}{{{width_imperial|}}}{{{height|}}}{{{height_imperial|}}}{{{depth|}}}{{{depth_imperial|}}}{{{volume|}}}{{{volume_imperial|}}}{{{weight|}}}{{{weight_imperial|}}}{{{area|}}}{{{area_imperial|}}}{{{watershed|}}}{{{watershed_imperial|}}}{{{discharge|}}}{{{discharge_average|}}}{{{discharge_imperial|}}}{{{discharge_average_imperial|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{#if: {{{length|}}}{{{length_imperial|}}} |
{{ {{#if: {{{length|}}}{{{length_imperial|}}} | Geobox2 unit | Geobox 0}}
| အရှည် | {{{length_type|}}} | အရှည် | {{{length_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{{length_unit|}}}|{{{length|}}}|{{{length_imperial|}}}|{{{length_round|0}}}|comma={{{length_orientation|}}}|{{{length_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{length1|}}}{{{length1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| length 1 | {{{length1_type|}}} | Length 1 | {{{length1_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{length1_unit|}}}|{{{length1_unit|}}}|{{{length_unit|}}}}}|{{{length1|}}}|{{{length1_imperial|}}}|{{#if:{{{length1_round|}}}|{{{length1_round|}}}|{{{length_round|0}}}}}|comma={{{length1_orientation|}}}|{{{length1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{length2|}}}{{{length2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| length 2 | {{{length2_type|}}} | Length 2 | {{{length2_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{length2_unit|}}}|{{{length2_unit|}}}|{{{length_unit|}}}}}|{{{length2|}}}|{{{length2_imperial|}}}|{{#if:{{{length2_round|}}}|{{{length2_round|}}}|{{{length_round|0}}}}}|comma={{{length2_orientation|}}}|{{{length2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{length3|}}}{{{length3_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| length 3 | {{{length3_type|}}} | Length 3 | {{{length3_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{length3_unit|}}}|{{{length3_unit|}}}|{{{length_unit|}}}}}|{{{length3|}}}|{{{length3_imperial|}}}|{{#if:{{{length3_round|}}}|{{{length3_round|}}}|{{{length_round|0}}}}}|comma={{{length3_orientation|}}}|{{{length3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{length4|}}}{{{length4_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| length 4 | {{{length4_type|}}} | Length 4 | {{{length4_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{length4_unit|}}}|{{{length4_unit|}}}|{{{length_unit|}}}}}|{{{length4|}}}|{{{length4_imperial|}}}|{{#if:{{{length4_round|}}}|{{{length4_round|}}}|{{{length_round|0}}}}}|comma={{{length4_orientation|}}}|{{{length4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{width|}}}{{{width_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{width|}}}{{{width_imperial|}}} | Geobox2 unit | Geobox 0}}
| အကျယ် | {{{width_type|}}} | အကျယ် | {{{width_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{{width_unit|}}}|{{{width|}}}|{{{width_imperial|}}}|{{{width_round|0}}}|comma={{{width_orientation|}}}|{{{width_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{width1|}}}{{{width1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| width 1 | {{{width1_type|}}} | Width 1 | {{{width1_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{width1_unit|}}}|{{{width1_unit|}}}|{{{width_unit|}}}}}|{{{width1|}}}|{{{width1_imperial|}}}|{{#if:{{{width1_round|}}}|{{{width1_round|}}}|{{{width_round|0}}}}}|comma={{{width1_orientation|}}}|{{{width1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{width2|}}}{{{width2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| width 2 | {{{width2_type|}}} | Width 2 | {{{width2_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{width2_unit|}}}|{{{width2_unit|}}}|{{{width_unit|}}}}}|{{{width2|}}}|{{{width2_imperial|}}}|{{#if:{{{width2_round|}}}|{{{width2_round|}}}|{{{width_round|0}}}}}|comma={{{width2_orientation|}}}|{{{width2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{width3|}}}{{{width3_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| width 3 | {{{width3_type|}}} | Width 3 | {{{width3_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{width3_unit|}}}|{{{width3_unit|}}}|{{{width_unit|}}}}}|{{{width3|}}}|{{{width3_imperial|}}}|{{#if:{{{width3_round|}}}|{{{width3_round|}}}|{{{width_round|0}}}}}|comma={{{width3_orientation|}}}|{{{width3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{width4|}}}{{{width4_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| width 4 | {{{width4_type|}}} | Width 4 | {{{width4_label|}}}
|length|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=m|km}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=ft|mi}}|{{#if:{{{width4_unit|}}}|{{{width4_unit|}}}|{{{width_unit|}}}}}|{{{width4|}}}|{{{width4_imperial|}}}|{{#if:{{{width4_round|}}}|{{{width4_round|}}}|{{{width_round|0}}}}}|comma={{{width4_orientation|}}}|{{{width4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{height|}}}{{{height_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{height|}}}{{{height_imperial|}}} | Geobox2 unit | Geobox 0}}
| အမြင့် | {{{height_type|}}} | အမြင့် | {{{height_label|}}}
|length|m|ft|{{{height_unit|}}}|{{{height|}}}|{{{height_imperial|}}}|{{{height_round|0}}}|{{{height_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{height1|}}}{{{height1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Height 1 | {{{height1_type|}}} | Height 1 | {{{height1_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{height1_unit|}}}|{{{height1_unit|}}}|{{{height_unit|}}}}}|{{{height1|}}}|{{{height1_imperial|}}}|{{#if:{{{height1_round|}}}|{{{height1_round|}}}|{{{height_round|0}}}}}|{{{height1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{height2|}}}{{{height2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Height 2 | {{{height2_type|}}} | Height 2 | {{{height2_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{height2_unit|}}}|{{{height2_unit|}}}|{{{height_unit|}}}}}|{{{height2|}}}|{{{height2_imperial|}}}|{{#if:{{{height2_round|}}}|{{{height2_round|}}}|{{{height_round|0}}}}}|{{{height2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{height3|}}}{{{height3_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Height 3 | {{{height3_type|}}} | Height 3 | {{{height3_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{height3_unit|}}}|{{{height3_unit|}}}|{{{height_unit|}}}}}|{{{height3|}}}|{{{height3_imperial|}}}|{{#if:{{{height3_round|}}}|{{{height3_round|}}}|{{{height_round|0}}}}}|{{{height3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{height4|}}}{{{height4_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Height 4 | {{{height4_type|}}} | Height 4 | {{{height4_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{height4_unit|}}}|{{{height4_unit|}}}|{{{height_unit|}}}}}|{{{height4|}}}|{{{height4_imperial|}}}|{{#if:{{{height4_round|}}}|{{{height4_round|}}}|{{{height_round|0}}}}}|{{{height4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{number|}}} |

{{ {{#if: {{{number|}}} | Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| number | {{{number_type|}}} | Number | {{{number_label|}}}
|{{{number|}}}|{{{number_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{number1|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| number 1 | {{{number1_type|}}} | Number 1| {{{number1_label|}}}
|{{{number1|}}}|{{{number1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{number2|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| number 2 | {{{number2_type|}}} | Number 2 | {{{number2_label|}}}
|{{{number2|}}}|{{{number2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{number3|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| number 3 | {{{number3_type|}}} | Number 3 | {{{number3_label|}}}
|{{{number3|}}}|{{{number3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{number4|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | sub = 1
| number 4 | {{{number4_type|}}} | Number 4 | {{{number4_label|}}}
|{{{number4|}}}|{{{number4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{depth|}}}{{{depth_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{depth|}}}{{{depth_imperial|}}} | Geobox2 unit | Geobox 0}}
| အနက် | {{{depth_type|}}} | အနက် | {{{depth_label|}}}
|length|m|ft|{{{depth_unit|}}}|{{{depth|}}}|{{{depth_imperial|}}}|{{{depth_round|0}}}|{{{depth_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{depth1|}}}{{{depth1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Depth 1 | {{{depth1_type|}}} | Depth 1 | {{{depth1_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{depth1_unit|}}}|{{{depth1_unit|}}}|{{{depth_unit|}}}}}|{{{depth1|}}}|{{{depth1_imperial|}}}|{{#if:{{{depth1_round|}}}|{{{depth1_round|}}}|{{{depth_round|0}}}}}|{{{depth1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{depth2|}}}{{{depth2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Depth 2 | {{{depth2_type|}}} | Depth 2 | {{{depth2_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{depth2_unit|}}}|{{{depth2_unit|}}}|{{{depth_unit|}}}}}|{{{depth2|}}}|{{{depth2_imperial|}}}|{{#if:{{{depth2_round|}}}|{{{depth2_round|}}}|{{{depth_round|0}}}}}|{{{depth2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{depth3|}}}{{{depth3_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Depth 3 | {{{depth3_type|}}} | Depth 3 | {{{depth3_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{depth3_unit|}}}|{{{depth3_unit|}}}|{{{depth_unit|}}}}}|{{{depth3|}}}|{{{depth3_imperial|}}}|{{#if:{{{depth3_round|}}}|{{{depth3_round|}}}|{{{depth_round|0}}}}}|{{{depth3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{depth4|}}}{{{depth4_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| Depth 4 | {{{depth4_type|}}} | Depth 4 | {{{depth4_label|}}}
|length|m|ft|{{#if:{{{depth4_unit|}}}|{{{depth4_unit|}}}|{{{depth_unit|}}}}}|{{{depth4|}}}|{{{depth4_imperial|}}}|{{#if:{{{depth4_round|}}}|{{{depth4_round|}}}|{{{depth_round|0}}}}}|{{{depth4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{volume|}}}{{{volume_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{volume|}}}{{{volume_imperial|}}} |Geobox2 unit| Geobox 0}}
| Volume | {{{volume_type|}}} | Volume | {{{volume_label|}}}
|volume|cbm|cbft|{{{volume_unit|}}}|{{{volume|}}}|{{{volume_imperial|}}}|{{{volume_round|0}}}|{{{volume_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{volume1|}}}{{{volume1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| volume 1 | {{{volume1_type|}}} | Volume 1 | {{{volume1_label|}}}
|volume|cbm|cbft|{{#if:{{{volume1_unit|}}}|{{{volume1_unit|}}}|{{{volume_unit|}}}}}|{{{volume1|}}}|{{{volume1_imperial|}}}|{{#if:{{{volume1_round|}}}|{{{volume1_round|}}}|{{{volume_round|0}}}}}|{{{volume1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{volume2|}}}{{{volume2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| volume 2 | {{{volume2_type|}}} | Volume 2 | {{{volume2_label|}}}
|volume|cbm|cbft|{{#if:{{{volume2_unit|}}}|{{{volume2_unit|}}}|{{{volume_unit|}}}}}|{{{volume2|}}}|{{{volume2_imperial|}}}|{{#if:{{{volume2_round|}}}|{{{volume2_round|}}}|{{{volume_round|0}}}}}|{{{volume2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{volume3|}}}{{{volume3_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| volume 3 | {{{volume3_type|}}} | Volume 3 | {{{volume3_label|}}}
|volume|cbm|cbft|{{#if:{{{volume3_unit|}}}|{{{volume3_unit|}}}|{{{volume_unit|}}}}}|{{{volume3|}}}|{{{volume3_imperial|}}}|{{#if:{{{volume3_round|}}}|{{{volume3_round|}}}|{{{volume_round|0}}}}}|{{{volume3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{volume4|}}}{{{volume4_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| volume 4 | {{{volume4_type|}}} | Volume 4 | {{{volume4_label|}}}
|volume|cbm|cbft|{{#if:{{{volume4_unit|}}}|{{{volume4_unit|}}}|{{{volume_unit|}}}}}|{{{volume4|}}}|{{{volume4_imperial|}}}|{{#if:{{{volume4_round|}}}|{{{volume4_round|}}}|{{{volume_round|0}}}}}|{{{volume4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{weight|}}}{{{weight_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{weight|}}}{{{weight_imperial|}}} | Geobox2 unit | Geobox 0 }}
| Weight | {{{weight_type|}}} | Weight | {{{weight_label|}}}
|weight|kg|lb|{{{weight_unit|}}}|{{{weight|}}}|{{{weight_imperial|}}}|{{{weight_round|0}}}|{{{weight_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{weight1|}}}{{{weight1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| weight 1 | {{{weight1_type|}}} | Weight 1 | {{{weight1_label|}}}
|weight|kg|lb|{{#if:{{{weight1_unit|}}}|{{{weight1_unit|}}}|{{{weight_unit|}}}}}|{{{weight1|}}}|{{{weight1_imperial|}}}|{{#if:{{{weight1_round|}}}|{{{weight1_round|}}}|{{{weight_round|0}}}}}|{{{weight1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{weight2|}}}{{{weight2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| weight 2 | {{{weight2_type|}}} | Weight 2 | {{{weight2_label|}}}
|weight|kg|lb|{{#if:{{{weight2_unit|}}}|{{{weight2_unit|}}}|{{{weight_unit|}}}}}|{{{weight2|}}}|{{{weight2_imperial|}}}|{{#if:{{{weight2_round|}}}|{{{weight2_round|}}}|{{{weight_round|0}}}}}|{{{weight2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{weight3|}}}{{{weight3_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| weight 3 | {{{weight3_type|}}} | Weight 3 | {{{weight3_label|}}}
|weight|kg|lb|{{#if:{{{weight3_unit|}}}|{{{weight3_unit|}}}|{{{weight_unit|}}}}}|{{{weight3|}}}|{{{weight3_imperial|}}}|{{#if:{{{weight3_round|}}}|{{{weight3_round|}}}|{{{weight_round|0}}}}}|{{{weight3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{weight4|}}}{{{weight4_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| weight 4 | {{{weight4_type|}}} | Weight 4 | {{{weight4_label|}}}
|weight|kg|lb|{{#if:{{{weight4_unit|}}}|{{{weight4_unit|}}}|{{{weight_unit|}}}}}|{{{weight4|}}}|{{{weight4_imperial|}}}|{{#if:{{{weight4_round|}}}|{{{weight4_round|}}}|{{{weight_round|0}}}}}|{{{weight4_note|}}}|
}} }} {{ {{#if: {{{watershed|}}}{{{watershed_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}}
| မြစ်ဝှမ်း | {{{watershed_type|}}} | Drainage basin/catchment area/watershed | {{{watershed_label|}}}
|area|sqkm|sqmi|{{{watershed_unit|}}}|{{{watershed|}}}|{{{watershed_imperial|}}}|{{{watershed_round|0}}}|{{{watershed_note|}}}|
}} {{#if: {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} | Geobox2 unit| Geobox 0}}
| ဧရိယာ | {{{area_type|}}} | area | {{{area_label|}}}
|area|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqm|sqkm}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqft|sqmi}}|{{{area_unit|}}}|{{{area|}}}|{{{area_imperial|}}}|{{{area_round|0}}}|{{{area_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{area_land|}}}{{{area_land_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| land | {{{area_land_type|}}} | ကုန်းမြီ ဧရိယာ | {{{area_land_label|}}}
|area|sqkm|sqmi|{{{area_land_unit|}}}|{{{area_land|}}}|{{{area_land_imperial|}}}|{{{area_land_round|0}}}|{{{area_land_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area_land_percentage|}}}{{{area_land_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area_land|}}}{{{area_land_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area_land_share_round|}}}{{{area_land_percentage_round|}}}|{{{area_land_share_round|}}}{{{area_land_percentage_round|}}}|{{#if: {{{area_share_round|}}}|{{{area_share_round|}}}|{{{area_percentage_round|0}}} }} }} }}% }}|
}} {{ {{#if: {{{area_water|}}}{{{area_water_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| water | {{{area_water_type|}}} | ရီထု ဧရိယာ | {{{area_water_label|}}}
|area|sqkm|sqmi|{{{area_water_unit|}}}|{{{area_water|}}}|{{{area_water_imperial|}}}|{{{area_water_round|0}}}|{{{area_water_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area_water_percentage|}}}{{{area_water_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area_water|}}}{{{area_water_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area_water_share_round|}}}{{{area_water_percentage_round|}}}|{{{area_water_share_round|}}}{{{area_water_percentage_round|}}}|{{#if: {{{area_share_round|}}}|{{{area_share_round|}}}|{{{area_percentage_round|0}}} }} }} }}% }}|
}} {{ {{#if: {{{area_urban|}}}{{{area_urban_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| urban | {{{area_urban_type|}}} | လူနီ ဧရိယာ | {{{area_urban_label|}}}
|area|sqkm|sqmi|{{{area_urban_unit|}}}|{{{area_urban|}}}|{{{area_urban_imperial|}}}|{{{area_urban_round|0}}}|{{{area_urban_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area_land_percentage|}}}{{{area_urban_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area_urban|}}}{{{area_urban_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area_urban_share_round|}}}{{{area_urban_percentage_round|}}}|{{{area_urban_share_round|}}}{{{area_urban_percentage_round|}}}|{{#if: {{{area_share_round|}}}|{{{area_share_round|}}}|{{{area_percentage_round|0}}} }} }} }}% }}|
}} {{ {{#if: {{{area_metro|}}}{{{area_metro_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| metro | {{{area_metro_type|}}} | Metropolitan area | {{{area_metro_label|}}}
|area|sqkm|sqmi|{{{area_metro_unit|}}}|{{{area_metro|}}}|{{{area_metro_imperial|}}}|{{{area_metro_round|0}}}|{{{area_metro_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area_land_percentage|}}}{{{area_metro_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area_metro|}}}{{{area_metro_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area_metro_share_round|}}}{{{area_metro_percentage_round|}}}|{{{area_metro_share_round|}}}{{{area_metro_percentage_round|}}}|{{#if: {{{area_share_round|}}}|{{{area_share_round|}}}|{{{area_percentage_round|0}}} }} }} }}% }}|
}} {{ {{#if: {{{area1|}}}{{{area1_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| area 1 | {{{area1_type|}}} | area 1 | {{{area1_label|}}}
|area|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqm|sqkm}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqft|sqmi}}|{{#if:{{{area1_unit|}}}|{{{area1_unit|}}}|{{{area_unit|}}}}}|{{{area1|}}}|{{{area1_imperial|}}}|{{#if:{{{area1_round|}}}|{{{area1_round|}}}|{{{area_round|0}}}}}|{{{area1_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area1_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area1|}}}{{{area1_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area1_share_round|}}}|{{{area1_share_round|}}}|{{{area_share_round|0}}} }} }}% }}|
}} {{ {{#if: {{{area2|}}}{{{area2_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| area 2 | {{{area2_type|}}} | area 2 | {{{area2_label|}}}
|area|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqm|sqkm}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqft|sqmi}}|{{#if:{{{area2_unit|}}}|{{{area2_unit|}}}|{{{area_unit|}}}}}|{{{area2|}}}|{{{area2_imperial|}}}|{{#if:{{{area2_round|}}}|{{{area2_round|}}}|{{{area_round|0}}}}}|{{{area2_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area2_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area2|}}}{{{area2_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area2_share_round|}}}|{{{area2_share_round|}}}|{{{area_share_round|0}}} }} }}% }}|
}} {{ {{#if: {{{area3|}}}{{{area3_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| area 3 | {{{area3_type|}}} | area 3 | {{{area3_label|}}}
|area|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqm|sqkm}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqft|sqmi}}|{{#if:{{{area3_unit|}}}|{{{area3_unit|}}}|{{{area_unit|}}}}}|{{{area3|}}}|{{{area3_imperial|}}}|{{#if:{{{area3_round|}}}|{{{area3_round|}}}|{{{area_round|0}}}}}|{{{area3_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area3_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area3|}}}{{{area3_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area3_share_round|}}}|{{{area3_share_round|}}}|{{{area_share_round|0}}} }} }}% }}|
}} {{ {{#if: {{{area4|}}}{{{area4_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| area 4 | {{{area4_type|}}} | area 4 | {{{area4_label|}}}
|area|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqm|sqkm}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|building|monument|bridge=sqft|sqmi}}|{{#if:{{{area4_unit|}}}|{{{area4_unit|}}}|{{{area_unit|}}}}}|{{{area4|}}}|{{{area4_imperial|}}}|{{#if:{{{area4_round|}}}|{{{area4_round|}}}|{{{area_round|0}}}}}|{{{area4_note|}}}|comma={{#ifeq:{{{area4_share|}}}|auto|{{#expr:{{{area4|}}}{{{area4_imperial|}}} / {{{area|}}}{{{area_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{area4_share_round|}}}|{{{area4_share_round|}}}|{{{area_share_round|0}}} }} }}% }}|
}} }} {{#if: {{{discharge|}}}{{{discharge_average|}}}{{{discharge_imperial|}}}{{{discharge_average_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{discharge|}}}{{{discharge_average|}}}{{{discharge_imperial|}}}{{{discharge_average_imperial|}}} | Geobox2 data | Geobox 0}}
| ရီစီးဝင်မှု | {{{discharge_type|}}} | Discharge figures measured at | {{{discharge_label|}}}
|{{#switch: {{lc:{{{discharge_location|}}}}} | mouth = [[mouth (river)|mouth]] | source = [[river source|source]] | {{#if: {{{discharge_location|}}}|for {{#ifexist:{{{discharge_location|}}}|[[{{{discharge_location|}}}]]|{{{discharge_location|}}}}}}} }}|{{{discharge_location_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discharge|}}}{{{discharge_average|}}}{{{discharge_imperial|}}}{{{discharge_average_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| ပျမ်းမျှ | | Average discharge |
|discharge|cbm|cbft|{{{discharge_unit|}}}|{{{discharge|}}}{{{discharge_average|}}}|{{{discharge_imperial|}}}{{{discharge_average_imperial|}}}|{{{discharge_round|0}}}|{{{discharge_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discharge_max|}}}{{{discharge_max_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| အများဆုံး | | Maximal discharge |
|discharge|cbm|cbft|{{#if:{{{discharge_max_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}} }}|{{{discharge_max|}}}|{{{discharge_max_imperial|}}}|{{#if: {{{discharge_max_round|}}}|{{{discharge_max_round|}}}|{{{discharge_round|0}}} }}|{{{discharge_max_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discharge_min|}}}{{{discharge_min_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| အနည်းဆုံး | | Minimal discharge |
|discharge|cbm|cbft|{{#if:{{{discharge_min_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}} }}|{{{discharge_min|}}}|{{{discharge_min_imperial|}}}|{{#if: {{{discharge_min_round|}}}|{{{discharge_min_round|}}}|{{{discharge_round|0}}} }}|{{{discharge_min_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discharge1_average|}}}{{{discharge1_average_imperial|}}} |

Geobox2 line plain | Geobox 0}}
| Discharge elsewhere (average)| {{{discharge1_type|}}} | style=&quot;text-align: left&quot;
}} {{ {{#if: {{{discharge1_average|}}}{{{discharge1_average_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| {{#ifexist: {{{discharge1_location|}}} | [[{{{discharge1_location|}}}]] | {{{discharge1_location|}}} }}| | Discharge for {{{discharge1_location|}}} |
|discharge|cbm|cbft|{{#if: {{{discharge1_unit|}}}|{{{discharge1_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}} }}|{{{discharge1_average|}}}|{{{discharge1_average_imperial|}}}|{{#if: {{{discharge1_round|}}}|{{{discharge1_round|}}}|{{{discharge_round|0}}} }}|{{{discharge1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discharge2_average|}}}{{{discharge2_average_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| {{#ifexist: {{{discharge2_location|}}} | [[{{{discharge2_location|}}}]] | {{{discharge2_location|}}} }}| | Discharge for {{{discharge2_location|}}} |
|discharge|cbm|cbft|{{#if: {{{discharge2_unit|}}}|{{{discharge2_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}} }}|{{{discharge2_average|}}}|{{{discharge2_average_imperial|}}}|{{#if: {{{discharge2_round|}}}|{{{discharge2_round|}}}|{{{discharge_round|0}}} }}|{{{discharge2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discharge3_average|}}}{{{discharge3_average_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| {{#ifexist: {{{discharge3_location|}}} | [[{{{discharge3_location|}}}]] | {{{discharge3_location|}}} }}| | Discharge for {{{discharge3_location|}}} |
|discharge|cbm|cbft|{{#if: {{{discharge3_unit|}}}|{{{discharge3_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}} }}|{{{discharge3_average|}}}|{{{discharge3_average_imperial|}}}|{{#if: {{{discharge3_round|}}}|{{{discharge3_round|}}}|{{{discharge_round|0}}} }}|{{{discharge3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discharge4_average|}}}{{{discharge4_average_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| {{#ifexist: {{{discharge4_location|}}} | [[{{{discharge4_location|}}}]] | {{{discharge4_location|}}} }}| | Discharge for {{{discharge4_location|}}} |
|discharge|cbm|cbft|{{#if: {{{discharge4_unit|}}}|{{{discharge4_unit|}}}|{{{discharge_unit|}}} }}|{{{discharge4_average|}}}|{{{discharge4_average_imperial|}}}|{{#if: {{{discharge4_round|}}}|{{{discharge4_round|}}}|{{{discharge_round|0}}} }}|{{{discharge4_note|}}}|
}} }}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Population *** --&gt;
{{#if: {{{population|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_metro|}}}{{{population1|}}}{{{population_density|}}}{{{population_density_imperial|}}}|

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{#if: {{{population|}}} |
{{ {{#if: {{{population|}}}| Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| လူဦးရွီ | {{{populatrion_type|}}} | စုစုပေါင်း လူဦးရွီ |
|{{formatnum: {{{population|}}} }}{{#if: {{{population_date|}}}{{{population_as_of|}}}|&amp;nbsp;(''{{{population_date|}}}{{{population_as_of|}}}'')}}|{{{population_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population_urban|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| urban | | Urban population |
|{{formatnum: {{{population_urban|}}} }}{{#if: {{{population_urban_date|}}}{{{population_urban_as_of|}}}|&amp;nbsp;({{{population_urban_date|}}}{{{population_urban_as_of|}}})}}|{{{population_urban_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population_metro|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| metro | | Metropolitan population |
|{{formatnum: {{{population_metro|}}} }}{{#if: {{{population_metro_date|}}}{{{population_metro_as_of|}}}|&amp;nbsp;({{{population_metro_date|}}}{{{population_metro_as_of|}}})}}|{{{population_metro_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population1|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| population 1 | {{{population1_type|}}} | Population 1 | {{{population1_label|}}}
|{{formatnum: {{{population1|}}} }}{{#if: {{{population1_date|}}}{{{population1_as_of|}}}|&amp;nbsp;({{{population1_date|}}}{{{population1_as_of|}}})}}|{{{population1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population2|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| population 2 | {{{population2_type|}}} | Population 2 | {{{population2_label|}}}
|{{formatnum: {{{population2|}}} }}{{#if: {{{population2_date|}}}{{{population2_as_of|}}}|&amp;nbsp;({{{population2_date|}}}{{{population2_as_of|}}})}}|{{{population2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population3|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| population 3 | {{{population3_type|}}} | Population 3 | {{{population3_label|}}}
|{{formatnum: {{{population3|}}} }}{{#if: {{{population3_date|}}}{{{population3_as_of|}}}|&amp;nbsp;({{{population3_date|}}}{{{population3_as_of|}}})}}|{{{population3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population4|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| population 4 | {{{population4_type|}}} | Population 4 | {{{population4_label|}}}
|{{formatnum: {{{population4|}}} }}{{#if: {{{population4_date|}}}{{{population4_as_of|}}}|&amp;nbsp;({{{population4_date|}}}{{{population4_as_of|}}})}}|{{{population4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{population_density|}}}{{{population_density_imperial|}}} |

{{ {{#if: {{{population_density|}}}{{{population_density_imperial|}}} | Geobox2 unit | Geobox 0}}
| Density | {{{density_type|}}} | Population density | {{{density_label|}}}
|area density|sqkm|sqmi|{{{area_unit|}}}|{{#ifeq: {{{population_density|}}} | auto | {{#expr: {{{population|0}}} / {{{area|1}}} round {{{population_density_round|0}}} }} | {{{population_density|}}} }} | {{#ifeq: {{{population_density_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{population|0}}} / {{{area_imperial|1}}} round {{{population_density_round|0}}} }} | {{{population_density_imperial|}}} }} | {{{population_density_round|0}}}| {{{population_density_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population_urban_density|}}}{{{population_urban_density_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| urban | | Urban population density |
|area density|sqkm|sqmi|{{{area_unit|}}}|{{#ifeq: {{{population_urban_density|}}} | auto | {{#expr: {{{population_urban|0}}} / {{{area_urban|1}}} round {{#if:{{{population_urban_density_round|0}}}|{{{population_urban_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population_urban_density|}}} }} | {{#ifeq: {{{population_urban_density_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{population_urban|0}}} / {{{area_urban_imperial|1}}} round {{#if:{{{population_urban_density_round|0}}}|{{{population_urban_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population_urban_density_imperial|}}} }} | {{#if:{{{population_urban_density_round|0}}}|{{{population_urban_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} | {{{population_urban_density_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population_metro_density|}}}{{{population_metro_density_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| metro | | Metropolitan population density |
|area density|sqkm|sqmi|{{{area_unit|}}}|{{#ifeq: {{{population_metro_density|}}} | auto | {{#expr: {{{population_metro|0}}} / {{{area_metro|1}}} round {{#if:{{{population_metro_density_round|0}}}|{{{population_metro_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population_metro_density|}}} }} | {{#ifeq: {{{population_metro_density_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{population_metro|0}}} / {{{area_metro_imperial|1}}} round {{#if:{{{population_metro_density_round|0}}}|{{{population_metro_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population_metro_density_imperial|}}} }} | {{#if:{{{population_metro_density_round|0}}}|{{{population_metro_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} | {{{population_metro_density_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population1_density|}}}{{{population1_density_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| density 1 | {{#if: {{{density1_type|}}} | {{{density1_type|}}} | {{{population1_type|}}} }} | Population density 1 | {{#if: {{{density1_label|}}} | {{{density1_label|}}} | {{{population1_label|}}} }}
|area density|sqkm|sqmi|{{{area_unit|}}}|{{#ifeq: {{{population1_density|}}} | auto | {{#expr: {{{population1|0}}} / {{{area1|1}}} round {{#if:{{{population1_density_round|0}}}|{{{population1_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population1_density|}}} }} | {{#ifeq: {{{population1_density_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{population1|0}}} / {{{area1_imperial|1}}} round {{#if:{{{population1_density_round|0}}}|{{{population1_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population1_density_imperial|}}} }} | {{#if:{{{population1_density_round|0}}}|{{{population1_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} | {{{population1_density_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population2_density|}}}{{{population2_density_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| density 2 | {{#if: {{{density2_type|}}} | {{{density2_type|}}} | {{{population2_type|}}} }} | Population density 2 | {{#if: {{{density2_label|}}} | {{{density2_label|}}} | {{{population2_label|}}} }}
|area density|sqkm|sqmi|{{{area_unit|}}}|{{#ifeq: {{{population2_density|}}} | auto | {{#expr: {{{population2|0}}} / {{{area2|1}}} round {{#if:{{{population2_density_round|0}}}|{{{population1_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population2_density|}}} }} | {{#ifeq: {{{population2_density_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{population2|0}}} / {{{area2_imperial|1}}} round {{#if:{{{population2_density_round|0}}}|{{{population2_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population2_density_imperial|}}} }} | {{#if:{{{population2_density_round|0}}}|{{{population2_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} | {{{population2_density_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population3_density|}}}{{{population3_density_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| density 3 | {{#if: {{{density3_type|}}} | {{{density3_type|}}} | {{{population3_type|}}} }} | Population density 3 | {{#if: {{{density3_label|}}} | {{{density3_label|}}} | {{{population3_label|}}} }}
|area density|sqkm|sqmi|{{{area_unit|}}}|{{#ifeq: {{{population3_density|}}} | auto | {{#expr: {{{population3|0}}} / {{{area3|1}}} round {{#if:{{{population3_density_round|0}}}|{{{population3_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population3_density|}}} }} | {{#ifeq: {{{population3_density_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{population3|0}}} / {{{area3_imperial|1}}} round {{#if:{{{population3_density_round|0}}}|{{{population3_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population3_density_imperial|}}} }} | {{#if:{{{population3_density_round|0}}}|{{{population3_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} | {{{population3_density_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{population4_density|}}}{{{population4_density_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| density 4 | {{#if: {{{density4type|}}} | {{{density4_type|}}} | {{{population4_type|}}} }} | Population density 4 | {{#if: {{{density4_label|}}} | {{{density4_label|}}} | {{{population4_label|}}} }}
|area density|sqkm|sqmi|{{{area_unit|}}}|{{#ifeq: {{{population4_density|}}} | auto | {{#expr: {{{population4|0}}} / {{{area4|1}}} round {{#if:{{{population4_density_round|0}}}|{{{population4_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population4_density|}}} }} | {{#ifeq: {{{population4_density_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{population4|0}}} / {{{area4_imperial|1}}} round {{#if:{{{population4_density_round|0}}}|{{{population4_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} }} | {{{population4_density_imperial|}}} }} | {{#if:{{{population4_density_round|0}}}|{{{population4_density_round|0}}}|{{{population_density_round|0}}}}} | {{{population4_density_note|}}}|
}} }}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Features *** --&gt;
{{#if: {{{biome|}}}{{{geology|}}}{{{orogeny|}}}{{{period|}}}{{{plant|}}}{{{animal|}}}{{{author|}}}{{{style|}}}{{{material|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{ {{#if: {{{biome|}}} |
Geobox2 list{{#if:{{{biome_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{biome1|}}}| Biomes | Biome }} | {{{biome_type|}}} | Biomes of the area | {{{biome_label|}}}
|{{#ifexist:{{{biome|}}}|[[{{{biome|}}}]]|{{{biome|}}}}}{{#if:{{{biome_share|}}}|&amp;nbsp;({{{biome_share|}}}%)}}|{{{biome_note|}}}|{{{biome1|}}}|{{{biome1_note|}}}|{{{biome2|}}}|{{{biome2_note|}}}|{{{biome3|}}}|{{{biome3_note|}}}|{{{biome4|}}}|{{{biome4_note|}}}|{{{biome5|}}}|{{{biome5_note|}}}|{{{biome6|}}}|{{{biome6_note|}}}|{{{biome7|}}}|{{{biome7_note|}}}|{{{biome8|}}}|{{{biome8_note|}}}|{{{biome9|}}}|{{{biome9_note|}}}|{{{biome10|}}}|{{{biome10_note|}}}|{{{biome11|}}}|{{{biome11_note|}}}|{{{biome12|}}}|{{{biome12_note|}}}|{{{biome13|}}}|{{{biome13_note|}}}|{{{biome14|}}}|{{{biome14_note|}}}|{{{biome15|}}}|{{{biome15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{geology|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{geology_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| ဘူမိဗေဒ | {{{geology_type|}}} | Geology of the area | {{{geology_label|}}}
|{{{geology|}}}|{{{geology_note|}}}|{{{geology1|}}}|{{{geology1_note|}}}|{{{geology2|}}}|{{{geology2_note|}}}|{{{geology3|}}}|{{{geology3_note|}}}|{{{geology4|}}}|{{{geology4_note|}}}|{{{geology5|}}}|{{{geology5_note|}}}|{{{geology6|}}}|{{{geology6_note|}}}|{{{geology7|}}}|{{{geology7_note|}}}|{{{geology8|}}}|{{{geology8_note|}}}|{{{geology9|}}}|{{{geology9_note|}}}|{{{geology10|}}}|{{{geology10_note|}}}|{{{geology11|}}}|{{{geology11_note|}}}|{{{geology12|}}}|{{{geology12_note|}}}|{{{geology13|}}}|{{{geology13_note|}}}|{{{geology14|}}}|{{{geology14_note|}}}|{{{geology15|}}}|{{{geology15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{orogeny|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{orogeny_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| Orogeny | {{{orogeny_type|}}} | Orogeny of the area | {{{orogeny_label|}}}
|{{{orogeny|}}}|{{{orogeny_note|}}}|{{{orogeny1|}}}|{{{orogeny1_note|}}}|{{{orogeny2|}}}|{{{orogeny2_note|}}}|{{{orogeny3|}}}|{{{orogeny3_note|}}}|{{{orogeny4|}}}|{{{orogeny4_note|}}}|{{{orogeny5|}}}|{{{orogeny5_note|}}}|{{{orogeny6|}}}|{{{orogeny6_note|}}}|{{{orogeny7|}}}|{{{orogeny7_note|}}}|{{{orogeny8|}}}|{{{orogeny8_note|}}}|{{{orogeny9|}}}|{{{orogeny9_note|}}}|{{{orogeny10|}}}|{{{orogeny10_note|}}}|{{{orogeny11|}}}|{{{orogeny11_note|}}}|{{{orogeny12|}}}|{{{orogeny12_note|}}}|{{{orogeny13|}}}|{{{orogeny13_note|}}}|{{{orogeny14|}}}|{{{orogeny14_note|}}}|{{{orogeny15|}}}|{{{orogeny15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{period|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{period_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| Period | {{{period_type|}}} | Geologic period | {{{period_label|}}}
|{{{period|}}}|{{{period_note|}}}|{{{period1|}}}|{{{period1_note|}}}|{{{period2|}}}|{{{period2_note|}}}|{{{period3|}}}|{{{period3_note|}}}|{{{period4|}}}|{{{period4_note|}}}|{{{period5|}}}|{{{period5_note|}}}|{{{period6|}}}|{{{period6_note|}}}|{{{period7|}}}|{{{period7_note|}}}|{{{period8|}}}|{{{period8_note|}}}|{{{period9|}}}|{{{period9_note|}}}|{{{period10|}}}|{{{period10_note|}}}|{{{period11|}}}|{{{period11_note|}}}|{{{period12|}}}|{{{period12_note|}}}|{{{period13|}}}|{{{period13_note|}}}|{{{period14|}}}|{{{period14_note|}}}|{{{period15|}}}|{{{period15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{plant|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{plant_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{plant1|}}}| Plants | Plant }} | {{{plant_type|}}} | Major plants(s) of the area | {{{plant_label|}}}
|{{{plant|}}}|{{{plant_note|}}}|{{{plant1|}}}|{{{plant1_note|}}}|{{{plant2|}}}|{{{plant2_note|}}}|{{{plant3|}}}|{{{plant3_note|}}}|{{{plant4|}}}|{{{plant4_note|}}}|{{{plant5|}}}|{{{plant5_note|}}}|{{{plant6|}}}|{{{plant6_note|}}}|{{{plant7|}}}|{{{plant7_note|}}}|{{{plant8|}}}|{{{plant8_note|}}}|{{{plant9|}}}|{{{plant9_note|}}}|{{{plant10|}}}|{{{plant10_note|}}}|{{{plant11|}}}|{{{plant11_note|}}}|{{{plant12|}}}|{{{plant12_note|}}}|{{{plant13|}}}|{{{plant13_note|}}}|{{{plant14|}}}|{{{plant14_note|}}}|{{{plant15|}}}|{{{plant15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{animal|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{animal_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{plant1|}}}| Animals | Animal }} | {{{animal_type|}}} | Major animal(s) of the area | {{{animal_label|}}}
|{{{animal|}}}|{{{animal_note|}}}|{{{animal1|}}}|{{{animal1_note|}}}|{{{animal2|}}}|{{{animal2_note|}}}|{{{animal3|}}}|{{{animal3_note|}}}|{{{animal4|}}}|{{{animal4_note|}}}|{{{animal5|}}}|{{{animal5_note|}}}|{{{animal6|}}}|{{{animal6_note|}}}|{{{animal7|}}}|{{{animal7_note|}}}|{{{animal8|}}}|{{{animal8_note|}}}|{{{animal9|}}}|{{{animal9_note|}}}|{{{animal10|}}}|{{{animal10_note|}}}|{{{animal11|}}}|{{{animal11_note|}}}|{{{animal12|}}}|{{{animal12_note|}}}|{{{animal13|}}}|{{{animal13_note|}}}|{{{animal14|}}}|{{{animal14_note|}}}|{{{animal15|}}}|{{{animal15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{author|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{author_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{author1|}}}| Authors | Author }} | {{{author_type|}}} | Author/Creator | {{{author_label|}}}
|{{{author|}}}|{{{author_note|}}}|{{{author1|}}}|{{{author1_note|}}}|{{{author2|}}}|{{{author2_note|}}}|{{{author3|}}}|{{{author3_note|}}}|{{{author4|}}}|{{{author4_note|}}}|{{{author5|}}}|{{{author5_note|}}}|{{{author6|}}}|{{{author6_note|}}}|{{{author7|}}}|{{{author7_note|}}}|{{{author8|}}}|{{{author8_note|}}}|{{{author9|}}}|{{{author9_note|}}}|{{{author10|}}}|{{{author10_note|}}}|{{{author11|}}}|{{{author11_note|}}}|{{{author12|}}}|{{{author12_note|}}}|{{{author13|}}}|{{{author13_note|}}}|{{{author14|}}}|{{{author14_note|}}}|{{{author15|}}}|{{{author15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{style|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{style_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{style1|}}}| Styles | Style }} | {{{style_type|}}} | Style(s) in which the building is constructed | {{{style_label|}}}
|{{{style|}}}|{{{style_note|}}}|{{{style1|}}}|{{{style1_note|}}}|{{{style2|}}}|{{{style2_note|}}}|{{{style3|}}}|{{{style3_note|}}}|{{{style4|}}}|{{{style4_note|}}}|{{{style5|}}}|{{{style5_note|}}}|{{{style6|}}}|{{{style6_note|}}}|{{{style7|}}}|{{{style7_note|}}}|{{{style8|}}}|{{{style8_note|}}}|{{{style9|}}}|{{{style9_note|}}}|{{{style10|}}}|{{{style10_note|}}}|{{{style11|}}}|{{{style11_note|}}}|{{{style12|}}}|{{{style12_note|}}}|{{{style13|}}}|{{{style13_note|}}}|{{{style14|}}}|{{{style14_note|}}}|{{{style15|}}}|{{{style15_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{material|}}} |

Geobox2 list{{#if:{{{material_fold|}}}|_fold}} | Geobox 0}}
| {{#if: {{{material1|}}}| Materials | Material }} | {{{material_type|}}} | Material(s) in which the object is made | {{{material_label|}}}
|{{{material|}}}|{{{material_note|}}}|{{{material1|}}}|{{{material1_note|}}}|{{{material2|}}}|{{{material2_note|}}}|{{{material3|}}}|{{{material3_note|}}}|{{{material4|}}}|{{{material4_note|}}}|{{{material5|}}}|{{{material5_note|}}}|{{{material6|}}}|{{{material6_note|}}}|{{{material7|}}}|{{{material7_note|}}}|{{{material8|}}}|{{{material8_note|}}}|{{{material9|}}}|{{{material9_note|}}}|{{{material10|}}}|{{{material10_note|}}}|{{{material11|}}}|{{{material11_note|}}}|{{{material12|}}}|{{{material12_note|}}}|{{{material13|}}}|{{{material13_note|}}}|{{{material14|}}}|{{{material14_note|}}}|{{{material15|}}}|{{{material15_note|}}}|
}}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- ***  History &amp; government *** --&gt;
{{#if: {{{established|}}}{{{date|}}}{{{government|}}}{{{government_body|}}}{{{government|}}}{{{mayor|}}}{{{owner|}}}{{{leader|}}}|

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{#if: {{{established|}}} |
{{ {{#if: {{{established|}}} | Geobox2 data plain| Geobox 0}}
| တည်ထောင် | {{{established_type|}}} | တည်ထောင်ရက် | {{{established_label|}}}
|{{{established|}}}|{{{established_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{established1|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| established 1 | {{{established1_type|}}} | Foundation date 1 | {{{established1_label|}}}
|{{{established1|}}}|{{{established1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{established2|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| established 2 | {{{established2_type|}}} | Foundation date 2 | {{{established2_label|}}}
|{{{established2|}}}|{{{established2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{established3|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| established 3 | {{{established3_type|}}} | Foundation date 3 | {{{established3_label|}}}
|{{{established3|}}}|{{{established3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{established4|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| established 4 | {{{established4_type|}}} | Foundation date 4 | {{{established4_label|}}}
|{{{established4|}}}|{{{established4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{date|}}} |

{{ {{#if: {{{date|}}} | Geobox2 data | Geobox 0}}
| ရက်စွဲ | {{{date_type|}}} | ရက်စွဲ | {{{date_label|}}}
|{{{date|}}}|{{{date_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{date1|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| date 1 | {{{date1_type|}}} | Date 1 | {{{date1_label|}}}
|{{{date1|}}}|{{{date1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{date2|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| date 2 | {{{date2_type|}}} | Date 2 | {{{date2_label|}}}
| {{{date2|}}} | {{{date2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{date3|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| date 3 | {{{date3_type|}}} | Date 3 | {{{date3_label|}}}
| {{{date3|}}} | {{{date3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{date4|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| date 4 | {{{date4_type|}}} | Date 4 | {{{date4_label|}}}
| {{{date4|}}} | {{{date4_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{management|}}}{{{management_body|}}}{{{management_location|}}}{{{management_elevation|}}}{{{management_elevation_imperial|}}}{{{management_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{management|}}}{{{management_body|}}}{{{management_location|}}}{{{management_elevation|}}}{{{management_elevation_imperial|}}}{{{management_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Management | {{{management_type|}}} | Region management/seat | {{{management_label|}}}
| {{{management|}}}{{{management_body|}}} | {{{management_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{management_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| တည်နီရာ | {{{management_location_type|}}} | management center | {{{management_location_label|}}}
|{{{management_location|}}}|{{{management_location_note|}}}
|{{{management_municipality|}}}| {{{management_municipality1|}}}
|{{{management_district|}}}|{{{management_district1|}}}
|{{{management_region|}}}|{{{management_region1|}}}
|{{{management_state|}}}|{{{management_state1|}}}
|{{{management_country|}}}|{{{management_country1|}}}
}} {{ {{#if: {{{management_elevation|}}}{{{management_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| elevation | | management elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{management_elevation_unit|}}} | {{{management_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} | {{{management_elevation|}}} | {{{management_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{management_elevation_round|}}} | {{{management_elevation_round|}}} | {{{elevation_round|0}}} }} | {{{management_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{management_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| ကိုဩဒိနိတ် | | management center geographic coordinates |
|{{{management_lat_d|}}}|{{{management_lat_m|}}}|{{{management_lat_s|}}}|{{{management_lat_NS|}}}|{{{management_long_d|}}}|{{{management_long_m|}}}|{{{management_long_s|}}}|{{{management_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{management_coordinates_type|}}} | {{{management_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}} | format={{#if:{{{management_coordinates_format|}}}|{{{management_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{management_coordinates_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{government|}}}{{{government_location|}}}{{{government_elevation|}}}{{{government_elevation_imperial|}}}{{{government_lat_d|}}} |
{{ {{#if: {{{government|}}}{{{government_location|}}}{{{government_elevation|}}}{{{government_elevation_imperial|}}}{{{government_lat_d|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| အစိုးရ | {{{government_type|}}} | Region government/seat | {{{government_label|}}}
| {{{government|}}} | {{{government_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{government_location|}}} |

Geobox2 location | Geobox 0}} | sub = 1
| location | {{{government_location_type|}}} | government center | {{{government_location_label|}}}
|{{{government_location|}}}|{{{government_location_note|}}}
|{{{government_municipality|}}}| {{{government_municipality1|}}}
|{{{government_district|}}}|{{{government_district1|}}}
|{{{government_region|}}}|{{{government_region1|}}}
|{{{government_state|}}}|{{{government_state1|}}}
|{{{government_country|}}}|{{{government_country1|}}}
}} {{ {{#if: {{{government_elevation|}}}{{{government_elevation_imperial|}}} |

Geobox2 unit | Geobox 0}} | sub = 1
| elevation | | government elevation above sea level (ASL) |
|height|m|ft| {{#if: {{{government_elevation_unit|}}} | {{{government_elevation_unit|}}} | {{{elevation_unit|}}} }} | {{{government_elevation|}}} | {{{government_elevation_imperial|}}} | {{#if: {{{government_elevation_round|}}} | {{{government_elevation_round|}}} | {{{elevation_round|0}}} }} | {{{government_elevation_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{government_lat_d|}}} |

Geobox2 coor | Geobox 0}} | sub = 1
| coordinates | | government center geographic coordinates |
|{{{government_lat_d|}}}|{{{government_lat_m|}}}|{{{government_lat_s|}}}|{{{government_lat_NS|}}}|{{{government_long_d|}}}|{{{government_long_m|}}}|{{{government_long_s|}}}|{{{government_long_EW|}}}|country={{{country|}}}|state={{#if: {{{state|}}}|{{{state}}}|{{{region|}}}}}|type={{{1|}}}|pop={{{population|}}}|coor_param={{#if: {{{government_coordinates_type|}}} | {{{government_coordinates_type|}}} | {{{coordinates_type|}}}}} | format={{#if:{{{government_coordinates_format|}}}|{{{government_coordinates_format|}}}|{{{coordinates_format|}}} }}|{{{government_coordinates_note|}}}|
}} }} {{ {{#if: {{{owner|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| ပိုင်ဆိုင်သူ  | {{{owner_type|}}} | Owner of the site | {{{owner_label|}}}
|{{{owner|}}}|{{{owner_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{mayor|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| မြို့ဝန်  | {{{mayor_type|}}} | Mayor of the settlement | {{{mayor_label|}}}
|{{{mayor|}}}{{#if: {{{mayor_party|}}}|&amp;#32;(''{{{mayor_party}}}'')}}|{{{mayor_note|}}}|
}} {{#if: {{{leader|}}} |

{{ {{#if: {{{leader|}}} | Geobox2 data | Geobox 0}}
| {{#switch: {{lc:{{{1|}}}}} | borough | city | settlement| town | township | village = Mayor | Leader }} | {{{leader_type|}}} | Leader | {{{leader_label|}}}
|{{{leader|}}}{{#if: {{{leader_party|}}}|&amp;#32;({{{leader_party}}})}}|{{{leader_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{leader1|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| Leader 1 | {{{leader1_type|}}} | Leader 1 | {{{leader1_label|}}}
|{{{leader1|}}}{{#if: {{{leader1_party|}}}|&amp;#32;({{{leader1_party}}})}}|{{{leader1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{leader2|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| Leader 2 | {{{leader2_type|}}} | Leader 2 | {{{leader2_label|}}}
|{{{leader2|}}}{{#if: {{{leader2_party|}}}|&amp;#32;({{{leader2_party}}})}}|{{{leader2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{leader3|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| Leader 3 | {{{leader3_type|}}} | Leader 3 | {{{leader3_label|}}}
|{{{leader3|}}}{{#if: {{{leader3_party|}}}|&amp;#32;({{{leader3_party}}})}}|{{{leader3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{leader4|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}} | sub = 1
| Leader 4 | {{{leader4_type|}}} | Leader 4 | {{{leader4_label|}}}
|{{{leader4|}}}{{#if: {{{leader4_party|}}}|&amp;#32;({{{leader4_party}}})}}|{{{leader4_note|}}}|
}} }}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Access *** --&gt;
{{#if: {{{public|}}}{{{visitation|}}}{{{access|}}}{{{ascent|}}}{{{discovery|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{ {{#if: {{{public|}}} |
Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| For public  | {{{public_type|}}} | Public | {{{public_label|}}}
|{{{public|}}}|{{{public_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{visitation|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Visitation  | {{{visitation_type|}}} | Visitation (date) | {{{visitation_label|}}}
|{{formatnum:{{{visitation|}}}}}{{#if: {{{visitation_date|}}}|&amp;nbsp;(''{{{visitation_date}}}'')}}|{{{visitation_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{access|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Easiest access | {{{access_type|}}} | Easiest access | {{{access_label|}}}
|{{{access|}}}|{{{acess_note|}}}|
}} {{#if: {{{discovery|}}} |

{{ {{#if: {{{discovery|}}} | Geobox2 list | Geobox 0}}
| Discovered by | {{{discovery_type|}}}| Discovered by | {{{discovery_label|}}}
|{{{discovery|}}}|{{{discovery_note|}}}|{{{discovery1|}}}|{{{discovery1_note|}}}|{{{discovery2|}}}|{{{discovery2_note|}}}|{{{discovery3|}}}|{{{discovery3_note|}}}|{{{discovery4|}}}|{{{discovery4_note|}}}|{{{discovery5|}}}|{{{discovery5_note|}}}|{{{discovery6|}}}|{{{discovery6_note|}}}|{{{discovery7|}}}|{{{discovery7_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{discovery_date|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox2 list | Geobox 0}} | sub = 1
| date | {{{discovery_date_type|}}} | Year of discovery | {{{discovery_date_label|}}}
|{{{discovery_date|}}}|{{{discovery_date_note|}}}|
}} }} {{#if: {{{ascent|}}} |

{{ {{#if: {{{ascent|}}} | Geobox2 list | Geobox 0}}
| Ascended by | {{{ascent_type|}}}| First ascented by | {{{ascent_label|}}}
|{{{ascent|}}}|{{{ascent_note|}}}|{{{ascent1|}}}|{{{ascent1_note|}}}|{{{ascent2|}}}|{{{ascent2_note|}}}|{{{ascent3|}}}|{{{ascent3_note|}}}|{{{ascent4|}}}|{{{ascent4_note|}}}|{{{ascent5|}}}|{{{ascent5_note|}}}|{{{ascent6|}}}|{{{ascent6_note|}}}|{{{ascent7|}}}|{{{ascent7_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{ascent_date|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }} | sub = 1
| date | {{{ascent_date_type|}}} | Year of ascent | {{{ascent_date_label|}}}
|{{{ascent_date|}}}|{{{ascent_date_note|}}}|
}} }}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Codes *** --&gt;
{{#if: {{{timezone|}}}{{{iso_code|}}}{{{postal_code|}}}{{{area_code|}}}{{{code|}}}{{{code1|}}}{{{code2|}}}{{{code3|}}}{{{code4|}}}|

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{#if: {{{timezone|}}} |
{{ {{#if: {{{timezone|}}} | Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| အချိန်ဇုန် | {{{timezone_type|}}} | Basic timezone | {{{timezone_label|}}}
| {{#ifexist: {{{timezone|}}} | [[{{{timezone|}}}]] | {{{timezone|}}} }}{{#if: {{{utc_offset|}}}| &amp;#32;([[UTC{{{utc_offset}}}]]) }} | {{{timezone_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{timezone_DST|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}} | sub = 1
| summer (DST) | {{{timezone_type_DST|}}} | Summer (Daylight saving) time | {{{timezone_DST_label|}}}
| {{#ifexist: {{{timezone_DST|}}} | [[{{{timezone_DST|}}}]] | {{{timezone_DST|}}} }}{{#if: {{{utc_offset_DST|}}}| &amp;#32;([[UTC{{{utc_offset_DST}}}]]) }} | {{{timezone_DST_note|}}}|
}} }} {{ {{#if: {{{iso_code|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| ISO 3166-2 code | {{{iso_code_type|}}} | ISO 3166-2 code | {{{iso_code_label|}}}
| [[ISO 3166-2:{{{iso_code|}}}|{{{iso_code|}}}-{{{iso_subcode|}}}]] | {{{iso_code_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{postal_code|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| စာပို့သင်္ကေတ | {{{postal_code_type|}}} | Postal code | {{{postal_code_label|}}}
| {{{postal_code|}}} | {{{postal_code_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{area_code|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Area code | {{{area_code_type|}}} | Area (Dialling) code | {{{area_code_label|}}}
| {{{area_code|}}} | {{{area_code_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{code|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Code | {{{code_type|}}} | Another code | {{{code_label|}}}
| {{{code|}}} |{{{code_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{code1|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Code 1 | {{{code1_type|}}} | Another code 1 | {{{code1_label|}}}
| {{{code1|}}} |{{{code1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{code2|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Code 2 | {{{code2_type|}}} | Another code 2 | {{{code2_label|}}}
| {{{code2|}}} |{{{code2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{code3|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Code 3 | {{{code3_type|}}} | Another code 3 | {{{code3_label|}}}
| {{{code3|}}} |{{{code3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{code4|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0 }}
| Code 4 | {{{code4_type|}}} | Another code 4 | {{{code4_label|}}}
| {{{code4|}}} |{{{code4_note|}}}|
}}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** UNESCO etc. *** --&gt;
{{#if: {{{whs_name|}}}{{{whs_criteria|}}}{{{whs_number|}}}{{{whs_region|}}}{{{whs_year|}}}{{{category_iucn|}}}{{{mab_name|}}}{{{mab_year|}}}{{{topo_map|}}} |

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{#if: {{{whs_name|}}}{{{whs_criteria|}}}{{{whs_number|}}}{{{whs_region|}}}{{{whs_year|}}} |
{{ {{#if: {{{whs_name|}}}{{{whs_criteria|}}}{{{whs_number|}}}{{{whs_region|}}}{{{whs_year|}}} |

Geobox2 line plain | Geobox 0}} | style=background-color: {{Geobox2 color  | {{{1|}}} }}; text-align: center; padding-bottom: 6px;
| [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာ|ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာ]] | | This location has been inscribed on the UNSECO World Heritage Site List |
}} {{ {{#if: {{{whs_name|}}} |

Geobox2 data | Geobox 0}}
| Name | | Name as inscribed on the UNSECO World Heritage Site List |
| {{{whs_name|}}} | {{{whs_name_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{whs_year|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| [[ကမ္ဘာ့အမွီအနှစ်နီရာ#World Heritage Committee Session|ခုနှစ်]] | | Year of inscription (session number) |
| {{{whs_year|}}} (#{{#expr:({{{whs_year}}} - 1976)}})| {{{whs_year_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{whs_number|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| Number | | Number ubnder which the site is registered |
| [http://whc.unesco.org/en/list/{{{whs_number|}}} {{{whs_number|}}}]|{{{whs_number_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{whs_region|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| Region | | Region as classified by UNESCO |
| {{#switch: {{{whs_region|}}}
| 1 = [[List of World Heritage Sites in Africa|Africa]]
| 2 = [[List of World Heritage Sites in the Arab States|Arab States]]
| 3 = Asia-Pacific
| 4 = [[List of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]]
| 5 = Latin America &amp; Caribbean
| {{{whs_region|}}} }} |{{{whs_region_note|}}} |
}} {{ {{#if: {{{whs_criteria|}}} |

Geobox2 data plain | Geobox 0}}
| [[World Heritage Site#Selection criteria|Criteria]] | | Selection criteria |
| {{{whs_criteria|}}} | {{{whs_criteria_note|}}} |
}} }} {{ {{#if: {{{category_iucn|}}} |

Geobox2 data plain| Geobox 0}} | style=&quot;color: {{Geobox2 color  | {{{1|}}} }}&quot;
| [[World Commission on Protected Areas#IUCN Categories of Protected Area|IUCN category]] | | IUCN category |
| {{#switch: {{lc:{{{category_iucn|}}}}}
| ia = Ia - Strict Nature Reserve
| ib = Ib - Wilderness Area
| ii = II - National Park
| iii = III - Natural Monument
| iv =  IV - Habitat/Species government Area
| v = V - Protected Landscape/Seascape |
| vi = VI - Managed Resource Protected Area |
{{{category_iucn|}}} }} | {{{category_iucn_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{topo_map|}}} |

Geobox2 list plain| Geobox 0}}
| {{#if: {{{topo1_map|}}} | Topo maps | Topo map }} | {{{topo_type|}}} | {{#if: {{{topo1_map|}}} | Topo maps | Topo map }} | {{{topo_label|}}}
|{{#if: {{{topo_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo_maker|}}}}} }} {{{topo_map|}}}|{{{topo_note|}}}|{{#if: {{{topo1_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo1_maker|}}}}} }} {{{topo1_map|}}}|{{{topo1_note|}}}|{{#if: {{{topo2_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo2_maker|}}}}} }} {{{topo2_map|}}}|{{{topo2_note|}}}|{{#if: {{{topo3_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo3_maker|}}}}} }} {{{topo3_map|}}}|{{{topo3_note|}}}|{{#if: {{{topo4_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo4_maker|}}}}} }} {{{topo4_map|}}}|{{{topo4_note|}}}|{{#if: {{{topo5_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo5_maker|}}}}} }} {{{topo5_map|}}}|{{{topo5_note|}}}|{{#if: {{{topo6_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo6_maker|}}}}} }} {{{topo6_map|}}}|{{{topo6_note|}}}|{{#if: {{{topo7_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo7_maker|}}}}} }} {{{topo7_map|}}}|{{{topo7_note|}}}|{{#if: {{{topo8_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo8_maker|}}}}} }} {{{topo8_map|}}}|{{{topo8_note|}}}|{{#if: {{{topo9_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo9_maker|}}}}} }} {{{topo9_map|}}}|{{{topo9_note|}}}|{{#if: {{{topo10_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo10_maker|}}}}} }} {{{topo10_map|}}}|{{{topo10_note|}}}|{{#if: {{{topo11_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo11_maker|}}}}} }} {{{topo11_map|}}}|{{{topo11_note|}}}|{{#if: {{{topo12_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo12_maker|}}}}} }} {{{topo12_map|}}}|{{{topo12_note|}}}|{{#if: {{{topo13_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo13_maker|}}}}} }} {{{topo13_map|}}}|{{{topo13_note|}}}|{{#if: {{{topo14_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo14_maker|}}}}} }} {{{topo14_map|}}}|{{{topo14_note|}}}|{{#if: {{{topo15_maker|}}}|{{Geobox2 link|{{{topo15_maker|}}}}} }} {{{topo15_map|}}}|{{{topo15_note|}}}|
}}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Free fields *** --&gt;
{{#if: {{{free|}}}{{{free1|}}}{{{free2|}}}{{{free3|}}}{{{free4|}}}{{{free5|}}}{{{free6|}}}{{{free7|}}}{{{free8|}}}|

{{!}}- class=&quot;mergedtoprow&quot; {{ {{#if: {{{free|}}} |

Geobox2 data plain|Geobox 0}}
| Free | {{{free_type|}}} | Free field with no label | {{{free_label|}}}
| {{{free|}}} | {{{free_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free1|}}} |

Geobox2 data plain|Geobox 0}}
| Free 1 | {{{free1_type|}}} | Free field 1 with no label | {{{free1_label|}}}
| {{{free1|}}} | {{{free1_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free2|}}} |

Geobox2 data plain|Geobox 0}}
| Free 2 | {{{free2_type|}}} | Free field 2 with no label | {{{free2_label|}}}
| {{{free2|}}} | {{{free2_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free3|}}} |

Geobox2 data|Geobox 0}}
| Free 3 | {{{free3_type|}}} | Free field 3 with no label | {{{free3_label|}}}
| {{{free3|}}} | {{{free3_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free4|}}} |

Geobox2 data|Geobox 0}}
| Free 4 | {{{free4_type|}}} | Free field 4 with no label | {{{free4_label|}}}
| {{{free4|}}} | {{{free4_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free5|}}} |

Geobox2 data|Geobox 0}}
| Free 5 | {{{free5_type|}}} | Free field 5 with no label | {{{free5_label|}}}
| {{{free5|}}} | {{{free5_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free6|}}} |

Geobox2 data|Geobox 0}}
| Free 6 | {{{free6_type|}}} | Free field 6 with no label | {{{free6_label|}}}
| {{{free6|}}} | {{{free6_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free7|}}} |

Geobox2 data|Geobox 0}}
| Free 7 | {{{free7_type|}}} | Free field 7 with no label | {{{free7_label|}}}
| {{{free7|}}} | {{{free7_note|}}}|
}} {{ {{#if: {{{free8|}}} |

Geobox2 data|Geobox 0}}
| Free 8 | {{{free8_type|}}} | Free field 8 with no label | {{{free8_label|}}}
| {{{free8|}}} | {{{free8_note|}}}|
}}
{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Map *** --&gt;
|-
{{ {{#if: {{{map|}}} | Geobox2 map | Geobox 0}} | {{{map|}}} | {{{map_caption|}}} | {{{map_size|}}} | {{#if:{{{map_locator|}}}|{{#if:{{{long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{long_d|}}}|{{{long_m|}}}|{{{long_s|}}}|{{{long_EW|}}}|4}}| {{#if:{{{mouth_long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{mouth_long_d|}}}|{{{mouth_long_m|}}}|{{{mouth_long_s|}}}|{{{mouth_long_EW|}}}|4}}| {{#if:{{{capital_long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{capital_long_d|}}}|{{{capital_long_m|}}}|{{{capital_long_s|}}}|{{{capital_long_EW|}}}|4}}| }} }} }}|{{{map_locator_x|}}}}} | {{#if:{{{map_locator|}}}|{{#if:{{{lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{lat_d|}}}|{{{lat_m|}}}|{{{lat_s|}}}|{{{lat_NS|}}}|4}}| {{#if:{{{mouth_lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{mouth_lat_d|}}}|{{{mouth_lat_m|}}}|{{{mouth_lat_s|}}}|{{{mouth_lat_NS|}}}|4}}| {{#if:{{{capital_lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{capital_lat_d|}}}|{{{capital_lat_m|}}}|{{{capital_lat_s|}}}|{{{capital_lat_NS|}}}|4}}| }} }} }}|{{{map_locator_y|}}}}}| {{{map_locator|}}} | {{{map_background|}}}| table |{{{map_alt|}}}}}
{{ {{#if:{{{pushpin_map|}}} | Geobox2 pushpin map | Geobox 0}} | map = {{{pushpin_map|}}} | caption = {{{pushpin_map_caption|}}} | width = {{{pushpin_map_size|256}}}
| alt = {{{pushpin_map_alt|}}}| relief = {{{pushpin_map_relief|}}} | map_image = {{{pushpin_map_image|}}}
| prefix = {{#if:{{{long_d|}}}||{{#if:{{{mouth_long_d|}}}|mouth_|{{#if:{{{capital_long_d|}}}|capital_|{{#if:{{{highest_long_d|}}}|highest_|null_}} }} }} }}
| long_d ={{{long_d|}}} | long_m = {{{long_m|}}}| long_s = {{{long_s|}}}| long_EW = {{{long_EW|}}}
| lat_d = {{{lat_d|}}}| lat_m = {{{lat_m|}}} | lat_s = {{{lat_s|}}} | lat_NS = {{{lat_NS|}}}
| mouth_long_d ={{{mouth_long_d|}}} | mouth_long_m = {{{mouth_long_m|}}}| mouth_long_s = {{{mouth_long_s|}}}| mouth_long_EW = {{{mouth_long_EW|}}}
| mouth_lat_d = {{{mouth_lat_d|}}}| mouth_lat_m = {{{mouth_lat_m|}}} | mouth_lat_s = {{{mouth_lat_s|}}} | mouth_lat_NS = {{{mouth_lat_NS|}}}
| capital_long_d ={{{capital_long_d|}}} | capital_long_m = {{{capital_long_m|}}}| capital_long_s = {{{capital_long_s|}}}| capital_long_EW = {{{capital_long_EW|}}}
| capital_lat_d = {{{capital_lat_d|}}}| capital_lat_m = {{{capital_lat_m|}}} | capital_lat_s = {{{capital_lat_s|}}} | capital_lat_NS = {{{capital_lat_NS|}}}
| highest_long_d ={{{highest_long_d|}}} | highest_long_m = {{{highest_long_m|}}}| highest_long_s = {{{highest_long_s|}}}| highest_long_EW = {{{highest_long_EW|}}}
| highest_lat_d = {{{highest_lat_d|}}}| highest_lat_m = {{{highest_lat_m|}}} | highest_lat_s = {{{highest_lat_s|}}} | highest_lat_NS = {{{highest_lat_NS|}}}
}}
{{ {{#if: {{{map1|}}} | Geobox2 map | Geobox 0}} | {{{map1|}}} | {{{map1_caption|}}} | {{{map1_size|}}} | {{#if:{{{map1_locator|}}}|{{#if:{{{long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{long_d|}}}|{{{long_m|}}}|{{{long_s|}}}|{{{long_EW|}}}|4}}| {{#if:{{{mouth_long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{mouth_long_d|}}}|{{{mouth_long_m|}}}|{{{mouth_long_s|}}}|{{{mouth_long_EW|}}}|4}}| {{#if:{{{capital_long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{capital_long_d|}}}|{{{capital_long_m|}}}|{{{capital_long_s|}}}|{{{capital_long_EW|}}}|4}}| }} }} }}|{{{map1_locator_x|}}}}} | {{#if:{{{map1_locator|}}}|{{#if:{{{lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{lat_d|}}}|{{{lat_m|}}}|{{{lat_s|}}}|{{{lat_NS|}}}|4}}| {{#if:{{{mouth_lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{mouth_lat_d|}}}|{{{mouth_lat_m|}}}|{{{mouth_lat_s|}}}|{{{mouth_lat_NS|}}}|4}}| {{#if:{{{capital_lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{capital_lat_d|}}}|{{{capital_lat_m|}}}|{{{capital_lat_s|}}}|{{{capital_lat_NS|}}}|4}}| }} }} }}|{{{map1_locator_y|}}}}}| {{{map1_locator|}}} | {{{map1_background|}}}| table |{{{map1_alt|}}}}}
{{ {{#if: {{{map2|}}} | Geobox2 map | Geobox 0}} | {{{map2|}}} | {{{map2_caption|}}} | {{{map2_size|}}} | {{#if:{{{map2_locator|}}}|{{#if:{{{long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{long_d|}}}|{{{long_m|}}}|{{{long_s|}}}|{{{long_EW|}}}|4}}| {{#if:{{{mouth_long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{mouth_long_d|}}}|{{{mouth_long_m|}}}|{{{mouth_long_s|}}}|{{{mouth_long_EW|}}}|4}}| {{#if:{{{capital_long_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{capital_long_d|}}}|{{{capital_long_m|}}}|{{{capital_long_s|}}}|{{{capital_long_EW|}}}|4}}| }} }} }}|{{{map2_locator_x|}}}}} | {{#if:{{{map2_locator|}}}|{{#if:{{{lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{lat_d|}}}|{{{lat_m|}}}|{{{lat_s|}}}|{{{lat_NS|}}}|4}}| {{#if:{{{mouth_lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{mouth_lat_d|}}}|{{{mouth_lat_m|}}}|{{{mouth_lat_s|}}}|{{{mouth_lat_NS|}}}|4}}| {{#if:{{{capital_lat_d|}}}|{{Geobox coor2dec|{{{capital_lat_d|}}}|{{{capital_lat_m|}}}|{{{capital_lat_s|}}}|{{{capital_lat_NS|}}}|4}}| }} }} }}|{{{map2_locator_y|}}}}}| {{{map2_locator|}}} | {{{map2_background|}}}| table |{{{map2_alt|}}}}}
|-

&lt;!-- *** Websites *** --&gt;

{{#if:{{{commons|}}}{{{statistics|}}}{{{website|}}}|
{{!}}-{{hide in print|1=&lt;!--
--&gt;{{{{#if:{{{commons|}}}|Geobox2 line plain|Geobox 0}}&lt;!--
 --&gt;|Wikimedia Commons&lt;!--
 --&gt;|{{{commons_type|}}}&lt;!--
 --&gt;|Wikimedia Commons has more media related to {{{name|}}}&lt;!--
 --&gt;|{{{commons_label|}}}&lt;!--
 --&gt;|[[commons:Category:{{{commons|}}}{{!}}{{{commons|}}}]]&lt;!--
 --&gt;|{{{commons_note|}}}
}}
}}&lt;!--
 --&gt;{{{{#if:{{{statistics|}}}|Geobox2 line plain|Geobox 0}}&lt;!--
 --&gt;|Statistics&lt;!--
 --&gt;|{{{statistics_type|}}}&lt;!--
 --&gt;|Statistical data related to the location&lt;!--
 --&gt;|{{{statistics_label|}}}&lt;!--
 --&gt;|{{{statistics|}}} {{#if: {{{statistics_date|}}}&lt;!--
                      --&gt;|&amp;nbsp; (''as of {{{statistics_date|}}}'')&lt;!--
                    --&gt;}}&lt;!--
 --&gt;|{{{statistics_note|}}}
}}&lt;!--
--&gt;{{{{#if:{{{website|}}}|Geobox2 line plain|Geobox 0}}&lt;!--
 --&gt;|Website&lt;!--
 --&gt;|{{{website_type|}}}&lt;!--
 --&gt;|Official/Major website&lt;!--
 --&gt;|{{{website_label|}}}&lt;!--
 --&gt;|{{{website|}}}&lt;!--
 --&gt;|{{{website_note|}}}
}}

{{Geobox2 end}}
}}

&lt;!-- *** Footnotes *** --&gt;
|-&lt;!--
--&gt;{{{{#if:{{{footnotes|}}}|Geobox2 line plain|Geobox 0}}&lt;!--
 --&gt;|&lt;!--
 --&gt;|{{{footnotes_type|}}}&lt;!--
 --&gt;|Footnotes&lt;!--
 --&gt;|{{{footnotes_label|}}}&lt;!--
 --&gt;|{{{footnotes|}}}&lt;!--
 --&gt;|{{{footnotes_note|}}}
}}

|}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>98o5kvaae30ra7m33zzw874vggvitro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5645</id>
    <revision>
      <id>20499</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#switch:{{lc:{{{1}}}}} |brown |cave |geology |ကျွန်း |တောင် |mountain range |summit |pass |မော် |valley |range=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;dacaa5 |creek |အင်း |မြစ် |ရေလောင်းာင်ကာရီ |stream |water=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;b3cce4 |အမျိုးသားဟင်းခင်း |သဘာဝ |တားမြစ်ဧရိယာ |reserve=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;cde5b2 |borough |မြို့တေ...&quot;</comment>
      <origin>20499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="1e8xal73ihikkdvhkx497jrkwt774ka" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#switch:{{lc:{{{1}}}}}
|brown
|cave
|geology
|ကျွန်း
|တောင်
|mountain range
|summit
|pass
|မော်
|valley
|range=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;dacaa5
|creek
|အင်း
|မြစ်
|ရေလောင်းာင်ကာရီ
|stream
|water=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;b3cce4
|အမျိုးသားဟင်းခင်း
|သဘာဝ
|တားမြစ်ဧရိယာ
|reserve=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;cde5b2
|borough
|မြို့တော်
|settlement
|မြို့
|မြို့နယ်
|ရွာ=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;dfdfdf
|ခေါင်းလောင်း
|တန်းထား
|အဆောက်အအုံ
|monument
|stairs
|race track=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;ffffcc
|region=&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;ffe5cc}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Category:Geobox2 include|color]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1e8xal73ihikkdvhkx497jrkwt774ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox image</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5646</id>
    <revision>
      <id>20500</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt; |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0.5em;&quot; | &lt;div&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{1|}}}|size={{{3|}}}|sizedefault=256px|border={{{4|}}}|alt={{{5|}}}}}&lt;/div&gt;{{#if: {{{2|}}} |&lt;div style=&quot;padding-top:0.4em&quot;&gt;{{{2}}}&lt;/div&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc|content= This is a supportive template for various infoboxes from the [[:Category:Geobox]] series, not intended to be used on its own. Please, see the instructions there. It's a pr...&quot;</comment>
      <origin>20500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="r85sic8r1m0idfr9tohtdj6rktyb7rd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0.5em;&quot; | &lt;div&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{1|}}}|size={{{3|}}}|sizedefault=256px|border={{{4|}}}|alt={{{5|}}}}}&lt;/div&gt;{{#if: {{{2|}}} |&lt;div style=&quot;padding-top:0.4em&quot;&gt;{{{2}}}&lt;/div&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc|content=
This is a supportive template for various infoboxes from the [[:Category:Geobox]] series, not intended to be used on its own. Please, see the instructions there. It's a project under construction so the instructions might not be available or up-to-date yet.
[[Category:Geobox include|Image]]
[[Category:Geobox2 include|image]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r85sic8r1m0idfr9tohtdj6rktyb7rd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 end</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5647</id>
    <revision>
      <id>20501</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;|- class=&quot;mergedrow&quot; style=&quot;height: 0.2em;&quot; | colspan=&quot;2&quot; | |- &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[Category:Geobox2 include|end]]&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="r7gvkx1w6o1hjqjjylyuzwm9jd8qbzk" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;|- class=&quot;mergedrow&quot; style=&quot;height: 0.2em;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[Category:Geobox2 include|end]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7gvkx1w6o1hjqjjylyuzwm9jd8qbzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 coor</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5648</id>
    <revision>
      <id>20502</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}} {{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}  |&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;{{#if:{{{7|}}} |{{coord | {{{5|0}}}|{{{6|0}}}|{{{7|0}}}|{{{8|N}}}|{{{9|0}}}|{{{10|0}}}|{{{11|0}}}|{{{12|E}}}|&lt;!--  --&gt;{{Geobox2 coor type|coor_param={{{coor_param|}}}|type={{{type}}}|pop={{{pop|}}}|co...&quot;</comment>
      <origin>20502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1590" sha1="6vpwbo1id27gni5shnbg2if4yd6vwy2" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}}
{{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }} 
|&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;{{#if:{{{7|}}}
|{{coord | {{{5|0}}}|{{{6|0}}}|{{{7|0}}}|{{{8|N}}}|{{{9|0}}}|{{{10|0}}}|{{{11|0}}}|{{{12|E}}}|&lt;!--

--&gt;{{Geobox2 coor type|coor_param={{{coor_param|}}}|type={{{type}}}|pop={{{pop|}}}|country={{{country}}}|state={{{state|}}}}}&lt;!--

--&gt;|format={{{format|dms}}}|display={{#if:{{{title|}}}|inline,title|inline}} }}| {{#if:{{{6|}}}
|{{coord | {{{5|0}}}|{{{6|0}}}|{{{8|N}}}|{{{9|0}}}|{{{10|0}}}|{{{12|E}}}|&lt;!--

--&gt;{{Geobox2 coor type|coor_param={{{coor_param|}}}|type={{{type}}}|pop={{{pop|}}}|country={{{country}}}|state={{{state|}}}}}&lt;!--

--&gt;|format={{{format|dms}}}|display={{#if:{{{title|}}}|inline,title|inline}} }}| {{#if:{{{8|}}} 
|{{coord | {{{5|0}}}|{{{8|N}}}|{{{9|0}}}|{{{12|E}}}|&lt;!--

--&gt;{{Geobox2 coor type|coor_param={{{coor_param|}}}|type={{{type}}}|pop={{{pop|}}}|country={{{country}}}|state={{{state|}}}}}&lt;!--

--&gt;|format={{{format|dec}}}|display={{#if:{{{title|}}}|inline,title|inline}} }}| {{#if:{{{5|}}}
|{{coord | {{{5|0}}}|{{{9|0}}}|&lt;!--

--&gt;{{Geobox2 coor type|coor_param={{{coor_param|}}}|type={{{type}}}|pop={{{pop|}}}|country={{{country}}}|state={{{state|}}}}}&lt;!--

--&gt;|format={{{format|dec}}}|display={{#if:{{{title|}}}|inline,title|inline}} }} }} }} }} }}&lt;/span&gt;{{#if:{{{13|}}}|&amp;nbsp;''{{{13|}}}''}} 
|- class=&quot;mergedrow&quot; &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vpwbo1id27gni5shnbg2if4yd6vwy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 data</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5649</id>
    <revision>
      <id>20503</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}} {{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}  | {{#ifeq: {{#invoke:String|find|{{{5|}}}|^%s*%d%d?%d?%d?%s*B?C?%s*$|plain=false}} &lt;!-- Year matcher. Finds numbers 1-4 digits long, with an optional &quot; BC&quot;. If a match is found, produces 1; otherwise produces 0. --&gt;|1    |{{{5|}}}    |...&quot;</comment>
      <origin>20503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="660" sha1="5o9jxcuye11fooz56sbmkjhyou4444f" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}}
{{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }} 
| {{#ifeq: {{#invoke:String|find|{{{5|}}}|^%s*%d%d?%d?%d?%s*B?C?%s*$|plain=false}} &lt;!-- Year matcher. Finds numbers 1-4 digits long, with an optional &quot; BC&quot;. If a match is found, produces 1; otherwise produces 0. --&gt;|1
   |{{{5|}}}
   |{{#ifexist:{{{5|}}}  
      |[[{{{5|}}}]] 
      |{{{5|}}} 
     }}
  }}{{#if: {{{6|}}}|&amp;#32;''{{{6|}}}''}}
|- class=&quot;mergedrow&quot; &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5o9jxcuye11fooz56sbmkjhyou4444f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 coor type</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5650</id>
    <revision>
      <id>20504</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{coor_param|}}}|{{{coor_param}}}|type:{{#switch:{{{type}}}  |Lake = waterbody  |River|Stream|Creek = river  |Mountain|Range= mountain  |Borough|City|Settlement|settlement|town|Town|Township|Village=city{{#if:{{{pop}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{pop}}}+1}}||({{{pop}}})}}|}}  |Island|Isle=isle  |Province={{#switch:{{{country}}}|Argentina|Cameroon|Panama|Mongolia=adm1st|state}}  |landmark}}_region:{{Country abbreviation|{{{country|}}}|{{{state|}}}}}}}&lt;/inclu...&quot;</comment>
      <origin>20504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="524" sha1="895a3f2ne5nv641r6dzfy3e8878vs0n" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{coor_param|}}}|{{{coor_param}}}|type:{{#switch:{{{type}}}
 |Lake = waterbody
 |River|Stream|Creek = river
 |Mountain|Range= mountain
 |Borough|City|Settlement|settlement|town|Town|Township|Village=city{{#if:{{{pop}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{pop}}}+1}}||({{{pop}}})}}|}}
 |Island|Isle=isle
 |Province={{#switch:{{{country}}}|Argentina|Cameroon|Panama|Mongolia=adm1st|state}}
 |landmark}}_region:{{Country abbreviation|{{{country|}}}|{{{state|}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>895a3f2ne5nv641r6dzfy3e8878vs0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 list</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5651</id>
    <revision>
      <id>20505</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}} | title=&quot;{{#if:{{{4|}}} | {{{4|}}} | {{{3|}}} }}&quot;}} {{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}  {{!}}&lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{5|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{5|}}}}}{{#if: {{{6|}}} |&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{6|}}}''}}{{#if: {{{7|}}} |,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {...&quot;</comment>
      <origin>20505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3408" sha1="99c92doq4887wzq5s8d3ylrsicg8yd6" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}} | title=&quot;{{#if:{{{4|}}} | {{{4|}}} | {{{3|}}} }}&quot;}}
{{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }} 
{{!}}&lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{5|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{5|}}}}}{{#if: {{{6|}}} |&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{6|}}}''}}{{#if: {{{7|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{7|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{7|}}}}}{{#if: {{{8|}}} |&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{8|}}}''}}{{#if: {{{9|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{9|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{9|}}}}}{{#if: {{{10|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{10|}}}''}}{{#if: {{{11|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{11|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{11|}}}}}{{#if: {{{12|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{12|}}}''}}{{#if: {{{13|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{13|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{13|}}}}}{{#if: {{{14|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{14|}}}''}}{{#if: {{{15|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{15|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{15|}}}}}{{#if: {{{16|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{16|}}}''}}{{#if: {{{17|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{17|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{17|}}}}}{{#if: {{{18|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{18|}}}''}}{{#if: {{{19|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{19|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{19|}}}}}{{#if: {{{20|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{20|}}}''}}{{#if: {{{21|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{21|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{21|}}}}}{{#if: {{{22|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{22|}}}''}}{{#if: {{{23|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{23|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{23|}}}}}{{#if: {{{24|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{24|}}}''}}{{#if: {{{25|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{25|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{25|}}}}}{{#if: {{{26|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{26|}}}''}}{{#if: {{{27|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{27|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{27|}}}}}{{#if: {{{28|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{28|}}}''}}{{#if: {{{29|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{29|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{29|}}}}}{{#if: {{{30|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{30|}}}''}}{{#if: {{{31|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{31|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{31|}}}}}{{#if: {{{32|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{32|}}}''}}{{#if: {{{33|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{33|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{33|}}}}}{{#if: {{{34|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{34|}}}''}}{{#if: {{{35|}}}
|,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{ {{#if:{{{35|}}}|Geobox2 link|Geobox 0}}|{{{35|}}}}}{{#if: {{{36|}}}|&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;''{{{36|}}}''}} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }}&lt;/span&gt;
|- class=&quot;mergedrow&quot; &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}[[Category:Geobox2 include|list]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99c92doq4887wzq5s8d3ylrsicg8yd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Country abbreviation</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5652</id>
    <revision>
      <id>20506</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#if:{{ISO 3166 code|{{#invoke:Country extract|extractCountry|{{{1|}}}}}|{{#invoke:Country extract|extractSubdivision|{{{2|}}}}}|subst={{{subst|}}}}}|{{ISO 3166 code|{{#invoke:Country extract|extractCountry|{{{1|}}}}}|{{#invoke:Country extract|extractSubdivision|{{{2|}}}}}|subst={{{subst|}}}}}|[[Category:Wikipedia page with obscure country or subdivision|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|||{{Namespace Greek}}}}{{BASEPAGENAME}}]]&lt;!--  If we can't figure out the subdivis...&quot;</comment>
      <origin>20506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1056" sha1="7tk2l3smecwqp458s7rwt7qx12gwazd" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if:{{ISO 3166 code|{{#invoke:Country extract|extractCountry|{{{1|}}}}}|{{#invoke:Country extract|extractSubdivision|{{{2|}}}}}|subst={{{subst|}}}}}|{{ISO 3166 code|{{#invoke:Country extract|extractCountry|{{{1|}}}}}|{{#invoke:Country extract|extractSubdivision|{{{2|}}}}}|subst={{{subst|}}}}}|[[Category:Wikipedia page with obscure country or subdivision|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|||{{Namespace Greek}}}}{{BASEPAGENAME}}]]&lt;!--

If we can't figure out the subdivision code, just do the country code. 

--&gt;{{#if:{{ISO 3166 code|{{#invoke:Country extract|extractCountry|{{{1|}}}}}|subst={{{subst|}}}}}|{{ISO 3166 code|{{#invoke:Country extract|extractCountry|{{{1|}}}}}}}|&lt;!--

*** Otherwise do the legacy main switch which can be trimmed enormously at some point ***

--&gt;|[[Category:Wikipedia page with obscure country|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|||{{Namespace Greek}}}}{{BASEPAGENAME}}]]&lt;!-- switch went here --&gt;
}}&lt;!-- if we can't do the country --&gt;
}}&lt;!-- if we can't do the exact region --&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Documentation}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7tk2l3smecwqp458s7rwt7qx12gwazd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 link</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5653</id>
    <revision>
      <id>20507</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#ifexist:{{{1|}}}|[[{{{1|}}}]]|{{{1|}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}[[Category:Geobox2 include|link]]&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="e6htntvxpgbsiqnonpssci4vlnfczyc" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifexist:{{{1|}}}|[[{{{1|}}}]]|{{{1|}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{pp-template|small=yes}}[[Category:Geobox2 include|link]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6htntvxpgbsiqnonpssci4vlnfczyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 location</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5654</id>
    <revision>
      <id>20508</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}} | title=&quot;{{#if:{{{4|}}} | {{{4|}}} | {{{3|}}} }}&quot;}} {{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}  {{!}}{{{5|}}}{{#if: {{{7|}}} |, &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{7|}}} | [[{{{7|}}}]] | {{{7|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{8|}}} |&amp;#32;&amp;amp; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{8|}}} | [[{{{8|}}}]] | {{{8|...&quot;</comment>
      <origin>20508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1571" sha1="maisab9hd3grz0vi78yc0be2mk5hfik" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#if: {{{3|}}}{{{4|}}} | title=&quot;{{#if:{{{4|}}} | {{{4|}}} | {{{3|}}} }}&quot;}}
{{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }} 
{{!}}{{{5|}}}{{#if: {{{7|}}}
|, &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{7|}}} | [[{{{7|}}}]] | {{{7|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{8|}}}
|&amp;#32;&amp;amp; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{8|}}} | [[{{{8|}}}]] | {{{8|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{9|}}}
|, &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{9|}}} | [[{{{9|}}}]] | {{{9|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{10|}}}
|&amp;#32;&amp;amp; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{10|}}} | [[{{{10|}}}]] | {{{10|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{11|}}}
|, &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{11|}}} | [[{{{11|}}}]] | {{{11|}}}  }}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{12|}}}
|&amp;#32;&amp;amp; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{12|}}} | [[{{{12|}}}]] | {{{12|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{13|}}}
|, &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{13|}}} | [[{{{13|}}}]] | {{{13|}}}  }}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{14|}}}
|&amp;#32;&amp;amp; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{14|}}} | [[{{{14|}}}]] | {{{14|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{15|}}}
|, &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{15|}}} | [[{{{15|}}}]] | {{{15|}}}  }}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{16|}}}
|&amp;#32;&amp;amp; &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;{{#ifexist: {{{16|}}} | [[{{{16|}}}]] | {{{16|}}}}}&lt;/span&gt;}}{{#if: {{{6|}}}|&amp;nbsp;''{{{6|}}}''}}
|- class=&quot;mergedrow&quot; &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[Category:Geobox2 include|location]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>maisab9hd3grz0vi78yc0be2mk5hfik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 unit</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5655</id>
    <revision>
      <id>20509</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt; {{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}} {{#if: {{{line|}}} |{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;{{{style|text-align: center;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{1|}}}{{{2|}}}|'''{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}{{#if:{{{7|}}}|&amp;#58;&amp;#32;}}'''}} |{{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}  {{!}} }}{{Geobox2 unit/{{#if:1|{{{5|}}}}}| {{#if:...&quot;</comment>
      <origin>20509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="jyqb75bgsf74rw7ngtjt4oz5b6qsvpb" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt; {{#if: {{{3|}}}{{{4|}}}|title=&quot;{{#if:{{{4|}}}|{{{4|}}}|{{{3|}}}}}&quot;}}
{{#if: {{{line|}}}
|{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;{{{style|text-align: center;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{1|}}}{{{2|}}}|'''{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }}{{#if:{{{7|}}}|&amp;#58;&amp;#32;}}'''}}
|{{#if: {{{sub|}}} | {{!}} | ! }} style=&quot;{{{style|white-space: nowrap;}}}&quot; {{!}} {{#if: {{{sub|}}} | &amp;nbsp;-&amp;nbsp; }}{{#if: {{{2|}}} | {{{2|}}} | {{{1|}}} }} 
{{!}} }}{{Geobox2 unit/{{#if:1|{{{5|}}}}}| {{#if: {{{8|}}} | {{{8|}}} | {{#if: {{{9|}}} | {{{6|}}} | {{{7|}}} }} }} | {{#if: {{{9|}}} | {{{9|}}} | {{{10|}}} }} | {{{11|0}}} }}{{#switch:{{{5|}}}|area|area_density|area density|discharge|height|length|volume|weight=|#default=[[Category:Pages using geobox2 unit with unknown unit type]]}}{{#if: {{{comma|}}}|, {{{comma|}}} }}{{#if: {{{12|}}}|&amp;#32;''{{{12|}}}''}} 
|- class=&quot;mergedrow&quot; &lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jyqb75bgsf74rw7ngtjt4oz5b6qsvpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 unit/area</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5656</id>
    <revision>
      <id>20510</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#switch:{{{1|}}} | km | sqkm = {{convert|{{{2}}}|km2|sqmi|{{{3|0}}}|abbr=on}} | mi | sqmi = {{convert|{{{2}}}|sqmi|km2|{{{3|0}}}|abbr=on}} | ha   = {{convert|{{{2}}}|ha|acre|{{{3|0}}}|abbr=on}} | acre = {{convert|{{{2}}}|acre|ha|{{{3|0}}}|abbr=on}} | m | sqm  = {{convert|{{{2}}}|m2|sqft|{{{3|0}}}|abbr=on}} | ft | sqft = {{convert|{{{2}}}|sqft|m2|{{{3|0}}}|abbr=on}} | #default = &lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%&quot; class=error&gt;Un...&quot;</comment>
      <origin>20510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="f42ip190we9zpwyfypdtfgjs2ytjoay" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#switch:{{{1|}}}
| km
| sqkm = {{convert|{{{2}}}|km2|sqmi|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| mi
| sqmi = {{convert|{{{2}}}|sqmi|km2|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| ha   = {{convert|{{{2}}}|ha|acre|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| acre = {{convert|{{{2}}}|acre|ha|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| m
| sqm  = {{convert|{{{2}}}|m2|sqft|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| ft
| sqft = {{convert|{{{2}}}|sqft|m2|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| #default = &lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%&quot; class=error&gt;Unknown unit&lt;/span&gt;[[Category:Pages using geobox2 unit with unknown units]]&lt;/includeonly&gt;
}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f42ip190we9zpwyfypdtfgjs2ytjoay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Geobox2 unit/length</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5657</id>
    <revision>
      <id>20511</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#switch:{{{1|}}} | m  = {{convert|{{{2}}}|m|ft|{{{3|0}}}|abbr=on}} | ft = {{convert|{{{2}}}|ft|m|{{{3|0}}}|abbr=on}} | km = {{convert|{{{2}}}|km|mi|{{{3|0}}}|abbr=on}} | mi = {{convert|{{{2}}}|mi|km|{{{3|0}}}|abbr=on}} | mm = {{convert|{{{2}}}|mm|in|{{{3|0}}}|abbr=on}} | in = {{convert|{{{2}}}|in|mm|{{{3|0}}}|abbr=on}} | #default = &lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%&quot; class=error&gt;Unknown unit&lt;/span&gt;Category:Pages using geobox2...&quot;</comment>
      <origin>20511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="558" sha1="n7cmy584p1qnpm5cprxlohumqt19nzi" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#switch:{{{1|}}}
| m  = {{convert|{{{2}}}|m|ft|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| ft = {{convert|{{{2}}}|ft|m|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| km = {{convert|{{{2}}}|km|mi|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| mi = {{convert|{{{2}}}|mi|km|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| mm = {{convert|{{{2}}}|mm|in|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| in = {{convert|{{{2}}}|in|mm|{{{3|0}}}|abbr=on}}
| #default = &lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;font-size:88%&quot; class=error&gt;Unknown unit&lt;/span&gt;[[Category:Pages using geobox2 unit with unknown units]]&lt;/includeonly&gt;
}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n7cmy584p1qnpm5cprxlohumqt19nzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:ISO 3166 code</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5658</id>
    <revision>
      <id>20512</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{#invoke:ISO 3166|code|{{{1}}}|{{{2|}}}}}&lt;noinclude&gt; {{ISO 3166 conversion template doc|lua=Module:ISO 3166}} [[Category:Data retrieval templates]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="g51yh4uhm9uhkodpuakafl7b1bjvzky" xml:space="preserve">{{#invoke:ISO 3166|code|{{{1}}}|{{{2|}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{ISO 3166 conversion template doc|lua=Module:ISO 3166}}
[[Category:Data retrieval templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g51yh4uhm9uhkodpuakafl7b1bjvzky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:ISO 3166 conversion template doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5659</id>
    <revision>
      <id>20513</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;noinclude&gt; {{Documentation}} &lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||subst=|$flags=override,keep-whitespace,remove-empty|$B={{Documentation|1=Template:ISO 3166 conversion template doc|content= ==အသုံးပြုပုံ==  {{#switch:{{NAMESPACE}} |Template=ဒေတမ်းပလိတ်စွာ နိုင်ငံနန့် ဒေသခွဲနာမည်တိကို [[ISO 3166-1]] နန့် [[ISO 3166-2]] ကုဒ်တိအဖြစ...&quot;</comment>
      <origin>20513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8324" sha1="otdnihpbkf6ae5hlt5hbasfkx9anhi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;{{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||subst=|$flags=override,keep-whitespace,remove-empty|$B={{Documentation|1=Template:ISO 3166 conversion template doc|content=
==အသုံးပြုပုံ==

{{#switch:{{NAMESPACE}}
|Template=ဒေတမ်းပလိတ်စွာ နိုင်ငံနန့် ဒေသခွဲနာမည်တိကို [[ISO 3166-1]] နန့် [[ISO 3166-2]] ကုဒ်တိအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကုဒ်တိကို နာမည်အပြည့် အဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြသပီးရေ။
|Category=ဒေကဏ္ဍစွာ နိုင်ငံနန့် ဒေသခွဲနာမည်တိကို [[ISO 3166-1]] နန့် [[ISO 3166-2]] ကုဒ်တိအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကုဒ်တိကို နာမည်အပြည့် အဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြသပီးရေများ ပါဝင်ရေ။
|ဒေ {{lcfirst:{{NAMESPACE}}}} စွာ နိုင်ငံနန့် ဒေသခွဲနာမည်တိကို [[ISO 3166-1]] နန့် [[ISO 3166-2]] ကုဒ်တိအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ကုဒ်တိကို နာမည်အပြည့် အဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ် ပြသပီးရေ တမ်းပလိတ်တိနန့် ဆက်စပ်ရေ။
}} 

{{#ifeq:{{Str len|{{{3|}}}}}|2|အရာကြည့်ရန်။ [[ISO 3166-2:{{{3}}}]]}}
{{#if:{{{spec|}}}|
==အထူးကိစ္စရပ်များ==
{{{spec|}}}
}}
==စာမျက်နှာခွဲများ==
{{Special:Prefixindex/{{SUBJECTPAGENAME}}}}

==ISO 3166==
ISO 3166 စွာ နိုင်ငံတိအားလုံးအတွက် စာလုံး နှစ်လုံးနန့် သုံးလုံးအဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ်၊ ထိပ်ဆုံးအဆင့် ဒေသခွဲတိအတွက် စာလုံးခြောက်လုံး (နိုင်ငံအတွက် စာလုံးနှစ်လုံး၊ - နန့် ဒေသခွဲအတွက် စာလုံးနှစ်လုံး သို့မဟုတ် သုံးလုံး) အဖြစ်ပင်ဖြစ်ဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ ကုဒ်နာမည် ဖြစ်တေ။

==တမ်းပလိတ်မိသားစုဝင်တိကို အသုံးပြုခြင်း==
ဥပမာအနိန်နန့်

ပါကစ္စတန်အတွက် ISO-3166 ကုဒ်တိမာ-
*Name: Pakistan
*Alpha-2 code:PK
*Alpha-3 code:PAK
*Numeric code:586

The ISO-3166 identifiers for Balochistan (Pakistan) is:
*Subdivision code:PK-BK

Now Pakistan also has a number of synonyms: for example [[Pakistán]]  and  [[پاکستان]]. 

Similarly Baluchistan is known, for example as [[Balochistan]] (on Wikipedia) and [[Bagh Sanjari]] .

; To get the '''Alpha-2''' code we can use {{Tlx|ISO 3166 code}} with any of the country identifiers ,or use the identifier as a part of the template name (faster).

* {{Tlx|ISO 3166 code|Pakistan}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code|PK}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code|PAK}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code|586}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code|Pakistán}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code|پاکستان}} PK 

* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistan}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code PK}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code PAK}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code 586}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistán}} PK 
* {{Tlx|ISO 3166 code پاکستان}} PK 

; The '''alpha-3''' code is obtained similarly (but not currently using the template name method except for conversion from known good '''Alpha-2''').

* {{Tlx|ISO 3166 code-3|Pakistan}} PAK 
* {{Tlx|ISO 3166 code-3|PK}} PAK 
* {{Tlx|ISO 3166 code-3|PAK}} PAK 
* {{Tlx|ISO 3166 code-3|586}} PAK 
* {{Tlx|ISO 3166 code-3|Pakistán}} PAK 
* {{Tlx|ISO 3166 code-3|پاکستان}} PAK 
* {{Tlx|ISO 3166 code-3 PK}} PAK 


; The '''numeric''' code is obtained similarly (but not currently using the template name method except for conversion from known good '''Alpha-2''').

* {{Tlx|ISO 3166 numeric|Pakistan}} 586 
* {{Tlx|ISO 3166 numeric|PK}} 586 
* {{Tlx|ISO 3166 numeric|PAK}} 586 
* {{Tlx|ISO 3166 numeric|586}} 586 
* {{Tlx|ISO 3166 numeric|Pakistán}} 586 
* {{Tlx|ISO 3166 numeric|پاکستان}} 586 

* {{Tlx|ISO 3166 numeric PK}} 586 

;Finding the name is obtained similarly (but not currently using the template name method except for conversion from known good '''Alpha-2''').

* {{Tlx|ISO 3166 name|Pakistan}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|PK}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|PAK}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|586}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|Pakistán}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|پاکستان}} Pakistan 

* {{Tlx|ISO 3166 name PK}} Pakistan 

;The subdivision code can be obtained in many ways

:Using a template name - this currently '''must''' use the canonical (usually ISO 3166) name for the country but can use implemented synonyms for the region.
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistan Baluchistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistan Balochistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistan Bagh Sanjari}} PK-BA 

:Using a template name and a parameter - can use implemented synonyms for the region and country - ISO 3166 entities are almost guaranteed to be implemented synonyms for countries.
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistan|Baluchistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistan|Balochistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistan|Bagh Sanjari}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code Pakistán|Baluchistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code Paquistán|Balochistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code PK|Baluchistan}} PK-BA 

:Using two parameters - can use implemented synonyms for the region and country - ISO 3166 entities are almost guaranteed to be implemented synonyms for countries.
* {{Tlx|ISO 3166 code|Pakistan|Baluchistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code|Pakistan|Balochistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code|Pakistan|Bagh Sanjari}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code|Pakistán|Baluchistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code|Paquistán|Balochistan}} PK-BA 
* {{Tlx|ISO 3166 code|PK|Baluchistan}} PK-BA 

;The subdivision name can be obtained similarly

* {{Tlx|ISO 3166 name PK-BA}} Baluchistan, Pakistan 

:Using a template name and a parameter template name needs to be a valid alpha-2 currently. (not yet implemented)
* {{Tlx|ISO 3166 name PK|BA}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name PK|Balochistan}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name PK|Bagh Sanjari}} Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name PK|Baluchistan}} Pakistan 

:Using two parameters - can use implemented synonyms for the region and country - ISO 3166 entities are almost guaranteed to be implemented synonyms for countries.
* {{Tlx|ISO 3166 name|PK|Baluchistan}} Baluchistan, Pakistan
* {{Tlx|ISO 3166 name|Pakistan|Baluchistan}} Baluchistan, Pakistan
* {{Tlx|ISO 3166 name|PK|Bagh Sanjari}} Baluchistan, Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|Pakistán|Baluchistan}} Baluchistan, Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|Paquistán|Balochistan}} Baluchistan, Pakistan 
* {{Tlx|ISO 3166 name|PK|Baluchistan}} Baluchistan, Pakistan 


==Cases where the non-ISO3166 name might be returned==
* Taiwan - ISO name is...
* Venezuela - ISO name is...
* Bolivia - ISO name is....
* ...

* Cases where the name is comma mangled - &quot;Congo, The People's Democratic Republic of&quot;
* Macedonia - ISO name is Macedonia, the former Yugoslav Republic of

==Enhancing the system==
# Adding country synonyms: these should redirect to the canonical template: the redirect should be categorised the same as the target, and sort-keyed as per the notes in the categories.
# Adding region synonyms: these can be a simple cut-and paste, but be sure to update any documentation variables.

}}

&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{4|}}}|name|{{#if:{{{2|}}}|[[Category:ISO 3166 name from code templates{{!}}{{{1}}} {{{2}}}]]|[[Category:ISO 3166 name from code country templates{{!}}{{{1|}}}]]}}|{{#if:{{{2|}}}|[[Category:ISO 3166 code from name templates{{!}}{{{1}}} {{{2}}}]]|[[Category:ISO 3166 code from name country templates{{!}}{{{1|}}}]]}}}}&lt;/includeonly&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Template documentation]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>otdnihpbkf6ae5hlt5hbasfkx9anhi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Country extract</title>
    <ns>828</ns>
    <id>5660</id>
    <revision>
      <id>20514</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;local p = {} -- -- to enable us to replicate the current functioning of CountryAbbr and CountryAbbr2 -- We need to deal with  -- 1 alternative names ISO 3166 should do that -- 2 {{&lt;name&gt;}} -- 3 [ [&lt;name&gt;] ] -- 4 [ [&lt;name&gt;|&lt;junk&gt;] ] -- 5 [ [image:flag of &lt;country&gt;.[svg|gif|png|jpg]|\d+px] ] --  function p.extractCountry(frame)    local string= mw.ustring.toNFC (frame.args[1])    local match=nil;    match = mw.ustring.match(string, &quot;Flag of ([^\.]*)&quot;)    if (match) then...&quot;</comment>
      <origin>20514</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1530" sha1="rwxp6l3bi91vqsuvdinav1blq6vyrp3" xml:space="preserve">local p = {}
--
-- to enable us to replicate the current functioning of CountryAbbr and CountryAbbr2
-- We need to deal with 
-- 1 alternative names ISO 3166 should do that
-- 2 {{&lt;name&gt;}}
-- 3 [ [&lt;name&gt;] ]
-- 4 [ [&lt;name&gt;|&lt;junk&gt;] ]
-- 5 [ [image:flag of &lt;country&gt;.[svg|gif|png|jpg]|\d+px] ]
--

function p.extractCountry(frame)
   local string= mw.ustring.toNFC (frame.args[1])
   local match=nil;
   match = mw.ustring.match(string, &quot;Flag of ([^\.]*)&quot;)
   if (match) then 
      return match
   end 
-- () for Cocos (Keeling) Islands
-- ' For  People's 
-- . for U.S. etc.
   match = mw.ustring.match(string, &quot;(%u[%a\(\)\.' -]+)&quot;)
   if (match == &quot;Image&quot;) then
       string = mw.ustring.gsub(string, match, &quot;&quot;)
       match = mw.ustring.match(string, &quot;[\|\[](%u[%a\(\)\.' -]+)&quot;)
   end
   if (match == &quot;20px&quot;) then
       string = mw.ustring.gsub(string, match, &quot;&quot;)
       match = mw.ustring.match(string, &quot;\[(%u[%a\(\)\.' -]+)&quot;)
   end 
   if (match) then 
      return match
   end
   return  string
end

--[[ 


]]

function p.extractSubdivision(frame)
   local string= mw.ustring.toNFC (frame.args[1])
   local match=nil;
-- Needed for {{flag|Greenland}},
   match = mw.ustring.match(string, &quot;Flag of ([^\.]*)&quot;)
   if (match) then 
      return match
   end 
-- . needed for Washington D.C. 
-- ' for cote d'azur
-- leading ' for 'Aden
-- ‘ and trailing ' for Şan‘ā'
   match = mw.ustring.match(string, &quot;('?[%u][%a'‘ \.\,-]+[%a\.'\d]+)&quot;)
   if (match) then 
      return match
   end
   return  string
end


return p</text>
      <sha1>rwxp6l3bi91vqsuvdinav1blq6vyrp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5661</id>
    <revision>
      <id>20516</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]] [[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="jfd85jtqsz3d5izkyqlp857a65egmqi" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]
[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>jfd85jtqsz3d5izkyqlp857a65egmqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20517</id>
      <parentid>20516</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="g9p59wefn1ckpsr8nre06b3nclemg1r" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>g9p59wefn1ckpsr8nre06b3nclemg1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20522</id>
      <parentid>20517</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T13:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5662</id>
    <revision>
      <id>20518</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5663</id>
    <revision>
      <id>20519</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5664</id>
    <revision>
      <id>20520</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]] [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>gxpag3m5j4mml5kt9ht4qlx4gi9xpsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:OCLC</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5665</id>
    <revision>
      <id>20526</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;!-- --&gt;{{hide in print     |OCLC&amp;nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{1}}}}} {{{1}}}]&lt;!--   --&gt;{{#if:{{{3|}}}       |, [//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode  :{{{2}}}}} {{{2}}}] and [//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{3}}}}} {{{3}}}]&lt;!--    --&gt;|{{#if:{{{2|}}}         |&amp;#32;and [//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{2}}}}} {{{2}}}]&lt;!--      --&gt;|&lt;!--     --&gt;}}      }}&lt;!-- --&gt;}}&lt;!-- --&gt;{{only in print     |OCLC&amp;nbsp;{{{1}}}&lt;!--   --&gt;{{#if:{{{3|}}}       |, {{{2...&quot;</comment>
      <origin>20526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="641" sha1="aftx44muds8to7teda5gxyqmdu2ksci" xml:space="preserve">&lt;!--
--&gt;{{hide in print
    |OCLC&amp;nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{1}}}}} {{{1}}}]&lt;!--
  --&gt;{{#if:{{{3|}}}
      |, [//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode 
:{{{2}}}}} {{{2}}}] and [//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{3}}}}} {{{3}}}]&lt;!--
   --&gt;|{{#if:{{{2|}}}
        |&amp;#32;and [//www.worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{2}}}}} {{{2}}}]&lt;!--
     --&gt;|&lt;!--
    --&gt;}}
     }}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{only in print
    |OCLC&amp;nbsp;{{{1}}}&lt;!--
  --&gt;{{#if:{{{3|}}}
      |, {{{2}}} and {{{3}}}&lt;!--
   --&gt;|{{#if:{{{2|}}}
        |&amp;#32;and{{{2}}}&lt;!--
     --&gt;|&lt;!--
    --&gt;}}&lt;!--
  --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aftx44muds8to7teda5gxyqmdu2ksci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5666</id>
    <revision>
      <id>20532</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5667</id>
    <revision>
      <id>20533</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]] [[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="0092hbr3hzus2yxby3k76uuvjh3re0t" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]
[[ကဏ္ဍ:မြစ် နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>0092hbr3hzus2yxby3k76uuvjh3re0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Commons category-inline</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5668</id>
    <revision>
      <id>20536</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;{{sister-inline|short={{{short|}}}|project=commonscat|list={{{list|}}}|links=[[commons:Category:{{#if:x|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]|extratext={{{extratext|}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="0c46r2wnsydgeovufdd4xxi5lcuckbx" xml:space="preserve">{{sister-inline|short={{{short|}}}|project=commonscat|list={{{list|}}}|links=[[commons:Category:{{#if:x|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]|extratext={{{extratext|}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0c46r2wnsydgeovufdd4xxi5lcuckbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကယားနယ်ဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5669</id>
    <revision>
      <id>20557</id>
      <timestamp>2026-08-14T13:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5670</id>
    <revision>
      <id>20559</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဟိ မြစ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5671</id>
    <revision>
      <id>20560</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]&quot;</comment>
      <origin>20560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြစ်နန့် ကမ်းခြီ]]</text>
      <sha1>fzdnblbkj6ciydl7q1esggw42hdu01h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Lang-mni</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5672</id>
    <revision>
      <id>20562</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;&lt;includeonly&gt;{{#invoke:lang|lang_xx_inherit |code=mni }}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{Documentation|Template:Lang-x/doc}} [[Category:Sino-Tibetan multilingual support templates]]  &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>20562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190" sha1="8hp503o6qzhebpegsg0nep7eztqo9zk" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:lang|lang_xx_inherit
|code=mni
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|Template:Lang-x/doc}}
[[Category:Sino-Tibetan multilingual support templates]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8hp503o6qzhebpegsg0nep7eztqo9zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြို့တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5673</id>
    <revision>
      <id>20564</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြို့]]&quot;</comment>
      <origin>20564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="qfpa480ibce4l4e9j47t9chl9fraude" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြို့]]</text>
      <sha1>qfpa480ibce4l4e9j47t9chl9fraude</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ပြည်နယ်အလိုက်မြို့တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5674</id>
    <revision>
      <id>20565</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြို့တိ]]&quot;</comment>
      <origin>20565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="6rdtheahmcpx5uob8jet82hwqsi9wz7" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြို့တိ]]</text>
      <sha1>6rdtheahmcpx5uob8jet82hwqsi9wz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြို့နယ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5675</id>
    <revision>
      <id>20580</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:မြို့နယ်]]&quot;</comment>
      <origin>20580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="bqxgr71e3e4lafguztcp5w9vvro7nk6" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မြို့နယ်]]</text>
      <sha1>bqxgr71e3e4lafguztcp5w9vvro7nk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ မြို့နယ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5676</id>
    <revision>
      <id>20581</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြို့နယ်တိ]]&quot;</comment>
      <origin>20581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="34sjw8zyczvenw6a79cbbxurgkw4axp" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် မြို့နယ်တိ]]</text>
      <sha1>34sjw8zyczvenw6a79cbbxurgkw4axp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းဝင်မြို့တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5677</id>
    <revision>
      <id>20583</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ပြည်နယ်အလိုက်မြို့တိ]]&quot;</comment>
      <origin>20583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="bj7tuciqc7buq4s4qf3fds04cgq7z2z" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံဟိ ပြည်နယ်အလိုက်မြို့တိ]]</text>
      <sha1>bj7tuciqc7buq4s4qf3fds04cgq7z2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5678</id>
    <revision>
      <id>20593</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]&quot;</comment>
      <origin>20593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="qp49m31neq3mjrskl00twuqaa2dp42s" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]</text>
      <sha1>qp49m31neq3mjrskl00twuqaa2dp42s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20678</id>
      <parentid>20593</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် အမျိုးသားသင်္ကေတတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5679</id>
    <revision>
      <id>20594</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]&quot;</comment>
      <origin>20594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]</text>
      <sha1>sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည် အလံတော်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5680</id>
    <revision>
      <id>20595</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]&quot;</comment>
      <origin>20595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]</text>
      <sha1>sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည် အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5681</id>
    <revision>
      <id>20596</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]&quot;</comment>
      <origin>20596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]</text>
      <sha1>sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် အမျိုးသားအမှတ်အသားတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5682</id>
    <revision>
      <id>20597</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]&quot;</comment>
      <origin>20597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]</text>
      <sha1>sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် တံဆိပ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5683</id>
    <revision>
      <id>20598</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]&quot;</comment>
      <origin>20598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]</text>
      <sha1>sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် အလံတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5684</id>
    <revision>
      <id>20599</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]&quot;</comment>
      <origin>20599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]</text>
      <sha1>sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် စီးပွားရီးသမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5685</id>
    <revision>
      <id>20602</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ကုန်သွယ်ရီးသမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5686</id>
    <revision>
      <id>20603</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြောက်ဦးခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5687</id>
    <revision>
      <id>20606</id>
      <timestamp>2026-08-14T14:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20637</id>
      <parentid>20606</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် အမျိုးသားနိတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5688</id>
    <revision>
      <id>20609</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]&quot;</comment>
      <origin>20609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အမျိုးသားလက္ခဏာ]]</text>
      <sha1>sgau582bk3jilnk8hotz605lvbuxgvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5689</id>
    <revision>
      <id>20611</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20642</id>
      <parentid>20611</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5690</id>
    <revision>
      <id>20612</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20641</id>
      <parentid>20612</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် လွတ်လပ်ရီးရပြီးခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5691</id>
    <revision>
      <id>20613</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20644</id>
      <parentid>20613</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဂျပန်ခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5692</id>
    <revision>
      <id>20614</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20640</id>
      <parentid>20614</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5693</id>
    <revision>
      <id>20615</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20639</id>
      <parentid>20615</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ကိုလိုနီခေတ်သမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5694</id>
    <revision>
      <id>20616</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20643</id>
      <parentid>20616</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ခေတ်သစ်သမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5695</id>
    <revision>
      <id>20617</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20646</id>
      <parentid>20617</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လေးမြို့ခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5696</id>
    <revision>
      <id>20618</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20636</id>
      <parentid>20618</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝေသာလီခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5697</id>
    <revision>
      <id>20619</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20635</id>
      <parentid>20619</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဓညဝတီခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5698</id>
    <revision>
      <id>20620</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20633</id>
      <parentid>20620</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T15:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>mnmgzfcxowpbzk5nryfz380dfixav51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းသုတေသန</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5699</id>
    <revision>
      <id>20621</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် သမိုင်းမှတ်တမ်းတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5700</id>
    <revision>
      <id>20622</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုး</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5701</id>
    <revision>
      <id>20625</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]&quot;</comment>
      <origin>20625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="qp49m31neq3mjrskl00twuqaa2dp42s" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]</text>
      <sha1>qp49m31neq3mjrskl00twuqaa2dp42s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>20676</id>
      <parentid>20625</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T16:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>20676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နန့်ဆိုင်ရာ]]</text>
      <sha1>plc6cdmgetgh4gtt8lok77og8a3rl1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5702</id>
    <revision>
      <id>20627</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်]]&quot;</comment>
      <origin>20627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="5hhuf7m3zd4nofcfqhzl05rgpsmj1m7" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပထဝီဝင်]]</text>
      <sha1>5hhuf7m3zd4nofcfqhzl05rgpsmj1m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရာဇဝင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5703</id>
    <revision>
      <id>20629</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ရှိးဟောင်းသမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5704</id>
    <revision>
      <id>20630</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5705</id>
    <revision>
      <id>20631</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5706</id>
    <revision>
      <id>20634</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဗမာမြို့ဝန်ခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5707</id>
    <revision>
      <id>20638</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]&quot;</comment>
      <origin>20638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="g8tknq4wta28daua398bq5xjxnjjmv8" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>g8tknq4wta28daua398bq5xjxnjjmv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုခေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5708</id>
    <revision>
      <id>20645</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]&quot;</comment>
      <origin>20645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="g8tknq4wta28daua398bq5xjxnjjmv8" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ခေတ်တိ]]</text>
      <sha1>g8tknq4wta28daua398bq5xjxnjjmv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်အုပ်ချုပ်ရီးစနစ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5709</id>
    <revision>
      <id>20650</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]&quot;</comment>
      <origin>20650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]</text>
      <sha1>pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5710</id>
    <revision>
      <id>20651</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]&quot;</comment>
      <origin>20651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]</text>
      <sha1>pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ဥပဒေပြုရီးသမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5711</id>
    <revision>
      <id>20652</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]&quot;</comment>
      <origin>20652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]</text>
      <sha1>pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် တရားလွှတ်တော်တိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5712</id>
    <revision>
      <id>20653</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]&quot;</comment>
      <origin>20653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီး]]</text>
      <sha1>pcknpfbdueddt8sq6cndl5gbeg64xf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် အုပ်ချုပ်ရီးသမိုင်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5713</id>
    <revision>
      <id>20655</id>
      <timestamp>2026-08-14T15:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် နန်းတွင်းရာဇဝင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5714</id>
    <revision>
      <id>20656</id>
      <timestamp>2026-08-14T16:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]&quot;</comment>
      <origin>20656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်သမိုင်း]]</text>
      <sha1>ibo1rj0tcbcciu3p27shnwywpd2rldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မြိုစာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုအသင်းတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5715</id>
    <revision>
      <id>20662</id>
      <timestamp>2026-08-14T16:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]&quot;</comment>
      <origin>20662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]</text>
      <sha1>6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် အဖွဲ့အစည်းတိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5716</id>
    <revision>
      <id>20663</id>
      <timestamp>2026-08-14T16:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]&quot;</comment>
      <origin>20663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]</text>
      <sha1>6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5717</id>
    <revision>
      <id>20664</id>
      <timestamp>2026-08-14T16:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]&quot;</comment>
      <origin>20664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]</text>
      <sha1>6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပြည်နယ်စာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5718</id>
    <revision>
      <id>20665</id>
      <timestamp>2026-08-14T16:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]&quot;</comment>
      <origin>20665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အသင်းအဖွဲ့တိနန့် အဖွဲ့အစည်းတိ]]</text>
      <sha1>6nje4k0a0aenexn4yeuzs29v1qpv3ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြိုအမျိုးသားစာပီနန့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5719</id>
    <revision>
      <id>20666</id>
      <timestamp>2026-08-14T16:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;== မြိုအမျိုးသားစာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်း==  === နိဒါန်း === စာပေဆိုစွာ လူမျိုးတစ်မျိုးအတွက် တန်ဖိုးဖြတ်မရရေ အသက်သွေးကြောလို့ ပြောရပါမည်။ မြိုလူမျိုးတိရေ မိမိရို့ စာပေက...&quot;</comment>
      <origin>20666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13281" sha1="77drnrg2a7gnxi8tirct5qdvs3gqx03" xml:space="preserve">== မြိုအမျိုးသားစာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်း==

=== နိဒါန်း ===
စာပေဆိုစွာ လူမျိုးတစ်မျိုးအတွက် တန်ဖိုးဖြတ်မရရေ အသက်သွေးကြောလို့ ပြောရပါမည်။ မြိုလူမျိုးတိရေ မိမိရို့ စာပေကိုချစ်မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားကြရေ လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပါရေ။ ယင်းအပြင် တန်ဖိုးကြီးမားရေ ဒေစာပေကို ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ပီီီီီီီီီီီီးဖို့ကိုလည်းဖို့ကိုလည်ဖို့ကိုလည်း လူအရင်းသားအရင်းအမြစ်၊ ချစ်မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားအသုံးပြုမှု နှင့်အခြားသောအရာများလိုအပ်ပါရေ။ ယေဇူးနန်း လက်ဟိ မြိုအမျိုးသားစာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်းအကြောင်းအနည်းငယ်ဖော်ပြလိုပါရေ။ မြိုအမျိုးသားစာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်းကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ မှာ  ရခိုင်ပြည်မှာ ဖွဲ့စည်းခပါရေ။ ယေကေလ့ စာပီတတ်မြောက်မှုနည်းပါးရေ လူမျိုးဖြစ်လို့ ရေရှည်တည်တံ့ရေ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ဖို့ မနည်းရုန်းကန်ရပါရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၆ ရက်နေ့မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ ငါးယောက်ကိုင်းကျေးရွာမှ ပြ စာပေညီလာခံကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာသော အသင်းဖြစ်ပါသည်။ ဤညီလာခံတွင် မြို(ခမိ) ပြည်သူ (၅၀၀) ကျော်၊ ရဟန်းသံဃာ၊ နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင် ပုဂ္ဂိုလ်များ တက်ရောက်ခဲ့ကြပါသည်။&lt;ref&gt;https://www.mronlca.org/about/mnlca&lt;/ref&gt;

=== စာပေညီလာခံဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပုံ ===
မြိုအမျိုးသားစာပေကို ဆရာကြီးဦးကျော်သာအောင်က ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါရေ။ နိုင်ငံတကာဘာသာစကားကုဒ်နံပါတ် ISO-639-3 Mro (cmr) ရှိထားပြီး၊ စာပေပြန့်ပွားရေး၊ ထိန်းသိမ်းမြှင့်တင်ရေး၊ အသုံးပြုများပြားလာရေးအတွက် နွံတာခံလက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ခရေ စာပေချစ်မြတ်နိုးသူ ပုဂ္ဂိုလ်များက အခက်အခဲများပေါင်းစုံကြားကနိန် ကြိုးပမ်းခြင်းကြောင့် ယခုအချိန်အထိ တည်တံ့ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ 

ယကေလည်း နောက်ပိုင်းမှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဝိဝါဒစုံလင် ကွဲပြားမှုများ၊ လူသားအရင်းအမြစ်များ နှင့် အခြားသော အခက်အခဲများ ရှိလာစွာအတွက်ကြောင့် စာပေခရီးရှေ့ဆက်ဖို့  ကကောင်းခက်ခဲလာပါရေ။ ယင်းအတွက်ကြောင်း အမျိုးသားရေး၊ စာပေအရေးကို ချစ်မြတ်နိုးသော သက်ကြီးပုဂ္ဂိုလ်တိနန်း ပြည်တွင်းပြည်ပရှိ မြို(ခမိ) လူငယ်တိ zoom platform ကနိန် တစ်နှစ်တာခန့်ကြာမြင့်ရေ အချိန်ယူတွေ့ဆုံပြီးကေ အကြိမ်အကြိမ်ဆွေးနွေးခဲ့ကြပါရေ။ 

ယင်းနောက်မှာ ပြည်တွင်းပြည်ပရှိ မြို(ခမိ)လူငယ်များမှ စာပေညီလာခံပြုလုပ်ဖို့ အတွက် မြို(ခမိ) ပြည်သူတိနှင့် ပူးပေါင်းပြီးကေ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပါရေ။ ယင်းအပြင် မြိုလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းထဲက သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးပါတီများ၊ မြိုစာပေနန့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဖော်ထုတ်ရေးအသင်း(ယခင်) နှင့် သက်ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်များအား ကြိုတင်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးညှိနှိုင်းပြီးကေ အများပြည်သူများ လိုလားတောင့်တလျက်ရှိရေ အမျိုးသားစာပေတစ်ခုတည်း ရှိလာအောင် စာပေညီလာခံတစ်ရပ်ပြုလုပ်ကြဖို့စာကိုလည်း ကနဦးဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါရေ။ 

ယင်းနောက်မှာ ရခိုင်ပြည်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်၊ ရှောက်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၊ ငါးယောက်ကိုင်းကျေးရွာမှာ ကျေးရွာသူ/သားများတိ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုတိနန့်အတူ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ (၆) ရက်နေ့တွင် စည်းကား သိုက်မြိုက်စွာဖြင့် စာပေညီလာခံအား ကျင်းပခဲ့ကြပါရေ။&lt;ref&gt;https://www.mronlca.org/about/mnlca&lt;/ref&gt;

=== စာပေဦးဆောင်ကော်မတီ ===
မြိုတမျိုးသားလုံးလက်ခံရေ မြိုအမျိုးသားစာပေ (ဝါ) မြို(ခမိ)စာပေရှိလာဖို့အရေးကို လိုလိုလားလား ဆန္ဒပြင်းပြစွာနန့် ပြည်သူများမှာပါဝင်ပူးပေါင်းတက်ရောက်လာကြပါရေ။ တက်ရောက်လာကတ်တေ မြို(ခမိ)ပြည်သူတိကလည်း ဤစာပေညီလာခံက ရွေးချယ်တင်မြောက်တာဝန်ပေးအပ်မည့် ကော်မတီများအား ဇာမှာလဲ? ဟု မေးမြန်းကြရာ ပြည်တွင်းပြည်ပရှိမြိုလူငယ်များနှင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီးကေ စာပေညီလာခံဖြစ်မြောက်ရေးကော်မတီက ရွေးချယ်ထားစာ ကော်မတီတိကို မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း အဆိုတင်သွင်း ကြေငြာခဲ့ပါရေ။ တက်ရောက်လာကတ်တေ ပြည်သူအများစုမှ ထောက်ခံရေ အတွက်နန်း အဆိုပါကော်မတီကို ဦးဆောင်ကော်မတီအဖြစ် အတည်ပြုခဲ့ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကော်မတီသည် မြို(ခမိ)ပြည်သူများ၊ သက်ဆိုင်ရာဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တိ နန်း ပြည်တွင်းပြည်ပရှိလူငယ်တိ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုတိ နန့် အတူ ရှိနေပါသဖြင့် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၊ တစ်ယောက်အား ကိုယ်စားပြုခြင်း၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအားကိုယ်စားပြုခြင်းမဟုတ်ပါ။ မြိုတစ်မျိုးသားလုံး၏ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသဖြင့် အသက်အရွယ်၊ ကျား/မ၊ ဘာသာရေးမရွေး နိုင်ရာဖက်မှကူညီပါဝင်နိုင်သော အသင်းဖြစ်ပြီး ကိုယ်စားပြုသောအသင်းဖြစ်ပါရေ။&lt;ref&gt;https://www.mronlca.org/about/mnlca&lt;/ref&gt;

=== လက်ရှိလုပ်ဆောင်နေသော လုပ်ငန်းစဉ်များ ===
နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အခြေနေအရပ်ရပ်၊အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကြောင့်သော်လည်းကောင်း မြိုအမျိုးသားစာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်း၏ လှုပ်ရှားမှုမှာ ရပ်တန့်ဟန်ဖြစ်နေခပါရေ။ ယကေလည်း ဦးဆောင်ကော်မတီတိက လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တိကိုမြို(ခမိ)ပြည်သူတိ၏ အကြံပြုချက်ကောင်းများကို လက်ခံရယူပြီး ရှေ့ဆက်နေလျက်ရှိနိန်ပါရေ။&lt;ref&gt;https://www.mronlca.org/about/mnlca&lt;/ref&gt;

=== နိဂုံး ===
အချုပ်ဆိုပြေရဖို့ဆိုကေ ဒေမြိုအမျိုးသားစာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်းစာ လူငယ်တိနန့် မြို(ခမိ)ပြည်သူများက ကျော့ထောက်နောက်ခံပြုထားရေ အသင်းဖြစ်ပြီး၊ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ မူပိုင်အသင်းမဟုတ်ပါကြောင်း၊ ပြည်သူလူထုရှေ့မှာ ရွေးချယ်၊ ရွေးကောက်ထားရေ လုပ်ငန်းစဉ်တိကို ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်နိန်ရေအသင်းဖြစ်ပါရေ။ ယေဇူးနန်း ရှေ့ဆက်လုပ်ဆောင်ရဖို့ စာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု လုပ်ငန်းစဉ်များကိုအတူတကွ နိုင်ရာဖက်မှအကြံများပြုလျက် မြှင့်တင်ကြရဖို့လိုအပ်ပါရေလို့ တိုက်တွန်းနှိုးဆော် ‌ဖော်ပြလိုက်ပါရေ။&lt;ref&gt;https://www.mronlca.org/about/mnlca&lt;/ref&gt; 

အကြောင်းအရာအသေးစိတ်၊ ‌ နောက်ခံသမိုင်းတိကို [https://www.mronlca.org/ မြိုအမျိုးသားစာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအသင်]း ဝဘ်ဆိုဒ်စာမျက်နှာများ လားဖတ်လို့ရပါရေ။
==အကိုးအကား==
[[ကဏ္ဍ:မြိုစာပီနန့် ယိုင်ကျေးမှုအသင်းတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် အဖွဲ့အစည်းတိ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်း]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင် ပြည်နယ်စာပီနန့်ယိုင်ကျေးမှုအဖွဲ့]]</text>
      <sha1>77drnrg2a7gnxi8tirct5qdvs3gqx03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရခိုင် ယိုင်ကျေးမှုနန့် အနုပညာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5720</id>
    <revision>
      <id>20668</id>
      <timestamp>2026-08-14T16:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>YaThaWinTha</username>
        <id>42</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot; [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]&quot;</comment>
      <origin>20668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="pmvkcjq70t9a43kjn7qe8iqrqk98wf0" xml:space="preserve"> [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်အခြီခံအကြောင်းအရာတိ]]</text>
      <sha1>pmvkcjq70t9a43kjn7qe8iqrqk98wf0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>