Wikipedia rmwiki https://rm.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Pagina_principala MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Multimedia Spezial Discussiun Utilisader Utilisader discussiun Wikipedia Wikipedia discussiun Datoteca Datoteca discussiun MediaWiki MediaWiki discussiun Model Model discussiun Agid Agid discussiun Categoria Categoria discussiun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Praden 0 2966 169827 168944 2026-03-30T09:00:04Z Horgner 1074 169827 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Lieu_svizzer |NUM_LIEU = Praden |FILEPATH_CHARTA = |PIXEL = 98px |FILEPATH_BANDIERA = |FILEPATH_VOPNA = |MALETG = Praden Kirche.jpg |DESCRIPZIUN = |CHANTUN = GR |DISTRICT = Plessur |CIRCUL = |NP = |NS = 46/49/29/N |EW = 9/34/54/E |AUTEZZA = |SURFATSCHA = |ABITANTS = |STAN_ABITANTS = |LINGUA = |WEBSITE = |E-LIR = |}} '''Praden''' (rumantsch, istoric: '''''Prada''''') è ina ina fracziun da la vischnanca [[Tschiertschen-Praden]] en il district da la Plessur dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == * {{Commons}} * [https://tschiertschen-praden.ch/ Offizielle Website der ehemaligen Gemeinde Tschiertschen-Praden] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tschiertschen-Praden]] 3acyhh23nlc6z5nk33y498izpxrwimw 169828 169827 2026-03-30T09:00:43Z Horgner 1074 169828 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Lieu_svizzer |NUM_LIEU = Praden |FILEPATH_CHARTA = |PIXEL = 98px |FILEPATH_BANDIERA = |FILEPATH_VOPNA = |MALETG = Praden Kirche.jpg |DESCRIPZIUN = |CHANTUN = GR |DISTRICT = Plessur |CIRCUL = |NP = |NS = 46/49/29/N |EW = 9/34/54/E |AUTEZZA = 1161 |SURFATSCHA = |ABITANTS = |STAN_ABITANTS = |LINGUA = |WEBSITE = |E-LIR = |}} '''Praden''' (rumantsch, istoric: '''''Prada''''') è ina ina fracziun da la vischnanca [[Tschiertschen-Praden]] en il district da la Plessur dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == * {{Commons}} * [https://tschiertschen-praden.ch/ Offizielle Website der ehemaligen Gemeinde Tschiertschen-Praden] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tschiertschen-Praden]] 195z9ew36uev4mgiqjtguwnjw89n42p 169829 169828 2026-03-30T09:04:04Z Horgner 1074 169829 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Lieu_svizzer |NUM_LIEU = Praden |FILEPATH_CHARTA = |PIXEL = 98px |FILEPATH_BANDIERA = |FILEPATH_VOPNA = |MALETG = Praden Kirche.jpg |DESCRIPZIUN = |CHANTUN = GR |DISTRICT = Plessur |CIRCUL = |NP = |NS = 46/49/29/N |EW = 9/34/54/E |AUTEZZA = 1161 |SURFATSCHA = |ABITANTS = 106 |STAN_ABITANTS = 31.12.2024 |LINGUA = |WEBSITE = |E-LIR = |}} '''Praden''' (rumantsch, istoric: '''''Prada''''') è ina ina fracziun da la vischnanca [[Tschiertschen-Praden]] en il district da la Plessur dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == * {{Commons}} * [https://tschiertschen-praden.ch/ Offizielle Website der ehemaligen Gemeinde Tschiertschen-Praden] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tschiertschen-Praden]] 1wyvwl69f0ngc1xfm9n21vz2py1nt4v 169830 169829 2026-03-30T09:42:33Z Horgner 1074 169830 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Praden |Tip = |Vopna = |Panorama = Praden Kirche.jpg |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Plessur |Vischnanca = Cuira |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = |Autezza = 1161 |Surfatscha = |Populaziun = 107 |Data populaziun = 31.12.2007 |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/49/29/N |EW = 9/34/54/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7064 |Preselecziun = |UST = |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} '''Praden''' (rumantsch, istoric: '''''Prada''''') è ina ina fracziun da la vischnanca [[Tschiertschen-Praden]] en il district da la Plessur dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == * {{Commons}} * [https://tschiertschen-praden.ch/ Offizielle Website der ehemaligen Gemeinde Tschiertschen-Praden] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tschiertschen-Praden]] 71uw6otsvomcdowny92l1keyzvsilzv 169831 169830 2026-03-30T09:48:25Z Horgner 1074 169831 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Praden |Tip = |Vopna = |Panorama = Praden Kirche.jpg |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Plessur |Vischnanca = Cuira |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = |Autezza = 1161 |Surfatscha = |Populaziun = |Data populaziun = |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/49/29/N |EW = 9/34/54/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7064 |Preselecziun = |UST = |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} '''Praden''' (rumantsch, istoric: '''''Prada''''') è ina ina fracziun da la vischnanca [[Tschiertschen-Praden]] en il district da la Plessur dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == * {{Commons}} * [https://tschiertschen-praden.ch/ Offizielle Website der ehemaligen Gemeinde Tschiertschen-Praden] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tschiertschen-Praden]] 44ofrrrcgrtuhuxe3sa4hqd9u3p5ea4 169832 169831 2026-03-30T09:49:03Z Horgner 1074 169832 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Praden |Tip = |Vopna = |Panorama = Praden Kirche.jpg |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Plessur |Vischnanca = Cuira |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = |Autezza = 1161 |Surfatscha = |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/49/29/N |EW = 9/34/54/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7064 |Preselecziun = |UST = |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} '''Praden''' (rumantsch, istoric: '''''Prada''''') è ina ina fracziun da la vischnanca [[Tschiertschen-Praden]] en il district da la Plessur dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == * {{Commons}} * [https://tschiertschen-praden.ch/ Offizielle Website der ehemaligen Gemeinde Tschiertschen-Praden] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tschiertschen-Praden]] gng1hvv6b5m8itvoeln04yy0hppss9c 169833 169832 2026-03-30T09:51:13Z Horgner 1074 169833 wikitext text/x-wiki {{Lieu per repassar}} {{Infochascha Unitad d'administraziun svizra |Num = Praden |Tip = |Vopna = |Panorama = Praden Kirche.jpg |Descripziun = <!--- ADMINISTRAZIUN ---> |Chantun = GR |Regiun = Plessur |Vischnanca = Cuira |President = |Lingua ufficiala = <!--- TERRITORI ---> |Charta = |Autezza = 1161 |Surfatscha = |Spessezza = |Fracziuns = |Cunfina cun = |NS = 46/49/29/N |EW = 9/34/54/E <!--- AUTRAS INFURMAZIUNS ---> |NP = 7064 |Preselecziun = |UST = |Abitants = |Surnum = |Lingua tradiziunala = |Dialect = <!--- INTERNET ---> |Pagina-web = |eLIR = }} '''Praden''' (rumantsch, istoric: '''''Prada''''') è ina ina fracziun da la vischnanca [[Cuira]] en il district da la Plessur dal {{chantun|Grischun}} en [[Svizra]]. == Colliaziuns == * {{Commons}} * [https://tschiertschen-praden.ch/ Offizielle Website der ehemaligen Gemeinde Tschiertschen-Praden] [[Categoria:Lieu en il chantun Grischun]] [[Categoria:Anteriuras vischnancas svizras]] [[Categoria:Gualsers]] [[Categoria:Tschiertschen-Praden]] t6urbf36qebnd0zodxwiom7aqoreb8h Fränzli Waser 0 14834 169821 169705 2026-03-30T00:10:03Z Bild-Sprache 22665 /* Fränzli Musica */ 169821 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fraenzliwaser.jpg|miniatura|Fränzli Waser (culs ögliers) e sieu frer Franz Anton Waser (a schnestra).]] '''Franz Waser''' (naschieu l' an 1858 a Tschlin: es mort als 24 da december 1895) d' eira ün musicist jenic dal [[chantun Grischun]] e sunaiva la [[Violina|gïa]]. == Biografia == Ils prüms decennis dal 19evel tschienter sun ils babuns da Franz Waser immigros in l' [[Engiadina]]. Els sun gnieus da la [[Svizra tudestga|Svizra Centrela]], as tratgnaivan il prüm illa [[Surselva (district)|Surselva]] e sun ulteriurmaing rivos in l' Engiadina. Fränzli – el d' eira pitschen, per quico il nom diminiutiv – d' eira orv daspö dal di dalla sia naschentscha. Per quico nu ho'l pudieu lavurer sül bain ed as ho do lavur cun giuver gïa. Cul temp guviva' l excellent. Scu scolar ho'l giuvo gïa in ün hotel da cura a [[San Murezzan]]. Üna baronessa til ho mano a [[Milaun]] per üna scolaziun da musica, ma ziev' ün temp as ho il giuven lascho increscher, usché ch' el es turno a [[Tschlin]]. Fränzli Waser a's plachaiva sur Streda a Chaflur. Ma ziev' üna carriera musicela cun success ho'l do sü l' orma ill' eted da be 37 ans a las consequenzas d' ün cuolp da chüern d' ün chavagl. === Fränzli Musica === [[Datoteca:Kapelle Fränzli Waser.JPG|miniatura|Fränzli Musica ]] Illa prüma gruppa da Fränzlis – ''Fränzli-Musig'' – haun giuvo insembel Franz Waser cun la gïa, il sieu frer, ün clarinettist, Anton Waser, cuntrabassist, Seppli Vegn ed il violonist Hans Martin Neuhäuser, scu eir ün trumbettist, gïunist e scu dirigent ün oter violonist.<gallery> </gallery>Fränzli Waser avaiva cultivo ün stil egen in sia musica populera svizzra e quista particularited – ''Musica da Fränzli'' (Fränzli-Musik) – as chapischa hozindi scu üna singularited dalla musica grischunaisa. Nus nu savains, scha Fränzli Waser d' eira il cumponist da sia musica u sch' el ho interpreto las cumposiziuns musicelas d' oter cumponists. Da quel temp haun ils musicists dalla gruppa da Fränzlis d' üna vart fat musica per ils giasts dals hotels da cura, ma eir per ils vittürins a San Murezzan Bagn, inua cha'd haun guadagno 10 francs per l'ura – ün clap grand in quel temp. Zieva Fränzli Wasers mort haun sieus frers e lur progeniturs suno inavaunt scu gruppa musica da Fränzlis fin ils ans dals 1930, in differentas formaziuns e cun la musica per sots tradiziunels. Quista tradiziun da musica vain darcho cultiveda d' üna nouva gruppa da musica – ''[[Ils Fränzlis da Tschlin]]'' – chi d' es gnida fundeda tra Men Steiner e Domenic Janett l' an 1982.<ref>[https://mikiwiki.org/wiki/Fränzlis_da_Tschlin Fränzlis da Tschlin]</ref> == Weblinks == {{Commonscat}} * ''[https://www.lebendige-traditionen.ch/tradition/de/home/traditionen/volksmusik-in-graubuenden.html Volksmusik in Graubünden]'' (PDF: ''ausführliche Beschreibung''), in: ''Lebendige Traditionen in der Schweiz'' == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Musica]] [[Categoria:Musica (Svizra)]] [[Categoria:Cultura ed art]] [[Categoria:Cultura dal chantun Grischun]] dt4wxn04s3jvse1fs74ni82zdacg0ot Pastiziers grischunais 0 14838 169738 2026-03-29T17:57:55Z Bild-Sprache 22665 Creà la pagina cun "{{Puter}}" 169738 wikitext text/x-wiki {{Puter}} p1q1klbm0ovq6aw68fmhvxmjkozzk6z 169739 169738 2026-03-29T18:00:37Z Bild-Sprache 22665 169739 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals pastiziers grischunais (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. rwa6s9ejx30ncoi9ckulvxtaolhrjf6 169740 169739 2026-03-29T18:01:09Z Bild-Sprache 22665 169740 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == 3uzvkkclwdccmv6efrqq0uhzr4prgmf 169741 169740 2026-03-29T18:03:31Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169741 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. dmfhwuiaqrrkeknb5f9lavqwgarx42k 169742 169741 2026-03-29T18:05:20Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169742 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. dgh7899aadi9chxpygi0zj0l83x8spr 169743 169742 2026-03-29T18:07:00Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169743 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart 9lhwyf6vvfnifmqbd72hocob1lxh5f0 169744 169743 2026-03-29T18:11:44Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169744 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart esser gia la confessiun: magari nun haun ils protestants giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart ... i0to60i0zdzelbb6s30t3c7hdhnex9p 169745 169744 2026-03-29T18:16:40Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169745 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart esser gia la confessiun: magari nun haun ils protestants giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun per ün mister in quists temps eir tra contacts familiers e collaziuns. qpaobhxufgk19e0p0m247j1t955jk17 169746 169745 2026-03-29T18:18:45Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169746 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun per ün mister in quists temps eir tra contacts familiers e collaziuns. 68g2mo8ozg1r3j3qwb9zx1fz1k9e306 169747 169746 2026-03-29T18:19:31Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169747 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, uschè cha' d es dvanto üna tradiziun. aat9wy1r2lxkpabk1cmglhusc867ejz 169748 169747 2026-03-29T18:22:10Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169748 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. mpo0jxwrjydmxv0uyb33h6i1yszym8p 169749 169748 2026-03-29T18:24:50Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169749 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants das chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. qwbwp11lcfwiu9t41p0s5nj50xda50e 169750 169749 2026-03-29T18:38:26Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169750 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants das chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. xxxxx I'l decuors dals decennia as haun ils pastiziers grischunais sviluppos ad üna funtauna da guadagna rendabla. L' extensiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd il pü bass da l' Italia (Sicilia). 2n6jcft4xe2sgt0jxn91dwuc63edlpr 169751 169750 2026-03-29T18:40:32Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169751 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants das chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. xxxxx I'l decuors dals decennia as haun ils pastiziers grischunais sviluppos ad üna funtauna da guadagna rendabla. L' extensiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd il pü bass da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita social, cultural e politica. l7plz67kcl82wvvjx2ce6qd37ytebfh 169752 169751 2026-03-29T18:40:53Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169752 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants das chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. xxxxx I'l decuors dals decennia as haun ils pastiziers grischunais sviluppos ad üna funtauna da guadagna rendabla. L' extensiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd il pü bass da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. 3w1xemeiyec3o1gdjexebxz2xm2jx6q 169753 169752 2026-03-29T18:42:03Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169753 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants das chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. xxxxx I'l decuors dals decennis as haun ils pastiziers grischunais sviluppos ad üna funtauna da guadagna rendabla. L' extensiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. nlt9ejsy5ijef414hz784cxz94ixwhn 169754 169753 2026-03-29T18:43:31Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169754 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. xxxxx I'l decuors dals decennis as haun ils pastiziers grischunais sviluppos ad üna funtauna da guadagna rendabla. L' extensiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. kghy8a5qufghyyizkzmitbebqemxv0z 169755 169754 2026-03-29T18:52:00Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169755 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizeris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. mww99xvwfgltseh3fwqqyjzot5ax6pw 169756 169755 2026-03-29T18:52:12Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169756 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizeris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). xxxx Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. cej6cky5l4nrf4m22aqyrdk5hu2rw02 169757 169756 2026-03-29T18:52:32Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169757 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). xxxx Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. hkn95klblt53latdpvsijrfukli8kyy 169758 169757 2026-03-29T18:54:23Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169758 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis xxxx Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. d1osy5i2gu5tdbree5huncfv7ppakai 169759 169758 2026-03-29T18:57:29Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169759 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun la creaziun da pastizarias e la furmaziun e preschantaziun dals cafès. xxxx Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. 4og41viuwx0oaa66460qt0gevo265oe 169760 169759 2026-03-29T18:58:36Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169760 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun la creaziun da pastizarias e la furmaziun e preschantaziun dals cafès. Ils haun piglio influenza in la cultura dals pastiziers europeics. Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. fq42qhyj9x85qfede04cmdst2a0eblf 169761 169760 2026-03-29T18:59:41Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169761 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun lur influenza, luras creaziuns e la cultura dals cafès. da pastizarias e la furmaziun e preschantaziun dals cafès. Ils haun piglio influenza in la cultura dals pastiziers europeics. Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. hobk8v6zr488ci3b914zvqs34r205hj 169762 169761 2026-03-29T19:02:06Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169762 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca illa cultura dutscha europeica. Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. 5rbvjk4avduh06awoufc9pogbyepvoq 169763 169762 2026-03-29T19:03:14Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169763 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europaics. Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. 5rmnenbt9qbq4so8rhhzih8hsqn3j07 169764 169763 2026-03-29T19:03:37Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169764 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. Ils pastiziers grischunais haun lascho festizs persistents ed haun co-influenzo in möd decisiv l' art da pastizeria fina europeica e la cultura dals cafés. In tuot l' Europa vaivani ün renom excellent e lur cafés in las citeds d' eiran centers da la vita sociela, culturela e politica. 3brqq7iv4xpi3qoiapu4oxbklbm0le3 169765 169764 2026-03-29T19:05:32Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169765 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeics d' eiren dvantos centers da vita sociela, cultura e politica. 2iorzq012hdqyy5zi3bd05iyjt6fpsg 169766 169765 2026-03-29T19:07:58Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169766 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers da vita sociela, cultura e politica. mzyjc68x6qrmrh5147xr2o1h4sia112 169767 169766 2026-03-29T19:08:23Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169767 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. f6lfbq86k60r57nwecs4ob1f6akcq1d 169768 169767 2026-03-29T19:10:33Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169768 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === dyhdszqhg0jw35m30ngs8shq77yyi5v 169769 169768 2026-03-29T19:18:10Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169769 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin al la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem in las vals, l' industria dal chanun Grischun. pvvo5hgn3tai9pyckjnarw187piky3z 169770 169769 2026-03-29T19:19:15Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169770 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin al la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem ils lös da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. c5a7jeonsz1vp2fkm3g22hi5v0518n1 169771 169770 2026-03-29T19:19:46Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169771 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin al la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. q7pqyib2acrlhonma1okqqcp10mg75w 169772 169771 2026-03-29T19:25:19Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169772 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin al la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profilo il pü ferm da quella: i'l deccuors dal 19evel tschienter s' ho sviluppo in l' Engiadin' Ota il prümer center finanzia dal chantun. Cun ils raps guadagnos a l' ester dals numerus pastiziers e cafetiers haun pudir gnieu finanzo üna granda part las prestazione pionieras da la nuova' industria d' hotels. jw53j0b7nz17x0ugbza67qcc5rd6ph0 169773 169772 2026-03-29T19:27:35Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169773 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin al la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profilo il pü ferm da quella: i'l deccuors dal 19evel tschienter s' ho sviluppo in l' Engiadin' Ota il prümer center finanzia dal chantun. Cun ils raps guadagnos a l' ester dals numerus pastiziers e cafetiers haun pudir gnieu finanzo üna granda part las prestazione pionieras da la nuova' industria d' hotels. === Creaziuns da dutscharias renumedas === 7zgcveb4r4sm919fupa6kmipbjgc3jc 169774 169773 2026-03-29T19:30:11Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169774 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin al la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: i'l deccuors dal 19evel tschienter s' ho sviluppo in l' Engiadin' Ota il prümer center finanzia dal chantun. Cun ils raps guadagnos a l' ester dals numerus pastiziers e cafetiers haun pudir gnieu finanzo üna granda part las prestazione pionieras da la nuova' industria d' hotels. === Creaziuns da dutscharias renumedas === r4kbxunol1cfc54s3oc9dcb802xo5pv 169775 169774 2026-03-29T19:36:24Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169775 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: i'l deccuors dal 19evel tschienter s' ho sviluppo in l' Engiadin' Ota il prümer center finanzia dal chantun. Cun ils raps guadagnos a l' ester dals numerus pastiziers e cafetiers haun pudir gnieu finanzo üna granda part las prestazione pionieras da la nuova' industria d' hotels. === Creaziuns da dutscharias renumedas === hj9npmzt0n8slq63jfhlgg9exgi0tw3 169776 169775 2026-03-29T19:37:46Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169776 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter as ho sviluppo in l' Engiadin' Ota il prüm center finanzia dal chantun. Cun ils raps guadagnos a l' ester dals numerus pastiziers e cafetiers haun pudir gnieu finanzo üna granda part las prestazione pionieras da la nuova' industria d' hotels. === Creaziuns da dutscharias renumedas === i3q63jey96w1uhxg0oim5f2nuk8t8ru 169777 169776 2026-03-29T19:38:53Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169777 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter as ho sviluppo in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanza dal chantun. Cun ils raps guadagnos a l' ester dals numerus pastiziers e cafetiers haun pudir gnieu finanzo üna granda part las prestazione pionieras da la nuova' industria d' hotels. === Creaziuns da dutscharias renumedas === 6nzp162rokvbdfi5hxi1oki140avkkn 169778 169777 2026-03-29T19:40:23Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169778 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter as ho sviluppo in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanza dal chantun. Cun la guadagna dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho pudieu gnir finanzo üna granda part da las prestazione pionieras da la nuova' industria d' hotels. === Creaziuns da dutscharias renumedas === 3ecgr74atz8rbatvi90c6yi8xwqqd45 169779 169778 2026-03-29T19:44:52Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169779 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter as ho sviluppo il prüm center da finanzas dal chantun Grischun in l' Engiadin' Ota. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === f1kazvtcvlvvp4ycq8r8cvb4lgyldnn 169780 169779 2026-03-29T19:46:11Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169780 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter as naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === lxucsajax3l0739nrbzdlok6ogkme6u 169781 169780 2026-03-29T19:46:45Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169781 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === oytj9w8xizjfa20k9k6uubblgtt6hcp 169782 169781 2026-03-29T19:47:51Z Bild-Sprache 22665 169782 wikitext text/x-wiki {{Puter}} La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 94f2xwcu23sq3acf2wnz4yufwermt0e 169783 169782 2026-03-29T19:53:18Z Bild-Sprache 22665 169783 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 67vjtnnkj7ni8hgm2memytubfsj1gtw 169784 169783 2026-03-29T19:56:38Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169784 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 3eiuamy727e2lngws4avymzjmhbztn2 169785 169784 2026-03-29T20:46:58Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169785 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels === Lübecker Marzipan: Bollo suizo: Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. Torta Helvetica: == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == ocyoxva2gyzfbcgun1e9803axsb4361 169786 169785 2026-03-29T20:49:59Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169786 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels === Lübecker Marzipan: Bollo suizo: Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. Torta Helvetica: == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 6u7gwo33qmqr5urdsmoordfarmlvwtt 169787 169786 2026-03-29T20:52:23Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169787 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels === Lübecker Marzipan: Bollo suizo: Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. Torta Helvetica: == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == dhpydpyhu9l4mml1hm63awbx2f3k6cs 169788 169787 2026-03-29T20:52:48Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels */ 169788 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels === '''Lübecker Marzipan:''' '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. Torta Helvetica: == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 094vaufben81jnlugd4pi3f8r5dnkij 169789 169788 2026-03-29T21:00:57Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels */ 169789 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels === '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. Torta Helvetica: == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == me115chdnydrwanfvk4p0izfn77c767 169790 169789 2026-03-29T21:05:56Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels */ 169790 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. Helvezia == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == dycawe3qh63vwurgbzhx0e70guoydl9 169791 169790 2026-03-29T21:09:00Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels */ 169791 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 9urnyf7i91qh777gbl13zy471m9huh3 169792 169791 2026-03-29T21:12:38Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, exaimpels */ 169792 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == hedrclf6qb2rnk0f2yai26zu21nea58 169793 169792 2026-03-29T21:28:09Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels */ 169793 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. Marzipan vain dal Orient ed es gnieu tres las cruschedas in Europa. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cun marzipan, cha' d es cofirmo in numerusas specialiteds da marzipan in vegls cudeschs da recetas. Daspü il 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pomatti da Castagna emigro a Königsberg ed ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perque cha in la Prussia d' eira marzipan da quel temp be sto chatto in apotecas. Pomatti gestiunaiva da que üna pastizeria sper il chasté ed ho cul temp survgnieu il titel da pastizier dal reg. Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sieus rezetas dals anteriurs pastiziers dal reg, ils fres Pomatti, da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, ed es amo hoz spedi in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == b52arrvjbp5ty43h6gn36wvs9s3q3ct 169794 169793 2026-03-29T21:34:52Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels */ 169794 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. Marzipan vain dal Orient ed es gnieu tres las cruschedas in Europa. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in bgeras spezialiteds da marzipan, chi sun scrit giò in variusas recettas aint ils vegls cudeschs da recettas. in veils in bgeras cha' d es cofirmo in numerusas specialiteds da marzipan in vegls cudeschs da recetas. Daspü il 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pomatti da Castagna emigro a Königsberg ed ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perque cha in la Prussia d' eira marzipan da quel temp be sto chatto in apotecas. Pomatti gestiunaiva da que üna pastizeria sper il chasté ed ho cul temp survgnieu il titel da pastizier dal reg. Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sieus rezetas dals anteriurs pastiziers dal reg, ils fres Pomatti, da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, ed es amo hoz spedi in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == es6i590t0hycwn5uptqb831h8snod7d 169795 169794 2026-03-29T21:36:16Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels */ 169795 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. in veils in bgeras cha' d es cofirmo in numerusas specialiteds da marzipan in vegls cudeschs da recetas. Daspü il 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pomatti da Castagna emigro a Königsberg ed ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perque cha in la Prussia d' eira marzipan da quel temp be sto chatto in apotecas. Pomatti gestiunaiva da que üna pastizeria sper il chasté ed ho cul temp survgnieu il titel da pastizier dal reg. Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sieus rezetas dals anteriurs pastiziers dal reg, ils fres Pomatti, da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, ed es amo hoz spedi in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == eu48ozdkvb30jui06gbi9fno2xplzfd 169796 169795 2026-03-29T21:39:09Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels */ 169796 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. Daspü il 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pomatti da Castagna emigro a Königsberg ed ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perque cha in la Prussia d' eira marzipan da quel temp be sto chatto in apotecas. Pomatti gestiunaiva da que üna pastizeria sper il chasté ed ho cul temp survgnieu il titel da pastizier dal reg. Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sieus rezetas dals anteriurs pastiziers dal reg, ils fres Pomatti, da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, ed es amo hoz spedi in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 4eqsfg6scli23xmy3qoypu02agtgufp 169797 169796 2026-03-29T21:39:48Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels */ 169797 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan stammt aus dem Orient und kam durch die Kreuzzüge nach Europa. Unsere Zuckerbäcker in Venedig machten schon früh Bekanntschaft mit diesem köstlichen Gebäck. Dies bezeugt durch zahlreiche Marzipanspezialitäten in alten Rezeptbüchern. Bereits gegen Ende des 18. Jahrhunderts zogen Landsleute nach Königsberg. In Ostpreussen gab es Marzipan nur in Apotheken. Anfangs des 19. Jahrhunderts kam der Bergeller Wilhelm Pomatti aus Castagna nach Königsberg und gründete 1809 eine Marzipanfabrik. Marzipan lag während einigen Jahrzehnten in den Händen der Südbündner (Bergeller und Engadiner), die sich eine Monopolstellung in diesem Gewerbe sichern konnten. Der Bergeller Pomatti eröffnete beim Schloss seine Konditorei. Der Platz beim Schloss war günstig gewählt: Pomatti erhielt den Titel zum Hofkonditor. Später wurde das «Königsberger Marzipan» nach den überlieferten Rezepten der ehemaligen Hofkonditoren, Gebrüder Pomatti, von der Firma «Marzipan Kayser Lübeck» in Lübeck hergestellt und wird noch heute in alle Welt versandt. Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. Daspü il 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pomatti da Castagna emigro a Königsberg ed ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perque cha in la Prussia d' eira marzipan da quel temp be sto chatto in apotecas. Pomatti gestiunaiva da que üna pastizeria sper il chasté ed ho cul temp survgnieu il titel da pastizier dal reg. Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sieus rezetas dals anteriurs pastiziers dal reg, ils fres Pomatti, da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, ed es amo hoz spedi in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 2z5me2xtjxea3hrk520qwibdw5boyzn 169798 169797 2026-03-29T21:46:33Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpels */ 169798 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpel === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvria sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == d4mioo50pm90aq5425h9c4m4755jpp3 169799 169798 2026-03-29T21:48:16Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas, trais exaimpel */ 169799 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvria sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Zu Beginn des 19. Jahrhunderts boten zwei Konditoren aus Poschiavo in Bilbao (Spanien den Rollo zuizo an, ein, Butter-Milch-Weggli, der an das traditionelle «pan grass» aus der Valposchiavo erinnert. Diese Kreation wurde mit der Zeit zu einer der bekanntesten spanischen Gebäckstücke und ist auf der iberischen Halbinsel bis heute noch sehr beliebt. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 5vl4741n2g07r2w6gi9ugjyfhb91yi4 169800 169799 2026-03-29T21:59:07Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169800 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvria sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 8f980pfx5ywcoh26bzrvv6ajoxjqijj 169801 169800 2026-03-29T22:04:03Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169801 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvria sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 6xaw1r49bkrpqeomdkkgm3eluuhx2h9 169802 169801 2026-03-29T22:16:32Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169802 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvria sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. Helvezia es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == pq66mxy5aqy5oh3vao6fvbtgyx233q8 169803 169802 2026-03-29T22:20:20Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169803 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvria sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Torta Helvezia:''' Helvezia ist eine der traditionellen Süßspeisen der mantuanischen Konditorei. Sie besteht aus der Schichten Mandelteig, Zucker und Eiweiss, wir dim Ofen gebacken und anschliessend mit Buttercreme, Zabaione und, falls gewünscht, kleinen Schokoladenstücken gefüllt. Der Ursprung dieser Torte, wie viele andere in der mantuanischen Tradition, geht auf einen Schweizer Konditor aus dem Kanton Graubünden zurück, Samson Lutscher, der Ende des 18. Jahrhunderts in Mantua lebte und arbeitete. Helvezia es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra, traunter quistas es ün' implida da zücher ed alv d' öv, chi tuot vain miss aint il fuorn e couscho. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == tvjq0lvyqbknl7if1dica8v3j11ivtw 169804 169803 2026-03-29T22:31:25Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169804 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvria sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Tourta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == d74oowfwhuqgcgdacq0yvv6a4qllzc2 169805 169804 2026-03-29T22:35:12Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169805 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Tourta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 284ufsvil7sfovmwyqj4r9ry20gzhi9 169806 169805 2026-03-29T22:36:22Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169806 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == r6wha774r4bn1jpzhtpks6tenpz3sse 169807 169806 2026-03-29T22:42:51Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169807 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. === Creaziuns da dutscharias renumedas === [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == 658muz9p2bfdhyhmksjrks9id2kolpw 169808 169807 2026-03-29T22:43:13Z Bild-Sprache 22665 169808 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. xxxx Zu Beginn des 20. Jahrhunderts schlossen die meisten Kaffehäuser ihren Betrieb. Mit den umwälzenden Ereignissen der internationalen Politik, dem Ersten Weltkrieg, der Russischen Revolution und dem spanischen Bürgerkrieg, ging die Auswanderung der Bündner Konditoren und Zuckerbäcker zu Ende und die Präsenz der Schweizer Kaffeehäuser im Ausland. Es war der Abschluss einer Ära, die nicht nur in den grossen europäischen Städte, sondern auch in den Herkunftstälern der Emigranten deutliche Spuren hinterlassen hat. (Quelle Swiss... ) Der romanische Dichter Peider Lansel kommentierte in einer italienischen Zeitung wie folgt: «E Flüm, quai ... ZITAT). === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == lxobhmu6f99ptb9j4t55k1urg0h9u18 169809 169808 2026-03-29T23:05:16Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169809 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la prüma guerra mundiela, la revoluziun russa, la guerra civila spagnöla – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin. Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa. ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' Peider Lansel, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == iiyfc4e8bcprbfxrvys8swrreoq07y2 169810 169809 2026-03-29T23:12:51Z Bild-Sprache 22665 /* Litteratura */ 169810 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la prüma guerra mundiela, la revoluziun russa, la guerra civila spagnöla – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref>''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref>''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' Peider Lansel, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna. '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 3e81h7vve63qvhqd586gi5bho3rbtcy 169811 169810 2026-03-29T23:13:20Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169811 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica. [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la prüma guerra mundiela, la revoluziun russa, la guerra civila spagnöla – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref>''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' Peider Lansel, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter. == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == <references /> qy9ct7w8avwzw9q070ds20on9ghpu9c 169812 169811 2026-03-29T23:15:19Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169812 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success. Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia). Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la prüma guerra mundiela, la revoluziun russa, la guerra civila spagnöla – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' Peider Lansel, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == <references /> qtsg6hhr4m7ufr7zdboqrrgr28d5smv 169813 169812 2026-03-29T23:21:00Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169813 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la prüma guerra mundiela, la revoluziun russa, la guerra civila spagnöla – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' Peider Lansel, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 0nmh4esg7y2g378pbg9w2uovhml3gdz 169814 169813 2026-03-29T23:26:47Z Bild-Sprache 22665 /* Litteratura */ 169814 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal chantun Grischun haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' Engiadina, la Val Müstair e la Val d' Alvra (Grischun rumauntsch), per il Puschlev e la Bergaglia (Grischun taliaun), e per part eir per Tavau e l' Partens (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns protestantas dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la Spagna fin a la Russia, da la Scandinavia fin al süd da l' Italia (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' Europa vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la prüma guerra mundiela, la revoluziun russa, la guerra civila spagnöla – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' Peider Lansel, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Orient ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> hmp8zrzy621w83vou4p5pqwqhgeefd3 169815 169814 2026-03-29T23:33:58Z Bild-Sprache 22665 169815 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] ([[Sicilia]]).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Peider Lansel|Peider Lanse]]<nowiki/>l, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal [[Oriaint]] ed es gnieu in Europa tres las [[cruschedas]]. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a [[Königsberg]], inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a [[Lübeck]], chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> 6dyim132l6mlwscm4q7938g02l3e6ic 169816 169815 2026-03-29T23:35:11Z Bild-Sprache 22665 /* Creaziuns da dutscharias renumedas */ 169816 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Peider Lansel|Peider Lanse]]<nowiki/>l, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> so7dhy0r9day60oer9o6eg7ax62cmu2 169817 169816 2026-03-29T23:38:28Z Bild-Sprache 22665 Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Pastiziers grischunais]] a [[Pastiziers grischunais]] 169816 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Peider Lansel|Peider Lanse]]<nowiki/>l, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> so7dhy0r9day60oer9o6eg7ax62cmu2 169819 169817 2026-03-29T23:39:44Z Bild-Sprache 22665 169819 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, cultura e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Peider Lansel|Peider Lanse]]<nowiki/>l, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia dal chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia da la Svizra]] [[Categoria:Istorgia]] [[Categoria:Economia (Svizra)]] [[Categoria:Economia]] qwzvv6wczid19opbhx0omhhj7uequqm 169820 169819 2026-03-30T00:03:43Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169820 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, culturela e politica.<ref name=":0" /> [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Peider Lansel|Peider Lanse]]<nowiki/>l, poet rumauntsch, publicho in üna giazetta taliauna === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia dal chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia da la Svizra]] [[Categoria:Istorgia]] [[Categoria:Economia (Svizra)]] [[Categoria:Economia]] 2ksy4z9iedxfhgyux6jem9apkw4f53y 169822 169820 2026-03-30T08:01:22Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169822 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] [[Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|miniatura|Pastiziers engiadinais]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, culturela e politica.<ref name=":0" /> Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Il poet rumauntsch, [[Peider Lansel]], ho scrit zur quista fin aint in' üna giazetta italiauna: ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia dal chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia da la Svizra]] [[Categoria:Istorgia]] [[Categoria:Economia (Svizra)]] [[Categoria:Economia]] i7gun44oi5hvpj4dk7kizvna0x7f5bs 169823 169822 2026-03-30T08:06:32Z Bild-Sprache 22665 /* Pastiziers grischunais */ 169823 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref><gallery> Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|Pastiziers engiadinais Datoteca:Confiserie Caduff.jpg|Pastizaria ''Caduff,'' Frauntscha </gallery>Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, culturela e politica.<ref name=":0" /> Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Il poet rumauntsch, [[Peider Lansel]], ho scrit zur quista fin aint in' üna giazetta italiauna: ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia dal chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia da la Svizra]] [[Categoria:Istorgia]] [[Categoria:Economia (Svizra)]] [[Categoria:Economia]] pxrgdwx7o8j4aozuaoh531xlg5d39lp 169824 169823 2026-03-30T08:11:10Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169824 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref><gallery> Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|Pastiziers engiadinais Datoteca:Confiserie Caduff.jpg|Pastizaria ''Caduff,'' Frauntscha </gallery>Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, culturela e politica.<ref name=":0" /> Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Il poet rumauntsch, [[Peider Lansel]], ho do d' expressiun da quista fin aint in üna giazetta taliauna: ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia dal chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia da la Svizra]] [[Categoria:Istorgia]] [[Categoria:Economia (Svizra)]] [[Categoria:Economia]] j31d4lk1rpeotgokpt0c6ik5b44brc2 169825 169824 2026-03-30T08:12:33Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169825 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref><gallery> Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|Pastiziers engiadinais Datoteca:Confiserie Caduff.jpg|Pastizaria ''Caduff,'' Frauntscha </gallery>Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, culturela e politica.<ref name=":0" /> Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Il poet rumauntsch, [[Peider Lansel]], ho do ün expressiun da quista fin aint in üna giazetta taliauna: ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia dal chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia da la Svizra]] [[Categoria:Istorgia]] [[Categoria:Economia (Svizra)]] [[Categoria:Economia]] khoyozlgg897dn63u6aita7h3fu4z0z 169826 169825 2026-03-30T08:20:42Z Bild-Sprache 22665 /* Sectur economic important */ 169826 wikitext text/x-wiki {{Puter}} [[Datoteca:Fähigkeitszeugnis Castelmur.jpg|miniatura|Attestat per il pastizier Bartolomeo Castelmur da la Bersaglia, scrit l' an 1827 a Türin. ]] La tradiziun dals '''pastiziers grischunais''' (eir pastiziers svizers) vo inavous fin al 15evel tschienter. Per l' istorgia culturela ed economica dal [[chantun Grischun]] haun ils pastiziers e cafetiers grischunais a l' ester üna granda importanza. == Pastiziers grischunais == Per l' [[Engiadina]], la [[Val Müstair]] e la [[Val d'Alvra|Val d' Alvra]] (Grischun rumauntsch), per il [[Puschlav|Puschlev]] e la [[Bregaglia|Bergaglia]] (Grischun taliaun), e per part eir per [[Tavau]] e l' [[Partenz/Tavau (district)|Partens]] (Grischun tudas-ch) es l' istorgia dals pastiziers e cafetiers a l' ester decisiv. Las retscherchas haun musso, cha quasi tuot las regiuns [[Protestantissem|protestantas]] dal chantun Grischun d' eiran strettamaing in context cun il mister dal pastizier e cha pastizeris catolics d' eiran üna minurited. Perche cha'l mister da pastizeri d' eira deraso tar ils protestants pudess dad' üna vart magari esser gia, cha' ls protestants nun haun giuridicamaing pudieu lavurer taunt bgers misteris a l' ester. Da l' otra vart capitaiva la scolaziun tra contacts familiers e collaziuns, ils quels as haun spezialiso in quist misteri. Cun il misteri da pastizeri haun ils protestants dal chantun Grischun in mincha cas chatto üna nischa ed as haun beinsvelt spezialiso sün quella. Cun success.<ref name=":1" /> Düraunt decennis sun ils pastizieris e cafetiers dvantos üna brancha fich rendabla. L' expansiun dals emigrats d' eira enorma: ella as stendiva dal 15evel tschienter fin al cumanzamaint dal 20evel tschienter ed includaiva tuot il continent europeic, da la [[Spagna]] fin a la [[Russia]], da la [[Scandinavia]] fin al süd da l' [[Italia]] (Sicilia).<ref>''[https://www.20min.ch/story/schweizer-zuckerbaecker-ein-stueck-schweizer-geschichte-in-perugia-kaempft-um-seine-zukunft-103323299 Exportschlager: Kaffeehaus-Kultur aus dem Bündnerland]''. Autur: Gaudenz Valentin Looser. In: 20min. Consulte ils 29 marz 2026</ref><gallery> Datoteca:Engadiner Zuckerbäcker.png|Pastiziers engiadinais Datoteca:Confiserie Caduff.jpg|Pastizaria ''Caduff,'' Frauntscha </gallery>Ils pastiziers grischunais haun lascho inavous stizis cun luras creaziuns per pastizerias, cun la cultivaziun dals cafès ed haun piglio influenca sülla cultura dals cafès europeics. In tuot l' [[Europa]] vaivani ün excellent nom e lur cafès in las citeds europeicas d' eiren dvantos centers per la vita sociela, culturela e politica.<ref name=":0" /> Cun ils evenimaints revoluzioners al cumanzamaint dal 20evel tschienter – la [[Emprima Guerra mundiala|prüma guerra mundiela]], la [[revoluziun russa]], la [[Guerra civila spagnola|guerra civila spagnöla]] – es l' epoca d' emigraziun dals pastiziers grischunais e lur cafès gnida a fin.<ref name=":0">''[https://www.swissinfo.ch/ger/swiss-abroad/als-sich-europas-elite-in-den-schweizer-cafés-ausgewanderter-bündnerinnen-traf/87475310 Als sich Europas Elite in den Schweizer Cafés ausgewanderten Bündner:innen traf]''. Autur: Luca Beti In: swissinfo. Consulte ils 29 marz 2026</ref> Il poet rumauntsch, [[Peider Lansel]], ho do ün' expressiun da quista fin aint in üna giazetta taliauna: ''E flüm, quai podains affermar sgür e tschert, vezza cun sentimaint da dulur, svanir ils caffetiers svizzers. Tant plü cha quels eiran, scu dit, bumischma glioud, lavuratuors a galanthommens, jond adüna bein perüna cun il Flümans, respetond ed amond la citad ch’ls ospitaiva.'' [[Datoteca:Palazzi Poschiavo1.jpg|miniatura|Palazzi Puschlev]] Quist epoca ho lascho stizis illas citeds europeicas ed eir ils lös da vschinedis, scu ils palazzis in Engiadina, in Bregaglia ed in Puschlev daun perdütta a la richezza, cha'ls emigrants haun purto a chesa.<ref name=":1">''[https://soliswiss.ch/berichte/wie-ausgewanderte-buendner-die-welt-versuessten/ Wie ausgewanderte Bündner die Welt versüssten]''. In: soliswiss.ch. Consulte ils 29 da marz 2026</ref> === Sectur economic important === Fin a la prüma guerra mundiela furmaivan ils pastiziers, ils fabricants da licör ed ils cafetiers a l' ester, insembel cun l' agricultura ed il turissem dal lö da vschinedi, l' industria dal chanun Grischun. Da tuot las regiuns ho l' Engiadin' Ota la pü lungia tradiziun d' emigraziun ed ho profito il pü ferm da quella: Düraunt il 19evel tschienter es naschieu in l' Engiadin' Ota il prüm center da finanzas dal chantun Grischun. Cun il guadagn dals pastiziers e cafetiers a l' ester ho in l' Engiadin' Ota pudieu gnir finanzo üna granda part dalla industria nuova, la hotelleria e l' infrastructura chi tuocha tiers. == Creaziuns da dutscharias renumedas == [[Datoteca:Marz3.jpg|miniatura|«Lübecker Marzipan»]] '''Lübecker Marzipan:''' Marzipan vain dal Oriaint ed es gnieu in Europa tres las cruschedas. Ils pastiziers grischunais a Venezia haun già bod fat la cugnuschenza cul marzipan, scu as po chatter in variusas spezialiteds da marzipan, chi sun scrittas giò aint ils vegls cudeschs da recettas. Al cumanzamaint dal 19evel tschienter es il bregagliot Wilhelm Pamotti da Castagna emigro a Königsberg, inua' l ho fundo l' an 1809 üna fabrica da marzipan, perche cha in la Prussia as pudaiva chatter marzipan be in apotecas. La sia pastizeria ho'l uvrieu sper il chasté e cul temp d'eira'l gnieu incruno cul titel «Hofkonditor» (pastizeri dal reg). Pü tard es il sieu «Königsberger Marzipan» gnieu produit tra sias rezetas da la firma «Marzipan Kayser Lübeck» a Lübeck, chi venda il marzipan in tuot il muond. [[Datoteca:Suizos-El Pozo-Madrid.jpg|miniatura|Bollo suizo]] '''Bollo suizo:''' Al cumanzamaint dal 19evel tschienter haun duos pastiziers dal Puschlev a Bilbau (Spagna) creo il «Bollo suizo», ün chülin, fat cun lat e painch, ch' els haun perfecziuno our dal «pan grass», üna spezialited dal Puschlev. Cul temp es quista creaziun dvanteda üna spezialität cugnuschainta ed es fin hoz fich populera in Spagna.<ref name=":0" /> '''Tuorta Helvezia''' es üna dutscheria tradiziunela a Mantua (Italia) ed as metta insembel in chignoulas our da pasta da mandlas, chi as mantunan üna sün l' otra. Traunter quistas as metta ün' implida da zücher ed alv d' öv e zieva vain la dutscharia miss aint il fuorn e couschida. Garnida ed implicheda vain' la cun crema da painch, Zabaione, minchataunt eir cun pitschens töchs da tschiculatta. L' origen da la tuorta Helvezia – scu bgeras dutscharias tradiziunelas da Mantua – vain d' ün pastizier grischunais, Samson Lutscher, chi vivaiva e lavuraiva a Mantua a la fin dal 18evel tschienter.<ref name=":1" /> == Litteratura == * Dolf Kaiser: ''[https://www.kulturarchiv.ch/fileadmin/pdf/Fast_ein_Volk_von_Zuckerbaeckern.pdf Fast ein Volk von Zuckerbäckern? Bündner Konditoren, Cafetiers und Hoteliers in europäischen Lade bis zum Ersten Weltrkieg. Ein wirtschaftlicher Beitrag]''. NZZ ediziun, Turich 1985, <nowiki>ISBN 3-85823-134-7</nowiki>. Consulte ils 29 marz 2026 == Indicaziuns da funtaunas == <references /> [[Categoria:Chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia dal chantun Grischun]] [[Categoria:Istorgia da la Svizra]] [[Categoria:Istorgia]] [[Categoria:Economia (Svizra)]] [[Categoria:Economia]] rvy5b7d0mhvoi1bl1tqmy2wbirbd3pi Utilisader:Bild-Sprache/Pastiziers grischunais 2 14839 169818 2026-03-29T23:38:28Z Bild-Sprache 22665 Bild-Sprache ha spustà la pagina [[Utilisader:Bild-Sprache/Pastiziers grischunais]] a [[Pastiziers grischunais]] 169818 wikitext text/x-wiki #RENVIAMENT [[Pastiziers grischunais]] ps0l4t4r80bg697e8qtoftmnj5ba8oc